Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk 0 1294 2696843 2625091 2026-10-15T16:07:47Z Summershell67 98737 /* */ 2696843 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Крычаў |Лацінка = Kryčaŭ |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Крычава |Герб = Coat of Arms of Kryčaŭ.svg |Сьцяг = Flag of Kryčaŭ.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1136 |Статус з = |Магдэбурскае права = 23 жніўня 1633 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Магілёўская вобласьць|Магілёўская]] |Раён = [[Крычаўскі раён|Крычаўскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 10.7 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 26007 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовыя індэксы = 213491, 213492, 213493, 213494, 213495, 213496, 213498, 213500 |СААТА = |Выява = Krichev Castle and Church of Saint Nicholas in Krichev.JPG |Апісаньне выявы = [[Крычаўскі замак|Замкавая Гара]] і [[царква Сьвятога Мікалая (Крычаў)|царква Сьвятога Мікалая]] |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 43 |Шырата сэкундаў = 10 |Даўгата градусаў = 31 |Даўгата хвілінаў = 42 |Даўгата сэкундаў = 50 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Кры́чаў''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Сож|Сажы]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Крычаўскі раён|Крычаўскага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 26 007 чалавек<ref name="belstat2018" />. Знаходзіцца за 104 км на ўсход ад [[Магілёў|Магілёва]]. Чыгуначны вузел на [[Ворша|Воршу]], [[Магілёў]], [[Унеча|Унечу]] і [[Рослаў]]; на аўтамабільнай дарозе [[Бабруйск]] — [[Рослаў]]. Крычаў — [[Магдэбурскае права|магдэбурскае]] места [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|гістарычнай Амсьціслаўшчыны]], колішняя сталіца [[Крычаўскае графства|графства]], старажытны [[Крычаўскі замак|замак]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Да нашага часу тут захаваліся [[Крычаўскі замак|руіны замка]] на Замкавай Гары, [[Крычаўскі палац|палац Пацёмкіна — Галынскіх]] і цэрквы [[Царква Сьвятога Мікалая (Крычаў)|Сьвятога Мікалая]] і [[Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (Крычаў)|Ўваскрасеньня Хрыстова]], помнікі гісторыі і архітэктуры XIV—XIX стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся [[нэаготыка|нэагатычны]] [[Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Крычаў)|касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі]], помнік архітэктуры XIX ст., [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зьнішчаны савецкімі ўладамі]]. == Назва == [[Файл:Kryčaŭski zamak. Крычаўскі замак (1539).jpg|160px|значак|зьлева|Крычаў, з мапы 1539 г.]] Існуе некалькі вэрсіяў паходжаньня [[тапонім]]у Крычаў. Паводле адной зь іх, ён утварыўся ад слова крычнае (што азначае прафэсію) або [[крыца]], крычнае жалеза — назваў балотнай жалезнай руды, якой было багата ў навакольлі<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 184.</ref>. Іншая вэрсія зьвязвае назву места з [[крывічы|крывічамі]]. Апроч таго, існуе некалькі легендаў і паданьняў пра назву і абставіны заснаваньня Крычава<ref>[http://www.mlib.basnet.by/kray/krichev/9.1.html Легенды і паданьні пра Крычаў]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Магілёўская абласная бібліятэка]]</ref>. Варыянты напісаньня назвы места ў гістарычных крыніцах: ''Крэчут''. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Крычава}} === Раньнія часы === Першы пісьмовы ўпамін пра Крычаў зьмяшчаецца ў статуце князя смаленскага Расьціслава Мсьціславіча і датуецца 1136 годам<ref name="evkl">[[Андрэй Мяцельскі|Мяцельскі А.]] Крычаў // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 153.</ref>. У ХІІ — сярэдзіне ХІV стагодзьдзя места знаходзілася ў складзе [[Смаленскае княства|Смаленскага княства]]<ref>Principality of Smalensk in the 12th century // {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 354.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === У 1358 годзе Крычаў далучыўся да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], дзе ўвайшоў ў склад Амсьціслаўскага княства. У [[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]] (канец XIV ст.) ён значыцца сярод [[Літва|«літоўскіх»]] замкаў. У ХІV—ХVІІІ стагодзьдзях існавалі Крычаўскія мескія ўмацаваньні. З канца ХV стагодзьдзя места ўвайшло ў склад [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]], дзе стала цэнтрам [[Крычаўская воласьць|воласьці]], уладаньня [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікіх князёў]]. У 1507 і 1508 гадох [[Маскоўская дзяржава|маскоўскія]] захопнікі безвынікова намагаліся авалодаць Крычавам. За часамі [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайны]] (1558—1582) у 1564 годзе яны зноў двойчы спрабавалі захапіць места. [[Файл:Kryčaŭ, Sož. Крычаў, Сож (M. Ivanov, 1784).jpg|міні|260пкс|Места на акварэлі М. Іванова, 1784 г.]] Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Крычаў увайшоў у склад [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага ваяводзтва]]. З ХVІІ стагодзьдзя ён стаў цэнтрам [[Крычаўскае староства|староства]], якое знаходзілася ў валоданьні [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У ХVІІ—ХVІІІ стагодзьдзях аснову плянавальнай кампазыцыі Крычава складаў замак, ад якога цягнуліся вуліцы; было 8 цэркваў, касьцёл, сынагога. Сфармаваўся другі цэнтар места — Рынак. У 1614 годзе [[Маскоўская дзяржава|маскоўскія]] захопнікі спалілі Крычаў і разрабавалі староства. У 1633 годзе ён зноў моцна пацярпеў ад нападу маскоўскіх войскаў<ref name="evkl"/>: амаль усіх жыхароў (2000 чал.) гвалтоўна вывезьлі ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]], а само места спалілі<ref>Кузьмін А. [http://www.radzima.org/be/pub/1519_m/ Кароткая гісторыя Крычава], [[Radzima.org]]</ref>. 23 жніўня 1633 году за гераізм і адданасьць радзіме [[Сьпіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Уладзіслаў Ваза]] надаў Крычаву [[Магдэбурскае права]] і герб: «''у чырвоным полі залаты крыж, побач зь якім срэбны меч''»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 178.</ref>. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Крычава і ваколіцаў [[Ліцьвіны|ліцьвінамі (літвой)]]: «''литовские люди изо [[Амсьціслаў|Мстиславля]], из [[Магілёў|Могилева]], из [[Прапойск|Пропойска]], ис Кричева, из [[Радамля|Радомля]], из [[Чачэрск|Чичерска]], из [[Гомель|Гомьи]]''» (1562—1563 гады)<ref>Записная книга Полоцкого похода 1562/63 года // Русский дипломатарий, Вып. 10. — М., 2004. [https://books.google.by/books?id=3i9mAAAAMAAJ&q=%22%D0%B8%D0%B7+%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D0%BB%D1%8F,+%D0%B8%D0%B7+%D0%A7%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0,+%D0%B8%D0%B7+%D0%93%D0%BE%D0%BC%D1%8C%D0%B8%22&dq=%22%D0%B8%D0%B7+%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D0%BB%D1%8F,+%D0%B8%D0%B7+%D0%A7%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0,+%D0%B8%D0%B7+%D0%93%D0%BE%D0%BC%D1%8C%D0%B8%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwijsfTax9uHAxXC1gIHHU8OI6cQ6AF6BAgIEAI С. 150].</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 58.</ref>, «''…литвин Корнило Офонасьев в роспросе сказал: Кричевского повету, отец де ево был в Кричеве городничий''» (1627 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 92.</ref>, «''Павлов Григорий Михайлов… литва, гайдук, родом из Кричева''» (1635 год)<ref>Белорусы в Сибири. — Новосибирск: Изд-во Ин-та истории СО РАН, 2000. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=H7NMAAAAMAAJ&dq=%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B8+%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0+%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&focus=searchwithinvolume&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%B8%D0%B7 С. 57].</ref>. Апавядаючы пра рэйд невялікага варожага аддзелу на [[Смаленскі павет|Смаленшчыну]] ў 1565 годзе, маскоўскі летапіс адзначаў, што гэта былі «літоўскія людзі», удакладняючы: «''[[Амсьціслаў|амсьціслаўцы]] і крычаўцы''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-233-234">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 233—234.</ref>. З пачаткам [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) Крычаў вытрымаў 2-месячную маскоўскую аблогу, аднак потым мусіў здацца. Па вызваленьні ў 1661 годзе сойм Рэчы Паспалітай на пэўны час скасаваў для места выплату падаткаў<ref name="evkl"/>. Паводле інвэнтару, на 1671 год у Крычаве было 375 [[дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]], на 1682 год — 456 дымоў<ref name="evkl"/>. У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] (1700—1721) улетку 1708 году непадалёк ад места разьмяшчаўся лягер расейскіх войскаў на чале з царом маскоўскім [[Пётар I|Пятром I]]. На 1720 год у Крычаве было 233 жылыя дамы, на 1747 год — 429 [[Дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]], на 1779 год — 470 дымоў<ref name="evkl"/>. У 1743—1744 гадох у Крычаве і ваколіцах выбухнула сялянскае [[Крычаўскае паўстаньне 1743—1744 гадоў|антыфэўдальнае паўстаньне]] пад кіраўніцтвам [[Васіль Вашчыла|Васіля Вашчылы]], жорстка здушанае войскам [[Геранім Флярыян Радзівіл|Гераніма Флярыяна Радзівіла]]. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Kryčaŭ, Sož. Крычаў, Сож (1785).jpg|міні|260пкс|Крычаўская вэрф, [[рысунак]] 1785 г.]] У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772 год) Крычаў апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], у [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]]. Статус паселішча панізілі да [[мястэчка]]. У 1776 годзе маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] падаравала Крычаўскае староства графу Р. Пацёмкіну. На 1779 год у Крычаве было 470 двароў. У канцы XVIII ст. мястэчка стала важным цэнтрам мануфактурнай прамысловасьці, тут працавалі суднавэрф, а таксама вінакурны, цагельны, шкляны, гарбарны і медналіцейны заводы, млыны. На 1847 год у Крычаве было 630 двароў, дзеялі 6 цэркваў і касьцёл, працавала малітоўная школа, штогод праводзіліся 3 кірмашы. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у мястэчку было 972 двары, дзеялі 7 цэркваў, касьцёл і 5 сынагогаў, працавалі 2 [[Русіфікацыя Беларусі|расейскія]] [[Народная вучэльня|народныя вучэльні]], 3 гарбарныя і мылаварны завод, 4 крупадзёркі, 4 маслабойні, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 125 крамаў, 5 заезных двароў, штогод праводзілася 4 кірмашы. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Крычаў абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. З 1923 годзе тут ўтварыўся чыгуначны вузел на лініі [[Ворша]] — [[Унеча]]. У 1924 годзе Крычаў вярнулі [[БССР]], дзе ён стаў цэнтрам раёну Калінінскай, з 1927 году Магілёўскай акругі, з 1938 году — у Магілёўскай вобласьці. На 1926 год тут было 2395 двароў. У 1931 годзе Крычаў атрымаў статус [[места]]. У 1930-я гады тут збудавалі ТЭЦ, цэмэнтавы, фасфарытавы, крэйдавы заводы, ільнозавод. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 17 ліпеня 1941 да 30 верасьня 1943 году места знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У 1962—1965 гадох Крычаў уваходзіў у склад [[Амсьціслаўскі раён|Амсьціслаўскага раёну]]. <gallery caption="Места на старых здымках" widths=150 heights=150 class="center"> Kryčaŭ. Крычаў (M. Astankovič, 1905).jpg|Панарама, 1905 г. Kryčaŭ, Rynak. Крычаў, Рынак (1901-18).jpg|Рынак. [[Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Крычаў)|Касьцёл]], да 1918 г. Kryčaŭ, Rynak. Крычаў, Рынак (1913) (2).jpg|Касьцёл, 1913 г. Kryčaŭ, Biezzahannaha Začaćcia. Крычаў, Беззаганнага Зачацьця (1913).jpg|Інтэр’ер касьцёла, 1913 г. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Kryčaŭ, Rynak, Plabanija. Крычаў, Рынак, Плябанія (1913).jpg|Плябанія, 1913 г. Kryčaŭ, Šašejnaja, Paciomkin-Hałynski. Крычаў, Шашэйная, Пацёмкін-Галынскі (1901-18).jpg|Вуліца Шашэйная. [[Крычаўскі палац|Палац]], да 1918 г. Kryčaŭ. Крычаў (1901-18).jpg|Вучэльня, да 1918 г. Kryčaŭ, Šašejnaja. Крычаў, Шашэйная (1.05.1937).jpg|Парад, 1937 г. </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:33000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1779 from:0 till:2800 bar:1880 from:0 till:4570 bar:1897 from:0 till:6221 bar:1926 from:0 till:5592 bar:1939 from:0 till:16000 bar:1959 from:0 till:19000 bar:1972 from:0 till:26500 bar:1991 from:0 till:32600 bar:1997 from:0 till:31900 bar:2004 from:0 till:28000 bar:2009 from:0 till:27202 bar:2018 from:0 till:26007 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> * '''XVIII стагодзьдзе''': 1779 год — 2,8 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XIX стагодзьдзе''': 1880 год — 4570 чал.; 1883 год — 6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/793 793]—794.</ref>; 1897 год — 6221 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1926 год — 5592 чал.; 1939 год — 16,0 тыс. чал.; 1959 год — 19 тыс. чал.<ref>[[Уладзімер Бянько|Бянько У.]] Крычаў // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 279.</ref>; 1972 год — 26,5 тыс. чал.; 1991 год — 32,6 тыс. чал.; 1997 год — 31,9 тыс. чал.; 1998 год — 31,1 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|8к}} С. 524.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2004 год — 28 тыс. чал.; 2006 год — 27,4 тыс. чал.; 2008 год — 27 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|6-2к}} С. 393.</ref>; 2009 год — 27 202 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918181854/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-7.pdf Перепись населения — 2009. Могилевская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2010 год — 27,1 тыс. чал.; 2016 год — 26 325 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 26 178 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 26 007 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У Крычаве працуюць 9 школаў і 11 дашкольных установаў. * Тэхнікум эканомікі, права і кіраваньня * Крычаўскі прафэсійны агратэхнічны каледж * Магілёўскі абласны ліцэй № 4 === Мэдыцына === Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць 3 лякарні і 6 паліклінік. === Культура === Дзеюць 4 дамы культуры, 4 бібліятэкі, краязнаўчы музэй. == Забудова == [[Файл:Lenin street in Krichev (Belarus).JPG|значак|У цэнтры места]] === Плян === Шаша [[Бабруйск]] — [[Рослаў]] падзяляе Крычаў на дзьве часткі. Найбольш разьвітая зь іх — паўднёвая, якая прылягае да Сожа, у ёй разьмяшчаюцца адміністрацыйныя, культурна-побытавыя і гандлёвыя прадпрыемствы. У паўночнай частцы забудоўваецца мікрараён Сож. Места мае 5 паркаў і 2 сквэры. === Вуліцы і пляцы === [[Файл:Residential house in Krichev2.jpg|значак|Жылы дом]] {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Ленінская вуліца || '''Шашэйная''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пятніцкая''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Пагаранская''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сірацініна вуліца || '''Спаская''' вуліца<br>'''Забялышчынская''' вуліца |} У гістарычных крыніцах таксама сустраюцца Рынак і вуліцы Астрожная, Бочкавая, Броварная, Вялікая, Галкавая, Гуменная, Дрыбінская, Жыдоўская, Замкавая, Латынская, Падбярэжная, Падгорацкая, Почапская, Слабадзкая, Чэрыкаўская, Шумлівая і Юраўскі Перакоп, якіх пакуль не прымеркавалі да сучасных аб’ектаў. === Мясцовасьці === У Крычаве існавалі гістарычныя мясцовасьці Забялышчын і Загарадзішча<ref>Мяцельскі А. Старадаўні Крычаў: Гіст.-археал. нарыс горада ад старажыт. часоў да канца XVIII ст. / Навук. рэд. П. Лысенка. — Менск: Бел. навука, 2003.</ref>. == Эканоміка == Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў, хімічнай, дрэваапрацоўчай, харчовай прамысловасьці. {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Крычава |- | * [[Вытворчае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства|ВРУП]] «[[Крычаўцэмэнтнашыфэр|Крычаўцэмэнтшыфэр]]» * [[Рэспубліканскае ўнітарнае вытворчае прадпрыемства|РУВП]] «Крычаўскі завод гумавых вырабаў» * ААТ «Крычаўскі завод жалезабэтонных вырабаў» * філія «Крычаўскі хлебазавод» ААТ «[[Домачай]]» |} == Транспарт == [[Файл:Крычаў. Чыгуначны вакзал.jpg|значак|Чыгуначная станцыя]] У Крычаве ёсьць чыгуначная станцыя і аўтобусны парк, які абслугоўвае 6 мескіх, 9 мясцовых і 2 міжмескія маршруты. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее Крычаўскі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Крычаў»<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. === Славутасьці === * Вінакурня (XVIII ст.) * Забудова гістарычная (XIX — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты) * [[Крычаўскі замак|Замчышча]] (XI—XVIII стст.) * Могілкі юдэйскія * [[Крычаўскі палац|Палац Пацёмкіна і Галынскіх]] (1778—1787) * Паштовая станцыя (1840-я) * Плябанія (ХІХ ст.) * [[Царква Сьвятога Мікалая (Крычаў)|Царква Сьвятога Мікалая]] (1838) * [[Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (Крычаў)|Царква Ўваскрасеньня Хрыстова]] (ХІХ ст., 1930-я) === Страчаная спадчына === * Вэрф (XVIII ст.) * [[Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Крычаў)|Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі]] (1855—1860) * Касьцёл Сьвятога Ільлі (XV ст.) * Сынагога * Царква Раства Багародзіцы (ХІХ ст.) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Крычава" widths=150 heights=150 class="center"> Крычаў. Замкавая гара (03).jpg|[[Крычаўскі замак|Руіны на Замкавай гары]] Крычаўскі палац XVIII ст. Фасад (здымак 2009 год).jpg|[[Крычаўскі палац|Палац Пацёмкіна і Галынскіх]] Паштовая станцыя ў Крычаве. Фасад.jpg|Паштовая станцыя Крычаў. Замкавая гара. Мікольская царква (02).jpg|[[Царква Сьвятога Мікалая (Крычаў)|Царква Сьвятога Мікалая]] </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Christ Resurrection churches in Krichev (Belarus)7.jpg|[[Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (Крычаў)|Царква Ўваскрасеньня Хрыстова]] Крычаў. Будынак царкоўнай школы.jpg|Царкоўная школа Крычаў. Воданапорная вежа каля Чыгуначнага вакзала.jpg|Воданапорная вежа каля чыгуначнай станцыі Крычаў. Яўрэйскія могілкі (02).jpg|Юдэйскія могілкі </gallery> == Месты-сябры == {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік местаў-сяброў Крычава |- | * [[Клін (горад)|Клін]], [[Расея]] |} == Асобы == * [[Міхаіл Мельнікаў]] (1921—1993) — краязнавец, заснавальнік Крычаўскага краязнаўчага музэю, Заслужаны работнік культуры Беларусі * [[Аксана Мянькова]] (нар. 1982) — беларуская лёгкаатлетка * [[Мікалай Мяшкоў]] (1922—1999) — гісторык, дзяржаўны дзяяч [[БССР]] * [[Андрэй Печкураў]] (1899—1996) — навуковец у галіне мэліярацыі * [[Барыс Токін]] (1900—1984) — біёляг == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|8}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|6-2}} * Мяцельскі А. Старадаўні Крычаў: Гіст.-археал. нарыс горада ад старажыт. часоў да канца XVIII ст. / Навук. рэд. П. Лысенка. — {{Менск (Мінск)}}: Бел. навука, 2003. — 167 с.: іл. {{ISBN|985-08-0541-2}}. * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Літаратура/ЭГБ|4}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://radzima.org/be/gorad/krychau.html Крычаў], [[Radzima.org]] * [https://budzma.org/news/rykhtuyuts-knigu-pra-kryczau.html Краязнаўцы Крычава знайшлі ўнікальныя фотаздымкі горада часоў Другой сусветнай вайны і рыхтуюць да выдання кнігу-альбом], [[Будзьма беларусамі!]], 30 сьнежня 2021 г. {{Навігацыйная група |назоў = Крычаў у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Крычаўскі раён |Магілёўская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Амсьціслаўшчыны}} [[Катэгорыя:Крычаў| ]] fqkug4lb7qhe6bj1rw5iek7tdp4cawg 0 1358 2696844 2299862 2026-10-15T16:08:12Z Summershell67 98737 /* */ 2696844 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Крычаўскі раён |Назва ў родным склоне = Крычаўскага раёну |Герб = |Сьцяг =Flag of Kryčaŭ.svg |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = [[Магілёўская вобласьць]] |Улучае = |Цэнтар = [[Крычаў]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = 31 815<ref name="belstat2018" /> |Год перапісу = 2018 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 41 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 777,54<ref name="gki">[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010.doc Государственный земельный кадастр Республики Беларусь]{{Ref-ru}} (па стане на 1 студзеня 2010 г.)</ref> |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Mogilev-Oblast-Krichev.png |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Сайт = http://krichev.mogilev-region.by/ |Дадаткі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Беларусь}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Кры́чаўскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Гісторыя == Створаны 17 ліпеня 1924 году. == Геаграфія == Разьмешчаны на ўсходзе Магілёўскай вобласьці. Плошча 777,54 км²<ref name="gki" />. Асноўныя рэкі — [[Сож]] з прытокамі [[Асьцёр (рака)|Асьцёрам]], [[Чорная Натапа|Чорнай Натапай]], [[Волчас]]ам, [[Мяртвіца]]й, [[Бялянка]]й, [[Добрасьць]]ю, [[Худабычка]]й і [[Лабжанка]]й, [[Жураўка (басэйн Дняпра)|Жураўка]], [[Азёрышча]], [[Аколіца (рака)|Аколіца]]. == Насельніцтва == * XXI стагодзьдзе: 2009 год — 35 133 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918181854/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-7.pdf Перепись населения — 2009. Могилевская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 32 592 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 32 198 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 31 815 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> == Вядомыя асобы == [[Зьміцер Бугаёў]] (1929, в. Сычыкі — 2017) — беларускі літаратуразнавец і крытык == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [http://radzima.org/be/rayon/krychauski.html Здымкі на Radzima.org] * {{Глёбус Беларусі|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}}} * [https://web.archive.org/web/20110303213813/http://www.krichev.mogilev-region.by/ Крычаўскі раённы выканаўчы камітэт]{{Ref-ru}} {{Крычаўскі раён}} {{Магілёўская вобласьць}} [[Катэгорыя:Крычаўскі раён| ]] frlacrd32pcuz8efnszvenyd8vx7eic 0 4193 2696879 2696678 2026-10-15T21:12:06Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне жыцьцяпіс 2696879 wikitext text/x-wiki {{Сьвяты | тып (колер) = хрысьціянскі | сьвецкае імя = Іван | манаскае імя = Язафат | памёр = [[12 лістапада]], [[1623]], [[Віцебск]], [[Рэч Паспалітая]] (сучасная Беларусь) | шануецца = Каталіцкай Царквой (бізантыйскага і рымскага абрадаў); [[Украінская Грэка-Каталіцкая Царква|украінскай]], [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|беларускай]] і [[Расейская Грэка-Каталіцкая Царква|расейскай]] і інш. грэка-каталіцкімі Цэрквамі | услаўлены = | бэатыфікаваны = [[16 траўня]], [[1643]], у [[Рым]]е, [[Урбан VIII (папа рымскі)|Папам Рымскім Урбанам VIII]] | кананізаваны = [[1867]], у [[Рым]]е, [[Пій IX (папа рымскі)|Папам Рымскім Піем IX]] | у ліку = | галоўная сьвятыня = базыліка сьв. Пятра ў Рыме | дзень памяці = [[12 лістапада]] - [[Каталіцкая царква]], [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]],<br />[[16 верасьня]] - [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]]<br />,[[25 лістапада]] - [[Украінская Грэка-Каталіцкая Царква]] | дзень памяці ў 2009 = <!-- магчымы любы нумар году, адлюстроўваецца наяўны --> | патрон = Віцебская дыяцэзія РКЦ | атрыбуты = | дэкананізаваны = | працы = | падзьвіжніцтва = }} [[Файл:Святы (на той момант благаславёны) Язафат Кунцэвіч. Гравюра з кнігі І. Сушы.jpg|міні|280пкс|Гравюра з кнігі Я. Сушы з выявай Ясафата Кунцэвіча]] '''Язафа́т Кунцэ́віч''' ([[1580]] ці 1584 — {{ДС|12|11|1623}}) — [[Грэка-каталіцкая царква на Беларусі|грэка-каталіцкі]] царкоўны і грамадзкі дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], царкоўны пісьменьнік, [[сьвятамучанік]]. == Жыцьцяпіс == Нарадзіўся ва [[Уладзімер-Валынскі|Ўладзімеры-Валынскім]] у зьбяднелай [[Шляхта|шляхецкай]] сям’і [[Кунцэвічы гербу Лебедзь|Кунцэвічаў]], якая выехала туды зь [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="150pa">[https://web.archive.org/web/20080523111634/http://knihi.com/pytanni/066.html 66. Хто такі Язафат Кунцэвіч?] // {{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref> Яго бацькам быў небагаты купец Гаўрыла, маці — Марына. У падлеткавым узросьце, неўзабаве пасьля Берасьцейскай уніі 1596 году, разам з бацькамі пераехаў у Вільню. Паводле сьведчаньня біёграфаў, Іван (Ян) Кунцэвіч зь дзяцінства вылучаўся цягай да малітвы і містычным сьветапоглядам. Да [[1599]] прыняў [[Берасьцейская унія|Унію]] і зрабіўся яе адданым прыхільнікам. На ягоны выбар Уніі і фармаваньне яго каталіцкага сьветапогляду паўплывалі знакамітыя ў свой час багасловы — грэк [[Пятро Аркудзі]], які быў прысланы з [[Рым]]у для ўмацаваньня Зьяднанай Царквы ў Рэчы Паспалітай, віленскі езуіт Валенці Фабрыцый, будучы мітрапаліт [[Язэп Руцкі]], які тады быў яшчэ сьвецкай асобай. У [[1604]] сам Кіеўскі мітрапаліт [[Іпаці Пацей]] пастрыг яго ў манахі, надаў яму новае імя — Язафат, высьвяціў на дыякана, пасьля чаго накіраваў у Віленскі [[манастыр Сьвятой Тройцы (Вільня)|манастыр Сьвятой Тройцы]]<ref>Нарис історіï Василіянського чину святого Йосафата. Відавництво оо. Василіян, Рим, 1992. С. 102.</ref>. Сапраўдны [[аскет]] у штодзённым жыцьці, Язафат Кунцэвіч у вольны ад малітваў і набажэнстваў час чытаў сьвятыя кнігі і пісаў свае, у якіх даводзіў неабходнасьць аб’яднаньня Ўсходняй і Заходняй Царквы пад зьверхніцтвам [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]]. Яго праведнае манаскае жыцьцё, навука і палымяныя казаньні прыцягвалі ў манастыр новых маладых паслушнікаў. У другой палове [[1608]] ён быў высьвячаны на [[сьвятар]]а. (Паводле некаторых крыніцаў ужо [[23 жніўня]] [[1608]] ён быў ераманахам)<ref>Нарис історіï Василіянського чину святого Йосафата. Відавництво оо. Василіян, Рим, 1992. С. 110.</ref>. Таго ж году [[Язэп Руцкі]] запрасіў Я. Кунцэвіча ў [[Кіеў]] для дапамогі ў навяртаньні праваслаўных кіеўлянаў да Уніі. У Пячорскім манастыры адбыўся інцыдэнт, калі ў адказ на прамовы Язафата Кунцэвіча манахі сьцягнулі яго з амбону і моцна зьбілі, аднак пасьля багаслоўскага дыспуту варожасьць улеглася. Калі манаская супольнасьць Траецкага манастыра ў Вільні павялічылася да 50 манахаў, зьявілася магчымасьць засноўваць новыя манастыры Зьяднанай Царквы. Шляхціч [[Рыгор Трызна (маршалак слонімскі)|Рыгор Трызна]], маршалак слонімскі, падараваў манахам-уніятам манастыр у [[Быцень|Быцені]], які ён збудаваў для сваёй дачкі Эўфрасіньні, і тады Язэп Руцкі накіраваў туды Язафата Кунцэвіча, каб ён заснаваў там навіцыят для манахаў Зьяднанай Царквы. Тады ж Рыгор Трызна пазнаёміў ігумена [[Быцень|Быценскага]] манастыра Язафата Кунцэвіча з сваім праваслаўным суседам Іванам Мялешкам, смаленскім кашталянам. Пад уплывам ераманаха Язафата [[Іван Мялешка]] прыняў Унію і падараваў манахам [[Жыровічы]], дзе была царква з цудатворнай іконай Багародзіцы. Язафат Кунцэвіч стаў першым ігуменам Жыровіцкага манастыра. Шляхціч Іван Мялешка разам з сужонкай Ганнай з Фурсаў збудавалі ў Жыровічах манастыр і [[29 кастрычніка]] [[1613]] ўрачыста ўвялі туды Язафата Кунцэвіча зь яго манахамі<ref>Historya o początkach cudownego obrazu Nayswiętszey Panny Maryi Zyrowickiey w Litwie. Wilno, 1628.</ref>. З таго часу Жыровічы сталі слаўным водпуставым месцам, куды штогод пачалі прыходзіць пілігрымы з самых розных куткоў Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай. Пасьля сьмерці [[18 ліпеня]] [[1613]] мітрапаліта Іпація Пацея Кіеўскай мітраполіяй пачаў упраўляць [[Язэп Руцкі]], а Язафат Кунцэвіч ад гэтага часу і да [[1617]] быў архімандрытам Віленскага манастыра Сьвятой Тройцы, які тады налічваў ужо 60 манахаў. За гэты час ён многа зрабіў для разбудовы і добраўпарадкаваньня манастыра, арганізацыі манаскага жыцьця. Старэйшых манахаў архімандрыт Язафат Кунцэвіч накіраваў у Наваградак і Менск, дзе базыляне адчынілі школы, а сам застаўся толькі з маладымі манахамі. У гэты час яму даводзілася адначасова выконваць абавязкі архімандрыта, вікарыя, спаведніка, прапаведніка, эканома і нават дзяка. Як сьцьвярджаў сьведак айцец Г. Хмяльніцкі, звычайна ён сам званіў на пад’ём і ў царкве на малітву<ref>Нарис історіï Василіянського чину святого Йосафата. Відавництво оо. Василіян, Рим, 1992. С. 115.</ref>. Паводле рэкамэндацыі Руцкага ў [[1617]] прызначаны біскупам [[віцебск]]ім і адначасова каад’ютарам да [[Полацкія ўніяцкія арцыбіскупы|полацкага архібіскупа]] [[Гедэон Бральніцкі|Гедэона Бральніцкага]]. Разам зь мітрапалітам Язэпам Руцкім, які распрацаваў статуты Базылянскага закону, Язафат Кунцэвіч моцна спрычыніўся да рэарганізацыі ўсходняга манаства ў краі. Пасьля сьмерці Бральніцкага ў канцы [[1618]] Я. Кунцэвіч стаў [[Полацкія ўніяцкія арцыбіскупы|полацкім архібіскупам]]. У [[Полацак]] ён прыбыў з асаблівай місіяй ад мітрапаліта Руцкага — умацаваць Унію ў гэтым краі. Першымі крокамі архібіскупа Язафата Кунцэвіча на новай ніве сталася адраджэньне царкоўнага жыцьця: аднаўленьне храмаў (у тым ліку [[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкага Сафійскага сабору]]), заснаваньне парафіяльных школаў, «чыстка» кліру. Адначасова ён праявіў сябе адданым прыхільнікам еднасьці Заходняй і Ўсходняй Цэркваў. Да Базылянскага закону ён прыяднаў манахаў трох манастыроў Полацкай япархіі: Полацкага манастыра, Чарэйскага манастыра і Магілёўскага манастыра. Разам з тым актыўнасьць новага полацкага архібіскупа выклікала неадназначную рэакцыю. [[9 кастрычніка]] [[1618]] архібіскуп Язафат Кунцэвіч накіраваўся ў [[Магілёў]] са звычайнай душпастырскай мэтай ''«прыгледзець за царкоўным парадкам»''. Жыхары не дазволілі яму, як пастыру, нават уступіць у места, зачынілі гарадзкую браму, расставілі на вежах і на валу гарматы, скіраваныя на сьвіту архібіскупа, і ўзброеных людзей, частка якіх выйшла з харугвамі перагарадзіць уніяцкаму архібіскупу дарогу ў места. ''«Калі гэты ўладыка-адшчапенец'', — казалі яны, — ''дзе-небудзь пакажацца бліжэй каля места, то ў места мы яго ня пусьцім, а яго заб’ем, бо за пастыра і ўладыку свайго ня лічым і прызнаваць яго ня хочам»''. Гэты інцыдэнт стаўся прычынай судовага разьбіральніцтва, у выніку ягока завадатараў бунту як парушальнікаў спакою ў дзяржаве прысудзілі да сьмяротнай кары, а на места быў накладзены штраф<ref name="av"/>. У сакавіку [[1620]] на зваротным шляху з [[Масква|Масквы]] ў Кіеў прыбыў [[Ерусалім]]скі патрыярх Тэафан, які актыўна праводзіў пратурэцкую і прамаскоўскую палітыку. Ён незаконна<ref>{{Спасылка|аўтар=Ігар Войніч.|url=http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bha/07-2/05.htm|загаловак=Сільвестр Косаў і Язафат Кунцэвіч — повязь царкоўных ерархаў|выдавец=Беларускі гістарычны агляд|копія=http://web.archive.org/web/20110717094412/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bha/07-2/05.htm|дата копіі=17 ліпеня 2011}} Том 7. Сшытак 2 (13)</ref> высьвяціў новых праваслаўных біскупаў і паставіў іх наўзамен раней прызначаных уніяцкіх, чым абвастрыў супярэчнасьці ў асяродку хрысьціянаў Рэчы Паспалітай. У прыватнасьці, у абыход Кунцэвіча біскупам Полацку быў пастаўлены [[Мялеці Сматрыцкі]], дзеяньні якога ў Рэчы Паспалітай расцанілі як падбухторваньне да мецяжу і царкоўнаму расколу ўва ўгоду [[Турэччына|Турэччыны]]. У прыватнасьці кароль і вялікі князь Жыгімонт пісаў: {{Цытата|нехта [[Мялеці Сматрыцкі|Сматрыцкі]] і [[Іёў (Барэцкі)|Барэцкі]] змовіліся з падданымі [[Асман II|цэсара турэцкага]], непрыяцеля веры хрысьціянскай і нашага, які на панствы нашыя вайной ідзе. Зь нейкім пастырам, нібы патрыярхам ерусалімскім, на шпегі да панстваў нашых ад цэсара турэцкага дасланым, наважыліся без дазволу і ведама нашага прысьвячэньні браць — адзін на мітраполію Кіеўскую, а іншы – на архібіскупства Полацкае, ігнаруючы тых, хто прылажэнствы гэтыя духоўныя здаўна з пападаньня нашага спараднага на сябе носяць і добрае здароўе маюць.}} Аднак прапаганда М. Сматрыцкага прынесла свой плён. Архібіскупа Я. Кунцэвіча зьвінавацілі ў перасьледзе праваслаўных, на што ён змушаны быў адказаць лістом, адрасаваным [[Леў Сапега|Льву Сапегу]]: {{Цытата|Я ж ніколі нікога да Уніі гвалтам не прымушаў, такога ніколі не было. Абараняць жа мне мае царкоўныя правы, (калі на мяне наступаюць гвалтам), мяне прымушае звычайная біскупская прысяга.}} Найбольш напружаны характар барацьба супраць Уніі набыла ў [[Віцебск]]у, насельніцтва якога пасланцы Сматрыцкага падбухторылі да непаслушэнства законнаму архібіскупу. Уступіўшы ў валоданьне віцебскімі цэрквамі, Я. Кунцэвіч заняўся іхным абсталяваньнем: загадаў іх падмесьці, пачысьціць абразы, наладзіць хоры і адкідныя сядзеньні. Паводле словаў відавочцаў, праваслаўныя ў адказ на гэта сказалі, што нельга з царквы нічога выкідаць, нават пыл. На падставе гэтага яны абвясьцілі, што Я. Кунцэвіч прытрымліваецца лацінскай веры і перарабляе цэрквы на лацінскі ўзор<ref name="av">Алена Вернікоўская. [https://web.archive.org/web/20101005223534/http://epolotsk.com/page.php?id=259 Супраціўленне праваслаўных Полацкай епархіі ўвядзенню уніі і забойства Язафата Кунцэвіча] // Беларускі гістарычны агляд, Том 8 Сшытак 1—2 (14—15) Снежань 2001</ref>. Ад сакавіка [[1621]] па атрыманьні ліста М. Сматрыцкага, жыхары Віцебску поўнасьцю перасталі падпарадкоўвацца Я. Кунцэвічу. [[4 красавіка]] [[1621]], у дзень Дабравешчаньня, віцебскія праваслаўныя на чале з бурмістрам Сымонам Нешам не пусьцілі працэсію ўніяцкіх сьвятароў з Прачысьценскага сабору ў царкву Дабравешчаньня: ''«люд посполитый лаял их и соромотил и на здоровье их як того часу, так и потомных часов похвалки чинил, грозячи им забиянем и у воду утопенем»''. У Дабравешчанскай царкве [[16 жніўня]], у дзень Спаса («яблычнага»), праваслаўныя зноў ''«тумульт учинили»'', званілі ў званы, проста ў царкве зьбілі сьвятара айца Максіма Турчыновіча і Кунцэвічавага слугу Стэфана Базіліскага, а потым гналіся за самім архібіскупам. У дзень Пяцідзясятніцы вялікі натоўп праваслаўных спыніў арганізаваную Кунцэвічам урачыстую працэсію, што накіроўвалася за места да царквы Сьв. Духа, і прымусіў яе вярнуцца ў места. [[20 лютага]] [[1622]] каля сотні жыхароў Віцебску абкружылі царкву Дабравешчаньня, перашкаджаючы адпраўленьню архібіскупам набажэнства, ''«крик, волане великое учинили», «словы неучтивыми лаяли, соромотили»'' ўніяцкае духавенства, а пасьля службы напалі на архідыякана і чэлядзь архібіскупа<ref name="av"/>. Кульмінацыя канфлікту настала [[12 лістапада]] [[1623]] ([[Віцебскае паўстаньне]]), калі разьюшаны натоўп віцебскіх праваслаўных рынуўся ў дом Я. Кунцэвіча. Архібіскуп выйшаў ім насустрач са словамі: ''«Дзеці мае, чаму вы напалі на мой дом?»'' Як сьведчаць судовыя дакумэнты, забойцы двума ўдарамі бердыша расьсеклі Ўладыку галаву, а потым «доўга нявечылі яго і пасьля сьмерці». Цела Язафата скінулі з Прачысьценскай гары, а затым, прывязаўшы да ног і шыі цяжкія камяні і насыпаўшы каменьня ў валасяніцу, утапілі ў Дзьвіне<ref name="150pa"/>. Апроч таго, забойцы разрабавалі біскупскі палац, уніяцкія цэрквы і манастыры ды іншую маёмасьць у месьце<ref>[https://web.archive.org/web/20110825221650/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21450 Сёньня Дзень сьв. Язафата] // [[Наша Ніва]], [[12 лістапада]] [[2008]]</ref>. Да моманту прыбыцьця ў Віцебск сьледчай камісіі, большая частка ўдзельнікаў расправы зьбегла зь места. Да суду прыцягнулі толькі 19 чалавек. Многія сьведкі паказвалі на тое, што праваслаўныя ладзілі замахі на жыцьцё Кунцэвіча і забілі яго толькі празь нянавісьць і «распалены запал» супраць каталіцкай веры, уніі грэцкай царквы з рымскім касьцёлам і падпарадкаваньня апостальскай сталіцы і Рымскаму Папу. Каралеўскія камісары, што праводзілі расьсьледаваньне забойства Кунцэвіча, прызналі праўдзівымі паказаньні сьведкаў пра тое, што Язафат Кунцэвіч быў забіты бязьвінна, і што забойцы ня мелі аніякіх падставаў для такога жорсткага злачынства<ref name="av"/>. Пасьля трагічнай гібелі цела Язафата было перавезена ў [[Полацак]] і зьмешчана ў труне ў алтары замкавай царквы. Урачыстая пахавальная цырымонія адбылася 27—28 студзеня. Адразу пасьля сьмерці Язафата зьявіліся два агіяграфічныя творы, прысьвечаныя мучаніку: апісаньне жыцьця й сьмерці Язафата, складзенае мітрапалітам [[Язэп Руцкі|Язэпам Руцкім]] і адпраўленае ў [[Рым]] у пачатку красавіка 1624 году<ref>{{Артыкул| аўтар = о. Йосафат Скрутень. | загаловак = «Перший життєпис св. Йосафата». | арыгінал = | спасылка = https://resource.history.org.ua/item/11088| мова = {{Ref-uk}}{{Ref-la}}{{Ref-pl}}| адказны = | аўтар выданьня = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Язафат Скруцень|о. Йосафат Скрутень|uk|Скрутень Іван Йосафат}}| выданьне = Записки Чина св. Василія Великого | тып =неперіодичне наукове видання | месца =[[Жоўква|Жовква]]| выдавецтва = Печатня ОO Василіян | год = 1924| выпуск = | том = 1| нумар = | старонкі = 314—363 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Знакавым творам стала пахавальнае слова па Кунцэвічу, прамоўленае 28 студзеня архіяпіскапам смаленскім [[Лявон Крэўза-Жавускі|Лявонам Крэўза-Жавускім]] у Полацку й ​​апублікаванае ў 17 студзеня 1625 годзе. Цела архібіскупа Язафата Кунцэвіча пасьля ўрачыстага адпяваньня пахавалі ў ягонай катэдры сьв. Сафіі ў Полацку, але пазьней яго мошчы неаднаразова даводзілася таемна перавозіць па ўсёй Беларусі і за яе межамі, каб захаваць ад зьнішчэньня расейскімі войскамі. == Кананізацыя == [[Файл:Cursus vitae et certamen martyrii B. Josaphat Kuncevicii, Rzym 1655.jpg|міні|зьлева|200пкс|[[Якуб Суша]]. Жыцьцё і пакутніцкая сьмерць благаслаўлёнага Язафата Кунцэвіча, Рым, 1665 г.]] Працэс захадаў да бэатыфікацыі сьв. Язафата пачаўся ў наступны год па яго сьмерці. Працэс працягнуўся пры ўдзеле створаных па вызначэньні [[Урбан VIІI|Урбана VIІI]] (двойчы, у [[1625]] і [[1635]] гг.) камісіяў для дасьледаваньня жыцьця, дзейнасьці, сьмерці Язафата Кунцэвіча і цудаў, зьвязаных зь ягоным апякунствам. Па завяршэньні расьсьледаваньня, у траўні [[1643]] году Полацкі архібіскуп Язафат Кунцэвіч быў залічаны Папам [[Урбан VIII|Урбанам VIII]] да сьпісу сьвятых у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Украіна|Ўкраіне]], а ў чэрвені [[1867]] году Папа [[Пій IX]] абвясьціў яго сьвятым для ўсёй Каталіцкай Царквы. Мошчы беларускага сьвятамучаніка Язафата Кунцэвіча захоўваюцца ў саборы сьв. Пятра ў Рыме, каля алтара сьв. Васіля Вялікага пры паўночна-ўсходнім слупе храма<ref>{{Артыкул|аўтар=Аляксей Хадыка.|спасылка=http://media.catholic.by/nv/n36/art6.htm|загаловак=Святы Язафат Кунцэвіч: Складанне культу і іканаграфіі ў Беларусі|выданьне=[[Наша Вера]]|нумар=2 (36)|год=2006}}</ref>. Папа Рымскі [[Ян Павал II]] назваў сьвятамучаніка Язафата Кунцэвіча «Апосталам еднасьці». == Творчасьць == Язафат Кунцэвіч — аўтар палемічных і багаслоўскіх твораў «А фальшаваньню пісьм славенскіх…», «Правілы для ўніяцкіх прасьвітараў», «Катэхізму», 6 артыкулаў у кнізе Л. Крэўзы «Абарона еднасьці…» ([[1617]]) і іншых. У сваім укладаньні «Пра хрышчэньне сьв. Уладзіміра» Кунцэвіч даводзіў, што руская Царква першапачаткова была каталіцкай. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Артыкул| аўтар = [[Язафат Ісакавіч]]. Пераклад [[Жанна Некрашэвіч-Кароткая|Жанны Некрашэвіч Кароткай]].| загаловак = Язафатыда, або пра забойства Язафата Кунцэвіча. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып = часопіс | год = 2026 | том = | нумар = 9| старонкі = 27—39 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * {{Спасылка|url=http://asoby.belinter.net/cont.php?x=iku|загаловак=Язафат Кунцэвіч|копія=http://web.archive.org/web/20110811223421/http://asoby.belinter.net/cont.php?x=iku|дата копіі=11 жніўня 2011}} на [https://web.archive.org/web/20050324023629/http://asoby.belinter.net/ Гісторыя Беларусі. Асобы.] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/0015/Пануцэвіч_Вацлаў._Сьвяты_Язафат,_архіяпіскап_полацкі.html Пануцэвіч В. Сьвяты Язафат, архіяпіскап полацкі. Полацак, 2000] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кунцэвіч, Язафат}} [[Катэгорыя:Сьвятыя]] [[Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы]] [[Катэгорыя:Базыляны]] [[Катэгорыя:Полацкія ўніяцкія арцыбіскупы]] [[Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Кунцэвічы гербу Лебедзь|Язафат]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Віцебску]] [[Катэгорыя:Грэка-каталіцкія сьвятыя зь Беларусі]] [[Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя зь Беларусі]] [[Катэгорыя:Перасьледы каталіцтва ў Беларусі]] bjb6xi2gero2e7ywa8bzh9vqp85lfp3 0 6813 2696840 2696811 2026-10-15T16:04:07Z Summershell67 98737 /* */ 2696840 wikitext text/x-wiki {{Ня блытаць|Рэжым Лукашэнкі|рэжымам Лукашэнкі}} {{Іншыя значэньні}} {{Краіна |Назва = Беларусь |НазваЎРоднымСклоне = Беларусі |Лацінка = Biełaruś |НазваНаДзяржаўнайМове = Рэспубліка Беларусь |Сьцяг = |Герб = |НацыянальныДэвіз = неафіцыйна [[Жыве Беларусь!]]{{Няма крыніцы}} |Месцазнаходжаньне = Europe-Belarus (orthographic projection).svg |АфіцыйнаяМова = [[беларуская мова|беларуская]]{{Заўвага|У 1995 годзе [[Аляксандар Лукашэнка]] незаконна ([[De facto|дэ-факта]]) надаў дзяржаўны статус [[Расейская мова|расейскай мове]]}} |Сталіца = [[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border|Сьцяг Менску]] [[Менск]] |НайбуйнейшыГорад = [[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border|Сьцяг Менску]] [[Менск]] |ТыпУраду = [[Прэзыдэнцкая рэспубліка]] |ПасадыКіраўнікоў = Кіраўнік [[Расейская акупацыя Беларусі|акупацыйнай <br> адміністрацыі]]{{Заўвага|абвешчаны [[Расея]]й «[[Прэзыдэнт Беларусі|прэзыдэнтам]]»}} |ІмёныКіраўнікоў = [[Аляксандар Лукашэнка]]<br>([[інаўгурацыя]] [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году#Рэакцыі|аспрэчвалася]]) |Плошча = 207 596,76<ref name="gki">[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] (на 1 студзеня 2010 г.)</ref> |МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = 83-е |АдсотакВады = 2,26% (4702 км²)<ref name="gki" /> |ГодАцэнкіНасельніцтва = 2019 |МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 91-е |Насельніцтва = 9 413 446<ref name="nn2019">[https://nn.by/?c=ar&i=246398 Нас засталося 9,41 мільёна чалавек. Па выніках перапісу насельніцтва скарацілася на 41 тысячу] NN.by</ref> |ШчыльнасьцьНасельніцтва = 45,3 |ЭтнічныСклад = [[беларусы]] (84,9%),<br />[[расейцы]] (7,5%),<br />[[палякі]] (3,1%),<br />[[украінцы]] (1,7%)<ref name="belstat-perapis">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Перепись населения 2009 г. Выходные регламентрые таблицы. Национальный состав населения, гражданство: население по национальности и родному языку]{{ref-ru}}</ref> |КанфэсійныСклад = [[праваслаўны]]я (60%),<br />[[каталік]]і (15—20%)<ref name="DieWelt">{{Літаратура/DieWelt}}{{ref-de}}</ref> |Пісьменнасьць = 98%<ref name="DieWelt"/> |ГодАцэнкіСУП = 2012 |МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = |СУП = $146,745 млрд<ref>{{спасылка|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=913&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=103&pr.y=5 |загаловак=Belarus |выдавец=International Monetary Fund |дата=3 лістапада 2014}}</ref><!--PPP--> |СУПНаДушуНасельніцтва = $15 633 |Валюта = [[Беларускі рубель]] [[Файл:BYN symbol.svg|9px|baseline|link=Сымбаль беларускага рубля|class=skin-invert-image]] |КодВалюты = BYN |ЧасавыПас = [[UTC+3|FET]] |ЧасРозьніцаUTC = +3 |ЧасавыПасУлетку = |ЧасРозьніцаUTCУлетку = |НезалежнасьцьПадзеі = — абвешчаная<br />— згубленая<br /><br />— абвешчаная<br />— прызнаная |НезалежнасьцьДаты = ад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<br />25 сакавіка 1918<br />1 студзеня 1919<br />ад [[СССР]]<br />27 ліпеня 1990<br />25 жніўня 1991 |ДзяржаўныГімн =My Belarusy vocal.ogg |АўтамабільныЗнак = BY |ДамэнВерхнягаЎзроўню = [[.бел]], [[.by]] |ТэлефонныКод = 375 |Дадаткі = [[Файл:Рэґіёны_Беларусі.svg|284пкс|цэнтар|Мапа Беларусі]] }} '''Белару́сь''', '''Рэспу́бліка Белару́сь''' — [[нацыянальная дзяржава]] [[Беларусы|беларусаў]] у [[Геаграфічны цэнтар Эўропы|геаграфічным цэнтры]] [[Эўропа|Эўропы]], на захадзе [[Усходне-Эўрапейская раўніна|Ўсходне-Эўрапейскае раўніны]]. Мяжуе з [[Польшча]]ю на захадзе, [[Летува|Летувою]] на паўночным захадзе, [[Латвія]]й на поўначы, [[Расея]]й на ўсходзе й [[Украіна]]й на поўдні. [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|Тэрыторыя краіны]] — 207,6 тыс. км² ([[Сьпіс краінаў паводле плошчы|84-я ў сьвеце]]). Колькасьць насельніцтва на 1 кастрычніка [[2019]] году — 9 413 446 чалавекі. Працягласьць з поўначы на поўдзень 560 км, з захаду на ўсход 650 км<ref>{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 11.</ref>. Сталіца й найбуйнейшае места — [[Менск]], сярод іншых буйных местаў [[Берасьце]], [[Віцебск]], [[Гомель]], [[Горадня]] й [[Магілёў]]. Больш за 40% тэрыторыі краіны мае [[Лес|лясны покрыў]]. [[Гісторыя]] Беларускае дзяржаўнасьці пачалася ад [[Полацкае княства|Полацкага княства]], вядомага паводле пісьмовых крыніцаў з ІХ стагодзьдзя. У [[1307]] годзе яно далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ)]], якое ўтварылася ў сярэдзіне XIII ст. вакол [[Наваградак|Наваградку]] й неўзабаве аб’яднала ўсе [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічныя беларускія землі]]. У 1569 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] утварыла [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]] з [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўствам Польскім]], на карысьць якога страціла [[Падляшша]] й украінскія землі. У выніку трох [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] у 1772—1795 гадох землі Беларусі апынуліся пад уладай [[Расейская імпэрыя|Расейскае імпэрыі]], якая праводзіла [[Русіфікацыя Беларусі|палітыку ґвалтоўнае русіфікацыі]]. У пэрыяд распаду Расейскае імпэрыі [[Дзень Волі|25 сакавіка]] 1918 году [[беларусы]] абвясьцілі пра сваю незалежнасьць утварэньнем [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускае Народнае Рэспублікі (БНР)]]. Аднак БНР [[Слуцкі збройны чын|ня здолела абараніць]] сваю тэрыторыю ад [[Бальшавікі|бальшавікоў]], якія 1 студзеня 1919 году ўтварылі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку (БССР)]]. Тым часам [[Заходняя Беларусь|заходняя частка краіны]] ў выніку складзенага бальшавікамі [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскага міру 1921 году]] апынулася пад уладай міжваеннае [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскае Рэспублікі]] й была далучаная да БССР толькі ў [[1939]] годзе ў выніку агрэсіі ў бок Польшчы [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] й [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюзу (СССР)]]. Беларусь страціла кожнага трэцяга свайго жыхара ў час спусташальнае [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнае вайны]]<ref>Axell A. Russia’s Heroes, 1941-45. — Carroll & Graf Publishers, 2002. P. 247. {{ISBN|0-7867-1011-X}}.</ref>, па сканчэньні якое ў [[1945]] годзе стала адным зь сяброў-заснавальнікаў [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў]]. У час [[Распад СССР|распаду СССР]] 27 ліпеня 1990 году [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|парлямэнт БССР]] [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|абвясьціў пра дзяржаўны сувэрэнітэт рэспублікі]], а 25 жніўня 1991 году — пра незалежнасьць Беларусі. Першы прэзыдэнт [[Аляксандар Лукашэнка]] ў 1995 годзе ўсталяваў у краіне [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскі]] [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарны рэжым]]<ref>[http://hrw.org/english/docs/2005/01/13/belaru9878.htm «Essential Background — Belarus»]. Human Rights Watch.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071212011715/http://www.amnesty.org/en/region/europe-and-central-asia/eurasia/belarus «Human rights by country — Belarus»]. Amnesty International Report 2007.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12037486 «'Hundreds of protesters arrested' in Belarus»]. BBC News.</ref>, які выявіўся ґвалтам, катаваньнямі й [[Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі (2020)|забойствамі]] беларусаў у час здушэньньня [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|масавых пратэстаў]] супраць фальсыфікацыі [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|прэзыдэнцкіх выбараў 2020 году]]<ref>[https://www.radabnr.org/belarus-sanctions-nov-2020/ Рада БНР заклікае да санкцый супраць рэжыму Лукашэнкі і да ціску на Расею], [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]], 16 лістапада 2020 г.</ref>. Больш за 70% грамадзянаў Беларусі пражывае ў местах. Больш за 80% грамадзянаў этнічныя [[беларусы]], этнічную меншасьць складаюць пераважна [[расейцы]], [[палякі]] й [[украінцы]]. Дзяржаўная мова — [[беларуская мова|беларуская]], аднак адным з наступстваў [[Русіфікацыя Беларусі|шматгадовае палітыкі ґвалтоўнае русіфікацыі]] (у тым ліку [[Рэфэрэндум 1995 году ў Беларусі|рэфэрэндуму 1995 году]]) стаў [[De facto|фактычны]] афіцыйны статус [[расейская мова|расейскае мовы]]. Згодна з [[канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|канстытуцыяй]] краіна ня мае афіцыйнае [[рэлігія|рэлігіі]], тым часам асноўнай [[Хрысьціянства|хрысьціянскай]] канфэсіяй лічыцца [[праваслаўе]]. Другая паводле папулярнасьці хрысьціянская канфэсія — [[каталіцтва]], праваслаўныя й каталіцкія [[Каляды]] й [[Вялікдзень]] традыцыйна адзначаюцца як дзяржаўныя [[Сьвята|сьвяты]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org66/master/text1400.htm Закон Республики Беларусь от 19 декабря 1991 г. № 1317-XII «О праздничных днях в Республике Беларусь»]</ref>. == Назва == {{Асноўны артыкул|Назвы Беларусі|Белая Русь|Літва}} [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|300пкс|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе [[Літва]] (''Lituania'') цалкам атаясамліваецца зь [[Белая Русь|Белай Русьсю]] (''Russia Bianca''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Назва ''[[Белая Русь]]'' пачала ўжывацца датычна часткі [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] у XIV—XVI стагодзьдзях, тым часам датычна ўсёй тэрыторыі сучаснае Беларусі выкарыстоўвалася назва ''[[Літва]]''<ref name="CR-1982">Congressional Record; Proceedings and Debates of the Congress. Vol. 128, March 15—24, 1982. [https://archive.org/details/sim_congressional-record-proceedings-and-debates_march-15-24-1982_128-redacted/page/5066/mode/2up?q=licviny P. 5066].</ref>, бо гэтыя землі складалі тэрытарыяльнае ядро [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>{{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 45.</ref>. Да XVII стагодзьдзя назва ''Белая Русь'' часткова замацавалася за [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускімі землямі]], тым часам дзеля ейных жыхароў існавалі азначэньні ''[[ліцьвіны]]''<ref name="CR-1982"/> й ''[[русіны]]''<ref>''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя'' / В. Бандарчык, І. Чаквін, І. Углік [і інш.]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1985. — С. 150.</ref>. Па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|анэксіі земляў Вялікага Княства Літоўскага]] ўлады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] спрыялі пашырэньню назвы ''беларусы'' (адначасна з фактычнай забаронай афіцыйнага ўжываньня назваў ''Літва'' і ''ліцьвіны'' датычна ''Беларусі'' і ''беларусаў''<ref>Cordasco F. Dictionary of American immigration history. — Metuchen, 1990. [https://archive.org/details/dictionaryofamer00cord/page/96/mode/2up?q=licviny P. 97].</ref><ref>Ethnic groups in Michigan. — Detroit, 1983. [https://archive.org/details/ethnicgroupsinmi0000unse/page/54/mode/2up?q=licviny P. 54].</ref>), бо гэтая назва больш адпавядала [[Імпэрыялізм|імпэрскім інтарэсам]] і дазваляла трактаваць гістарычных ''ліцьвінаў'' як разнавіднасьць [[расейцы|расейцаў («вялікарусаў»)]] дзеля іх [[Русіфікацыя Беларусі|маскалізацыі]] і [[Летувізацыя|сьціраньня памяці пра шматвекавую ўласную Літоўскую дзяржаўнасьць]]<ref name="Arlou-2012-161">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.</ref>. Пазьней, аднак, замест назвы ''Беларусь'' расейскія ўлады пачалі выкарыстоўвацца [[Каляніялізм|каляніяльны]] тэрмін «''[[Паўночна-Заходні край|Северо-западный край]]''». У канцы XIX стагодзьдзя ідэолягі нацыянальнага руху прынялі ''Беларусь'' як нацыянальную саманазву. У 1918 годзе ўтварылася ''[[Беларуская Народная Рэспубліка]]'', а ў 1919 годзе — ''[[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]''. 19 верасьня 1991 году назву БССР зьмянілі на ''Рэспубліку Беларусь''<ref>[http://www.svaboda.org/content/backgrounderembedded/25110956.html 19 верасьня 1991 году], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2013 г.</ref>. У 1993 годзе дэпутаты [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|парлямэнту Беларусі]] ад [[Апазыцыя БНФ|Апазыцыі БНФ]] выступілі з прапановай прыняць назву ''Беларусь'' замест ''Рэспублікі Беларусь'' — бо слова «[[рэспубліка]]» ў масавай сьвядомасьці асацыявалася ня з формай дзяржаўнага ладу, а з [[Каляніялізм|каляніяльным]] статусам Беларусі ў складзе СССР і не замацоўвала ўсьведамленьне Беларусі як незалежнае краіны. Аднак актывізацыя прарасейскіх настрояў у значнай часткі дэпутацкага корпусу перашкодзіла прыняцьцю гэтае прапановы<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.</ref>. З улікам гістарычнае дзяржаўнае пераемнасьці ў 2005 годзе вылучалася прапанова прыняць поўную назву краіны ''[[Вялікае Княства Літоўскае]] Беларусь'' з захаваньнем скарочанай назвы — ''Беларусь''<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=100976 Вялікае Княства Літоўскае Беларусь — пражэкцёрства ці візіянэрства?], [[Наша Ніва]], 11 лістапада 2005 г.</ref><ref>[http://pazniak.info/page_belarus-litva Беларусь-Літва], Пэрсанальны сайт [[Зянон Пазьняк|Зянона Пазьняка]], 27 сьнежня 2016 г.</ref>. Раней з 1950-х гадоў беларускі мовазнаўца й гісторык [[Ян Станкевіч]] укараняў датычна Беларусі назву ''Вялікалітва''<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] Як беларусы называлі сябе і сваю мову ў розныя часы? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 76.</ref>. == Сымболіка == {{Асноўны артыкул|Сымболіка Беларусі|Герб Беларусі|Сьцяг Беларусі}} {{Падвойная выява|справа|Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|145|Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|145|Беларускія дзяржаўныя герб [[Пагоня]] (налева) і [[бел-чырвона-белы сьцяг]] (направа) на паштоўках часоў змаганьня за незалежнасьць [[Беларуская Народная Рэспубліка|першай нацыянальнай дзяржавы]]}} З 1995 году ў Беларусі паралельна існуюць дзьве сыстэмы сымбаляў<ref name="Lalkou">[[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002. С. 98—112.</ref> — традыцыйная гістарычная беларуская (законная дзяржаўная сымболіка Беларусі) і незаконна абвешчаная «дзяржаўнай» штучная сымболіка [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскае акупацыйнае адміністрацыі]]. [[Беларусы|Беларуская]] [[нацыянальная сымболіка]], якая захоўвае дзяржаўны статус [[de jure]]<ref name="Navumcyk"/><ref>[https://www.svaboda.org/a/24978195.html «Афіцыйны беларускі сьцяг — таксама палітычны сымбаль»], [[Радыё Свабода]], 6 траўня 2013 г.</ref>: * [[Бел-чырвона-белы сьцяг]]{{Заўвага|У назьве сьцяга ўжываецца адметная скарочаная форма прыметніка (''бел-''), якая ёсьць адзнакай высокага (паэтычнага) стылю. Таксама сустракаецца азначэньне сьцяга з звычайнай поўнай формай прыметніка — ''бела-чырвона-белы сьцяг''. Тым часам скарот ''БЧБ'', на думку мовазнаўцы [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], у гутарковай мове лепей замяняць на ''наш сьцяг''.}}<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/biel-cyrvona-biely/30172690.html Ці правільна казаць «бел-чырвона-белы»? А слову ўжо сто гадоў], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.</ref> — гістарычны нацыянальны сьцяг беларусаў<ref name="Tkacou-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>, дзяржаўны сьцяг Беларусі (з 1918 году). Гэта палотнішча памерамі 1:2, з трох роўных гарызантальных палосаў — дзьвюх белых і адной чырвонай між імі. Утвараецца зь беларускіх нацыянальных колераў<ref>Пастанова Вучонага савета [[Інстытут гісторыі|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]] ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1.</ref> на аснове традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]<ref name="Tkacou-391"/>. Гістарычна-культурная каштоўнасьць беларускага народа<ref name="tut.by_11.11.2020">[https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»], [[TUT.BY]], 11.11.2020 г.</ref>, зьвязаная зь дзьвюма найважнейшымі падзеямі беларускае гісторыі — [[Трэцяя Ўстаўная грамата|абвяшчэньнем незалежнасьці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|нацыянальнае дзяржавы]] 25 сакавіка 1918 году й [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|ейным аднаўленьнем]] 25 жніўня 1991 году<ref name="Navumcyk-10.11.2020">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30940395.html Ці патаптаўся б амапавец па фатаздымку сваёй маці], [[Радыё Свабода]], 10 лістапада 2020 г.</ref>. * [[Пагоня|Герб Пагоня]] — дзяржаўны герб Беларусі, традыцыйны нацыянальны герб беларусаў<ref name="Tkacou-391"/>, з колераў якога ўтвараецца нацыянальны [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Дзяржаўны герб [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] й [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускае Народнае Рэспублікі]], [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|гістарычна-культурная каштоўнасьць Беларусі]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=C20700578 Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 14 траўня 2007 г. № 578 «Аб статусе гісторыка-культурных каштоўнасцей»]</ref> {{Падвойная выява|справа|Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1951–1991).svg|145|Flag of Belarus.svg|145|[[Сьцяг БССР]] (налева) і [[Чырвона-зялёны сьцяг|яго мадыфікацыя]] для [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] (направа)}} {{Падвойная выява|справа|Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1981–1991).svg|145|Coat of arms of Belarus (2020–present).svg|145|[[Герб БССР]] (налева) і [[Герб расейскай акупацыйнай адміністрацыі ў Беларусі|яго мадыфікацыя]] для рэжыму Лукашэнкі (направа)}} Афіцыйныя сымбалі [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскае акупацыйнае адміністрацыі]] ў Беларусі ([[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]<ref>[http://www.bielarus.org/open.php?n=508&a=5 Антыбеларуская дзейнасьць прыхільнікаў Лукашэнкі] // [[Беларус (газэта)|Беларус]]. № 508, травень 2005 г.</ref><ref>[[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://pazniak.info/page_dziynyiya_spravyi_y_belaruskim_zamejjyi Дзіўныя справы ў беларускім замежжы], Афіцыйны сайт Зянона Пазьняка, 19 красавіка 2005 г.</ref>), незаконна абвешчаныя «дзяржаўнымі сымбалямі Беларусі» ўказам [[Аляксандар Лукашэнка|Лукашэнкі]] ад 12 чэрвеня 1995 году на фармальнай падставе сфальсыфікаванага [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму 14 траўня 1995 году]], які праводзіўся ва ўмовах [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|тэрору супраць беларусаў]]<ref name="Navumcyk">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>: * [[Чырвона-зялёны сьцяг]]<ref name="NN-2020">[https://nn.by/?c=ar&i=262559 Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ], [[Наша Ніва]], 22 лістапада 2020 г.</ref> (''ЧЗ-сьцяг'') — [[Расея|расейскі]] [[Каляніялізм|каляніяльны]]<ref name="NN-2020"/> сьцяг рэжыму Лукашэнкі. Элемэнт палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі (этнацыду) беларусаў]]. Гэта палотнішча памерамі 1:2, падзеленае гарызантальна на чырвоную й зялёную палосы ў прапорцыі адпаведна 2:1. Уздоўж тронка разьмяшчаецца арнамэнт, чырвоны на белым фоне. Мадыфікацыя [[Сьцяг Беларускай ССР|сьцяга БССР]] часоў кіраваньня [[Ёсіф Сталін|Сталіна]], распрацаванага мастаком [[Мікалай Гусеў|Мікалаем Гусевым]], ураджэнцам [[Уладзімерская губэрня|Уладзімерскае губэрні]] [[Расея|Расеі]], які ў 1940 годзе стварыў плякат «Няхай жыве Сталінская Канстытуцыя перамогшага сацыялізму й сапраўднага дэмакратызму», а ў 1941—1944 гадох маляваў партрэты афіцэраў [[Трэці Райх|Нацысцкае Нямеччыны]] й ейнага кіраўніка [[Гітлер]]а<ref>[[Дзяніс Марціновіч|Мартинович Д.]] [https://web.archive.org/web/20210124120522/https://news.tut.by/culture/710425.html Изобразил Гитлера и спасал военнопленного. Кто нарисовал красно-зеленый флаг], [[TUT.BY]], 8.12.2020 г.</ref>. * [[Герб рэжыму Лукашэнкі]] — прыніжальны для [[Беларусы|беларусаў]]<ref>[[Алесь Чайчыц]], [https://www.svaboda.org/a/30435918.html 10 аргумэнтаў за «Пагоню»], [[Радыё Свабода]], 15 лютага 2020 г.</ref> расейскі каляніяльны<ref>Мікулевіч С., Гезгала С. [https://nn.by/?c=ar&i=80310 Сёння — Дзень Пагоні і нацыянальнага сцяга], [[Наша Ніва]], 19 верасьня 2012 г.</ref> герб рэжыму Лукашэнкі. Элемэнт палітыкі русіфікацыі ([[этнацыд]]у) беларусаў. Гэта зялёны контур тэрыторыі Беларусі ў залатых промнях сонца над зямною куляй. Над контурам знаходзіцца чырвоная зорка, зьлева й справа контур абкружае вянок з залатых каласоў, пераплеценых кветкамі [[канюшына|канюшыны]] й [[лён|льну]]. Каласы абвіваюць стужкі колераў [[Чырвона-зялёны сьцяг|чырвона-зялёнага сьцяга]], унізе на стужцы разьмяшчаецца залаты надпіс «Рэспубліка Беларусь». Мадыфікацыя [[герб Беларускай ССР|гербу БССР]], распрацаванага на ўзор [[Герб СССР|савецкага гербу]] [[Расея|Расеі]] й зацьверджанага ў час кульмінацыі [[Ёсіф Сталін|Сталінскага]] [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|тэрору]] ([[генацыд]]у) у 1938 годзе<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}}</ref>. Разам з чырвона-зялёным сьцягам не супадае з [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнымі сымбалямі]] беларусаў і асацыюецца найперш з асобай Лукашэнкі й той палітычнай і сацыяльна-эканамічнай мадэльлю, якую ён увасабляе<ref name="salanda-2019-10">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 10.</ref>. У 2020 годзе пры здушэньні [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў беларусаў супраць фальсыфікацыі выбараў, ґвалту й беззаконьня]] прыхільнікі сыстэмы сымбаляў рэжыму Лукашэнкі адзначыліся дзеяньнямі, якімі канчаткова дыскрэдытавалі гэтую сымболіку<ref name="Paskievic">[https://nn.by/?c=ar&i=265062 «Будучыня гэтага сцяга ім глыбока да аднаго месца»], [[Наша Ніва]], 10 сьнежня 2020 г.</ref> (вывешваньне чырвона-зялёных сьцягоў над [[аўтазак]]амі й будынкамі [[Турма|турмаў]], дзе паводле сьведчаньняў затрыманых, учыняюцца катаваньні, допыты на фоне ЧЗ-сьцяга затрыманых беларусаў з пазнакамі фарбай на твары, якіх здымаюць на відэа<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=262494 Сілавікі пачалі праводзіць допыты затрыманых на фоне чырвона-зялёнага сцяга і здымаць гэта на відэа], [[Наша Ніва]], 16 лістапада 2020 г.</ref>). Сярод іншага, адзначаліся факты катаваньняў (зьбіцьцё непаўналетніх<ref>[https://www.svaboda.org/a/30781512.html «Прымушалі сьпяваць гімн, хто ня ведаў — зьбівалі». У Берасьці вызвалены зь міліцыі падлетак заявіў пра катаваньні], [[Радыё Свабода]], 13 жніўня 2020 г.</ref>, засоўваньне [[АМАП]]аўскіх дручкоў у горла<ref>[https://www.svaboda.org/a/30785310.html «Пхалі дубінку ў горла, білі ў вочы». Школьнік трапіў у кому пасьля нападу АМАПу. ВІДЭА], [[Радыё Свабода]], 15 жніўня 2020 г.</ref> й задні праход<ref>[https://www.svaboda.org/a/30850657.html «Разрэзалі шорты ззаду нажом». Мянчук расказаў аб згвалтаваньні АМАПам падчас затрыманьня. ВІДЭА], [[Радыё Свабода]], 21 верасьня 2020 г.</ref>) пад гімн «[[Мы, беларусы]]», які таксама ёсьць мадыфікацыяй [[Ёсіф Сталін|сталінскага]] [[Гімн|гімну]] БССР і складае адно цэлае зь незаконна абвешчанымі «дзяржаўнымі» сьцягам і гербам<ref name="Fralou">[https://web.archive.org/web/20160304135848/http://afn.by/news/i/18676 Старая мелодия Государственного гимна с новыми словами вполне соответствуют переживаемому страной трагическому периоду отечественной истории, считает изветный музыкант А. Фролов], [[БелаПАН]], 11.06.2002 г.</ref>. 24 траўня 2021 году мэр [[Рыга|Рыгі]] [[Мартыньш Стакіс]] разам зь міністрам замежных справаў [[Латвія|Латвіі]] [[Эдгарс Рынкевічс|Эдгарсам Рынкевічсам]] замяніў на адным з пляцаў места чырвона-зялёны сьцяг на [[Нацыянальныя сымбалі|нацыянальны]] [[беларусы|беларускі]] [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белы сьцяг]] з [[Пагоня]]й з наступным абгрунтаваньнем: ''«Сьцяг, што сымбалізуе [[Рэжым Лукашэнкі|рэжым]], які займаецца дзяржаўным [[тэрарызм]]ам, недарэчны ў мескім асяродзьдзі Рыгі»''<ref>[https://www.svaboda.org/a/31271172.html Зь Беларусі высылаюць амбасадара Латвіі, дыпляматаў і тэхнічных супрацоўнікаў], [[Радыё Свабода]], 24 траўня 2021 г.</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Беларусі}} === Раньнія часы === Першыя спробы [[чалавек]]а ([[нэандэрталец|нэандэртальца]]) пранікнуць на тэрыторыі Беларусі датуюцца часам 100—35 тысячаў гадоў таму. Пра гэта сьведчаць знаходкі [[Крэмн|крамянёвых]] вырабаў [[Муст’ерская культура|муст’ерскага тыпу]] каля вёскі [[Абідавічы|Абідавічаў]] ([[Быхаўскі раён]]), [[Падлужжа (Чачэрскі раён)|Падлужжа]] ([[Чачэрскі раён]]), [[Сьвяцілавічы (Гомельская вобласьць)|Сьвяцілавічаў]] ([[Веткаўскі раён]]). Найбольш старажытныя паселішчы чалавека, выяўленыя каля вёсак [[Юравічы|Юравічаў]] ([[Каленкавіцкі раён]]) і [[Бердыж]]у ([[Чачэрскі раён]]), адносяцца да эпохі верхняга [[палеаліт]]у, іхны век 26—23 тысячаў гадоў. Яны належалі радавым грамадам [[краманьёнец|краманьёнцаў]]. У сувязі з моцным пахаладаньнем і наступаньнем ледавіка 22—14 тысячаў гадоў таму людзі адышлі з тэрыторыі Беларусі на поўдзень. Па заканчэньні ледавіковай эпохі чалавек зноў вярнуўся на тэрыторыю Беларусі. Цалкам яе тэрыторыю засялілі ў эпоху [[мэзаліт]]у (IX—VI тысячаў да н. э.). Эпоха новага каменнага веку ([[нэаліт]]у) на Беларусі пачалася ў канцы V—IV тысячагодзьдзяў да н. э. і доўжылася каля 2 тыс. гадоў. Значнае павелічэньне насельніцтва ў нэаліце спрыяла ўзьнікненьню новых этнічных супольнасьцяў людзей. На тэрыторыі Беларусі было 5 археалягічных культур: [[дняпроўска-данецкая культура|дняпроўска-данецкая]], [[верхнедняпроўская культура|верхнедняпроўская]], [[нёманская культура|нёманская]], [[нарвенская культура|нарвенская]] і тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі. На Беларусі вядома каля 600 нэалітычных паселішчаў, бальшыня іх сканцэнтраваная ў далінах рэк, басэйнаў [[Прыпяць|Прыпяці]], [[Сож]]у, [[Нёман]]у. У канцы III — пачатку II тысячагодзьдзя да н. э. на тэрыторыю Беларусі праніклі плямёны шнуравой керамікі культуры, якія былі часткай [[індаэўрапейцы|індаэўрапейцаў]] — продкаў сучасных народаў Эўропы, у тым ліку [[славяне|славянаў]] і [[балты|балтаў]]. Узаемадачыненьні прышлых плямёнаў і абарыгенаў характарызаваліся рознымі формамі гаспадаркі і культурнага ўзаемаўплыву і этнічнай асыміляцыі. Мова індаэўрапейцаў мела шмат дыялектаў. Разьвіцьцё ўзаемадачыненьняў прывяло да стварэньня розных індаэўрапейскіх групаў і народаў. Тэрыторыя паўднёвага ўсходу Беларусі і суседнія раёны Ўкраіны займалі плямёны [[сярэдненяпроўская культура|сярэдненяпроўскай культуры]]. Пад уплывам прышлых плямёнаў адбыўся пераход мясцовага насельніцтва да [[бронзавы век|бронзавага веку]] (канец III — пачатак I тысячагодзьдзя да н. э.). У гэты пэрыяд паўднёва-заходнюю тэрыторыю Беларусі сьпярша займалі культуры шнуравой керамікі Палесься, заходняй Беларусі — прыбалтыйскай, Паазер’е — [[Паўночна-беларуская культура|паўночна-беларускай культуры]]. Да сярэдзіны II тысячагодзьдзя да н. э. ў Палесьсі й Прыдняпроўі сфармаваліся [[тшцінецкая культура]] й [[сосьніцкая культура]]. У [[жалезны век|жалезным веку]] (працягваўся ад VIII—VI ст. да н. э. да VIII ст. н. э.) на Беларусі было некалькі археалягічных культур штрыхаванай керамікі, дняпроўска-дзьвінская, мілаградзкая, зарубінецкая, паморская. У асобную культурна-гістарычную групу ў паўднёва-ўсходняй Беларусі вылучаюць помнікі [[Кіеўская культура|кіеўскай культуры]] II—IV ст. н. э., якія бальшыня навукоўцаў лічаць славянскімі<ref name="БелЭН-21">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 21.</ref>. === Утварэньне дзяржаўнасьці === {{Асноўны артыкул|Полацкае княства|Тураўскае княства|Смаленскае княства}} [[Файл:Połacak. Полацак (C. Faber du Faur, 25.07.1812).jpg|значак|300пкс|[[Полацак]]]] [[Файл:Jazep Drazdovič. Usiaslaŭ.jpg|150px|значак|зьлева|[[Усяслаў Чарадзей|Усяслаў Брачыславіч]]]] У V—VIII ст. у паўднёвай частцы Беларусі расьсяліліся славянскія плямёны [[Праская культура|праскай культуры]], сярэднюю і паўночную частку займалі плямёны [[Банцараўская культура|банцараўскай культуры]]. Працэс расьсяленьня славянаў у 2-й палове I тысячагодзьдзя суправаджаўся міжэтнічнымі кантактамі зь мясцовымі балцкімі плямёнамі ([[Літва (племя)|літвой]], [[яцьвягі|яцьвягамі]] і інш.). У IX—XI ст. сфармаваліся супольнасьці [[Крывічы|крывічоў]], [[Дрыгавічы|дрыгавічоў]], [[Радзімічы|радзімічаў]]. Крывічы ўтваралі тры вялікія групы — полацкую, смаленскую і пскоўскую (паводле назваў іх галоўных [[горад|гарадоў]])<ref name="HB-138">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|1к}} С. 138.</ref>. Першая згадка пра дзяржаўныя ўтварэньні на тэрыторыі Беларусі датуецца 862 годам, калі паводле паведамленьня летапісе, князь [[Рурык]], які знаходзіўся ў [[Ноўгарад]]зе, раздаў «''мужам сваім, таму — [[Полацак]], таму — Растоў, таму — Белавозера''»{{зноска|Нарысы|1994|Касцюк|80}}. У замежнай гістарыяграфіі існуе меркаваньне пра тое, што на Русі было дзьве скандынаўскія дынастыі — [[Рурыкавічы]] і Рагвалодавічы</small><ref name="Stender-Petersen">''Stender-Petersen А.'' Varangica. — Aarhus, 1953. Р. 130—131.</ref><ref name="Pritsak">''Pritsak О.'' The Origin of Rus'. — Cambridge (МА), 1981. Vol. 1. Old Scandinavian Sources other than the Sagas. Р. 137.</ref><ref name="Duczko">''Duczko W.'' Viking Rus: Studies on the Presence of Scandinavians in Eastem Europe. — Leiden, 2004. Р. 126—127.</ref>. Навуковец з [[Данія|Даніі]] [[Адольф Стэндэр-Пэтэрсэн]] лічыў, што на Русі ўтварылася дзьве скандынаўска-славянскія дзяржавы — Наўгародзка-Кіеўская і Полацкая. Аўтар падмацоўвае гэта сьведчаньнем з [[Аповесьць мінулых часоў|Аповесьці мінулых часоў]] пра княжаньне ў Полацку Рагвалода, пра скандынаўскае паходжаньне яго імя. Амэрыканскі гісторык [[Амельян Прыцак]] лічыў, што полацкая дынастыя была адзінай з старажытных скандынаўскіх дынастыяў, якая змагла захавацца ў змаганьні з Рурыкавічамі</small><ref name="Мартынюк">''Мартынюк А. В.'' Alba Ruscia: Белорусские земли на перекрестке культур и цивилизаций (Х—ХVI вв.). — Москва, 2015. С. 9.</ref>. Прыкладна ў гэты час на аснове племянного княжаньня крывічоў-палачанаў склалася буйное [[Полацкае княства]] — самастойная моцная сярэднявечная дзяржава на тэрыторыі Беларусі<ref name="HB-138"/>. Яго насельнікі называюцца крывічамі ў летапісах пад 1127, 1129, 1140 і 1162 гадох, таксама ўжывалася назва палачане. Апроч [[Полацак|Полацку]], да яго належалі гарады: [[Віцебск]], [[Менск]], [[Лукомаль]], [[Браслаў]], [[Заслаўе]], [[Лагойск]], [[Ворша]], [[Копысь]], [[Барысаў]]<ref name="HB-139">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|1к}} С. 139.</ref>. Полацкае княства мела ўсе атрыбуты дзяржаўнай самастойнасьці — сувэрэнную ўладу князя і [[веча]], адміністрацыю, сталіцу, войска, грашовую сыстэму і іншае<ref>[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Якія беларускія дзяржавы былі ў старажытнасьці // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 3.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 24.</ref>. Адным з такіх атрыбутаў было правядзеньне ўласнай геапалітыкі, якая палягала на супрацьстаяньні агрэсіі [[Кіеўскае княства|Кіеўскага княства]] і ўласнай экспансіі ў бок [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]<ref>[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Якія беларускія дзяржавы былі ў старажытнасьці // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 4.</ref>. У 980 годзе кіеўскі князь [[Уладзімер Сьвятаславіч]] захапіў Полацак, забіў яго гаспадара [[Рагвалод]]а і далучыў Полацкае княства да Кіеўскага. Аднак ужо за князем [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславам]], сынам Уладзімера і [[Рагнеда|Рагнеды]], унукам Рагвалода, Полацак аднавіў сваю незалежнасьць. Найбольшага росквіту Полацкае княства дасягнула ў XI—XII ст. у час княжаньня [[Усяслаў Брачыславіч|Ўсяслава Брачыславіча]] (1044—1101), які збудаваў [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскую саборную царкву]]<ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] У якім часе Полацкае княства дасягнула найбольшае велічы // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 6.</ref>. Пазьней яно падзялілася на ўдзельныя княствы — [[Менскае княства|Менскае]], [[Віцебскае княства|Віцебскае]], [[Друцкае княства|Друцкае]], [[Лагойскае княства|Лагойскае]]. [[Файл:Kryž Eŭfrasińni Połackaj. Крыж Эўфрасіньні Полацкай (XIX).jpg|150px|значак|зьлева|[[Крыж Эўфрасіньні Полацкай]]]] [[Файл:Smalensk, Dniapro. Смаленск, Дняпро (1787).jpg|значак|300px|[[Смаленск]]]] У сярэдзіне X ст. на землях дрыгавічоў вылучылася [[Тураўскае княства]], якое прыкладна з 988 году трапіла ў залежнасьць ад Кіева. Звычайна вялікія князі кіеўскія надавалі Тураў сваім трэцім сынам. 3 другой паловы XII ст. Тураўскае княства здабыла незалежнасьць і неўзабаве падзялілася на [[Пінскае княства|Пінскае]], [[Клецкае княства|Клецкае]], [[Слуцкае княства|Слуцкае]], [[Дубровіцкае княства|Дубровіцкае]], [[Капыльскае княства|Капыльскае]] і іншыя ўдзельныя княствы. З канца XI ст. тэрыторыю радзімічаў падзялілі паміж сабой [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскае]] і [[Смаленскае княства|Смаленскае]] княствы. Палітычнае адасабленьне Смаленску ад Кіева пачалося ў ХІ ст., а ў 1120-я гады тут усталявалася самастойная дынастыя на чале з [[Расьціслаў Мсьціславіч|Расьціславам Мсьціславічам]] (1125—1259). У гэты час Смаленскае княства дасягнула найбольшага пашырэньня, калі ў яго склад увайшлі [[Крычаў]], [[Прапойск]], [[Амсьціслаў]] (пазьней вылучыўся ва ўдзельнае [[Амсьціслаўскае княства]]), а таксама адабраныя ў Менску [[Копысь]] і [[Ворша]]. У XII—XIII стагодзьдзях удзельныя княствы ўзьніклі на землях Верхняга Панямоньня. Найбольш значную ролю адыгрывалі [[Гарадзенскае княства|Гарадзенскае]] і [[Наваградзкае княства|Наваградзкае]] княствы. Грамадзкае разьвіцьцё зямель Беларусі праходзіла аднолькавы шлях зь іншымі [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнімі славянамі]], якія ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Русі]]. Тут у X—XII ст. перапляталіся 3 асноўныя сацыяльна-эканамічныя ўклады: [[Першабытнае грамадзтва|грамадзкі]], [[Рабаўладальніцкі лад|рабаўладальніцкі]] і [[Фэадалізм|фэўдальны]], які паступова станавіўся паноўным<ref name="БелЭН-21"/>. У канцы X ст. пачало пашырацца [[хрысьціянства]] паводле [[Бізантыя|бізантыйскага]] абраду. У 992 годзе зьявілася першая [[Полацкая япархія|япархія ў Полацку]], у 1005 годзе — [[Тураўская япархія]], у 1136 годзе — [[Смаленская япархія]]. Аднак элемэнты [[язычніцтва]] ў некаторых мясцовасьцях захоўваліся многія стагодзьдзі. Хрысьціянская царква спрыяла разьвіцьцю беларускае культуры, у тым ліку манумэнтальнага дойлідзтва, малярства, прыкладнога мастацтва, літаратуры<ref name="БелЭН-22">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 22.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === {{Асноўны артыкул|Вялікае Княства Літоўскае}} [[Файл:Mindaugas 1831 (117707054).jpg|150px|значак|зьлева|[[Міндоўг]]]] [[Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (A. Alés, 1835).jpg|300px|значак|[[Наваградак]]]] Створаная за часамі ўдзельных княстваў матэрыяльная і духоўная культура стала падмуркам дзяржаваўтваральных працэсаў ў XIII—XIV стагодзьдзях<ref name="ehb387">{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 387.</ref>. Падобныя працэсы былі праявай і арганічнай часткай мірнага [[балты|балта]]-[[славяне|славянскага]] ўзаемадзеяньня ў біэтнічным рэгіёне верхняга Панямоньня<ref>{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}} С. 2.</ref>. Пераход балта-славянскага сымбіёзу на новую ступень эвалюцыі адбыўся з прычыны разбурэньня палітычнай сыстэмы Ўсходняй Эўропы (агрэсія [[Інфлянцкі ордэн|Інфлянцкага]] і [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага]] ордэнаў, [[мангола-татарская навала]])<ref name="kraucevic175">{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}} С. 175.</ref>. Утварэньне Вялікага Княства Літоўскага дало магчымасьць насельніцтву краю абараніць сваю незалежнасьць і стварыць умовы для далейшага сацыяльнага, палітычнага, эканамічнага і культурнага разьвіцьця. Вялікае Княства Літоўскае з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]] паўстала каля 1240-х гадоў, калі на запросіны мясцовых баяраў тут пачаў княжыць [[Міндоўг]]. Абарону краю ачоліў наймацнейшы, правераны ў баёх і выправах ваенны правадыр, этнічнае паходжаньне якога ня мела істотнага значэньня, асабліва ў рэгіёне, дзе два этнасы вякамі жылі ўперамешку<ref name="kraucevic175"/>. Да прыходу Міндоўга цэнтар Гарадзенскага княства перасунуўся ў Наваградак, дзе валадарыў князь Ізяслаў, які, хутчэй за ўсё, мірна перадаў уладу й некаторы час браў удзел у выправах Міндоўга на польскія землі. Працэс фармаваньня новай дзяржавы быў даволі працяглым і адбываўся шляхам дынастычных шлюбаў, пагадненьняў (у рэдкіх выпадках захопу) паміж асобнымі княствамі пры захаваньні палёгак, прывілеяў і пэўнага самакіраваньня (паводле прынцыпу «''старыны ня рушыць, навіны ня ўводзіць''»). Упершыню гэты мэханізм быў выкарыстаны ў дачыненьні Полацку ў 1307 годзе па ўваходжаньні Полацкага княства ў склад ВКЛ, хоць да ўваходжаньня княства ў ім і раней кіравалі літоўскія князі ([[Таўцівіл]]). У дачыненьні да Панямоньня прынцып падобнай аўтаноміі невядомы. [[Файл:Giedzimin. Гедзімін (1709).jpg|150px|значак|зьлева|[[Гедзімін]]]] [[Файл:Vilnius - map by Braun Hogenberg (middle size) (34065617).jpg|300px|значак|[[Вільня]]]] Неўзабаве да Вялікага Княства Літоўскага добраахвотна<ref name="ehb387"/> далучылася рэшта ўдзельных княстваў на тэрыторыі сучаснай Беларусі: [[Полацкае княства|Полацак]] — у 1307 годзе; [[Віцебскае княства|Віцебск]] — у 1320 годзе; [[Берасьцейскае княства|Берасьце]], [[Менскае княства|Менск]], [[Тураўскае княства|Тураў і Пінск]] — у 1320—1330-я<ref>{{Літаратура/ЭВКЛ|к}} С. 8.</ref> гады; [[Амсьціслаўскае княства|Амсьціслаў]] — у 1358 годзе. Найбольш пасьпяхова працэсы аб’яднаньня беларускіх зямель праходзілі ў часе княжаньня [[Гедзімін]]а (1316—1341), які перанёс сталіцу дзяржавы з Наваградку ў [[Вільня|Вільню]]. Важным ягоным дасягненьнем было стварэньне незалежнай ад [[Расейская праваслаўная царква|Масквы]] [[Літоўская мітраполія|Літоўскай праваслаўнай мітраполіі]] з цэнтрам у Наваградку. Адначасна Гедзімін паклаў падмурак [[Русь|рускаму]] вэктару палітыкі Вялікага Княства Літоўскага, які разьвіваўся ў наступныя дзесяцігодзьдзі. Значныя тэрытарыяльныя набыткі Вялікае Княства Літоўскае атрымала ў часе княжаньня [[Альгерд]]а (1345—1377). За ім у склад дзяржавы ўвайшлі [[Севершчына|Чарнігаўска-Северская]], [[Падольле|Падольская]], [[Валынь|Валынская]] і [[Кіеўскае княства|Кіеўская]] землі, [[Смаленскае княства]], а таксама [[Жамойць]]<ref name="ehb389">[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Вялікае Княства Літоўскае: Гістарычны нарыс // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 389.</ref>. У выніку, землі сучаснай Беларусі занялі цэнтральнае месца, што забясьпечыла рост іхнай эканомікі, разьвіцьцё культуры, умацаваньне [[беларуская мова|беларускай]] (гістарычнай [[старабеларуская мова|рускай]] або [[літоўская мова|літоўскай]]) мовы як афіцыйнай<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 223.</ref><ref>[[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 105.</ref>. Вялікае значэньня дзеля ўмацаваньня ВКЛ мела перамога над [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]] у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] 1410 году. За вялікім князем [[Вітаўт]]ам (1392—1430) ВКЛ значна пашырыла сваю тэрыторыю, якая расьцягнулася ад [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] да [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў<ref name="БелЭН-22"/>. [[Файл:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (XVIII).jpg|150px|значак|зьлева|[[Вітаўт Вялікі]]]] [[Файл:Battle of Grunwald - Kronika tho iesth Historya swiata 1564 (109729736).jpg|значак|300px|[[Грунвальдзкая бітва]]]] На лёс беларускіх зямель у ВКЛ значна паўплываў пераход літоўскае знаці ў канцы XIV ст. у [[каталіцтва]]. Вялікі князь [[Ягайла]] (1377—1392) у 1385 годзе пагадзіўся хрысьціць насельніцтва Літвы паводле каталіцкага абраду ў якасьці адной з умоваў атрыманьня трону польскага караля ([[Крэўская унія|Крэўская унія 1385 году]]). Адгэтуль у ВКЛ пачало насьпяваць нутранае напружаньне паміж праваслаўным і каталіцкім насельніцтвам. З часоў прыняцьця [[Гарадзельскі прывілей|Гарадзельскага прывілею 1413 году]] палітычнае становішча ў ВКЛ пачало характарызавацца дамінаваньнем каталіцкае знаці, якая атрымала вынятковае права на заняцьце дзяржаўных пасадаў і тытул паноў. Усходне-славянскія баяры й князі захавалі свае ўдзелы ў ВКЛ, яны падтрымлівалі дзяржаву, спрыялі росту яе магутнасьці, але імкнуліся павялічыць свой уплыў на прыняцьце палітычных пастановаў. Выразьнікам іх інтарэсаў стаў вялікі князь [[Сьвідрыгайла]] (1430—1432), які пачаў раздаваць дзяржаўныя пасады, замкі і воласьці праваслаўным [[русіны (гістарычны этнонім)|рускім]] фэўдалам, што прывяло да працяглай фэўдальнай вайны ([[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім 1432—1438 гадоў]]). У 1432 годзе Сьвідрыгайла ўцёк у Полацак, дзе беларускія князі й баяры пасадзілі яго на пасад [[Вялікае Княства Рускае|Вялікага Княства Рускага]], такім чынам адбыўся кароткачасовы раскол ВКЛ, і [[Полацак]] на пэўны час стаў сталіцай беларускае дзяржавы. Каталіцкія вярхі ВКЛ пайшлі на кампраміс. Ягайла [[Прывілей 1432 году|прывілеем 1432 году]] і [[Жыгімонт Кейстутавіч]] [[Прывілей 1434 году|прывілеем 1434 году]] ўраўнавалі праваслаўных фэўдалаў у некаторых эканамічных і палітычных правох з каталікамі. За вялікім князем [[Казімер Ягелончык|Казімерам]] (1440—1492) асобным землям (Наваградзкай, Полацкай, Віцебскай, Смаленскай і інш.) пацьверджаныя правы на аўтаномнае кіраваньне. Казімер зацьвердзіў [[Судзебнік Казімера|судзебнік 1468 году]] — першы ўпарадкаваны збор законаў. Па ягонай сьмерці [[Маскоўская дзяржава]] распачала некалькі войнаў з мэтай супрацьстаяць аб’яднаньню земляў Русі вакол Вялікага Княства Літоўскага. У ходзе гэтых войнаў да Маскоўскай дзяржавы ў XV—XVI ст. адышлі некаторыя ўсходнеславянскія землі ВКЛ. Па няўдачах у войнах палітычныя вярхі ВКЛ пачалі залучаць да больш актыўнага кіраваньня дзяржавай буйных праваслаўных фэўдалаў; праваслаўным ужо фактычна не забаранялася займаць найважнейшыя дзяржаўныя пасады. У 1563 годзе юрыдычна скасавалі палажэньне, паводле якога праваслаўныя фэўдалы не маглі засядаць у гаспадарскай радзе. Вялікі ўплыў на дзяржаўныя справы мелі магнаты [[Астроскія]], [[Хадкевічы]], [[Сапегі]], [[Ільлінічы]] і іншыя<ref name="БелЭН-22"/>. [[Файл:Leŭ Sapieha. Леў Сапега (1616).jpg|150px|значак|зьлева|[[Леў Сапега]]]] [[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (1613).jpg|значак|300пкс|Вялікае Княства Літоўскае ({{мова-la|Magnus Ducatus Lithuania|скарочана}}), 1613 год]] Да сярэдзіны XVI ст. канчаткова аформіўся дзяржаўны лад ВКЛ, асновы якога замацаваныя ў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529 году|Статуце Вялікага Княства Літоўскага 1529 году]] і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|Статуце Вялікага Княства Літоўскага 1566 году]]. Дзяржаўнай мовай ВКЛ была [[старабеларуская мова]]. Кіраўніком дзяржавы лічыўся [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] (гаспадар). Сумесна з [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|радай]] ён ажыцьцяўляў найвышэйшы суд. Рада ВКЛ ([[паны-рада]]) узьнікла ў XV ст. як дарадчы орган пры вялікім князю, а да канца XV — пачатку XVI ст. ператварылася ў найвышэйшы орган дзяржаўнае ўлады. З XV ст. на паседжаньні рады запрашаліся прадстаўнікі мясцовых фэўдалаў, г. зн. зьбіраўся [[сойм]]. У 1413 годзе тэрыторыя ВКЛ падзялілася на [[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]] й [[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] ваяводзтвы. У пачатку XVI ст. утварыліся [[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]], [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкае]], [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленскае]] й [[Падляскае ваяводзтва|Падляскае]] ваяводзтвы; у выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнае рэформы 1565—1566 гадоў — [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]], [[Менскае ваяводзтва|Менскае]], [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]] ваяводзтвы, большасьць зь іх былі падзяляліся на паветы ([[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага]]). [[Шляхта]] атрымала права браць удзел у [[Павятовы соймік|павятовых сойміках]], дзе выбіраліся паслы (дэпутаты) на [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|вальны сойм]]. Вялікі ўплыў на лёс ВКЛ зрабіла [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкая вайна 1558—1583 гадоў]]<ref name="БелЭН-22"/>. ==== Рэч Паспалітая ==== {{Асноўны артыкул|Рэч Паспалітая}} [[Файл:Horadnia. Горадня (1575).jpg|300px|значак|[[Горадня]]]] [[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|150пкс|зьлева|[[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|III Статут ВКЛ]], 1588 г.]] Няўдачы войска Вялікага Княства Літоўскага, у тым ліку заняцьце маскоўскімі войскамі ў 1563 годзе Полацку, падштурхнулі вялікага князя ВКЛ і шляхту да больш цеснага вайсковага і дзяржаўнага зьвязу з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]]. У выніку [[Люблінская унія|Люблінскае уніі 1569 году]] ВКЛ і Каралеўства Польскае аб’ядналіся ў [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыю]] — [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]. Паводле ўмоваў уніі, ВКЛ захоўвала свае адміністрацыйны апарат, заканадаўства, армію, герб [[Пагоня|Пагоню]], дзяржаўную пячатку. Найвышэйшым органам аб’яднанае дзяржавы стаў агульны сойм, які спачатку зьбіраўся на тэрыторыі Каралеўства Польскага, а зь сярэдзіны XVII ст. кожны трэці сойм склікаўся ў [[Горадня|Горадні]] як сымбаль асобнага становішча ВКЛ. Кіраўніком дзяржавы быў кароль Рэчы Паспалітае, якога абірала шляхта. Адначасна ён быў і вялікім князем ВКЛ. У часе работы Люблінскага сойму землі Ўкраіны адышлі да Польшчы, таму ў 1569 году ВКЛ складалася ў асноўным зь літоўскіх і жамойцкіх зямель. Кароль і вялікі князь [[Стэфан Баторы]] (1576—1586) на чале аб’яднанае арміі вызваліў у 1579 годзе Полацак і перанёс ваенныя дзеяньні на тэрыторыю Масковіі. Пасьпяховае завяршэньне Інфлянцкае вайны паспрыяла ўзмацненьню ролі ВКЛ у Рэчы Паспалітай. Прыняцьце [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|Статуту Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]] падкрэсьліла асобае становішча ВКЛ у фэдэрацыйнай дзяржаве з сваім войскам, заканадаўствам, гербам. Скасоўваліся палажэньні уніі, паводле якіх палякі і іншыя замежныя падданыя маглі атрымліваць у ВКЛ зямельныя ўладаньні і адміністрацыйныя пасады<ref name="БелЭН-23">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 23.</ref>. [[Файл:Jan Karal Chadkievič. Ян Караль Хадкевіч (XVII) (4).jpg|150px|значак|зьлева|[[Ян Караль Хадкевіч]]]] [[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (T. Lotter, 1770).jpg|міні|300пкс|Вялікае Княства Літоўскае ({{мова-la|Magnus Ducatus Lithuania|скарочана}}), 1770 год]] У 1596 годзе прымаецца [[Берасьцейская унія]], да яе складаньня падштурхнула стварэньне ў Маскоўскай дзяржаве ў 1589 годзе [[Расейская праваслаўная царква|патрыярхату]], які намагаўся падначаліць сабе праваслаўных жыхароў ВКЛ. Паводле ўмоваў уніі, праваслаўная царква ВКЛ прызнавала вяршэнства [[Папа|папы рымскага]], прыняла каталіцкую дагматыку, аднак захавала сваю абраднасьць і асобную арганізацыю. Да канца XVIII ст. да грэка-каталіцкай (уніяцкай) царквы належала каля 80% насельніцтва Беларусі, у асноўным сялянаў. Праваслаўныя, што не прынялі унію, у пачатку XVII ст. стварылі ўласную царкоўную арганізацыю, узаконеную дзяржаўнай уладай<ref name="БелЭН-24">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 24.</ref>. У выніку [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў|вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў]] да ВКЛ вярнулася [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленшчына]]. Катастрафічны ўплыў на гаспадарку і культурнае жыцьцё зрабіла [[вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]. Перад ёй была [[Паўстаньне Хмяльніцкага|антыфэўдальная вайна 1647—1651 гадоў]], распачатая ўкраінскімі казакамі. Скарыстаўшы сьмерць караля і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]] (1633—1648), казакі ўварваліся на [[Палесьсе]] і ўзначалілі мясцовыя выступленьні. У 1654 годзе маскоўскія войскі занялі ўсходнюю Беларусь да Дзьвіны й Дняпра, у 1655 годзе — большую ейную частку. Паводле ўмоваў [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня 1667 году]], якое завяршыла гэтую вайну, беларускія землі засталіся ў Рэчы Паспалітай. Да Маскоўскай дзяржавы адышлі Кіеў, левабярэжная Ўкраіна, Севершчына ды Смаленскае ваяводзтва. Масавае вынішчэньне гарадзкога насельніцтва прывяло да заняпаду гарадоў, умацаваньня ў іх пазыцыяў шляхты і да запаволеньня разьвіцьця капіталістычных дачыненьняў. Па вайне ўзмацнілася [[палянізацыя]], якая ахапіла шырокія колы беларускае шляхты й мяшчанаў. [[Ян Казімер]] (1648—1668) празь няўдачы зрокся стальцу. Наступныя каралі й вялікія князі [[Міхал Вішнявецкі]] (1669—1673) і [[Ян Сабескі]] (1674—1696) ня здолелі прадухіліць рост уплыву шляхты і ўтаймаваць яе свавольствы. Абраны на пасад Рэчы Паспалітай саксонскі [[курфюрст]] [[Аўгуст Моцны]] у час [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікае Паўночнае вайны 1700—1721 гадоў]] выступіў хаўрусьнікам маскоўскага гаспадара [[Пётар I|Пятра I]]. Швэды, якія часткова акупавалі Беларусь, падтрымлівалі свайго стаўленіка на стальцы [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]]. Ваенныя дзеяньні й нутранае змаганьне шляхецкіх груповак прывялі да заняпаду гаспадаркі, якую здолелі адбудаваць толькі да сярэдзіны XVIII ст. Унутрыпалітычная анархія ў краіне працягвалася, звычайным стаў зрыў працы соймаў праз свавольства шляхты. Рэч Паспалітая пачала трапляць пад палітычны ўплыў суседніх дзяржаваў. Апошні кароль й вялікі князь [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] (1764—1795) быў стаўленьнікам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]], але імкнуўся праводзіць незалежную палітыку. Частка дзяржаўных колаў Рэчы Паспалітае ўзяла курс на мадэрнізацыю палітычнага ладу краіны, найперш на ўмацаваньне цэнтральнае ўлады. У 1764 годзе ўтварыліся Вайсковая й Скарбовая камісіі ВКЛ, у 1773 годзе — [[Адукацыйная камісія]], у 1791 годзе — Камісія паліцыі. [[Файл:Vilenski ŭniversytet, Pahonia. Віленскі ўнівэрсытэт, Пагоня (1781).jpg|300px|значак|[[Віленскі ўнівэрсытэт]]]] [[Файл:Tadevuš Kaściuška. Тадэвуш Касьцюшка (XVIII).jpg|150px|значак|зьлева|[[Тадэвуш Касьцюшка]]]] Разьвіцьцю капіталістычных дачыненьняў перашкаджалі панаваньне магнатаў, нацыянальныя й рэлігійныя супярэчнасьці. Складанае ўнутрыпалітычнае становішча Рэчы Паспалітай імкнуліся выкарыстаць у сваіх інтарэсах Расея, Прусія і Аўстрыя. На іхную карысьць дзеялі розныя групоўкі шляхты. У 1786 годзе ўтварылася [[Барская канфэдэрацыя]] — зьвяз шляхты, накіраваны і супраць ўмяшаньня Расеі ў нутраныя справы дзяржавы, і супраць палітычных рэформаў. Разгром канфэдэрацыі расейскімі войскамі прывёў у 1772 годзе да [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітае]] паміж Расеяй, Прусіяй і Аўстрыяй. Пад уладу Расеі трапілі ўсходнія землі Беларусі з [[Полацак|Полацкам]], [[Віцебск]]ам, [[Магілёў|Магілёвам]], [[Гомель|Гомлем]]. Частка кіроўных колаў бачыла ўратаваньне дзяржавы ў антыфэўдальных рэформах. [[Чатырохгадовы Сойм|Чатырохгадовы сойм 1788—1792 гадоў]] прыняў [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыю 3 траўня 1791 году]], паводле якое ўсталяваў апеку дзяржавы над прыгоннымі сялянамі і пашырыў палітычныя правы мяшчанаў, рэарганізаваў і цэнтралізаваў дзяржаўнае кіраваньне. У адказ кансэрватарская шляхта пры дапамозе Расеі стварыла [[Таргавіцкая канфэдэрацыя|Таргавіцкую канфэдэрацыю]], з фармальных запросінаў якой ажыцьцявілася новае ўмяшаньне Расеі. У 1793 годзе адбыўся [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другі падзел Рэчы Паспалітае]], у выніку якога пад уладу Расеі трапілі землі цэнтральнае Беларусі з [[Барысаў|Барысавам]], [[Менск]]ам, [[Слуцак|Слуцкам]], [[Пінск]]ам. Згодніцкая пазыцыя кіроўных колаў Рэчы Паспалітае стала прычынай палітычнага ўздыму, які прывёў да [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]], узначаленага [[Тадэвуш Касьцюшка|Тадэвушам Касьцюшкам]]. Расея накіравала дадатковыя войскі, якія ў шэрагу бітваў здушылі паўстаньне. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітае]] пад уладу Расеі трапілі землі заходняе Беларусі зь Вільняй, Горадняй, Наваградкам, Берасьцем. [[Падляшша]] адышло да Прусіі. Рэч Паспалітая перастала існаваць<ref name="БелЭН-24"/>. === Пад уладай Расейскае імпэрыі === {{Асноўны артыкул|Паўночна-Заходні край|Русіфікацыя Беларусі}} [[Файл:Michał Kleafas Aginski. Міхал Клеафас Агінскі (J. Grassi, 1782-92).jpg|150px|значак|зьлева|[[Міхал Клеафас Агінскі]]]] [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (Lauvergne, 1840) (2).jpg|300px|значак|[[Менск]]]] На [[анэксія|анэксаваных]]<ref>[[Кастусь Тарасаў|Тарасаў К.]] На чыім баку былі беларусы ў вайне 1812 году? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 51.</ref> Расейскай імпэрыяй землях усталёўваўся тэрытарыяльна-адміністрацыйны падзел на расейскі ўзор — паветы, правінцыі, губэрні і генэрал-губэрнатарствы. У 1772 годзе ўтварылася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] ў складзе 2 губэрняў — [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (з 1776 году [[Полацкая губэрня|Полацкай]], потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]]. У 1793 годзе ўтварыліся [[Менская губэрня|Менская]], у 1795 — [[Слонімская губэрня|Слонімская]] і [[Віленская губэрня|Віленская]] губэрні. У 1796—1801 гадох тэрыторыя Беларусі ўваходзіла ў [[Беларуская губэрня|Беларускую]], Менскую і [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрні]], якіх у 1801 годзе падзялілі на Віцебскую, Магілёўскую, Менскую, [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] і Віленскую губэрні. У губэрнях ствараліся палаты крымінальнага (дзеялі на аснове права Расейскай імпэрыі) і цывільнага (разьвязвалі цывільныя справы паводле нормаў Статуту ВКЛ 1588 году) судоў. Па прыняцьці прысягі на вернасьць маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыне II]] шляхта Беларусі атрымала правы і прывілеі расейскага дваранства. Пры гэтым шляхта страціла права абіраць манарха, разьвязваць мясцовыя справы на ваяводзкіх і павятовых сойміках, ствараць канфэдэрацыі дзеля абароны сваіх вольнасьцяў і прывілеяў. Магнатаў пазбавілі права мець уласныя фартэцыі і войска. Праводзілася чыстка шляхецкага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] ([[Разбор шляхты]]). Кацярына II і [[Павал I]] практыкавалі раздачу дзяржаўных зямель з прыгоннымі сялянамі расейскім [[абшарнік]]ам, вайскоўцам і буйным чыноўнікам. На Беларусь пашыралася агульнарасейская сыстэма дзяржаўных падаткаў і павіннасьцяў. Галоўным падаткам стаў падушны, які быў значна цяжэйшы за ранейшы падымны. Сяляне выконвалі паншчыну, плацілі чынш, натуральныя даніны і інш. На мяшчанаў ускладаліся выдаткі на ўтрыманьні выйсковых гарнізонаў, паліцыі, турмаў, гарадзкога магістрату, паштовае службы, навучальных і мэдычных установаў. Цяжкай павіннасьцю для сялянаў і мяшчанаў Беларусі стаў абавязак пастаўляць рэкрутаў на 25-гадовую (з 1834 году — на 20-гадовую, з 1856 году — на 15-гадовую) службу ў войска. Шэраг законаў абмяжоўваў правы [[жыды|жыдоўскага]] насельніцтва: [[мяжа жыдоўскае аселасьці]], падушны падатак і рэкруцкія павіннасьці ўдвая вышэйшыя, чым для хрысьціянаў, кампаніі па прымусовым высяленьні ў гарады й мястэчкі зь сельскае мясцовасьці. [[Урадавы сынод Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская царква]]) на Беларусі атрымаў дзяржаўны статус, тым часам каталіцкая царква страціла прывілеяванае становішча і трапіла пад кантроль расейскага ўраду. Рымска-каталіцкаму духавенству давалася свабода ў выкананьні рэлігійных абрадаў, але забаранялася схіляць праваслаўных (у тым ліку [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|тых, што прынялі Берасьцейскую унію]]) да пераходу ў рыма-каталіцтва. Каб заахвоціць далучэньне вернікаў [[уніяцтва|ўніяцкае царквы]] да Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) выкарыстоўваліся агітацыя, прымус, матэрыяльныя ўзнагароды ўніяцкага духавенства<ref name="БелЭН-25">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 25.</ref>. [[Файл:Kastuś Kalinoŭski. Кастусь Каліноўскі (G. Bonoldi, 1862-63).jpg|150px|значак|зьлева|[[Кастусь Каліноўскі]]]] [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|300px|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю [[Летувісы|летувісаў]]]] Беларуская шляхта ў часе [[Вайна 1812 году|вайны 1812 году]] падтрымала імпэратара [[Францыя|Францыі]] [[Напалеон Банапарт|Напалеона]], маючы спадзеў пры ягонай дапамозе аднавіць ВКЛ і Рэч Паспалітую. 1 ліпеня 1812 году Напалеон падпісаў указ аб утварэньні ВКЛ у складзе Віленскага, Гарадзенскага, Менскага і Беластоцкага дэпартамэнтаў і прызначыў [[Камісія часовага ўраду Вялікага Княства Літоўскага|Часовы ўрад]] з прадстаўнікоў мясцовае шляхты. Галоўнымі ягонымі задачамі былі: мабілізацыя насельніцтва ў францускую армію, яе матэрыяльнае забесьпячэньне, ахова камунікацыў, падтрыманьне парадкаў у тыле і г. д. Напалеон не зрабіў захадаў дзеля ліквідацыі прыгоннага права, таму сярод сялянства ён не атрымаў падтрымкі, якое адказвала на паборы й марадэрства партызанскім рухам<ref name="БелЭН-25"/>. Уплыў [[Француская рэвалюцыя|Францускае рэвалюцыі 1789—1799 гадоў]] і падзеяў 1812 году спрыяў пашырэньню на Беларусі дэмакратычных і нацыянальна-вызвольных ідэяў. У пачатку XIX ст. у [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] й шэрагу навучальных установаў, у [[Літоўскі асобны корпус|Літоўскім асобным корпусе]] дзеялі гурткі мясцовае моладзі, якія выступалі за аднаўленьне Рэчы Паспалітае. Дзеялі таварыства [[Таварыства філяматаў|філяматаў]] і [[Таварыства філярэтаў|філярэтаў]], таварыства «[[Вайсковыя сябры]]». У 1830—1831 гадох адбываецца [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнае паўстаньне]], мэтай якога было аднаўленьне дзяржаўнасьці ВКЛ і Рэчы Паспалітай. Па ягоным здушэньні расейскі ўрад узяў курс на паступовае аслабленьне эканамічных і палітычных пазыцыяў шляхты й каталіцкага духавенства. Канфіскоўваліся маёнткі ўдзельнікаў паўстаньня, зачыняліся касьцёлы й кляштары, пробашчы і насельнікі якіх мелі дачыненьне да паўстаньня. Узмацніўся «разбор» шляхты. Больш за 10 тысячаў шляхціцаў вылучылі з дваранскага стану. Справаводзтва ў мясцовых дзяржаўных установах і навучаньне ў школах пераводзілася з польскай на расейскую мову. У 1832 годзе расейскія ўлады зачынілі Віленскі ўнівэрсытэт за ўдзел студэнтаў і выкладчыкаў у паўстаньні і «прапольскі дух» выхаваньня. У студзені 1831 году яны скасавалі дзеяньне Статуту ВКЛ 1588 году ў Віцебскай і Магілёўская, у чэрвені 1840 — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях. Узмацніліся рэпрэсіі супраць уніяцкай царквы. 12 лютага 1839 году Сабор вышэйшага ўніяцкага духавенства ў Полацку прыняў акт аб «узьяднаньні» ўніятаў з Урадавым сынодам Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквой). Узмацнілася залежнасьць праваслаўнай і каталіцкай царквы ад дзяржавы. У 1841—1843 гадох іх перавялі на дзяржаўнае ўтрыманьне<ref name="БелЭН-26">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 26.</ref>. [[Файл:Congress_Poland_and_Lithuanian_governorates_-_by_Alexander_Voschinin_-_1851_AD.jpg|міні|300пкс|[[Беларусы]] ([[Ліцьвіны|«літоўцы і беларусы»]]) на мапе № 6 атлясу «Географический атлас Российской империи» (1851 г.). Аўтар — тапограф і картограф Аляксандр Ваўчынін (капітан корпусу тапографаў Расейскай імпэрыі)]] Асновай эканомікі беларускіх земляў у XIX стагодзьдзі заставалася сельская гаспадарка, у якой панавала буйнамаянтковае дваранскае землеўладаньне. Попыт на збожжа ў Заходняй Эўропе стымуляваў абшарнікаў да пашырэньня фальваркаў. Да сярэдзіны XIX ст. 97% абшарніцкіх сялянаў беларускіх земляў знаходзіліся на паншчыне, гэта значыць былі прымацаваныя да панскіх фальваркаў і пазбаўленыя магчымасьці пошукаў іншых заработкаў, перасяленьня ў месты, выяўленьня прадпрымальніцкае ініцыятывы ў сфэры прамысловасьці й гандлю, якую мелі аброчныя сяляне ў цэнтральных губэрнях Расейскай імппэрыі. У 1840—1850 гадох на Беларусі выявіўся крызіс фэўдальна-прыгоньніцкіх дачыненьняў: скарачаліся пасевы, зьніжалася ўраджайнасьць, усё большая колькасьць сялянаў ня здольная была плаціць падаткі й выконваць павіннасьці на карысьць дзяржавы; у банкаўска-крэдытных установах было закладзена каля 70% прыгонных сялянаў: нарастаў антыпрыгоньніцкі рух сялянаў. У 1856—1860 гадох масавыя выступленьні сялянаў адбыліся ў 66 маёнтках, 11 зь іх здушаныя войскамі й паліцыяй. Параза ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне 1853—1856 гадоў]] і пагроза сялянскае рэвалюцыі вымусілі маскоўскага гаспадара [[Аляксандар II|Аляксандра II]] распачаць буржуазныя рэформы. 19 лютага 1861 году ён падпісаў Маніфэст і «Палажэньне» аб вызваленьні абшарніцкіх сялянаў ад прыгоннае залежнасьці. У выніку аграрны рэформаў на Беларусі абшарнікі захавалі больш за палову зямлі<ref name="БелЭН-26"/>. [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1880-89).jpg|150px|значак|зьлева|[[Францішак Багушэвіч]]]] [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|300px|значак|Беларусы на этнаграфічнай мапе Эўропы з атлясу «Géographie Militaire» ([[Парыж]], 1885 г.)]] Адбываецца [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнае паўстаньне 1863—1864 гадоў]] супраць расейскага панаваньня і за аднаўленьне Рэчы Паспалітай у межах 1772 году, якое пачалося абвяшчэньнем [[Маніфэст 22 студзеня|Маніфэсту Часовага нацыянальнага ўраду]] 10 студзеня 1863 году. На тэрыторыі колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] паўстаньнем кіраваў [[Кастусь Каліноўскі]], які ачоліў [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]. Удзельнікі паўстаньня, найперш Кастусь Каліноўскі і яго блізкае кола, карысталіся паролем «''Каго любіш — Люблю Беларусь — То ўзаемна''», вярнулі [[Беларуская мова|беларускую мову]] ва ўрадавае справаводзтва, а таксама выдавалі па-беларуску газэту «[[Мужыцкая праўда]]», праклямацыі і ўлёткі. Гэта прымусіла Нацыянальны ўрад у Варшаве прызнаць гістарычную суб’ектнасьць [[беларусы|беларусаў]] 3 траўня 1863 году ў форме прыняцьця адозвы «Да братоў-беларусаў»<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/31162393.html Каліноўскі быў беларусам. Даказаць адваротнае немагчыма], [[Радыё Свабода]], 22 сакавіка 2021 г.</ref>. Расейскія ўлады здолелі здушыць гэтае выступленьне, яго ўдзельнікаў рэпрэсавалі. Маёнткі датычных да паўстаньня забіраліся ў расейскі дзяржаўны скарб і на льготных умовах прадаваліся выхадцам з цэнтральных расейскіх губэрняў<ref name="БелЭН-26"/>. [[Файл:Biełarusy. Беларусы (J. Karski, 1903).jpg|300пкс|значак|[[Этнічная тэрыторыя беларусаў|Этнаграфічная мапа беларусаў]] (паводле моўнага крытэру), складзеная філёлягам-славістам [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] Па рэформе 1861 году паскорылася фармаваньне рабочае клясы. Ідэолягамі й выразьнікамі інтарэсаў сялянаў і іншых дробных вытворцаў Расейская імпэрыі выступалі арганізацыі рэвалюцыйных народнікаў («[[Зямля і воля]]», «[[Народная воля]]»). У 2-й палове 1870 — пачатку 1880-х гадоў народніцкія гурткі існавалі ў Магілёве, Менску, Віцебску, Горадні, Пінску, Горы-Горках, Слуцку, Воршы. пераважна сярод вучнёўскае моладзі, вайскоўцаў, работнікаў. Пад уплывам выданьняў польскае сацыялістычнае партыя «[[Пралетарыят (партыя)|Пралетарыят]]» і расейскае групы «Вызваленьне працы» частка народнікаў Беларусі ў сярэдзіне 1880-х гадоў перайшло на пазыцыі [[марксізм]]у. У 1895—1900 гадох у 23 населеных пунктах Беларсі адбыліся 292 эканамічныя стачкі, у якіх брала ўдзел каля 11,5 тысячаў работнікаў. У 1896 годзе ўварыўся [[Рабочы саюз Літвы]], у 1897 годзе — [[Бунд]] (Усеагульны жыдоўскі хаўрус у Літве, Польшчы і Расеі). У 1898 годзе зьезд прадстаўнікоў сацыял-дэмакратычных арганізацыяў Пецярбургу, Масквы, Кіева, [[Екацярынаслаў|Екацярынаслава]] і Бунда, што адбыўся ў Менску, абвясьціў пра ўтварэньне [[Расейская сацыял-дэмакратычная работніцкая партыя|Расейскай сацыял-дэмакратычнай работніцкай партыі]] (РСДРП). У пачатку 1900-х гадоў рабочым рухам у гарадох і мястэчках Беларусі кіравалі арганізацыі Бунду. У Горадні й Берасьці ўплыў на рабочых мелі арганізацыі [[Польская сацыялістычная партыя ў Літве|Польскай сацыялістычнай партыі ў Літве (ППС)]]. У 1902—1904 гадох на Беларусі зьявіліся арганізацыі партыі сацыялістаў-рэвалюцыянэраў (ПСР). У 1903 годзе ўтварылася [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларуская сацыялістычная грамада (БСГ)]]. У 1903—1904 гадох узьніклі арганізацыі РСДРП ([[Паўночна-заходні камітэт РСДРП]], [[Палескі камітэт РСДРП]]). Сярод жыдоўскага насельніцтва Беларусі з 1890-х гадоў шырокую агітацыю вялі сіяністы. У часе [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] на Беларусі завяршылася партыйнае афармленьне 3 палітычных лягераў: рэвалюцыйнага (РСДРП, ПСР, ППС, БСГ, Бунд, паалей-сіяністаў, сіяністаў-сацыялістаў і інш.), лібэральнага (КДП, Хаўрус дасягненьня раўнапраўя жыдоў у Расеі, сіяністы, Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы й Беларусі), урадавага (Хаўрус расейскага народу, Саюз 17 кастрычніка). У I Дзяржаўную думу ад 5 заходніх губэрняў абралі 36 дэпутатаў, у тым ліку 29 прыхільнікаў кадэтаў. На выбарах у II Дзяржаўную думу ў 5 заходніх губэрнях перамаглі 2 контрарэвалюцыйныя нацыяналістычныя групоўкі — расейская й польская<ref name="БелЭН-27">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 27.</ref>. [[Файл:Jan Łucevič (Janka Kupała). Ян Луцэвіч (Янка Купала) (1921).jpg|150px|значак|зьлева|[[Янка Купала]]]] [[Файл:Vilnia, Zavalnaja. Вільня, Завальная (1907).jpg|значак|300пкс|Рэдакцыя [[Наша Ніва|Нашай Нівы]] на [[Вуліца Завальная (Вільня)|вуліцы Завальнай]] у Вільні, 1907 г.]] Аграрны й палітычны рух сялянаў прымусіў расейскі ўрад прызнаць неабходнасьць рэформаў, вынікам чаго стала [[Сталыпінская аграрная рэформа]]. На выбарах у III Дзяржаўную думу ў 5 заходніх губэрнях чарнасоценцы й акцябрысты заваявалі 29 і 36 месцаў. Каталіцкае насельніцтва Віленскае й Гарадзенскае губэрняў абралі 6 прадстаўнікоў беларуска-польскіх аўтанамістаў («краёўцаў»). З падобнымі вынікамі прайшлі выбары і ў IV Дзяржаўную думу (1912). Чарнасоценна-акцябрысцкія групоўкі і іхныя органы друку адмаўлялі самастойнасьць беларускага этнасу, зьвінавачвалі беларускі нацыянальны рух і ягоную газэту «[[Наша Ніва]]» ў сэпаратызьме. Супраць [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] выступалі і польскія абшарніцка-клерыкальныя групоўкі. У 1907 годзе амаль усе мясцовыя арганізацыі левых партыяў былі разгромленыя ці вельмі аслабленыя. Сярод меншавікоў і бундаўцаў пашыралася ліквідатарская плынь. Згарнула свае падпольныя структуры БСГ і як партыя часова прыпыніла дзейнасьць. Ейныя кіраўнікі засяродзіліся на легальнай дзейнасьці ў газэце «Наша Ніва» і ўзначалілі беларускі нацыянальна-культурны рух. У 1905—1915 гадох ён прыкметна пашырыўся й набыў міжнародную вядомасьць. Асабліва значныя посьпехі дасягнутыя ў разьвіцьці беларускае літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Цётка]], [[Максім Багдановіч]])<ref name="БелЭН-27"/>. 1 жніўня 1914 году Расейская імпэрыя ўступіла ў вайну зь [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыяй]] ([[Першая сусьветная вайна]]). Беларускія губэрні ў ліку першых перавялі на ваеннае становішча. У выніку наступленьня ([[Сьвянцянскі прарыў]], 1915) нямецкія войскі занялі заходнюю частка Беларусі. Да кастрычніка 1915 году фронт стабілізаваўся на лініі [[Дзьвінск]] — [[Паставы]] — [[Баранавічы]] — [[Пінск]]. Вайна прывяла эканоміку Беларусі да заняпаду. У сельскай мясцовасьці адчуваўся недахоп працоўных рук, скараціліся пасяўныя плошчы, паменшала колькасьць жывёлы. Каля 1/3 прамысловых прадпрыемстваў Беларусі былі эвакуяваныя або дэмантаваныя. Гарады Беларусі перапоўнілі вайскоўцы і ўцекачы<ref name="БелЭН-27"/>. Заняцьце амаль усёй Віленскае, Гарадзенскае і заходняе часткі Менскае губэрняў войскамі Нямецкае імпэрыі, мабілізацыя ў войска, масавае бежанства на ўсход на пэўны час дэзарганізавалі беларускі рух. Беларускі нацыянальна-культурныя арганізацыі распадаліся, спынялася выданьне беларускіх газэтаў і кніг. Частка кіраўнікоў «Нашае Нівы» (браты [[Антон Луцкевіч|Антон]] і [[Іван Луцкевіч]]ы, [[Вацлаў Ластоўскі]] і іншыя) засталіся ў Вільні і ўзначалілі камітэт дапамогі пацярпелым ад вайны. У Вільні дзеялі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група]], [[Сувязь незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі]]. У якасьці каардынатара беларускага нацыянальнага руху выступаў Цэнтральны саюз беларускіх нацыянальных арганізацыяў на чале зь [[Беларускі народны камітэт|Беларускім народным камітэтам]], пад кіраўніцтвам якога ў 1916—1917 гадох з дазволу уладаў Нямецкае імпэрыі пачалося выданьне школьных падручнікаў, газэты «[[Гоман (1916)|Гоман]]». У 1916 годзе ў Петраградзе зьявіліся штотыднёвыя газэты «[[Дзяньніца]]» й «[[Сьветач (газэта)|Сьветач]]»<ref name="БелЭН-27"/>. === Беларуская Народная Рэспубліка і Беларуская ССР === {{Асноўны артыкул|Беларуская Народная Рэспубліка}} [[Файл:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|міні|300пкс|Мапа [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], 1918 г.]] [[Файл:Raman Skirmunt. Раман Скірмунт (1906).jpg|150px|значак|зьлева|[[Раман Скірмунт]]]] [[Першая сусьветная вайна]] паскорыла перамогу [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Лютаўскае рэвалюцыі 1917 году ў Расеі]]. У выніку зрынаньня самадзяржаўя ўлада перайшла да [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]]. Паводле прыкладу Петраграду на Беларусі ствараліся Саветы рабочых і салдацкіх дэпутатаў, народная міліцыя. У Менскім Савеце адзначаўся ўплыў бальшавікоў. Па [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Лютаўскай рэвалюцыі]] аднавіла сваю дзейнасьць і [[Беларуская сацыялістычная грамада|БСГ]]<ref name="БелЭН-28">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 28.</ref>. Адначасна ўзьнікла шмат іншых беларускі нацыянальных арганізацыяў і суполак ня толькі на тэрыторыі Беларусі, але і ў гарадох Расеі, дзе было шмат беларусаў-уцекачоў. 25—27 сакавіка 1917 году ў Менску адбыўся [[Зьезд беларускіх нацыянальных арганізацыяў]], які выставіў патрабаваньне дзяржаўнае аўтаноміі для Беларусі ў складзе Расейскае фэдэрацыйнае дэмакратычнае рэспублікі, абвясьціў сябе «найвышэйшай краёвай інстытуцыя» да скліканьня Беларускае краёвае рады (БКР), а сваім выканаўчым органам — [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)]], якому даручыў падрыхтаваць выбары БКР. Ягоным старшынём абралі [[Раман Скірмунт|Рамана Скірмунта]]. Ён жа ўзначаліў дэлегацыю перамоваў з Часовым урадам у пытаньнях аўтаноміі Беларусі. Але ўрад адмовіўся разьвязваць гэтае пытаньне да Ўстаноўчага сходу. Паводле ініцыятывы БСГ у ліпені 1917 году адбыўся [[Зьезд беларускіх арганізацыяў і партыяў]]. На ім БНК замяніла [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацыяў]], рэарганізаваная ў кастрычніку 1917 году ў [[Вялікая беларуская рада|Вялікую беларускую раду (ВБР)]]<ref name="БелЭН-28"/>. 25 кастрычніка 1917 году ў выніку ўзначаленага бальшавікамі ўзброенага паўстаньня ў Петраградзе Часовы ўрад быў скінуты і ўлада перайшла да Савету Народных Камісараў на чале з [[Уладзімер Ленін|Уладзімерам Ульянавым (Леніным)]]. 26 кастрычніка савецкую ўладу абвясьцілі ў Менску. У пачатку лістапада найвышэйшым бальшавіцкім органам улады ў краі стаў Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Заходняга фронту. 18—25 лістапада савецкую ўладу прызналі зьезд Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў, III зьезд сялянскіх дэпутатаў Менскае й Віленскае губэрняў і II зьезд арміяў Заходняга фронту. 26 лістапада абраныя зьездамі выканаўчыя камітэты аб’ядналіся і ўтварылі [[Абласны выканаўчы камітэт Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняе вобласьці і фронту|Абласны выканаўчы камітэт Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняе вобласьці і фронту (Аблвыкамзах)]]. У сьнежні 1917 — студзені 1918 году адбыліся зьезды Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Віцебскае й Магілёўскае губэрняў, на якіх завяршылася праца з усталяваньня бальшавіцкае ўлады ў гэтых губэрнях. Аблвыкамзах ігнараваў беларускае нацыянальнае пытаньне й не прызнаваў існаваньня самастойнага беларускага народу<ref name="БелЭН-28"/>. [[Файл:Źmicier Žyłunovič (Ciška Hartny). Зьміцер Жылуновіч (Цішка Гартны) (1910-19) (3).jpg|150px|значак|зьлева|[[Зьміцер Жылуновіч]]]] [[Файл:Biełaruś. Беларусь (1919).jpg|міні|300пкс|Мапа Беларусі ([[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]), 1919 г.]] У адказ на [[Кастрычніцкі пераварот 1917 году ў Расеі]] ВБР разам з Цэнтральнай беларускай вайсковай радай зьвярнулася з «Граматай да беларускага народу», дзе асудзіла дзейнасьць бальшавікоў. ВБР склікала ў Менску [[Першы Ўсебеларускі кангрэс]] 1917 году. I зьезд прызнаў неабходным стварэньне Беларускае дзяржаўнасьці, не прызнаў улады Аблвыкамзаху, таму на загад яго кіраўнікоў быў разагнаны з выкарыстаньнем вайсковае сілы. Частка дэлегатаў стварыла выканаўчы камітэт, а потым Раду зьезду, якая [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] 25 сакавіка 1918 году абвясьціла Беларусь незалежнай і свабоднай дзяржавай — [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікай (БНР)]]<ref name="БелЭН-28"/>. Ваенна-палітычныя разьлікі Расеі, міжнароднае становішча, дзейнасьць БНР сталі прычынамі фармальнага прызнаньня бальшавіцкімі ўладамі ў Маскве права беларускага народу на нацыянальную дзяржаўнасьць. Выконваючы пастанову ЦК РКП(б), VI Паўночна-Заходняя абласная канфэрэнцыя ў Смаленску пастанавіла аб абвяшчэньні [[БССР|Беларускае Савецкае Сацыялістычнае Рэспублікі (БССР)]] у межах Віцебскае, Гарадзенскае, Магілёўскае, Менскае, беларускіх паветаў Віленскае, Ковенскае і Смаленскае губэрняў. Утварэньне БССР з сталіцай у Менску 1 студзеня 1919 году абвешчанае маніфэстам [[Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі|Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўраду Беларусі]]. Паводле патрабаваньня ЦК РКП(б) 27 лютага 1919 году ўтварылася [[ЛітБел|Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка (ЛітБел) ]] з сталіцай у Вільні. Другое абвяшчэньне БССР адбылося 31 ліпеня 1920 году ў Менску<ref name="БелЭН-28"/>. Утварэньне БССР фактычна стала адказам на абвяшчэньне незалежнасьці Беларускае Народнае Рэспублікі, што ад пачатку прызнавалася на афіцыйным узроўні — як зазначаў першы савецкі камісар фінансаў Беларусі [[Ісак Рэйнгольд]] на паседжаньні Цэнтральнага Бюро [[Камуністычная партыя Беларусі|КП(б)Б]] 22 студзеня 1919 году<ref>[[Дзьмітры Гурневіч|Гурневіч Д.]] [https://www.svaboda.org/a/31168020.html «Былі крыкі ў экстазе». (Не)прыдуманае інтэрвію з прэм’ерам БНР Луцкевічам пра 25 сакавіка 1918 году], [[Радыё Свабода]], 25 сакавіка 2021 г.</ref>: {{Цытата| Існаваньне Беларускай Рады змусіла вылучыць Беларускую [Савецкую] Рэспубліку {{арыгінал|ru|Существование Белорусской Рады заставило выдвинуть Белорусскую [Советскую] Республику}} }} У лістападзе — сьнежні 1920 году адбыўся [[Слуцкі збройны чын]], мэтай якога была абарона непадзельнае Беларусі ў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічных межах]], усталяваньне рэспублікі і прызнаньне Беларускай Народнай Рэспублікі, а таксама незалежнасьць ад Польшчы й Расеі. Слуцкі фронт БНР стаў рэальным вайсковым змаганьнем за незалежнасьць, а [[Першы Слуцкі полк|Слуцкая брыгада]] — увасабленьнем волі беларусаў да свае дзяржаўнасьці<ref name="Viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/himn-i-dziejaslovy/29837829.html Чаму дзяржаўным гімнам БНР стаў ваяцкі марш «Мы выйдзем шчыльнымі радамі»?], [[Радыё Свабода]], 23 сакавіка 2019 г.</ref>. Аднак Слуцкае выступленьне, урэшце, здушыла [[Чырвоная армія]]<ref>{{Кніга|аўтар=[[Іван Саверчанка]], [[Зьміцер Санько]].|частка=[https://knihi.com/Ivan_Saviercanka/150_pytanniau_i_adkazau_z_historyi_Bielarusi.html#chapter117 117. Што такое Слуцкі збройны чын]|загаловак=150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|арыгінал=|спасылка=https://knihi.com/Ivan_Saviercanka/150_pytanniau_i_adkazau_z_historyi_Bielarusi.html|адказны=|выданьне=|месца=[[Вільня]]|выдавецтва=[[Наша Будучыня]]|год=2002|старонкі=|старонак=238|сэрыя=|isbn=9986-9229-6-1|наклад=}}</ref>. === Сярэдняя Літва === [[Файл:Lithuanie historique et ennographique (1920).jpg|значак|300пкс|[[Вялікае Княства Літоўскае|Літва гістарычная]] і [[Летува]] («Літва этнаграфічная»). [[Рыга]], 1920 г.]] {{Асноўны артыкул|Сярэдняя Літва}} Рэспубліка [[Сярэдняя Літва]] — дзяржаўна-палітычнае ўтварэньне на тэрыторыі Віленшчыны і Гарадзеншчыны ў 1920—1922 гадох. Рэспубліка была апошняй спробай аднавіць [[Літва|Літву]] ў гістарычным і [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыйным]] сэнсе (таксама плянавалася ўтварыць Літву Верхнюю і Літву Ніжнюю). Стварэньне дзяржавы стала магчымым у выніку «Бунту Жалігоўскага» дзякуючы Першай [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]] польскай арміі пад кіраўніцтвам ураджэнца [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыны]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]]. Разьмешчаная вакол гістарычнай сталіцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — [[Вільня|Вільні]] — дзяржава 18 месяцаў была [[буфэрная зона|буфэрнай зонай]] паміж [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікай]], ад якой залежала, і [[Летува|Летувой]], якая дэкляравала свае правы на гэтую тэрыторыю<ref name="von Rauch">{{Кніга| first=Georg von |last=Rauch |authorlink=Georg von Rauch | editor=Gerald Onn | title =The Baltic States: Years of Independence – Estonia, Latvia, Lithuania, 1917–40 | year =1974 | pages = 100–102 | chapter =The Early Stages of Independence | chapterurl= https://books.google.com/books?id=emBIdi4LPz8C&pg=PA101 |publisher =C. Hurst & Co| isbn=0-903983-00-1 }}</ref>. [[Файл:Rzeczpospolita Central Lithuania.png|зьлева|значак|Мапа Рэспублікі Сярэдняй Літвы]] Па некаторых затрымках, зьвязаных з пратэстам [[Ліга народаў|Лігі народаў]] ([[Жэнэва]], [[Швайцарыя]]), якая плянавала ўвод міжнародных войскаў, 8 студзеня 1922 году адбыліся выбары ў Сойм і тэрыторыя рэспублікі была [[Анэксія|анэксаваная]] Польшчай. Люцыян Жалігоўскі пазьней у сваіх мэмуарах, выдадзеных у Лёндане ў 1943 годзе, асудзіў палітыку анэксіі і закрыцьця беларускіх школаў ды адмаўленьня ад канфэдэрацыйных плянаў маршалка [[Юзэф Пілсудзкі|Юзэфа Пілсудзкага]] польскім «саюзьнікам»<ref>{{Спасылка|url=http://history-belarus.by/images/img-figures/zeligowski/Zeligowski_Zapomnianae-prawdy.pdf|title=Zapomniane prawdy|author=Żeligowski, Lucjan|year=1943|publisher=F. Mildner & Sons|language = pl}}</ref>. {{Цытата|9 кастрычніка 1920 году заняў Вільню ня польскі генэрал Жалігоўскі, а [[літвін]] Жалігоўскі. Мараю гэтага апошняга было жыць сярод суайчыньнікаў на літоўскай зямлі. Я не вылучаў сярод іх ні палякаў, ні русінаў, ні жмудзінаў. Будучы літвінам, я ніколі не пераставаў быць палякам. Два гэтыя паняцьці зьвязаныя між сабою. Яны ўзаемна дапаўняюць адно другое. | Успаміны Люцыяна Жалігоўскага}} Таксама генэрал захапляўся ідэямі [[панславізм]]у: «''Але ня толькі геаграфічна Літва была сэрцам славянства. Была ім маральна. Яна, адна з усіх славянскіх народаў, магла лёгка пагаварыць з усімі. Як з Польшчай, так з Расеяй, так з Украінай. Уклад псыхічны літоўскіх народаў быў як бы створаны, каб прымірыць усіх. У яго ніколі не было варожасьці, ні нацыянальнай, ні рэлігійнай, ні культурнай''». Некалькімі ж дзесягодзьдзямі раней у пратаколе допыту 19-гадовага рэвалюцыянэра 10 сакавіка 1887 году пазначана, што Юзэф Пілсудзкі казаў:<ref>{{Спасылка|language = be|url = https://euroradio.fm/25-gadou-tamu-bylo-abyaulena-shto-yazep-pilsudski-belarus-fota|title = 25 гадоў таму было аб'яўлена, што Язэп Пілсудскі — беларус (фота)}}</ref> {{Цытата|Завуць мяне Восіп Восіпавіч Пілсудскі; ад роду маю 19 гадоў; паходжаньне і народнасьць дваранін, беларус… | Пратакол допыту Юзэфа Пілсудскага ад 10 сакавіка 1887 г. }} === Беларуская ССР і Заходняя Беларусь === {{Асноўны артыкул|Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка}} [[Файл:Biełaruś. Беларусь (1924).jpg|міні|300пкс|Мапа Беларусі 1924 году з пазначэньнем тагачасных граніцаў БССР і беларускіх тэрыторыяў у межах іншых дзяржаваў]] Тэрыторыя адноўленае БССР складалася толькі з 6 паветаў Менскае губэрні. Паводле [[Рыская мірная дамова|Рыскае мірнае дамовы]] 1921 году да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] адышла [[Заходняя Беларусь]]. 30 сьнежня 1922 году ўтварыўся [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] (СССР), у які ўвайшла і БССР. Паводле прапановы партыйна-савецкага кіраўніцтва БССР цэнтральныя ўлады згадзіліся ў 1924 і 1926 гадох на [[Узбуйненьне БССР|ўзбуйненьне БССР]] шляхам улучэньне ў яе склад часткі Віцебскае і Гомельскае губэрняў. У 1920-я — пачатку 1930-х гадоў у Беларусі праводзіліся сацыялістычная індустрыялізацыя і масавая калектывізацыя сельскае гаспадаркі, у 1924—1929 гадох праводзілася палітыка [[беларусізацыя|беларусізацыі]]<ref name="БелЭН-28"/>. У 1929 пачалася [[Расеізацыя|палітыка абмежаваньня мовы тытульнай нацыі Беларусі]], працягам якой стала [[рэформа беларускага правапісу 1933 году]], якая штучна наблізіла беларускую мову да расейскай. Цяжкім злачынствам супраць усіх пластоў грамадзтва сталі [[Рэпрэсіі ў БССР|палітычныя рэпрэсіі]], якія набылі сыстэмны характар у пачатку 1930-х гадоў, а найбольшы размах мелі ў 1937—1938 гадох, адна з найстрашнейшых акцыяў — [[Чорная ноч|Ноч расстраляных паэтаў]]. У выніку [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Ўкраіну 1939 году|паходу Чырвонае Арміі ў верасьні 1939 году ў Заходнюю Беларусь]] ейную тэрыторыю далучылі да БССР, аднак Віленшчыну перадалі Летуве. Летува атрымала каля 6880 квадратных кілямэтраў (2660 квадратных міляў) тэрыторыі Віленскага краю (у тым ліку Вільню, гістарычную сталіцу Вялікага Княства Літоўскага). Сярод жыхароў Вільні прадстаўнікі сучаснае летувіскае нацыянальнасьці складалі тады ўсяго 3%. Далучэньне земляў ажыцьцяўлялася ў адпаведнасьці з сакрэтным пратаколам да [[Пакт Молатава — Рыбэнтропа|Дамовы аб ненападзе паміж Нямеччынай і СССР]]<ref name="БелЭН-28"/>. [[Файл:Tchernobyl radiation 1996-ru be-x-old.svg|значак|229x229пкс|Мапа радыяактыўнага забруджваньня у выніку [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС.]]]] У час [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] 1941—1945 гадоў (эпізоду [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]) на тэрыторыі Беларусі разгарнулася партызанскае і падпольнае змаганьне. Паводле афіцыйных савецкіх зьвестак, у Савецкай Арміі, савецкіх партызанскі фармаваньнях і шэрагах савецкіх падпольнікаў супраць арміі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] змагалася больш за 1,5 млн жыхароў Беларусі. Вайна нанесла рэспубліцы велізарныя страты. Паводле сучасных ацэнак, загінуў кожны трэці жыхар Беларусі. Рэспубліка страціла больш за палову нацыянальнага багацьця. У 1945 годзе паводле савецка-польскае дамовы аб дзяржаўнай граніцы ад 18 жніўня 1945 году, 17 раёнаў [[Беластоцкая вобласьць|Беластоцкае вобласьці]] з горадам [[Беласток]]ам і 3 раёны Берасьцейскае вобласьці ўлады СССР перадалі ў склад [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]]<ref name="БелЭН-28"/>. У 1945 годзе Беларусь стала сузаснавальніцай [[ААН]], аднак яе ўдзел ня быў самастойным, а падпарадкоўваўся дэлегацыі [[СССР]]. У 1951 годзе зацьвердзілі [[Сьцяг Беларускай ССР|новы сьцяг БССР]], у 1955 годзе — [[Гімн Беларускай ССР|рэспубліканскі гімн]]<ref name="БелЭН-28"/>. У 1986 годзе Беларусь сталася асноўнай ахвярай [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскае катастрофы]]. === Рэcпубліка Беларусь === [[Файл:RIAN archive 52076 Leonid Kravchuk, Stanislav Shushkevich and Boris Yeltsin (cropped).jpg|зьлева|значак| [[Станіслаў Шушкевіч|Шушкевіч]], [[Леанід Краўчук|Краўчук]], [[Барыс Ельцын|Ельцын]] у Белавескай пушчы]] Сацыяльна-эканамічны крызіс другое паловы 1980 — пачатку 1990-х гадоў спрыяў нарастаньню дэзінтэграцыйных працэсаў у СССР. 27 ліпеня 1990 году Вярхоўны савет БССР прыняў [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі|Дэклярацыю аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. [[Жнівеньскі путч]] у Маскве (19—21 жніўня 1991) і падтрымка яго кіраўніцтвам КПБ паглыбіла крызіс сыстэму ўлады, якая існавала ў той час у Беларусі. 25 жніўня 1991 году Вярхоўны савет БССР прыпыніў дзейнасьць КПБ на тэрыторыі Беларусі. 19 верасьня 1991 году афіцыйную назву Беларускай дзяржавы зьмянілі на Рэспубліку Беларусь. У якасьці дзяржаўных сымбаляў аднавілі [[Беларусы|беларускія]] [[Нацыянальныя сымбалі|нацыянальныя]] герб [[Пагоня|Пагоню]] і [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. У сьнежні 1991 году ў выніку дэнансацыі дамовы 1922 году СССР спыніў існаваньне. 8 сьнежня 1991 году лідэры Беларусі ([[Станіслаў Шушкевіч]]), Украіны ([[Леанід Краўчук]]) і Расеі ([[Барыс Ельцын]]) у [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] падпісалі [[Белавескія пагадненьні|пагадненьне]] аб утварэньні [[Садружнасьць Незалежных Дзяржаваў|Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў]]. У 1994 годзе прынялі [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыю Беларусі]], адбыліся першыя [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 1994 году|прэзыдэнцкія выбары]]. Паводле вынікаў другога туру, першым прэзыдэнтам краіны абралі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнка]]. Актывізацыя прарасейскіх настрояў ва ўладных колах Беларусі адзначалася яшчэ з восені 1993 году, што выявілася ў працы Канстытуцыйнай Камісіі: большасьць яе сябраў выказаліся за тое, каб упамінаньне крыніцаў Беларускай дзяржаўнасьці — ня толькі Вялікага Княства Літоўскага і Беларускай Народнай Рэспублікі, але і Беларускай ССР — выключыць з тэксту [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]]. Такую пастанову падтрымала большасьць [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|дэпутацкага корпусу]]<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.</ref>. Увогуле, у 1991—1994 гадох Беларусь была адзінай краінай з былых рэспублік СССР, дзе нацыянальныя палітычныя сілы ня мелі прадстаўніцтва ў міністэрствах і структурах мясцовай выканаўчай улады — фактычна ня мелі доступу да рэальнага кіраваньня дзяржавы<ref name="navumcyk_15.04.2020">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30555697.html Беларусь як унікум. Адказ Прэйгерману], [[Радыё Свабода]], 15 красавіка 2020 г.</ref>. Аднак поўнае аднаўленьне [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыйнай]] [[Моўная палітыка|моўнай]] і культурнай палітыкі адбылося толькі па ўсталяваньні Лукашэнкам [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму]], што стала вынікам супадзеньня інтарэсаў уладаў Расеі, якія рэанімавалі [[Імпэрыялізм|імпэрскую ідэю]], і Лукашэнкі, які меў спадзяваньні праз далучэньне Беларусі да Расеі замяніць яе нямоглага прэзыдэнта [[Барыс Ельцын|Барыса Ельцына]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 10.</ref>. У 1995 годзе па [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|акце тэрору ў парлямэнце Беларусі]] ён правёў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]], які супярэчыў Канстытуцыі Беларусі і дзейнаму заканадаўству<ref name="МП">[[Міхаіл Пастухоў|Пастухоў М.]] [https://knihi.com/none/Aniamiennie_Z_kroniki_zniscennia_bielaruskaj_movy.html#chapter13 Ці законны рэфэрэндум 1995 году адносна наданьня дзяржаўнага статусу расейскай мове?] // Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы. — Вільня, 2000.</ref><ref name="zapr">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудзкі С.]] [https://web.archive.org/web/20170814200257/http://jivebelarus.net/language/language-defeat-06.html Грамадзкае сьцьвярджэньне беларускай мовы і парушэньні правоў беларускамоўных людзей] // Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы. — Вільня, 2000.</ref><ref name="zapr1">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудзкі С.]] [https://web.archive.org/web/20110722003014/http://arche.bymedia.net/2002-1/zapr102.html Моўная палітыка ў Беларусі ў 1990-я гады] // [[Архэ Пачатак]]. №1 (21), 2002.</ref>, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>. Па рэфэрэндуме, Лукашэнка пазбавіў беларускія [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальныя сымбалі]] бел-чырвона-белы сьцяг і герб Пагоню статусу афіцыйнай дзяржаўнай сымболікі і надаў дзяржаўны статус [[расейская мова|расейскай мове]]. [[Файл:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|значак|296пкс|[[Марш за свабоду (Менск, 2020)|300-тысячны мітынг супраць фальсыфікацыі выбараў, гвалту і беззаконьня]]. Менск, {{nowrap|16 жніўня 2020 г.}}]] Улетку 1996 году 70 дэпутатаў [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня|Вярхоўнага Савету]] паставілі подпісы пад [[імпічмэнт]]ам прэзыдэнту з прычыны парушэньня ім Канстытуцыі Беларусі. У адказ Лукашэнка з парушэньнем Канстытуцыі і закону «Аб народным галасаваньні (рэфэрэндуме) у Рэспубліцы Беларусь» правёў 24 лістапада 1996 году [[Рэфэрэндум у Беларусі 1996 году|чарговы рэфэрэндум]], на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў якога разагнаў Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня і ўтварыў цалкам падкантрольны [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны сход]], які стаў найвышэйшым заканадаўчым органам рэжыму ў Беларусі. Адначасна апазыцыю цалкам выціснулі з тэлевізіі і радыё, а апазыцыйным газэтам не давалі друкавацца. У знак пратэсту ў адстаўку падалі прэм’ер-міністар Беларусі, два іншыя міністры і сем судзьдзяў [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага суду]]. У гэтых умовах [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаныя Штаты]] і [[Эўразьвяз]] адмовіліся прызнаваць легітымнасьць рэфэрэндуму. Тым часам Лукашэнка канцэнтраваў у сваіх руках уладу з дапамогаю ўзмацненьня спэцыяльных службаў, у прыватнасьці [[Камітэт дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]. У красавіку 1998 году Лукашэнка стварыў г. зв. «[[Саюз Расеі і Беларусі]]», пазьней абвясьціў пра стварэньне г. зв. «[[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі|Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расеі]]». Улады [[Расея|Расеі]] актыўна падтрымлівалі аўтарытарны рэжым у Беларусі ад часоў палітычнай крызы 1996 году, калі Лукашэнку зь іх дапамогай удалося ўнікнуць імпічмэнту і здабыць абсалютную ўладу ў краіне<ref>[https://www.svaboda.org/a/27138163.html За што Селязьнёў атрымаў ад Лукашэнкі ордэн Скарыны?], [[Радыё Свабода]], 20 ліпеня 2015 г.</ref>. Незаконныя прэзыдэнцкія выбары з падкантрольнай Лукашэнку працэдурай падліку галасоў праходзілі ў 2001, 2006, 2010 і 2015 гадох. Кожныя зь іх выклікалі пратэсты грамадзянаў Беларусі і крытыку з боку ЗША і краінаў Эўразьвязу — найперш праз працэдуру падліку галасоў, якая дазваляла цалкам фальсыфікаваць вынікі і адкідала ўсякі кантроль за падлікам галасоў для не зьвязаных з рэжымам Лукашэнкі грамадзянаў Беларусі. 8 жніўня 2020 году прайшлі [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|чарговыя незаконныя прэзыдэнцкія выбары]], па якіх адбыліся [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавыя пратэсты супраць іх фальсыфікацыі, гвалту і беззаконьня]]. Пратэсты адзначаліся найбольшай за ўсю гісторыю колькасьцю ўдзельнікаў (у Менску выходзілі сотні тысячаў чалавек, у абласных цэнтрах — дзясяткі, у многіх раённых — тысячы) і праходзілі пад [[беларусы|беларускай]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнай сымболікай]]. У час здушэньня гэтых пратэстаў гвалт рэжыму Лукашэнкі над грамадзянамі Беларусі перайшоў на прынцыпова новы ўзровень, калі ён выявіўся [[Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі (2020)|забойствамі]] і масавымі катаваньнямі, а маштаб рэпрэсіяў у краіне наблізіўся да часоў [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскага тэрору]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/30935222.html Партыя БНФ: «Беларусь ня ведала такога маштабу зьверстваў з часоў бальшавіцкага тэрору і нацысцкай акупацыі»], [[Радыё Свабода]], 7 лістапада 2020 г.</ref>. [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну]] 24 лютага 2022 году адкрыта прадэманстравала, што Беларусь знаходзіцца пад [[Гібрыдная вайна|гібрыднай]]<ref name="Litwin-2024"/><ref name="Usov-2023"/><ref name="UW-2022"/><ref name="BRN"/> [[Расейская акупацыя Беларусі|акупацыяй Расеі]]<ref name="Lichtarovic-24-02-2022"/><ref name="Hurnievic-26-02-2022"/><ref name="Daskievic-25-02-2022"/><ref name="AC-2022"/><ref name="Korsunau-2022">[https://nashaniva.com/?c=ar&i=285495 Генадзь Коршунаў: Каб у свой час сусветная супольнасць так стала побач з беларусамі, як сёння з украінцамі, то нішто не ляцела б з акупаванай тэрыторыі], [[Наша Ніва]], 27 лютага 2022 г.</ref><ref name="Dubaviec-2022">[[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]] [https://www.svaboda.org/a/31742497.html Як «беларуская» ўлада ператварылася ў акупацыю і ўсім нам стала сорамна, — Дубавец], 8 сакавіка 2022 г.</ref>. 25 сакавіка 2023 году [[Уладзімер Пуцін|Ўладзімер Пуцін]] заявіў, што Расея разьмяшчае у Беларусі сваю тактычную ядзерную зброю, што неўзабаве ажыцьцявілі<ref>[https://www.svaboda.org/a/32336402.html Сахашчык: Ядзерная зброя моцна актывізуе партызанскі рух у Беларусі], [[Радыё Свабода]], 27 сакавіка 2023 г.</ref><ref name="Usau-29-03-2023"/>. == Дзяржаўны лад == {{Асноўны артыкул|Дзяржаўны лад Рэспублікі Беларусь}} Беларусь — [[унітарная дзяржава]], форма кіраваньня — [[прэзыдэнцкая рэспубліка]]. Тэрмін для кожнага прэзыдэнту складае пяць гадоў. Паводле [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі 1994 году]], прэзыдэнт [[дэ-юрэ]] можа займаць пасаду ня больш за два тэрміны, аднак у 2004 годзе на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў [[Рэфэрэндум у Беларусі 2004 году|рэфэрэндуму]] [[рэжым Лукашэнкі]] [[дэ-факта]] прыбраў гэтае абмежаваньне<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3882843.stm Profile: Alexander Lukashenko], [[BBC|BBC News]]</ref>. Першым прэзыдэнтам стаў [[Аляксандар Лукашэнка]], абраны на гэтую пасаду ў другім туры [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 1994 году|выбараў 1994 году]]. У 1996 годзе з ініцыятывы Лукашэнкі прайшоў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1996 году|рэфэрэндум]], на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў якога ў Канстытуцыю ўнесьлі шэраг зьменаў, а Лукашэнка павялічыў свой тэрмін на 2 гады, такім чынам наступныя афіцыйныя прэзыдэнцкія выбары адбыліся ў 2001 годзе. Галоўны орган [[Заканадаўчая ўлада|заканадаўчай улады]] — [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]], ліквідаваны Лукашэнкам на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў рэфэрэндуму 1996 году і заменены на падкантрольны рэжыму [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны сход]], які складаецца з [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў]] (ніжняя палата) і [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савету Рэспублікі]] (верхняя палата). З улікам таго, што назва «Вярхоўны [[Савет]]» небеларуская і паходзіць ад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], выказваюцца прапановы вярнуць парлямэнту краіны традыцыйную ад часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] назву — [[Сойм]]<ref name="Cajcyc">Чайчыц А. [https://www.svaboda.org/a/28449360.html Карыснае практыкаваньне ад Зянона Пазьняка], [[Радыё Свабода]], 24 красавіка 2017 г.</ref><ref>[http://www.bielarus.net/pdf/Program_Bolnaja_Bielarus_internet.pdf Народная Праграма Вольная Беларусь — гэта праект новай Беларусі]. — Варшава — Нью-Ёрк — Менск: «Беларускія Ведамасьці», 2017. С. 13.</ref>. [[Судовая ўлада]] ажыцьцяўляецца судамі, найвышэйшы судовы орган — [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны суд]]. Гаспадарчыя спрэчкі паміж прадпрыемствамі, установамі і арганізацыямі разглядае [[Вышэйшы гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь|Вышэйшы гаспадарчы суд]]. Кантроль за канстытуцыйнасьцю нарматыўных актаў у дзяржаве ажыцьцяўляе [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйны суд]], легітымны склад якога, аднак, разагнаны па рэфэрэндуме 1996 году<ref name="Пастухоў-2021">{{артыкул||дата публікацыі=2021-03-12|загаловак=Канстытуцыя: шматкроць перапісаная і не дзеючая|год=2021|выданьне=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|мова=be|нумар=10 (718)|старонкі=4|дата доступу=2021-03-20|аўтар=[[Міхаіл Пастухоў|Пастухоў М.]], Пульша С.}}</ref>. Нагляд за дакладным і аднастайным выкананьнем законаў ускладаецца на [[Генэральны пракурор Рэспублікі Беларусь|Генэральнага пракурора]]. Кантроль за выкананьнем дзяржаўнага бюджэту і выкарыстаньнем дзяржаўнай уласнасьці ажыцьцяўляе [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнага кантролю]]<ref name="BE-12">{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 12.</ref>. == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == {{Асноўны артыкул|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі}} [[Файл:Belarus, administrative divisions - be-x-old - colored.svg|значак|421x421пкс|Мапа]] Тэрыторыя Рэспублікі Беларусь падзяляецца на тэрыторыю [[сталіца|сталіцы]] і тэрыторыі [[вобласьць|вобласьцяў]]. Тэрыторыя вобласьці падзяляецца на тэрыторыю [[раён]]аў і гарадоў абласнога падпарадкаваньня. Тэрыторыя раёну падзяляецца на тэрыторыю [[сельсавет]]аў, [[пасёлак|пасёлкаў]] і гарадоў раённага падпарадкаваньня. Беларусь падзяляецца на шэсьць вобласьцяў, якія маюць назву паводле свайго адміністрацыйнага цэнтру. У сваю чаргу гэтыя вобласьці падзяляюцца на 118 раёнаў. Сталіца краіны Менск мае адмысловы статус. Цяперашні адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі фактычна застаўся з часоў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Адміністрацыйна-тэрытарыльныя адзінкі маюць савецкія небеларускія афіцыйныя назвы, з гэтай прычыны прапануецца вярнуць традыцыйныя ад часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] назвы — [[Ваяводзтва|ваяводзтвы]] (замест вобласьцяў), [[павет]]ы (замест раёнаў) і [[Староства (Вялікае Княства Літоўскае)|староствы]] (замест сельсаветаў)<ref name="Cajcyc"/>. З улікам таго, што наяўны падзел забясьпечвае моцную цэнтралізацыю і адміністрацыйна-палітычны кантроль над мясцовай ўладай з боку цэнтральных ворганаў улады, дзеля зьмяншэньня цэнтралізацыі, адміністрацыйнай і бюджэтнай нагрузкі выказваюцца прапановы павялічыць колькасьць адзінак самакіраваньня першага ўзроўню {| class="wikitable sortable" !Нумар {{Заўвага|Коды 1-7, пазначаныя на нумарах аўтамабіляў, азначаюць адпаведную адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку, дзе гэты аўтамабіль зарэгістраваны.}} ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Герб !Вобласьць !Плошча (км²) !Насельніцтва !Сталіца |- |#1 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Brest_Region.svg|24x24пкс]] |[[Файл:Flag_of_Brest_Voblast,_Belarus.svg|26x26пкс]] [[Берасьцейская вобласьць]] | style="text-align:right;" |32786,44 | style="text-align:right;" |1 384 476 |[[Берасьце]] |- |#2 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Vitsebsk_Voblasts.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Vitsebsk_Voblasts.svg|26x26пкс]] [[Віцебская вобласьць]] | style="text-align:right;" |40051,34 | style="text-align:right;" |1 180 202 |[[Віцебск]] |- |#3 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_arms_of_Homyel_Voblast.svg|21x21пкс]] |[[Файл:Flag_of_Homyel_Voblast.svg|26x26пкс]] [[Гомельская вобласьць]] | style="text-align:right;" |40371,36 | style="text-align:right;" |1 415 749 |[[Гомель]] |- |#4 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Hrodna_Voblasts.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Hrodna_Voblasts.svg|26x26пкс]] [[Гарадзенская вобласьць]] | style="text-align:right;" |25126,98 | style="text-align:right;" |1 043 681 |[[Горадня]] |- |#5 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Minsk_province.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|26x26пкс]] [[Менская вобласьць]] | style="text-align:right;" |39849,00 | style="text-align:right;" |1 426 525 |[[Менск]] |- |#6 | style="text-align:center;" |[[Файл:Escut_Oblast_Mohilev.png|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Mahilyow_Voblast.svg|26x26пкс]] [[Магілёўская вобласьць]] | style="text-align:right;" |29067,62 | style="text-align:right;" |1 058 746 |[[Магілёў]] |- |#7 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_arms_of_Minsk.svg|24x24пкс]] |[[Файл:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|26x26пкс]] [[Менск]] | style="text-align:right;" |353,00 | style="text-align:right;" |2 020 600 |[[Менск]] |- ! colspan="3" |[[Беларусь]] ! style="text-align:right;" |207596,76 ! style="text-align:right;" |9 413 446 ! |} (ваяводзтваў)<ref>[http://www.bielarus.net/pdf/Program_Bolnaja_Bielarus_internet.pdf Народная Праграма Вольная Беларусь — гэта праект новай Беларусі]. — Варшава — Нью-Ёрк — Менск: «Беларускія Ведамасьці», 2017. С. 17.</ref>. == Геаграфія == {{Асноўны артыкул|Геаграфія Беларусі}} === Геаграфічнае становішча === [[Файл:Belarus satellite image MODIS Terra true color 2010-06-29.jpg|міні|300пкс|Беларусь з космасу, чэрвень 2010 г.]] Беларусь знаходзіцца ў цэнтры [[Эўропа|Эўропы]]. Мяжуе з [[Польшча]]ю на захадзе, [[Летува|Летувою]] на паўночным захадзе, [[Латвія]]й на поўначы, [[Расея]]й на ўсходзе і [[Украіна|Ўкраінай]] на поўдні. Агульная працягласьць [[Дзяржаўная граніца Рэспублікі Беларусь|дзяржаўнай граніцы]] складае 2969 км. Адлегласьць ад Менску да сталіц суседніх дзяржаваў: [[Вільня|Вільні]] — 215 км, [[Рыга|Рыгі]] — 470, [[Варшава|Варшавы]] — 550, [[Кіеў|Кіева]] — 580, [[Масква|Масквы]] — 700 км. Плошча Беларусі — 207,598 тыс. км². Найбольшая працягласьць краіны з захаду на ўсход — 650 км, з поўначы на поўдзень — 560 км. У Эўропе Беларусь паводле плошчы нязначна саступае [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Румынія|Румыніі]], больш чым у 2,2 разу пераўзыходзіць [[Партугалія|Партугалію]] і [[Вугоршчына|Вугоршчыну]] і прыкладна ў 5 разоў — [[Нідэрлянды]], [[Швайцарыя|Швайцарыю]]. === Рэльеф і карысныя выкапні === {{Асноўны артыкул|Рэльеф Беларусі}} [[Файл:Dzyarzhynskaya Hara 3.jpg|значак|300пкс|На [[Сьвятая (гара)|Сьвятой гары]] (345 м), найвышэйшым пункце Беларусі]] Беларусь знаходзіцца на [[Усходнеэўрапейская раўніна|Ўсходнеэўрапейскай раўніне]]. Тэрыторыя галоўным чынам раўнінная з рэдкімі ўзвышшамі ([[Менскае ўзвышша|Менскае]], [[Наваградзкае ўзвышша|Наваградзкае]], [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскае]], [[Віцебскае ўзвышша|Віцебскае]] і іншыя), якія разьмяшчаюцца пераважна ў цэнтральнай частцы краіны і складаюць [[Беларуская града|Беларускую граду]]. Найвышэйшы пункт — [[Сьвятая (гара)|Сьвятая гара]], 345 м; найніжэйшы — на рацэ [[Нёман]]е, 90 м над узроўнем мора. Асаблівасьці рэльефу Беларусі вызначаюцца геалягічнай будовай тэрыторыі. Да прыпаднятых частак крышталічнага падмурка прымяркоўваюцца ўзвышшы. Тэрыторыі з глыбокім заляганьнем крышталічнага падмурка звычайна займаюць нізіны. Вызначальным фактарам фармаваньня рэльефу Беларусі сталі [[Ледавік|ледавікі]]. За апошнія 500—600 тыс. гадоў тэрыторыя краіны спазнала ня менш за 5 зьледзяненьняў. На тэрыторыі Беларусі выявілі больш за 5 тысячаў радовішчаў і пакладаў карыстных выкапняў<ref name="BE-12"/>. Сярод іх можна выдзяліць [[нафта|нафту]], [[прыродны газ]], [[жалезная руда|жалезную руду]], [[даляміт]]ы, будаўнічыя матэрыялы — [[жвір]], [[гліна|гліны]], [[пясок]], [[крэйда|крэйду]], [[граніт]], [[торф]], [[сапрапэль]] і іншыя. === Глебы === {{Асноўны артыкул|Глебы Беларусі}} Асаблівасьці геалягічнага мінулага Беларусі, яе рэльефу, клімату, расьліннасці абумовілі складаную будову глебавага покрыва тэрыторыі. Асноўныя глебаўтваральныя пароды адпавядаюць зоне ледавіковай акумуляцыі: азёрна-ледавіковыя, [[Марэна (геалёгія)|марэнавыя]], водна-ледавіковыя адклады, алювіяльныя наносы, [[торф]]. Сярод глебаўтваральных працэсаў пераважаюць дзярновы (пад лугавой травяністай расьліннасьцю), падзолісты (пад лясной расьліннасьцю), балотны (у паніжаных месцах, дзе назапашваецца вільгаць) і іх спалучэньні. З улікам ступені праяўленьня асноўнага глебаўтваральнага працэсу вылучаюцца тыпы глебаў: [[дзярнова-падзолістыя глебы|дзярнова-падзолістыя]], [[Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы|дзярнова-падзолістыя забалочаныя]], [[тарфяна-балотныя глебы|тарфяна-балотныя]], [[абалонавыя глебы|абалонавыя]], [[дзярнова-карбанатныя глебы|дзярнова-карбанатныя]], [[Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы|дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя]]. Паводле мэханічнага складу адрозьніваюць гліністыя, сугліністыя, супясковыя, пясковыя і тарфяныя глебы. === Клімат === {{Асноўны артыкул|Клімат Беларусі}} [[Файл:Паміж ноччу і днём.jpg|значак|300пкс|Краявід Беларусі ўлетку]] [[Файл:Печерский лесопарк — Прекрасная зима.jpg|300px|значак|Краявід Беларусі ўзімку]] Беларусь мае [[Мерны клімат|мерны]] [[кантынэнтальны клімат]], бо месьціцца ў мерным пасе на шляху заходніх паветраных масаў з [[Атлянтычны акіян|Атлянтычнага акіяну]]. У роўнадзеньні 21 сакавіка і 23 верасьня вышыня сонца роўная 90° і 23,5°. Гадавая сумарная [[радыяцыя]] ў Беларусі складала 3500 мэга[[Джоўль|джоўляў]]/м² на поўначы і 4100 мэгаджоўляў/м² на поўначы (85—97 кіля[[калёрыя]]ў/см). У [[Ліпень|ліпені]], які ёсьць найцяплейшым месяцам, сумарная радыяцыя 9-кратна большая, чым у найхаладнейшым месяцы — [[Студзень|студзені]]. Улетку пераважае наўпроставая сонечная радыяцыя, што складае 52% ад сумарнай. Узімку — расьсеяная радыяцыя, што складае 70% ад сумарнай. Гадавая расьсеяная радыяцыя розьнілася ад 2100 мэгаджоўляў/м² на поўдні да 1900 мэгаджоўляў/м² на поўначы. Сярэднегадавая працягласьць сонечнага зьзяньня вагалася ад 73 дзён на поўначы да 78 на поўдні. Найбольшая яго працягласьць назіралася ў чэрвені (11—12 дзён), найменшая — у сьнежні (25-30 гадзінаў). На цёплае паўгодзьдзе прыпадала каля 80% гадавой працягласьці сонечнага зьзяньня. Гадавая сума [[Фотасынтэз|фотасынтэтычнаактыўнай]] радыяцыі, 1% якой спажывалі [[зялёныя расьліны]], складала да 1900 мэгаджоўляў/м² на поўначы да 2200 мэгаджоўляў/м² на поўдні. Дадатны радыяцыйны балянс краіны складаў 1500—1800 мэгаджоўляў/м² у сярэднім за год і паступова нарастаў з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад<ref name="г">{{Кніга|аўтар=[[Павал Каўрыга]].|частка=Клімат|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=http://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=2004|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Store1/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.18-2.djvu 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь]|старонкі=40-43|старонак=760|сэрыя=|isbn=985-11-0295-4|наклад=10 000}}</ref>. Цягам году над Беларусьсю пераважаюць заходнія вятры, якія пераносяць марское атлянтычнае паветра, разам зь якім перамяшчаюцца [[цыклён]]ы. Узімку пануюць паўднёва-заходнія і заходнія вятры. Паступленьне цыклёнаў зімой вядзе да павышэньня [[Вільготнасьць паветра|вільготнасьці]] і воблачнасьці, што выклікае [[Адліга|адлігу]] і туманы. Пранікненьне кантынэнтальнага паветра мерных шыротаў прыносіць марознае надвор’е з паніжэньнем сярэднесодневай тэмпэратуры да −10—15 [[°C]]. Звычайна арктычнае паветра ўрываецца пасьля адлігі, што выклікае рэзкае пахаладаньне з парывістым ветрам. Морскае арктычнае паветра стварае воблачнае надвор’е, а кантынэнтальнае з усходняй [[Арктыка|Арктыкі]] — яснае, што паніжае тэмпэратуру паветра да −40&nbsp;°C. Улетку пераважаюць паўночна-заходнія і заходнія вятры. Арктычнае паветра праграецца ў ніжніх слаях і выклікае працяглыя [[Засуха|засухі]]. На паўднёвым усходзе пераважае трапічнае паветра, што пры руху на поўнач абумоўлівае рэзкае пацяпленьне і вылікае засушлівае надвор’е ўлетку да 38&nbsp;°C і адлігу ўзімку. Сярэднегадавая хуткасьць ветру складае 3,5—4 м/с на раўнінах і ўзвышшах, 3—3,5 м/с у [[нізіна]]х і далінах рэк. Увосень і ўзімку праз цыклёны хуткасьць ветру павялічваецца, а ўвесну і ўлетку памяншаецца на 0,5 м/с. Сярэднегадавая тэмпэратура для ўсёй Беларусі складала 5,8&nbsp;°C. Сярэднегадавая ізатэрма вагаецца ад 7&nbsp;°C у Берасьцейскай вобласьці да 4,5&nbsp;°C у Віцебскай. У асобныя гады сярэдняя тэмпэратура сягае ад 4,5—5&nbsp;°C да 7—9,5&nbsp;°C. Працягласьць цёплага пэрыяду году з тэмпэратурай вышэйшай за 0&nbsp;°C складае 250—260 дзён на паўднёвым захадзе і 220—230 на паўночным усходзе. У ліпені сярэднямесячная тэмпэратура вагаецца ад 17,5&nbsp;°C на поўначы да 19&nbsp;°C на поўдні. Адхіленьні ад звычайнай тэмпэратуры можа складаць 3—4&nbsp;°C. Найбольшая тэмпэратура расьце ад 35&nbsp;°C у Віцебску да 38&nbsp;°C у Гомлі. У студзені сярэдняя тэмпэратура складала −6,7&nbsp;°C са зьмяненьнем ад −4,5&nbsp;°C на паўднёвым захадзе да −8&nbsp;°C на паўночным усходзе. На захадзе звычайна цяплей амаль на 2&nbsp;°C, чым на ўсходзе празь пераважнае ўзьдзеяньне атлянтычнага паветра. Адхіленьні тэмпэратуры могуць дасягаць 3—6&nbsp;°C. Найменшыя тэмпэратуры зьмяняліся ад −41&nbsp;°C у Віцебску да −35&nbsp;°C у Гомлі<ref name="г"/>. У гадавым ходзе найбольш пругкасьці вадзяной пары прыпадае на ліпень — 14-15 гэкта[[Паскаль (адзінка вымярэньня)|паскаляў]] (ГПа), найменш на студзень — 3-4 ГПа. Узімку пругкасьць складае ад 3,5 ГПа на поўначы да 4 ГПа на поўдні. Улетку — ад 14,5 ГПа да 15 ГПа. На марэнных узвышшах пругкасьць меншая на 0,5—1 ГПа, чым на раўнінах. Сярэднегадавая вільготнасьць складала каля 80%. Найбольшая ў сьнежні-студзені — каля 90%. Найменшая ў траўні-чэрвені — 65%. Павялічаная на 3—5% вільготнасьць адзначалася каля вадаёмаў, на балотах, у лясах і на ўзвышшах. У сухія летнія дні віготнасьць апускалася менш за 30%. У сярэднім налічвалася 5—7 сухіх дзён на поўначы і ўзвышшах і 13—17 на поўдні. Часам іх лік дасягаў 20—40 за год. Больш за ўсё сухіх дзён назіралася ў траўні. На поўначы і ўсходзе налічвалася 136—145 дзён зь вільготнасьцю звыш 80% за год, на поўдні і паўднёвым захадзе — 107—113. На ўзвышшах налічвалася да 152 вільготных дзён за год. Узімку было больш вільготных дзён, чым улетку. У сьнежні налічвалася 23—27 вільготных дзён. У траўні 2-4 такіх дні. Высокая вільготнасьць спрыяла [[туман]]ам, што часьцей узьнікалі ў замкнёных катлавінах, на балотах і азёрах. За год здаралася ад 35 да 100 дзён з туманам. На Менскім і [[Наваградзкае ўзвышша|Наваградзкім узвышшах]] 65—100 такіх дзён. Звыш 60% дзён з туманамі адбывалася ў халодную пару году з кастрычніка па [[сакавік]]. Пахмурных дзён налічвалася ад 135 на паўднёвым усходзе да 175 на паўночным захадзе. Узімку верагоднасьць пахмурнага неба складала 80—85%. У сьнежні ў сярэднім 21—23 дні бяз сонечнага надвор’я. У цёплую пару году воблачнасьць складала да 45—55%. У сярэднім за год у Беларусі выпадала звыш 600—700 мм. Марэнныя ўзвышшы сярэдзіннай Беларусі атрымлівалі звыш 650—700 мм. На Наваградзкім узвышшы выпадала 769 мм ападкаў, што было найбольшым паказьнікам у Беларусі. На нізінах выпадала 600—650 мм. Адхіленьні ад сярэднегадавой нормы складалі 100—200 мм ападкаў. Найбольш ападкаў выпадала ў [[Васілевічы|Васілевічах]] — 1115 мм, найменш у [[Брагін]]е — 298 мм. На цёплую пару з [[красавік]]а па кастрычнік прыпадала каля 70% ападкаў за год. У гадавым ходзе найбольш ападкаў выпадала ў ліпені — 75—95 мм, найменш у лютым — 30-40 мм. У цёплую пару пераважалі [[Залева|залевы]], якія перавышалі сярэднемесячныя ападкі ў 2—3 разы. Найбольшы ўлічаны ўзровень быў у жніўні ў [[Пружаны|Пружанах]] — 329 мм. Часам улетку ападкі не выпадаюць да месяца. Лік дзён з ападкамі складаў ад 193—195 на паўночным захадзе да 145 на паўднёвым усходзе. У сярэднім кожны другі-трэці дзень з ападкамі. Зрэдку за дзень выпадае месячная норма ападкаў. Найбольшы содневы лік атмасфэрнай вільгаці адзначылі ў ліпені 1973 году на станцыі [[Слаўнае (Віцебская вобласьць)|Слаўнае]] [[Талачынскі раён|Талачынскага раёну]] (Віцебская вобласьць). У халодную пару зь лістапада па сакавік утвараецца [[Сьнег|сьнегавое]] покрыва, якое ляжыць ад 75 дзён на паўднёвым захадзе да 125 на паўночным усходзе. Часам выпадзеньне сьнегу адзначаецца ў кастрычніку. Устойлівае сьнегавое покрыва ўсталёўваецца ў сьнежні. Яго разбурэньне назіраецца ў пачатку сакавіка на паўднёвым захадзе (ПдЗ) і пры канцы сакавіка на паўночным усходзе (ПнУ). Найбольшая сярэдняя вышыня сьнегу складае ад 15 см на ПдЗ да звыш 30 см на ПнУ. У цёплыя маласьнегавыя зімы вышыня сьнегу ўдвая меншая. Запас вады ў сьнегавым покрыве складае ад 30-40 мм на ПдЗ да 80-100 мм на ўсходзе ПнУ<ref name="г"/>. === Водныя багацьці === {{Асноўны артыкул|Рэкі Беларусі|Азёры Беларусі}} [[Файл:Narač - 2.jpg|міні|300пкс|[[Нарач]] — найбольшае возера Беларусі]] Тэрыторыя Беларусі знаходзіцца ў басэйне [[Чорнае мора|Чорнага]] (58% тэрыторыі) і [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] (42%) мораў<ref name="BE-16">{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 16.</ref>. Агульная даўжыня 20,8 тысячаў рэк краіны складае 90,6 тыс. кілямэтраў. 7 рэк маюць даўжыню звыш 500 км: [[Бярэзіна]], [[Вяльля]], [[Дзьвіна]], [[Дняпро]], [[Нёман]], [[Прыпяць]] і [[Сож]]. Шэсьць зь іх, апроч Бярэзіны, ёсьць церазьмежнымі. Агульны аб’ём воднага сьцёку рэк — 57,9 млрд кубічных мэтраў у сярэднім у год. Азёраў каля 11 тыс., 75% зь іх з плошчай люстэрка да 0,1 км². Найбольшае [[возера]] — [[Нарач]] (плошча 79,6 км²), найглыбейшае — [[Доўгае возера (Глыбоцкі раён)|Доўгае]] (53,6 м). Агульны аб’ём вады ў азёрах плошчай больш за 1 км² складае 6—7 млрд м³. Найбольшы аб’ём вады ў азёрах [[вадазбор]]аў рэк Дзьвіны (72% усіх запасаў) і Нёмана (20%)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Рэкі і азёры Беларусі|спасылка=http://news.belta.by/by/news/infographics?i_id=1347|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=14 сакавіка 2013|дата доступу=19 сакавіка 2013}}</ref>. Таксама краіна багатая на балоты, найбольшая колькасьць якіх знаходзіцца на [[Палесьсе|Палесьсі]]. === Расьліннасьць і жывёльны сьвет === [[Файл:Zubr BPN 02.jpg|150px|значак|зьлева|[[Зубар]] — жывёла-сымбаль Беларусі]] [[Файл:Восень у Белавескай пушчы.jpg|міні|300пкс|[[Белавеская пушча]], аб’ект [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]]] На 21 сакавіка 2013 году амаль 40% плошчы Беларусі займаў [[лес]], агульная плошча якога складала 9,5 мільёну [[гектар]]аў. Запас [[Драўніна|драўніны]] складаў 1,6 млрд кубічных мэтраў. Паводле мэтавага прызначэньня лясы падзяляліся на: эксплюатацыйныя (49%), аздараўленчыя (17%), вадаахоўныя (16%), прыродаахоўныя (14%) і ахоўныя (4%). Налічвалася 107 відаў дзікарослых [[дрэва]]ў і 1,5 тыс. увезеных зь іншых краёў, сярод іх — 28 мясцовых відаў дрэваў, каля 60 відаў [[хмызьняк]]оў, 15 — паўхмызьнякоў і 8 — хмызьнячкоў<ref>{{Спасылка|аўтар =[[Канстанцін Карнялюк]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі =9 лютага 2011| url =http://zil.mogved.by/content/my-tut-dushoj-chysceem/stati| копія = | загаловак =Мы тут душой чысьцеем| фармат = | назва праекту = | выдавец =[[Газэта]] «[[Зямля і людзі]]»| дата = 25 студзеня 2013 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Пераважнымі пародамі былі: хвойныя (60%; [[Хвоя звычайная|хвоя]] ды [[елка]]), мяккалістыя (36,5%; [[асіна]], [[бяроза (дрэва)|бяроза]] і [[вольха]]) і цьвёрдалістыя (3,5%; [[дуб]]). Іншыя важныя лесаўтваральныя пароды: [[ясень]], [[ліпа]], [[клён (род)|клён]] і [[граб]]. Найбольш пашыраныя ўвезеныя віды дрэваў: [[Лістоўніца|лістоўніцы]] сыбірская і эўрапейская, хвоі Банкса, Мурэя і Веймутава, [[паўночны дуб]], [[таполя|таполі]] пірамідальная, ляўралістая і бальзамічная. 70% плошчы займае прыродная расьліннасьць, што налічвае 12 тыс. відаў. Звыш 200 відаў ахоўваецца дзяржавай. У гадавальніках лясных гаспадарак за год вырошчваецца звыш 280 відаў [[расьліна]]ў, больш за 310 млн лясных высадкаў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лясы Беларусі|спасылка=http://news.belta.by/by/news/infographics?i_id=1351|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=21 сакавіка 2013|дата доступу=27 сакавіка 2013}}</ref>. [[Файл:Cornflowers Centaurea cyanus.jpg|150px|значак|зьлева|[[Валошка]] — кветка-сымбаль Беларусі]] [[Файл:XN Ciconia ciconia 86.jpg|300пкс|значак|[[Белы бусел]] — птушка-сымбаль Беларусі]] Жывёльны сьвет налічвае 457 відаў [[Хрыбетныя|хрыбетных]] (у тым ліку 73 віды [[сысун]]оў, 290 відаў [[Птушкі|птушак]], каля 60 відаў [[Рыбы|рыб]]) і больш за 20 тысячаў [[Бесхрыбетныя|бесхрыбетных]] [[жывёла]]ў. Гаспадарчае значэньне маюць прамыслова-паляўнічыя віды жывёлаў — [[Звычайная лісіца|лісіца]], [[Лясная куніца|куніца]], [[Трусы|трус]], [[выдра]], [[Тхор лясны|тхор]], [[гарнастай]], [[лось]] і [[дзік]]. 17 відаў сысуноў, 72 віды птушак, 4 віды [[Земнаводныя|земнаводных]], 10 відаў рыб, 72 віды [[Вусякі|вусякоў]] — улучаныя ў [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|чырвоную кнігу Беларусі]]. Для іх аховы ў месцах расьсяленьня існуюць дзяржаўныя запаведнікі і заказьнікі. У студзені 2011 году 1459 сяброў [[Грамадзкае аб’яднаньне|грамадзкага аб’яднаньня]] «[[Ахова птушак Бацькаўшчыны]]» налічылі ў краіне 39 882 птахі 58 відаў, што засталіся зімаваць<ref>{{Артыкул|аўтар=Сяргей Куркач.|загаловак=Каля 40 тысяч птушак маразоў не баяцца|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=75755|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=12 сакавіка 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-03-12 46 (26910)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/75720/12sak-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. === Экалёгія === Беларусь больш за іншыя краіны пацярпела ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. Кірунак ветру ў першыя дні і тыдні па аварыі абумовіў тое, што з усяго аб’ёму [[цэз]]у-137, які выпаў ў Эўропе, каля 70% прыпала на тэрыторыю Беларусі. На пачатак 2016 году на забруджаных тэрыторыях знаходзіцца 2371 населены пункт (зь іх 28 местаў і мястэчак), дзе пражывае 1141,8 тысячы чалавек (12% насельніцтва Беларусі)<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/27691336.html 12% беларусаў жывуць на радыяцыйна забруджаных тэрыторыях], [[Радыё Свабода]], 22 красавіка 2016 г.</ref>. == Насельніцтва == {{Асноўны артыкул|Насельніцтва Беларусі}} === Дэмаграфія === [[Файл:Насельніцтва Беларусі ў 1950—2020 гг.pdf|значак|317x317пкс|Зьмяненьне колькасьці насельніцтва Беларусі ў 1950—2020 гг.]] Колькасьць насельніцтва Беларусі на 1 кастрычніка 2019 году склала 9 413 446 чалавек<ref name="nn2019"/>. Пры гэтым у параўнаньні з уліковымі зьвесткамі колькасьць насельніцтва меншая на {{лік|41000}} чалавек. Аднак, паводле спэцыялістаў, да гэтага прычынілася памяншэньне наяўнага насельніцтва за кошт павелічэньня колькасьці мігрантаў. Сапраўдная колькасьць жыхароў зьмяняецца, бо колькасьць мігрантаў зьніжаецца, але яны не паведамляюць пра свой ад’езд у міліцыю. Таксама значны ўнёсак у станоўчы дэмаграфічны балянс зрабіў [[міграцыя|міграцыйны]] прырост, які за 2014 год склаў 15,7 тысячаў чалавек, даволі вялікі адсотак зь іх склалі грамадзяне [[Украіна|Ўкраіны]], якія пакінулі месца свайго жыхарства з прычыны [[Антытэрарыстычная апэрацыя ва Ўкраіне|ваенных дзеяньняў]]<ref name="nasielnictwa-naviny">[https://web.archive.org/web/20150629150716/http://naviny.by/rubrics/society/2015/01/26/ic_articles_116_188082/ Население Беларуси прибавляет второй год подряд], [[Naviny.by]], 26 студзеня 2015 г.</ref>. Сумарны каэфіцыент нараджальнасьці ў Беларусі складае 1,7 на адну жанчыну. У апошні час назіраецца павелічэньне сумарнага [[каэфіцыент нараджальнасьці|каэфіцыенту нараджальнасьці]]. Аднак, як і раней, ён не забясьпечвае ў краіне ўзроўню простага ўзнаўленьня насельніцтва. Сталіца Беларусі [[Менск]] — найбуйнейшы горад, насельніцтва якога на ліпень 2015 году складала 1,938 млн чалавек<ref>[https://web.archive.org/web/20150730173731/http://blr.belta.by/all_news/society/Belarus-pa-kolkasts-naselntstva-zajmae-16-e-mestsa--Erope--5-e---u-SND_i_81591.html Беларусь па колькасці насельніцтва займае 16-е месца ў Еўропе і 5-е — у СНД], [[БЕЛТА]]</ref>. Такім чынам у галоўным горадзе краіны пражывае 20,4% ад агульнай колькасьці насельніцтва. Сярод вобласьцяў лідыруе [[Гомельская вобласьць]], дзе пражывае амаль кожны сёмы жыхар, а [[Гомель]] зьяўляецца другім паводле велічыні горадам у краіне, у ім на 2014 год налічвалася 512 тысячаў чалавек. Іншыя буйныя гарады: [[Магілёў]] (371 тыс.), [[Віцебск]] (363 тыс.), [[Горадня]] (357 тыс.) і [[Берасьце]] (331 тыс.). Да гарадоў, у якіх пражываюць больш за 100 тысячаў чалавек, належаць [[Бабруйск]], [[Баранавічы]], [[Барысаў]], [[Пінск]], [[Ворша]], [[Мазыр]], [[Салігорск]] і [[Наваполацак]]<ref>[http://www.belta.by/ru/all_news/society/Chislennost-naselenija-prevyshaet-100-tys-chelovek-v-14-gorodax-Belarusi_i_674382.html Численность населения превышает 100 тыс. человек в 14 городах Беларуси], [[БЕЛТА]]</ref>. Паводле этнічнага складу пераважаюць [[беларусы]], якія складаюць 83,7% ад агульнай колькасьці насельніцтва Беларусі<ref name="belstat-perapis" />. Наступнымі найбуйнейшымі этнічнымі групамі зьяўляюцца [[расейцы]] (8,3%), [[палякі]] (3,1%) і [[украінцы|ўкраінцы]] (1,7%)<ref name="belstat-perapis" />. Шчыльнасьць насельніцтва складае каля 50 чалавек на квадратны кілямэтар. 70% ад агульнай колькасьці насельніцтва канцэнтруецца ў гарадзкіх раёнах. === Рэлігія === {{Асноўны артыкул|Рэлігія ў Беларусі|Канфэсійная гісторыя Беларусі}} [[Файл:Połacak, Eŭfrasińnia Połackaja. Полацак, Эўфрасіньня Полацкая (1600).jpg|150px|значак|зьлева|[[Эўфрасіньня Полацкая]] — нябесная заступніца Беларусі]] [[Файл:Сафійскі сабор.jpg|значак|300пкс|[[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкі Сафійскі сабор]] (XI ст.) — найстарэйшая [[Хрысьціянства|хрысьціянская]] царква Беларусі]] Паводле ацэнак, 60—70% жыхароў Беларусі лічаць сябе праваслаўнымі, 15—20% — рыма-каталікамі, 5—10% — пратэстантамі, грэка-каталікамі (уніятамі). Праз савецкае змаганьне з рэлігіяй у краіне пашырыўся [[атэізм]]. У старажытнасьці насельніцтва Беларусі было [[Язычніцтва|язычніцкім]]. У Х—ХІ стагодзьдзях пачало пашырацца [[хрысьціянства]]. Адным зь першых місіянэраў быў ісляндзкі вандроўнік [[Торвальд]]<ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] Калі прыйшло на Беларусь хрысціянства // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 4.</ref>. Першая [[Полацкая япархія|хрысьціянская япархія]] зьявілася ў 992 годзе. Гэта была адміністрацыйная адзінка [[Кіеўская мітраполія|Кіеўскай мітраполіі]] [[Канстантынопальскі патрыярхат|Канстантынопальскага патрыярхату]]. У 1387 годзе ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] зьявілася першае біскупства [[Рымска-каталіцкая царква|Сьвятога Пасаду (Рымска-каталіцкай царквы)]]. У XVI ст. з пачаткам [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] многія адукаваныя жыхары ВКЛ прынялі [[пратэстантызм]]. У 1596 годзе ў выніку [[Берасьцейская унія|Берасьцейскай уніі]] праваслаўныя япіскапы перападпарадкавалі [[Літоўская мітраполія|Літоўскую (Кіеўскую) мітраполію]] Сьвятому Пасаду ў выглядзе [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Рускай уніяцкай царквы]]. Тым часам супольнасьці [[Беларускія татары|беларускіх татараў]] і [[Жыды ў Беларусі|жыдоў]] традыцыйна спавядалі адпаведна [[іслам]] і [[юдаізм]]. На канец XVIII ст. каля 70% беларусаў належалі да ўніяцкае (грэцка-каталіцкае) царквы, 15% былі рыма-каталікамі, 7% — юдэямі і толькі 6% — праваслаўнымі [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). У 1839 годзе расейскія ўлады забаранілі ўніяцкую царкву і гвалтоўна далучылі яе паству да Ўрадавага сыноду. З прыходу да ўлады ў 1994 годзе [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] і аднаўленьнем [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] [[Беларускі экзархат]] [[Расейская праваслаўная царква|Расейскай праваслаўнай царквы]] карыстаецца ў Беларусі значнымі прывілеямі. Актыўна дзее [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|Рымска-каталіцкі касьцёл]], структуры якога аб’ядноўваюцца ў 4 дыяцэзіі. Агулам паводле зьвестак Касьцёлу ў краіне налічваюцца 1 402 605 вернікаў, большасьць зь якіх прыпадаюць на [[Менска-Магілёўская архідыяцэзія|Менска-Магілёўскую архідыяцэзію]]<ref>[http://catholic.by/2/belarus/dioceses.html Дыяцэзіі], [[Catholic.by]]</ref>. Колькасьць пратэстантаў (розных дэнамінацыяў) ацэньваюць у больш за паўмільёна чалавек. Паводле інфармацыі мусульманскага рэлігійнага аб’яднаньня Беларусі на лістапад 2009 году ў краіне жылі амаль 120 тысячаў [[іслам|мусульманаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110825222048/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=31566 У Беларусі жывуць 120 тысяч мусульман], [[Наша Ніва]], 16 лістапада 2009 г.</ref>. Таксама ёсьць прадстаўнікі іншых веравызнаньняў: юдэі, стараверы і іншыя. === Мовы === {{Асноўны артыкул|Мовы Беларусі|Беларуская мова}} <center> {|class="whitetable" style="text-align:center" |+'''Найбольш распаўсюджаная хатняя мова ў раёнах і гарадах Беларусі<br>(паводле перапісаў [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2009)|2009]] і [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|2019]] гадоў)''' | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіДМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіМДМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіСДМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| |- |<small>Усё насельніцтва.</small> | |<small>Гарадзкое насельніцтва.</small> | |<small>Сельскае насельніцтва.</small> | |} {|class="whitetable" style="text-align:center" |+'''Найбольш распаўсюджаная родная мова ў раёнах і гарадах Беларусі<br>(паводле перапісаў [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2009)|2009]] і [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|2019]] гадоў)''' | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіРМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіМРМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіСРМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| |- |<small>Усё насельніцтва.</small> | |<small>Гарадзкое насельніцтва.</small> | |<small>Сельскае насельніцтва.</small> | |} </center> [[Беларуская мова]] — нацыянальная мова асноўнага насельніцтва краіны [[беларусы|беларусаў]]. Афіцыйны дзяржаўны статус яна атрымала ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], а ў 1918 годзе стала адзінай дзяржаўнай мовай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Аднаўленьне статусу беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай адбылося ў 1990 годзе, калі [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|Вярхоўны Савет БССР 12-га скліканьня]] прыняў Закон аб мовах. Матывацыяй прыняцьця гэтага закону была абарона беларускай мовы, існаваньне якой апынулася пад пагрозай у выніку шматгадовай [[Русіфікацыя Беларусі|ґвалтоўнай палітыкі русіфікацыі]]<ref name="zapr"/>. Статус беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай таксама засьведчыла [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыя Беларусі 1994 году]], прытым [[расейская мова]] ў ёй вызначаецца як мова міжнацыянальных зносінаў. Гэтыя акты практычна не пагоршылі веданьня [[Расейская мова ў Беларусі|расейскай мовы ў Беларусі]] (згодна з Законам аб мовах «''вывучэньне расейскай мовы ва ўсіх школах Беларусі зьяўляецца абавязковым''»<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 95.</ref>), у той жа час за кошт далучэньня да беларускай мовы ў краіне значна павялічылася колькасьць дзьвюхмоўных людзей<ref name="zapr"/>. У 1995 годзе па ўсталяваньні [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму]] [[Аляксандар Лукашэнка]] правёў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]], які супярэчыў Канстытуцыі Беларусі і дзейнаму заканадаўству, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня. На падставе афіцыйны агучаных вынікаў рэфэрэндуму Лукашэнка [[дэ-факта]] надаў дзяржаўны статус расейскай мове. Па рэфэрэндуме, нягледзячы на абвешчаную поўную роўнасьць беларускай і расейскай моваў на дзяржаўным узроўні, афіцыйныя асобы (у тым ліку сам Лукашэнка) выступаюць пераважна па-расейску, расейская мова дамінуе ў дзейнасьці большасьці афіцыйных дзяржаўных інстытуцыяў. Адзначаецца бесьперапыннае скарачэньне выкарыстаньня беларускай мовы ў адукацыі. Паводле перапісаў 1999 і 2009 гадоў за 10 гадоў больш чым на 20 адсоткавых пунктаў (з 73% да 53%) зьнізілася доля жыхароў Беларусі, якія вызначылі сваёй [[Родная мова|роднай мовай]] беларускую, на 14 адсоткавых пунктаў (з 37% да 23%) стала менш беларускамоўных<ref>{{Навіна|аўтар=[[Юры Дракахруст|Дракахруст Ю.]]|загаловак=Беларуская нацыя ў люстэрку моўна-этнічных вынікаў перапісу|спасылка=http://www.svaboda.by/articleprintview/2156104.html|выдавец=[[Радыё Свабода]]|дата публікацыі=13 верасьня 2010|дата доступу=10 красавіка 2013}}</ref>. У 1990—2000-х гадох фактычна аформілася існаваньне двух [[правапіс]]аў (шырэй — [[Моўная норма|моўных нормаў]]): [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнага беларускага (тарашкевіцы)]] і [[Наркамаўка|наркамаўкі]], якая ўтварылася ў выніку савецкай русіфікацыйнай палітыкі і ва ўмовах [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскай акупацыі]] дазваляецца да ўжытку ў Беларусі ў [[Кірыліца|кірылічным альфабэце]]. Замест вяртаньня традыцыйнага [[Лацінка|беларускага лацінскага альфабэту]] [[рэжым Лукашэнкі|расейская акупацыйная адміністрацыя]] часткова (дзеля геаграфічных назваў) выкарыстоўвала [[Інструкцыя па трансьлітарацыі|Інструкцыю па трансьлітарацыі]], створаную на яго аснове, аднак у 2023 годзе яе значна наблізілі да [[Расейская мова|расейскага]] [[Трансьлітарацыя|трансьліту]]. == Адукацыя == {{Асноўны артыкул|Адукацыя ў Беларусі}} [[Файл:BSU Physics Faculty.jpg|значак|300пкс|[[Фізычны факультэт БДУ|Фізычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (БДУ)]]]] Паводле 12-га артыкула Кодэксу Рэспублікі Беларусь «Аб адукацыі» 2011 году, асноўная адукацыя ўлучала 6 узроўняў: дашкольную, агульную сярэднюю, прафэсійна-тэхнічную, сярэднюю спэцыяльную, вышэйшую і пасьляўнівэрсытэцкую. Дадатковая асьвета падзялялася на 2 віды: для дзяцей і моладзі і для дарослых. Адмысловае навучаньне прызначалася для людзей з душэўнымі і цялеснымі парушэньнямі зь іх улікам і для іх выпраўленьня і ажыцьцяўлялася на дашкольным і агульным сярэднім узроўнях. Паводле 19-га артыкула Кодэксу, установы асьветы падзяляліся на 12 відаў: 1) дашкольнай адукацыі, 2) агульнай сярэдняй, 3) прафэсійна-тэхнічнай, 4) сярэдняй спэцыяльнай, 5) [[Вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшай]], 6) спэцыяльнай адукацыі, 7) дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі, 8) дадатковай адукацыі дарослых, 9) выхаваўча-аздараўленчая ўстанова адукацыі, 10) сацыяльна-пэдадагічная, 11) спэцыяльная навучальна-выхаваўчая, 12) спэцыяльная лекавальна-выхаваўчая. 18 ліпеня 2011 году [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] ухваліла Пастанову № 84 «Аб зацьвярджэньні Палажэньня аб савеце ўстановы адукацыі», паводле якога прадстаўнікі навучэнцаў утваралі 25% яго складу. Паводле 30-га артыкула Кодэксу, налічвалася 10 відаў навучэнцаў: выхаванец, вучань, курсант, [[студэнт]], стажор, магістрант, слухач, [[Асьпірантура|асьпірант]], сушукальнік і дактарант. Паводле 42-га артыкула, стыпэндыі падзяляліся на 8 відаў: навучальная, асьпіранцкая, сацыяльная, прэзыдэнцкая, спэцыяльная, імянная, пэрсанальная і кіраўнічая. У 59-м артыкуле прыдугледжвалася 3 спосабы дамовы на адукацыю: «на платнай аснове», «за кошт сродкаў рэспубліканскага (мясцовага) бюджэту» і «мэтава»<ref name="в">{{Навіна|аўтар=А.Лукашэнка|загаловак=Кодэкс Рэспублікі Беларусь «Аб адукацыі» ад 23 студзеня 2011 году № 243-З|спасылка=http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=hk1100243|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=17 студзеня 2014|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. На 2016 год 99,7% дарослага насельніцтва Беларусі (старэйшае за 18 гадоў) былі [[Пісьменнасьць|пісьменнымі]]. Ахоп базавай (9 клясаў), агульнай сярэдняй і прафэсійнай асьветай складаў 98% занятага насельніцтва краіны. У больш як 8000 установаў асьветы налічвалася звыш 3 млн навучэнцаў (1/3 насельніцтва) і каля 430 000 выкладнікаў, выхавальнікаў і настаўнікаў (7 навучэнцаў на 1). З 2002/2003 навучальнага году ўвялі 10-бальны парадак адзнакі ведаў замест 5-бальнага<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Школьная і дашкольная адукацыя|спасылка=http://president.gov.by/by/school_by/|выдавец=Прэс-служба прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2016|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. Агульная сярэдняя асьвета ўлучала 3 прыступкі: 1) пачатковая (1—4 клясы); 2) базавая (5—9 клясы); 3) сярэдняя (10—11 клясы). Абедзьве дзяржаўныя мовы (беларуская і расейская) зьяўляліся абавязкоымі для вывучэньня разам з адной замежнай. З 2015/2016 нав. г. на 3-й ступені агульнай сярэдняй асьветы (10—11 клясы) увялі профільнае навучаньне. У выніку з 1 верасьня 2015 г. у 1118 установах агульнай сярэдняй асьветы (36,8%) адчынілі 10-я профільныя клясы. Каля 29 000 вучняў 10-х клясаў (1/3) сталі вывучаць навучальныя прадметы на павышаным узроўні. У 2015/2016 навучальным годзе 958,8 тыс. вучняў навучаліся ў 3038 школах, у тым ліку ў 212 [[гімназія]]х (7%) і 29 агульнаадукацыйных ліцэях (1%) з асвойваньнем навучальнай праграмы на павышаным узроўні. Залічэньне ў [[ВНУ Беларусі]] ажыцьцяўлялі па конкурсе на аснове вынікаў [[Цэнтралізаванае тэставаньне|цэнтралізаванага тэставаньня]]. Існавала 5 відаў ВНУ: клясычны [[Унівэрсытэт|ўнівэрсытэт]], профільны ўнівэрсытэт, акадэмія, інстытут і вышэйшы каледж. У траўні 2015 году ўрад Беларусі стаў удзельнікам [[Балёнскі працэс|Балёнскага працэсу]] ў выглядзе Эўрапейскай прасторы вышэйшай адукацыі паводле Лісабонскага пагадненьня 1997 году «Аб прызнаньні кваліфікацыяў датычна вышэйшай адукацыі ў Эўрапейскім рэгіёне». На 2020 год у Беларусі налічалася 51 ВНУ<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыя ў Беларусі|спасылка=http://www.belarus.by/by/about-belarus/education?_print=1|выдавец=Belarus.by|дата публікацыі=2017|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. У 2013/2014 нав.годзе было 430 тыс. студэнтаў. 85% моладзі атрымлівалі вышэйшую асьвету. 1,5% студэнтаў складалі магістранты<ref>{{Артыкул|аўтар=Мікалай Анішчук.|загаловак=Прымусовыя людзі не прыдатныя да рэформаў|спасылка=http://novychas.by/hramadstva/prymusovyja_liudzi_nie_prydatn|выданьне=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|тып=газэта|год=25 ліпеня 2014|нумар=[http://novychas.by/pdf/nch_2014_29.pdf 29 (398)]|старонкі=4|issn=2218-2244}}</ref>. У 2014/2015 нав.г. студэнты складалі 4% насельніцтва Беларусі, што было 4-м паказьнікам сярод краінаў сьвету. Палова студэнтаў атрымлівала вышэйшую асьвету завочна. У дзяржаўных ВНУ 53% студэнтаў навучаліся платна, 34% — за кошт бюджэтных сродкаў з наступнай 2-гадовай адпрацоўкай па разьмеркаваньні, 13% — праходзілі мэтавую падрыхтоўку за кошт сродкаў прадпрыемстваў-наймальнікаў, што прадугледжвала ў наступным больш працяглую адпрацоўку. Студэнты пераважна вывучалі [[зносіны]], [[права]], эканоміку і арганізацыю вытворчасьці ([[мэнэджмэнт]]). Да 95% студэнтаў прыватных ВНУ атрымлівалі грамадзка-гаспадарчую асьвету. ВНУ Беларусі рыхтавалі на 1-й ступені навучаньня ([[бакаляўр]]) па 382 спэцыяльнасьцях, па 2-й ступені (магістар) — па 331 спэцыяльнасьці<ref>{{Артыкул|аўтар=Надзея Нікалаева.|загаловак=Балёнскі працэс: набыць новае і не страціць найлепшае|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20150512/1431378926-balonski-praces-nabyc-novae-i-ne-stracic-naylepshae|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=12 траўня 2015|нумар=[http://zviazda.by/be/number/87-27945 87 (27945)]|старонкі=[http://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2015/05/ZV_20150512_05.pdf 5]|issn=1990-763x}}</ref>. Паводле 90-га артыкула Кодэксу «Аб адукацыі», «пры атрыманьні прафэсійна-тэхнічнай, сярэдняй спэцыяльнай і вышэйшай адукацыі вывучэньне беларускай мовы навучэнцамі … зьяўляецца абавязковым»<ref name="в"/>. Аднак прынамсі з 2006 году ўсе 43 дзяржаўныя і 9 прыватных ВНУ Беларусі былі расейскамоўнымі<ref>{{Кніга|аўтар=[[Станіслаў Суднік]], [[Тацяна Вабішчэвіч]].|частка=|загаловак=Летапіс дзейнасьці грамадзкага аб'яднаньня «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны». 1989-2009|арыгінал=|спасылка=http://www.tbm-mova.by/files/blocks/летапіс%20тбм%202009.pdf|адказны=рэд. [[Алег Трусаў]]|выданьне=|месца=[[Ліда]]|выдавецтва=[[Наша слова]]|год=2009|том=|старонкі=110|старонак=164|сэрыя=|isbn=|наклад=299}}</ref>, акрамя беларускамоўнага патоку [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэту БДУ]], дзе навучалася 0,1% студэнтаў краіны. У 2016/2017 нав.годзе па-беларуску навучалася 13,3% (128 600) школьнікаў<ref>{{Навіна|аўтар=Ягор Марціновіч|загаловак=Моўная катастрофа|спасылка=https://m.nn.by/articles/191559/|выдавец=Газэта «[[Наша ніва]]»|дата публікацыі=31 траўня 2017|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. == Ахова здароўя == {{Асноўны артыкул|Ахова здароўя ў Беларусі}} На канец 2016 году ў Беларусі было 41 517 занятых [[лекар]]аў (0,4% насельніцтва) і 125 849 [[Мэдычная сястра|мэдычных сясьцёр]] (3:1 да лекараў). Налічвалася 636 [[лякарня]]ў на 80 278 месцаў (0,8% насельніцтва), якія падзялялі на 5 відаў ложкаў: 1) тэрапэўтычныя — 28,8% (23 094), 2) [[Хірургія|хірургічныя]] — 20,3% (16 309), 3) дзіцячыя — 9,8% (7887), 4) радзільныя — 6,5% (5225), 5) гінэкалягічныя — 4,7%% (3798). Працавала 2 311 [[Паліклініка|паліклінік]] для дарослых, зь іх 97 дыспансэраў, а таксама 408 дзіцячых паліклінік. Дзеяла 2099 фэльчарска-акушэрскіх і 836 фэльчарскіх пунктаў, 142 жаночых кансультацыяў. За 2016 год лекары правялі 133,613 млн прыёмаў, што склала па 14 прыёмаў на жыхара. У Беларусі прынялі 116 935 [[Роды|родаў]], якія склалі 5,17% ад ліку плодных жанчынаў (у веку ад 15 да 49 гадоў). Таксама ўчынілі 27 467 спаронаў, што склалі 23,5% ад родаў. Сярод 7 911 002 (83,3% ад насельніцтва) улічаных выпадкаў захворваньняў 41,8% (3 306 201) выявілі ў дзяцей да 18 гадоў. У сярэднім на дзіця прыпала 1,8 хваробы за год. На хваробы органаў дыханьня прыпала звыш 52% (4 113 931) захваральнасьці насельніцтва. Пагатоў сярод дзяцей такія хваробы склалі 75,2% (2 487 546) выпадкаў. Таксама на [[Вострая рэсьпіраторная інфэкцыя|інфэкцыі дыхальных шляхоў]] прыпала 3 324 873 выпадкі — 35% ад усяго насельніцтва, і 121% ад ліку дзяцей (2 227 432). За год налічылі 2 286 497 выпадкаў часовай непрацаздольнасьці праз хваробу, што склала 75% ад занятых. Зь іх на хваробы органаў дыханьня прыпала 45,7% выпадкаў. Агульная працягласьць непрацаздольнасьці праз хваробу склала 26 043 593 дзён або 11,4 дня ў сярэднім<ref>{{Навіна|аўтар=Жанна Васілеўская|загаловак=Сетка, кадры арганізацыяў аховы здароўя і захваральнасьць насельніцтва ў Рэспубліцы Беларусь за 2016 год|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/051/0518bbdb986950b3230dfc21e8e63c3f.zip|выдавец=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=17 красавіка 2017|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. На 2020 год [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] ўлучала Аддзяленьне мэдычных навук, што налічвала 3 навукова-дасьледчыя ўстановы: УП «[[Інстытут біяхіміі біялягічна актыўных злучэньняў]]» у Горадні, «[[Інстытут радыябіялёгіі]]» ў Гомелі і «[[Інстытут фізыялёгіі]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Аддзяленьне мэдычных навук|спасылка=http://nasb.gov.by/bel/about/otdeleniya-nauk/medical.php|выдавец=[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]] мела ў падпарадкаваньні 16 навукова-практычных цэнтраў: 1) [[Анкалёгія|анкалёгіі]] і мэдычнай радыялёгіі ([[Лясны (Менская вобласьць)|Лясны пасёлак]], Менскі раён), 2) [[Гігіена|гігіены]], 3) дзіцячай анкалёгіі (в. [[Бараўляны (Менскі раён)|Бараўляны]], Менскі раён), 4) дзіцячай хірургіі, 5) «[[Кардыялёгія]]», 6) «Маці і дзіця», 7) мэдычнай экспэртызы і рэабілітацыі (пас. [[Гарадзішча (Калодзішчанскі сельсавет)|Гарадзішча]], Менскі раён), 8) мэдычных тэхналёгіяў, 9) нэўралёгіі і [[Нэўрахірургія|нэўрахірургіі]], 10) отарыналярынгалёгіі, 11) псыхічнага здароўя, 12) [[Пульманалёгія|пульманалёгіі]] і фтызіятрыі, 13) радыяцыйнай мэдыцыны і экалёгіі чалавека, 14) [[Трансфузіялёгія|трансфузіялёгіі]] і мэдычных біятэхналёгіяў, 15) [[Траўматалёгія|траўматалёгіі]] і артапэдыі, 16) [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]] і мікрабіялёгіі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Падведамасныя арганізацыі|спасылка=http://minzdrav.gov.by/ministerstvo/struktura/podvedomstvennye-organizatsii.php|выдавец=[[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. == Культура == {{Асноўны артыкул|Культура Беларусі}} Беларуская культура налічвае тысячы гадоў гісторыі. Яе адметнасьць — сынтэз старажытных мясцовых традыцыяў з заходнімі (каталіцкімі) і ўсходнімі (праваслаўнымі) уплывамі, вынікамі чаго стала зьяўленьне ўнікальных архітэктурных, музычных і літаратурных твораў. Вялікія страты беларуская культура спазнала ў выніку [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|савецкіх рэпрэсіяў]], калі большасьць вядомых беларускіх інтэлектуалаў і прыхільнікаў [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|нацыянальнага адраджэньня]] маральна або фізычна зьнішчылі<ref>Tereshkovich P., Valliere R. The Belarusian Road to Modernity // International Journal of Sociology. Belarus: Between the East and the West. Vol. 31 (3), 2001. P. 78—89.</ref>. === Літаратура === {{Асноўны артыкул|Беларуская літаратура}} [[Файл:Francišak Skaryna.jpg|значак|150px|зьлева|[[Францішак Скарына]] — беларускі першадрукар]] [[Файл:Jan Łucevič (Janka Kupała), Kanstantyn Mickievič (Jakub Kołas). Ян Луцэвіч (Янка Купала), Канстантын Міцкевіч (Якуб Колас) (1920-29).jpg|значак|300px|Клясыкі беларускай літаратуры [[Янка Купала|Янка Купала (Ян Луцэвіч)]] і [[Якуб Колас|Якуб Колас (Канстантын Міцкевіч)]]]] Літаратура стагодзьдзямі адыгрывала важную ролю ў культуры Беларусі. [[Беларуская літаратура]] бярэ свой пачатак ад рэлігійных тэкстаў XI стагодзьдзя. У XII стагодзьдзі працаваў вядомы рэлігійны дзяяч [[Кірыла Тураўскі]]<ref>[http://www.belarusguide.com/culture1/literature/Old_Poetry.html Old Belarusian Poetry], Virtual Guide to Belarus</ref>. У XVI стагодзьдзі ўраджэнец Полацку [[Францішак Скарына]] пераклаў [[Біблія|Біблію]] на [[беларуская мова|беларускую рэдакцыю]] [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] і апублікаваў яе ў [[Прага|Празе]] і [[Вільня|Вільні]] паміж 1517 і 1525 гадамі як першую друкаваную кнігу ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (Беларусі) і ва [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропе]]<ref>[http://www.belhistory.com/skaryna.shtml Францішак Скарына], Беларусі гістарычны партал</ref>. Сучасная эпоха беларускай літаратуры пачалася ў канцы XIX стагодзьдзя. Найбольш вядомыя пісьменьнікі і паэты Беларусі — [[Мікола Гусоўскі]], [[Сымон Будны]], [[Андрэй Рымша]], [[Васіль Цяпінскі]] (XVI стагодзьдзе); [[Лаўрэнці Зізані]], [[Сьпірыдон Собаль]], [[Сімяон Полацкі]] (XVII стагодзьзе); [[Ян Баршчэўскі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Францішак Багушэвіч]], [[Ядвігін Ш.]] (XIX стагодзьдзе); [[Алаіза Пашкевіч]], [[Максім Багдановіч]], [[Янка Купала]], [[Зьмітрок Бядуля]], [[Кузьма Чорны]], [[Якуб Колас]], [[Міхась Лынькоў]], [[Аркадзь Куляшоў]], [[Ларыса Геніюш]], [[Уладзімер Караткевіч]], [[Пятрусь Броўка]], [[Максім Танк]], [[Янка Маўр]], [[Іван Мележ]], [[Андрэй Макаёнак]], [[Кандрат Крапіва]], [[Зоська Верас]], [[Пімен Панчанка]], [[Максім Танк]], [[Васіль Быкаў]], [[Іван Шамякін]], [[Анатоль Сыс]], [[Янка Брыль]], [[Рыгор Барадулін]], [[Ніл Гілевіч]], [[Вольга Іпатава]] (XX—XXI стагодзьдзі). Працэсы [[Палянізацыя|палянізацыі]] і [[Русіфікацыя|русіфікацыі]] прычыніліся да таго, што многія пісьменьнікі і паэты, якія мелі беларускае паходжаньне і жылі ў межах [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнаграфічнай Беларусі]], стваралі свае творы па-польску або па-расейску ([[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Тамаш Зан]], [[Сьвятлана Алексіевіч]] і інш.). === Архітэктура === {{Асноўны артыкул|Архітэктура Беларусі}} [[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (A. Visłocki, 1930).jpg|значак|150px|зьлева|[[Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Беразьвечча)|Беразьвецкая царква]], узор [[Віленскае барока|віленскага барока]], [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зьнішчаная за саветамі]]]] [[Файл:Belarus Mir Mir Castle Complex 8101 2085.jpg|значак|300пкс|[[Мірскі замак]], аб’ект [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]]] Архітэктура Беларусі вызначаецца разнастайнасьцю — найперш праз гістарычныя зьмены геапалітычнага стану краіны. Тут можна знайсьці ўзоры [[Традыцыйная беларуская драўляная архітэктура|традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры]], будынкі [[Раманскі стыль|раманскага стылю]] і [[Готыка|готыкі]], [[барока]] і [[клясыцызм]]у, [[мадэрн]]у і [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыкі]]. Гісторыя мураванай архітэктуры Беларусі пачалася з часоў прыняцьця хрысьціянства, калі пад [[Бізантыйская імпэрыя|бізантыйскім]] уплывам тут збудавалі першыя цэрквы ([[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкі Сафійскі сабор]], [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Калоская царква ў Горадні]] і інш.). У XIV стагодзьдзі пачалося будаваньне замкаў ([[Лідзкі замак|Лідзкі]], [[Крэўскі замак|Крэўскі]], [[Стары замак (Горадня)|Гарадзенскі]] і інш.), у XVI ст. — цэркваў-фартэцыяў ([[Царква Сьвятога Міхала Арханёла (Сынковічы)|Сынковіцкая]], [[Царква Раства Багародзіцы (Мураванка)|Маламажэйкаўская]] і інш.). Тады ж сфармавалася самабытная [[Гатычная архітэктура ВКЛ|гатычная архітэктура Вялікага Княства Літоўскага (беларуская готыка)]], адметнасьцю якой ёсьць спалучэньне чырвонай цаглянай муроўкі зь белымі атынкаванымі нішамі<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. С. 355—369.</ref>. У другой палове XVI стагодзьдзя ў Нясьвіжы паўстаў другі ў Эўропе твор архітэктуры стылю барока — [[Фарны касьцёл (Нясьвіж)|Фарны касьцёл]]. Менавіта ў гэтым стылі выявіўся найбольшы ўнёсак беларусаў у агульнаэўрапейскае мастацтва праз самабытную архітэктуру [[Віленскае барока|віленскага]]<ref name="bielarus-vkl-293">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 293.</ref> і [[Магілёўскае барока|магілёўскага]] барока<ref>Якімовіч Ю. Магілёўская школа дойлідства // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 248.</ref>. Значныя страты архітэктурная спадчына Беларусі спазнала праз шматлікія войны, аднак найбольшую шкоду ўчыніла [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|палітыка савецкіх уладаў з руйнаваньня помнікаў архітэктуры]]. === Музыка і тэатар === {{Асноўны артыкул|Музыка Беларусі|Тэатар Беларусі}} [[Файл:Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету г. Менск 2.jpg|міні|300пкс|[[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету|Тэатар опэры і балету]] ў Менску]] Музыка ў Беларусі ў значнай ступені выяўляецца багатымі народнымі традыцыямі і рэлігійнымі ўплывамі. Народную музычную традыцыю краіны можна прасачыць да часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У XIX стагодзьдзі кампазытар [[Станіслаў Манюшка]] стварыў у Менску свае сусьветна вядомыя опэры, у тым ліку «[[Сялянка (опэра)|Сялянку]]» ў супрацы зь беларускім паэтам [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам]]. У канцы XIX стагодзьдзя асноўныя беларускія гарады ўжо мелі ўласныя опэрныя і балетныя калектывы. Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] музыка [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] засяродзілася на тэме цяжкасьці лёсу беларускага народу або ўслаўленьня памяці ўдзельнікаў вайны. У гэты час [[Анатоль Багатыроў]], стваральнік опэры «[[У пушчах Палесься]]», быў адным з найбольш яскравых прадстаўнікоў сярод беларускіх кампазытараў<ref>[http://www.belarusguide.com/culture1/music/Belarusian_composers_&_classical_music.htm Classical Music of Belarus], BelarusGuide.com</ref>. А таксама выбітны дзеяч культуры [[Уладзімер Мулявін|Ўладзімер Мулявін]], [[Лявон Вольскі]], гурт [[Molchat Doma]], спявачка Мэйбі Бэйбі.<ref>[[Molchat Doma|Molchat Doma — Вікіпэдыя]]</ref> Сучаснае музычнае мастацтва Беларусі імкнецца захаваць нацыянальныя традыцыі, адначасна разьвіваючы папулярныя ў сьвеце стылі і кірункі. Творы беларускіх кампазытараў, сусьветнай клясычнай і эстраднай музыкі гучаць у выкананьні як прафэсійных, гэтак і самадзейных музыкаў. === Кухня === {{Асноўны артыкул|Беларуская кухня}} [[Файл:Potato pancakes.jpg|міні|300пкс|[[Дранікі]], адна з найбольш вядомых страваў беларускай кухні]] [[Беларуская кухня]] фармавалася на аснове страваў і прыёмах гатаваньня агульных для ўсіх славянскіх і іншых індаэўрапейскіх народаў, у тым ліку балцкіх і германскіх. У мінулым у рацыёне насельніцтва Беларусі пераважалі [[Пост|посныя]] стравы з [[збожжа]], бабовых культур, [[Гародніна|агародніны]], [[Малако|малака]] і малочных прадуктаў, насеньня [[лён]]у, а таксама прадуктаў [[зьбіральніцтва]], як то [[грыбы|грыбоў]], [[ягада]]ў, [[Садавіна|садавіны]] і [[мёд]]у. Традыцыйная беларуская кухня вельмі блізкая да [[летувіская кухня|летувіскай]]. У XIII—XIX стагодзьдзяў на яе фармаваньне, асабліва ў прывілеяваных клясаў, значна ўплывалі [[польская кухня|польская]] і [[нямецкая кухня|нямецкая кухні]], а таксама кухні нацыянальных меншасьцяў, як то [[габрэйская кухня|габрэйская]] і [[татарская кухня|татарская кухні]]. З XIX стагодзьдзя найбольшы ўплыў адзначаецца з боку [[расейская кухня|расейскай кухні]]<ref>{{Кніга|аўтар=[[Алесь Белы|Белы А.]]|частка=[http://prastora.by/knihi/biely-alies-nasa-strava-sapraudnaia-bielaruskaia-kuchnia Прадмова]|загаловак=Наша страва|арыгінал=|спасылка=https://lohvinau.by/product/наша-страва-сапраўдная-беларуская-ку/|адказны=|выданьне=2-е выд|месца=Менск|выдавецтва=[[Логвінаў]]|год=2010|том=|старонкі=|старонак=288|сэрыя=Кнігарня «Наша Ніва»|isbn=978-985-6901-72-3|наклад=}}</ref>. У пачатку XXI стагодзьдзя ў сталіцы і абласных цэнтрах набылі пашырэньне хуткія страўні замежнай кухні. На 2020 год у Менску прынамсі 53 страўні прапаноўвалі беларускую кухню<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць беларускую кухню (53)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/belarusian.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>. Іншымі 10 найбольш пашыранымі напрамкамі сярод страўняў сталіцы былі: [[шавэрма]] — прынамсі 77 страўняў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць шавэрму (77)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/shawarma.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[эўрапейская кухня]] — 70 страўняў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць эўрапейскую кухню (70)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/european.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[піца]], [[бургер]]ы і [[сэндвіч]]ы — па 69 страўняў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць піцу (69)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/pizza.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref><ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць бургеры і сэндвічы (69)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/burger-and-sandwich.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[дранікі]] і [[бліны]] — 43<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць дранікі і бліны (43)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/draniki-pancake.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[азіяцкая кухня]] — 40<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць азіяцкую кухню (40)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/asian.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[шашлык]], [[грыль]] і [[кебаб]] — 36<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць шашлык, грыль і кебаб (36)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/bbq-grill-kebab.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[італьянская кухня]] — 32<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць італьянскую кухню (32)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/italian.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[паста]] — 30<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць пасту (30)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/pasta.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref> і [[сушы]] — 26<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць сушы (26)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/sushi.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>. == Эканоміка == {{Асноўны артыкул|Эканоміка Беларусі}} [[Файл:Tree map export 2009 Belarus.jpeg|міні|300пкс|Графічнае адлюстраваньне асноўных экспартных пазыцыяў Беларусі на 2009 год]] [[Файл:GDP_per_capita_development_of_Belarus.svg|міні|300пкс|Рост СУП у 1973—2018 гг.]] Беларуская эканоміка не рэфармуецца ў бок рынкавай. З савецкіх часоў дзяржаве дагэтуль належыць паноўная роля ў эканоміцы. Прадпрыемствы, збудаваныя за савецкім часам, моцна залежаць ад паставак сыравіны з [[Расея|Расеі]]. [[Сельская гаспадарка Беларусі]] дагэтуль складаецца пераважна з [[калгас]]аў. Эканамічна Беларусь арыентуецца на інтэграцыю на постсавецкай прасторы. Апроч нагрузкі, зьвязанай з [[інфляцыя]]й, бізнэс у Беларусі мусіць цярпець ціск з боку дзяржаўнае ўлады, увядзеньне ўсё большых абмежаваньняў дзейнасьці. Многія прыбытковыя прадпрыемствы, прыватызаваныя ў пачатку 1990-х гадоў, [[рэжым Лукашэнкі]] нацыяналізаваў назад або ўзяў пад кантроль [[Адміністрацыя прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|сваёй адміністрацыі]]. Пры гэтым Беларусь, паводле ацэнак [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]], мае найвышэйшы ўзровень жыцьця ў СНД. У 2018 годзе намінальны налічаны сярэднемесячны заробак вырас на 18,1% (+12,6 з улікам зьняцэньваньня) да 971,4 рубля ($465,07)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лік і заработная плата работнікаў, затраты арганізацыяў Рэспублікі Беларусь на працоўную сілу ў 2018 годзе (c. 4)|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/844/8444d474777fed5cfb71521f4ee41c34.pdf|выдавец=[[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]|мова=ru|дата публікацыі=24 траўня 2019|дата доступу=14 студзеня 2020}}</ref>. Беларусь ёсьць важнай транзытнай краінай паміж Цэнтральнай Эўропай і [[Расея]]й. 50% расейскае нафты і 25% прыроднага газу, якія імпартуюцца на захад, ідуць празь Беларусь. Для Расеі Беларусь разам зь [[Летува|Летувой]] — асноўны шлях, што спалучае яе з [[экскляў|эксклявам]] [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]]. Беларусь уваходзіць у г. зв. «[[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі|Саюзную дзяржаву Беларусі і Расеі]]», а таксама ў [[Эўразійскі эканамічны зьвяз]]. У 2018 годзе адмоўнае сальда аплатнага балянсу Беларусі па рахунку бягучых апэрацыяў у замежным гандлі скарацілася да -$34,4 млн. Найбольшым гандлёвым партнэрам Беларусі была Расея, на якую прыпала 38,3% вывазу і 58,8% увозу тавараў. На 28 краінаў [[Эўразьвяз]]у прыпала 30% вывазу і 18,6% увозу. Сярод асобных краінаў 2-е месца паводле вывазу займала [[Украіна|Ўкраіна]] — 12%, а паводле ўвозу [[Кітай]] — 8,2%. Замежны гандаль [[паслуга]]мі вырас на 11,6% да $14,212 млрд і забясьпечыў дадатнае сальда ў памеры $3,423 млрд. У экспарце паслугаў большасьць складалі: [[Шляхі зносін Беларусі|перавозкі]] — 44,4%, у тым ліку 36,6% грузавыя; кампутарныя ([[Беларускі парк высокіх тэхналёгіяў]]) — 18% ($1,586 млрд); падарожжы для іншаземцаў — 10%; будаўнічыя — 9,4%<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Зьнешні гандаль Рэспублікі Беларусь: статыстычны зборнік|арыгінал=Внешняя торговля Республики Беларусь: статистический сборник|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/7a0/7a00fbcc7c4ba0b529e873d099e6afab.pdf|адказны=гал.рэд. Іна Мядзьведзева|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=Нацстаткам Беларусі|год=2019|том=|старонкі=15, 19, 46, 207-211|старонак=212|сэрыя=|isbn=978-985-7184-78-1|наклад=}}</ref>. === Фінансы === [[Сукупны ўнутраны прадукт]] у 2014 годзе склаў больш за 75 мільярдаў даляраў, адпаведна каля 8 тысячаў даляраў на душу насельніцтва, што зьяўляецца гістарычным рэкордам у адносінах да каляндарнага году. Прырост СУП у 2014 годзе склаў 3,35%, а ў параўнаньні з паказчыкам 2012 году вырас ажно на 18,6%. Рэальны рост СУП з улікам інфляцыі склаў 1,6%<ref>[https://web.archive.org/web/20150712052225/http://bdg.by/news/economics/32547.html ВВП Беларуси в 2014 году — инфографика]. // Дзелавая газэта</ref>. Гадавая рублёвая [[інфляцыя]] ў 2014 годзе, якую можна вылічыць пры падліку СУП, склала 18,0%. У 2015 годзе СУП Беларусі зьменшыўся ў сувязі з падзеньнем гэтага паказчыку ў Расеі, асноўным гандлёвым партнэрам, што было выклікана зьмяншэньнем цэнаў на [[нафта|нафту]] і санкцыямі Эўразьвязу ў адносінах да Расеі. Сукупны вонкавы абавязак Беларусі на 1 студзеня 2015 году склаў 12,6 млрд [[Амэрыканскі даляр|даляраў ЗША]], пры гэтым нутраны дзяржаўны абавязак склаў 48,4 трлн рублёў, павялічыўшыся за год на 12,7 трлн рублёў ці 35,5%<ref>[http://www.minfin.gov.by/public_debt/pressreleases/d4ab11da7fc8023e.html Государственный долг на 1 января 2015 г]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь]]</ref>. 2 студзеня 2009 году адбылася [[дэвальвацыя беларускага рубля]], калі [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] усталяваў курс рубля адносна даляра ЗША на ўзроўні 2650 адзінак, за дзень дагэтуль курс быў роўны 2200 рублёў за даляр. Такім чынам, дэвальвацыя за адзіны дзень склала 20%. Да канца лютага рубель яшчэ некалькі страціў адносна даляра і каштаваў ужо 2850 рублёў<ref>[https://web.archive.org/web/20150629005559/http://news.tut.by/economics/307686.html История падения рубля на территории Беларуси. До наших дней]. Tut.by</ref>. [[Фінансавы крызіс у Беларусі 2011 году]] прывёў да паўторнай дэвальвацыі, бо перад [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2010 году|прэзыдэнцкімі выбарамі 2010 году]] ў Беларусі даволі хуткімі тэмпамі расьлі заработкі. У сувязі зь незабясьпечанасьцю рублёвай масы таварамі і паслугамі пачалі павялічвацца тэмпы скарачэньня залатавалютных рэзэрваў, гэтак у сьнежні 2010 году зьніжэньне адбылося на 11,8% (674,7 млн даляраў), за студзень рэзэрвы скараціліся ўжо на 13,7%. Акрамя таго, краіна ўжо доўгі час мела адмоўны зьнешнегандлёвы балянс. У лютым урад выказаўся за крэдытнае падсілкаваньне бюджэту ў памеры 2 млрд даляраў. Адпаведная заяўка была адпраўленая на адрас [[Антыкрызісны фонд ЭўраАзЭС|Антыкрызіснага фонду ЭўраАзЭС]]. Аднак ужо ў сакавіку Нацбанк спыніў продаж валюты камэрцыйным банкам для пунктаў абмену валюты, шэраг камэрцыйных банкаў абмежаваў валютныя апэрацыі па плястыкавых картках і выдачу крэдытаў у беларускіх рублях. У канцы месяца валюту ўжо амаль немагчыма было купіць, акрамя таго назіралася масавае скарачэньне дэпазытаў як у нацыянальнай, гэтак і ў замежнай валюце. У выніку такой сытуацыі продаж замежнай валюты перайшоў у цень, праз што адначасова ўтварыліся некалькі курсаў валюты<ref>[http://charter97.org/ru/news/2011/5/24/38868/ Девальвация. Хроника пикирующего рубля]. [[Хартыя’97]]</ref>. У выніку крызісу ўсталяваны Нацбанкам курс даляра за 2011 год вырас з 3000 да 8500 беларускіх рублёў, сукупная дэвальвацыя толькі за дзесяць месяцаў склала 189%. 1 ліпеня 2016 году Нацбанк Беларусі правёў [[Дэнамінацыі ў Беларусі|дэнамінацыю беларускага рубля]] 10 000 : 1. === Прамысловасьць === {{Асноўны артыкул|Прамысловасьць Беларусі}} У 2018 годзе 5 найбольшымі галінамі апрацоўчай прамысловасьці Беларусі былі: [[Харчовая прамысловасьць|харчовая]] — 22,8% усёй прамысловай вытворчасьці, [[нафтаперапрацоўка]] — 15,6%, [[Хімічная прамысловасьць|хімічная]] — 9,3%, [[машынабудаваньне]] — 7,2% і [[мэталюргія]] — 6,7%<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=2.6. Аб'ём прамысловай вытворчасьці паводле відаў гаспадарчай дзейнасьці|загаловак=Прамысловасьць Рэспублікі Беларусь, 2019: статыстычны зборнік|арыгінал=Промышленность Республики Беларусь: статистический сборник|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/885/885bdb65fe7077005c7c47d2748bfad0.pdf|адказны=гал.рэд. [[Іна Мядзьведзева]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]|год=2019|том=|старонкі=31-33|старонак=199|сэрыя=|isbn=978-985-7184-73-6|наклад=42}}</ref>. У 10-ку групаў асноўных тавараў, якія пастаўлялі за мяжу, уваходзілі: нафтапрадукты (11,9 млн тонаў) — $6986,9 млн («[[Нафтан (завод)|Нафтан]]» і «[[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод|Мазырскі НПЗ]]»), хімічныя валокны і ніці (148,1 тыс. тонаў) — $5353,9 млн («[[Магілёўхімвалакно]]»), мясныя (332,5 тыс. тонаў) і малочныя вырабы — $4696,9 млн («[[Магілёўскі мясакамбінат]]» і «[[Савачкаў прадукт]]» у Берасьці), [[Лядоўня|лядоўні]] (836 тыс.) і пад’ёмнікі — $2570,3 млн («[[Атлянт]]» і «[[Магілёўліфтмаш]]»), чорныя мэталы і сталёвыя трубы (241,4 тыс. тонаў) — $2321,8 млн («[[Беларускі мэталюргічны завод]]» у Жлобіне), шыны (5,554 млн) і плястмаса — $1886,3 млн («[[Белшына]]» ў Бабруйску), мэбля (310,1 тыс. тонаў) і [[ДСП]] — $1610,7 млн («[[Пінскдрэў]]»), аўтамабілі і трактары (40,2 тыс.) — $1447,2 млн («[[БелАЗ]]» у Жодзіне, «[[Менскі аўтамабільны завод|Менскі аўтазавод]]» і «[[МТЗ]]»), адзеньне і абутак (29,8 млн параў) — $1347,9 млн («[[Мілавіца]]», «[[Элема]]» і «[[Марко]]» ў Віцебску), калійныя ўгнаеньні (6,612 млн тонаў) — $1042,3 млн («[[Беларуськалій]]» у Салігорску)<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=6.2. Экспарт асноўных відаў тавараў|загаловак=Прамысловасьць Рэспублікі Беларусь, 2019: статыстычны зборнік|арыгінал=|спасылка=|адказны=гал.рэд. Іна Мядзьведзева|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|год=2019|том=|старонкі=154-155|старонак=199|сэрыя=|isbn=|наклад=}}</ref>. У 2015 годзе гаспадарка Беларусі зазнала [[Рэцэсія|рэцэсію]], што найперш тлумачылася спадам збыту машынабудаўнічых вырабаў. Самымі стратнымі прадпрыемствамі сталі «БелАЗ», «МАЗ» і «МТЗ»<ref>[https://web.archive.org/web/20150727011516/http://news.tut.by/economics/430246.html Топ-25 самых прибыльных и убыточных ОАО: калийщики увеличивают отрыв, крупнейшие машиностроители уходят в минус], [[TUT.BY]]</ref>. Рэцэсія выклікала скарачэньне абаротных сродкаў прадпрыемстваў, што прывяло да скарачэньня заробкаў і закупкі сыравіны. Самым прыбытковым стаў «Беларуськалій», які займаецца здабычай, вытворчасьцю і пастаўкамі калійных угнаеньняў. Пасьля калійнага крызісу, калі «Беларуськалій» разарваў партнэрства з расейскім прадпрыемствам «[[Уралкалій]]», прыбытак кампаніі за год з 2013 па 2014 год павялічыўся больш чым у 7 разоў да 5733,8 млрд рублёў. === Сельская гаспадарка === {{Асноўны артыкул|Сельская гаспадарка Беларусі}} Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі Беларусі — мяса-малочная [[жывёлагадоўля]], бульбаводзтва, ільнаводзтва і [[сьвінагадоўля]]. Паўсюдна разьвітыя [[збожжа]]вая гаспадарка і вырошчваньне тэхнічных расьлінаў. Вылучаюць 5 зонаў адмыслоўваньня. У [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай]] і Гарадзенскай абласьцях, а таксама на паўднёвым захадзе [[Менская вобласьць|Менскай]] і ўсходзе Гомельскай вобласьцяў мелі пашырэньне пасевы [[Пшаніца|пшаніцы]]. На [[Пяшчанік|пясковай]] і супясковай глебах Палесься часьцей сеялі [[жыта]] і кармавы [[лубін]]. У Віцебскай, [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай]] і Менскай абласьцях былі найбольшыя плошчы [[Авёс|аўса]] і ячменю. На поўначы і паўночным усходзе сеялі [[лён]]-даўгунец. Пасевы [[Цукровы бурак|цукровых буракоў]] засяроджваліся вакол 4 цукровых заводаў ([[Гарадзейскі цукровы камбінат|Гарадзейскі]], [[Жабінка]]ўскі, [[Скідзельскі цукровы камбінат|Скідзельскі]] і [[Слуцкі цукроварафінадны камбінат|Слуцкі]]). У Лідзкім і [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім]] раёнах вырошчалі этэраалейныя расьліны. У Берасьцейскай, [[Гомельская вобласьць|Гомельскай]] і Менскай абласьцях было больш пасеваў [[Бульба|бульбы]]. У [[Менскі раён|Менскім раёне]] было разьвіта [[агародніцтва]]. У [[Гомельскі раён|Гомельскім]] і Менскім раёнах вылучалася [[садоўніцтва]]. [[Птушкагадоўля]] была найбольш аўтаматызаванай галіной жывёлагадоўлі. Буйнейшымі птушкафабрыкамі былі [[Ворша|Аршанская]], Баранавіцкая, [[Кобрын]]ская, Менская і [[Смалявічы|Смалявіцкая]]. На захадзе і поўдні больш разьвітая сьвінагадоўля. Сярод іншых галінаў жывёлагадоўлі разьвіцьцё атрымалі [[рыбаводзтва]], [[зьверагадоўля]] і [[пчалярства]]<ref name="EHB-Smalakou">{{Кніга|аўтар=[[Генадзь Смалякоў|Смалякоў Г.]]|частка=Сельская гаспадарка|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=http://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=2002|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.14.djvu 14]|старонкі=313-[http://files.knihi.com/preview/Knihi/Store1/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.14.djvu/314_866x9999.jpeg 314]|старонак=512|сэрыя=|isbn=985-11-0238-5|наклад=10 000}}</ref>. == Сувязь == {{Асноўны артыкул|Сувязь Беларусі}} На 1 студзеня 2019 году ў Беларусі налічвалася 351 прыёмная станцыя [[спадарожнік]]авай [[Сувязь (тэхніка)|сувязі]]<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб тэхнічным стане сродкаў электрасувязі па стане на 1 студзеня 2019 г.|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/forma_1-ts_na_sayt.pdf|выдавец=[[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]|мова=ru|дата публікацыі=2019|дата доступу=17 студзеня 2020}}</ref>. === Тэлебачаньне === На 1 студзеня 2019 году ў 262 паселішчах Беларусі дзеялі 422 сеткі кабэльнага [[Тэлебачаньне|тэлебачаньня]], зь іх 342 перадавалі [[лічбавае тэлебачаньне]]. Сярод 1 628 311 абанэнтаў кабэльнага тэлебачаньня 56% (919 503) падлучылі ў лічбавым выглядзе, у тым ліку 8,5% (139 376) да этэрнага тэлебачаньня. Таксама налічвалася 1 986 263 карыстальнікі тэлебачаньня па [[IP|міжсеткавым пратаколе]], якія складалі 55% агульнага ліку абанэнтаў тэлебачаньня<ref name="а"/>. === Сеціва === {{Асноўны артыкул|Байнэт}} На 1 студзеня 2019 году ў Беларусі налічвалася 12 791 972 абанэнты [[Сеціва]], лік якіх на 35% перавышаў колькасьць насельніцтва Беларусі. Сярод іх 88,6% (11 338 275) належалі [[Фізычная асоба|фізычным асобам]] і лікам перавышалі насельніцтва на 19,6%. Пагатоў 73,2% (8 299 851) абанэнтаў фізычных асобаў мелі бяздротавы доступ да Сеціва, у тым ліку 64,7% (7 339 125) — шыракапалосны праз [[смартфон]]ы. Таксама фізычным асобам належала 95% (3 038 239) стацыянарных абанэнтаў шыракапалоснага Сеціва, рэшта (163 280) — [[Юрыдычная асоба|юрыдычным асобам]] і [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальным прадпрымальнікам]]. Сярод 1 453 697 абанэнтаў Сеціва ў юр.асобаў і [[ІП]] 88,7% (1 290 340) былі бяздротавымі, у тым ліку 56,5% (821 887) — з шыракапалосным доступам праз смартфоны. Таксама налічвалася 608 244 грамадзкіх кропак [[Wi-Fi]] пры 492 064 карыстальніках (80,9%). Прапускная здольнасьць зьнешніх каналаў доступу да Сеціва складала 1 480 280 мэгабіт/сэкунда, а каналаў, падлучаных да кропкі абмену нац.трафікам — 106 810 Мбіт/сэк (7,2%). Стацыянарныя абанэнты спажылі 83,8% (2 949,7 [[пэтабайт]]) абсягу дадзеных, хоць складалі 28,2% (3 201 519) абанэнтаў шыракапалоснага Сеціва ў Беларусі (920 гігабайт на абанэнт). Яны выкарыстоўвалі 4 асноўныя спосабы перадачы зьвестак: 1) [[оптавалакно]] (FTTx) — 1 479 457 (46,2%) абанэнтаў, зь іх 53,9% на хуткасьці 30—100 Мбіт/сэк, 2) [[Лічбавая абанэнцкая лінія|лічбавую тэлефонную лінію]] (xDSL) — 1 228 597 (38,4%) абанэнтаў, зь іх 88% пры 2—10 Мбіт/сэк, 3) [[Вітая пара|вітую пару]] (Этэрнэт) — 395 388, зь іх 44,3% пры 30—100 Мбіт/сэк, 4) [[Сувосевы кабэль|сувосевы тэлевізійны кабэль]] (DOCSIS) — 66 376, зь іх 63% пры 10—30 Мбіт/сэк<ref name="а"/>. === Пошта === {{Асноўны артыкул|Белпошта|Гісторыя пошты і паштовых марак Беларусі}} {{Падвойная выява|справа|Stemp Coat of arm of Belarus.jpg|145|Stemp Flag and map of Belarus.jpg|145|Маркі [[Белпошта|Белпошты]] зь дзяржаўнымі гербам [[Пагоня]]й (налева) і [[бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]] (направа)}} За 2018 год УП «[[Белпошта]]» прыняла паводле падпіскі 4,923 млн асобнікаў [[газэта]]ў і [[часопіс]]аў (52% ад насельніцтва). Для дастаўкі прынялі: 201,571 млн выходных асобнікаў пэрыёдыкі (21 на душу насельніцтва), зь іх 74,3% (149,779 млн) для фізычных асобаў; 207,314 млн уваходных асобнікаў, зь іх 80,4% (166,677 млн) для фіз.асобаў; 173,782 млн транзытных асобнікаў (18 на душу). Таксама апрацавалі 284,629 транзытных пісьмовых адпраўленьняў (30 на душу), 213,139 млн уваходных (22 на душу) і 214,452 млн выходных. Сярод выходных пісьмовых адпраўленьняў: 1) 188,067 млн (87,7%) прыпала на простыя адпраўленьні, зь іх 41,5% (78,146 млн) склалі [[Паштоўка|паштоўкі]], 6% (11,301 млн) — пісьмовыя лісты, 2,4% (4,564 млн) — 2-складовыя адпраўленьні, 1% (1,985 млн) — міжнародныя адпраўленьні і 0,3% (0,596 млн) — [[Бандэроль|бандэролі]]; 2) 22,071 млн (11,7%) склалі заказныя адпраўленьні, зь іх 13,8% (3,041 млн) для фізычных асобаў, 4% (0,892 млн) міжнародныя і 2,4% 2-складовыя; 3) 2,3% (4,314 млн) былі з абвешчанай вартасьцю, зь іх 56% (2,445 млн) для фізычных асобаў. Урэшце поштай даставілі 8,93 млн транзытных пасылак, 5,719 млн уваходных, зь іх 52% для фіз.асобаў, і 5,554 млн выходных [[Пасылка|пасылак]], зь іх 49% платных і 35% для фіз.асобаў (94% платна). На паскораную пошту прыпала 4,737 млн (92%) унутраных і 0,416 млн міжнародных адпраўленьняў. Сярод унутраных 35,5% (1,679 млн) склалі выходныя, 34,3% (1,626 млн) уваходныя і 30,2% (1,432 млн) транзытныя. Сярод міжнародных 55,7% (0,232 млн) — транзытныя, 29,5% (0,123 млн) — выходныя і 14,8% (61 тыс.) — уваходныя<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб паслугах сувязі за 2018 год|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/otchet_1-uslugi_za_2018_god.pdf|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=2019|дата доступу=17 студзеня 2020}}</ref>. У 2018 годзе поштай даставілі 13,055 млн выплатаў, у асноўным [[пэнсія]]ў. На вёскі прыпадала 48,5% (6,335 млн) такіх выплатаў, на [[раён]]ныя цэнтры — 25,2% (3,294 млн), на абласныя цэнтры — 15,5% (2,02 млн) і на Менск — 10,8% (1,406 млн). Выплаты поштай склалі 4,462 млрд рублёў ($2,136 млрд) сярэднім памерам па 342 рублі. Праз пошту прайшло 7,6 млн выходных [[Грашовы перавод|грашовых пераводаў]], зь іх 99,3% электронных, 84% для фіз.асобаў і 0,5% (40,6 тыс.) міжнародных. Таксама ажыцьцявілі 7,375 млн уваходных грашовых пераводаў, зь іх 69% для фіз.асобаў і 2% (151,5 тыс.) міжнародных (97% для фіз.асобаў). Сума аплачаных пераводаў склала 784,276 рублёў ($375,485 млн), зь іх 79% ад фізасобаў. Атрыманыя пераводы склалі 730,525 млн рублёў (93% ад аплачаных), зь іх 70% фіз.асобам. Урэшце 99,7% (8,497 млн) кур’ерскіх адпраўленьняў былі выходнымі, зь іх 33,5% для фіз.асобаў. Таксама даслалі 1,638 млн [[тэлеграма]]ў, зь іх 44,5 тыс. (2,7%) былі платнымі, у тым ліку 39,4 тыс. (2,4%) міжнароднымі і 14 тыс. (0,9%) для фізасобаў<ref name="б"/>. === Тэлефонная сувязь === {{Асноўны артыкул|Сеткі стацыянарнай тэлефоннай сувязі ў Беларусі}} У 2018 годзе УП «[[Белтэлекам]]» абслужыла 334,418 млн выходных тэлефанаваньняў між сеткамі, зь іх 39% (129,669 млн) ад фізычных асобаў (па 13 на жыхара). Сярод такіх тэлефанаваньняў 320,787 млн (96%) прыпала на міжгароднія, у тым ліку 38% на сотавы. Рэшта (13,631 млн) тэлефанаваньняў была міжнароднай. Працягласьць размоваў у гарадзкіх і сельскіх тэлефонных сетках склала 8,555 млрд хвілінаў (82% выходных), зь іх 83% прыпала на фізычных асобаў (751 хвіл. на жыхара). Рэшту склалі 1,823 млрд хвіл. (17,4%) міжгародніх званкоў, зь іх 17,6% на сотавы, і 69,932 млн хвіл. (6,7%) міжнародных, зь іх 83% у краіны [[СНД]] (у асноўным у Расею). Транзытны трафік «Белтэлекама» між сотавымі апэратарамі склаў 4,059 млрд хвілінаў (428 хвіл. на жыхара), зь іх 3% прыпала на міжнародны [[роўмінг]]. Уваходны трафік склаў 1,393 млрд хвілінаў<ref name="б"/>. На 31 сьнежня 2019 году ў Беларусі налічвалася 11 627 249 абанэнтаў [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]], што перавышала лік насельніцтва на 22,7%. У краіне працавалі 3 сотавыя апэратары: УП «[[А1 (тэлекам-правайдэр)|А1]]» з 1999 году, ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]» з 2002-га і ЗАТ «[[БеСТ|Беларуская сетка тэлекамунікацыяў]]» з 2004-га. Ім належала 33 268 базавых станцыяў, зь іх 48% (15 930) — [[3G|3-га пакаленьня]] (UMTS) і 8% (2 792) — 4-га (LTE). Станцыі налічвалі 175 648 прыёмаперадатчыкаў (па 5 на станцыю) агульнай ёмістасьцю 20,08 млн [[камутатар]]аў (па 114 на прыёмаперадатчык). Камутатары падтрымлівалі 18 550 патокаў па 2 Мбіт/сэк (каля 37,1 гігабіт/сэк). За 4-ы квартал 2019 году 6 823 417 (59%) сотавых абанэнтаў скарысталі доступ да Сеціва, зь іх 56% (3 817 030) праз сувязь 4-га пакаленьня. Прапускная здольнасьць сотавых каналаў доступу да Сеціва складала 312 636 Мбіт/сэк (0,045 Мбіт/с на карыстальніка). Сотавая сувязь была даступнай на 98,7% земляў Беларусі, у тым ліку на 98,4% — 3-га пакаленьня (2 Мбіт/с) і на 5% — 4-га (100 Мбіт/с). Ахоп насельніцтва сотавай сувязьзю ў паселішчах складаў 99,9%, у тым ліку сувязьзю 3-га пакаленьня, а таксама 76% — 4-га пакаленьня. Штомесячны трафік на абанэнта складаў: 794 хвіліны выходных выклікаў і 11 [[Паслуга кароткага паведамленьня|тэкставых паведамленьняў]]. Сярод выходных выклікаў 82% прыпадала на ўнутрысеткавыя, 16,5% — на тэлефанаваньні ў іншыя сотавыя сеткі, 1,3% — на званкі на стацыянарныя тэлефоны, рэшта (0,2%) — на міжнародныя званкі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб разьвіцьці сотавай рухомай электрасувязі за 4-ы квартал 2019 году|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/4_spe_na_sait.pdf|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=17 студзеня 2020}}</ref>. == Шляхі зносін == {{Асноўны артыкул|Шляхі зносін Беларусі}} На 2020 год у Беларусі існавала 6 відаў шляхоў зносінаў: * ''Чыгуначныя''. [[Беларуская чыгунка]] ахоплівала звыш 2100 паселішчаў краіны і прапаноўвала 4 лініі перавозак паяжджанаў: 1) гарадзкія — у межах сталіцы і абласных цэнтраў да станцыяў у гарадах-спадарожніках, 2) рэгіянальныя — у межах вобласьці і да бліжэйшага гораду абласнога падпарадкаваньня ў суседняй вобласьці, 3) міжрэгіянальныя — між сталіцай і абласнымі цэнтрамі ды між абласнымі цэнтрамі, 4) міжнародныя — між Беларусьсю і іньшымі краінамі. Паводле хуткасьці руху і працягласьці прыпынкаў рэгіянальныя і міжрэгіянальныя лініі падзялялі на 2 клясы: бізнэс і эканом. Квіткі на цягнік прадавалі он-лайн праз [[Аплатная картка|аплатную картку]] і [[электронныя грошы]], па тэлефоне і ў касах на станцыях. Электронная рэгістрацыя дазваляла сесьці ў цягнік па пашпарце. Паездка міжрэгіянальнымі лініямі праз усю краіну ад Берасьця да Віцебска каштавала ад 13,8 [[Беларускі рубель|рубля]] ($7-8) у пляцкарце і да 19,1 рубля ($11-12) у купэ. У Беларусі дзеяла 20 буйных чыгуначных вакзалаў. На меншых станцыях працавалі білетныя касы і гандлёвыя кіёскі. * ''Аўтамабільныя''. У кожным горадзе Беларусі дзеялі аўтавакзал і аўтастанцыя з заляй чаканьня, дзе прадавалі ежу і квіткі на прыгарадныя, міжгароднія і міжнародныя падарожжы. У Менску працавалі Цэнтральны аўтавакзал і Аўтазаводзкая ды Паўднёва-Заходняя аўтастанцыі, куды прыбывала большасьць міжнародных аўтобусаў. Квіткі на праезд у прыгарадных і міжгародніх аўтобусах перавозчыкаў [[Міністэрства транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь]] прадавалі он-лайн за электронныя грошы. Большасьць аўтападарожжаў ажыцьцяўлялі прыватныя [[Маршрутнае таксі|маршрутныя таксі]] на мікраўтобусах. * ''Паветраныя''. Нацыянальны аэрапорт «[[Менск (нацыянальны аэрапорт)|Менск]]» прымаў палёты зь іншых краінаў. Лётнішчы абласных цэнтраў прымалі грузавыя і чартэрныя самалёты. Зь Берасьця, Гомеля і Горадні ладзілі палёты ў расейскі [[Калінінград]]. * ''Водныя''. У Беларусі налічвалася 10 рачных партоў, што прымалі караблі праз 8 водных шляхоў: [[Дняпроўска-Бужанскі канал]] і 8 рэк — Дняпро, [[Бярэзіна|Бярэзіну]], Сож, Прыпяць, [[Дзьвіна|Дзьвіну]], Нёман і [[Мухавец]]. Улетку ладзіліся прагулкі на [[цеплаход]]ах у 13 мясьцінах: Берасьці (Мухавец), Віцебску (Дзьвіна), Горадні (Нёман і [[Аўгустоўскі канал]]), Гомелі (Сож), Магілёве ([[Дняпро]]), Бабруйску (Бярэзіна), Мазыры і Пінску ([[Прыпяць]]), «Нарачанскім» (возера [[Нарач]]) і «[[Прыпяцкі нацыянальны парк|Прыпяцкім]]» нацыянальных парках, нацпарку «Браслаўскія азёры» (возера [[Дрывяты]]), на [[Заслаўскае вадасховішча|Заслаўскім вадасховішчы]] (Менскае мора) і [[Выганашчанскае возера|Выганашчанскім возеры]] (Івацэвіцкі раён). Па Аўгустоўскім канале хадзіў рачны трамвай. З [[Тураў|Турава]] плывучая гасьцініца «Палесьсе» ладзіла 3-дзённыя рачныя круізы па Прыпяці. * ''Гарадзкія''. У большасьці гарадоў краіны дзеяў [[грамадзкі транспарт]]: аўтобус — амаль ва ўсіх; [[тралейбус]] — у сталіцы, абласных цэнтрах і [[Бабруйск]]у; [[трамвай]] — у сталіцы, [[Віцебскі трамвай|Віцебску]], Мазыры і [[Наваполацак|Наваполацку]]; [[таксі]] і маршрутнае таксі — у Менску, абласных цэнтрах і іншых буйных гарадах; [[Менскі мэтрапалітэн]]. Квіткі на праезд прадавалі ў кіёску на прыпынку, кандуктары і кіроўцы. У сталіцы цана наземнага праезду складала 60 капеек, у мэтро — 65 капеек. У іншых гарадах Беларусі праезд быў таньнейшым. Шматразовыя праязныя білеты прадавалі на месяц, 15 і 10 дзён, у тым ліку на некалькі відаў перавозак<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Транспарт Беларусі|спасылка=https://www.belarus.by/by/travel/transport-in-belarus|выдавец=[[Belarus.by]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=22 студзеня 2020}}</ref>. * ''Трубаправодныя''. Улучалі 2861 км нафтаправодаў («[[Гомельтранснафта Дружба]]»), 1200 км нафтапрадуктаправодаў і 7,9 тыс. км [[газаправод]]аў пад кіраўніцтвам ААТ «[[Газпрам трансгаз Беларусь]]» разам з 7 магістральнымі, зь якіх 2,9 тыс. км (37%) былі транзытнымі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Галіна дзейнасьці|спасылка=http://www.btg.by/about/activities/|выдавец=«Газпрам трансгаз Беларусь»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=22 студзеня 2020}}</ref>. == Узброеныя сілы == {{Асноўны артыкул|Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь}} [[Файл:Берет ВДВ.jpg|значак|300пкс|Барэт беларускіх [[Сілы спэцыяльных апэрацыяў УС РБ|ПДВ]] да 1995 г.]] На 2020 год Узброеныя сілы Беларусі ўлучалі: 1) [[Сухапутныя войскі Рэспублікі Беларусь|Сухапутныя войскі]], 2) [[Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранай абароны Беларусі|Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранай абароны]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Структура Ўзброеных Сілаў Рэспублікі Беларусь|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/structure/|выдавец=[[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]] меў у беспасярэднім падпарадкаваньні [[Сілы спэцыяльных апэрацыяў УС РБ|Сілы спэцыяльных апэрацыяў]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сілы спэцыяльных апэрацый|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/sso/|выдавец=Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. Сухапутныя войскі знаходзіліся ў падпарадкаваньні [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] і ўлучалі 2 апэратыўныя камандаваньні: [[Заходняе апэратыўнае камандаваньне|Заходняе]] (Горадня) і [[Паўночна-Заходняе апэратыўнае камандаваньне|Паўночна-Заходняе]] (Барысаў, Менская вобласьць)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сухапутныя войскі (прызначэньне)|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/sv/appointment/|выдавец=Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. На люты 2018 году Ўзброеныя сілы Беларусі налічвалі 70 000 [[Вайсковец|вайскоўцаў]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Урачысты сход, прысьвечаны 100-годзьдзю Ўзброеных сілаў Беларусі|спасылка=http://president.gov.by/by/news_by/view/urachysty-sxod-prysvechany-100-goddzju-uzbroenyx-sil-belarusi-18170/|выдавец=Прэс-служба прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=22 лютага 2018|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. На 2020 год Сухапутныя войскі Беларусі лікам 29 600 чалавек мелі на ўзбраеньні: 469 [[Асноўны баявы танк|асноўных баявых танкаў]] (400 [[Т-72]]), 1111 [[Баявая машына пяхоты|баявых машынаў пяхоты]] (875 [[БМП-2]]), 247 [[бронетранспартэр]]аў (150 [[БТР-80]]), 434 [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходных артылерыйскіх установак]] (САУ; 198 [[2С1]] «Гваздзік»), 228 палявых [[гармата]]ў (132 [[Гаўбіца|гаўбіцы]] [[2А65]]), 234 [[Рэактыўная сыстэма залпавага агню|рэактыўных сыстэмаў залпавага агню]] (РСЗА; 126 «[[Град (зброя)|Градаў]]»), 109 [[мінамёт]]аў (61 [[2С12]] «Сані»), 480 [[Супрацьтанкавы ракетны комплекс|супрацьтанкавых ракетных комплексаў]] (СТРК), 14 [[Зэнітны ракетны комплекс|зэнітных ракетных комплексаў]] (ЗРК) «[[Тор (зэнітны ракетны комплекс)|Тор]]» і 96 [[Апэратыўна-тактычны ракетны комплекс|апэратыўна-тактычных ракетных комплексаў]] (АТРК; 60 9К72 «Эльбрус»)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сухапутныя войскі Беларусі|спасылка=https://www.globalsecurity.org/military/world/belarus/army-equipment.htm|выдавец=Партал «Сусьветная бясьпека» (Александрыя, штат [[Вірджынія]], ЗША)|мова=en|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранае абароны Беларусі мелі на ўзбраеньні: 140 баявых самалётаў (70 [[Су-25]]), 10 транспартных (6 [[Ан-26]]) і 10 навучальных Л-39, 168 транспартных [[верталёт]]аў (125 [[Мі-8]]), 50 ударных [[Мі-24]] і 16 выведвальных Мі-24К і -Р, 2 [[дывізіён]]ы ЗРК [[С-300]], 4 дывізіёны [[С-200]], 12 [[Батарэя (войска)|батарэяў]] ЗРК «[[Бук (зброя)|Бук]]» і С-125. 22 жніўня 2016 году на ўзбраеньне 77-га дывізіёна [[336-я рэактыўная артылерыйская брыгада|336-й рэактыўнай артылерыйскай брыгады]] ў Асіпавічах (Магілёўская вобласьць) паставілі 1-ю РСЗА «[[Палянэз (зброя)|Палянэз]]»<ref>{{Навіна|аўтар=Эдуард Мартынюк|загаловак=«Палянэз» прынята на ўзбраеньне беларускай арміі|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/palanez-prynjata-na-uzbraenne-belaruskaj-armii-50074-2016/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=22 жніўня 2016|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. == Замежная палітыка == {{Асноўны артыкул|Замежная палітыка Беларусі}} Паводле 1-га артыкула Канстытуцыі 1994 году, Рэспубліка Беларусь самастойна ажыцьцяўляе [[Замежная палітыка|замежную палітыку]]. Згодна з 18-м артыкулам «Рэспубліка Беларусь у сваёй замежнай палітыцы зыходзіць з прынцыпаў роўнасьці дзяржаваў, непрымяненьня сілы або пагрозы сілай, непарушнасьці межаў, мірнага ўрэгуляваньня спрэчак, неўмяшаньня ва ўнутраныя справы і іншых агульнапрызнаных прынцыпаў і нормаў [[Міжнароднае права|міжнароднага права]]. Рэспубліка Беларусь ставіць за мэту зрабіць сваю тэрыторыю бязьядзернай зонай, а дзяржаву — нэўтральнай»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Канстытуцыя 1994 году (са зьмяненьнямі і дапаўненьнямі)|спасылка=http://pravo.by/pravovaya-informatsiya/pomniki-gistoryi-prava-belarusi/kanstytutsyynae-prava-belarusi/kanstytutsyi-belarusi/kanstytutsyya-1994-goda-sa-zmyanennyami-i-dapa-nennyami-/|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2018|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. 14 лістапада 2005 году А. Лукашэнка падпісаў Закон «Аб зацьвярджэньні Асноўных напрамкаў унутранай і замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь». Паводле 24-га артыкула Закону, «стратэгічнымі мэтамі замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь ёсьць: абарона дзяржаўнага [[сувэрэнітэт]]у і тэрытарыяльнай цэласнасьці Рэспублікі Беларусь; абарона правоў, свабодаў і законных зацікаўленасьцяў грамадзянаў, грамадзкіх і дзяржаўных зацікаўленасьцяў»<ref>{{Навіна|аўтар=А. Лукашэнка|загаловак=Закон Рэспублікі Беларусь «Аб зацьвярджэньні Асноўных напрамкаў унутранай і замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь» ад 14 лістапада 2005 г. № 60-З|спасылка=http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h10500060|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=10 чэрвеня 2015|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. На 2020 год грамадзяне Беларусі маглі бязьвізава выяжджаць у 44 краіны, у тым ліку ў сумежныя Расею і Ўкраіну. У Беларусь маглі бязьвізава прыяжджаць грамадзяне 23 краінаў, у тым ліку Расеі і Ўкраіны. Таксама грамадзяне 74 дзяржаваў прыбывалі ў Беларусь бязьвізава праз нацыянальны [[Менск (нацыянальны аэрапорт)|аэрапорт «Менск»]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Бязьвізавы рух|спасылка=http://mfa.gov.by/be/visa/bezvizav_ruh/d13f36405deb6bb1.html|выдавец=Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. У 2017 годзе ўрад Беларусі падтрымліваў дыпляматычныя дачыненьні з 177 дзяржавамі (з 212). На 2020 год [[дыпляматычныя прадстаўніцтвы Беларусі]] працавалі ў 57 дзяржавах. Амбасадары Беларусі мелі акрэдытацыю паводле сумяшчальніцтва ў яшчэ 52 дзяржавах. У Беларусі працавала 48 амбасадаў, 4 аддзяленьні амбасадаў, 3 гандлёвыя прадстаўніцтвы і 39 консульстваў замежных дзяржаваў. Міжнародныя арганізацыі мелі ў Беларусі 18 прадстаўніцтваў. Яшчэ 91 замежная амбасада ў Варшаве, Вільні, Кіеве і Маскве мела акрэдытацыю ў Беларусі па сумяшчальніцтве<ref name="mfa.gov.by">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Замежная палітыка|спасылка=http://mfa.gov.by/be/foreign_policy/|выдавец=[[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. На 1 ліпеня 2019 году ўрад Беларусі браў удзел у 2566 двухбаковых і 1315 шматбаковых міжнародных дамовах<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Міжнароднае права|спасылка=http://mfa.gov.by/be/foreign_policy/interlaw/|выдавец=[[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=1 ліпеня 2019|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. У Беларусі няма наўпроставага выхаду да адкрытага мора для беспасярэдніх зносінаў зь несумежнымі дзяржавамі. Таму ў замежнай палітыцы Беларусі павышанае значэньне маюць дачыненьні з 5 сумежнымі дзяржавамі, кожная зь якіх мае выхад да мора: [[Латвія]]й, [[Летува|Летувой]], Польшчай, Расеяй і Ўкраінай. Апасродкавана празь іх землі ўрад Беларусі ажыцьцяўляе стасункі з астатнімі дзяржавамі. На 2020 год урад Беларусі браў удзел у 10 міжурадавых арганізацыях Эўропы: [[Садружнасьць незалежных дзяржаваў]] (1991), [[Арганізацыя бясьпекі і супрацы ў Эўропе]] (Вена, Аўстрыя; 1992), [[Эўрапейскі банк рэканструкцыі і разьвіцьця]] (Лёндан, Ангельшчына; 1992), [[Нарада энэргетычнай хартыі]] (Брусэль, Бэльгія; 1994), [[Цэнтральна-эўрапейская ініцыятыва]] (Трыест, Італія; 1996), [[Рада эўраатлянтычнага партнэрства]] (Брусэль, 1997), [[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі]] (2000), [[Арганізацыя Дамовы аб калектыўнай бясьпецы]] (Масква, Расея; 2003) і [[Эўразійскі эканамічны зьвяз]] (Масква, 2015). На сусьветным узроўні Беларусь была дзяржавай-удзельніцай 40 міжурадавых арганізацыяў, сярод якіх: [[Арганізацыя аб’яднаных нацыяў]] (Нью-Ёрк, ЗША; 1945), [[Сусьветны паштовы саюз]] (Бэрн, Швайцарыя; 1947), [[Міжнародны саюз электрасувязі]] (Жэнэва, Швайцарыя; 1947), [[Сусьветная мэтэаралягічная арганізацыя]] (Жэнэва, 1948), [[Міжнароднае бюро выставаў]] (Парыж, Францыя; 1951), [[Міжнародная арганізацыя працы]] (Жэнэва; 1954), [[Міжнароднае агенцтва атамнай энэргіі]] (Вена, 1957), [[Пастаянны трацейскі суд]] (Гаага, Нідэрлянды; 1962), [[Сусьветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасьці]] (Жэнэва, 1967), [[Сусьветны банк]] (Вашынгтон, ЗША; 1992), [[Міжнародны валютны фонд]] (Вашынгтон, 1992), [[Сусьветная арганізацыя здароўя]] (Жэнэва, Швайцарыя; 1992), [[Арганізацыя супрацы чыгунак]] (Варшава, Польшча; 1993), [[Сусьветная мытная арганізацыя]] (Брусэль, 1993), [[Міжнародная арганізацыя па стандартызацыі]] (Жэнэва, 1993), [[Міжнародная арганізацыя па цукры]] (Лёндан, 1993), [[Міжнародная электратэхнічная камісія]] (Жэнэва, 1993), [[Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі]] (Манрэаль, Канада; 1993), [[Сусьветная арганізацыя здароўя жывёлаў]] (Парыж, 1994), [[Міжпарлямэнцкі саюз]] (Парыж, 1995), [[Рух недалучэньня]] (Нью-Ёрк, 1998) і [[Міжнародная арганізацыя міграцыі]] (Жэнэва, 2005)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларусь і міжнародныя арганізацыі|спасылка=http://mfa.gov.by/be/mulateral/organization/|выдавец=Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Аўтамабільныя рэгістрацыйныя знакі Беларусі]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БелЭн|1}} * {{Літаратура/БелЭн|2}} * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/БелЭн|4}} * {{Літаратура/БелЭн|5}} * {{Літаратура/БелЭн|6}} * {{Літаратура/БелЭн|7}} * {{Літаратура/БелЭн|8}} * {{Літаратура/БелЭн|9}} * {{Літаратура/БелЭн|10}} * {{Літаратура/БелЭн|11}} * {{Літаратура/БелЭн|12}} * {{Літаратура/БелЭн|13}} * {{Літаратура/БелЭн|14}} * {{Літаратура/БелЭн|15}} * {{Літаратура/БелЭн|16}} * {{Літаратура/БелЭн|17}} * {{Літаратура/БелЭн|18-1}} * {{Літаратура/БелЭн|18-2}} * {{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік}} * [https://web.archive.org/web/20130131085145/http://www.belarus.by/by Афіцыйны сайт Беларусі] * [https://web.archive.org/web/20180210152324/http://map.letapis.by/by/#intro Мапа станаўленьня Беларусі] * [http://www.bielarus.net/ Беларуская Салідарнасьць] * [http://radzima.org Беларусь: адметныя мясьціны і помнікі], [[Radzima.org]] {{Добры артыкул}} {{Беларусь у тэмах}} {{Гісторыя Беларусі}} {{Краіны Эўропы}} {{Краіны праграмы Ўсходняга Партнэрства}} {{АБСЭ}} a5d5zyelaam0bb1iw0s8gkjxfiez3l1 2696845 2696840 2026-10-15T16:11:48Z Summershell67 98737 /* */ 2696845 wikitext text/x-wiki {{Ня блытаць|Рэжым Лукашэнкі|рэжымам Лукашэнкі}} {{Іншыя значэньні}} {{Краіна |Назва = Беларусь |НазваЎРоднымСклоне = Беларусі |Лацінка = Biełaruś |НазваНаДзяржаўнайМове = Рэспубліка Беларусь |Сьцяг =Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg |Герб =Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg |НацыянальныДэвіз = неафіцыйна [[Жыве Беларусь!]]{{Няма крыніцы}} |Месцазнаходжаньне = Europe-Belarus (orthographic projection).svg |АфіцыйнаяМова = [[беларуская мова|беларуская]]{{Заўвага|У 1995 годзе [[Аляксандар Лукашэнка]] незаконна ([[De facto|дэ-факта]]) надаў дзяржаўны статус [[Расейская мова|расейскай мове]]}} |Сталіца = [[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border|Сьцяг Менску]] [[Менск]] |НайбуйнейшыГорад = [[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border|Сьцяг Менску]] [[Менск]] |ТыпУраду = [[Прэзыдэнцкая рэспубліка]] |ПасадыКіраўнікоў = Кіраўнік [[Расейская акупацыя Беларусі|акупацыйнай <br> адміністрацыі]]{{Заўвага|абвешчаны [[Расея]]й «[[Прэзыдэнт Беларусі|прэзыдэнтам]]»}} |ІмёныКіраўнікоў = [[Аляксандар Лукашэнка]]<br>([[інаўгурацыя]] [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году#Рэакцыі|аспрэчвалася]]) |Плошча = 207 596,76<ref name="gki">[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] (на 1 студзеня 2010 г.)</ref> |МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = 83-е |АдсотакВады = 2,26% (4702 км²)<ref name="gki" /> |ГодАцэнкіНасельніцтва = 2019 |МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 91-е |Насельніцтва = 9 413 446<ref name="nn2019">[https://nn.by/?c=ar&i=246398 Нас засталося 9,41 мільёна чалавек. Па выніках перапісу насельніцтва скарацілася на 41 тысячу] NN.by</ref> |ШчыльнасьцьНасельніцтва = 45,3 |ЭтнічныСклад = [[беларусы]] (84,9%),<br />[[расейцы]] (7,5%),<br />[[палякі]] (3,1%),<br />[[украінцы]] (1,7%)<ref name="belstat-perapis">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Перепись населения 2009 г. Выходные регламентрые таблицы. Национальный состав населения, гражданство: население по национальности и родному языку]{{ref-ru}}</ref> |КанфэсійныСклад = [[праваслаўны]]я (60%),<br />[[каталік]]і (15—20%)<ref name="DieWelt">{{Літаратура/DieWelt}}{{ref-de}}</ref> |Пісьменнасьць = 98%<ref name="DieWelt"/> |ГодАцэнкіСУП = 2012 |МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = |СУП = $146,745 млрд<ref>{{спасылка|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=913&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=103&pr.y=5 |загаловак=Belarus |выдавец=International Monetary Fund |дата=3 лістапада 2014}}</ref><!--PPP--> |СУПНаДушуНасельніцтва = $15 633 |Валюта = [[Беларускі рубель]] [[Файл:BYN symbol.svg|9px|baseline|link=Сымбаль беларускага рубля|class=skin-invert-image]] |КодВалюты = BYN |ЧасавыПас = [[UTC+3|FET]] |ЧасРозьніцаUTC = +3 |ЧасавыПасУлетку = |ЧасРозьніцаUTCУлетку = |НезалежнасьцьПадзеі = — абвешчаная<br />— згубленая<br /><br />— абвешчаная<br />— прызнаная |НезалежнасьцьДаты = ад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<br />25 сакавіка 1918<br />1 студзеня 1919<br />ад [[СССР]]<br />27 ліпеня 1990<br />25 жніўня 1991 |ДзяржаўныГімн =My Belarusy vocal.ogg |АўтамабільныЗнак = BY |ДамэнВерхнягаЎзроўню = [[.бел]], [[.by]] |ТэлефонныКод = 375 |Дадаткі = [[Файл:Рэґіёны_Беларусі.svg|284пкс|цэнтар|Мапа Беларусі]] }} '''Белару́сь''', '''Рэспу́бліка Белару́сь''' — [[нацыянальная дзяржава]] [[Беларусы|беларусаў]] у [[Геаграфічны цэнтар Эўропы|геаграфічным цэнтры]] [[Эўропа|Эўропы]], на захадзе [[Усходне-Эўрапейская раўніна|Ўсходне-Эўрапейскае раўніны]]. Мяжуе з [[Польшча]]ю на захадзе, [[Летува|Летувою]] на паўночным захадзе, [[Латвія]]й на поўначы, [[Расея]]й на ўсходзе й [[Украіна]]й на поўдні. [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|Тэрыторыя краіны]] — 207,6 тыс. км² ([[Сьпіс краінаў паводле плошчы|84-я ў сьвеце]]). Колькасьць насельніцтва на 1 кастрычніка [[2019]] году — 9 413 446 чалавекі. Працягласьць з поўначы на поўдзень 560 км, з захаду на ўсход 650 км<ref>{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 11.</ref>. Сталіца й найбуйнейшае места — [[Менск]], сярод іншых буйных местаў [[Берасьце]], [[Віцебск]], [[Гомель]], [[Горадня]] й [[Магілёў]]. Больш за 40% тэрыторыі краіны мае [[Лес|лясны покрыў]]. [[Гісторыя]] Беларускае дзяржаўнасьці пачалася ад [[Полацкае княства|Полацкага княства]], вядомага паводле пісьмовых крыніцаў з ІХ стагодзьдзя. У [[1307]] годзе яно далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ)]], якое ўтварылася ў сярэдзіне XIII ст. вакол [[Наваградак|Наваградку]] й неўзабаве аб’яднала ўсе [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічныя беларускія землі]]. У 1569 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] утварыла [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]] з [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўствам Польскім]], на карысьць якога страціла [[Падляшша]] й украінскія землі. У выніку трох [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] у 1772—1795 гадох землі Беларусі апынуліся пад уладай [[Расейская імпэрыя|Расейскае імпэрыі]], якая праводзіла [[Русіфікацыя Беларусі|палітыку ґвалтоўнае русіфікацыі]]. У пэрыяд распаду Расейскае імпэрыі [[Дзень Волі|25 сакавіка]] 1918 году [[беларусы]] абвясьцілі пра сваю незалежнасьць утварэньнем [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускае Народнае Рэспублікі (БНР)]]. Аднак БНР [[Слуцкі збройны чын|ня здолела абараніць]] сваю тэрыторыю ад [[Бальшавікі|бальшавікоў]], якія 1 студзеня 1919 году ўтварылі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку (БССР)]]. Тым часам [[Заходняя Беларусь|заходняя частка краіны]] ў выніку складзенага бальшавікамі [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскага міру 1921 году]] апынулася пад уладай міжваеннае [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскае Рэспублікі]] й была далучаная да БССР толькі ў [[1939]] годзе ў выніку агрэсіі ў бок Польшчы [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] й [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюзу (СССР)]]. Беларусь страціла кожнага трэцяга свайго жыхара ў час спусташальнае [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнае вайны]]<ref>Axell A. Russia’s Heroes, 1941-45. — Carroll & Graf Publishers, 2002. P. 247. {{ISBN|0-7867-1011-X}}.</ref>, па сканчэньні якое ў [[1945]] годзе стала адным зь сяброў-заснавальнікаў [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў]]. У час [[Распад СССР|распаду СССР]] 27 ліпеня 1990 году [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|парлямэнт БССР]] [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|абвясьціў пра дзяржаўны сувэрэнітэт рэспублікі]], а 25 жніўня 1991 году — пра незалежнасьць Беларусі. Першы прэзыдэнт [[Аляксандар Лукашэнка]] ў 1995 годзе ўсталяваў у краіне [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскі]] [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарны рэжым]]<ref>[http://hrw.org/english/docs/2005/01/13/belaru9878.htm «Essential Background — Belarus»]. Human Rights Watch.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071212011715/http://www.amnesty.org/en/region/europe-and-central-asia/eurasia/belarus «Human rights by country — Belarus»]. Amnesty International Report 2007.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12037486 «'Hundreds of protesters arrested' in Belarus»]. BBC News.</ref>, які выявіўся ґвалтам, катаваньнямі й [[Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі (2020)|забойствамі]] беларусаў у час здушэньньня [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|масавых пратэстаў]] супраць фальсыфікацыі [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|прэзыдэнцкіх выбараў 2020 году]]<ref>[https://www.radabnr.org/belarus-sanctions-nov-2020/ Рада БНР заклікае да санкцый супраць рэжыму Лукашэнкі і да ціску на Расею], [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]], 16 лістапада 2020 г.</ref>. Больш за 70% грамадзянаў Беларусі пражывае ў местах. Больш за 80% грамадзянаў этнічныя [[беларусы]], этнічную меншасьць складаюць пераважна [[расейцы]], [[палякі]] й [[украінцы]]. Дзяржаўная мова — [[беларуская мова|беларуская]], аднак адным з наступстваў [[Русіфікацыя Беларусі|шматгадовае палітыкі ґвалтоўнае русіфікацыі]] (у тым ліку [[Рэфэрэндум 1995 году ў Беларусі|рэфэрэндуму 1995 году]]) стаў [[De facto|фактычны]] афіцыйны статус [[расейская мова|расейскае мовы]]. Згодна з [[канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|канстытуцыяй]] краіна ня мае афіцыйнае [[рэлігія|рэлігіі]], тым часам асноўнай [[Хрысьціянства|хрысьціянскай]] канфэсіяй лічыцца [[праваслаўе]]. Другая паводле папулярнасьці хрысьціянская канфэсія — [[каталіцтва]], праваслаўныя й каталіцкія [[Каляды]] й [[Вялікдзень]] традыцыйна адзначаюцца як дзяржаўныя [[Сьвята|сьвяты]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org66/master/text1400.htm Закон Республики Беларусь от 19 декабря 1991 г. № 1317-XII «О праздничных днях в Республике Беларусь»]</ref>. == Назва == {{Асноўны артыкул|Назвы Беларусі|Белая Русь|Літва}} [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|300пкс|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе [[Літва]] (''Lituania'') цалкам атаясамліваецца зь [[Белая Русь|Белай Русьсю]] (''Russia Bianca''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Назва ''[[Белая Русь]]'' пачала ўжывацца датычна часткі [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] у XIV—XVI стагодзьдзях, тым часам датычна ўсёй тэрыторыі сучаснае Беларусі выкарыстоўвалася назва ''[[Літва]]''<ref name="CR-1982">Congressional Record; Proceedings and Debates of the Congress. Vol. 128, March 15—24, 1982. [https://archive.org/details/sim_congressional-record-proceedings-and-debates_march-15-24-1982_128-redacted/page/5066/mode/2up?q=licviny P. 5066].</ref>, бо гэтыя землі складалі тэрытарыяльнае ядро [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>{{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 45.</ref>. Да XVII стагодзьдзя назва ''Белая Русь'' часткова замацавалася за [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускімі землямі]], тым часам дзеля ейных жыхароў існавалі азначэньні ''[[ліцьвіны]]''<ref name="CR-1982"/> й ''[[русіны]]''<ref>''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя'' / В. Бандарчык, І. Чаквін, І. Углік [і інш.]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1985. — С. 150.</ref>. Па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|анэксіі земляў Вялікага Княства Літоўскага]] ўлады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] спрыялі пашырэньню назвы ''беларусы'' (адначасна з фактычнай забаронай афіцыйнага ўжываньня назваў ''Літва'' і ''ліцьвіны'' датычна ''Беларусі'' і ''беларусаў''<ref>Cordasco F. Dictionary of American immigration history. — Metuchen, 1990. [https://archive.org/details/dictionaryofamer00cord/page/96/mode/2up?q=licviny P. 97].</ref><ref>Ethnic groups in Michigan. — Detroit, 1983. [https://archive.org/details/ethnicgroupsinmi0000unse/page/54/mode/2up?q=licviny P. 54].</ref>), бо гэтая назва больш адпавядала [[Імпэрыялізм|імпэрскім інтарэсам]] і дазваляла трактаваць гістарычных ''ліцьвінаў'' як разнавіднасьць [[расейцы|расейцаў («вялікарусаў»)]] дзеля іх [[Русіфікацыя Беларусі|маскалізацыі]] і [[Летувізацыя|сьціраньня памяці пра шматвекавую ўласную Літоўскую дзяржаўнасьць]]<ref name="Arlou-2012-161">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.</ref>. Пазьней, аднак, замест назвы ''Беларусь'' расейскія ўлады пачалі выкарыстоўвацца [[Каляніялізм|каляніяльны]] тэрмін «''[[Паўночна-Заходні край|Северо-западный край]]''». У канцы XIX стагодзьдзя ідэолягі нацыянальнага руху прынялі ''Беларусь'' як нацыянальную саманазву. У 1918 годзе ўтварылася ''[[Беларуская Народная Рэспубліка]]'', а ў 1919 годзе — ''[[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]''. 19 верасьня 1991 году назву БССР зьмянілі на ''Рэспубліку Беларусь''<ref>[http://www.svaboda.org/content/backgrounderembedded/25110956.html 19 верасьня 1991 году], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2013 г.</ref>. У 1993 годзе дэпутаты [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|парлямэнту Беларусі]] ад [[Апазыцыя БНФ|Апазыцыі БНФ]] выступілі з прапановай прыняць назву ''Беларусь'' замест ''Рэспублікі Беларусь'' — бо слова «[[рэспубліка]]» ў масавай сьвядомасьці асацыявалася ня з формай дзяржаўнага ладу, а з [[Каляніялізм|каляніяльным]] статусам Беларусі ў складзе СССР і не замацоўвала ўсьведамленьне Беларусі як незалежнае краіны. Аднак актывізацыя прарасейскіх настрояў у значнай часткі дэпутацкага корпусу перашкодзіла прыняцьцю гэтае прапановы<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.</ref>. З улікам гістарычнае дзяржаўнае пераемнасьці ў 2005 годзе вылучалася прапанова прыняць поўную назву краіны ''[[Вялікае Княства Літоўскае]] Беларусь'' з захаваньнем скарочанай назвы — ''Беларусь''<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=100976 Вялікае Княства Літоўскае Беларусь — пражэкцёрства ці візіянэрства?], [[Наша Ніва]], 11 лістапада 2005 г.</ref><ref>[http://pazniak.info/page_belarus-litva Беларусь-Літва], Пэрсанальны сайт [[Зянон Пазьняк|Зянона Пазьняка]], 27 сьнежня 2016 г.</ref>. Раней з 1950-х гадоў беларускі мовазнаўца й гісторык [[Ян Станкевіч]] укараняў датычна Беларусі назву ''Вялікалітва''<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] Як беларусы называлі сябе і сваю мову ў розныя часы? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 76.</ref>. == Сымболіка == {{Асноўны артыкул|Сымболіка Беларусі|Герб Беларусі|Сьцяг Беларусі}} {{Падвойная выява|справа|Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|145|Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|145|Беларускія дзяржаўныя герб [[Пагоня]] (налева) і [[бел-чырвона-белы сьцяг]] (направа) на паштоўках часоў змаганьня за незалежнасьць [[Беларуская Народная Рэспубліка|першай нацыянальнай дзяржавы]]}} З 1995 году ў Беларусі паралельна існуюць дзьве сыстэмы сымбаляў<ref name="Lalkou">[[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002. С. 98—112.</ref> — традыцыйная гістарычная беларуская (законная дзяржаўная сымболіка Беларусі) і незаконна абвешчаная «дзяржаўнай» штучная сымболіка [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскае акупацыйнае адміністрацыі]]. [[Беларусы|Беларуская]] [[нацыянальная сымболіка]], якая захоўвае дзяржаўны статус [[de jure]]<ref name="Navumcyk"/><ref>[https://www.svaboda.org/a/24978195.html «Афіцыйны беларускі сьцяг — таксама палітычны сымбаль»], [[Радыё Свабода]], 6 траўня 2013 г.</ref>: * [[Бел-чырвона-белы сьцяг]]{{Заўвага|У назьве сьцяга ўжываецца адметная скарочаная форма прыметніка (''бел-''), якая ёсьць адзнакай высокага (паэтычнага) стылю. Таксама сустракаецца азначэньне сьцяга з звычайнай поўнай формай прыметніка — ''бела-чырвона-белы сьцяг''. Тым часам скарот ''БЧБ'', на думку мовазнаўцы [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], у гутарковай мове лепей замяняць на ''наш сьцяг''.}}<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/biel-cyrvona-biely/30172690.html Ці правільна казаць «бел-чырвона-белы»? А слову ўжо сто гадоў], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.</ref> — гістарычны нацыянальны сьцяг беларусаў<ref name="Tkacou-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>, дзяржаўны сьцяг Беларусі (з 1918 году). Гэта палотнішча памерамі 1:2, з трох роўных гарызантальных палосаў — дзьвюх белых і адной чырвонай між імі. Утвараецца зь беларускіх нацыянальных колераў<ref>Пастанова Вучонага савета [[Інстытут гісторыі|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]] ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1.</ref> на аснове традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]<ref name="Tkacou-391"/>. Гістарычна-культурная каштоўнасьць беларускага народа<ref name="tut.by_11.11.2020">[https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»], [[TUT.BY]], 11.11.2020 г.</ref>, зьвязаная зь дзьвюма найважнейшымі падзеямі беларускае гісторыі — [[Трэцяя Ўстаўная грамата|абвяшчэньнем незалежнасьці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|нацыянальнае дзяржавы]] 25 сакавіка 1918 году й [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|ейным аднаўленьнем]] 25 жніўня 1991 году<ref name="Navumcyk-10.11.2020">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30940395.html Ці патаптаўся б амапавец па фатаздымку сваёй маці], [[Радыё Свабода]], 10 лістапада 2020 г.</ref>. * [[Пагоня|Герб Пагоня]] — дзяржаўны герб Беларусі, традыцыйны нацыянальны герб беларусаў<ref name="Tkacou-391"/>, з колераў якога ўтвараецца нацыянальны [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Дзяржаўны герб [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] й [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускае Народнае Рэспублікі]], [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|гістарычна-культурная каштоўнасьць Беларусі]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=C20700578 Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 14 траўня 2007 г. № 578 «Аб статусе гісторыка-культурных каштоўнасцей»]</ref> {{Падвойная выява|справа|Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1951–1991).svg|145|Flag of Belarus.svg|145|[[Сьцяг БССР]] (налева) і [[Чырвона-зялёны сьцяг|яго мадыфікацыя]] для [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] (направа)}} {{Падвойная выява|справа|Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1981–1991).svg|145|Coat of arms of Belarus (2020–present).svg|145|[[Герб БССР]] (налева) і [[Герб расейскай акупацыйнай адміністрацыі ў Беларусі|яго мадыфікацыя]] для рэжыму Лукашэнкі (направа)}} Афіцыйныя сымбалі [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскае акупацыйнае адміністрацыі]] ў Беларусі ([[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]<ref>[http://www.bielarus.org/open.php?n=508&a=5 Антыбеларуская дзейнасьць прыхільнікаў Лукашэнкі] // [[Беларус (газэта)|Беларус]]. № 508, травень 2005 г.</ref><ref>[[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://pazniak.info/page_dziynyiya_spravyi_y_belaruskim_zamejjyi Дзіўныя справы ў беларускім замежжы], Афіцыйны сайт Зянона Пазьняка, 19 красавіка 2005 г.</ref>), незаконна абвешчаныя «дзяржаўнымі сымбалямі Беларусі» ўказам [[Аляксандар Лукашэнка|Лукашэнкі]] ад 12 чэрвеня 1995 году на фармальнай падставе сфальсыфікаванага [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму 14 траўня 1995 году]], які праводзіўся ва ўмовах [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|тэрору супраць беларусаў]]<ref name="Navumcyk">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>: * [[Чырвона-зялёны сьцяг]]<ref name="NN-2020">[https://nn.by/?c=ar&i=262559 Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ], [[Наша Ніва]], 22 лістапада 2020 г.</ref> (''ЧЗ-сьцяг'') — [[Расея|расейскі]] [[Каляніялізм|каляніяльны]]<ref name="NN-2020"/> сьцяг рэжыму Лукашэнкі. Элемэнт палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі (этнацыду) беларусаў]]. Гэта палотнішча памерамі 1:2, падзеленае гарызантальна на чырвоную й зялёную палосы ў прапорцыі адпаведна 2:1. Уздоўж тронка разьмяшчаецца арнамэнт, чырвоны на белым фоне. Мадыфікацыя [[Сьцяг Беларускай ССР|сьцяга БССР]] часоў кіраваньня [[Ёсіф Сталін|Сталіна]], распрацаванага мастаком [[Мікалай Гусеў|Мікалаем Гусевым]], ураджэнцам [[Уладзімерская губэрня|Уладзімерскае губэрні]] [[Расея|Расеі]], які ў 1940 годзе стварыў плякат «Няхай жыве Сталінская Канстытуцыя перамогшага сацыялізму й сапраўднага дэмакратызму», а ў 1941—1944 гадох маляваў партрэты афіцэраў [[Трэці Райх|Нацысцкае Нямеччыны]] й ейнага кіраўніка [[Гітлер]]а<ref>[[Дзяніс Марціновіч|Мартинович Д.]] [https://web.archive.org/web/20210124120522/https://news.tut.by/culture/710425.html Изобразил Гитлера и спасал военнопленного. Кто нарисовал красно-зеленый флаг], [[TUT.BY]], 8.12.2020 г.</ref>. * [[Герб рэжыму Лукашэнкі]] — прыніжальны для [[Беларусы|беларусаў]]<ref>[[Алесь Чайчыц]], [https://www.svaboda.org/a/30435918.html 10 аргумэнтаў за «Пагоню»], [[Радыё Свабода]], 15 лютага 2020 г.</ref> расейскі каляніяльны<ref>Мікулевіч С., Гезгала С. [https://nn.by/?c=ar&i=80310 Сёння — Дзень Пагоні і нацыянальнага сцяга], [[Наша Ніва]], 19 верасьня 2012 г.</ref> герб рэжыму Лукашэнкі. Элемэнт палітыкі русіфікацыі ([[этнацыд]]у) беларусаў. Гэта зялёны контур тэрыторыі Беларусі ў залатых промнях сонца над зямною куляй. Над контурам знаходзіцца чырвоная зорка, зьлева й справа контур абкружае вянок з залатых каласоў, пераплеценых кветкамі [[канюшына|канюшыны]] й [[лён|льну]]. Каласы абвіваюць стужкі колераў [[Чырвона-зялёны сьцяг|чырвона-зялёнага сьцяга]], унізе на стужцы разьмяшчаецца залаты надпіс «Рэспубліка Беларусь». Мадыфікацыя [[герб Беларускай ССР|гербу БССР]], распрацаванага на ўзор [[Герб СССР|савецкага гербу]] [[Расея|Расеі]] й зацьверджанага ў час кульмінацыі [[Ёсіф Сталін|Сталінскага]] [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|тэрору]] ([[генацыд]]у) у 1938 годзе<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}}</ref>. Разам з чырвона-зялёным сьцягам не супадае з [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнымі сымбалямі]] беларусаў і асацыюецца найперш з асобай Лукашэнкі й той палітычнай і сацыяльна-эканамічнай мадэльлю, якую ён увасабляе<ref name="salanda-2019-10">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 10.</ref>. У 2020 годзе пры здушэньні [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў беларусаў супраць фальсыфікацыі выбараў, ґвалту й беззаконьня]] прыхільнікі сыстэмы сымбаляў рэжыму Лукашэнкі адзначыліся дзеяньнямі, якімі канчаткова дыскрэдытавалі гэтую сымболіку<ref name="Paskievic">[https://nn.by/?c=ar&i=265062 «Будучыня гэтага сцяга ім глыбока да аднаго месца»], [[Наша Ніва]], 10 сьнежня 2020 г.</ref> (вывешваньне чырвона-зялёных сьцягоў над [[аўтазак]]амі й будынкамі [[Турма|турмаў]], дзе паводле сьведчаньняў затрыманых, учыняюцца катаваньні, допыты на фоне ЧЗ-сьцяга затрыманых беларусаў з пазнакамі фарбай на твары, якіх здымаюць на відэа<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=262494 Сілавікі пачалі праводзіць допыты затрыманых на фоне чырвона-зялёнага сцяга і здымаць гэта на відэа], [[Наша Ніва]], 16 лістапада 2020 г.</ref>). Сярод іншага, адзначаліся факты катаваньняў (зьбіцьцё непаўналетніх<ref>[https://www.svaboda.org/a/30781512.html «Прымушалі сьпяваць гімн, хто ня ведаў — зьбівалі». У Берасьці вызвалены зь міліцыі падлетак заявіў пра катаваньні], [[Радыё Свабода]], 13 жніўня 2020 г.</ref>, засоўваньне [[АМАП]]аўскіх дручкоў у горла<ref>[https://www.svaboda.org/a/30785310.html «Пхалі дубінку ў горла, білі ў вочы». Школьнік трапіў у кому пасьля нападу АМАПу. ВІДЭА], [[Радыё Свабода]], 15 жніўня 2020 г.</ref> й задні праход<ref>[https://www.svaboda.org/a/30850657.html «Разрэзалі шорты ззаду нажом». Мянчук расказаў аб згвалтаваньні АМАПам падчас затрыманьня. ВІДЭА], [[Радыё Свабода]], 21 верасьня 2020 г.</ref>) пад гімн «[[Мы, беларусы]]», які таксама ёсьць мадыфікацыяй [[Ёсіф Сталін|сталінскага]] [[Гімн|гімну]] БССР і складае адно цэлае зь незаконна абвешчанымі «дзяржаўнымі» сьцягам і гербам<ref name="Fralou">[https://web.archive.org/web/20160304135848/http://afn.by/news/i/18676 Старая мелодия Государственного гимна с новыми словами вполне соответствуют переживаемому страной трагическому периоду отечественной истории, считает изветный музыкант А. Фролов], [[БелаПАН]], 11.06.2002 г.</ref>. 24 траўня 2021 году мэр [[Рыга|Рыгі]] [[Мартыньш Стакіс]] разам зь міністрам замежных справаў [[Латвія|Латвіі]] [[Эдгарс Рынкевічс|Эдгарсам Рынкевічсам]] замяніў на адным з пляцаў места чырвона-зялёны сьцяг на [[Нацыянальныя сымбалі|нацыянальны]] [[беларусы|беларускі]] [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белы сьцяг]] з [[Пагоня]]й з наступным абгрунтаваньнем: ''«Сьцяг, што сымбалізуе [[Рэжым Лукашэнкі|рэжым]], які займаецца дзяржаўным [[тэрарызм]]ам, недарэчны ў мескім асяродзьдзі Рыгі»''<ref>[https://www.svaboda.org/a/31271172.html Зь Беларусі высылаюць амбасадара Латвіі, дыпляматаў і тэхнічных супрацоўнікаў], [[Радыё Свабода]], 24 траўня 2021 г.</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Беларусі}} === Раньнія часы === Першыя спробы [[чалавек]]а ([[нэандэрталец|нэандэртальца]]) пранікнуць на тэрыторыі Беларусі датуюцца часам 100—35 тысячаў гадоў таму. Пра гэта сьведчаць знаходкі [[Крэмн|крамянёвых]] вырабаў [[Муст’ерская культура|муст’ерскага тыпу]] каля вёскі [[Абідавічы|Абідавічаў]] ([[Быхаўскі раён]]), [[Падлужжа (Чачэрскі раён)|Падлужжа]] ([[Чачэрскі раён]]), [[Сьвяцілавічы (Гомельская вобласьць)|Сьвяцілавічаў]] ([[Веткаўскі раён]]). Найбольш старажытныя паселішчы чалавека, выяўленыя каля вёсак [[Юравічы|Юравічаў]] ([[Каленкавіцкі раён]]) і [[Бердыж]]у ([[Чачэрскі раён]]), адносяцца да эпохі верхняга [[палеаліт]]у, іхны век 26—23 тысячаў гадоў. Яны належалі радавым грамадам [[краманьёнец|краманьёнцаў]]. У сувязі з моцным пахаладаньнем і наступаньнем ледавіка 22—14 тысячаў гадоў таму людзі адышлі з тэрыторыі Беларусі на поўдзень. Па заканчэньні ледавіковай эпохі чалавек зноў вярнуўся на тэрыторыю Беларусі. Цалкам яе тэрыторыю засялілі ў эпоху [[мэзаліт]]у (IX—VI тысячаў да н. э.). Эпоха новага каменнага веку ([[нэаліт]]у) на Беларусі пачалася ў канцы V—IV тысячагодзьдзяў да н. э. і доўжылася каля 2 тыс. гадоў. Значнае павелічэньне насельніцтва ў нэаліце спрыяла ўзьнікненьню новых этнічных супольнасьцяў людзей. На тэрыторыі Беларусі было 5 археалягічных культур: [[дняпроўска-данецкая культура|дняпроўска-данецкая]], [[верхнедняпроўская культура|верхнедняпроўская]], [[нёманская культура|нёманская]], [[нарвенская культура|нарвенская]] і тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі. На Беларусі вядома каля 600 нэалітычных паселішчаў, бальшыня іх сканцэнтраваная ў далінах рэк, басэйнаў [[Прыпяць|Прыпяці]], [[Сож]]у, [[Нёман]]у. У канцы III — пачатку II тысячагодзьдзя да н. э. на тэрыторыю Беларусі праніклі плямёны шнуравой керамікі культуры, якія былі часткай [[індаэўрапейцы|індаэўрапейцаў]] — продкаў сучасных народаў Эўропы, у тым ліку [[славяне|славянаў]] і [[балты|балтаў]]. Узаемадачыненьні прышлых плямёнаў і абарыгенаў характарызаваліся рознымі формамі гаспадаркі і культурнага ўзаемаўплыву і этнічнай асыміляцыі. Мова індаэўрапейцаў мела шмат дыялектаў. Разьвіцьцё ўзаемадачыненьняў прывяло да стварэньня розных індаэўрапейскіх групаў і народаў. Тэрыторыя паўднёвага ўсходу Беларусі і суседнія раёны Ўкраіны займалі плямёны [[сярэдненяпроўская культура|сярэдненяпроўскай культуры]]. Пад уплывам прышлых плямёнаў адбыўся пераход мясцовага насельніцтва да [[бронзавы век|бронзавага веку]] (канец III — пачатак I тысячагодзьдзя да н. э.). У гэты пэрыяд паўднёва-заходнюю тэрыторыю Беларусі сьпярша займалі культуры шнуравой керамікі Палесься, заходняй Беларусі — прыбалтыйскай, Паазер’е — [[Паўночна-беларуская культура|паўночна-беларускай культуры]]. Да сярэдзіны II тысячагодзьдзя да н. э. ў Палесьсі й Прыдняпроўі сфармаваліся [[тшцінецкая культура]] й [[сосьніцкая культура]]. У [[жалезны век|жалезным веку]] (працягваўся ад VIII—VI ст. да н. э. да VIII ст. н. э.) на Беларусі было некалькі археалягічных культур штрыхаванай керамікі, дняпроўска-дзьвінская, мілаградзкая, зарубінецкая, паморская. У асобную культурна-гістарычную групу ў паўднёва-ўсходняй Беларусі вылучаюць помнікі [[Кіеўская культура|кіеўскай культуры]] II—IV ст. н. э., якія бальшыня навукоўцаў лічаць славянскімі<ref name="БелЭН-21">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 21.</ref>. === Утварэньне дзяржаўнасьці === {{Асноўны артыкул|Полацкае княства|Тураўскае княства|Смаленскае княства}} [[Файл:Połacak. Полацак (C. Faber du Faur, 25.07.1812).jpg|значак|300пкс|[[Полацак]]]] [[Файл:Jazep Drazdovič. Usiaslaŭ.jpg|150px|значак|зьлева|[[Усяслаў Чарадзей|Усяслаў Брачыславіч]]]] У V—VIII ст. у паўднёвай частцы Беларусі расьсяліліся славянскія плямёны [[Праская культура|праскай культуры]], сярэднюю і паўночную частку займалі плямёны [[Банцараўская культура|банцараўскай культуры]]. Працэс расьсяленьня славянаў у 2-й палове I тысячагодзьдзя суправаджаўся міжэтнічнымі кантактамі зь мясцовымі балцкімі плямёнамі ([[Літва (племя)|літвой]], [[яцьвягі|яцьвягамі]] і інш.). У IX—XI ст. сфармаваліся супольнасьці [[Крывічы|крывічоў]], [[Дрыгавічы|дрыгавічоў]], [[Радзімічы|радзімічаў]]. Крывічы ўтваралі тры вялікія групы — полацкую, смаленскую і пскоўскую (паводле назваў іх галоўных [[горад|гарадоў]])<ref name="HB-138">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|1к}} С. 138.</ref>. Першая згадка пра дзяржаўныя ўтварэньні на тэрыторыі Беларусі датуецца 862 годам, калі паводле паведамленьня летапісе, князь [[Рурык]], які знаходзіўся ў [[Ноўгарад]]зе, раздаў «''мужам сваім, таму — [[Полацак]], таму — Растоў, таму — Белавозера''»{{зноска|Нарысы|1994|Касцюк|80}}. У замежнай гістарыяграфіі існуе меркаваньне пра тое, што на Русі было дзьве скандынаўскія дынастыі — [[Рурыкавічы]] і Рагвалодавічы</small><ref name="Stender-Petersen">''Stender-Petersen А.'' Varangica. — Aarhus, 1953. Р. 130—131.</ref><ref name="Pritsak">''Pritsak О.'' The Origin of Rus'. — Cambridge (МА), 1981. Vol. 1. Old Scandinavian Sources other than the Sagas. Р. 137.</ref><ref name="Duczko">''Duczko W.'' Viking Rus: Studies on the Presence of Scandinavians in Eastem Europe. — Leiden, 2004. Р. 126—127.</ref>. Навуковец з [[Данія|Даніі]] [[Адольф Стэндэр-Пэтэрсэн]] лічыў, што на Русі ўтварылася дзьве скандынаўска-славянскія дзяржавы — Наўгародзка-Кіеўская і Полацкая. Аўтар падмацоўвае гэта сьведчаньнем з [[Аповесьць мінулых часоў|Аповесьці мінулых часоў]] пра княжаньне ў Полацку Рагвалода, пра скандынаўскае паходжаньне яго імя. Амэрыканскі гісторык [[Амельян Прыцак]] лічыў, што полацкая дынастыя была адзінай з старажытных скандынаўскіх дынастыяў, якая змагла захавацца ў змаганьні з Рурыкавічамі</small><ref name="Мартынюк">''Мартынюк А. В.'' Alba Ruscia: Белорусские земли на перекрестке культур и цивилизаций (Х—ХVI вв.). — Москва, 2015. С. 9.</ref>. Прыкладна ў гэты час на аснове племянного княжаньня крывічоў-палачанаў склалася буйное [[Полацкае княства]] — самастойная моцная сярэднявечная дзяржава на тэрыторыі Беларусі<ref name="HB-138"/>. Яго насельнікі называюцца крывічамі ў летапісах пад 1127, 1129, 1140 і 1162 гадох, таксама ўжывалася назва палачане. Апроч [[Полацак|Полацку]], да яго належалі гарады: [[Віцебск]], [[Менск]], [[Лукомаль]], [[Браслаў]], [[Заслаўе]], [[Лагойск]], [[Ворша]], [[Копысь]], [[Барысаў]]<ref name="HB-139">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|1к}} С. 139.</ref>. Полацкае княства мела ўсе атрыбуты дзяржаўнай самастойнасьці — сувэрэнную ўладу князя і [[веча]], адміністрацыю, сталіцу, войска, грашовую сыстэму і іншае<ref>[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Якія беларускія дзяржавы былі ў старажытнасьці // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 3.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 24.</ref>. Адным з такіх атрыбутаў было правядзеньне ўласнай геапалітыкі, якая палягала на супрацьстаяньні агрэсіі [[Кіеўскае княства|Кіеўскага княства]] і ўласнай экспансіі ў бок [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]<ref>[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Якія беларускія дзяржавы былі ў старажытнасьці // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 4.</ref>. У 980 годзе кіеўскі князь [[Уладзімер Сьвятаславіч]] захапіў Полацак, забіў яго гаспадара [[Рагвалод]]а і далучыў Полацкае княства да Кіеўскага. Аднак ужо за князем [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславам]], сынам Уладзімера і [[Рагнеда|Рагнеды]], унукам Рагвалода, Полацак аднавіў сваю незалежнасьць. Найбольшага росквіту Полацкае княства дасягнула ў XI—XII ст. у час княжаньня [[Усяслаў Брачыславіч|Ўсяслава Брачыславіча]] (1044—1101), які збудаваў [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскую саборную царкву]]<ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] У якім часе Полацкае княства дасягнула найбольшае велічы // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 6.</ref>. Пазьней яно падзялілася на ўдзельныя княствы — [[Менскае княства|Менскае]], [[Віцебскае княства|Віцебскае]], [[Друцкае княства|Друцкае]], [[Лагойскае княства|Лагойскае]]. [[Файл:Kryž Eŭfrasińni Połackaj. Крыж Эўфрасіньні Полацкай (XIX).jpg|150px|значак|зьлева|[[Крыж Эўфрасіньні Полацкай]]]] [[Файл:Smalensk, Dniapro. Смаленск, Дняпро (1787).jpg|значак|300px|[[Смаленск]]]] У сярэдзіне X ст. на землях дрыгавічоў вылучылася [[Тураўскае княства]], якое прыкладна з 988 году трапіла ў залежнасьць ад Кіева. Звычайна вялікія князі кіеўскія надавалі Тураў сваім трэцім сынам. 3 другой паловы XII ст. Тураўскае княства здабыла незалежнасьць і неўзабаве падзялілася на [[Пінскае княства|Пінскае]], [[Клецкае княства|Клецкае]], [[Слуцкае княства|Слуцкае]], [[Дубровіцкае княства|Дубровіцкае]], [[Капыльскае княства|Капыльскае]] і іншыя ўдзельныя княствы. З канца XI ст. тэрыторыю радзімічаў падзялілі паміж сабой [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскае]] і [[Смаленскае княства|Смаленскае]] княствы. Палітычнае адасабленьне Смаленску ад Кіева пачалося ў ХІ ст., а ў 1120-я гады тут усталявалася самастойная дынастыя на чале з [[Расьціслаў Мсьціславіч|Расьціславам Мсьціславічам]] (1125—1259). У гэты час Смаленскае княства дасягнула найбольшага пашырэньня, калі ў яго склад увайшлі [[Крычаў]], [[Прапойск]], [[Амсьціслаў]] (пазьней вылучыўся ва ўдзельнае [[Амсьціслаўскае княства]]), а таксама адабраныя ў Менску [[Копысь]] і [[Ворша]]. У XII—XIII стагодзьдзях удзельныя княствы ўзьніклі на землях Верхняга Панямоньня. Найбольш значную ролю адыгрывалі [[Гарадзенскае княства|Гарадзенскае]] і [[Наваградзкае княства|Наваградзкае]] княствы. Грамадзкае разьвіцьцё зямель Беларусі праходзіла аднолькавы шлях зь іншымі [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнімі славянамі]], якія ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Русі]]. Тут у X—XII ст. перапляталіся 3 асноўныя сацыяльна-эканамічныя ўклады: [[Першабытнае грамадзтва|грамадзкі]], [[Рабаўладальніцкі лад|рабаўладальніцкі]] і [[Фэадалізм|фэўдальны]], які паступова станавіўся паноўным<ref name="БелЭН-21"/>. У канцы X ст. пачало пашырацца [[хрысьціянства]] паводле [[Бізантыя|бізантыйскага]] абраду. У 992 годзе зьявілася першая [[Полацкая япархія|япархія ў Полацку]], у 1005 годзе — [[Тураўская япархія]], у 1136 годзе — [[Смаленская япархія]]. Аднак элемэнты [[язычніцтва]] ў некаторых мясцовасьцях захоўваліся многія стагодзьдзі. Хрысьціянская царква спрыяла разьвіцьцю беларускае культуры, у тым ліку манумэнтальнага дойлідзтва, малярства, прыкладнога мастацтва, літаратуры<ref name="БелЭН-22">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 22.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === {{Асноўны артыкул|Вялікае Княства Літоўскае}} [[Файл:Mindaugas 1831 (117707054).jpg|150px|значак|зьлева|[[Міндоўг]]]] [[Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (A. Alés, 1835).jpg|300px|значак|[[Наваградак]]]] Створаная за часамі ўдзельных княстваў матэрыяльная і духоўная культура стала падмуркам дзяржаваўтваральных працэсаў ў XIII—XIV стагодзьдзях<ref name="ehb387">{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 387.</ref>. Падобныя працэсы былі праявай і арганічнай часткай мірнага [[балты|балта]]-[[славяне|славянскага]] ўзаемадзеяньня ў біэтнічным рэгіёне верхняга Панямоньня<ref>{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}} С. 2.</ref>. Пераход балта-славянскага сымбіёзу на новую ступень эвалюцыі адбыўся з прычыны разбурэньня палітычнай сыстэмы Ўсходняй Эўропы (агрэсія [[Інфлянцкі ордэн|Інфлянцкага]] і [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага]] ордэнаў, [[мангола-татарская навала]])<ref name="kraucevic175">{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}} С. 175.</ref>. Утварэньне Вялікага Княства Літоўскага дало магчымасьць насельніцтву краю абараніць сваю незалежнасьць і стварыць умовы для далейшага сацыяльнага, палітычнага, эканамічнага і культурнага разьвіцьця. Вялікае Княства Літоўскае з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]] паўстала каля 1240-х гадоў, калі на запросіны мясцовых баяраў тут пачаў княжыць [[Міндоўг]]. Абарону краю ачоліў наймацнейшы, правераны ў баёх і выправах ваенны правадыр, этнічнае паходжаньне якога ня мела істотнага значэньня, асабліва ў рэгіёне, дзе два этнасы вякамі жылі ўперамешку<ref name="kraucevic175"/>. Да прыходу Міндоўга цэнтар Гарадзенскага княства перасунуўся ў Наваградак, дзе валадарыў князь Ізяслаў, які, хутчэй за ўсё, мірна перадаў уладу й некаторы час браў удзел у выправах Міндоўга на польскія землі. Працэс фармаваньня новай дзяржавы быў даволі працяглым і адбываўся шляхам дынастычных шлюбаў, пагадненьняў (у рэдкіх выпадках захопу) паміж асобнымі княствамі пры захаваньні палёгак, прывілеяў і пэўнага самакіраваньня (паводле прынцыпу «''старыны ня рушыць, навіны ня ўводзіць''»). Упершыню гэты мэханізм быў выкарыстаны ў дачыненьні Полацку ў 1307 годзе па ўваходжаньні Полацкага княства ў склад ВКЛ, хоць да ўваходжаньня княства ў ім і раней кіравалі літоўскія князі ([[Таўцівіл]]). У дачыненьні да Панямоньня прынцып падобнай аўтаноміі невядомы. [[Файл:Giedzimin. Гедзімін (1709).jpg|150px|значак|зьлева|[[Гедзімін]]]] [[Файл:Vilnius - map by Braun Hogenberg (middle size) (34065617).jpg|300px|значак|[[Вільня]]]] Неўзабаве да Вялікага Княства Літоўскага добраахвотна<ref name="ehb387"/> далучылася рэшта ўдзельных княстваў на тэрыторыі сучаснай Беларусі: [[Полацкае княства|Полацак]] — у 1307 годзе; [[Віцебскае княства|Віцебск]] — у 1320 годзе; [[Берасьцейскае княства|Берасьце]], [[Менскае княства|Менск]], [[Тураўскае княства|Тураў і Пінск]] — у 1320—1330-я<ref>{{Літаратура/ЭВКЛ|к}} С. 8.</ref> гады; [[Амсьціслаўскае княства|Амсьціслаў]] — у 1358 годзе. Найбольш пасьпяхова працэсы аб’яднаньня беларускіх зямель праходзілі ў часе княжаньня [[Гедзімін]]а (1316—1341), які перанёс сталіцу дзяржавы з Наваградку ў [[Вільня|Вільню]]. Важным ягоным дасягненьнем было стварэньне незалежнай ад [[Расейская праваслаўная царква|Масквы]] [[Літоўская мітраполія|Літоўскай праваслаўнай мітраполіі]] з цэнтрам у Наваградку. Адначасна Гедзімін паклаў падмурак [[Русь|рускаму]] вэктару палітыкі Вялікага Княства Літоўскага, які разьвіваўся ў наступныя дзесяцігодзьдзі. Значныя тэрытарыяльныя набыткі Вялікае Княства Літоўскае атрымала ў часе княжаньня [[Альгерд]]а (1345—1377). За ім у склад дзяржавы ўвайшлі [[Севершчына|Чарнігаўска-Северская]], [[Падольле|Падольская]], [[Валынь|Валынская]] і [[Кіеўскае княства|Кіеўская]] землі, [[Смаленскае княства]], а таксама [[Жамойць]]<ref name="ehb389">[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Вялікае Княства Літоўскае: Гістарычны нарыс // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 389.</ref>. У выніку, землі сучаснай Беларусі занялі цэнтральнае месца, што забясьпечыла рост іхнай эканомікі, разьвіцьцё культуры, умацаваньне [[беларуская мова|беларускай]] (гістарычнай [[старабеларуская мова|рускай]] або [[літоўская мова|літоўскай]]) мовы як афіцыйнай<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 223.</ref><ref>[[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 105.</ref>. Вялікае значэньня дзеля ўмацаваньня ВКЛ мела перамога над [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]] у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] 1410 году. За вялікім князем [[Вітаўт]]ам (1392—1430) ВКЛ значна пашырыла сваю тэрыторыю, якая расьцягнулася ад [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] да [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў<ref name="БелЭН-22"/>. [[Файл:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (XVIII).jpg|150px|значак|зьлева|[[Вітаўт Вялікі]]]] [[Файл:Battle of Grunwald - Kronika tho iesth Historya swiata 1564 (109729736).jpg|значак|300px|[[Грунвальдзкая бітва]]]] На лёс беларускіх зямель у ВКЛ значна паўплываў пераход літоўскае знаці ў канцы XIV ст. у [[каталіцтва]]. Вялікі князь [[Ягайла]] (1377—1392) у 1385 годзе пагадзіўся хрысьціць насельніцтва Літвы паводле каталіцкага абраду ў якасьці адной з умоваў атрыманьня трону польскага караля ([[Крэўская унія|Крэўская унія 1385 году]]). Адгэтуль у ВКЛ пачало насьпяваць нутранае напружаньне паміж праваслаўным і каталіцкім насельніцтвам. З часоў прыняцьця [[Гарадзельскі прывілей|Гарадзельскага прывілею 1413 году]] палітычнае становішча ў ВКЛ пачало характарызавацца дамінаваньнем каталіцкае знаці, якая атрымала вынятковае права на заняцьце дзяржаўных пасадаў і тытул паноў. Усходне-славянскія баяры й князі захавалі свае ўдзелы ў ВКЛ, яны падтрымлівалі дзяржаву, спрыялі росту яе магутнасьці, але імкнуліся павялічыць свой уплыў на прыняцьце палітычных пастановаў. Выразьнікам іх інтарэсаў стаў вялікі князь [[Сьвідрыгайла]] (1430—1432), які пачаў раздаваць дзяржаўныя пасады, замкі і воласьці праваслаўным [[русіны (гістарычны этнонім)|рускім]] фэўдалам, што прывяло да працяглай фэўдальнай вайны ([[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім 1432—1438 гадоў]]). У 1432 годзе Сьвідрыгайла ўцёк у Полацак, дзе беларускія князі й баяры пасадзілі яго на пасад [[Вялікае Княства Рускае|Вялікага Княства Рускага]], такім чынам адбыўся кароткачасовы раскол ВКЛ, і [[Полацак]] на пэўны час стаў сталіцай беларускае дзяржавы. Каталіцкія вярхі ВКЛ пайшлі на кампраміс. Ягайла [[Прывілей 1432 году|прывілеем 1432 году]] і [[Жыгімонт Кейстутавіч]] [[Прывілей 1434 году|прывілеем 1434 году]] ўраўнавалі праваслаўных фэўдалаў у некаторых эканамічных і палітычных правох з каталікамі. За вялікім князем [[Казімер Ягелончык|Казімерам]] (1440—1492) асобным землям (Наваградзкай, Полацкай, Віцебскай, Смаленскай і інш.) пацьверджаныя правы на аўтаномнае кіраваньне. Казімер зацьвердзіў [[Судзебнік Казімера|судзебнік 1468 году]] — першы ўпарадкаваны збор законаў. Па ягонай сьмерці [[Маскоўская дзяржава]] распачала некалькі войнаў з мэтай супрацьстаяць аб’яднаньню земляў Русі вакол Вялікага Княства Літоўскага. У ходзе гэтых войнаў да Маскоўскай дзяржавы ў XV—XVI ст. адышлі некаторыя ўсходнеславянскія землі ВКЛ. Па няўдачах у войнах палітычныя вярхі ВКЛ пачалі залучаць да больш актыўнага кіраваньня дзяржавай буйных праваслаўных фэўдалаў; праваслаўным ужо фактычна не забаранялася займаць найважнейшыя дзяржаўныя пасады. У 1563 годзе юрыдычна скасавалі палажэньне, паводле якога праваслаўныя фэўдалы не маглі засядаць у гаспадарскай радзе. Вялікі ўплыў на дзяржаўныя справы мелі магнаты [[Астроскія]], [[Хадкевічы]], [[Сапегі]], [[Ільлінічы]] і іншыя<ref name="БелЭН-22"/>. [[Файл:Leŭ Sapieha. Леў Сапега (1616).jpg|150px|значак|зьлева|[[Леў Сапега]]]] [[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (1613).jpg|значак|300пкс|Вялікае Княства Літоўскае ({{мова-la|Magnus Ducatus Lithuania|скарочана}}), 1613 год]] Да сярэдзіны XVI ст. канчаткова аформіўся дзяржаўны лад ВКЛ, асновы якога замацаваныя ў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529 году|Статуце Вялікага Княства Літоўскага 1529 году]] і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|Статуце Вялікага Княства Літоўскага 1566 году]]. Дзяржаўнай мовай ВКЛ была [[старабеларуская мова]]. Кіраўніком дзяржавы лічыўся [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] (гаспадар). Сумесна з [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|радай]] ён ажыцьцяўляў найвышэйшы суд. Рада ВКЛ ([[паны-рада]]) узьнікла ў XV ст. як дарадчы орган пры вялікім князю, а да канца XV — пачатку XVI ст. ператварылася ў найвышэйшы орган дзяржаўнае ўлады. З XV ст. на паседжаньні рады запрашаліся прадстаўнікі мясцовых фэўдалаў, г. зн. зьбіраўся [[сойм]]. У 1413 годзе тэрыторыя ВКЛ падзялілася на [[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]] й [[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] ваяводзтвы. У пачатку XVI ст. утварыліся [[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]], [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкае]], [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленскае]] й [[Падляскае ваяводзтва|Падляскае]] ваяводзтвы; у выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнае рэформы 1565—1566 гадоў — [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]], [[Менскае ваяводзтва|Менскае]], [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]] ваяводзтвы, большасьць зь іх былі падзяляліся на паветы ([[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага]]). [[Шляхта]] атрымала права браць удзел у [[Павятовы соймік|павятовых сойміках]], дзе выбіраліся паслы (дэпутаты) на [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|вальны сойм]]. Вялікі ўплыў на лёс ВКЛ зрабіла [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкая вайна 1558—1583 гадоў]]<ref name="БелЭН-22"/>. ==== Рэч Паспалітая ==== {{Асноўны артыкул|Рэч Паспалітая}} [[Файл:Horadnia. Горадня (1575).jpg|300px|значак|[[Горадня]]]] [[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|150пкс|зьлева|[[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|III Статут ВКЛ]], 1588 г.]] Няўдачы войска Вялікага Княства Літоўскага, у тым ліку заняцьце маскоўскімі войскамі ў 1563 годзе Полацку, падштурхнулі вялікага князя ВКЛ і шляхту да больш цеснага вайсковага і дзяржаўнага зьвязу з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]]. У выніку [[Люблінская унія|Люблінскае уніі 1569 году]] ВКЛ і Каралеўства Польскае аб’ядналіся ў [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыю]] — [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]. Паводле ўмоваў уніі, ВКЛ захоўвала свае адміністрацыйны апарат, заканадаўства, армію, герб [[Пагоня|Пагоню]], дзяржаўную пячатку. Найвышэйшым органам аб’яднанае дзяржавы стаў агульны сойм, які спачатку зьбіраўся на тэрыторыі Каралеўства Польскага, а зь сярэдзіны XVII ст. кожны трэці сойм склікаўся ў [[Горадня|Горадні]] як сымбаль асобнага становішча ВКЛ. Кіраўніком дзяржавы быў кароль Рэчы Паспалітае, якога абірала шляхта. Адначасна ён быў і вялікім князем ВКЛ. У часе работы Люблінскага сойму землі Ўкраіны адышлі да Польшчы, таму ў 1569 году ВКЛ складалася ў асноўным зь літоўскіх і жамойцкіх зямель. Кароль і вялікі князь [[Стэфан Баторы]] (1576—1586) на чале аб’яднанае арміі вызваліў у 1579 годзе Полацак і перанёс ваенныя дзеяньні на тэрыторыю Масковіі. Пасьпяховае завяршэньне Інфлянцкае вайны паспрыяла ўзмацненьню ролі ВКЛ у Рэчы Паспалітай. Прыняцьце [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|Статуту Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]] падкрэсьліла асобае становішча ВКЛ у фэдэрацыйнай дзяржаве з сваім войскам, заканадаўствам, гербам. Скасоўваліся палажэньні уніі, паводле якіх палякі і іншыя замежныя падданыя маглі атрымліваць у ВКЛ зямельныя ўладаньні і адміністрацыйныя пасады<ref name="БелЭН-23">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 23.</ref>. [[Файл:Jan Karal Chadkievič. Ян Караль Хадкевіч (XVII) (4).jpg|150px|значак|зьлева|[[Ян Караль Хадкевіч]]]] [[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (T. Lotter, 1770).jpg|міні|300пкс|Вялікае Княства Літоўскае ({{мова-la|Magnus Ducatus Lithuania|скарочана}}), 1770 год]] У 1596 годзе прымаецца [[Берасьцейская унія]], да яе складаньня падштурхнула стварэньне ў Маскоўскай дзяржаве ў 1589 годзе [[Расейская праваслаўная царква|патрыярхату]], які намагаўся падначаліць сабе праваслаўных жыхароў ВКЛ. Паводле ўмоваў уніі, праваслаўная царква ВКЛ прызнавала вяршэнства [[Папа|папы рымскага]], прыняла каталіцкую дагматыку, аднак захавала сваю абраднасьць і асобную арганізацыю. Да канца XVIII ст. да грэка-каталіцкай (уніяцкай) царквы належала каля 80% насельніцтва Беларусі, у асноўным сялянаў. Праваслаўныя, што не прынялі унію, у пачатку XVII ст. стварылі ўласную царкоўную арганізацыю, узаконеную дзяржаўнай уладай<ref name="БелЭН-24">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 24.</ref>. У выніку [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў|вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў]] да ВКЛ вярнулася [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленшчына]]. Катастрафічны ўплыў на гаспадарку і культурнае жыцьцё зрабіла [[вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]. Перад ёй была [[Паўстаньне Хмяльніцкага|антыфэўдальная вайна 1647—1651 гадоў]], распачатая ўкраінскімі казакамі. Скарыстаўшы сьмерць караля і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]] (1633—1648), казакі ўварваліся на [[Палесьсе]] і ўзначалілі мясцовыя выступленьні. У 1654 годзе маскоўскія войскі занялі ўсходнюю Беларусь да Дзьвіны й Дняпра, у 1655 годзе — большую ейную частку. Паводле ўмоваў [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня 1667 году]], якое завяршыла гэтую вайну, беларускія землі засталіся ў Рэчы Паспалітай. Да Маскоўскай дзяржавы адышлі Кіеў, левабярэжная Ўкраіна, Севершчына ды Смаленскае ваяводзтва. Масавае вынішчэньне гарадзкога насельніцтва прывяло да заняпаду гарадоў, умацаваньня ў іх пазыцыяў шляхты і да запаволеньня разьвіцьця капіталістычных дачыненьняў. Па вайне ўзмацнілася [[палянізацыя]], якая ахапіла шырокія колы беларускае шляхты й мяшчанаў. [[Ян Казімер]] (1648—1668) празь няўдачы зрокся стальцу. Наступныя каралі й вялікія князі [[Міхал Вішнявецкі]] (1669—1673) і [[Ян Сабескі]] (1674—1696) ня здолелі прадухіліць рост уплыву шляхты і ўтаймаваць яе свавольствы. Абраны на пасад Рэчы Паспалітай саксонскі [[курфюрст]] [[Аўгуст Моцны]] у час [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікае Паўночнае вайны 1700—1721 гадоў]] выступіў хаўрусьнікам маскоўскага гаспадара [[Пётар I|Пятра I]]. Швэды, якія часткова акупавалі Беларусь, падтрымлівалі свайго стаўленіка на стальцы [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]]. Ваенныя дзеяньні й нутранае змаганьне шляхецкіх груповак прывялі да заняпаду гаспадаркі, якую здолелі адбудаваць толькі да сярэдзіны XVIII ст. Унутрыпалітычная анархія ў краіне працягвалася, звычайным стаў зрыў працы соймаў праз свавольства шляхты. Рэч Паспалітая пачала трапляць пад палітычны ўплыў суседніх дзяржаваў. Апошні кароль й вялікі князь [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] (1764—1795) быў стаўленьнікам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]], але імкнуўся праводзіць незалежную палітыку. Частка дзяржаўных колаў Рэчы Паспалітае ўзяла курс на мадэрнізацыю палітычнага ладу краіны, найперш на ўмацаваньне цэнтральнае ўлады. У 1764 годзе ўтварыліся Вайсковая й Скарбовая камісіі ВКЛ, у 1773 годзе — [[Адукацыйная камісія]], у 1791 годзе — Камісія паліцыі. [[Файл:Vilenski ŭniversytet, Pahonia. Віленскі ўнівэрсытэт, Пагоня (1781).jpg|300px|значак|[[Віленскі ўнівэрсытэт]]]] [[Файл:Tadevuš Kaściuška. Тадэвуш Касьцюшка (XVIII).jpg|150px|значак|зьлева|[[Тадэвуш Касьцюшка]]]] Разьвіцьцю капіталістычных дачыненьняў перашкаджалі панаваньне магнатаў, нацыянальныя й рэлігійныя супярэчнасьці. Складанае ўнутрыпалітычнае становішча Рэчы Паспалітай імкнуліся выкарыстаць у сваіх інтарэсах Расея, Прусія і Аўстрыя. На іхную карысьць дзеялі розныя групоўкі шляхты. У 1786 годзе ўтварылася [[Барская канфэдэрацыя]] — зьвяз шляхты, накіраваны і супраць ўмяшаньня Расеі ў нутраныя справы дзяржавы, і супраць палітычных рэформаў. Разгром канфэдэрацыі расейскімі войскамі прывёў у 1772 годзе да [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітае]] паміж Расеяй, Прусіяй і Аўстрыяй. Пад уладу Расеі трапілі ўсходнія землі Беларусі з [[Полацак|Полацкам]], [[Віцебск]]ам, [[Магілёў|Магілёвам]], [[Гомель|Гомлем]]. Частка кіроўных колаў бачыла ўратаваньне дзяржавы ў антыфэўдальных рэформах. [[Чатырохгадовы Сойм|Чатырохгадовы сойм 1788—1792 гадоў]] прыняў [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыю 3 траўня 1791 году]], паводле якое ўсталяваў апеку дзяржавы над прыгоннымі сялянамі і пашырыў палітычныя правы мяшчанаў, рэарганізаваў і цэнтралізаваў дзяржаўнае кіраваньне. У адказ кансэрватарская шляхта пры дапамозе Расеі стварыла [[Таргавіцкая канфэдэрацыя|Таргавіцкую канфэдэрацыю]], з фармальных запросінаў якой ажыцьцявілася новае ўмяшаньне Расеі. У 1793 годзе адбыўся [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другі падзел Рэчы Паспалітае]], у выніку якога пад уладу Расеі трапілі землі цэнтральнае Беларусі з [[Барысаў|Барысавам]], [[Менск]]ам, [[Слуцак|Слуцкам]], [[Пінск]]ам. Згодніцкая пазыцыя кіроўных колаў Рэчы Паспалітае стала прычынай палітычнага ўздыму, які прывёў да [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]], узначаленага [[Тадэвуш Касьцюшка|Тадэвушам Касьцюшкам]]. Расея накіравала дадатковыя войскі, якія ў шэрагу бітваў здушылі паўстаньне. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітае]] пад уладу Расеі трапілі землі заходняе Беларусі зь Вільняй, Горадняй, Наваградкам, Берасьцем. [[Падляшша]] адышло да Прусіі. Рэч Паспалітая перастала існаваць<ref name="БелЭН-24"/>. === Пад уладай Расейскае імпэрыі === {{Асноўны артыкул|Паўночна-Заходні край|Русіфікацыя Беларусі}} [[Файл:Michał Kleafas Aginski. Міхал Клеафас Агінскі (J. Grassi, 1782-92).jpg|150px|значак|зьлева|[[Міхал Клеафас Агінскі]]]] [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (Lauvergne, 1840) (2).jpg|300px|значак|[[Менск]]]] На [[анэксія|анэксаваных]]<ref>[[Кастусь Тарасаў|Тарасаў К.]] На чыім баку былі беларусы ў вайне 1812 году? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 51.</ref> Расейскай імпэрыяй землях усталёўваўся тэрытарыяльна-адміністрацыйны падзел на расейскі ўзор — паветы, правінцыі, губэрні і генэрал-губэрнатарствы. У 1772 годзе ўтварылася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] ў складзе 2 губэрняў — [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (з 1776 году [[Полацкая губэрня|Полацкай]], потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]]. У 1793 годзе ўтварыліся [[Менская губэрня|Менская]], у 1795 — [[Слонімская губэрня|Слонімская]] і [[Віленская губэрня|Віленская]] губэрні. У 1796—1801 гадох тэрыторыя Беларусі ўваходзіла ў [[Беларуская губэрня|Беларускую]], Менскую і [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрні]], якіх у 1801 годзе падзялілі на Віцебскую, Магілёўскую, Менскую, [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] і Віленскую губэрні. У губэрнях ствараліся палаты крымінальнага (дзеялі на аснове права Расейскай імпэрыі) і цывільнага (разьвязвалі цывільныя справы паводле нормаў Статуту ВКЛ 1588 году) судоў. Па прыняцьці прысягі на вернасьць маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыне II]] шляхта Беларусі атрымала правы і прывілеі расейскага дваранства. Пры гэтым шляхта страціла права абіраць манарха, разьвязваць мясцовыя справы на ваяводзкіх і павятовых сойміках, ствараць канфэдэрацыі дзеля абароны сваіх вольнасьцяў і прывілеяў. Магнатаў пазбавілі права мець уласныя фартэцыі і войска. Праводзілася чыстка шляхецкага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] ([[Разбор шляхты]]). Кацярына II і [[Павал I]] практыкавалі раздачу дзяржаўных зямель з прыгоннымі сялянамі расейскім [[абшарнік]]ам, вайскоўцам і буйным чыноўнікам. На Беларусь пашыралася агульнарасейская сыстэма дзяржаўных падаткаў і павіннасьцяў. Галоўным падаткам стаў падушны, які быў значна цяжэйшы за ранейшы падымны. Сяляне выконвалі паншчыну, плацілі чынш, натуральныя даніны і інш. На мяшчанаў ускладаліся выдаткі на ўтрыманьні выйсковых гарнізонаў, паліцыі, турмаў, гарадзкога магістрату, паштовае службы, навучальных і мэдычных установаў. Цяжкай павіннасьцю для сялянаў і мяшчанаў Беларусі стаў абавязак пастаўляць рэкрутаў на 25-гадовую (з 1834 году — на 20-гадовую, з 1856 году — на 15-гадовую) службу ў войска. Шэраг законаў абмяжоўваў правы [[жыды|жыдоўскага]] насельніцтва: [[мяжа жыдоўскае аселасьці]], падушны падатак і рэкруцкія павіннасьці ўдвая вышэйшыя, чым для хрысьціянаў, кампаніі па прымусовым высяленьні ў гарады й мястэчкі зь сельскае мясцовасьці. [[Урадавы сынод Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская царква]]) на Беларусі атрымаў дзяржаўны статус, тым часам каталіцкая царква страціла прывілеяванае становішча і трапіла пад кантроль расейскага ўраду. Рымска-каталіцкаму духавенству давалася свабода ў выкананьні рэлігійных абрадаў, але забаранялася схіляць праваслаўных (у тым ліку [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|тых, што прынялі Берасьцейскую унію]]) да пераходу ў рыма-каталіцтва. Каб заахвоціць далучэньне вернікаў [[уніяцтва|ўніяцкае царквы]] да Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) выкарыстоўваліся агітацыя, прымус, матэрыяльныя ўзнагароды ўніяцкага духавенства<ref name="БелЭН-25">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 25.</ref>. [[Файл:Kastuś Kalinoŭski. Кастусь Каліноўскі (G. Bonoldi, 1862-63).jpg|150px|значак|зьлева|[[Кастусь Каліноўскі]]]] [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|300px|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю [[Летувісы|летувісаў]]]] Беларуская шляхта ў часе [[Вайна 1812 году|вайны 1812 году]] падтрымала імпэратара [[Францыя|Францыі]] [[Напалеон Банапарт|Напалеона]], маючы спадзеў пры ягонай дапамозе аднавіць ВКЛ і Рэч Паспалітую. 1 ліпеня 1812 году Напалеон падпісаў указ аб утварэньні ВКЛ у складзе Віленскага, Гарадзенскага, Менскага і Беластоцкага дэпартамэнтаў і прызначыў [[Камісія часовага ўраду Вялікага Княства Літоўскага|Часовы ўрад]] з прадстаўнікоў мясцовае шляхты. Галоўнымі ягонымі задачамі былі: мабілізацыя насельніцтва ў францускую армію, яе матэрыяльнае забесьпячэньне, ахова камунікацыў, падтрыманьне парадкаў у тыле і г. д. Напалеон не зрабіў захадаў дзеля ліквідацыі прыгоннага права, таму сярод сялянства ён не атрымаў падтрымкі, якое адказвала на паборы й марадэрства партызанскім рухам<ref name="БелЭН-25"/>. Уплыў [[Француская рэвалюцыя|Францускае рэвалюцыі 1789—1799 гадоў]] і падзеяў 1812 году спрыяў пашырэньню на Беларусі дэмакратычных і нацыянальна-вызвольных ідэяў. У пачатку XIX ст. у [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] й шэрагу навучальных установаў, у [[Літоўскі асобны корпус|Літоўскім асобным корпусе]] дзеялі гурткі мясцовае моладзі, якія выступалі за аднаўленьне Рэчы Паспалітае. Дзеялі таварыства [[Таварыства філяматаў|філяматаў]] і [[Таварыства філярэтаў|філярэтаў]], таварыства «[[Вайсковыя сябры]]». У 1830—1831 гадох адбываецца [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнае паўстаньне]], мэтай якога было аднаўленьне дзяржаўнасьці ВКЛ і Рэчы Паспалітай. Па ягоным здушэньні расейскі ўрад узяў курс на паступовае аслабленьне эканамічных і палітычных пазыцыяў шляхты й каталіцкага духавенства. Канфіскоўваліся маёнткі ўдзельнікаў паўстаньня, зачыняліся касьцёлы й кляштары, пробашчы і насельнікі якіх мелі дачыненьне да паўстаньня. Узмацніўся «разбор» шляхты. Больш за 10 тысячаў шляхціцаў вылучылі з дваранскага стану. Справаводзтва ў мясцовых дзяржаўных установах і навучаньне ў школах пераводзілася з польскай на расейскую мову. У 1832 годзе расейскія ўлады зачынілі Віленскі ўнівэрсытэт за ўдзел студэнтаў і выкладчыкаў у паўстаньні і «прапольскі дух» выхаваньня. У студзені 1831 году яны скасавалі дзеяньне Статуту ВКЛ 1588 году ў Віцебскай і Магілёўская, у чэрвені 1840 — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях. Узмацніліся рэпрэсіі супраць уніяцкай царквы. 12 лютага 1839 году Сабор вышэйшага ўніяцкага духавенства ў Полацку прыняў акт аб «узьяднаньні» ўніятаў з Урадавым сынодам Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквой). Узмацнілася залежнасьць праваслаўнай і каталіцкай царквы ад дзяржавы. У 1841—1843 гадох іх перавялі на дзяржаўнае ўтрыманьне<ref name="БелЭН-26">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 26.</ref>. [[Файл:Congress_Poland_and_Lithuanian_governorates_-_by_Alexander_Voschinin_-_1851_AD.jpg|міні|300пкс|[[Беларусы]] ([[Ліцьвіны|«літоўцы і беларусы»]]) на мапе № 6 атлясу «Географический атлас Российской империи» (1851 г.). Аўтар — тапограф і картограф Аляксандр Ваўчынін (капітан корпусу тапографаў Расейскай імпэрыі)]] Асновай эканомікі беларускіх земляў у XIX стагодзьдзі заставалася сельская гаспадарка, у якой панавала буйнамаянтковае дваранскае землеўладаньне. Попыт на збожжа ў Заходняй Эўропе стымуляваў абшарнікаў да пашырэньня фальваркаў. Да сярэдзіны XIX ст. 97% абшарніцкіх сялянаў беларускіх земляў знаходзіліся на паншчыне, гэта значыць былі прымацаваныя да панскіх фальваркаў і пазбаўленыя магчымасьці пошукаў іншых заработкаў, перасяленьня ў месты, выяўленьня прадпрымальніцкае ініцыятывы ў сфэры прамысловасьці й гандлю, якую мелі аброчныя сяляне ў цэнтральных губэрнях Расейскай імппэрыі. У 1840—1850 гадох на Беларусі выявіўся крызіс фэўдальна-прыгоньніцкіх дачыненьняў: скарачаліся пасевы, зьніжалася ўраджайнасьць, усё большая колькасьць сялянаў ня здольная была плаціць падаткі й выконваць павіннасьці на карысьць дзяржавы; у банкаўска-крэдытных установах было закладзена каля 70% прыгонных сялянаў: нарастаў антыпрыгоньніцкі рух сялянаў. У 1856—1860 гадох масавыя выступленьні сялянаў адбыліся ў 66 маёнтках, 11 зь іх здушаныя войскамі й паліцыяй. Параза ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне 1853—1856 гадоў]] і пагроза сялянскае рэвалюцыі вымусілі маскоўскага гаспадара [[Аляксандар II|Аляксандра II]] распачаць буржуазныя рэформы. 19 лютага 1861 году ён падпісаў Маніфэст і «Палажэньне» аб вызваленьні абшарніцкіх сялянаў ад прыгоннае залежнасьці. У выніку аграрны рэформаў на Беларусі абшарнікі захавалі больш за палову зямлі<ref name="БелЭН-26"/>. [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1880-89).jpg|150px|значак|зьлева|[[Францішак Багушэвіч]]]] [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|300px|значак|Беларусы на этнаграфічнай мапе Эўропы з атлясу «Géographie Militaire» ([[Парыж]], 1885 г.)]] Адбываецца [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнае паўстаньне 1863—1864 гадоў]] супраць расейскага панаваньня і за аднаўленьне Рэчы Паспалітай у межах 1772 году, якое пачалося абвяшчэньнем [[Маніфэст 22 студзеня|Маніфэсту Часовага нацыянальнага ўраду]] 10 студзеня 1863 году. На тэрыторыі колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] паўстаньнем кіраваў [[Кастусь Каліноўскі]], які ачоліў [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]. Удзельнікі паўстаньня, найперш Кастусь Каліноўскі і яго блізкае кола, карысталіся паролем «''Каго любіш — Люблю Беларусь — То ўзаемна''», вярнулі [[Беларуская мова|беларускую мову]] ва ўрадавае справаводзтва, а таксама выдавалі па-беларуску газэту «[[Мужыцкая праўда]]», праклямацыі і ўлёткі. Гэта прымусіла Нацыянальны ўрад у Варшаве прызнаць гістарычную суб’ектнасьць [[беларусы|беларусаў]] 3 траўня 1863 году ў форме прыняцьця адозвы «Да братоў-беларусаў»<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/31162393.html Каліноўскі быў беларусам. Даказаць адваротнае немагчыма], [[Радыё Свабода]], 22 сакавіка 2021 г.</ref>. Расейскія ўлады здолелі здушыць гэтае выступленьне, яго ўдзельнікаў рэпрэсавалі. Маёнткі датычных да паўстаньня забіраліся ў расейскі дзяржаўны скарб і на льготных умовах прадаваліся выхадцам з цэнтральных расейскіх губэрняў<ref name="БелЭН-26"/>. [[Файл:Biełarusy. Беларусы (J. Karski, 1903).jpg|300пкс|значак|[[Этнічная тэрыторыя беларусаў|Этнаграфічная мапа беларусаў]] (паводле моўнага крытэру), складзеная філёлягам-славістам [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] Па рэформе 1861 году паскорылася фармаваньне рабочае клясы. Ідэолягамі й выразьнікамі інтарэсаў сялянаў і іншых дробных вытворцаў Расейская імпэрыі выступалі арганізацыі рэвалюцыйных народнікаў («[[Зямля і воля]]», «[[Народная воля]]»). У 2-й палове 1870 — пачатку 1880-х гадоў народніцкія гурткі існавалі ў Магілёве, Менску, Віцебску, Горадні, Пінску, Горы-Горках, Слуцку, Воршы. пераважна сярод вучнёўскае моладзі, вайскоўцаў, работнікаў. Пад уплывам выданьняў польскае сацыялістычнае партыя «[[Пралетарыят (партыя)|Пралетарыят]]» і расейскае групы «Вызваленьне працы» частка народнікаў Беларусі ў сярэдзіне 1880-х гадоў перайшло на пазыцыі [[марксізм]]у. У 1895—1900 гадох у 23 населеных пунктах Беларсі адбыліся 292 эканамічныя стачкі, у якіх брала ўдзел каля 11,5 тысячаў работнікаў. У 1896 годзе ўварыўся [[Рабочы саюз Літвы]], у 1897 годзе — [[Бунд]] (Усеагульны жыдоўскі хаўрус у Літве, Польшчы і Расеі). У 1898 годзе зьезд прадстаўнікоў сацыял-дэмакратычных арганізацыяў Пецярбургу, Масквы, Кіева, [[Екацярынаслаў|Екацярынаслава]] і Бунда, што адбыўся ў Менску, абвясьціў пра ўтварэньне [[Расейская сацыял-дэмакратычная работніцкая партыя|Расейскай сацыял-дэмакратычнай работніцкай партыі]] (РСДРП). У пачатку 1900-х гадоў рабочым рухам у гарадох і мястэчках Беларусі кіравалі арганізацыі Бунду. У Горадні й Берасьці ўплыў на рабочых мелі арганізацыі [[Польская сацыялістычная партыя ў Літве|Польскай сацыялістычнай партыі ў Літве (ППС)]]. У 1902—1904 гадох на Беларусі зьявіліся арганізацыі партыі сацыялістаў-рэвалюцыянэраў (ПСР). У 1903 годзе ўтварылася [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларуская сацыялістычная грамада (БСГ)]]. У 1903—1904 гадох узьніклі арганізацыі РСДРП ([[Паўночна-заходні камітэт РСДРП]], [[Палескі камітэт РСДРП]]). Сярод жыдоўскага насельніцтва Беларусі з 1890-х гадоў шырокую агітацыю вялі сіяністы. У часе [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] на Беларусі завяршылася партыйнае афармленьне 3 палітычных лягераў: рэвалюцыйнага (РСДРП, ПСР, ППС, БСГ, Бунд, паалей-сіяністаў, сіяністаў-сацыялістаў і інш.), лібэральнага (КДП, Хаўрус дасягненьня раўнапраўя жыдоў у Расеі, сіяністы, Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы й Беларусі), урадавага (Хаўрус расейскага народу, Саюз 17 кастрычніка). У I Дзяржаўную думу ад 5 заходніх губэрняў абралі 36 дэпутатаў, у тым ліку 29 прыхільнікаў кадэтаў. На выбарах у II Дзяржаўную думу ў 5 заходніх губэрнях перамаглі 2 контрарэвалюцыйныя нацыяналістычныя групоўкі — расейская й польская<ref name="БелЭН-27">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 27.</ref>. [[Файл:Jan Łucevič (Janka Kupała). Ян Луцэвіч (Янка Купала) (1921).jpg|150px|значак|зьлева|[[Янка Купала]]]] [[Файл:Vilnia, Zavalnaja. Вільня, Завальная (1907).jpg|значак|300пкс|Рэдакцыя [[Наша Ніва|Нашай Нівы]] на [[Вуліца Завальная (Вільня)|вуліцы Завальнай]] у Вільні, 1907 г.]] Аграрны й палітычны рух сялянаў прымусіў расейскі ўрад прызнаць неабходнасьць рэформаў, вынікам чаго стала [[Сталыпінская аграрная рэформа]]. На выбарах у III Дзяржаўную думу ў 5 заходніх губэрнях чарнасоценцы й акцябрысты заваявалі 29 і 36 месцаў. Каталіцкае насельніцтва Віленскае й Гарадзенскае губэрняў абралі 6 прадстаўнікоў беларуска-польскіх аўтанамістаў («краёўцаў»). З падобнымі вынікамі прайшлі выбары і ў IV Дзяржаўную думу (1912). Чарнасоценна-акцябрысцкія групоўкі і іхныя органы друку адмаўлялі самастойнасьць беларускага этнасу, зьвінавачвалі беларускі нацыянальны рух і ягоную газэту «[[Наша Ніва]]» ў сэпаратызьме. Супраць [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] выступалі і польскія абшарніцка-клерыкальныя групоўкі. У 1907 годзе амаль усе мясцовыя арганізацыі левых партыяў былі разгромленыя ці вельмі аслабленыя. Сярод меншавікоў і бундаўцаў пашыралася ліквідатарская плынь. Згарнула свае падпольныя структуры БСГ і як партыя часова прыпыніла дзейнасьць. Ейныя кіраўнікі засяродзіліся на легальнай дзейнасьці ў газэце «Наша Ніва» і ўзначалілі беларускі нацыянальна-культурны рух. У 1905—1915 гадох ён прыкметна пашырыўся й набыў міжнародную вядомасьць. Асабліва значныя посьпехі дасягнутыя ў разьвіцьці беларускае літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Цётка]], [[Максім Багдановіч]])<ref name="БелЭН-27"/>. 1 жніўня 1914 году Расейская імпэрыя ўступіла ў вайну зь [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыяй]] ([[Першая сусьветная вайна]]). Беларускія губэрні ў ліку першых перавялі на ваеннае становішча. У выніку наступленьня ([[Сьвянцянскі прарыў]], 1915) нямецкія войскі занялі заходнюю частка Беларусі. Да кастрычніка 1915 году фронт стабілізаваўся на лініі [[Дзьвінск]] — [[Паставы]] — [[Баранавічы]] — [[Пінск]]. Вайна прывяла эканоміку Беларусі да заняпаду. У сельскай мясцовасьці адчуваўся недахоп працоўных рук, скараціліся пасяўныя плошчы, паменшала колькасьць жывёлы. Каля 1/3 прамысловых прадпрыемстваў Беларусі былі эвакуяваныя або дэмантаваныя. Гарады Беларусі перапоўнілі вайскоўцы і ўцекачы<ref name="БелЭН-27"/>. Заняцьце амаль усёй Віленскае, Гарадзенскае і заходняе часткі Менскае губэрняў войскамі Нямецкае імпэрыі, мабілізацыя ў войска, масавае бежанства на ўсход на пэўны час дэзарганізавалі беларускі рух. Беларускі нацыянальна-культурныя арганізацыі распадаліся, спынялася выданьне беларускіх газэтаў і кніг. Частка кіраўнікоў «Нашае Нівы» (браты [[Антон Луцкевіч|Антон]] і [[Іван Луцкевіч]]ы, [[Вацлаў Ластоўскі]] і іншыя) засталіся ў Вільні і ўзначалілі камітэт дапамогі пацярпелым ад вайны. У Вільні дзеялі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група]], [[Сувязь незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі]]. У якасьці каардынатара беларускага нацыянальнага руху выступаў Цэнтральны саюз беларускіх нацыянальных арганізацыяў на чале зь [[Беларускі народны камітэт|Беларускім народным камітэтам]], пад кіраўніцтвам якога ў 1916—1917 гадох з дазволу уладаў Нямецкае імпэрыі пачалося выданьне школьных падручнікаў, газэты «[[Гоман (1916)|Гоман]]». У 1916 годзе ў Петраградзе зьявіліся штотыднёвыя газэты «[[Дзяньніца]]» й «[[Сьветач (газэта)|Сьветач]]»<ref name="БелЭН-27"/>. === Беларуская Народная Рэспубліка і Беларуская ССР === {{Асноўны артыкул|Беларуская Народная Рэспубліка}} [[Файл:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|міні|300пкс|Мапа [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], 1918 г.]] [[Файл:Raman Skirmunt. Раман Скірмунт (1906).jpg|150px|значак|зьлева|[[Раман Скірмунт]]]] [[Першая сусьветная вайна]] паскорыла перамогу [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Лютаўскае рэвалюцыі 1917 году ў Расеі]]. У выніку зрынаньня самадзяржаўя ўлада перайшла да [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]]. Паводле прыкладу Петраграду на Беларусі ствараліся Саветы рабочых і салдацкіх дэпутатаў, народная міліцыя. У Менскім Савеце адзначаўся ўплыў бальшавікоў. Па [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Лютаўскай рэвалюцыі]] аднавіла сваю дзейнасьць і [[Беларуская сацыялістычная грамада|БСГ]]<ref name="БелЭН-28">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 28.</ref>. Адначасна ўзьнікла шмат іншых беларускі нацыянальных арганізацыяў і суполак ня толькі на тэрыторыі Беларусі, але і ў гарадох Расеі, дзе было шмат беларусаў-уцекачоў. 25—27 сакавіка 1917 году ў Менску адбыўся [[Зьезд беларускіх нацыянальных арганізацыяў]], які выставіў патрабаваньне дзяржаўнае аўтаноміі для Беларусі ў складзе Расейскае фэдэрацыйнае дэмакратычнае рэспублікі, абвясьціў сябе «найвышэйшай краёвай інстытуцыя» да скліканьня Беларускае краёвае рады (БКР), а сваім выканаўчым органам — [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)]], якому даручыў падрыхтаваць выбары БКР. Ягоным старшынём абралі [[Раман Скірмунт|Рамана Скірмунта]]. Ён жа ўзначаліў дэлегацыю перамоваў з Часовым урадам у пытаньнях аўтаноміі Беларусі. Але ўрад адмовіўся разьвязваць гэтае пытаньне да Ўстаноўчага сходу. Паводле ініцыятывы БСГ у ліпені 1917 году адбыўся [[Зьезд беларускіх арганізацыяў і партыяў]]. На ім БНК замяніла [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацыяў]], рэарганізаваная ў кастрычніку 1917 году ў [[Вялікая беларуская рада|Вялікую беларускую раду (ВБР)]]<ref name="БелЭН-28"/>. 25 кастрычніка 1917 году ў выніку ўзначаленага бальшавікамі ўзброенага паўстаньня ў Петраградзе Часовы ўрад быў скінуты і ўлада перайшла да Савету Народных Камісараў на чале з [[Уладзімер Ленін|Уладзімерам Ульянавым (Леніным)]]. 26 кастрычніка савецкую ўладу абвясьцілі ў Менску. У пачатку лістапада найвышэйшым бальшавіцкім органам улады ў краі стаў Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Заходняга фронту. 18—25 лістапада савецкую ўладу прызналі зьезд Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў, III зьезд сялянскіх дэпутатаў Менскае й Віленскае губэрняў і II зьезд арміяў Заходняга фронту. 26 лістапада абраныя зьездамі выканаўчыя камітэты аб’ядналіся і ўтварылі [[Абласны выканаўчы камітэт Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняе вобласьці і фронту|Абласны выканаўчы камітэт Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняе вобласьці і фронту (Аблвыкамзах)]]. У сьнежні 1917 — студзені 1918 году адбыліся зьезды Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Віцебскае й Магілёўскае губэрняў, на якіх завяршылася праца з усталяваньня бальшавіцкае ўлады ў гэтых губэрнях. Аблвыкамзах ігнараваў беларускае нацыянальнае пытаньне й не прызнаваў існаваньня самастойнага беларускага народу<ref name="БелЭН-28"/>. [[Файл:Źmicier Žyłunovič (Ciška Hartny). Зьміцер Жылуновіч (Цішка Гартны) (1910-19) (3).jpg|150px|значак|зьлева|[[Зьміцер Жылуновіч]]]] [[Файл:Biełaruś. Беларусь (1919).jpg|міні|300пкс|Мапа Беларусі ([[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]), 1919 г.]] У адказ на [[Кастрычніцкі пераварот 1917 году ў Расеі]] ВБР разам з Цэнтральнай беларускай вайсковай радай зьвярнулася з «Граматай да беларускага народу», дзе асудзіла дзейнасьць бальшавікоў. ВБР склікала ў Менску [[Першы Ўсебеларускі кангрэс]] 1917 году. I зьезд прызнаў неабходным стварэньне Беларускае дзяржаўнасьці, не прызнаў улады Аблвыкамзаху, таму на загад яго кіраўнікоў быў разагнаны з выкарыстаньнем вайсковае сілы. Частка дэлегатаў стварыла выканаўчы камітэт, а потым Раду зьезду, якая [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] 25 сакавіка 1918 году абвясьціла Беларусь незалежнай і свабоднай дзяржавай — [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікай (БНР)]]<ref name="БелЭН-28"/>. Ваенна-палітычныя разьлікі Расеі, міжнароднае становішча, дзейнасьць БНР сталі прычынамі фармальнага прызнаньня бальшавіцкімі ўладамі ў Маскве права беларускага народу на нацыянальную дзяржаўнасьць. Выконваючы пастанову ЦК РКП(б), VI Паўночна-Заходняя абласная канфэрэнцыя ў Смаленску пастанавіла аб абвяшчэньні [[БССР|Беларускае Савецкае Сацыялістычнае Рэспублікі (БССР)]] у межах Віцебскае, Гарадзенскае, Магілёўскае, Менскае, беларускіх паветаў Віленскае, Ковенскае і Смаленскае губэрняў. Утварэньне БССР з сталіцай у Менску 1 студзеня 1919 году абвешчанае маніфэстам [[Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі|Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўраду Беларусі]]. Паводле патрабаваньня ЦК РКП(б) 27 лютага 1919 году ўтварылася [[ЛітБел|Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка (ЛітБел) ]] з сталіцай у Вільні. Другое абвяшчэньне БССР адбылося 31 ліпеня 1920 году ў Менску<ref name="БелЭН-28"/>. Утварэньне БССР фактычна стала адказам на абвяшчэньне незалежнасьці Беларускае Народнае Рэспублікі, што ад пачатку прызнавалася на афіцыйным узроўні — як зазначаў першы савецкі камісар фінансаў Беларусі [[Ісак Рэйнгольд]] на паседжаньні Цэнтральнага Бюро [[Камуністычная партыя Беларусі|КП(б)Б]] 22 студзеня 1919 году<ref>[[Дзьмітры Гурневіч|Гурневіч Д.]] [https://www.svaboda.org/a/31168020.html «Былі крыкі ў экстазе». (Не)прыдуманае інтэрвію з прэм’ерам БНР Луцкевічам пра 25 сакавіка 1918 году], [[Радыё Свабода]], 25 сакавіка 2021 г.</ref>: {{Цытата| Існаваньне Беларускай Рады змусіла вылучыць Беларускую [Савецкую] Рэспубліку {{арыгінал|ru|Существование Белорусской Рады заставило выдвинуть Белорусскую [Советскую] Республику}} }} У лістападзе — сьнежні 1920 году адбыўся [[Слуцкі збройны чын]], мэтай якога была абарона непадзельнае Беларусі ў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічных межах]], усталяваньне рэспублікі і прызнаньне Беларускай Народнай Рэспублікі, а таксама незалежнасьць ад Польшчы й Расеі. Слуцкі фронт БНР стаў рэальным вайсковым змаганьнем за незалежнасьць, а [[Першы Слуцкі полк|Слуцкая брыгада]] — увасабленьнем волі беларусаў да свае дзяржаўнасьці<ref name="Viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/himn-i-dziejaslovy/29837829.html Чаму дзяржаўным гімнам БНР стаў ваяцкі марш «Мы выйдзем шчыльнымі радамі»?], [[Радыё Свабода]], 23 сакавіка 2019 г.</ref>. Аднак Слуцкае выступленьне, урэшце, здушыла [[Чырвоная армія]]<ref>{{Кніга|аўтар=[[Іван Саверчанка]], [[Зьміцер Санько]].|частка=[https://knihi.com/Ivan_Saviercanka/150_pytanniau_i_adkazau_z_historyi_Bielarusi.html#chapter117 117. Што такое Слуцкі збройны чын]|загаловак=150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|арыгінал=|спасылка=https://knihi.com/Ivan_Saviercanka/150_pytanniau_i_adkazau_z_historyi_Bielarusi.html|адказны=|выданьне=|месца=[[Вільня]]|выдавецтва=[[Наша Будучыня]]|год=2002|старонкі=|старонак=238|сэрыя=|isbn=9986-9229-6-1|наклад=}}</ref>. === Сярэдняя Літва === [[Файл:Lithuanie historique et ennographique (1920).jpg|значак|300пкс|[[Вялікае Княства Літоўскае|Літва гістарычная]] і [[Летува]] («Літва этнаграфічная»). [[Рыга]], 1920 г.]] {{Асноўны артыкул|Сярэдняя Літва}} Рэспубліка [[Сярэдняя Літва]] — дзяржаўна-палітычнае ўтварэньне на тэрыторыі Віленшчыны і Гарадзеншчыны ў 1920—1922 гадох. Рэспубліка была апошняй спробай аднавіць [[Літва|Літву]] ў гістарычным і [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыйным]] сэнсе (таксама плянавалася ўтварыць Літву Верхнюю і Літву Ніжнюю). Стварэньне дзяржавы стала магчымым у выніку «Бунту Жалігоўскага» дзякуючы Першай [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]] польскай арміі пад кіраўніцтвам ураджэнца [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыны]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]]. Разьмешчаная вакол гістарычнай сталіцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — [[Вільня|Вільні]] — дзяржава 18 месяцаў была [[буфэрная зона|буфэрнай зонай]] паміж [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікай]], ад якой залежала, і [[Летува|Летувой]], якая дэкляравала свае правы на гэтую тэрыторыю<ref name="von Rauch">{{Кніга| first=Georg von |last=Rauch |authorlink=Georg von Rauch | editor=Gerald Onn | title =The Baltic States: Years of Independence – Estonia, Latvia, Lithuania, 1917–40 | year =1974 | pages = 100–102 | chapter =The Early Stages of Independence | chapterurl= https://books.google.com/books?id=emBIdi4LPz8C&pg=PA101 |publisher =C. Hurst & Co| isbn=0-903983-00-1 }}</ref>. [[Файл:Rzeczpospolita Central Lithuania.png|зьлева|значак|Мапа Рэспублікі Сярэдняй Літвы]] Па некаторых затрымках, зьвязаных з пратэстам [[Ліга народаў|Лігі народаў]] ([[Жэнэва]], [[Швайцарыя]]), якая плянавала ўвод міжнародных войскаў, 8 студзеня 1922 году адбыліся выбары ў Сойм і тэрыторыя рэспублікі была [[Анэксія|анэксаваная]] Польшчай. Люцыян Жалігоўскі пазьней у сваіх мэмуарах, выдадзеных у Лёндане ў 1943 годзе, асудзіў палітыку анэксіі і закрыцьця беларускіх школаў ды адмаўленьня ад канфэдэрацыйных плянаў маршалка [[Юзэф Пілсудзкі|Юзэфа Пілсудзкага]] польскім «саюзьнікам»<ref>{{Спасылка|url=http://history-belarus.by/images/img-figures/zeligowski/Zeligowski_Zapomnianae-prawdy.pdf|title=Zapomniane prawdy|author=Żeligowski, Lucjan|year=1943|publisher=F. Mildner & Sons|language = pl}}</ref>. {{Цытата|9 кастрычніка 1920 году заняў Вільню ня польскі генэрал Жалігоўскі, а [[літвін]] Жалігоўскі. Мараю гэтага апошняга было жыць сярод суайчыньнікаў на літоўскай зямлі. Я не вылучаў сярод іх ні палякаў, ні русінаў, ні жмудзінаў. Будучы літвінам, я ніколі не пераставаў быць палякам. Два гэтыя паняцьці зьвязаныя між сабою. Яны ўзаемна дапаўняюць адно другое. | Успаміны Люцыяна Жалігоўскага}} Таксама генэрал захапляўся ідэямі [[панславізм]]у: «''Але ня толькі геаграфічна Літва была сэрцам славянства. Была ім маральна. Яна, адна з усіх славянскіх народаў, магла лёгка пагаварыць з усімі. Як з Польшчай, так з Расеяй, так з Украінай. Уклад псыхічны літоўскіх народаў быў як бы створаны, каб прымірыць усіх. У яго ніколі не было варожасьці, ні нацыянальнай, ні рэлігійнай, ні культурнай''». Некалькімі ж дзесягодзьдзямі раней у пратаколе допыту 19-гадовага рэвалюцыянэра 10 сакавіка 1887 году пазначана, што Юзэф Пілсудзкі казаў:<ref>{{Спасылка|language = be|url = https://euroradio.fm/25-gadou-tamu-bylo-abyaulena-shto-yazep-pilsudski-belarus-fota|title = 25 гадоў таму было аб'яўлена, што Язэп Пілсудскі — беларус (фота)}}</ref> {{Цытата|Завуць мяне Восіп Восіпавіч Пілсудскі; ад роду маю 19 гадоў; паходжаньне і народнасьць дваранін, беларус… | Пратакол допыту Юзэфа Пілсудскага ад 10 сакавіка 1887 г. }} === Беларуская ССР і Заходняя Беларусь === {{Асноўны артыкул|Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка}} [[Файл:Biełaruś. Беларусь (1924).jpg|міні|300пкс|Мапа Беларусі 1924 году з пазначэньнем тагачасных граніцаў БССР і беларускіх тэрыторыяў у межах іншых дзяржаваў]] Тэрыторыя адноўленае БССР складалася толькі з 6 паветаў Менскае губэрні. Паводле [[Рыская мірная дамова|Рыскае мірнае дамовы]] 1921 году да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] адышла [[Заходняя Беларусь]]. 30 сьнежня 1922 году ўтварыўся [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] (СССР), у які ўвайшла і БССР. Паводле прапановы партыйна-савецкага кіраўніцтва БССР цэнтральныя ўлады згадзіліся ў 1924 і 1926 гадох на [[Узбуйненьне БССР|ўзбуйненьне БССР]] шляхам улучэньне ў яе склад часткі Віцебскае і Гомельскае губэрняў. У 1920-я — пачатку 1930-х гадоў у Беларусі праводзіліся сацыялістычная індустрыялізацыя і масавая калектывізацыя сельскае гаспадаркі, у 1924—1929 гадох праводзілася палітыка [[беларусізацыя|беларусізацыі]]<ref name="БелЭН-28"/>. У 1929 пачалася [[Расеізацыя|палітыка абмежаваньня мовы тытульнай нацыі Беларусі]], працягам якой стала [[рэформа беларускага правапісу 1933 году]], якая штучна наблізіла беларускую мову да расейскай. Цяжкім злачынствам супраць усіх пластоў грамадзтва сталі [[Рэпрэсіі ў БССР|палітычныя рэпрэсіі]], якія набылі сыстэмны характар у пачатку 1930-х гадоў, а найбольшы размах мелі ў 1937—1938 гадох, адна з найстрашнейшых акцыяў — [[Чорная ноч|Ноч расстраляных паэтаў]]. У выніку [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Ўкраіну 1939 году|паходу Чырвонае Арміі ў верасьні 1939 году ў Заходнюю Беларусь]] ейную тэрыторыю далучылі да БССР, аднак Віленшчыну перадалі Летуве. Летува атрымала каля 6880 квадратных кілямэтраў (2660 квадратных міляў) тэрыторыі Віленскага краю (у тым ліку Вільню, гістарычную сталіцу Вялікага Княства Літоўскага). Сярод жыхароў Вільні прадстаўнікі сучаснае летувіскае нацыянальнасьці складалі тады ўсяго 3%. Далучэньне земляў ажыцьцяўлялася ў адпаведнасьці з сакрэтным пратаколам да [[Пакт Молатава — Рыбэнтропа|Дамовы аб ненападзе паміж Нямеччынай і СССР]]<ref name="БелЭН-28"/>. [[Файл:Tchernobyl radiation 1996-ru be-x-old.svg|значак|229x229пкс|Мапа радыяактыўнага забруджваньня у выніку [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС.]]]] У час [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] 1941—1945 гадоў (эпізоду [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]) на тэрыторыі Беларусі разгарнулася партызанскае і падпольнае змаганьне. Паводле афіцыйных савецкіх зьвестак, у Савецкай Арміі, савецкіх партызанскі фармаваньнях і шэрагах савецкіх падпольнікаў супраць арміі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] змагалася больш за 1,5 млн жыхароў Беларусі. Вайна нанесла рэспубліцы велізарныя страты. Паводле сучасных ацэнак, загінуў кожны трэці жыхар Беларусі. Рэспубліка страціла больш за палову нацыянальнага багацьця. У 1945 годзе паводле савецка-польскае дамовы аб дзяржаўнай граніцы ад 18 жніўня 1945 году, 17 раёнаў [[Беластоцкая вобласьць|Беластоцкае вобласьці]] з горадам [[Беласток]]ам і 3 раёны Берасьцейскае вобласьці ўлады СССР перадалі ў склад [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]]<ref name="БелЭН-28"/>. У 1945 годзе Беларусь стала сузаснавальніцай [[ААН]], аднак яе ўдзел ня быў самастойным, а падпарадкоўваўся дэлегацыі [[СССР]]. У 1951 годзе зацьвердзілі [[Сьцяг Беларускай ССР|новы сьцяг БССР]], у 1955 годзе — [[Гімн Беларускай ССР|рэспубліканскі гімн]]<ref name="БелЭН-28"/>. У 1986 годзе Беларусь сталася асноўнай ахвярай [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскае катастрофы]]. === Рэcпубліка Беларусь === [[Файл:RIAN archive 52076 Leonid Kravchuk, Stanislav Shushkevich and Boris Yeltsin (cropped).jpg|зьлева|значак| [[Станіслаў Шушкевіч|Шушкевіч]], [[Леанід Краўчук|Краўчук]], [[Барыс Ельцын|Ельцын]] у Белавескай пушчы]] Сацыяльна-эканамічны крызіс другое паловы 1980 — пачатку 1990-х гадоў спрыяў нарастаньню дэзінтэграцыйных працэсаў у СССР. 27 ліпеня 1990 году Вярхоўны савет БССР прыняў [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі|Дэклярацыю аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. [[Жнівеньскі путч]] у Маскве (19—21 жніўня 1991) і падтрымка яго кіраўніцтвам КПБ паглыбіла крызіс сыстэму ўлады, якая існавала ў той час у Беларусі. 25 жніўня 1991 году Вярхоўны савет БССР прыпыніў дзейнасьць КПБ на тэрыторыі Беларусі. 19 верасьня 1991 году афіцыйную назву Беларускай дзяржавы зьмянілі на Рэспубліку Беларусь. У якасьці дзяржаўных сымбаляў аднавілі [[Беларусы|беларускія]] [[Нацыянальныя сымбалі|нацыянальныя]] герб [[Пагоня|Пагоню]] і [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. У сьнежні 1991 году ў выніку дэнансацыі дамовы 1922 году СССР спыніў існаваньне. 8 сьнежня 1991 году лідэры Беларусі ([[Станіслаў Шушкевіч]]), Украіны ([[Леанід Краўчук]]) і Расеі ([[Барыс Ельцын]]) у [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] падпісалі [[Белавескія пагадненьні|пагадненьне]] аб утварэньні [[Садружнасьць Незалежных Дзяржаваў|Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў]]. У 1994 годзе прынялі [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыю Беларусі]], адбыліся першыя [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 1994 году|прэзыдэнцкія выбары]]. Паводле вынікаў другога туру, першым прэзыдэнтам краіны абралі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнка]]. Актывізацыя прарасейскіх настрояў ва ўладных колах Беларусі адзначалася яшчэ з восені 1993 году, што выявілася ў працы Канстытуцыйнай Камісіі: большасьць яе сябраў выказаліся за тое, каб упамінаньне крыніцаў Беларускай дзяржаўнасьці — ня толькі Вялікага Княства Літоўскага і Беларускай Народнай Рэспублікі, але і Беларускай ССР — выключыць з тэксту [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]]. Такую пастанову падтрымала большасьць [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|дэпутацкага корпусу]]<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.</ref>. Увогуле, у 1991—1994 гадох Беларусь была адзінай краінай з былых рэспублік СССР, дзе нацыянальныя палітычныя сілы ня мелі прадстаўніцтва ў міністэрствах і структурах мясцовай выканаўчай улады — фактычна ня мелі доступу да рэальнага кіраваньня дзяржавы<ref name="navumcyk_15.04.2020">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30555697.html Беларусь як унікум. Адказ Прэйгерману], [[Радыё Свабода]], 15 красавіка 2020 г.</ref>. Аднак поўнае аднаўленьне [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыйнай]] [[Моўная палітыка|моўнай]] і культурнай палітыкі адбылося толькі па ўсталяваньні Лукашэнкам [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму]], што стала вынікам супадзеньня інтарэсаў уладаў Расеі, якія рэанімавалі [[Імпэрыялізм|імпэрскую ідэю]], і Лукашэнкі, які меў спадзяваньні праз далучэньне Беларусі да Расеі замяніць яе нямоглага прэзыдэнта [[Барыс Ельцын|Барыса Ельцына]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 10.</ref>. У 1995 годзе па [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|акце тэрору ў парлямэнце Беларусі]] ён правёў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]], які супярэчыў Канстытуцыі Беларусі і дзейнаму заканадаўству<ref name="МП">[[Міхаіл Пастухоў|Пастухоў М.]] [https://knihi.com/none/Aniamiennie_Z_kroniki_zniscennia_bielaruskaj_movy.html#chapter13 Ці законны рэфэрэндум 1995 году адносна наданьня дзяржаўнага статусу расейскай мове?] // Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы. — Вільня, 2000.</ref><ref name="zapr">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудзкі С.]] [https://web.archive.org/web/20170814200257/http://jivebelarus.net/language/language-defeat-06.html Грамадзкае сьцьвярджэньне беларускай мовы і парушэньні правоў беларускамоўных людзей] // Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы. — Вільня, 2000.</ref><ref name="zapr1">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудзкі С.]] [https://web.archive.org/web/20110722003014/http://arche.bymedia.net/2002-1/zapr102.html Моўная палітыка ў Беларусі ў 1990-я гады] // [[Архэ Пачатак]]. №1 (21), 2002.</ref>, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>. Па рэфэрэндуме, Лукашэнка пазбавіў беларускія [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальныя сымбалі]] бел-чырвона-белы сьцяг і герб Пагоню статусу афіцыйнай дзяржаўнай сымболікі і надаў дзяржаўны статус [[расейская мова|расейскай мове]]. [[Файл:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|значак|296пкс|[[Марш за свабоду (Менск, 2020)|300-тысячны мітынг супраць фальсыфікацыі выбараў, гвалту і беззаконьня]]. Менск, {{nowrap|16 жніўня 2020 г.}}]] Улетку 1996 году 70 дэпутатаў [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня|Вярхоўнага Савету]] паставілі подпісы пад [[імпічмэнт]]ам прэзыдэнту з прычыны парушэньня ім Канстытуцыі Беларусі. У адказ Лукашэнка з парушэньнем Канстытуцыі і закону «Аб народным галасаваньні (рэфэрэндуме) у Рэспубліцы Беларусь» правёў 24 лістапада 1996 году [[Рэфэрэндум у Беларусі 1996 году|чарговы рэфэрэндум]], на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў якога разагнаў Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня і ўтварыў цалкам падкантрольны [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны сход]], які стаў найвышэйшым заканадаўчым органам рэжыму ў Беларусі. Адначасна апазыцыю цалкам выціснулі з тэлевізіі і радыё, а апазыцыйным газэтам не давалі друкавацца. У знак пратэсту ў адстаўку падалі прэм’ер-міністар Беларусі, два іншыя міністры і сем судзьдзяў [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага суду]]. У гэтых умовах [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаныя Штаты]] і [[Эўразьвяз]] адмовіліся прызнаваць легітымнасьць рэфэрэндуму. Тым часам Лукашэнка канцэнтраваў у сваіх руках уладу з дапамогаю ўзмацненьня спэцыяльных службаў, у прыватнасьці [[Камітэт дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]. У красавіку 1998 году Лукашэнка стварыў г. зв. «[[Саюз Расеі і Беларусі]]», пазьней абвясьціў пра стварэньне г. зв. «[[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі|Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расеі]]». Улады [[Расея|Расеі]] актыўна падтрымлівалі аўтарытарны рэжым у Беларусі ад часоў палітычнай крызы 1996 году, калі Лукашэнку зь іх дапамогай удалося ўнікнуць імпічмэнту і здабыць абсалютную ўладу ў краіне<ref>[https://www.svaboda.org/a/27138163.html За што Селязьнёў атрымаў ад Лукашэнкі ордэн Скарыны?], [[Радыё Свабода]], 20 ліпеня 2015 г.</ref>. Незаконныя прэзыдэнцкія выбары з падкантрольнай Лукашэнку працэдурай падліку галасоў праходзілі ў 2001, 2006, 2010 і 2015 гадох. Кожныя зь іх выклікалі пратэсты грамадзянаў Беларусі і крытыку з боку ЗША і краінаў Эўразьвязу — найперш праз працэдуру падліку галасоў, якая дазваляла цалкам фальсыфікаваць вынікі і адкідала ўсякі кантроль за падлікам галасоў для не зьвязаных з рэжымам Лукашэнкі грамадзянаў Беларусі. 8 жніўня 2020 году прайшлі [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|чарговыя незаконныя прэзыдэнцкія выбары]], па якіх адбыліся [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавыя пратэсты супраць іх фальсыфікацыі, гвалту і беззаконьня]]. Пратэсты адзначаліся найбольшай за ўсю гісторыю колькасьцю ўдзельнікаў (у Менску выходзілі сотні тысячаў чалавек, у абласных цэнтрах — дзясяткі, у многіх раённых — тысячы) і праходзілі пад [[беларусы|беларускай]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнай сымболікай]]. У час здушэньня гэтых пратэстаў гвалт рэжыму Лукашэнкі над грамадзянамі Беларусі перайшоў на прынцыпова новы ўзровень, калі ён выявіўся [[Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі (2020)|забойствамі]] і масавымі катаваньнямі, а маштаб рэпрэсіяў у краіне наблізіўся да часоў [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскага тэрору]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/30935222.html Партыя БНФ: «Беларусь ня ведала такога маштабу зьверстваў з часоў бальшавіцкага тэрору і нацысцкай акупацыі»], [[Радыё Свабода]], 7 лістапада 2020 г.</ref>. [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну]] 24 лютага 2022 году адкрыта прадэманстравала, што Беларусь знаходзіцца пад [[Гібрыдная вайна|гібрыднай]]<ref name="Litwin-2024"/><ref name="Usov-2023"/><ref name="UW-2022"/><ref name="BRN"/> [[Расейская акупацыя Беларусі|акупацыяй Расеі]]<ref name="Lichtarovic-24-02-2022"/><ref name="Hurnievic-26-02-2022"/><ref name="Daskievic-25-02-2022"/><ref name="AC-2022"/><ref name="Korsunau-2022">[https://nashaniva.com/?c=ar&i=285495 Генадзь Коршунаў: Каб у свой час сусветная супольнасць так стала побач з беларусамі, як сёння з украінцамі, то нішто не ляцела б з акупаванай тэрыторыі], [[Наша Ніва]], 27 лютага 2022 г.</ref><ref name="Dubaviec-2022">[[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]] [https://www.svaboda.org/a/31742497.html Як «беларуская» ўлада ператварылася ў акупацыю і ўсім нам стала сорамна, — Дубавец], 8 сакавіка 2022 г.</ref>. 25 сакавіка 2023 году [[Уладзімер Пуцін|Ўладзімер Пуцін]] заявіў, што Расея разьмяшчае у Беларусі сваю тактычную ядзерную зброю, што неўзабаве ажыцьцявілі<ref>[https://www.svaboda.org/a/32336402.html Сахашчык: Ядзерная зброя моцна актывізуе партызанскі рух у Беларусі], [[Радыё Свабода]], 27 сакавіка 2023 г.</ref><ref name="Usau-29-03-2023"/>. == Дзяржаўны лад == {{Асноўны артыкул|Дзяржаўны лад Рэспублікі Беларусь}} Беларусь — [[унітарная дзяржава]], форма кіраваньня — [[прэзыдэнцкая рэспубліка]]. Тэрмін для кожнага прэзыдэнту складае пяць гадоў. Паводле [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі 1994 году]], прэзыдэнт [[дэ-юрэ]] можа займаць пасаду ня больш за два тэрміны, аднак у 2004 годзе на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў [[Рэфэрэндум у Беларусі 2004 году|рэфэрэндуму]] [[рэжым Лукашэнкі]] [[дэ-факта]] прыбраў гэтае абмежаваньне<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3882843.stm Profile: Alexander Lukashenko], [[BBC|BBC News]]</ref>. Першым прэзыдэнтам стаў [[Аляксандар Лукашэнка]], абраны на гэтую пасаду ў другім туры [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 1994 году|выбараў 1994 году]]. У 1996 годзе з ініцыятывы Лукашэнкі прайшоў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1996 году|рэфэрэндум]], на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў якога ў Канстытуцыю ўнесьлі шэраг зьменаў, а Лукашэнка павялічыў свой тэрмін на 2 гады, такім чынам наступныя афіцыйныя прэзыдэнцкія выбары адбыліся ў 2001 годзе. Галоўны орган [[Заканадаўчая ўлада|заканадаўчай улады]] — [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]], ліквідаваны Лукашэнкам на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў рэфэрэндуму 1996 году і заменены на падкантрольны рэжыму [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны сход]], які складаецца з [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў]] (ніжняя палата) і [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савету Рэспублікі]] (верхняя палата). З улікам таго, што назва «Вярхоўны [[Савет]]» небеларуская і паходзіць ад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], выказваюцца прапановы вярнуць парлямэнту краіны традыцыйную ад часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] назву — [[Сойм]]<ref name="Cajcyc">Чайчыц А. [https://www.svaboda.org/a/28449360.html Карыснае практыкаваньне ад Зянона Пазьняка], [[Радыё Свабода]], 24 красавіка 2017 г.</ref><ref>[http://www.bielarus.net/pdf/Program_Bolnaja_Bielarus_internet.pdf Народная Праграма Вольная Беларусь — гэта праект новай Беларусі]. — Варшава — Нью-Ёрк — Менск: «Беларускія Ведамасьці», 2017. С. 13.</ref>. [[Судовая ўлада]] ажыцьцяўляецца судамі, найвышэйшы судовы орган — [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны суд]]. Гаспадарчыя спрэчкі паміж прадпрыемствамі, установамі і арганізацыямі разглядае [[Вышэйшы гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь|Вышэйшы гаспадарчы суд]]. Кантроль за канстытуцыйнасьцю нарматыўных актаў у дзяржаве ажыцьцяўляе [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйны суд]], легітымны склад якога, аднак, разагнаны па рэфэрэндуме 1996 году<ref name="Пастухоў-2021">{{артыкул||дата публікацыі=2021-03-12|загаловак=Канстытуцыя: шматкроць перапісаная і не дзеючая|год=2021|выданьне=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|мова=be|нумар=10 (718)|старонкі=4|дата доступу=2021-03-20|аўтар=[[Міхаіл Пастухоў|Пастухоў М.]], Пульша С.}}</ref>. Нагляд за дакладным і аднастайным выкананьнем законаў ускладаецца на [[Генэральны пракурор Рэспублікі Беларусь|Генэральнага пракурора]]. Кантроль за выкананьнем дзяржаўнага бюджэту і выкарыстаньнем дзяржаўнай уласнасьці ажыцьцяўляе [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнага кантролю]]<ref name="BE-12">{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 12.</ref>. == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == {{Асноўны артыкул|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі}} [[Файл:Belarus, administrative divisions - be-x-old - colored.svg|значак|421x421пкс|Мапа]] Тэрыторыя Рэспублікі Беларусь падзяляецца на тэрыторыю [[сталіца|сталіцы]] і тэрыторыі [[вобласьць|вобласьцяў]]. Тэрыторыя вобласьці падзяляецца на тэрыторыю [[раён]]аў і гарадоў абласнога падпарадкаваньня. Тэрыторыя раёну падзяляецца на тэрыторыю [[сельсавет]]аў, [[пасёлак|пасёлкаў]] і гарадоў раённага падпарадкаваньня. Беларусь падзяляецца на шэсьць вобласьцяў, якія маюць назву паводле свайго адміністрацыйнага цэнтру. У сваю чаргу гэтыя вобласьці падзяляюцца на 118 раёнаў. Сталіца краіны Менск мае адмысловы статус. Цяперашні адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі фактычна застаўся з часоў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Адміністрацыйна-тэрытарыльныя адзінкі маюць савецкія небеларускія афіцыйныя назвы, з гэтай прычыны прапануецца вярнуць традыцыйныя ад часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] назвы — [[Ваяводзтва|ваяводзтвы]] (замест вобласьцяў), [[павет]]ы (замест раёнаў) і [[Староства (Вялікае Княства Літоўскае)|староствы]] (замест сельсаветаў)<ref name="Cajcyc"/>. З улікам таго, што наяўны падзел забясьпечвае моцную цэнтралізацыю і адміністрацыйна-палітычны кантроль над мясцовай ўладай з боку цэнтральных ворганаў улады, дзеля зьмяншэньня цэнтралізацыі, адміністрацыйнай і бюджэтнай нагрузкі выказваюцца прапановы павялічыць колькасьць адзінак самакіраваньня першага ўзроўню {| class="wikitable sortable" !Нумар {{Заўвага|Коды 1-7, пазначаныя на нумарах аўтамабіляў, азначаюць адпаведную адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку, дзе гэты аўтамабіль зарэгістраваны.}} ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Герб !Вобласьць !Плошча (км²) !Насельніцтва !Сталіца |- |#1 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Brest_Region.svg|24x24пкс]] |[[Файл:Flag_of_Brest_Voblast,_Belarus.svg|26x26пкс]] [[Берасьцейская вобласьць]] | style="text-align:right;" |32786,44 | style="text-align:right;" |1 384 476 |[[Берасьце]] |- |#2 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Vitsebsk_Voblasts.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Vitsebsk_Voblasts.svg|26x26пкс]] [[Віцебская вобласьць]] | style="text-align:right;" |40051,34 | style="text-align:right;" |1 180 202 |[[Віцебск]] |- |#3 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_arms_of_Homyel_Voblast.svg|21x21пкс]] |[[Файл:Flag_of_Homyel_Voblast.svg|26x26пкс]] [[Гомельская вобласьць]] | style="text-align:right;" |40371,36 | style="text-align:right;" |1 415 749 |[[Гомель]] |- |#4 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Hrodna_Voblasts.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Hrodna_Voblasts.svg|26x26пкс]] [[Гарадзенская вобласьць]] | style="text-align:right;" |25126,98 | style="text-align:right;" |1 043 681 |[[Горадня]] |- |#5 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Minsk_province.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|26x26пкс]] [[Менская вобласьць]] | style="text-align:right;" |39849,00 | style="text-align:right;" |1 426 525 |[[Менск]] |- |#6 | style="text-align:center;" |[[Файл:Escut_Oblast_Mohilev.png|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Mahilyow_Voblast.svg|26x26пкс]] [[Магілёўская вобласьць]] | style="text-align:right;" |29067,62 | style="text-align:right;" |1 058 746 |[[Магілёў]] |- |#7 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_arms_of_Minsk.svg|24x24пкс]] |[[Файл:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|26x26пкс]] [[Менск]] | style="text-align:right;" |353,00 | style="text-align:right;" |2 020 600 |[[Менск]] |- ! colspan="3" |[[Беларусь]] ! style="text-align:right;" |207596,76 ! style="text-align:right;" |9 413 446 ! |} (ваяводзтваў)<ref>[http://www.bielarus.net/pdf/Program_Bolnaja_Bielarus_internet.pdf Народная Праграма Вольная Беларусь — гэта праект новай Беларусі]. — Варшава — Нью-Ёрк — Менск: «Беларускія Ведамасьці», 2017. С. 17.</ref>. == Геаграфія == {{Асноўны артыкул|Геаграфія Беларусі}} === Геаграфічнае становішча === [[Файл:Belarus satellite image MODIS Terra true color 2010-06-29.jpg|міні|300пкс|Беларусь з космасу, чэрвень 2010 г.]] Беларусь знаходзіцца ў цэнтры [[Эўропа|Эўропы]]. Мяжуе з [[Польшча]]ю на захадзе, [[Летува|Летувою]] на паўночным захадзе, [[Латвія]]й на поўначы, [[Расея]]й на ўсходзе і [[Украіна|Ўкраінай]] на поўдні. Агульная працягласьць [[Дзяржаўная граніца Рэспублікі Беларусь|дзяржаўнай граніцы]] складае 2969 км. Адлегласьць ад Менску да сталіц суседніх дзяржаваў: [[Вільня|Вільні]] — 215 км, [[Рыга|Рыгі]] — 470, [[Варшава|Варшавы]] — 550, [[Кіеў|Кіева]] — 580, [[Масква|Масквы]] — 700 км. Плошча Беларусі — 207,598 тыс. км². Найбольшая працягласьць краіны з захаду на ўсход — 650 км, з поўначы на поўдзень — 560 км. У Эўропе Беларусь паводле плошчы нязначна саступае [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Румынія|Румыніі]], больш чым у 2,2 разу пераўзыходзіць [[Партугалія|Партугалію]] і [[Вугоршчына|Вугоршчыну]] і прыкладна ў 5 разоў — [[Нідэрлянды]], [[Швайцарыя|Швайцарыю]]. === Рэльеф і карысныя выкапні === {{Асноўны артыкул|Рэльеф Беларусі}} [[Файл:Dzyarzhynskaya Hara 3.jpg|значак|300пкс|На [[Сьвятая (гара)|Сьвятой гары]] (345 м), найвышэйшым пункце Беларусі]] Беларусь знаходзіцца на [[Усходнеэўрапейская раўніна|Ўсходнеэўрапейскай раўніне]]. Тэрыторыя галоўным чынам раўнінная з рэдкімі ўзвышшамі ([[Менскае ўзвышша|Менскае]], [[Наваградзкае ўзвышша|Наваградзкае]], [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскае]], [[Віцебскае ўзвышша|Віцебскае]] і іншыя), якія разьмяшчаюцца пераважна ў цэнтральнай частцы краіны і складаюць [[Беларуская града|Беларускую граду]]. Найвышэйшы пункт — [[Сьвятая (гара)|Сьвятая гара]], 345 м; найніжэйшы — на рацэ [[Нёман]]е, 90 м над узроўнем мора. Асаблівасьці рэльефу Беларусі вызначаюцца геалягічнай будовай тэрыторыі. Да прыпаднятых частак крышталічнага падмурка прымяркоўваюцца ўзвышшы. Тэрыторыі з глыбокім заляганьнем крышталічнага падмурка звычайна займаюць нізіны. Вызначальным фактарам фармаваньня рэльефу Беларусі сталі [[Ледавік|ледавікі]]. За апошнія 500—600 тыс. гадоў тэрыторыя краіны спазнала ня менш за 5 зьледзяненьняў. На тэрыторыі Беларусі выявілі больш за 5 тысячаў радовішчаў і пакладаў карыстных выкапняў<ref name="BE-12"/>. Сярод іх можна выдзяліць [[нафта|нафту]], [[прыродны газ]], [[жалезная руда|жалезную руду]], [[даляміт]]ы, будаўнічыя матэрыялы — [[жвір]], [[гліна|гліны]], [[пясок]], [[крэйда|крэйду]], [[граніт]], [[торф]], [[сапрапэль]] і іншыя. === Глебы === {{Асноўны артыкул|Глебы Беларусі}} Асаблівасьці геалягічнага мінулага Беларусі, яе рэльефу, клімату, расьліннасці абумовілі складаную будову глебавага покрыва тэрыторыі. Асноўныя глебаўтваральныя пароды адпавядаюць зоне ледавіковай акумуляцыі: азёрна-ледавіковыя, [[Марэна (геалёгія)|марэнавыя]], водна-ледавіковыя адклады, алювіяльныя наносы, [[торф]]. Сярод глебаўтваральных працэсаў пераважаюць дзярновы (пад лугавой травяністай расьліннасьцю), падзолісты (пад лясной расьліннасьцю), балотны (у паніжаных месцах, дзе назапашваецца вільгаць) і іх спалучэньні. З улікам ступені праяўленьня асноўнага глебаўтваральнага працэсу вылучаюцца тыпы глебаў: [[дзярнова-падзолістыя глебы|дзярнова-падзолістыя]], [[Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы|дзярнова-падзолістыя забалочаныя]], [[тарфяна-балотныя глебы|тарфяна-балотныя]], [[абалонавыя глебы|абалонавыя]], [[дзярнова-карбанатныя глебы|дзярнова-карбанатныя]], [[Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы|дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя]]. Паводле мэханічнага складу адрозьніваюць гліністыя, сугліністыя, супясковыя, пясковыя і тарфяныя глебы. === Клімат === {{Асноўны артыкул|Клімат Беларусі}} [[Файл:Паміж ноччу і днём.jpg|значак|300пкс|Краявід Беларусі ўлетку]] [[Файл:Печерский лесопарк — Прекрасная зима.jpg|300px|значак|Краявід Беларусі ўзімку]] Беларусь мае [[Мерны клімат|мерны]] [[кантынэнтальны клімат]], бо месьціцца ў мерным пасе на шляху заходніх паветраных масаў з [[Атлянтычны акіян|Атлянтычнага акіяну]]. У роўнадзеньні 21 сакавіка і 23 верасьня вышыня сонца роўная 90° і 23,5°. Гадавая сумарная [[радыяцыя]] ў Беларусі складала 3500 мэга[[Джоўль|джоўляў]]/м² на поўначы і 4100 мэгаджоўляў/м² на поўначы (85—97 кіля[[калёрыя]]ў/см). У [[Ліпень|ліпені]], які ёсьць найцяплейшым месяцам, сумарная радыяцыя 9-кратна большая, чым у найхаладнейшым месяцы — [[Студзень|студзені]]. Улетку пераважае наўпроставая сонечная радыяцыя, што складае 52% ад сумарнай. Узімку — расьсеяная радыяцыя, што складае 70% ад сумарнай. Гадавая расьсеяная радыяцыя розьнілася ад 2100 мэгаджоўляў/м² на поўдні да 1900 мэгаджоўляў/м² на поўначы. Сярэднегадавая працягласьць сонечнага зьзяньня вагалася ад 73 дзён на поўначы да 78 на поўдні. Найбольшая яго працягласьць назіралася ў чэрвені (11—12 дзён), найменшая — у сьнежні (25-30 гадзінаў). На цёплае паўгодзьдзе прыпадала каля 80% гадавой працягласьці сонечнага зьзяньня. Гадавая сума [[Фотасынтэз|фотасынтэтычнаактыўнай]] радыяцыі, 1% якой спажывалі [[зялёныя расьліны]], складала да 1900 мэгаджоўляў/м² на поўначы да 2200 мэгаджоўляў/м² на поўдні. Дадатны радыяцыйны балянс краіны складаў 1500—1800 мэгаджоўляў/м² у сярэднім за год і паступова нарастаў з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад<ref name="г">{{Кніга|аўтар=[[Павал Каўрыга]].|частка=Клімат|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=http://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=2004|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Store1/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.18-2.djvu 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь]|старонкі=40-43|старонак=760|сэрыя=|isbn=985-11-0295-4|наклад=10 000}}</ref>. Цягам году над Беларусьсю пераважаюць заходнія вятры, якія пераносяць марское атлянтычнае паветра, разам зь якім перамяшчаюцца [[цыклён]]ы. Узімку пануюць паўднёва-заходнія і заходнія вятры. Паступленьне цыклёнаў зімой вядзе да павышэньня [[Вільготнасьць паветра|вільготнасьці]] і воблачнасьці, што выклікае [[Адліга|адлігу]] і туманы. Пранікненьне кантынэнтальнага паветра мерных шыротаў прыносіць марознае надвор’е з паніжэньнем сярэднесодневай тэмпэратуры да −10—15 [[°C]]. Звычайна арктычнае паветра ўрываецца пасьля адлігі, што выклікае рэзкае пахаладаньне з парывістым ветрам. Морскае арктычнае паветра стварае воблачнае надвор’е, а кантынэнтальнае з усходняй [[Арктыка|Арктыкі]] — яснае, што паніжае тэмпэратуру паветра да −40&nbsp;°C. Улетку пераважаюць паўночна-заходнія і заходнія вятры. Арктычнае паветра праграецца ў ніжніх слаях і выклікае працяглыя [[Засуха|засухі]]. На паўднёвым усходзе пераважае трапічнае паветра, што пры руху на поўнач абумоўлівае рэзкае пацяпленьне і вылікае засушлівае надвор’е ўлетку да 38&nbsp;°C і адлігу ўзімку. Сярэднегадавая хуткасьць ветру складае 3,5—4 м/с на раўнінах і ўзвышшах, 3—3,5 м/с у [[нізіна]]х і далінах рэк. Увосень і ўзімку праз цыклёны хуткасьць ветру павялічваецца, а ўвесну і ўлетку памяншаецца на 0,5 м/с. Сярэднегадавая тэмпэратура для ўсёй Беларусі складала 5,8&nbsp;°C. Сярэднегадавая ізатэрма вагаецца ад 7&nbsp;°C у Берасьцейскай вобласьці да 4,5&nbsp;°C у Віцебскай. У асобныя гады сярэдняя тэмпэратура сягае ад 4,5—5&nbsp;°C да 7—9,5&nbsp;°C. Працягласьць цёплага пэрыяду году з тэмпэратурай вышэйшай за 0&nbsp;°C складае 250—260 дзён на паўднёвым захадзе і 220—230 на паўночным усходзе. У ліпені сярэднямесячная тэмпэратура вагаецца ад 17,5&nbsp;°C на поўначы да 19&nbsp;°C на поўдні. Адхіленьні ад звычайнай тэмпэратуры можа складаць 3—4&nbsp;°C. Найбольшая тэмпэратура расьце ад 35&nbsp;°C у Віцебску да 38&nbsp;°C у Гомлі. У студзені сярэдняя тэмпэратура складала −6,7&nbsp;°C са зьмяненьнем ад −4,5&nbsp;°C на паўднёвым захадзе да −8&nbsp;°C на паўночным усходзе. На захадзе звычайна цяплей амаль на 2&nbsp;°C, чым на ўсходзе празь пераважнае ўзьдзеяньне атлянтычнага паветра. Адхіленьні тэмпэратуры могуць дасягаць 3—6&nbsp;°C. Найменшыя тэмпэратуры зьмяняліся ад −41&nbsp;°C у Віцебску да −35&nbsp;°C у Гомлі<ref name="г"/>. У гадавым ходзе найбольш пругкасьці вадзяной пары прыпадае на ліпень — 14-15 гэкта[[Паскаль (адзінка вымярэньня)|паскаляў]] (ГПа), найменш на студзень — 3-4 ГПа. Узімку пругкасьць складае ад 3,5 ГПа на поўначы да 4 ГПа на поўдні. Улетку — ад 14,5 ГПа да 15 ГПа. На марэнных узвышшах пругкасьць меншая на 0,5—1 ГПа, чым на раўнінах. Сярэднегадавая вільготнасьць складала каля 80%. Найбольшая ў сьнежні-студзені — каля 90%. Найменшая ў траўні-чэрвені — 65%. Павялічаная на 3—5% вільготнасьць адзначалася каля вадаёмаў, на балотах, у лясах і на ўзвышшах. У сухія летнія дні віготнасьць апускалася менш за 30%. У сярэднім налічвалася 5—7 сухіх дзён на поўначы і ўзвышшах і 13—17 на поўдні. Часам іх лік дасягаў 20—40 за год. Больш за ўсё сухіх дзён назіралася ў траўні. На поўначы і ўсходзе налічвалася 136—145 дзён зь вільготнасьцю звыш 80% за год, на поўдні і паўднёвым захадзе — 107—113. На ўзвышшах налічвалася да 152 вільготных дзён за год. Узімку было больш вільготных дзён, чым улетку. У сьнежні налічвалася 23—27 вільготных дзён. У траўні 2-4 такіх дні. Высокая вільготнасьць спрыяла [[туман]]ам, што часьцей узьнікалі ў замкнёных катлавінах, на балотах і азёрах. За год здаралася ад 35 да 100 дзён з туманам. На Менскім і [[Наваградзкае ўзвышша|Наваградзкім узвышшах]] 65—100 такіх дзён. Звыш 60% дзён з туманамі адбывалася ў халодную пару году з кастрычніка па [[сакавік]]. Пахмурных дзён налічвалася ад 135 на паўднёвым усходзе да 175 на паўночным захадзе. Узімку верагоднасьць пахмурнага неба складала 80—85%. У сьнежні ў сярэднім 21—23 дні бяз сонечнага надвор’я. У цёплую пару году воблачнасьць складала да 45—55%. У сярэднім за год у Беларусі выпадала звыш 600—700 мм. Марэнныя ўзвышшы сярэдзіннай Беларусі атрымлівалі звыш 650—700 мм. На Наваградзкім узвышшы выпадала 769 мм ападкаў, што было найбольшым паказьнікам у Беларусі. На нізінах выпадала 600—650 мм. Адхіленьні ад сярэднегадавой нормы складалі 100—200 мм ападкаў. Найбольш ападкаў выпадала ў [[Васілевічы|Васілевічах]] — 1115 мм, найменш у [[Брагін]]е — 298 мм. На цёплую пару з [[красавік]]а па кастрычнік прыпадала каля 70% ападкаў за год. У гадавым ходзе найбольш ападкаў выпадала ў ліпені — 75—95 мм, найменш у лютым — 30-40 мм. У цёплую пару пераважалі [[Залева|залевы]], якія перавышалі сярэднемесячныя ападкі ў 2—3 разы. Найбольшы ўлічаны ўзровень быў у жніўні ў [[Пружаны|Пружанах]] — 329 мм. Часам улетку ападкі не выпадаюць да месяца. Лік дзён з ападкамі складаў ад 193—195 на паўночным захадзе да 145 на паўднёвым усходзе. У сярэднім кожны другі-трэці дзень з ападкамі. Зрэдку за дзень выпадае месячная норма ападкаў. Найбольшы содневы лік атмасфэрнай вільгаці адзначылі ў ліпені 1973 году на станцыі [[Слаўнае (Віцебская вобласьць)|Слаўнае]] [[Талачынскі раён|Талачынскага раёну]] (Віцебская вобласьць). У халодную пару зь лістапада па сакавік утвараецца [[Сьнег|сьнегавое]] покрыва, якое ляжыць ад 75 дзён на паўднёвым захадзе да 125 на паўночным усходзе. Часам выпадзеньне сьнегу адзначаецца ў кастрычніку. Устойлівае сьнегавое покрыва ўсталёўваецца ў сьнежні. Яго разбурэньне назіраецца ў пачатку сакавіка на паўднёвым захадзе (ПдЗ) і пры канцы сакавіка на паўночным усходзе (ПнУ). Найбольшая сярэдняя вышыня сьнегу складае ад 15 см на ПдЗ да звыш 30 см на ПнУ. У цёплыя маласьнегавыя зімы вышыня сьнегу ўдвая меншая. Запас вады ў сьнегавым покрыве складае ад 30-40 мм на ПдЗ да 80-100 мм на ўсходзе ПнУ<ref name="г"/>. === Водныя багацьці === {{Асноўны артыкул|Рэкі Беларусі|Азёры Беларусі}} [[Файл:Narač - 2.jpg|міні|300пкс|[[Нарач]] — найбольшае возера Беларусі]] Тэрыторыя Беларусі знаходзіцца ў басэйне [[Чорнае мора|Чорнага]] (58% тэрыторыі) і [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] (42%) мораў<ref name="BE-16">{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 16.</ref>. Агульная даўжыня 20,8 тысячаў рэк краіны складае 90,6 тыс. кілямэтраў. 7 рэк маюць даўжыню звыш 500 км: [[Бярэзіна]], [[Вяльля]], [[Дзьвіна]], [[Дняпро]], [[Нёман]], [[Прыпяць]] і [[Сож]]. Шэсьць зь іх, апроч Бярэзіны, ёсьць церазьмежнымі. Агульны аб’ём воднага сьцёку рэк — 57,9 млрд кубічных мэтраў у сярэднім у год. Азёраў каля 11 тыс., 75% зь іх з плошчай люстэрка да 0,1 км². Найбольшае [[возера]] — [[Нарач]] (плошча 79,6 км²), найглыбейшае — [[Доўгае возера (Глыбоцкі раён)|Доўгае]] (53,6 м). Агульны аб’ём вады ў азёрах плошчай больш за 1 км² складае 6—7 млрд м³. Найбольшы аб’ём вады ў азёрах [[вадазбор]]аў рэк Дзьвіны (72% усіх запасаў) і Нёмана (20%)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Рэкі і азёры Беларусі|спасылка=http://news.belta.by/by/news/infographics?i_id=1347|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=14 сакавіка 2013|дата доступу=19 сакавіка 2013}}</ref>. Таксама краіна багатая на балоты, найбольшая колькасьць якіх знаходзіцца на [[Палесьсе|Палесьсі]]. === Расьліннасьць і жывёльны сьвет === [[Файл:Zubr BPN 02.jpg|150px|значак|зьлева|[[Зубар]] — жывёла-сымбаль Беларусі]] [[Файл:Восень у Белавескай пушчы.jpg|міні|300пкс|[[Белавеская пушча]], аб’ект [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]]] На 21 сакавіка 2013 году амаль 40% плошчы Беларусі займаў [[лес]], агульная плошча якога складала 9,5 мільёну [[гектар]]аў. Запас [[Драўніна|драўніны]] складаў 1,6 млрд кубічных мэтраў. Паводле мэтавага прызначэньня лясы падзяляліся на: эксплюатацыйныя (49%), аздараўленчыя (17%), вадаахоўныя (16%), прыродаахоўныя (14%) і ахоўныя (4%). Налічвалася 107 відаў дзікарослых [[дрэва]]ў і 1,5 тыс. увезеных зь іншых краёў, сярод іх — 28 мясцовых відаў дрэваў, каля 60 відаў [[хмызьняк]]оў, 15 — паўхмызьнякоў і 8 — хмызьнячкоў<ref>{{Спасылка|аўтар =[[Канстанцін Карнялюк]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі =9 лютага 2011| url =http://zil.mogved.by/content/my-tut-dushoj-chysceem/stati| копія = | загаловак =Мы тут душой чысьцеем| фармат = | назва праекту = | выдавец =[[Газэта]] «[[Зямля і людзі]]»| дата = 25 студзеня 2013 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Пераважнымі пародамі былі: хвойныя (60%; [[Хвоя звычайная|хвоя]] ды [[елка]]), мяккалістыя (36,5%; [[асіна]], [[бяроза (дрэва)|бяроза]] і [[вольха]]) і цьвёрдалістыя (3,5%; [[дуб]]). Іншыя важныя лесаўтваральныя пароды: [[ясень]], [[ліпа]], [[клён (род)|клён]] і [[граб]]. Найбольш пашыраныя ўвезеныя віды дрэваў: [[Лістоўніца|лістоўніцы]] сыбірская і эўрапейская, хвоі Банкса, Мурэя і Веймутава, [[паўночны дуб]], [[таполя|таполі]] пірамідальная, ляўралістая і бальзамічная. 70% плошчы займае прыродная расьліннасьць, што налічвае 12 тыс. відаў. Звыш 200 відаў ахоўваецца дзяржавай. У гадавальніках лясных гаспадарак за год вырошчваецца звыш 280 відаў [[расьліна]]ў, больш за 310 млн лясных высадкаў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лясы Беларусі|спасылка=http://news.belta.by/by/news/infographics?i_id=1351|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=21 сакавіка 2013|дата доступу=27 сакавіка 2013}}</ref>. [[Файл:Cornflowers Centaurea cyanus.jpg|150px|значак|зьлева|[[Валошка]] — кветка-сымбаль Беларусі]] [[Файл:XN Ciconia ciconia 86.jpg|300пкс|значак|[[Белы бусел]] — птушка-сымбаль Беларусі]] Жывёльны сьвет налічвае 457 відаў [[Хрыбетныя|хрыбетных]] (у тым ліку 73 віды [[сысун]]оў, 290 відаў [[Птушкі|птушак]], каля 60 відаў [[Рыбы|рыб]]) і больш за 20 тысячаў [[Бесхрыбетныя|бесхрыбетных]] [[жывёла]]ў. Гаспадарчае значэньне маюць прамыслова-паляўнічыя віды жывёлаў — [[Звычайная лісіца|лісіца]], [[Лясная куніца|куніца]], [[Трусы|трус]], [[выдра]], [[Тхор лясны|тхор]], [[гарнастай]], [[лось]] і [[дзік]]. 17 відаў сысуноў, 72 віды птушак, 4 віды [[Земнаводныя|земнаводных]], 10 відаў рыб, 72 віды [[Вусякі|вусякоў]] — улучаныя ў [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|чырвоную кнігу Беларусі]]. Для іх аховы ў месцах расьсяленьня існуюць дзяржаўныя запаведнікі і заказьнікі. У студзені 2011 году 1459 сяброў [[Грамадзкае аб’яднаньне|грамадзкага аб’яднаньня]] «[[Ахова птушак Бацькаўшчыны]]» налічылі ў краіне 39 882 птахі 58 відаў, што засталіся зімаваць<ref>{{Артыкул|аўтар=Сяргей Куркач.|загаловак=Каля 40 тысяч птушак маразоў не баяцца|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=75755|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=12 сакавіка 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-03-12 46 (26910)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/75720/12sak-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. === Экалёгія === Беларусь больш за іншыя краіны пацярпела ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. Кірунак ветру ў першыя дні і тыдні па аварыі абумовіў тое, што з усяго аб’ёму [[цэз]]у-137, які выпаў ў Эўропе, каля 70% прыпала на тэрыторыю Беларусі. На пачатак 2016 году на забруджаных тэрыторыях знаходзіцца 2371 населены пункт (зь іх 28 местаў і мястэчак), дзе пражывае 1141,8 тысячы чалавек (12% насельніцтва Беларусі)<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/27691336.html 12% беларусаў жывуць на радыяцыйна забруджаных тэрыторыях], [[Радыё Свабода]], 22 красавіка 2016 г.</ref>. == Насельніцтва == {{Асноўны артыкул|Насельніцтва Беларусі}} === Дэмаграфія === [[Файл:Насельніцтва Беларусі ў 1950—2020 гг.pdf|значак|317x317пкс|Зьмяненьне колькасьці насельніцтва Беларусі ў 1950—2020 гг.]] Колькасьць насельніцтва Беларусі на 1 кастрычніка 2019 году склала 9 413 446 чалавек<ref name="nn2019"/>. Пры гэтым у параўнаньні з уліковымі зьвесткамі колькасьць насельніцтва меншая на {{лік|41000}} чалавек. Аднак, паводле спэцыялістаў, да гэтага прычынілася памяншэньне наяўнага насельніцтва за кошт павелічэньня колькасьці мігрантаў. Сапраўдная колькасьць жыхароў зьмяняецца, бо колькасьць мігрантаў зьніжаецца, але яны не паведамляюць пра свой ад’езд у міліцыю. Таксама значны ўнёсак у станоўчы дэмаграфічны балянс зрабіў [[міграцыя|міграцыйны]] прырост, які за 2014 год склаў 15,7 тысячаў чалавек, даволі вялікі адсотак зь іх склалі грамадзяне [[Украіна|Ўкраіны]], якія пакінулі месца свайго жыхарства з прычыны [[Антытэрарыстычная апэрацыя ва Ўкраіне|ваенных дзеяньняў]]<ref name="nasielnictwa-naviny">[https://web.archive.org/web/20150629150716/http://naviny.by/rubrics/society/2015/01/26/ic_articles_116_188082/ Население Беларуси прибавляет второй год подряд], [[Naviny.by]], 26 студзеня 2015 г.</ref>. Сумарны каэфіцыент нараджальнасьці ў Беларусі складае 1,7 на адну жанчыну. У апошні час назіраецца павелічэньне сумарнага [[каэфіцыент нараджальнасьці|каэфіцыенту нараджальнасьці]]. Аднак, як і раней, ён не забясьпечвае ў краіне ўзроўню простага ўзнаўленьня насельніцтва. Сталіца Беларусі [[Менск]] — найбуйнейшы горад, насельніцтва якога на ліпень 2015 году складала 1,938 млн чалавек<ref>[https://web.archive.org/web/20150730173731/http://blr.belta.by/all_news/society/Belarus-pa-kolkasts-naselntstva-zajmae-16-e-mestsa--Erope--5-e---u-SND_i_81591.html Беларусь па колькасці насельніцтва займае 16-е месца ў Еўропе і 5-е — у СНД], [[БЕЛТА]]</ref>. Такім чынам у галоўным горадзе краіны пражывае 20,4% ад агульнай колькасьці насельніцтва. Сярод вобласьцяў лідыруе [[Гомельская вобласьць]], дзе пражывае амаль кожны сёмы жыхар, а [[Гомель]] зьяўляецца другім паводле велічыні горадам у краіне, у ім на 2014 год налічвалася 512 тысячаў чалавек. Іншыя буйныя гарады: [[Магілёў]] (371 тыс.), [[Віцебск]] (363 тыс.), [[Горадня]] (357 тыс.) і [[Берасьце]] (331 тыс.). Да гарадоў, у якіх пражываюць больш за 100 тысячаў чалавек, належаць [[Бабруйск]], [[Баранавічы]], [[Барысаў]], [[Пінск]], [[Ворша]], [[Мазыр]], [[Салігорск]] і [[Наваполацак]]<ref>[http://www.belta.by/ru/all_news/society/Chislennost-naselenija-prevyshaet-100-tys-chelovek-v-14-gorodax-Belarusi_i_674382.html Численность населения превышает 100 тыс. человек в 14 городах Беларуси], [[БЕЛТА]]</ref>. Паводле этнічнага складу пераважаюць [[беларусы]], якія складаюць 83,7% ад агульнай колькасьці насельніцтва Беларусі<ref name="belstat-perapis" />. Наступнымі найбуйнейшымі этнічнымі групамі зьяўляюцца [[расейцы]] (8,3%), [[палякі]] (3,1%) і [[украінцы|ўкраінцы]] (1,7%)<ref name="belstat-perapis" />. Шчыльнасьць насельніцтва складае каля 50 чалавек на квадратны кілямэтар. 70% ад агульнай колькасьці насельніцтва канцэнтруецца ў гарадзкіх раёнах. === Рэлігія === {{Асноўны артыкул|Рэлігія ў Беларусі|Канфэсійная гісторыя Беларусі}} [[Файл:Połacak, Eŭfrasińnia Połackaja. Полацак, Эўфрасіньня Полацкая (1600).jpg|150px|значак|зьлева|[[Эўфрасіньня Полацкая]] — нябесная заступніца Беларусі]] [[Файл:Сафійскі сабор.jpg|значак|300пкс|[[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкі Сафійскі сабор]] (XI ст.) — найстарэйшая [[Хрысьціянства|хрысьціянская]] царква Беларусі]] Паводле ацэнак, 60—70% жыхароў Беларусі лічаць сябе праваслаўнымі, 15—20% — рыма-каталікамі, 5—10% — пратэстантамі, грэка-каталікамі (уніятамі). Праз савецкае змаганьне з рэлігіяй у краіне пашырыўся [[атэізм]]. У старажытнасьці насельніцтва Беларусі было [[Язычніцтва|язычніцкім]]. У Х—ХІ стагодзьдзях пачало пашырацца [[хрысьціянства]]. Адным зь першых місіянэраў быў ісляндзкі вандроўнік [[Торвальд]]<ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] Калі прыйшло на Беларусь хрысціянства // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 4.</ref>. Першая [[Полацкая япархія|хрысьціянская япархія]] зьявілася ў 992 годзе. Гэта была адміністрацыйная адзінка [[Кіеўская мітраполія|Кіеўскай мітраполіі]] [[Канстантынопальскі патрыярхат|Канстантынопальскага патрыярхату]]. У 1387 годзе ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] зьявілася першае біскупства [[Рымска-каталіцкая царква|Сьвятога Пасаду (Рымска-каталіцкай царквы)]]. У XVI ст. з пачаткам [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] многія адукаваныя жыхары ВКЛ прынялі [[пратэстантызм]]. У 1596 годзе ў выніку [[Берасьцейская унія|Берасьцейскай уніі]] праваслаўныя япіскапы перападпарадкавалі [[Літоўская мітраполія|Літоўскую (Кіеўскую) мітраполію]] Сьвятому Пасаду ў выглядзе [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Рускай уніяцкай царквы]]. Тым часам супольнасьці [[Беларускія татары|беларускіх татараў]] і [[Жыды ў Беларусі|жыдоў]] традыцыйна спавядалі адпаведна [[іслам]] і [[юдаізм]]. На канец XVIII ст. каля 70% беларусаў належалі да ўніяцкае (грэцка-каталіцкае) царквы, 15% былі рыма-каталікамі, 7% — юдэямі і толькі 6% — праваслаўнымі [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). У 1839 годзе расейскія ўлады забаранілі ўніяцкую царкву і гвалтоўна далучылі яе паству да Ўрадавага сыноду. З прыходу да ўлады ў 1994 годзе [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] і аднаўленьнем [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] [[Беларускі экзархат]] [[Расейская праваслаўная царква|Расейскай праваслаўнай царквы]] карыстаецца ў Беларусі значнымі прывілеямі. Актыўна дзее [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|Рымска-каталіцкі касьцёл]], структуры якога аб’ядноўваюцца ў 4 дыяцэзіі. Агулам паводле зьвестак Касьцёлу ў краіне налічваюцца 1 402 605 вернікаў, большасьць зь якіх прыпадаюць на [[Менска-Магілёўская архідыяцэзія|Менска-Магілёўскую архідыяцэзію]]<ref>[http://catholic.by/2/belarus/dioceses.html Дыяцэзіі], [[Catholic.by]]</ref>. Колькасьць пратэстантаў (розных дэнамінацыяў) ацэньваюць у больш за паўмільёна чалавек. Паводле інфармацыі мусульманскага рэлігійнага аб’яднаньня Беларусі на лістапад 2009 году ў краіне жылі амаль 120 тысячаў [[іслам|мусульманаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110825222048/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=31566 У Беларусі жывуць 120 тысяч мусульман], [[Наша Ніва]], 16 лістапада 2009 г.</ref>. Таксама ёсьць прадстаўнікі іншых веравызнаньняў: юдэі, стараверы і іншыя. === Мовы === {{Асноўны артыкул|Мовы Беларусі|Беларуская мова}} <center> {|class="whitetable" style="text-align:center" |+'''Найбольш распаўсюджаная хатняя мова ў раёнах і гарадах Беларусі<br>(паводле перапісаў [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2009)|2009]] і [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|2019]] гадоў)''' | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіДМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіМДМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіСДМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| |- |<small>Усё насельніцтва.</small> | |<small>Гарадзкое насельніцтва.</small> | |<small>Сельскае насельніцтва.</small> | |} {|class="whitetable" style="text-align:center" |+'''Найбольш распаўсюджаная родная мова ў раёнах і гарадах Беларусі<br>(паводле перапісаў [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2009)|2009]] і [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|2019]] гадоў)''' | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіРМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіМРМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіСРМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| |- |<small>Усё насельніцтва.</small> | |<small>Гарадзкое насельніцтва.</small> | |<small>Сельскае насельніцтва.</small> | |} </center> [[Беларуская мова]] — нацыянальная мова асноўнага насельніцтва краіны [[беларусы|беларусаў]]. Афіцыйны дзяржаўны статус яна атрымала ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], а ў 1918 годзе стала адзінай дзяржаўнай мовай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Аднаўленьне статусу беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай адбылося ў 1990 годзе, калі [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|Вярхоўны Савет БССР 12-га скліканьня]] прыняў Закон аб мовах. Матывацыяй прыняцьця гэтага закону была абарона беларускай мовы, існаваньне якой апынулася пад пагрозай у выніку шматгадовай [[Русіфікацыя Беларусі|ґвалтоўнай палітыкі русіфікацыі]]<ref name="zapr"/>. Статус беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай таксама засьведчыла [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыя Беларусі 1994 году]], прытым [[расейская мова]] ў ёй вызначаецца як мова міжнацыянальных зносінаў. Гэтыя акты практычна не пагоршылі веданьня [[Расейская мова ў Беларусі|расейскай мовы ў Беларусі]] (згодна з Законам аб мовах «''вывучэньне расейскай мовы ва ўсіх школах Беларусі зьяўляецца абавязковым''»<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 95.</ref>), у той жа час за кошт далучэньня да беларускай мовы ў краіне значна павялічылася колькасьць дзьвюхмоўных людзей<ref name="zapr"/>. У 1995 годзе па ўсталяваньні [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму]] [[Аляксандар Лукашэнка]] правёў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]], які супярэчыў Канстытуцыі Беларусі і дзейнаму заканадаўству, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня. На падставе афіцыйны агучаных вынікаў рэфэрэндуму Лукашэнка [[дэ-факта]] надаў дзяржаўны статус расейскай мове. Па рэфэрэндуме, нягледзячы на абвешчаную поўную роўнасьць беларускай і расейскай моваў на дзяржаўным узроўні, афіцыйныя асобы (у тым ліку сам Лукашэнка) выступаюць пераважна па-расейску, расейская мова дамінуе ў дзейнасьці большасьці афіцыйных дзяржаўных інстытуцыяў. Адзначаецца бесьперапыннае скарачэньне выкарыстаньня беларускай мовы ў адукацыі. Паводле перапісаў 1999 і 2009 гадоў за 10 гадоў больш чым на 20 адсоткавых пунктаў (з 73% да 53%) зьнізілася доля жыхароў Беларусі, якія вызначылі сваёй [[Родная мова|роднай мовай]] беларускую, на 14 адсоткавых пунктаў (з 37% да 23%) стала менш беларускамоўных<ref>{{Навіна|аўтар=[[Юры Дракахруст|Дракахруст Ю.]]|загаловак=Беларуская нацыя ў люстэрку моўна-этнічных вынікаў перапісу|спасылка=http://www.svaboda.by/articleprintview/2156104.html|выдавец=[[Радыё Свабода]]|дата публікацыі=13 верасьня 2010|дата доступу=10 красавіка 2013}}</ref>. У 1990—2000-х гадох фактычна аформілася існаваньне двух [[правапіс]]аў (шырэй — [[Моўная норма|моўных нормаў]]): [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнага беларускага (тарашкевіцы)]] і [[Наркамаўка|наркамаўкі]], якая ўтварылася ў выніку савецкай русіфікацыйнай палітыкі і ва ўмовах [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскай акупацыі]] дазваляецца да ўжытку ў Беларусі ў [[Кірыліца|кірылічным альфабэце]]. Замест вяртаньня традыцыйнага [[Лацінка|беларускага лацінскага альфабэту]] [[рэжым Лукашэнкі|расейская акупацыйная адміністрацыя]] часткова (дзеля геаграфічных назваў) выкарыстоўвала [[Інструкцыя па трансьлітарацыі|Інструкцыю па трансьлітарацыі]], створаную на яго аснове, аднак у 2023 годзе яе значна наблізілі да [[Расейская мова|расейскага]] [[Трансьлітарацыя|трансьліту]]. == Адукацыя == {{Асноўны артыкул|Адукацыя ў Беларусі}} [[Файл:BSU Physics Faculty.jpg|значак|300пкс|[[Фізычны факультэт БДУ|Фізычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (БДУ)]]]] Паводле 12-га артыкула Кодэксу Рэспублікі Беларусь «Аб адукацыі» 2011 году, асноўная адукацыя ўлучала 6 узроўняў: дашкольную, агульную сярэднюю, прафэсійна-тэхнічную, сярэднюю спэцыяльную, вышэйшую і пасьляўнівэрсытэцкую. Дадатковая асьвета падзялялася на 2 віды: для дзяцей і моладзі і для дарослых. Адмысловае навучаньне прызначалася для людзей з душэўнымі і цялеснымі парушэньнямі зь іх улікам і для іх выпраўленьня і ажыцьцяўлялася на дашкольным і агульным сярэднім узроўнях. Паводле 19-га артыкула Кодэксу, установы асьветы падзяляліся на 12 відаў: 1) дашкольнай адукацыі, 2) агульнай сярэдняй, 3) прафэсійна-тэхнічнай, 4) сярэдняй спэцыяльнай, 5) [[Вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшай]], 6) спэцыяльнай адукацыі, 7) дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі, 8) дадатковай адукацыі дарослых, 9) выхаваўча-аздараўленчая ўстанова адукацыі, 10) сацыяльна-пэдадагічная, 11) спэцыяльная навучальна-выхаваўчая, 12) спэцыяльная лекавальна-выхаваўчая. 18 ліпеня 2011 году [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] ухваліла Пастанову № 84 «Аб зацьвярджэньні Палажэньня аб савеце ўстановы адукацыі», паводле якога прадстаўнікі навучэнцаў утваралі 25% яго складу. Паводле 30-га артыкула Кодэксу, налічвалася 10 відаў навучэнцаў: выхаванец, вучань, курсант, [[студэнт]], стажор, магістрант, слухач, [[Асьпірантура|асьпірант]], сушукальнік і дактарант. Паводле 42-га артыкула, стыпэндыі падзяляліся на 8 відаў: навучальная, асьпіранцкая, сацыяльная, прэзыдэнцкая, спэцыяльная, імянная, пэрсанальная і кіраўнічая. У 59-м артыкуле прыдугледжвалася 3 спосабы дамовы на адукацыю: «на платнай аснове», «за кошт сродкаў рэспубліканскага (мясцовага) бюджэту» і «мэтава»<ref name="в">{{Навіна|аўтар=А.Лукашэнка|загаловак=Кодэкс Рэспублікі Беларусь «Аб адукацыі» ад 23 студзеня 2011 году № 243-З|спасылка=http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=hk1100243|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=17 студзеня 2014|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. На 2016 год 99,7% дарослага насельніцтва Беларусі (старэйшае за 18 гадоў) былі [[Пісьменнасьць|пісьменнымі]]. Ахоп базавай (9 клясаў), агульнай сярэдняй і прафэсійнай асьветай складаў 98% занятага насельніцтва краіны. У больш як 8000 установаў асьветы налічвалася звыш 3 млн навучэнцаў (1/3 насельніцтва) і каля 430 000 выкладнікаў, выхавальнікаў і настаўнікаў (7 навучэнцаў на 1). З 2002/2003 навучальнага году ўвялі 10-бальны парадак адзнакі ведаў замест 5-бальнага<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Школьная і дашкольная адукацыя|спасылка=http://president.gov.by/by/school_by/|выдавец=Прэс-служба прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2016|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. Агульная сярэдняя асьвета ўлучала 3 прыступкі: 1) пачатковая (1—4 клясы); 2) базавая (5—9 клясы); 3) сярэдняя (10—11 клясы). Абедзьве дзяржаўныя мовы (беларуская і расейская) зьяўляліся абавязкоымі для вывучэньня разам з адной замежнай. З 2015/2016 нав. г. на 3-й ступені агульнай сярэдняй асьветы (10—11 клясы) увялі профільнае навучаньне. У выніку з 1 верасьня 2015 г. у 1118 установах агульнай сярэдняй асьветы (36,8%) адчынілі 10-я профільныя клясы. Каля 29 000 вучняў 10-х клясаў (1/3) сталі вывучаць навучальныя прадметы на павышаным узроўні. У 2015/2016 навучальным годзе 958,8 тыс. вучняў навучаліся ў 3038 школах, у тым ліку ў 212 [[гімназія]]х (7%) і 29 агульнаадукацыйных ліцэях (1%) з асвойваньнем навучальнай праграмы на павышаным узроўні. Залічэньне ў [[ВНУ Беларусі]] ажыцьцяўлялі па конкурсе на аснове вынікаў [[Цэнтралізаванае тэставаньне|цэнтралізаванага тэставаньня]]. Існавала 5 відаў ВНУ: клясычны [[Унівэрсытэт|ўнівэрсытэт]], профільны ўнівэрсытэт, акадэмія, інстытут і вышэйшы каледж. У траўні 2015 году ўрад Беларусі стаў удзельнікам [[Балёнскі працэс|Балёнскага працэсу]] ў выглядзе Эўрапейскай прасторы вышэйшай адукацыі паводле Лісабонскага пагадненьня 1997 году «Аб прызнаньні кваліфікацыяў датычна вышэйшай адукацыі ў Эўрапейскім рэгіёне». На 2020 год у Беларусі налічалася 51 ВНУ<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыя ў Беларусі|спасылка=http://www.belarus.by/by/about-belarus/education?_print=1|выдавец=Belarus.by|дата публікацыі=2017|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. У 2013/2014 нав.годзе было 430 тыс. студэнтаў. 85% моладзі атрымлівалі вышэйшую асьвету. 1,5% студэнтаў складалі магістранты<ref>{{Артыкул|аўтар=Мікалай Анішчук.|загаловак=Прымусовыя людзі не прыдатныя да рэформаў|спасылка=http://novychas.by/hramadstva/prymusovyja_liudzi_nie_prydatn|выданьне=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|тып=газэта|год=25 ліпеня 2014|нумар=[http://novychas.by/pdf/nch_2014_29.pdf 29 (398)]|старонкі=4|issn=2218-2244}}</ref>. У 2014/2015 нав.г. студэнты складалі 4% насельніцтва Беларусі, што было 4-м паказьнікам сярод краінаў сьвету. Палова студэнтаў атрымлівала вышэйшую асьвету завочна. У дзяржаўных ВНУ 53% студэнтаў навучаліся платна, 34% — за кошт бюджэтных сродкаў з наступнай 2-гадовай адпрацоўкай па разьмеркаваньні, 13% — праходзілі мэтавую падрыхтоўку за кошт сродкаў прадпрыемстваў-наймальнікаў, што прадугледжвала ў наступным больш працяглую адпрацоўку. Студэнты пераважна вывучалі [[зносіны]], [[права]], эканоміку і арганізацыю вытворчасьці ([[мэнэджмэнт]]). Да 95% студэнтаў прыватных ВНУ атрымлівалі грамадзка-гаспадарчую асьвету. ВНУ Беларусі рыхтавалі на 1-й ступені навучаньня ([[бакаляўр]]) па 382 спэцыяльнасьцях, па 2-й ступені (магістар) — па 331 спэцыяльнасьці<ref>{{Артыкул|аўтар=Надзея Нікалаева.|загаловак=Балёнскі працэс: набыць новае і не страціць найлепшае|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20150512/1431378926-balonski-praces-nabyc-novae-i-ne-stracic-naylepshae|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=12 траўня 2015|нумар=[http://zviazda.by/be/number/87-27945 87 (27945)]|старонкі=[http://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2015/05/ZV_20150512_05.pdf 5]|issn=1990-763x}}</ref>. Паводле 90-га артыкула Кодэксу «Аб адукацыі», «пры атрыманьні прафэсійна-тэхнічнай, сярэдняй спэцыяльнай і вышэйшай адукацыі вывучэньне беларускай мовы навучэнцамі … зьяўляецца абавязковым»<ref name="в"/>. Аднак прынамсі з 2006 году ўсе 43 дзяржаўныя і 9 прыватных ВНУ Беларусі былі расейскамоўнымі<ref>{{Кніга|аўтар=[[Станіслаў Суднік]], [[Тацяна Вабішчэвіч]].|частка=|загаловак=Летапіс дзейнасьці грамадзкага аб'яднаньня «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны». 1989-2009|арыгінал=|спасылка=http://www.tbm-mova.by/files/blocks/летапіс%20тбм%202009.pdf|адказны=рэд. [[Алег Трусаў]]|выданьне=|месца=[[Ліда]]|выдавецтва=[[Наша слова]]|год=2009|том=|старонкі=110|старонак=164|сэрыя=|isbn=|наклад=299}}</ref>, акрамя беларускамоўнага патоку [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэту БДУ]], дзе навучалася 0,1% студэнтаў краіны. У 2016/2017 нав.годзе па-беларуску навучалася 13,3% (128 600) школьнікаў<ref>{{Навіна|аўтар=Ягор Марціновіч|загаловак=Моўная катастрофа|спасылка=https://m.nn.by/articles/191559/|выдавец=Газэта «[[Наша ніва]]»|дата публікацыі=31 траўня 2017|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. == Ахова здароўя == {{Асноўны артыкул|Ахова здароўя ў Беларусі}} На канец 2016 году ў Беларусі было 41 517 занятых [[лекар]]аў (0,4% насельніцтва) і 125 849 [[Мэдычная сястра|мэдычных сясьцёр]] (3:1 да лекараў). Налічвалася 636 [[лякарня]]ў на 80 278 месцаў (0,8% насельніцтва), якія падзялялі на 5 відаў ложкаў: 1) тэрапэўтычныя — 28,8% (23 094), 2) [[Хірургія|хірургічныя]] — 20,3% (16 309), 3) дзіцячыя — 9,8% (7887), 4) радзільныя — 6,5% (5225), 5) гінэкалягічныя — 4,7%% (3798). Працавала 2 311 [[Паліклініка|паліклінік]] для дарослых, зь іх 97 дыспансэраў, а таксама 408 дзіцячых паліклінік. Дзеяла 2099 фэльчарска-акушэрскіх і 836 фэльчарскіх пунктаў, 142 жаночых кансультацыяў. За 2016 год лекары правялі 133,613 млн прыёмаў, што склала па 14 прыёмаў на жыхара. У Беларусі прынялі 116 935 [[Роды|родаў]], якія склалі 5,17% ад ліку плодных жанчынаў (у веку ад 15 да 49 гадоў). Таксама ўчынілі 27 467 спаронаў, што склалі 23,5% ад родаў. Сярод 7 911 002 (83,3% ад насельніцтва) улічаных выпадкаў захворваньняў 41,8% (3 306 201) выявілі ў дзяцей да 18 гадоў. У сярэднім на дзіця прыпала 1,8 хваробы за год. На хваробы органаў дыханьня прыпала звыш 52% (4 113 931) захваральнасьці насельніцтва. Пагатоў сярод дзяцей такія хваробы склалі 75,2% (2 487 546) выпадкаў. Таксама на [[Вострая рэсьпіраторная інфэкцыя|інфэкцыі дыхальных шляхоў]] прыпала 3 324 873 выпадкі — 35% ад усяго насельніцтва, і 121% ад ліку дзяцей (2 227 432). За год налічылі 2 286 497 выпадкаў часовай непрацаздольнасьці праз хваробу, што склала 75% ад занятых. Зь іх на хваробы органаў дыханьня прыпала 45,7% выпадкаў. Агульная працягласьць непрацаздольнасьці праз хваробу склала 26 043 593 дзён або 11,4 дня ў сярэднім<ref>{{Навіна|аўтар=Жанна Васілеўская|загаловак=Сетка, кадры арганізацыяў аховы здароўя і захваральнасьць насельніцтва ў Рэспубліцы Беларусь за 2016 год|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/051/0518bbdb986950b3230dfc21e8e63c3f.zip|выдавец=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=17 красавіка 2017|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. На 2020 год [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] ўлучала Аддзяленьне мэдычных навук, што налічвала 3 навукова-дасьледчыя ўстановы: УП «[[Інстытут біяхіміі біялягічна актыўных злучэньняў]]» у Горадні, «[[Інстытут радыябіялёгіі]]» ў Гомелі і «[[Інстытут фізыялёгіі]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Аддзяленьне мэдычных навук|спасылка=http://nasb.gov.by/bel/about/otdeleniya-nauk/medical.php|выдавец=[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]] мела ў падпарадкаваньні 16 навукова-практычных цэнтраў: 1) [[Анкалёгія|анкалёгіі]] і мэдычнай радыялёгіі ([[Лясны (Менская вобласьць)|Лясны пасёлак]], Менскі раён), 2) [[Гігіена|гігіены]], 3) дзіцячай анкалёгіі (в. [[Бараўляны (Менскі раён)|Бараўляны]], Менскі раён), 4) дзіцячай хірургіі, 5) «[[Кардыялёгія]]», 6) «Маці і дзіця», 7) мэдычнай экспэртызы і рэабілітацыі (пас. [[Гарадзішча (Калодзішчанскі сельсавет)|Гарадзішча]], Менскі раён), 8) мэдычных тэхналёгіяў, 9) нэўралёгіі і [[Нэўрахірургія|нэўрахірургіі]], 10) отарыналярынгалёгіі, 11) псыхічнага здароўя, 12) [[Пульманалёгія|пульманалёгіі]] і фтызіятрыі, 13) радыяцыйнай мэдыцыны і экалёгіі чалавека, 14) [[Трансфузіялёгія|трансфузіялёгіі]] і мэдычных біятэхналёгіяў, 15) [[Траўматалёгія|траўматалёгіі]] і артапэдыі, 16) [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]] і мікрабіялёгіі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Падведамасныя арганізацыі|спасылка=http://minzdrav.gov.by/ministerstvo/struktura/podvedomstvennye-organizatsii.php|выдавец=[[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. == Культура == {{Асноўны артыкул|Культура Беларусі}} Беларуская культура налічвае тысячы гадоў гісторыі. Яе адметнасьць — сынтэз старажытных мясцовых традыцыяў з заходнімі (каталіцкімі) і ўсходнімі (праваслаўнымі) уплывамі, вынікамі чаго стала зьяўленьне ўнікальных архітэктурных, музычных і літаратурных твораў. Вялікія страты беларуская культура спазнала ў выніку [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|савецкіх рэпрэсіяў]], калі большасьць вядомых беларускіх інтэлектуалаў і прыхільнікаў [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|нацыянальнага адраджэньня]] маральна або фізычна зьнішчылі<ref>Tereshkovich P., Valliere R. The Belarusian Road to Modernity // International Journal of Sociology. Belarus: Between the East and the West. Vol. 31 (3), 2001. P. 78—89.</ref>. === Літаратура === {{Асноўны артыкул|Беларуская літаратура}} [[Файл:Francišak Skaryna.jpg|значак|150px|зьлева|[[Францішак Скарына]] — беларускі першадрукар]] [[Файл:Jan Łucevič (Janka Kupała), Kanstantyn Mickievič (Jakub Kołas). Ян Луцэвіч (Янка Купала), Канстантын Міцкевіч (Якуб Колас) (1920-29).jpg|значак|300px|Клясыкі беларускай літаратуры [[Янка Купала|Янка Купала (Ян Луцэвіч)]] і [[Якуб Колас|Якуб Колас (Канстантын Міцкевіч)]]]] Літаратура стагодзьдзямі адыгрывала важную ролю ў культуры Беларусі. [[Беларуская літаратура]] бярэ свой пачатак ад рэлігійных тэкстаў XI стагодзьдзя. У XII стагодзьдзі працаваў вядомы рэлігійны дзяяч [[Кірыла Тураўскі]]<ref>[http://www.belarusguide.com/culture1/literature/Old_Poetry.html Old Belarusian Poetry], Virtual Guide to Belarus</ref>. У XVI стагодзьдзі ўраджэнец Полацку [[Францішак Скарына]] пераклаў [[Біблія|Біблію]] на [[беларуская мова|беларускую рэдакцыю]] [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] і апублікаваў яе ў [[Прага|Празе]] і [[Вільня|Вільні]] паміж 1517 і 1525 гадамі як першую друкаваную кнігу ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (Беларусі) і ва [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропе]]<ref>[http://www.belhistory.com/skaryna.shtml Францішак Скарына], Беларусі гістарычны партал</ref>. Сучасная эпоха беларускай літаратуры пачалася ў канцы XIX стагодзьдзя. Найбольш вядомыя пісьменьнікі і паэты Беларусі — [[Мікола Гусоўскі]], [[Сымон Будны]], [[Андрэй Рымша]], [[Васіль Цяпінскі]] (XVI стагодзьдзе); [[Лаўрэнці Зізані]], [[Сьпірыдон Собаль]], [[Сімяон Полацкі]] (XVII стагодзьзе); [[Ян Баршчэўскі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Францішак Багушэвіч]], [[Ядвігін Ш.]] (XIX стагодзьдзе); [[Алаіза Пашкевіч]], [[Максім Багдановіч]], [[Янка Купала]], [[Зьмітрок Бядуля]], [[Кузьма Чорны]], [[Якуб Колас]], [[Міхась Лынькоў]], [[Аркадзь Куляшоў]], [[Ларыса Геніюш]], [[Уладзімер Караткевіч]], [[Пятрусь Броўка]], [[Максім Танк]], [[Янка Маўр]], [[Іван Мележ]], [[Андрэй Макаёнак]], [[Кандрат Крапіва]], [[Зоська Верас]], [[Пімен Панчанка]], [[Максім Танк]], [[Васіль Быкаў]], [[Іван Шамякін]], [[Анатоль Сыс]], [[Янка Брыль]], [[Рыгор Барадулін]], [[Ніл Гілевіч]], [[Вольга Іпатава]] (XX—XXI стагодзьдзі). Працэсы [[Палянізацыя|палянізацыі]] і [[Русіфікацыя|русіфікацыі]] прычыніліся да таго, што многія пісьменьнікі і паэты, якія мелі беларускае паходжаньне і жылі ў межах [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнаграфічнай Беларусі]], стваралі свае творы па-польску або па-расейску ([[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Тамаш Зан]], [[Сьвятлана Алексіевіч]] і інш.). === Архітэктура === {{Асноўны артыкул|Архітэктура Беларусі}} [[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (A. Visłocki, 1930).jpg|значак|150px|зьлева|[[Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Беразьвечча)|Беразьвецкая царква]], узор [[Віленскае барока|віленскага барока]], [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зьнішчаная за саветамі]]]] [[Файл:Belarus Mir Mir Castle Complex 8101 2085.jpg|значак|300пкс|[[Мірскі замак]], аб’ект [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]]] Архітэктура Беларусі вызначаецца разнастайнасьцю — найперш праз гістарычныя зьмены геапалітычнага стану краіны. Тут можна знайсьці ўзоры [[Традыцыйная беларуская драўляная архітэктура|традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры]], будынкі [[Раманскі стыль|раманскага стылю]] і [[Готыка|готыкі]], [[барока]] і [[клясыцызм]]у, [[мадэрн]]у і [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыкі]]. Гісторыя мураванай архітэктуры Беларусі пачалася з часоў прыняцьця хрысьціянства, калі пад [[Бізантыйская імпэрыя|бізантыйскім]] уплывам тут збудавалі першыя цэрквы ([[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкі Сафійскі сабор]], [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Калоская царква ў Горадні]] і інш.). У XIV стагодзьдзі пачалося будаваньне замкаў ([[Лідзкі замак|Лідзкі]], [[Крэўскі замак|Крэўскі]], [[Стары замак (Горадня)|Гарадзенскі]] і інш.), у XVI ст. — цэркваў-фартэцыяў ([[Царква Сьвятога Міхала Арханёла (Сынковічы)|Сынковіцкая]], [[Царква Раства Багародзіцы (Мураванка)|Маламажэйкаўская]] і інш.). Тады ж сфармавалася самабытная [[Гатычная архітэктура ВКЛ|гатычная архітэктура Вялікага Княства Літоўскага (беларуская готыка)]], адметнасьцю якой ёсьць спалучэньне чырвонай цаглянай муроўкі зь белымі атынкаванымі нішамі<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. С. 355—369.</ref>. У другой палове XVI стагодзьдзя ў Нясьвіжы паўстаў другі ў Эўропе твор архітэктуры стылю барока — [[Фарны касьцёл (Нясьвіж)|Фарны касьцёл]]. Менавіта ў гэтым стылі выявіўся найбольшы ўнёсак беларусаў у агульнаэўрапейскае мастацтва праз самабытную архітэктуру [[Віленскае барока|віленскага]]<ref name="bielarus-vkl-293">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 293.</ref> і [[Магілёўскае барока|магілёўскага]] барока<ref>Якімовіч Ю. Магілёўская школа дойлідства // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 248.</ref>. Значныя страты архітэктурная спадчына Беларусі спазнала праз шматлікія войны, аднак найбольшую шкоду ўчыніла [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|палітыка савецкіх уладаў з руйнаваньня помнікаў архітэктуры]]. === Музыка і тэатар === {{Асноўны артыкул|Музыка Беларусі|Тэатар Беларусі}} [[Файл:Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету г. Менск 2.jpg|міні|300пкс|[[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету|Тэатар опэры і балету]] ў Менску]] Музыка ў Беларусі ў значнай ступені выяўляецца багатымі народнымі традыцыямі і рэлігійнымі ўплывамі. Народную музычную традыцыю краіны можна прасачыць да часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У XIX стагодзьдзі кампазытар [[Станіслаў Манюшка]] стварыў у Менску свае сусьветна вядомыя опэры, у тым ліку «[[Сялянка (опэра)|Сялянку]]» ў супрацы зь беларускім паэтам [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам]]. У канцы XIX стагодзьдзя асноўныя беларускія гарады ўжо мелі ўласныя опэрныя і балетныя калектывы. Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] музыка [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] засяродзілася на тэме цяжкасьці лёсу беларускага народу або ўслаўленьня памяці ўдзельнікаў вайны. У гэты час [[Анатоль Багатыроў]], стваральнік опэры «[[У пушчах Палесься]]», быў адным з найбольш яскравых прадстаўнікоў сярод беларускіх кампазытараў<ref>[http://www.belarusguide.com/culture1/music/Belarusian_composers_&_classical_music.htm Classical Music of Belarus], BelarusGuide.com</ref>. А таксама выбітны дзеяч культуры [[Уладзімер Мулявін|Ўладзімер Мулявін]], [[Лявон Вольскі]], гурт [[Molchat Doma]], спявачка Мэйбі Бэйбі.<ref>[[Molchat Doma|Molchat Doma — Вікіпэдыя]]</ref> Сучаснае музычнае мастацтва Беларусі імкнецца захаваць нацыянальныя традыцыі, адначасна разьвіваючы папулярныя ў сьвеце стылі і кірункі. Творы беларускіх кампазытараў, сусьветнай клясычнай і эстраднай музыкі гучаць у выкананьні як прафэсійных, гэтак і самадзейных музыкаў. === Кухня === {{Асноўны артыкул|Беларуская кухня}} [[Файл:Potato pancakes.jpg|міні|300пкс|[[Дранікі]], адна з найбольш вядомых страваў беларускай кухні]] [[Беларуская кухня]] фармавалася на аснове страваў і прыёмах гатаваньня агульных для ўсіх славянскіх і іншых індаэўрапейскіх народаў, у тым ліку балцкіх і германскіх. У мінулым у рацыёне насельніцтва Беларусі пераважалі [[Пост|посныя]] стравы з [[збожжа]], бабовых культур, [[Гародніна|агародніны]], [[Малако|малака]] і малочных прадуктаў, насеньня [[лён]]у, а таксама прадуктаў [[зьбіральніцтва]], як то [[грыбы|грыбоў]], [[ягада]]ў, [[Садавіна|садавіны]] і [[мёд]]у. Традыцыйная беларуская кухня вельмі блізкая да [[летувіская кухня|летувіскай]]. У XIII—XIX стагодзьдзяў на яе фармаваньне, асабліва ў прывілеяваных клясаў, значна ўплывалі [[польская кухня|польская]] і [[нямецкая кухня|нямецкая кухні]], а таксама кухні нацыянальных меншасьцяў, як то [[габрэйская кухня|габрэйская]] і [[татарская кухня|татарская кухні]]. З XIX стагодзьдзя найбольшы ўплыў адзначаецца з боку [[расейская кухня|расейскай кухні]]<ref>{{Кніга|аўтар=[[Алесь Белы|Белы А.]]|частка=[http://prastora.by/knihi/biely-alies-nasa-strava-sapraudnaia-bielaruskaia-kuchnia Прадмова]|загаловак=Наша страва|арыгінал=|спасылка=https://lohvinau.by/product/наша-страва-сапраўдная-беларуская-ку/|адказны=|выданьне=2-е выд|месца=Менск|выдавецтва=[[Логвінаў]]|год=2010|том=|старонкі=|старонак=288|сэрыя=Кнігарня «Наша Ніва»|isbn=978-985-6901-72-3|наклад=}}</ref>. У пачатку XXI стагодзьдзя ў сталіцы і абласных цэнтрах набылі пашырэньне хуткія страўні замежнай кухні. На 2020 год у Менску прынамсі 53 страўні прапаноўвалі беларускую кухню<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць беларускую кухню (53)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/belarusian.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>. Іншымі 10 найбольш пашыранымі напрамкамі сярод страўняў сталіцы былі: [[шавэрма]] — прынамсі 77 страўняў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць шавэрму (77)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/shawarma.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[эўрапейская кухня]] — 70 страўняў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць эўрапейскую кухню (70)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/european.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[піца]], [[бургер]]ы і [[сэндвіч]]ы — па 69 страўняў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць піцу (69)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/pizza.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref><ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць бургеры і сэндвічы (69)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/burger-and-sandwich.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[дранікі]] і [[бліны]] — 43<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць дранікі і бліны (43)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/draniki-pancake.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[азіяцкая кухня]] — 40<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць азіяцкую кухню (40)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/asian.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[шашлык]], [[грыль]] і [[кебаб]] — 36<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць шашлык, грыль і кебаб (36)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/bbq-grill-kebab.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[італьянская кухня]] — 32<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць італьянскую кухню (32)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/italian.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[паста]] — 30<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць пасту (30)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/pasta.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref> і [[сушы]] — 26<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць сушы (26)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/sushi.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>. == Эканоміка == {{Асноўны артыкул|Эканоміка Беларусі}} [[Файл:Tree map export 2009 Belarus.jpeg|міні|300пкс|Графічнае адлюстраваньне асноўных экспартных пазыцыяў Беларусі на 2009 год]] [[Файл:GDP_per_capita_development_of_Belarus.svg|міні|300пкс|Рост СУП у 1973—2018 гг.]] Беларуская эканоміка не рэфармуецца ў бок рынкавай. З савецкіх часоў дзяржаве дагэтуль належыць паноўная роля ў эканоміцы. Прадпрыемствы, збудаваныя за савецкім часам, моцна залежаць ад паставак сыравіны з [[Расея|Расеі]]. [[Сельская гаспадарка Беларусі]] дагэтуль складаецца пераважна з [[калгас]]аў. Эканамічна Беларусь арыентуецца на інтэграцыю на постсавецкай прасторы. Апроч нагрузкі, зьвязанай з [[інфляцыя]]й, бізнэс у Беларусі мусіць цярпець ціск з боку дзяржаўнае ўлады, увядзеньне ўсё большых абмежаваньняў дзейнасьці. Многія прыбытковыя прадпрыемствы, прыватызаваныя ў пачатку 1990-х гадоў, [[рэжым Лукашэнкі]] нацыяналізаваў назад або ўзяў пад кантроль [[Адміністрацыя прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|сваёй адміністрацыі]]. Пры гэтым Беларусь, паводле ацэнак [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]], мае найвышэйшы ўзровень жыцьця ў СНД. У 2018 годзе намінальны налічаны сярэднемесячны заробак вырас на 18,1% (+12,6 з улікам зьняцэньваньня) да 971,4 рубля ($465,07)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лік і заработная плата работнікаў, затраты арганізацыяў Рэспублікі Беларусь на працоўную сілу ў 2018 годзе (c. 4)|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/844/8444d474777fed5cfb71521f4ee41c34.pdf|выдавец=[[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]|мова=ru|дата публікацыі=24 траўня 2019|дата доступу=14 студзеня 2020}}</ref>. Беларусь ёсьць важнай транзытнай краінай паміж Цэнтральнай Эўропай і [[Расея]]й. 50% расейскае нафты і 25% прыроднага газу, якія імпартуюцца на захад, ідуць празь Беларусь. Для Расеі Беларусь разам зь [[Летува|Летувой]] — асноўны шлях, што спалучае яе з [[экскляў|эксклявам]] [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]]. Беларусь уваходзіць у г. зв. «[[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі|Саюзную дзяржаву Беларусі і Расеі]]», а таксама ў [[Эўразійскі эканамічны зьвяз]]. У 2018 годзе адмоўнае сальда аплатнага балянсу Беларусі па рахунку бягучых апэрацыяў у замежным гандлі скарацілася да -$34,4 млн. Найбольшым гандлёвым партнэрам Беларусі была Расея, на якую прыпала 38,3% вывазу і 58,8% увозу тавараў. На 28 краінаў [[Эўразьвяз]]у прыпала 30% вывазу і 18,6% увозу. Сярод асобных краінаў 2-е месца паводле вывазу займала [[Украіна|Ўкраіна]] — 12%, а паводле ўвозу [[Кітай]] — 8,2%. Замежны гандаль [[паслуга]]мі вырас на 11,6% да $14,212 млрд і забясьпечыў дадатнае сальда ў памеры $3,423 млрд. У экспарце паслугаў большасьць складалі: [[Шляхі зносін Беларусі|перавозкі]] — 44,4%, у тым ліку 36,6% грузавыя; кампутарныя ([[Беларускі парк высокіх тэхналёгіяў]]) — 18% ($1,586 млрд); падарожжы для іншаземцаў — 10%; будаўнічыя — 9,4%<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Зьнешні гандаль Рэспублікі Беларусь: статыстычны зборнік|арыгінал=Внешняя торговля Республики Беларусь: статистический сборник|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/7a0/7a00fbcc7c4ba0b529e873d099e6afab.pdf|адказны=гал.рэд. Іна Мядзьведзева|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=Нацстаткам Беларусі|год=2019|том=|старонкі=15, 19, 46, 207-211|старонак=212|сэрыя=|isbn=978-985-7184-78-1|наклад=}}</ref>. === Фінансы === [[Сукупны ўнутраны прадукт]] у 2014 годзе склаў больш за 75 мільярдаў даляраў, адпаведна каля 8 тысячаў даляраў на душу насельніцтва, што зьяўляецца гістарычным рэкордам у адносінах да каляндарнага году. Прырост СУП у 2014 годзе склаў 3,35%, а ў параўнаньні з паказчыкам 2012 году вырас ажно на 18,6%. Рэальны рост СУП з улікам інфляцыі склаў 1,6%<ref>[https://web.archive.org/web/20150712052225/http://bdg.by/news/economics/32547.html ВВП Беларуси в 2014 году — инфографика]. // Дзелавая газэта</ref>. Гадавая рублёвая [[інфляцыя]] ў 2014 годзе, якую можна вылічыць пры падліку СУП, склала 18,0%. У 2015 годзе СУП Беларусі зьменшыўся ў сувязі з падзеньнем гэтага паказчыку ў Расеі, асноўным гандлёвым партнэрам, што было выклікана зьмяншэньнем цэнаў на [[нафта|нафту]] і санкцыямі Эўразьвязу ў адносінах да Расеі. Сукупны вонкавы абавязак Беларусі на 1 студзеня 2015 году склаў 12,6 млрд [[Амэрыканскі даляр|даляраў ЗША]], пры гэтым нутраны дзяржаўны абавязак склаў 48,4 трлн рублёў, павялічыўшыся за год на 12,7 трлн рублёў ці 35,5%<ref>[http://www.minfin.gov.by/public_debt/pressreleases/d4ab11da7fc8023e.html Государственный долг на 1 января 2015 г]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь]]</ref>. 2 студзеня 2009 году адбылася [[дэвальвацыя беларускага рубля]], калі [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] усталяваў курс рубля адносна даляра ЗША на ўзроўні 2650 адзінак, за дзень дагэтуль курс быў роўны 2200 рублёў за даляр. Такім чынам, дэвальвацыя за адзіны дзень склала 20%. Да канца лютага рубель яшчэ некалькі страціў адносна даляра і каштаваў ужо 2850 рублёў<ref>[https://web.archive.org/web/20150629005559/http://news.tut.by/economics/307686.html История падения рубля на территории Беларуси. До наших дней]. Tut.by</ref>. [[Фінансавы крызіс у Беларусі 2011 году]] прывёў да паўторнай дэвальвацыі, бо перад [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2010 году|прэзыдэнцкімі выбарамі 2010 году]] ў Беларусі даволі хуткімі тэмпамі расьлі заработкі. У сувязі зь незабясьпечанасьцю рублёвай масы таварамі і паслугамі пачалі павялічвацца тэмпы скарачэньня залатавалютных рэзэрваў, гэтак у сьнежні 2010 году зьніжэньне адбылося на 11,8% (674,7 млн даляраў), за студзень рэзэрвы скараціліся ўжо на 13,7%. Акрамя таго, краіна ўжо доўгі час мела адмоўны зьнешнегандлёвы балянс. У лютым урад выказаўся за крэдытнае падсілкаваньне бюджэту ў памеры 2 млрд даляраў. Адпаведная заяўка была адпраўленая на адрас [[Антыкрызісны фонд ЭўраАзЭС|Антыкрызіснага фонду ЭўраАзЭС]]. Аднак ужо ў сакавіку Нацбанк спыніў продаж валюты камэрцыйным банкам для пунктаў абмену валюты, шэраг камэрцыйных банкаў абмежаваў валютныя апэрацыі па плястыкавых картках і выдачу крэдытаў у беларускіх рублях. У канцы месяца валюту ўжо амаль немагчыма было купіць, акрамя таго назіралася масавае скарачэньне дэпазытаў як у нацыянальнай, гэтак і ў замежнай валюце. У выніку такой сытуацыі продаж замежнай валюты перайшоў у цень, праз што адначасова ўтварыліся некалькі курсаў валюты<ref>[http://charter97.org/ru/news/2011/5/24/38868/ Девальвация. Хроника пикирующего рубля]. [[Хартыя’97]]</ref>. У выніку крызісу ўсталяваны Нацбанкам курс даляра за 2011 год вырас з 3000 да 8500 беларускіх рублёў, сукупная дэвальвацыя толькі за дзесяць месяцаў склала 189%. 1 ліпеня 2016 году Нацбанк Беларусі правёў [[Дэнамінацыі ў Беларусі|дэнамінацыю беларускага рубля]] 10 000 : 1. === Прамысловасьць === {{Асноўны артыкул|Прамысловасьць Беларусі}} У 2018 годзе 5 найбольшымі галінамі апрацоўчай прамысловасьці Беларусі былі: [[Харчовая прамысловасьць|харчовая]] — 22,8% усёй прамысловай вытворчасьці, [[нафтаперапрацоўка]] — 15,6%, [[Хімічная прамысловасьць|хімічная]] — 9,3%, [[машынабудаваньне]] — 7,2% і [[мэталюргія]] — 6,7%<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=2.6. Аб'ём прамысловай вытворчасьці паводле відаў гаспадарчай дзейнасьці|загаловак=Прамысловасьць Рэспублікі Беларусь, 2019: статыстычны зборнік|арыгінал=Промышленность Республики Беларусь: статистический сборник|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/885/885bdb65fe7077005c7c47d2748bfad0.pdf|адказны=гал.рэд. [[Іна Мядзьведзева]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]|год=2019|том=|старонкі=31-33|старонак=199|сэрыя=|isbn=978-985-7184-73-6|наклад=42}}</ref>. У 10-ку групаў асноўных тавараў, якія пастаўлялі за мяжу, уваходзілі: нафтапрадукты (11,9 млн тонаў) — $6986,9 млн («[[Нафтан (завод)|Нафтан]]» і «[[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод|Мазырскі НПЗ]]»), хімічныя валокны і ніці (148,1 тыс. тонаў) — $5353,9 млн («[[Магілёўхімвалакно]]»), мясныя (332,5 тыс. тонаў) і малочныя вырабы — $4696,9 млн («[[Магілёўскі мясакамбінат]]» і «[[Савачкаў прадукт]]» у Берасьці), [[Лядоўня|лядоўні]] (836 тыс.) і пад’ёмнікі — $2570,3 млн («[[Атлянт]]» і «[[Магілёўліфтмаш]]»), чорныя мэталы і сталёвыя трубы (241,4 тыс. тонаў) — $2321,8 млн («[[Беларускі мэталюргічны завод]]» у Жлобіне), шыны (5,554 млн) і плястмаса — $1886,3 млн («[[Белшына]]» ў Бабруйску), мэбля (310,1 тыс. тонаў) і [[ДСП]] — $1610,7 млн («[[Пінскдрэў]]»), аўтамабілі і трактары (40,2 тыс.) — $1447,2 млн («[[БелАЗ]]» у Жодзіне, «[[Менскі аўтамабільны завод|Менскі аўтазавод]]» і «[[МТЗ]]»), адзеньне і абутак (29,8 млн параў) — $1347,9 млн («[[Мілавіца]]», «[[Элема]]» і «[[Марко]]» ў Віцебску), калійныя ўгнаеньні (6,612 млн тонаў) — $1042,3 млн («[[Беларуськалій]]» у Салігорску)<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=6.2. Экспарт асноўных відаў тавараў|загаловак=Прамысловасьць Рэспублікі Беларусь, 2019: статыстычны зборнік|арыгінал=|спасылка=|адказны=гал.рэд. Іна Мядзьведзева|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|год=2019|том=|старонкі=154-155|старонак=199|сэрыя=|isbn=|наклад=}}</ref>. У 2015 годзе гаспадарка Беларусі зазнала [[Рэцэсія|рэцэсію]], што найперш тлумачылася спадам збыту машынабудаўнічых вырабаў. Самымі стратнымі прадпрыемствамі сталі «БелАЗ», «МАЗ» і «МТЗ»<ref>[https://web.archive.org/web/20150727011516/http://news.tut.by/economics/430246.html Топ-25 самых прибыльных и убыточных ОАО: калийщики увеличивают отрыв, крупнейшие машиностроители уходят в минус], [[TUT.BY]]</ref>. Рэцэсія выклікала скарачэньне абаротных сродкаў прадпрыемстваў, што прывяло да скарачэньня заробкаў і закупкі сыравіны. Самым прыбытковым стаў «Беларуськалій», які займаецца здабычай, вытворчасьцю і пастаўкамі калійных угнаеньняў. Пасьля калійнага крызісу, калі «Беларуськалій» разарваў партнэрства з расейскім прадпрыемствам «[[Уралкалій]]», прыбытак кампаніі за год з 2013 па 2014 год павялічыўся больш чым у 7 разоў да 5733,8 млрд рублёў. === Сельская гаспадарка === {{Асноўны артыкул|Сельская гаспадарка Беларусі}} Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі Беларусі — мяса-малочная [[жывёлагадоўля]], бульбаводзтва, ільнаводзтва і [[сьвінагадоўля]]. Паўсюдна разьвітыя [[збожжа]]вая гаспадарка і вырошчваньне тэхнічных расьлінаў. Вылучаюць 5 зонаў адмыслоўваньня. У [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай]] і Гарадзенскай абласьцях, а таксама на паўднёвым захадзе [[Менская вобласьць|Менскай]] і ўсходзе Гомельскай вобласьцяў мелі пашырэньне пасевы [[Пшаніца|пшаніцы]]. На [[Пяшчанік|пясковай]] і супясковай глебах Палесься часьцей сеялі [[жыта]] і кармавы [[лубін]]. У Віцебскай, [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай]] і Менскай абласьцях былі найбольшыя плошчы [[Авёс|аўса]] і ячменю. На поўначы і паўночным усходзе сеялі [[лён]]-даўгунец. Пасевы [[Цукровы бурак|цукровых буракоў]] засяроджваліся вакол 4 цукровых заводаў ([[Гарадзейскі цукровы камбінат|Гарадзейскі]], [[Жабінка]]ўскі, [[Скідзельскі цукровы камбінат|Скідзельскі]] і [[Слуцкі цукроварафінадны камбінат|Слуцкі]]). У Лідзкім і [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім]] раёнах вырошчалі этэраалейныя расьліны. У Берасьцейскай, [[Гомельская вобласьць|Гомельскай]] і Менскай абласьцях было больш пасеваў [[Бульба|бульбы]]. У [[Менскі раён|Менскім раёне]] было разьвіта [[агародніцтва]]. У [[Гомельскі раён|Гомельскім]] і Менскім раёнах вылучалася [[садоўніцтва]]. [[Птушкагадоўля]] была найбольш аўтаматызаванай галіной жывёлагадоўлі. Буйнейшымі птушкафабрыкамі былі [[Ворша|Аршанская]], Баранавіцкая, [[Кобрын]]ская, Менская і [[Смалявічы|Смалявіцкая]]. На захадзе і поўдні больш разьвітая сьвінагадоўля. Сярод іншых галінаў жывёлагадоўлі разьвіцьцё атрымалі [[рыбаводзтва]], [[зьверагадоўля]] і [[пчалярства]]<ref name="EHB-Smalakou">{{Кніга|аўтар=[[Генадзь Смалякоў|Смалякоў Г.]]|частка=Сельская гаспадарка|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=http://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=2002|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.14.djvu 14]|старонкі=313-[http://files.knihi.com/preview/Knihi/Store1/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.14.djvu/314_866x9999.jpeg 314]|старонак=512|сэрыя=|isbn=985-11-0238-5|наклад=10 000}}</ref>. == Сувязь == {{Асноўны артыкул|Сувязь Беларусі}} На 1 студзеня 2019 году ў Беларусі налічвалася 351 прыёмная станцыя [[спадарожнік]]авай [[Сувязь (тэхніка)|сувязі]]<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб тэхнічным стане сродкаў электрасувязі па стане на 1 студзеня 2019 г.|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/forma_1-ts_na_sayt.pdf|выдавец=[[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]|мова=ru|дата публікацыі=2019|дата доступу=17 студзеня 2020}}</ref>. === Тэлебачаньне === На 1 студзеня 2019 году ў 262 паселішчах Беларусі дзеялі 422 сеткі кабэльнага [[Тэлебачаньне|тэлебачаньня]], зь іх 342 перадавалі [[лічбавае тэлебачаньне]]. Сярод 1 628 311 абанэнтаў кабэльнага тэлебачаньня 56% (919 503) падлучылі ў лічбавым выглядзе, у тым ліку 8,5% (139 376) да этэрнага тэлебачаньня. Таксама налічвалася 1 986 263 карыстальнікі тэлебачаньня па [[IP|міжсеткавым пратаколе]], якія складалі 55% агульнага ліку абанэнтаў тэлебачаньня<ref name="а"/>. === Сеціва === {{Асноўны артыкул|Байнэт}} На 1 студзеня 2019 году ў Беларусі налічвалася 12 791 972 абанэнты [[Сеціва]], лік якіх на 35% перавышаў колькасьць насельніцтва Беларусі. Сярод іх 88,6% (11 338 275) належалі [[Фізычная асоба|фізычным асобам]] і лікам перавышалі насельніцтва на 19,6%. Пагатоў 73,2% (8 299 851) абанэнтаў фізычных асобаў мелі бяздротавы доступ да Сеціва, у тым ліку 64,7% (7 339 125) — шыракапалосны праз [[смартфон]]ы. Таксама фізычным асобам належала 95% (3 038 239) стацыянарных абанэнтаў шыракапалоснага Сеціва, рэшта (163 280) — [[Юрыдычная асоба|юрыдычным асобам]] і [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальным прадпрымальнікам]]. Сярод 1 453 697 абанэнтаў Сеціва ў юр.асобаў і [[ІП]] 88,7% (1 290 340) былі бяздротавымі, у тым ліку 56,5% (821 887) — з шыракапалосным доступам праз смартфоны. Таксама налічвалася 608 244 грамадзкіх кропак [[Wi-Fi]] пры 492 064 карыстальніках (80,9%). Прапускная здольнасьць зьнешніх каналаў доступу да Сеціва складала 1 480 280 мэгабіт/сэкунда, а каналаў, падлучаных да кропкі абмену нац.трафікам — 106 810 Мбіт/сэк (7,2%). Стацыянарныя абанэнты спажылі 83,8% (2 949,7 [[пэтабайт]]) абсягу дадзеных, хоць складалі 28,2% (3 201 519) абанэнтаў шыракапалоснага Сеціва ў Беларусі (920 гігабайт на абанэнт). Яны выкарыстоўвалі 4 асноўныя спосабы перадачы зьвестак: 1) [[оптавалакно]] (FTTx) — 1 479 457 (46,2%) абанэнтаў, зь іх 53,9% на хуткасьці 30—100 Мбіт/сэк, 2) [[Лічбавая абанэнцкая лінія|лічбавую тэлефонную лінію]] (xDSL) — 1 228 597 (38,4%) абанэнтаў, зь іх 88% пры 2—10 Мбіт/сэк, 3) [[Вітая пара|вітую пару]] (Этэрнэт) — 395 388, зь іх 44,3% пры 30—100 Мбіт/сэк, 4) [[Сувосевы кабэль|сувосевы тэлевізійны кабэль]] (DOCSIS) — 66 376, зь іх 63% пры 10—30 Мбіт/сэк<ref name="а"/>. === Пошта === {{Асноўны артыкул|Белпошта|Гісторыя пошты і паштовых марак Беларусі}} {{Падвойная выява|справа|Stemp Coat of arm of Belarus.jpg|145|Stemp Flag and map of Belarus.jpg|145|Маркі [[Белпошта|Белпошты]] зь дзяржаўнымі гербам [[Пагоня]]й (налева) і [[бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]] (направа)}} За 2018 год УП «[[Белпошта]]» прыняла паводле падпіскі 4,923 млн асобнікаў [[газэта]]ў і [[часопіс]]аў (52% ад насельніцтва). Для дастаўкі прынялі: 201,571 млн выходных асобнікаў пэрыёдыкі (21 на душу насельніцтва), зь іх 74,3% (149,779 млн) для фізычных асобаў; 207,314 млн уваходных асобнікаў, зь іх 80,4% (166,677 млн) для фіз.асобаў; 173,782 млн транзытных асобнікаў (18 на душу). Таксама апрацавалі 284,629 транзытных пісьмовых адпраўленьняў (30 на душу), 213,139 млн уваходных (22 на душу) і 214,452 млн выходных. Сярод выходных пісьмовых адпраўленьняў: 1) 188,067 млн (87,7%) прыпала на простыя адпраўленьні, зь іх 41,5% (78,146 млн) склалі [[Паштоўка|паштоўкі]], 6% (11,301 млн) — пісьмовыя лісты, 2,4% (4,564 млн) — 2-складовыя адпраўленьні, 1% (1,985 млн) — міжнародныя адпраўленьні і 0,3% (0,596 млн) — [[Бандэроль|бандэролі]]; 2) 22,071 млн (11,7%) склалі заказныя адпраўленьні, зь іх 13,8% (3,041 млн) для фізычных асобаў, 4% (0,892 млн) міжнародныя і 2,4% 2-складовыя; 3) 2,3% (4,314 млн) былі з абвешчанай вартасьцю, зь іх 56% (2,445 млн) для фізычных асобаў. Урэшце поштай даставілі 8,93 млн транзытных пасылак, 5,719 млн уваходных, зь іх 52% для фіз.асобаў, і 5,554 млн выходных [[Пасылка|пасылак]], зь іх 49% платных і 35% для фіз.асобаў (94% платна). На паскораную пошту прыпала 4,737 млн (92%) унутраных і 0,416 млн міжнародных адпраўленьняў. Сярод унутраных 35,5% (1,679 млн) склалі выходныя, 34,3% (1,626 млн) уваходныя і 30,2% (1,432 млн) транзытныя. Сярод міжнародных 55,7% (0,232 млн) — транзытныя, 29,5% (0,123 млн) — выходныя і 14,8% (61 тыс.) — уваходныя<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб паслугах сувязі за 2018 год|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/otchet_1-uslugi_za_2018_god.pdf|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=2019|дата доступу=17 студзеня 2020}}</ref>. У 2018 годзе поштай даставілі 13,055 млн выплатаў, у асноўным [[пэнсія]]ў. На вёскі прыпадала 48,5% (6,335 млн) такіх выплатаў, на [[раён]]ныя цэнтры — 25,2% (3,294 млн), на абласныя цэнтры — 15,5% (2,02 млн) і на Менск — 10,8% (1,406 млн). Выплаты поштай склалі 4,462 млрд рублёў ($2,136 млрд) сярэднім памерам па 342 рублі. Праз пошту прайшло 7,6 млн выходных [[Грашовы перавод|грашовых пераводаў]], зь іх 99,3% электронных, 84% для фіз.асобаў і 0,5% (40,6 тыс.) міжнародных. Таксама ажыцьцявілі 7,375 млн уваходных грашовых пераводаў, зь іх 69% для фіз.асобаў і 2% (151,5 тыс.) міжнародных (97% для фіз.асобаў). Сума аплачаных пераводаў склала 784,276 рублёў ($375,485 млн), зь іх 79% ад фізасобаў. Атрыманыя пераводы склалі 730,525 млн рублёў (93% ад аплачаных), зь іх 70% фіз.асобам. Урэшце 99,7% (8,497 млн) кур’ерскіх адпраўленьняў былі выходнымі, зь іх 33,5% для фіз.асобаў. Таксама даслалі 1,638 млн [[тэлеграма]]ў, зь іх 44,5 тыс. (2,7%) былі платнымі, у тым ліку 39,4 тыс. (2,4%) міжнароднымі і 14 тыс. (0,9%) для фізасобаў<ref name="б"/>. === Тэлефонная сувязь === {{Асноўны артыкул|Сеткі стацыянарнай тэлефоннай сувязі ў Беларусі}} У 2018 годзе УП «[[Белтэлекам]]» абслужыла 334,418 млн выходных тэлефанаваньняў між сеткамі, зь іх 39% (129,669 млн) ад фізычных асобаў (па 13 на жыхара). Сярод такіх тэлефанаваньняў 320,787 млн (96%) прыпала на міжгароднія, у тым ліку 38% на сотавы. Рэшта (13,631 млн) тэлефанаваньняў была міжнароднай. Працягласьць размоваў у гарадзкіх і сельскіх тэлефонных сетках склала 8,555 млрд хвілінаў (82% выходных), зь іх 83% прыпала на фізычных асобаў (751 хвіл. на жыхара). Рэшту склалі 1,823 млрд хвіл. (17,4%) міжгародніх званкоў, зь іх 17,6% на сотавы, і 69,932 млн хвіл. (6,7%) міжнародных, зь іх 83% у краіны [[СНД]] (у асноўным у Расею). Транзытны трафік «Белтэлекама» між сотавымі апэратарамі склаў 4,059 млрд хвілінаў (428 хвіл. на жыхара), зь іх 3% прыпала на міжнародны [[роўмінг]]. Уваходны трафік склаў 1,393 млрд хвілінаў<ref name="б"/>. На 31 сьнежня 2019 году ў Беларусі налічвалася 11 627 249 абанэнтаў [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]], што перавышала лік насельніцтва на 22,7%. У краіне працавалі 3 сотавыя апэратары: УП «[[А1 (тэлекам-правайдэр)|А1]]» з 1999 году, ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]» з 2002-га і ЗАТ «[[БеСТ|Беларуская сетка тэлекамунікацыяў]]» з 2004-га. Ім належала 33 268 базавых станцыяў, зь іх 48% (15 930) — [[3G|3-га пакаленьня]] (UMTS) і 8% (2 792) — 4-га (LTE). Станцыі налічвалі 175 648 прыёмаперадатчыкаў (па 5 на станцыю) агульнай ёмістасьцю 20,08 млн [[камутатар]]аў (па 114 на прыёмаперадатчык). Камутатары падтрымлівалі 18 550 патокаў па 2 Мбіт/сэк (каля 37,1 гігабіт/сэк). За 4-ы квартал 2019 году 6 823 417 (59%) сотавых абанэнтаў скарысталі доступ да Сеціва, зь іх 56% (3 817 030) праз сувязь 4-га пакаленьня. Прапускная здольнасьць сотавых каналаў доступу да Сеціва складала 312 636 Мбіт/сэк (0,045 Мбіт/с на карыстальніка). Сотавая сувязь была даступнай на 98,7% земляў Беларусі, у тым ліку на 98,4% — 3-га пакаленьня (2 Мбіт/с) і на 5% — 4-га (100 Мбіт/с). Ахоп насельніцтва сотавай сувязьзю ў паселішчах складаў 99,9%, у тым ліку сувязьзю 3-га пакаленьня, а таксама 76% — 4-га пакаленьня. Штомесячны трафік на абанэнта складаў: 794 хвіліны выходных выклікаў і 11 [[Паслуга кароткага паведамленьня|тэкставых паведамленьняў]]. Сярод выходных выклікаў 82% прыпадала на ўнутрысеткавыя, 16,5% — на тэлефанаваньні ў іншыя сотавыя сеткі, 1,3% — на званкі на стацыянарныя тэлефоны, рэшта (0,2%) — на міжнародныя званкі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб разьвіцьці сотавай рухомай электрасувязі за 4-ы квартал 2019 году|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/4_spe_na_sait.pdf|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=17 студзеня 2020}}</ref>. == Шляхі зносін == {{Асноўны артыкул|Шляхі зносін Беларусі}} На 2020 год у Беларусі існавала 6 відаў шляхоў зносінаў: * ''Чыгуначныя''. [[Беларуская чыгунка]] ахоплівала звыш 2100 паселішчаў краіны і прапаноўвала 4 лініі перавозак паяжджанаў: 1) гарадзкія — у межах сталіцы і абласных цэнтраў да станцыяў у гарадах-спадарожніках, 2) рэгіянальныя — у межах вобласьці і да бліжэйшага гораду абласнога падпарадкаваньня ў суседняй вобласьці, 3) міжрэгіянальныя — між сталіцай і абласнымі цэнтрамі ды між абласнымі цэнтрамі, 4) міжнародныя — між Беларусьсю і іньшымі краінамі. Паводле хуткасьці руху і працягласьці прыпынкаў рэгіянальныя і міжрэгіянальныя лініі падзялялі на 2 клясы: бізнэс і эканом. Квіткі на цягнік прадавалі он-лайн праз [[Аплатная картка|аплатную картку]] і [[электронныя грошы]], па тэлефоне і ў касах на станцыях. Электронная рэгістрацыя дазваляла сесьці ў цягнік па пашпарце. Паездка міжрэгіянальнымі лініямі праз усю краіну ад Берасьця да Віцебска каштавала ад 13,8 [[Беларускі рубель|рубля]] ($7-8) у пляцкарце і да 19,1 рубля ($11-12) у купэ. У Беларусі дзеяла 20 буйных чыгуначных вакзалаў. На меншых станцыях працавалі білетныя касы і гандлёвыя кіёскі. * ''Аўтамабільныя''. У кожным горадзе Беларусі дзеялі аўтавакзал і аўтастанцыя з заляй чаканьня, дзе прадавалі ежу і квіткі на прыгарадныя, міжгароднія і міжнародныя падарожжы. У Менску працавалі Цэнтральны аўтавакзал і Аўтазаводзкая ды Паўднёва-Заходняя аўтастанцыі, куды прыбывала большасьць міжнародных аўтобусаў. Квіткі на праезд у прыгарадных і міжгародніх аўтобусах перавозчыкаў [[Міністэрства транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь]] прадавалі он-лайн за электронныя грошы. Большасьць аўтападарожжаў ажыцьцяўлялі прыватныя [[Маршрутнае таксі|маршрутныя таксі]] на мікраўтобусах. * ''Паветраныя''. Нацыянальны аэрапорт «[[Менск (нацыянальны аэрапорт)|Менск]]» прымаў палёты зь іншых краінаў. Лётнішчы абласных цэнтраў прымалі грузавыя і чартэрныя самалёты. Зь Берасьця, Гомеля і Горадні ладзілі палёты ў расейскі [[Калінінград]]. * ''Водныя''. У Беларусі налічвалася 10 рачных партоў, што прымалі караблі праз 8 водных шляхоў: [[Дняпроўска-Бужанскі канал]] і 8 рэк — Дняпро, [[Бярэзіна|Бярэзіну]], Сож, Прыпяць, [[Дзьвіна|Дзьвіну]], Нёман і [[Мухавец]]. Улетку ладзіліся прагулкі на [[цеплаход]]ах у 13 мясьцінах: Берасьці (Мухавец), Віцебску (Дзьвіна), Горадні (Нёман і [[Аўгустоўскі канал]]), Гомелі (Сож), Магілёве ([[Дняпро]]), Бабруйску (Бярэзіна), Мазыры і Пінску ([[Прыпяць]]), «Нарачанскім» (возера [[Нарач]]) і «[[Прыпяцкі нацыянальны парк|Прыпяцкім]]» нацыянальных парках, нацпарку «Браслаўскія азёры» (возера [[Дрывяты]]), на [[Заслаўскае вадасховішча|Заслаўскім вадасховішчы]] (Менскае мора) і [[Выганашчанскае возера|Выганашчанскім возеры]] (Івацэвіцкі раён). Па Аўгустоўскім канале хадзіў рачны трамвай. З [[Тураў|Турава]] плывучая гасьцініца «Палесьсе» ладзіла 3-дзённыя рачныя круізы па Прыпяці. * ''Гарадзкія''. У большасьці гарадоў краіны дзеяў [[грамадзкі транспарт]]: аўтобус — амаль ва ўсіх; [[тралейбус]] — у сталіцы, абласных цэнтрах і [[Бабруйск]]у; [[трамвай]] — у сталіцы, [[Віцебскі трамвай|Віцебску]], Мазыры і [[Наваполацак|Наваполацку]]; [[таксі]] і маршрутнае таксі — у Менску, абласных цэнтрах і іншых буйных гарадах; [[Менскі мэтрапалітэн]]. Квіткі на праезд прадавалі ў кіёску на прыпынку, кандуктары і кіроўцы. У сталіцы цана наземнага праезду складала 60 капеек, у мэтро — 65 капеек. У іншых гарадах Беларусі праезд быў таньнейшым. Шматразовыя праязныя білеты прадавалі на месяц, 15 і 10 дзён, у тым ліку на некалькі відаў перавозак<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Транспарт Беларусі|спасылка=https://www.belarus.by/by/travel/transport-in-belarus|выдавец=[[Belarus.by]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=22 студзеня 2020}}</ref>. * ''Трубаправодныя''. Улучалі 2861 км нафтаправодаў («[[Гомельтранснафта Дружба]]»), 1200 км нафтапрадуктаправодаў і 7,9 тыс. км [[газаправод]]аў пад кіраўніцтвам ААТ «[[Газпрам трансгаз Беларусь]]» разам з 7 магістральнымі, зь якіх 2,9 тыс. км (37%) былі транзытнымі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Галіна дзейнасьці|спасылка=http://www.btg.by/about/activities/|выдавец=«Газпрам трансгаз Беларусь»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=22 студзеня 2020}}</ref>. == Узброеныя сілы == {{Асноўны артыкул|Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь}} [[Файл:Берет ВДВ.jpg|значак|300пкс|Барэт беларускіх [[Сілы спэцыяльных апэрацыяў УС РБ|ПДВ]] да 1995 г.]] На 2020 год Узброеныя сілы Беларусі ўлучалі: 1) [[Сухапутныя войскі Рэспублікі Беларусь|Сухапутныя войскі]], 2) [[Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранай абароны Беларусі|Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранай абароны]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Структура Ўзброеных Сілаў Рэспублікі Беларусь|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/structure/|выдавец=[[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]] меў у беспасярэднім падпарадкаваньні [[Сілы спэцыяльных апэрацыяў УС РБ|Сілы спэцыяльных апэрацыяў]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сілы спэцыяльных апэрацый|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/sso/|выдавец=Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. Сухапутныя войскі знаходзіліся ў падпарадкаваньні [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] і ўлучалі 2 апэратыўныя камандаваньні: [[Заходняе апэратыўнае камандаваньне|Заходняе]] (Горадня) і [[Паўночна-Заходняе апэратыўнае камандаваньне|Паўночна-Заходняе]] (Барысаў, Менская вобласьць)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сухапутныя войскі (прызначэньне)|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/sv/appointment/|выдавец=Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. На люты 2018 году Ўзброеныя сілы Беларусі налічвалі 70 000 [[Вайсковец|вайскоўцаў]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Урачысты сход, прысьвечаны 100-годзьдзю Ўзброеных сілаў Беларусі|спасылка=http://president.gov.by/by/news_by/view/urachysty-sxod-prysvechany-100-goddzju-uzbroenyx-sil-belarusi-18170/|выдавец=Прэс-служба прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=22 лютага 2018|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. На 2020 год Сухапутныя войскі Беларусі лікам 29 600 чалавек мелі на ўзбраеньні: 469 [[Асноўны баявы танк|асноўных баявых танкаў]] (400 [[Т-72]]), 1111 [[Баявая машына пяхоты|баявых машынаў пяхоты]] (875 [[БМП-2]]), 247 [[бронетранспартэр]]аў (150 [[БТР-80]]), 434 [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходных артылерыйскіх установак]] (САУ; 198 [[2С1]] «Гваздзік»), 228 палявых [[гармата]]ў (132 [[Гаўбіца|гаўбіцы]] [[2А65]]), 234 [[Рэактыўная сыстэма залпавага агню|рэактыўных сыстэмаў залпавага агню]] (РСЗА; 126 «[[Град (зброя)|Градаў]]»), 109 [[мінамёт]]аў (61 [[2С12]] «Сані»), 480 [[Супрацьтанкавы ракетны комплекс|супрацьтанкавых ракетных комплексаў]] (СТРК), 14 [[Зэнітны ракетны комплекс|зэнітных ракетных комплексаў]] (ЗРК) «[[Тор (зэнітны ракетны комплекс)|Тор]]» і 96 [[Апэратыўна-тактычны ракетны комплекс|апэратыўна-тактычных ракетных комплексаў]] (АТРК; 60 9К72 «Эльбрус»)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сухапутныя войскі Беларусі|спасылка=https://www.globalsecurity.org/military/world/belarus/army-equipment.htm|выдавец=Партал «Сусьветная бясьпека» (Александрыя, штат [[Вірджынія]], ЗША)|мова=en|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранае абароны Беларусі мелі на ўзбраеньні: 140 баявых самалётаў (70 [[Су-25]]), 10 транспартных (6 [[Ан-26]]) і 10 навучальных Л-39, 168 транспартных [[верталёт]]аў (125 [[Мі-8]]), 50 ударных [[Мі-24]] і 16 выведвальных Мі-24К і -Р, 2 [[дывізіён]]ы ЗРК [[С-300]], 4 дывізіёны [[С-200]], 12 [[Батарэя (войска)|батарэяў]] ЗРК «[[Бук (зброя)|Бук]]» і С-125. 22 жніўня 2016 году на ўзбраеньне 77-га дывізіёна [[336-я рэактыўная артылерыйская брыгада|336-й рэактыўнай артылерыйскай брыгады]] ў Асіпавічах (Магілёўская вобласьць) паставілі 1-ю РСЗА «[[Палянэз (зброя)|Палянэз]]»<ref>{{Навіна|аўтар=Эдуард Мартынюк|загаловак=«Палянэз» прынята на ўзбраеньне беларускай арміі|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/palanez-prynjata-na-uzbraenne-belaruskaj-armii-50074-2016/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=22 жніўня 2016|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. == Замежная палітыка == {{Асноўны артыкул|Замежная палітыка Беларусі}} Паводле 1-га артыкула Канстытуцыі 1994 году, Рэспубліка Беларусь самастойна ажыцьцяўляе [[Замежная палітыка|замежную палітыку]]. Згодна з 18-м артыкулам «Рэспубліка Беларусь у сваёй замежнай палітыцы зыходзіць з прынцыпаў роўнасьці дзяржаваў, непрымяненьня сілы або пагрозы сілай, непарушнасьці межаў, мірнага ўрэгуляваньня спрэчак, неўмяшаньня ва ўнутраныя справы і іншых агульнапрызнаных прынцыпаў і нормаў [[Міжнароднае права|міжнароднага права]]. Рэспубліка Беларусь ставіць за мэту зрабіць сваю тэрыторыю бязьядзернай зонай, а дзяржаву — нэўтральнай»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Канстытуцыя 1994 году (са зьмяненьнямі і дапаўненьнямі)|спасылка=http://pravo.by/pravovaya-informatsiya/pomniki-gistoryi-prava-belarusi/kanstytutsyynae-prava-belarusi/kanstytutsyi-belarusi/kanstytutsyya-1994-goda-sa-zmyanennyami-i-dapa-nennyami-/|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2018|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. 14 лістапада 2005 году А. Лукашэнка падпісаў Закон «Аб зацьвярджэньні Асноўных напрамкаў унутранай і замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь». Паводле 24-га артыкула Закону, «стратэгічнымі мэтамі замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь ёсьць: абарона дзяржаўнага [[сувэрэнітэт]]у і тэрытарыяльнай цэласнасьці Рэспублікі Беларусь; абарона правоў, свабодаў і законных зацікаўленасьцяў грамадзянаў, грамадзкіх і дзяржаўных зацікаўленасьцяў»<ref>{{Навіна|аўтар=А. Лукашэнка|загаловак=Закон Рэспублікі Беларусь «Аб зацьвярджэньні Асноўных напрамкаў унутранай і замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь» ад 14 лістапада 2005 г. № 60-З|спасылка=http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h10500060|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=10 чэрвеня 2015|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. На 2020 год грамадзяне Беларусі маглі бязьвізава выяжджаць у 44 краіны, у тым ліку ў сумежныя Расею і Ўкраіну. У Беларусь маглі бязьвізава прыяжджаць грамадзяне 23 краінаў, у тым ліку Расеі і Ўкраіны. Таксама грамадзяне 74 дзяржаваў прыбывалі ў Беларусь бязьвізава праз нацыянальны [[Менск (нацыянальны аэрапорт)|аэрапорт «Менск»]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Бязьвізавы рух|спасылка=http://mfa.gov.by/be/visa/bezvizav_ruh/d13f36405deb6bb1.html|выдавец=Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. У 2017 годзе ўрад Беларусі падтрымліваў дыпляматычныя дачыненьні з 177 дзяржавамі (з 212). На 2020 год [[дыпляматычныя прадстаўніцтвы Беларусі]] працавалі ў 57 дзяржавах. Амбасадары Беларусі мелі акрэдытацыю паводле сумяшчальніцтва ў яшчэ 52 дзяржавах. У Беларусі працавала 48 амбасадаў, 4 аддзяленьні амбасадаў, 3 гандлёвыя прадстаўніцтвы і 39 консульстваў замежных дзяржаваў. Міжнародныя арганізацыі мелі ў Беларусі 18 прадстаўніцтваў. Яшчэ 91 замежная амбасада ў Варшаве, Вільні, Кіеве і Маскве мела акрэдытацыю ў Беларусі па сумяшчальніцтве<ref name="mfa.gov.by">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Замежная палітыка|спасылка=http://mfa.gov.by/be/foreign_policy/|выдавец=[[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. На 1 ліпеня 2019 году ўрад Беларусі браў удзел у 2566 двухбаковых і 1315 шматбаковых міжнародных дамовах<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Міжнароднае права|спасылка=http://mfa.gov.by/be/foreign_policy/interlaw/|выдавец=[[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=1 ліпеня 2019|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. У Беларусі няма наўпроставага выхаду да адкрытага мора для беспасярэдніх зносінаў зь несумежнымі дзяржавамі. Таму ў замежнай палітыцы Беларусі павышанае значэньне маюць дачыненьні з 5 сумежнымі дзяржавамі, кожная зь якіх мае выхад да мора: [[Латвія]]й, [[Летува|Летувой]], Польшчай, Расеяй і Ўкраінай. Апасродкавана празь іх землі ўрад Беларусі ажыцьцяўляе стасункі з астатнімі дзяржавамі. На 2020 год урад Беларусі браў удзел у 10 міжурадавых арганізацыях Эўропы: [[Садружнасьць незалежных дзяржаваў]] (1991), [[Арганізацыя бясьпекі і супрацы ў Эўропе]] (Вена, Аўстрыя; 1992), [[Эўрапейскі банк рэканструкцыі і разьвіцьця]] (Лёндан, Ангельшчына; 1992), [[Нарада энэргетычнай хартыі]] (Брусэль, Бэльгія; 1994), [[Цэнтральна-эўрапейская ініцыятыва]] (Трыест, Італія; 1996), [[Рада эўраатлянтычнага партнэрства]] (Брусэль, 1997), [[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі]] (2000), [[Арганізацыя Дамовы аб калектыўнай бясьпецы]] (Масква, Расея; 2003) і [[Эўразійскі эканамічны зьвяз]] (Масква, 2015). На сусьветным узроўні Беларусь была дзяржавай-удзельніцай 40 міжурадавых арганізацыяў, сярод якіх: [[Арганізацыя аб’яднаных нацыяў]] (Нью-Ёрк, ЗША; 1945), [[Сусьветны паштовы саюз]] (Бэрн, Швайцарыя; 1947), [[Міжнародны саюз электрасувязі]] (Жэнэва, Швайцарыя; 1947), [[Сусьветная мэтэаралягічная арганізацыя]] (Жэнэва, 1948), [[Міжнароднае бюро выставаў]] (Парыж, Францыя; 1951), [[Міжнародная арганізацыя працы]] (Жэнэва; 1954), [[Міжнароднае агенцтва атамнай энэргіі]] (Вена, 1957), [[Пастаянны трацейскі суд]] (Гаага, Нідэрлянды; 1962), [[Сусьветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасьці]] (Жэнэва, 1967), [[Сусьветны банк]] (Вашынгтон, ЗША; 1992), [[Міжнародны валютны фонд]] (Вашынгтон, 1992), [[Сусьветная арганізацыя здароўя]] (Жэнэва, Швайцарыя; 1992), [[Арганізацыя супрацы чыгунак]] (Варшава, Польшча; 1993), [[Сусьветная мытная арганізацыя]] (Брусэль, 1993), [[Міжнародная арганізацыя па стандартызацыі]] (Жэнэва, 1993), [[Міжнародная арганізацыя па цукры]] (Лёндан, 1993), [[Міжнародная электратэхнічная камісія]] (Жэнэва, 1993), [[Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі]] (Манрэаль, Канада; 1993), [[Сусьветная арганізацыя здароўя жывёлаў]] (Парыж, 1994), [[Міжпарлямэнцкі саюз]] (Парыж, 1995), [[Рух недалучэньня]] (Нью-Ёрк, 1998) і [[Міжнародная арганізацыя міграцыі]] (Жэнэва, 2005)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларусь і міжнародныя арганізацыі|спасылка=http://mfa.gov.by/be/mulateral/organization/|выдавец=Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Аўтамабільныя рэгістрацыйныя знакі Беларусі]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БелЭн|1}} * {{Літаратура/БелЭн|2}} * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/БелЭн|4}} * {{Літаратура/БелЭн|5}} * {{Літаратура/БелЭн|6}} * {{Літаратура/БелЭн|7}} * {{Літаратура/БелЭн|8}} * {{Літаратура/БелЭн|9}} * {{Літаратура/БелЭн|10}} * {{Літаратура/БелЭн|11}} * {{Літаратура/БелЭн|12}} * {{Літаратура/БелЭн|13}} * {{Літаратура/БелЭн|14}} * {{Літаратура/БелЭн|15}} * {{Літаратура/БелЭн|16}} * {{Літаратура/БелЭн|17}} * {{Літаратура/БелЭн|18-1}} * {{Літаратура/БелЭн|18-2}} * {{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік}} * [https://web.archive.org/web/20130131085145/http://www.belarus.by/by Афіцыйны сайт Беларусі] * [https://web.archive.org/web/20180210152324/http://map.letapis.by/by/#intro Мапа станаўленьня Беларусі] * [http://www.bielarus.net/ Беларуская Салідарнасьць] * [http://radzima.org Беларусь: адметныя мясьціны і помнікі], [[Radzima.org]] {{Добры артыкул}} {{Беларусь у тэмах}} {{Гісторыя Беларусі}} {{Краіны Эўропы}} {{Краіны праграмы Ўсходняга Партнэрства}} {{АБСЭ}} 4v2smgvttpvebuhqh7tp6am243a29ur 2696942 2696845 2026-10-16T10:45:35Z Summershell67 98737 /* */ 2696942 wikitext text/x-wiki {{Ня блытаць|Рэжым Лукашэнкі|рэжымам Лукашэнкі}} {{Іншыя значэньні}} {{Краіна |Назва = Беларусь |НазваЎРоднымСклоне = Беларусі |Лацінка = Biełaruś |НазваНаДзяржаўнайМове = Рэспубліка Беларусь |Сьцяг =Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg |Герб =Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg |НацыянальныДэвіз = неафіцыйна [[Жыве Беларусь!]]{{Няма крыніцы}} |Месцазнаходжаньне = Europe-Belarus (orthographic projection).svg |АфіцыйнаяМова = [[беларуская мова|беларуская]]{{Заўвага|У 1995 годзе [[Аляксандар Лукашэнка]] незаконна ([[De facto|дэ-факта]]) надаў дзяржаўны статус [[Расейская мова|расейскай мове]]}} |Сталіца = [[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border|Сьцяг Менску]] [[Менск]] |НайбуйнейшыГорад = [[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border|Сьцяг Менску]] [[Менск]] |ТыпУраду = [[Прэзыдэнцкая рэспубліка]] |ПасадыКіраўнікоў = Кіраўнік [[Расейская акупацыя Беларусі|акупацыйнай <br> адміністрацыі]]{{Заўвага|абвешчаны [[Расея]]й «[[Прэзыдэнт Беларусі|прэзыдэнтам]]»}} |ІмёныКіраўнікоў = [[Аляксандар Лукашэнка]]<br>([[інаўгурацыя]] [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году#Рэакцыі|аспрэчвалася]]) |Плошча = 207 596,76<ref name="gki">[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] (на 1 студзеня 2010 г.)</ref> |МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = 83-е |АдсотакВады = 2,26% (4702 км²)<ref name="gki" /> |ГодАцэнкіНасельніцтва = 2019 |МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 91-е |Насельніцтва = 9 413 446<ref name="nn2019">[https://nn.by/?c=ar&i=246398 Нас засталося 9,41 мільёна чалавек. Па выніках перапісу насельніцтва скарацілася на 41 тысячу] NN.by</ref> |ШчыльнасьцьНасельніцтва = 45,3 |ЭтнічныСклад = [[беларусы]] (84,9%),<br />[[расейцы]] (7,5%),<br />[[палякі]] (3,1%),<br />[[украінцы]] (1,7%)<ref name="belstat-perapis">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Перепись населения 2009 г. Выходные регламентрые таблицы. Национальный состав населения, гражданство: население по национальности и родному языку]{{ref-ru}}</ref> |КанфэсійныСклад = [[праваслаўны]]я (60%),<br />[[каталік]]і (15—20%)<ref name="DieWelt">{{Літаратура/DieWelt}}{{ref-de}}</ref> |Пісьменнасьць = 98%<ref name="DieWelt"/> |ГодАцэнкіСУП = 2012 |МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = |СУП = $146,745 млрд<ref>{{спасылка|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=913&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=103&pr.y=5 |загаловак=Belarus |выдавец=International Monetary Fund |дата=3 лістапада 2014}}</ref><!--PPP--> |СУПНаДушуНасельніцтва = $15 633 |Валюта = [[Беларускі рубель]] [[Файл:BYN symbol.svg|9px|baseline|link=Сымбаль беларускага рубля|class=skin-invert-image]] |КодВалюты = BYN |ЧасавыПас = [[UTC+3|FET]] |ЧасРозьніцаUTC = +3 |ЧасавыПасУлетку = |ЧасРозьніцаUTCУлетку = |НезалежнасьцьПадзеі = — абвешчаная<br />— згубленая<br /><br />— абвешчаная<br />— прызнаная |НезалежнасьцьДаты = ад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<br />25 сакавіка 1918<br />1 студзеня 1919<br />ад [[СССР]]<br />27 ліпеня 1990<br />25 жніўня 1991 |ДзяржаўныГімн =My Belarusy vocal.ogg |АўтамабільныЗнак = BY |ДамэнВерхнягаЎзроўню = [[.бел]], [[.by]] |ТэлефонныКод = 375 |Дадаткі = [[Файл:Рэґіёны_Беларусі.svg|284пкс|цэнтар|Мапа Беларусі]] |ПодпісПадВыявайМесцазнаходжаньня=Рэспубліка Беларусь на мапе сьвету}} '''Белару́сь''', '''Рэспу́бліка Белару́сь''' — [[нацыянальная дзяржава]] [[Беларусы|беларусаў]] у [[Геаграфічны цэнтар Эўропы|геаграфічным цэнтры]] [[Эўропа|Эўропы]], на захадзе [[Усходне-Эўрапейская раўніна|Ўсходне-Эўрапейскае раўніны]]. Мяжуе з [[Польшча]]ю на захадзе, [[Летува|Летувою]] на паўночным захадзе, [[Латвія]]й на поўначы, [[Расея]]й на ўсходзе й [[Украіна]]й на поўдні. [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|Тэрыторыя краіны]] — 207,6 тыс. км² ([[Сьпіс краінаў паводле плошчы|84-я ў сьвеце]]). Колькасьць насельніцтва на 1 кастрычніка [[2019]] году — 9 413 446 чалавекі. Працягласьць з поўначы на поўдзень 560 км, з захаду на ўсход 650 км<ref>{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 11.</ref>. Сталіца й найбуйнейшае места — [[Менск]], сярод іншых буйных местаў [[Берасьце]], [[Віцебск]], [[Гомель]], [[Горадня]] й [[Магілёў]]. Больш за 40% тэрыторыі краіны мае [[Лес|лясны покрыў]]. [[Гісторыя]] Беларускае дзяржаўнасьці пачалася ад [[Полацкае княства|Полацкага княства]], вядомага паводле пісьмовых крыніцаў з ІХ стагодзьдзя. У [[1307]] годзе яно далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ)]], якое ўтварылася ў сярэдзіне XIII ст. вакол [[Наваградак|Наваградку]] й неўзабаве аб’яднала ўсе [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічныя беларускія землі]]. У 1569 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] утварыла [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]] з [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўствам Польскім]], на карысьць якога страціла [[Падляшша]] й украінскія землі. У выніку трох [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] у 1772—1795 гадох землі Беларусі апынуліся пад уладай [[Расейская імпэрыя|Расейскае імпэрыі]], якая праводзіла [[Русіфікацыя Беларусі|палітыку ґвалтоўнае русіфікацыі]]. У пэрыяд распаду Расейскае імпэрыі [[Дзень Волі|25 сакавіка]] 1918 году [[беларусы]] абвясьцілі пра сваю незалежнасьць утварэньнем [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускае Народнае Рэспублікі (БНР)]]. Аднак БНР [[Слуцкі збройны чын|ня здолела абараніць]] сваю тэрыторыю ад [[Бальшавікі|бальшавікоў]], якія 1 студзеня 1919 году ўтварылі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку (БССР)]]. Тым часам [[Заходняя Беларусь|заходняя частка краіны]] ў выніку складзенага бальшавікамі [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскага міру 1921 году]] апынулася пад уладай міжваеннае [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскае Рэспублікі]] й была далучаная да БССР толькі ў [[1939]] годзе ў выніку агрэсіі ў бок Польшчы [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] й [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюзу (СССР)]]. Беларусь страціла кожнага трэцяга свайго жыхара ў час спусташальнае [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнае вайны]]<ref>Axell A. Russia’s Heroes, 1941-45. — Carroll & Graf Publishers, 2002. P. 247. {{ISBN|0-7867-1011-X}}.</ref>, па сканчэньні якое ў [[1945]] годзе стала адным зь сяброў-заснавальнікаў [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў]]. У час [[Распад СССР|распаду СССР]] 27 ліпеня 1990 году [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|парлямэнт БССР]] [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|абвясьціў пра дзяржаўны сувэрэнітэт рэспублікі]], а 25 жніўня 1991 году — пра незалежнасьць Беларусі. Першы прэзыдэнт [[Аляксандар Лукашэнка]] ў 1995 годзе ўсталяваў у краіне [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскі]] [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарны рэжым]]<ref>[http://hrw.org/english/docs/2005/01/13/belaru9878.htm «Essential Background — Belarus»]. Human Rights Watch.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071212011715/http://www.amnesty.org/en/region/europe-and-central-asia/eurasia/belarus «Human rights by country — Belarus»]. Amnesty International Report 2007.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12037486 «'Hundreds of protesters arrested' in Belarus»]. BBC News.</ref>, які выявіўся ґвалтам, катаваньнямі й [[Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі (2020)|забойствамі]] беларусаў у час здушэньньня [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|масавых пратэстаў]] супраць фальсыфікацыі [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|прэзыдэнцкіх выбараў 2020 году]]<ref>[https://www.radabnr.org/belarus-sanctions-nov-2020/ Рада БНР заклікае да санкцый супраць рэжыму Лукашэнкі і да ціску на Расею], [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]], 16 лістапада 2020 г.</ref>. Больш за 70% грамадзянаў Беларусі пражывае ў местах. Больш за 80% грамадзянаў этнічныя [[беларусы]], этнічную меншасьць складаюць пераважна [[расейцы]], [[палякі]] й [[украінцы]]. Дзяржаўная мова — [[беларуская мова|беларуская]], аднак адным з наступстваў [[Русіфікацыя Беларусі|шматгадовае палітыкі ґвалтоўнае русіфікацыі]] (у тым ліку [[Рэфэрэндум 1995 году ў Беларусі|рэфэрэндуму 1995 году]]) стаў [[De facto|фактычны]] афіцыйны статус [[расейская мова|расейскае мовы]]. Згодна з [[канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|канстытуцыяй]] краіна ня мае афіцыйнае [[рэлігія|рэлігіі]], тым часам асноўнай [[Хрысьціянства|хрысьціянскай]] канфэсіяй лічыцца [[праваслаўе]]. Другая паводле папулярнасьці хрысьціянская канфэсія — [[каталіцтва]], праваслаўныя й каталіцкія [[Каляды]] й [[Вялікдзень]] традыцыйна адзначаюцца як дзяржаўныя [[Сьвята|сьвяты]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org66/master/text1400.htm Закон Республики Беларусь от 19 декабря 1991 г. № 1317-XII «О праздничных днях в Республике Беларусь»]</ref>. == Назва == {{Асноўны артыкул|Назвы Беларусі|Белая Русь|Літва}} [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|300пкс|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе [[Літва]] (''Lituania'') цалкам атаясамліваецца зь [[Белая Русь|Белай Русьсю]] (''Russia Bianca''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Назва ''[[Белая Русь]]'' пачала ўжывацца датычна часткі [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] у XIV—XVI стагодзьдзях, тым часам датычна ўсёй тэрыторыі сучаснае Беларусі выкарыстоўвалася назва ''[[Літва]]''<ref name="CR-1982">Congressional Record; Proceedings and Debates of the Congress. Vol. 128, March 15—24, 1982. [https://archive.org/details/sim_congressional-record-proceedings-and-debates_march-15-24-1982_128-redacted/page/5066/mode/2up?q=licviny P. 5066].</ref>, бо гэтыя землі складалі тэрытарыяльнае ядро [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>{{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 45.</ref>. Да XVII стагодзьдзя назва ''Белая Русь'' часткова замацавалася за [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускімі землямі]], тым часам дзеля ейных жыхароў існавалі азначэньні ''[[ліцьвіны]]''<ref name="CR-1982"/> й ''[[русіны]]''<ref>''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя'' / В. Бандарчык, І. Чаквін, І. Углік [і інш.]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1985. — С. 150.</ref>. Па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|анэксіі земляў Вялікага Княства Літоўскага]] ўлады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] спрыялі пашырэньню назвы ''беларусы'' (адначасна з фактычнай забаронай афіцыйнага ўжываньня назваў ''Літва'' і ''ліцьвіны'' датычна ''Беларусі'' і ''беларусаў''<ref>Cordasco F. Dictionary of American immigration history. — Metuchen, 1990. [https://archive.org/details/dictionaryofamer00cord/page/96/mode/2up?q=licviny P. 97].</ref><ref>Ethnic groups in Michigan. — Detroit, 1983. [https://archive.org/details/ethnicgroupsinmi0000unse/page/54/mode/2up?q=licviny P. 54].</ref>), бо гэтая назва больш адпавядала [[Імпэрыялізм|імпэрскім інтарэсам]] і дазваляла трактаваць гістарычных ''ліцьвінаў'' як разнавіднасьць [[расейцы|расейцаў («вялікарусаў»)]] дзеля іх [[Русіфікацыя Беларусі|маскалізацыі]] і [[Летувізацыя|сьціраньня памяці пра шматвекавую ўласную Літоўскую дзяржаўнасьць]]<ref name="Arlou-2012-161">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.</ref>. Пазьней, аднак, замест назвы ''Беларусь'' расейскія ўлады пачалі выкарыстоўвацца [[Каляніялізм|каляніяльны]] тэрмін «''[[Паўночна-Заходні край|Северо-западный край]]''». У канцы XIX стагодзьдзя ідэолягі нацыянальнага руху прынялі ''Беларусь'' як нацыянальную саманазву. У 1918 годзе ўтварылася ''[[Беларуская Народная Рэспубліка]]'', а ў 1919 годзе — ''[[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]''. 19 верасьня 1991 году назву БССР зьмянілі на ''Рэспубліку Беларусь''<ref>[http://www.svaboda.org/content/backgrounderembedded/25110956.html 19 верасьня 1991 году], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2013 г.</ref>. У 1993 годзе дэпутаты [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|парлямэнту Беларусі]] ад [[Апазыцыя БНФ|Апазыцыі БНФ]] выступілі з прапановай прыняць назву ''Беларусь'' замест ''Рэспублікі Беларусь'' — бо слова «[[рэспубліка]]» ў масавай сьвядомасьці асацыявалася ня з формай дзяржаўнага ладу, а з [[Каляніялізм|каляніяльным]] статусам Беларусі ў складзе СССР і не замацоўвала ўсьведамленьне Беларусі як незалежнае краіны. Аднак актывізацыя прарасейскіх настрояў у значнай часткі дэпутацкага корпусу перашкодзіла прыняцьцю гэтае прапановы<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.</ref>. З улікам гістарычнае дзяржаўнае пераемнасьці ў 2005 годзе вылучалася прапанова прыняць поўную назву краіны ''[[Вялікае Княства Літоўскае]] Беларусь'' з захаваньнем скарочанай назвы — ''Беларусь''<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=100976 Вялікае Княства Літоўскае Беларусь — пражэкцёрства ці візіянэрства?], [[Наша Ніва]], 11 лістапада 2005 г.</ref><ref>[http://pazniak.info/page_belarus-litva Беларусь-Літва], Пэрсанальны сайт [[Зянон Пазьняк|Зянона Пазьняка]], 27 сьнежня 2016 г.</ref>. Раней з 1950-х гадоў беларускі мовазнаўца й гісторык [[Ян Станкевіч]] укараняў датычна Беларусі назву ''Вялікалітва''<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] Як беларусы называлі сябе і сваю мову ў розныя часы? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 76.</ref>. == Сымболіка == {{Асноўны артыкул|Сымболіка Беларусі|Герб Беларусі|Сьцяг Беларусі}} {{Падвойная выява|справа|Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|145|Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|145|Беларускія дзяржаўныя герб [[Пагоня]] (налева) і [[бел-чырвона-белы сьцяг]] (направа) на паштоўках часоў змаганьня за незалежнасьць [[Беларуская Народная Рэспубліка|першай нацыянальнай дзяржавы]]}} З 1995 году ў Беларусі паралельна існуюць дзьве сыстэмы сымбаляў<ref name="Lalkou">[[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002. С. 98—112.</ref> — традыцыйная гістарычная беларуская (законная дзяржаўная сымболіка Беларусі) і незаконна абвешчаная «дзяржаўнай» штучная сымболіка [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскае акупацыйнае адміністрацыі]]. [[Беларусы|Беларуская]] [[нацыянальная сымболіка]], якая захоўвае дзяржаўны статус [[de jure]]<ref name="Navumcyk"/><ref>[https://www.svaboda.org/a/24978195.html «Афіцыйны беларускі сьцяг — таксама палітычны сымбаль»], [[Радыё Свабода]], 6 траўня 2013 г.</ref>: * [[Бел-чырвона-белы сьцяг]]{{Заўвага|У назьве сьцяга ўжываецца адметная скарочаная форма прыметніка (''бел-''), якая ёсьць адзнакай высокага (паэтычнага) стылю. Таксама сустракаецца азначэньне сьцяга з звычайнай поўнай формай прыметніка — ''бела-чырвона-белы сьцяг''. Тым часам скарот ''БЧБ'', на думку мовазнаўцы [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], у гутарковай мове лепей замяняць на ''наш сьцяг''.}}<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/biel-cyrvona-biely/30172690.html Ці правільна казаць «бел-чырвона-белы»? А слову ўжо сто гадоў], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.</ref> — гістарычны нацыянальны сьцяг беларусаў<ref name="Tkacou-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>, дзяржаўны сьцяг Беларусі (з 1918 году). Гэта палотнішча памерамі 1:2, з трох роўных гарызантальных палосаў — дзьвюх белых і адной чырвонай між імі. Утвараецца зь беларускіх нацыянальных колераў<ref>Пастанова Вучонага савета [[Інстытут гісторыі|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]] ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1.</ref> на аснове традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]<ref name="Tkacou-391"/>. Гістарычна-культурная каштоўнасьць беларускага народа<ref name="tut.by_11.11.2020">[https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»], [[TUT.BY]], 11.11.2020 г.</ref>, зьвязаная зь дзьвюма найважнейшымі падзеямі беларускае гісторыі — [[Трэцяя Ўстаўная грамата|абвяшчэньнем незалежнасьці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|нацыянальнае дзяржавы]] 25 сакавіка 1918 году й [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|ейным аднаўленьнем]] 25 жніўня 1991 году<ref name="Navumcyk-10.11.2020">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30940395.html Ці патаптаўся б амапавец па фатаздымку сваёй маці], [[Радыё Свабода]], 10 лістапада 2020 г.</ref>. * [[Пагоня|Герб Пагоня]] — дзяржаўны герб Беларусі, традыцыйны нацыянальны герб беларусаў<ref name="Tkacou-391"/>, з колераў якога ўтвараецца нацыянальны [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Дзяржаўны герб [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] й [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускае Народнае Рэспублікі]], [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|гістарычна-культурная каштоўнасьць Беларусі]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=C20700578 Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 14 траўня 2007 г. № 578 «Аб статусе гісторыка-культурных каштоўнасцей»]</ref> {{Падвойная выява|справа|Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1951–1991).svg|145|Flag of Belarus.svg|145|[[Сьцяг БССР]] (налева) і [[Чырвона-зялёны сьцяг|яго мадыфікацыя]] для [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] (направа)}} {{Падвойная выява|справа|Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1981–1991).svg|145|Coat of arms of Belarus (2020–present).svg|145|[[Герб БССР]] (налева) і [[Герб расейскай акупацыйнай адміністрацыі ў Беларусі|яго мадыфікацыя]] для рэжыму Лукашэнкі (направа)}} Афіцыйныя сымбалі [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскае акупацыйнае адміністрацыі]] ў Беларусі ([[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]<ref>[http://www.bielarus.org/open.php?n=508&a=5 Антыбеларуская дзейнасьць прыхільнікаў Лукашэнкі] // [[Беларус (газэта)|Беларус]]. № 508, травень 2005 г.</ref><ref>[[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://pazniak.info/page_dziynyiya_spravyi_y_belaruskim_zamejjyi Дзіўныя справы ў беларускім замежжы], Афіцыйны сайт Зянона Пазьняка, 19 красавіка 2005 г.</ref>), незаконна абвешчаныя «дзяржаўнымі сымбалямі Беларусі» ўказам [[Аляксандар Лукашэнка|Лукашэнкі]] ад 12 чэрвеня 1995 году на фармальнай падставе сфальсыфікаванага [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму 14 траўня 1995 году]], які праводзіўся ва ўмовах [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|тэрору супраць беларусаў]]<ref name="Navumcyk">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>: * [[Чырвона-зялёны сьцяг]]<ref name="NN-2020">[https://nn.by/?c=ar&i=262559 Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ], [[Наша Ніва]], 22 лістапада 2020 г.</ref> (''ЧЗ-сьцяг'') — [[Расея|расейскі]] [[Каляніялізм|каляніяльны]]<ref name="NN-2020"/> сьцяг рэжыму Лукашэнкі. Элемэнт палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі (этнацыду) беларусаў]]. Гэта палотнішча памерамі 1:2, падзеленае гарызантальна на чырвоную й зялёную палосы ў прапорцыі адпаведна 2:1. Уздоўж тронка разьмяшчаецца арнамэнт, чырвоны на белым фоне. Мадыфікацыя [[Сьцяг Беларускай ССР|сьцяга БССР]] часоў кіраваньня [[Ёсіф Сталін|Сталіна]], распрацаванага мастаком [[Мікалай Гусеў|Мікалаем Гусевым]], ураджэнцам [[Уладзімерская губэрня|Уладзімерскае губэрні]] [[Расея|Расеі]], які ў 1940 годзе стварыў плякат «Няхай жыве Сталінская Канстытуцыя перамогшага сацыялізму й сапраўднага дэмакратызму», а ў 1941—1944 гадох маляваў партрэты афіцэраў [[Трэці Райх|Нацысцкае Нямеччыны]] й ейнага кіраўніка [[Гітлер]]а<ref>[[Дзяніс Марціновіч|Мартинович Д.]] [https://web.archive.org/web/20210124120522/https://news.tut.by/culture/710425.html Изобразил Гитлера и спасал военнопленного. Кто нарисовал красно-зеленый флаг], [[TUT.BY]], 8.12.2020 г.</ref>. * [[Герб рэжыму Лукашэнкі]] — прыніжальны для [[Беларусы|беларусаў]]<ref>[[Алесь Чайчыц]], [https://www.svaboda.org/a/30435918.html 10 аргумэнтаў за «Пагоню»], [[Радыё Свабода]], 15 лютага 2020 г.</ref> расейскі каляніяльны<ref>Мікулевіч С., Гезгала С. [https://nn.by/?c=ar&i=80310 Сёння — Дзень Пагоні і нацыянальнага сцяга], [[Наша Ніва]], 19 верасьня 2012 г.</ref> герб рэжыму Лукашэнкі. Элемэнт палітыкі русіфікацыі ([[этнацыд]]у) беларусаў. Гэта зялёны контур тэрыторыі Беларусі ў залатых промнях сонца над зямною куляй. Над контурам знаходзіцца чырвоная зорка, зьлева й справа контур абкружае вянок з залатых каласоў, пераплеценых кветкамі [[канюшына|канюшыны]] й [[лён|льну]]. Каласы абвіваюць стужкі колераў [[Чырвона-зялёны сьцяг|чырвона-зялёнага сьцяга]], унізе на стужцы разьмяшчаецца залаты надпіс «Рэспубліка Беларусь». Мадыфікацыя [[герб Беларускай ССР|гербу БССР]], распрацаванага на ўзор [[Герб СССР|савецкага гербу]] [[Расея|Расеі]] й зацьверджанага ў час кульмінацыі [[Ёсіф Сталін|Сталінскага]] [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|тэрору]] ([[генацыд]]у) у 1938 годзе<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}}</ref>. Разам з чырвона-зялёным сьцягам не супадае з [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнымі сымбалямі]] беларусаў і асацыюецца найперш з асобай Лукашэнкі й той палітычнай і сацыяльна-эканамічнай мадэльлю, якую ён увасабляе<ref name="salanda-2019-10">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 10.</ref>. У 2020 годзе пры здушэньні [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў беларусаў супраць фальсыфікацыі выбараў, ґвалту й беззаконьня]] прыхільнікі сыстэмы сымбаляў рэжыму Лукашэнкі адзначыліся дзеяньнямі, якімі канчаткова дыскрэдытавалі гэтую сымболіку<ref name="Paskievic">[https://nn.by/?c=ar&i=265062 «Будучыня гэтага сцяга ім глыбока да аднаго месца»], [[Наша Ніва]], 10 сьнежня 2020 г.</ref> (вывешваньне чырвона-зялёных сьцягоў над [[аўтазак]]амі й будынкамі [[Турма|турмаў]], дзе паводле сьведчаньняў затрыманых, учыняюцца катаваньні, допыты на фоне ЧЗ-сьцяга затрыманых беларусаў з пазнакамі фарбай на твары, якіх здымаюць на відэа<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=262494 Сілавікі пачалі праводзіць допыты затрыманых на фоне чырвона-зялёнага сцяга і здымаць гэта на відэа], [[Наша Ніва]], 16 лістапада 2020 г.</ref>). Сярод іншага, адзначаліся факты катаваньняў (зьбіцьцё непаўналетніх<ref>[https://www.svaboda.org/a/30781512.html «Прымушалі сьпяваць гімн, хто ня ведаў — зьбівалі». У Берасьці вызвалены зь міліцыі падлетак заявіў пра катаваньні], [[Радыё Свабода]], 13 жніўня 2020 г.</ref>, засоўваньне [[АМАП]]аўскіх дручкоў у горла<ref>[https://www.svaboda.org/a/30785310.html «Пхалі дубінку ў горла, білі ў вочы». Школьнік трапіў у кому пасьля нападу АМАПу. ВІДЭА], [[Радыё Свабода]], 15 жніўня 2020 г.</ref> й задні праход<ref>[https://www.svaboda.org/a/30850657.html «Разрэзалі шорты ззаду нажом». Мянчук расказаў аб згвалтаваньні АМАПам падчас затрыманьня. ВІДЭА], [[Радыё Свабода]], 21 верасьня 2020 г.</ref>) пад гімн «[[Мы, беларусы]]», які таксама ёсьць мадыфікацыяй [[Ёсіф Сталін|сталінскага]] [[Гімн|гімну]] БССР і складае адно цэлае зь незаконна абвешчанымі «дзяржаўнымі» сьцягам і гербам<ref name="Fralou">[https://web.archive.org/web/20160304135848/http://afn.by/news/i/18676 Старая мелодия Государственного гимна с новыми словами вполне соответствуют переживаемому страной трагическому периоду отечественной истории, считает изветный музыкант А. Фролов], [[БелаПАН]], 11.06.2002 г.</ref>. 24 траўня 2021 году мэр [[Рыга|Рыгі]] [[Мартыньш Стакіс]] разам зь міністрам замежных справаў [[Латвія|Латвіі]] [[Эдгарс Рынкевічс|Эдгарсам Рынкевічсам]] замяніў на адным з пляцаў места чырвона-зялёны сьцяг на [[Нацыянальныя сымбалі|нацыянальны]] [[беларусы|беларускі]] [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белы сьцяг]] з [[Пагоня]]й з наступным абгрунтаваньнем: ''«Сьцяг, што сымбалізуе [[Рэжым Лукашэнкі|рэжым]], які займаецца дзяржаўным [[тэрарызм]]ам, недарэчны ў мескім асяродзьдзі Рыгі»''<ref>[https://www.svaboda.org/a/31271172.html Зь Беларусі высылаюць амбасадара Латвіі, дыпляматаў і тэхнічных супрацоўнікаў], [[Радыё Свабода]], 24 траўня 2021 г.</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Беларусі}} === Раньнія часы === Першыя спробы [[чалавек]]а ([[нэандэрталец|нэандэртальца]]) пранікнуць на тэрыторыі Беларусі датуюцца часам 100—35 тысячаў гадоў таму. Пра гэта сьведчаць знаходкі [[Крэмн|крамянёвых]] вырабаў [[Муст’ерская культура|муст’ерскага тыпу]] каля вёскі [[Абідавічы|Абідавічаў]] ([[Быхаўскі раён]]), [[Падлужжа (Чачэрскі раён)|Падлужжа]] ([[Чачэрскі раён]]), [[Сьвяцілавічы (Гомельская вобласьць)|Сьвяцілавічаў]] ([[Веткаўскі раён]]). Найбольш старажытныя паселішчы чалавека, выяўленыя каля вёсак [[Юравічы|Юравічаў]] ([[Каленкавіцкі раён]]) і [[Бердыж]]у ([[Чачэрскі раён]]), адносяцца да эпохі верхняга [[палеаліт]]у, іхны век 26—23 тысячаў гадоў. Яны належалі радавым грамадам [[краманьёнец|краманьёнцаў]]. У сувязі з моцным пахаладаньнем і наступаньнем ледавіка 22—14 тысячаў гадоў таму людзі адышлі з тэрыторыі Беларусі на поўдзень. Па заканчэньні ледавіковай эпохі чалавек зноў вярнуўся на тэрыторыю Беларусі. Цалкам яе тэрыторыю засялілі ў эпоху [[мэзаліт]]у (IX—VI тысячаў да н. э.). Эпоха новага каменнага веку ([[нэаліт]]у) на Беларусі пачалася ў канцы V—IV тысячагодзьдзяў да н. э. і доўжылася каля 2 тыс. гадоў. Значнае павелічэньне насельніцтва ў нэаліце спрыяла ўзьнікненьню новых этнічных супольнасьцяў людзей. На тэрыторыі Беларусі было 5 археалягічных культур: [[дняпроўска-данецкая культура|дняпроўска-данецкая]], [[верхнедняпроўская культура|верхнедняпроўская]], [[нёманская культура|нёманская]], [[нарвенская культура|нарвенская]] і тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі. На Беларусі вядома каля 600 нэалітычных паселішчаў, бальшыня іх сканцэнтраваная ў далінах рэк, басэйнаў [[Прыпяць|Прыпяці]], [[Сож]]у, [[Нёман]]у. У канцы III — пачатку II тысячагодзьдзя да н. э. на тэрыторыю Беларусі праніклі плямёны шнуравой керамікі культуры, якія былі часткай [[індаэўрапейцы|індаэўрапейцаў]] — продкаў сучасных народаў Эўропы, у тым ліку [[славяне|славянаў]] і [[балты|балтаў]]. Узаемадачыненьні прышлых плямёнаў і абарыгенаў характарызаваліся рознымі формамі гаспадаркі і культурнага ўзаемаўплыву і этнічнай асыміляцыі. Мова індаэўрапейцаў мела шмат дыялектаў. Разьвіцьцё ўзаемадачыненьняў прывяло да стварэньня розных індаэўрапейскіх групаў і народаў. Тэрыторыя паўднёвага ўсходу Беларусі і суседнія раёны Ўкраіны займалі плямёны [[сярэдненяпроўская культура|сярэдненяпроўскай культуры]]. Пад уплывам прышлых плямёнаў адбыўся пераход мясцовага насельніцтва да [[бронзавы век|бронзавага веку]] (канец III — пачатак I тысячагодзьдзя да н. э.). У гэты пэрыяд паўднёва-заходнюю тэрыторыю Беларусі сьпярша займалі культуры шнуравой керамікі Палесься, заходняй Беларусі — прыбалтыйскай, Паазер’е — [[Паўночна-беларуская культура|паўночна-беларускай культуры]]. Да сярэдзіны II тысячагодзьдзя да н. э. ў Палесьсі й Прыдняпроўі сфармаваліся [[тшцінецкая культура]] й [[сосьніцкая культура]]. У [[жалезны век|жалезным веку]] (працягваўся ад VIII—VI ст. да н. э. да VIII ст. н. э.) на Беларусі было некалькі археалягічных культур штрыхаванай керамікі, дняпроўска-дзьвінская, мілаградзкая, зарубінецкая, паморская. У асобную культурна-гістарычную групу ў паўднёва-ўсходняй Беларусі вылучаюць помнікі [[Кіеўская культура|кіеўскай культуры]] II—IV ст. н. э., якія бальшыня навукоўцаў лічаць славянскімі<ref name="БелЭН-21">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 21.</ref>. === Утварэньне дзяржаўнасьці === {{Асноўны артыкул|Полацкае княства|Тураўскае княства|Смаленскае княства}} [[Файл:Połacak. Полацак (C. Faber du Faur, 25.07.1812).jpg|значак|300пкс|[[Полацак]]]] [[Файл:Jazep Drazdovič. Usiaslaŭ.jpg|150px|значак|зьлева|[[Усяслаў Чарадзей|Усяслаў Брачыславіч]]]] У V—VIII ст. у паўднёвай частцы Беларусі расьсяліліся славянскія плямёны [[Праская культура|праскай культуры]], сярэднюю і паўночную частку займалі плямёны [[Банцараўская культура|банцараўскай культуры]]. Працэс расьсяленьня славянаў у 2-й палове I тысячагодзьдзя суправаджаўся міжэтнічнымі кантактамі зь мясцовымі балцкімі плямёнамі ([[Літва (племя)|літвой]], [[яцьвягі|яцьвягамі]] і інш.). У IX—XI ст. сфармаваліся супольнасьці [[Крывічы|крывічоў]], [[Дрыгавічы|дрыгавічоў]], [[Радзімічы|радзімічаў]]. Крывічы ўтваралі тры вялікія групы — полацкую, смаленскую і пскоўскую (паводле назваў іх галоўных [[горад|гарадоў]])<ref name="HB-138">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|1к}} С. 138.</ref>. Першая згадка пра дзяржаўныя ўтварэньні на тэрыторыі Беларусі датуецца 862 годам, калі паводле паведамленьня летапісе, князь [[Рурык]], які знаходзіўся ў [[Ноўгарад]]зе, раздаў «''мужам сваім, таму — [[Полацак]], таму — Растоў, таму — Белавозера''»{{зноска|Нарысы|1994|Касцюк|80}}. У замежнай гістарыяграфіі існуе меркаваньне пра тое, што на Русі было дзьве скандынаўскія дынастыі — [[Рурыкавічы]] і Рагвалодавічы</small><ref name="Stender-Petersen">''Stender-Petersen А.'' Varangica. — Aarhus, 1953. Р. 130—131.</ref><ref name="Pritsak">''Pritsak О.'' The Origin of Rus'. — Cambridge (МА), 1981. Vol. 1. Old Scandinavian Sources other than the Sagas. Р. 137.</ref><ref name="Duczko">''Duczko W.'' Viking Rus: Studies on the Presence of Scandinavians in Eastem Europe. — Leiden, 2004. Р. 126—127.</ref>. Навуковец з [[Данія|Даніі]] [[Адольф Стэндэр-Пэтэрсэн]] лічыў, што на Русі ўтварылася дзьве скандынаўска-славянскія дзяржавы — Наўгародзка-Кіеўская і Полацкая. Аўтар падмацоўвае гэта сьведчаньнем з [[Аповесьць мінулых часоў|Аповесьці мінулых часоў]] пра княжаньне ў Полацку Рагвалода, пра скандынаўскае паходжаньне яго імя. Амэрыканскі гісторык [[Амельян Прыцак]] лічыў, што полацкая дынастыя была адзінай з старажытных скандынаўскіх дынастыяў, якая змагла захавацца ў змаганьні з Рурыкавічамі</small><ref name="Мартынюк">''Мартынюк А. В.'' Alba Ruscia: Белорусские земли на перекрестке культур и цивилизаций (Х—ХVI вв.). — Москва, 2015. С. 9.</ref>. Прыкладна ў гэты час на аснове племянного княжаньня крывічоў-палачанаў склалася буйное [[Полацкае княства]] — самастойная моцная сярэднявечная дзяржава на тэрыторыі Беларусі<ref name="HB-138"/>. Яго насельнікі называюцца крывічамі ў летапісах пад 1127, 1129, 1140 і 1162 гадох, таксама ўжывалася назва палачане. Апроч [[Полацак|Полацку]], да яго належалі гарады: [[Віцебск]], [[Менск]], [[Лукомаль]], [[Браслаў]], [[Заслаўе]], [[Лагойск]], [[Ворша]], [[Копысь]], [[Барысаў]]<ref name="HB-139">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|1к}} С. 139.</ref>. Полацкае княства мела ўсе атрыбуты дзяржаўнай самастойнасьці — сувэрэнную ўладу князя і [[веча]], адміністрацыю, сталіцу, войска, грашовую сыстэму і іншае<ref>[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Якія беларускія дзяржавы былі ў старажытнасьці // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 3.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 24.</ref>. Адным з такіх атрыбутаў было правядзеньне ўласнай геапалітыкі, якая палягала на супрацьстаяньні агрэсіі [[Кіеўскае княства|Кіеўскага княства]] і ўласнай экспансіі ў бок [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]<ref>[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Якія беларускія дзяржавы былі ў старажытнасьці // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 4.</ref>. У 980 годзе кіеўскі князь [[Уладзімер Сьвятаславіч]] захапіў Полацак, забіў яго гаспадара [[Рагвалод]]а і далучыў Полацкае княства да Кіеўскага. Аднак ужо за князем [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславам]], сынам Уладзімера і [[Рагнеда|Рагнеды]], унукам Рагвалода, Полацак аднавіў сваю незалежнасьць. Найбольшага росквіту Полацкае княства дасягнула ў XI—XII ст. у час княжаньня [[Усяслаў Брачыславіч|Ўсяслава Брачыславіча]] (1044—1101), які збудаваў [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскую саборную царкву]]<ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] У якім часе Полацкае княства дасягнула найбольшае велічы // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 6.</ref>. Пазьней яно падзялілася на ўдзельныя княствы — [[Менскае княства|Менскае]], [[Віцебскае княства|Віцебскае]], [[Друцкае княства|Друцкае]], [[Лагойскае княства|Лагойскае]]. [[Файл:Kryž Eŭfrasińni Połackaj. Крыж Эўфрасіньні Полацкай (XIX).jpg|150px|значак|зьлева|[[Крыж Эўфрасіньні Полацкай]]]] [[Файл:Smalensk, Dniapro. Смаленск, Дняпро (1787).jpg|значак|300px|[[Смаленск]]]] У сярэдзіне X ст. на землях дрыгавічоў вылучылася [[Тураўскае княства]], якое прыкладна з 988 году трапіла ў залежнасьць ад Кіева. Звычайна вялікія князі кіеўскія надавалі Тураў сваім трэцім сынам. 3 другой паловы XII ст. Тураўскае княства здабыла незалежнасьць і неўзабаве падзялілася на [[Пінскае княства|Пінскае]], [[Клецкае княства|Клецкае]], [[Слуцкае княства|Слуцкае]], [[Дубровіцкае княства|Дубровіцкае]], [[Капыльскае княства|Капыльскае]] і іншыя ўдзельныя княствы. З канца XI ст. тэрыторыю радзімічаў падзялілі паміж сабой [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскае]] і [[Смаленскае княства|Смаленскае]] княствы. Палітычнае адасабленьне Смаленску ад Кіева пачалося ў ХІ ст., а ў 1120-я гады тут усталявалася самастойная дынастыя на чале з [[Расьціслаў Мсьціславіч|Расьціславам Мсьціславічам]] (1125—1259). У гэты час Смаленскае княства дасягнула найбольшага пашырэньня, калі ў яго склад увайшлі [[Крычаў]], [[Прапойск]], [[Амсьціслаў]] (пазьней вылучыўся ва ўдзельнае [[Амсьціслаўскае княства]]), а таксама адабраныя ў Менску [[Копысь]] і [[Ворша]]. У XII—XIII стагодзьдзях удзельныя княствы ўзьніклі на землях Верхняга Панямоньня. Найбольш значную ролю адыгрывалі [[Гарадзенскае княства|Гарадзенскае]] і [[Наваградзкае княства|Наваградзкае]] княствы. Грамадзкае разьвіцьцё зямель Беларусі праходзіла аднолькавы шлях зь іншымі [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнімі славянамі]], якія ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Русі]]. Тут у X—XII ст. перапляталіся 3 асноўныя сацыяльна-эканамічныя ўклады: [[Першабытнае грамадзтва|грамадзкі]], [[Рабаўладальніцкі лад|рабаўладальніцкі]] і [[Фэадалізм|фэўдальны]], які паступова станавіўся паноўным<ref name="БелЭН-21"/>. У канцы X ст. пачало пашырацца [[хрысьціянства]] паводле [[Бізантыя|бізантыйскага]] абраду. У 992 годзе зьявілася першая [[Полацкая япархія|япархія ў Полацку]], у 1005 годзе — [[Тураўская япархія]], у 1136 годзе — [[Смаленская япархія]]. Аднак элемэнты [[язычніцтва]] ў некаторых мясцовасьцях захоўваліся многія стагодзьдзі. Хрысьціянская царква спрыяла разьвіцьцю беларускае культуры, у тым ліку манумэнтальнага дойлідзтва, малярства, прыкладнога мастацтва, літаратуры<ref name="БелЭН-22">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 22.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === {{Асноўны артыкул|Вялікае Княства Літоўскае}} [[Файл:Mindaugas 1831 (117707054).jpg|150px|значак|зьлева|[[Міндоўг]]]] [[Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (A. Alés, 1835).jpg|300px|значак|[[Наваградак]]]] Створаная за часамі ўдзельных княстваў матэрыяльная і духоўная культура стала падмуркам дзяржаваўтваральных працэсаў ў XIII—XIV стагодзьдзях<ref name="ehb387">{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 387.</ref>. Падобныя працэсы былі праявай і арганічнай часткай мірнага [[балты|балта]]-[[славяне|славянскага]] ўзаемадзеяньня ў біэтнічным рэгіёне верхняга Панямоньня<ref>{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}} С. 2.</ref>. Пераход балта-славянскага сымбіёзу на новую ступень эвалюцыі адбыўся з прычыны разбурэньня палітычнай сыстэмы Ўсходняй Эўропы (агрэсія [[Інфлянцкі ордэн|Інфлянцкага]] і [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага]] ордэнаў, [[мангола-татарская навала]])<ref name="kraucevic175">{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}} С. 175.</ref>. Утварэньне Вялікага Княства Літоўскага дало магчымасьць насельніцтву краю абараніць сваю незалежнасьць і стварыць умовы для далейшага сацыяльнага, палітычнага, эканамічнага і культурнага разьвіцьця. Вялікае Княства Літоўскае з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]] паўстала каля 1240-х гадоў, калі на запросіны мясцовых баяраў тут пачаў княжыць [[Міндоўг]]. Абарону краю ачоліў наймацнейшы, правераны ў баёх і выправах ваенны правадыр, этнічнае паходжаньне якога ня мела істотнага значэньня, асабліва ў рэгіёне, дзе два этнасы вякамі жылі ўперамешку<ref name="kraucevic175"/>. Да прыходу Міндоўга цэнтар Гарадзенскага княства перасунуўся ў Наваградак, дзе валадарыў князь Ізяслаў, які, хутчэй за ўсё, мірна перадаў уладу й некаторы час браў удзел у выправах Міндоўга на польскія землі. Працэс фармаваньня новай дзяржавы быў даволі працяглым і адбываўся шляхам дынастычных шлюбаў, пагадненьняў (у рэдкіх выпадках захопу) паміж асобнымі княствамі пры захаваньні палёгак, прывілеяў і пэўнага самакіраваньня (паводле прынцыпу «''старыны ня рушыць, навіны ня ўводзіць''»). Упершыню гэты мэханізм быў выкарыстаны ў дачыненьні Полацку ў 1307 годзе па ўваходжаньні Полацкага княства ў склад ВКЛ, хоць да ўваходжаньня княства ў ім і раней кіравалі літоўскія князі ([[Таўцівіл]]). У дачыненьні да Панямоньня прынцып падобнай аўтаноміі невядомы. [[Файл:Giedzimin. Гедзімін (1709).jpg|150px|значак|зьлева|[[Гедзімін]]]] [[Файл:Vilnius - map by Braun Hogenberg (middle size) (34065617).jpg|300px|значак|[[Вільня]]]] Неўзабаве да Вялікага Княства Літоўскага добраахвотна<ref name="ehb387"/> далучылася рэшта ўдзельных княстваў на тэрыторыі сучаснай Беларусі: [[Полацкае княства|Полацак]] — у 1307 годзе; [[Віцебскае княства|Віцебск]] — у 1320 годзе; [[Берасьцейскае княства|Берасьце]], [[Менскае княства|Менск]], [[Тураўскае княства|Тураў і Пінск]] — у 1320—1330-я<ref>{{Літаратура/ЭВКЛ|к}} С. 8.</ref> гады; [[Амсьціслаўскае княства|Амсьціслаў]] — у 1358 годзе. Найбольш пасьпяхова працэсы аб’яднаньня беларускіх зямель праходзілі ў часе княжаньня [[Гедзімін]]а (1316—1341), які перанёс сталіцу дзяржавы з Наваградку ў [[Вільня|Вільню]]. Важным ягоным дасягненьнем было стварэньне незалежнай ад [[Расейская праваслаўная царква|Масквы]] [[Літоўская мітраполія|Літоўскай праваслаўнай мітраполіі]] з цэнтрам у Наваградку. Адначасна Гедзімін паклаў падмурак [[Русь|рускаму]] вэктару палітыкі Вялікага Княства Літоўскага, які разьвіваўся ў наступныя дзесяцігодзьдзі. Значныя тэрытарыяльныя набыткі Вялікае Княства Літоўскае атрымала ў часе княжаньня [[Альгерд]]а (1345—1377). За ім у склад дзяржавы ўвайшлі [[Севершчына|Чарнігаўска-Северская]], [[Падольле|Падольская]], [[Валынь|Валынская]] і [[Кіеўскае княства|Кіеўская]] землі, [[Смаленскае княства]], а таксама [[Жамойць]]<ref name="ehb389">[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Вялікае Княства Літоўскае: Гістарычны нарыс // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 389.</ref>. У выніку, землі сучаснай Беларусі занялі цэнтральнае месца, што забясьпечыла рост іхнай эканомікі, разьвіцьцё культуры, умацаваньне [[беларуская мова|беларускай]] (гістарычнай [[старабеларуская мова|рускай]] або [[літоўская мова|літоўскай]]) мовы як афіцыйнай<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 223.</ref><ref>[[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 105.</ref>. Вялікае значэньня дзеля ўмацаваньня ВКЛ мела перамога над [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]] у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] 1410 году. За вялікім князем [[Вітаўт]]ам (1392—1430) ВКЛ значна пашырыла сваю тэрыторыю, якая расьцягнулася ад [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] да [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў<ref name="БелЭН-22"/>. [[Файл:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (XVIII).jpg|150px|значак|зьлева|[[Вітаўт Вялікі]]]] [[Файл:Battle of Grunwald - Kronika tho iesth Historya swiata 1564 (109729736).jpg|значак|300px|[[Грунвальдзкая бітва]]]] На лёс беларускіх зямель у ВКЛ значна паўплываў пераход літоўскае знаці ў канцы XIV ст. у [[каталіцтва]]. Вялікі князь [[Ягайла]] (1377—1392) у 1385 годзе пагадзіўся хрысьціць насельніцтва Літвы паводле каталіцкага абраду ў якасьці адной з умоваў атрыманьня трону польскага караля ([[Крэўская унія|Крэўская унія 1385 году]]). Адгэтуль у ВКЛ пачало насьпяваць нутранае напружаньне паміж праваслаўным і каталіцкім насельніцтвам. З часоў прыняцьця [[Гарадзельскі прывілей|Гарадзельскага прывілею 1413 году]] палітычнае становішча ў ВКЛ пачало характарызавацца дамінаваньнем каталіцкае знаці, якая атрымала вынятковае права на заняцьце дзяржаўных пасадаў і тытул паноў. Усходне-славянскія баяры й князі захавалі свае ўдзелы ў ВКЛ, яны падтрымлівалі дзяржаву, спрыялі росту яе магутнасьці, але імкнуліся павялічыць свой уплыў на прыняцьце палітычных пастановаў. Выразьнікам іх інтарэсаў стаў вялікі князь [[Сьвідрыгайла]] (1430—1432), які пачаў раздаваць дзяржаўныя пасады, замкі і воласьці праваслаўным [[русіны (гістарычны этнонім)|рускім]] фэўдалам, што прывяло да працяглай фэўдальнай вайны ([[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім 1432—1438 гадоў]]). У 1432 годзе Сьвідрыгайла ўцёк у Полацак, дзе беларускія князі й баяры пасадзілі яго на пасад [[Вялікае Княства Рускае|Вялікага Княства Рускага]], такім чынам адбыўся кароткачасовы раскол ВКЛ, і [[Полацак]] на пэўны час стаў сталіцай беларускае дзяржавы. Каталіцкія вярхі ВКЛ пайшлі на кампраміс. Ягайла [[Прывілей 1432 году|прывілеем 1432 году]] і [[Жыгімонт Кейстутавіч]] [[Прывілей 1434 году|прывілеем 1434 году]] ўраўнавалі праваслаўных фэўдалаў у некаторых эканамічных і палітычных правох з каталікамі. За вялікім князем [[Казімер Ягелончык|Казімерам]] (1440—1492) асобным землям (Наваградзкай, Полацкай, Віцебскай, Смаленскай і інш.) пацьверджаныя правы на аўтаномнае кіраваньне. Казімер зацьвердзіў [[Судзебнік Казімера|судзебнік 1468 году]] — першы ўпарадкаваны збор законаў. Па ягонай сьмерці [[Маскоўская дзяржава]] распачала некалькі войнаў з мэтай супрацьстаяць аб’яднаньню земляў Русі вакол Вялікага Княства Літоўскага. У ходзе гэтых войнаў да Маскоўскай дзяржавы ў XV—XVI ст. адышлі некаторыя ўсходнеславянскія землі ВКЛ. Па няўдачах у войнах палітычныя вярхі ВКЛ пачалі залучаць да больш актыўнага кіраваньня дзяржавай буйных праваслаўных фэўдалаў; праваслаўным ужо фактычна не забаранялася займаць найважнейшыя дзяржаўныя пасады. У 1563 годзе юрыдычна скасавалі палажэньне, паводле якога праваслаўныя фэўдалы не маглі засядаць у гаспадарскай радзе. Вялікі ўплыў на дзяржаўныя справы мелі магнаты [[Астроскія]], [[Хадкевічы]], [[Сапегі]], [[Ільлінічы]] і іншыя<ref name="БелЭН-22"/>. [[Файл:Leŭ Sapieha. Леў Сапега (1616).jpg|150px|значак|зьлева|[[Леў Сапега]]]] [[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (1613).jpg|значак|300пкс|Вялікае Княства Літоўскае ({{мова-la|Magnus Ducatus Lithuania|скарочана}}), 1613 год]] Да сярэдзіны XVI ст. канчаткова аформіўся дзяржаўны лад ВКЛ, асновы якога замацаваныя ў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529 году|Статуце Вялікага Княства Літоўскага 1529 году]] і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|Статуце Вялікага Княства Літоўскага 1566 году]]. Дзяржаўнай мовай ВКЛ была [[старабеларуская мова]]. Кіраўніком дзяржавы лічыўся [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] (гаспадар). Сумесна з [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|радай]] ён ажыцьцяўляў найвышэйшы суд. Рада ВКЛ ([[паны-рада]]) узьнікла ў XV ст. як дарадчы орган пры вялікім князю, а да канца XV — пачатку XVI ст. ператварылася ў найвышэйшы орган дзяржаўнае ўлады. З XV ст. на паседжаньні рады запрашаліся прадстаўнікі мясцовых фэўдалаў, г. зн. зьбіраўся [[сойм]]. У 1413 годзе тэрыторыя ВКЛ падзялілася на [[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]] й [[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] ваяводзтвы. У пачатку XVI ст. утварыліся [[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]], [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкае]], [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленскае]] й [[Падляскае ваяводзтва|Падляскае]] ваяводзтвы; у выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнае рэформы 1565—1566 гадоў — [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]], [[Менскае ваяводзтва|Менскае]], [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]] ваяводзтвы, большасьць зь іх былі падзяляліся на паветы ([[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага]]). [[Шляхта]] атрымала права браць удзел у [[Павятовы соймік|павятовых сойміках]], дзе выбіраліся паслы (дэпутаты) на [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|вальны сойм]]. Вялікі ўплыў на лёс ВКЛ зрабіла [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкая вайна 1558—1583 гадоў]]<ref name="БелЭН-22"/>. ==== Рэч Паспалітая ==== {{Асноўны артыкул|Рэч Паспалітая}} [[Файл:Horadnia. Горадня (1575).jpg|300px|значак|[[Горадня]]]] [[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|150пкс|зьлева|[[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|III Статут ВКЛ]], 1588 г.]] Няўдачы войска Вялікага Княства Літоўскага, у тым ліку заняцьце маскоўскімі войскамі ў 1563 годзе Полацку, падштурхнулі вялікага князя ВКЛ і шляхту да больш цеснага вайсковага і дзяржаўнага зьвязу з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]]. У выніку [[Люблінская унія|Люблінскае уніі 1569 году]] ВКЛ і Каралеўства Польскае аб’ядналіся ў [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыю]] — [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]. Паводле ўмоваў уніі, ВКЛ захоўвала свае адміністрацыйны апарат, заканадаўства, армію, герб [[Пагоня|Пагоню]], дзяржаўную пячатку. Найвышэйшым органам аб’яднанае дзяржавы стаў агульны сойм, які спачатку зьбіраўся на тэрыторыі Каралеўства Польскага, а зь сярэдзіны XVII ст. кожны трэці сойм склікаўся ў [[Горадня|Горадні]] як сымбаль асобнага становішча ВКЛ. Кіраўніком дзяржавы быў кароль Рэчы Паспалітае, якога абірала шляхта. Адначасна ён быў і вялікім князем ВКЛ. У часе работы Люблінскага сойму землі Ўкраіны адышлі да Польшчы, таму ў 1569 году ВКЛ складалася ў асноўным зь літоўскіх і жамойцкіх зямель. Кароль і вялікі князь [[Стэфан Баторы]] (1576—1586) на чале аб’яднанае арміі вызваліў у 1579 годзе Полацак і перанёс ваенныя дзеяньні на тэрыторыю Масковіі. Пасьпяховае завяршэньне Інфлянцкае вайны паспрыяла ўзмацненьню ролі ВКЛ у Рэчы Паспалітай. Прыняцьце [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|Статуту Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]] падкрэсьліла асобае становішча ВКЛ у фэдэрацыйнай дзяржаве з сваім войскам, заканадаўствам, гербам. Скасоўваліся палажэньні уніі, паводле якіх палякі і іншыя замежныя падданыя маглі атрымліваць у ВКЛ зямельныя ўладаньні і адміністрацыйныя пасады<ref name="БелЭН-23">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 23.</ref>. [[Файл:Jan Karal Chadkievič. Ян Караль Хадкевіч (XVII) (4).jpg|150px|значак|зьлева|[[Ян Караль Хадкевіч]]]] [[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (T. Lotter, 1770).jpg|міні|300пкс|Вялікае Княства Літоўскае ({{мова-la|Magnus Ducatus Lithuania|скарочана}}), 1770 год]] У 1596 годзе прымаецца [[Берасьцейская унія]], да яе складаньня падштурхнула стварэньне ў Маскоўскай дзяржаве ў 1589 годзе [[Расейская праваслаўная царква|патрыярхату]], які намагаўся падначаліць сабе праваслаўных жыхароў ВКЛ. Паводле ўмоваў уніі, праваслаўная царква ВКЛ прызнавала вяршэнства [[Папа|папы рымскага]], прыняла каталіцкую дагматыку, аднак захавала сваю абраднасьць і асобную арганізацыю. Да канца XVIII ст. да грэка-каталіцкай (уніяцкай) царквы належала каля 80% насельніцтва Беларусі, у асноўным сялянаў. Праваслаўныя, што не прынялі унію, у пачатку XVII ст. стварылі ўласную царкоўную арганізацыю, узаконеную дзяржаўнай уладай<ref name="БелЭН-24">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 24.</ref>. У выніку [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў|вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў]] да ВКЛ вярнулася [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленшчына]]. Катастрафічны ўплыў на гаспадарку і культурнае жыцьцё зрабіла [[вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]. Перад ёй была [[Паўстаньне Хмяльніцкага|антыфэўдальная вайна 1647—1651 гадоў]], распачатая ўкраінскімі казакамі. Скарыстаўшы сьмерць караля і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]] (1633—1648), казакі ўварваліся на [[Палесьсе]] і ўзначалілі мясцовыя выступленьні. У 1654 годзе маскоўскія войскі занялі ўсходнюю Беларусь да Дзьвіны й Дняпра, у 1655 годзе — большую ейную частку. Паводле ўмоваў [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня 1667 году]], якое завяршыла гэтую вайну, беларускія землі засталіся ў Рэчы Паспалітай. Да Маскоўскай дзяржавы адышлі Кіеў, левабярэжная Ўкраіна, Севершчына ды Смаленскае ваяводзтва. Масавае вынішчэньне гарадзкога насельніцтва прывяло да заняпаду гарадоў, умацаваньня ў іх пазыцыяў шляхты і да запаволеньня разьвіцьця капіталістычных дачыненьняў. Па вайне ўзмацнілася [[палянізацыя]], якая ахапіла шырокія колы беларускае шляхты й мяшчанаў. [[Ян Казімер]] (1648—1668) празь няўдачы зрокся стальцу. Наступныя каралі й вялікія князі [[Міхал Вішнявецкі]] (1669—1673) і [[Ян Сабескі]] (1674—1696) ня здолелі прадухіліць рост уплыву шляхты і ўтаймаваць яе свавольствы. Абраны на пасад Рэчы Паспалітай саксонскі [[курфюрст]] [[Аўгуст Моцны]] у час [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікае Паўночнае вайны 1700—1721 гадоў]] выступіў хаўрусьнікам маскоўскага гаспадара [[Пётар I|Пятра I]]. Швэды, якія часткова акупавалі Беларусь, падтрымлівалі свайго стаўленіка на стальцы [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]]. Ваенныя дзеяньні й нутранае змаганьне шляхецкіх груповак прывялі да заняпаду гаспадаркі, якую здолелі адбудаваць толькі да сярэдзіны XVIII ст. Унутрыпалітычная анархія ў краіне працягвалася, звычайным стаў зрыў працы соймаў праз свавольства шляхты. Рэч Паспалітая пачала трапляць пад палітычны ўплыў суседніх дзяржаваў. Апошні кароль й вялікі князь [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] (1764—1795) быў стаўленьнікам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]], але імкнуўся праводзіць незалежную палітыку. Частка дзяржаўных колаў Рэчы Паспалітае ўзяла курс на мадэрнізацыю палітычнага ладу краіны, найперш на ўмацаваньне цэнтральнае ўлады. У 1764 годзе ўтварыліся Вайсковая й Скарбовая камісіі ВКЛ, у 1773 годзе — [[Адукацыйная камісія]], у 1791 годзе — Камісія паліцыі. [[Файл:Vilenski ŭniversytet, Pahonia. Віленскі ўнівэрсытэт, Пагоня (1781).jpg|300px|значак|[[Віленскі ўнівэрсытэт]]]] [[Файл:Tadevuš Kaściuška. Тадэвуш Касьцюшка (XVIII).jpg|150px|значак|зьлева|[[Тадэвуш Касьцюшка]]]] Разьвіцьцю капіталістычных дачыненьняў перашкаджалі панаваньне магнатаў, нацыянальныя й рэлігійныя супярэчнасьці. Складанае ўнутрыпалітычнае становішча Рэчы Паспалітай імкнуліся выкарыстаць у сваіх інтарэсах Расея, Прусія і Аўстрыя. На іхную карысьць дзеялі розныя групоўкі шляхты. У 1786 годзе ўтварылася [[Барская канфэдэрацыя]] — зьвяз шляхты, накіраваны і супраць ўмяшаньня Расеі ў нутраныя справы дзяржавы, і супраць палітычных рэформаў. Разгром канфэдэрацыі расейскімі войскамі прывёў у 1772 годзе да [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітае]] паміж Расеяй, Прусіяй і Аўстрыяй. Пад уладу Расеі трапілі ўсходнія землі Беларусі з [[Полацак|Полацкам]], [[Віцебск]]ам, [[Магілёў|Магілёвам]], [[Гомель|Гомлем]]. Частка кіроўных колаў бачыла ўратаваньне дзяржавы ў антыфэўдальных рэформах. [[Чатырохгадовы Сойм|Чатырохгадовы сойм 1788—1792 гадоў]] прыняў [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыю 3 траўня 1791 году]], паводле якое ўсталяваў апеку дзяржавы над прыгоннымі сялянамі і пашырыў палітычныя правы мяшчанаў, рэарганізаваў і цэнтралізаваў дзяржаўнае кіраваньне. У адказ кансэрватарская шляхта пры дапамозе Расеі стварыла [[Таргавіцкая канфэдэрацыя|Таргавіцкую канфэдэрацыю]], з фармальных запросінаў якой ажыцьцявілася новае ўмяшаньне Расеі. У 1793 годзе адбыўся [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другі падзел Рэчы Паспалітае]], у выніку якога пад уладу Расеі трапілі землі цэнтральнае Беларусі з [[Барысаў|Барысавам]], [[Менск]]ам, [[Слуцак|Слуцкам]], [[Пінск]]ам. Згодніцкая пазыцыя кіроўных колаў Рэчы Паспалітае стала прычынай палітычнага ўздыму, які прывёў да [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]], узначаленага [[Тадэвуш Касьцюшка|Тадэвушам Касьцюшкам]]. Расея накіравала дадатковыя войскі, якія ў шэрагу бітваў здушылі паўстаньне. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітае]] пад уладу Расеі трапілі землі заходняе Беларусі зь Вільняй, Горадняй, Наваградкам, Берасьцем. [[Падляшша]] адышло да Прусіі. Рэч Паспалітая перастала існаваць<ref name="БелЭН-24"/>. === Пад уладай Расейскае імпэрыі === {{Асноўны артыкул|Паўночна-Заходні край|Русіфікацыя Беларусі}} [[Файл:Michał Kleafas Aginski. Міхал Клеафас Агінскі (J. Grassi, 1782-92).jpg|150px|значак|зьлева|[[Міхал Клеафас Агінскі]]]] [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (Lauvergne, 1840) (2).jpg|300px|значак|[[Менск]]]] На [[анэксія|анэксаваных]]<ref>[[Кастусь Тарасаў|Тарасаў К.]] На чыім баку былі беларусы ў вайне 1812 году? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 51.</ref> Расейскай імпэрыяй землях усталёўваўся тэрытарыяльна-адміністрацыйны падзел на расейскі ўзор — паветы, правінцыі, губэрні і генэрал-губэрнатарствы. У 1772 годзе ўтварылася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] ў складзе 2 губэрняў — [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (з 1776 году [[Полацкая губэрня|Полацкай]], потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]]. У 1793 годзе ўтварыліся [[Менская губэрня|Менская]], у 1795 — [[Слонімская губэрня|Слонімская]] і [[Віленская губэрня|Віленская]] губэрні. У 1796—1801 гадох тэрыторыя Беларусі ўваходзіла ў [[Беларуская губэрня|Беларускую]], Менскую і [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрні]], якіх у 1801 годзе падзялілі на Віцебскую, Магілёўскую, Менскую, [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] і Віленскую губэрні. У губэрнях ствараліся палаты крымінальнага (дзеялі на аснове права Расейскай імпэрыі) і цывільнага (разьвязвалі цывільныя справы паводле нормаў Статуту ВКЛ 1588 году) судоў. Па прыняцьці прысягі на вернасьць маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыне II]] шляхта Беларусі атрымала правы і прывілеі расейскага дваранства. Пры гэтым шляхта страціла права абіраць манарха, разьвязваць мясцовыя справы на ваяводзкіх і павятовых сойміках, ствараць канфэдэрацыі дзеля абароны сваіх вольнасьцяў і прывілеяў. Магнатаў пазбавілі права мець уласныя фартэцыі і войска. Праводзілася чыстка шляхецкага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] ([[Разбор шляхты]]). Кацярына II і [[Павал I]] практыкавалі раздачу дзяржаўных зямель з прыгоннымі сялянамі расейскім [[абшарнік]]ам, вайскоўцам і буйным чыноўнікам. На Беларусь пашыралася агульнарасейская сыстэма дзяржаўных падаткаў і павіннасьцяў. Галоўным падаткам стаў падушны, які быў значна цяжэйшы за ранейшы падымны. Сяляне выконвалі паншчыну, плацілі чынш, натуральныя даніны і інш. На мяшчанаў ускладаліся выдаткі на ўтрыманьні выйсковых гарнізонаў, паліцыі, турмаў, гарадзкога магістрату, паштовае службы, навучальных і мэдычных установаў. Цяжкай павіннасьцю для сялянаў і мяшчанаў Беларусі стаў абавязак пастаўляць рэкрутаў на 25-гадовую (з 1834 году — на 20-гадовую, з 1856 году — на 15-гадовую) службу ў войска. Шэраг законаў абмяжоўваў правы [[жыды|жыдоўскага]] насельніцтва: [[мяжа жыдоўскае аселасьці]], падушны падатак і рэкруцкія павіннасьці ўдвая вышэйшыя, чым для хрысьціянаў, кампаніі па прымусовым высяленьні ў гарады й мястэчкі зь сельскае мясцовасьці. [[Урадавы сынод Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская царква]]) на Беларусі атрымаў дзяржаўны статус, тым часам каталіцкая царква страціла прывілеяванае становішча і трапіла пад кантроль расейскага ўраду. Рымска-каталіцкаму духавенству давалася свабода ў выкананьні рэлігійных абрадаў, але забаранялася схіляць праваслаўных (у тым ліку [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|тых, што прынялі Берасьцейскую унію]]) да пераходу ў рыма-каталіцтва. Каб заахвоціць далучэньне вернікаў [[уніяцтва|ўніяцкае царквы]] да Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) выкарыстоўваліся агітацыя, прымус, матэрыяльныя ўзнагароды ўніяцкага духавенства<ref name="БелЭН-25">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 25.</ref>. [[Файл:Kastuś Kalinoŭski. Кастусь Каліноўскі (G. Bonoldi, 1862-63).jpg|150px|значак|зьлева|[[Кастусь Каліноўскі]]]] [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|300px|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю [[Летувісы|летувісаў]]]] Беларуская шляхта ў часе [[Вайна 1812 году|вайны 1812 году]] падтрымала імпэратара [[Францыя|Францыі]] [[Напалеон Банапарт|Напалеона]], маючы спадзеў пры ягонай дапамозе аднавіць ВКЛ і Рэч Паспалітую. 1 ліпеня 1812 году Напалеон падпісаў указ аб утварэньні ВКЛ у складзе Віленскага, Гарадзенскага, Менскага і Беластоцкага дэпартамэнтаў і прызначыў [[Камісія часовага ўраду Вялікага Княства Літоўскага|Часовы ўрад]] з прадстаўнікоў мясцовае шляхты. Галоўнымі ягонымі задачамі былі: мабілізацыя насельніцтва ў францускую армію, яе матэрыяльнае забесьпячэньне, ахова камунікацыў, падтрыманьне парадкаў у тыле і г. д. Напалеон не зрабіў захадаў дзеля ліквідацыі прыгоннага права, таму сярод сялянства ён не атрымаў падтрымкі, якое адказвала на паборы й марадэрства партызанскім рухам<ref name="БелЭН-25"/>. Уплыў [[Француская рэвалюцыя|Францускае рэвалюцыі 1789—1799 гадоў]] і падзеяў 1812 году спрыяў пашырэньню на Беларусі дэмакратычных і нацыянальна-вызвольных ідэяў. У пачатку XIX ст. у [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] й шэрагу навучальных установаў, у [[Літоўскі асобны корпус|Літоўскім асобным корпусе]] дзеялі гурткі мясцовае моладзі, якія выступалі за аднаўленьне Рэчы Паспалітае. Дзеялі таварыства [[Таварыства філяматаў|філяматаў]] і [[Таварыства філярэтаў|філярэтаў]], таварыства «[[Вайсковыя сябры]]». У 1830—1831 гадох адбываецца [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнае паўстаньне]], мэтай якога было аднаўленьне дзяржаўнасьці ВКЛ і Рэчы Паспалітай. Па ягоным здушэньні расейскі ўрад узяў курс на паступовае аслабленьне эканамічных і палітычных пазыцыяў шляхты й каталіцкага духавенства. Канфіскоўваліся маёнткі ўдзельнікаў паўстаньня, зачыняліся касьцёлы й кляштары, пробашчы і насельнікі якіх мелі дачыненьне да паўстаньня. Узмацніўся «разбор» шляхты. Больш за 10 тысячаў шляхціцаў вылучылі з дваранскага стану. Справаводзтва ў мясцовых дзяржаўных установах і навучаньне ў школах пераводзілася з польскай на расейскую мову. У 1832 годзе расейскія ўлады зачынілі Віленскі ўнівэрсытэт за ўдзел студэнтаў і выкладчыкаў у паўстаньні і «прапольскі дух» выхаваньня. У студзені 1831 году яны скасавалі дзеяньне Статуту ВКЛ 1588 году ў Віцебскай і Магілёўская, у чэрвені 1840 — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях. Узмацніліся рэпрэсіі супраць уніяцкай царквы. 12 лютага 1839 году Сабор вышэйшага ўніяцкага духавенства ў Полацку прыняў акт аб «узьяднаньні» ўніятаў з Урадавым сынодам Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквой). Узмацнілася залежнасьць праваслаўнай і каталіцкай царквы ад дзяржавы. У 1841—1843 гадох іх перавялі на дзяржаўнае ўтрыманьне<ref name="БелЭН-26">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 26.</ref>. [[Файл:Congress_Poland_and_Lithuanian_governorates_-_by_Alexander_Voschinin_-_1851_AD.jpg|міні|300пкс|[[Беларусы]] ([[Ліцьвіны|«літоўцы і беларусы»]]) на мапе № 6 атлясу «Географический атлас Российской империи» (1851 г.). Аўтар — тапограф і картограф Аляксандр Ваўчынін (капітан корпусу тапографаў Расейскай імпэрыі)]] Асновай эканомікі беларускіх земляў у XIX стагодзьдзі заставалася сельская гаспадарка, у якой панавала буйнамаянтковае дваранскае землеўладаньне. Попыт на збожжа ў Заходняй Эўропе стымуляваў абшарнікаў да пашырэньня фальваркаў. Да сярэдзіны XIX ст. 97% абшарніцкіх сялянаў беларускіх земляў знаходзіліся на паншчыне, гэта значыць былі прымацаваныя да панскіх фальваркаў і пазбаўленыя магчымасьці пошукаў іншых заработкаў, перасяленьня ў месты, выяўленьня прадпрымальніцкае ініцыятывы ў сфэры прамысловасьці й гандлю, якую мелі аброчныя сяляне ў цэнтральных губэрнях Расейскай імппэрыі. У 1840—1850 гадох на Беларусі выявіўся крызіс фэўдальна-прыгоньніцкіх дачыненьняў: скарачаліся пасевы, зьніжалася ўраджайнасьць, усё большая колькасьць сялянаў ня здольная была плаціць падаткі й выконваць павіннасьці на карысьць дзяржавы; у банкаўска-крэдытных установах было закладзена каля 70% прыгонных сялянаў: нарастаў антыпрыгоньніцкі рух сялянаў. У 1856—1860 гадох масавыя выступленьні сялянаў адбыліся ў 66 маёнтках, 11 зь іх здушаныя войскамі й паліцыяй. Параза ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне 1853—1856 гадоў]] і пагроза сялянскае рэвалюцыі вымусілі маскоўскага гаспадара [[Аляксандар II|Аляксандра II]] распачаць буржуазныя рэформы. 19 лютага 1861 году ён падпісаў Маніфэст і «Палажэньне» аб вызваленьні абшарніцкіх сялянаў ад прыгоннае залежнасьці. У выніку аграрны рэформаў на Беларусі абшарнікі захавалі больш за палову зямлі<ref name="БелЭН-26"/>. [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1880-89).jpg|150px|значак|зьлева|[[Францішак Багушэвіч]]]] [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|300px|значак|Беларусы на этнаграфічнай мапе Эўропы з атлясу «Géographie Militaire» ([[Парыж]], 1885 г.)]] Адбываецца [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнае паўстаньне 1863—1864 гадоў]] супраць расейскага панаваньня і за аднаўленьне Рэчы Паспалітай у межах 1772 году, якое пачалося абвяшчэньнем [[Маніфэст 22 студзеня|Маніфэсту Часовага нацыянальнага ўраду]] 10 студзеня 1863 году. На тэрыторыі колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] паўстаньнем кіраваў [[Кастусь Каліноўскі]], які ачоліў [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]. Удзельнікі паўстаньня, найперш Кастусь Каліноўскі і яго блізкае кола, карысталіся паролем «''Каго любіш — Люблю Беларусь — То ўзаемна''», вярнулі [[Беларуская мова|беларускую мову]] ва ўрадавае справаводзтва, а таксама выдавалі па-беларуску газэту «[[Мужыцкая праўда]]», праклямацыі і ўлёткі. Гэта прымусіла Нацыянальны ўрад у Варшаве прызнаць гістарычную суб’ектнасьць [[беларусы|беларусаў]] 3 траўня 1863 году ў форме прыняцьця адозвы «Да братоў-беларусаў»<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/31162393.html Каліноўскі быў беларусам. Даказаць адваротнае немагчыма], [[Радыё Свабода]], 22 сакавіка 2021 г.</ref>. Расейскія ўлады здолелі здушыць гэтае выступленьне, яго ўдзельнікаў рэпрэсавалі. Маёнткі датычных да паўстаньня забіраліся ў расейскі дзяржаўны скарб і на льготных умовах прадаваліся выхадцам з цэнтральных расейскіх губэрняў<ref name="БелЭН-26"/>. [[Файл:Biełarusy. Беларусы (J. Karski, 1903).jpg|300пкс|значак|[[Этнічная тэрыторыя беларусаў|Этнаграфічная мапа беларусаў]] (паводле моўнага крытэру), складзеная філёлягам-славістам [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] Па рэформе 1861 году паскорылася фармаваньне рабочае клясы. Ідэолягамі й выразьнікамі інтарэсаў сялянаў і іншых дробных вытворцаў Расейская імпэрыі выступалі арганізацыі рэвалюцыйных народнікаў («[[Зямля і воля]]», «[[Народная воля]]»). У 2-й палове 1870 — пачатку 1880-х гадоў народніцкія гурткі існавалі ў Магілёве, Менску, Віцебску, Горадні, Пінску, Горы-Горках, Слуцку, Воршы. пераважна сярод вучнёўскае моладзі, вайскоўцаў, работнікаў. Пад уплывам выданьняў польскае сацыялістычнае партыя «[[Пралетарыят (партыя)|Пралетарыят]]» і расейскае групы «Вызваленьне працы» частка народнікаў Беларусі ў сярэдзіне 1880-х гадоў перайшло на пазыцыі [[марксізм]]у. У 1895—1900 гадох у 23 населеных пунктах Беларсі адбыліся 292 эканамічныя стачкі, у якіх брала ўдзел каля 11,5 тысячаў работнікаў. У 1896 годзе ўварыўся [[Рабочы саюз Літвы]], у 1897 годзе — [[Бунд]] (Усеагульны жыдоўскі хаўрус у Літве, Польшчы і Расеі). У 1898 годзе зьезд прадстаўнікоў сацыял-дэмакратычных арганізацыяў Пецярбургу, Масквы, Кіева, [[Екацярынаслаў|Екацярынаслава]] і Бунда, што адбыўся ў Менску, абвясьціў пра ўтварэньне [[Расейская сацыял-дэмакратычная работніцкая партыя|Расейскай сацыял-дэмакратычнай работніцкай партыі]] (РСДРП). У пачатку 1900-х гадоў рабочым рухам у гарадох і мястэчках Беларусі кіравалі арганізацыі Бунду. У Горадні й Берасьці ўплыў на рабочых мелі арганізацыі [[Польская сацыялістычная партыя ў Літве|Польскай сацыялістычнай партыі ў Літве (ППС)]]. У 1902—1904 гадох на Беларусі зьявіліся арганізацыі партыі сацыялістаў-рэвалюцыянэраў (ПСР). У 1903 годзе ўтварылася [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларуская сацыялістычная грамада (БСГ)]]. У 1903—1904 гадох узьніклі арганізацыі РСДРП ([[Паўночна-заходні камітэт РСДРП]], [[Палескі камітэт РСДРП]]). Сярод жыдоўскага насельніцтва Беларусі з 1890-х гадоў шырокую агітацыю вялі сіяністы. У часе [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] на Беларусі завяршылася партыйнае афармленьне 3 палітычных лягераў: рэвалюцыйнага (РСДРП, ПСР, ППС, БСГ, Бунд, паалей-сіяністаў, сіяністаў-сацыялістаў і інш.), лібэральнага (КДП, Хаўрус дасягненьня раўнапраўя жыдоў у Расеі, сіяністы, Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы й Беларусі), урадавага (Хаўрус расейскага народу, Саюз 17 кастрычніка). У I Дзяржаўную думу ад 5 заходніх губэрняў абралі 36 дэпутатаў, у тым ліку 29 прыхільнікаў кадэтаў. На выбарах у II Дзяржаўную думу ў 5 заходніх губэрнях перамаглі 2 контрарэвалюцыйныя нацыяналістычныя групоўкі — расейская й польская<ref name="БелЭН-27">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 27.</ref>. [[Файл:Jan Łucevič (Janka Kupała). Ян Луцэвіч (Янка Купала) (1921).jpg|150px|значак|зьлева|[[Янка Купала]]]] [[Файл:Vilnia, Zavalnaja. Вільня, Завальная (1907).jpg|значак|300пкс|Рэдакцыя [[Наша Ніва|Нашай Нівы]] на [[Вуліца Завальная (Вільня)|вуліцы Завальнай]] у Вільні, 1907 г.]] Аграрны й палітычны рух сялянаў прымусіў расейскі ўрад прызнаць неабходнасьць рэформаў, вынікам чаго стала [[Сталыпінская аграрная рэформа]]. На выбарах у III Дзяржаўную думу ў 5 заходніх губэрнях чарнасоценцы й акцябрысты заваявалі 29 і 36 месцаў. Каталіцкае насельніцтва Віленскае й Гарадзенскае губэрняў абралі 6 прадстаўнікоў беларуска-польскіх аўтанамістаў («краёўцаў»). З падобнымі вынікамі прайшлі выбары і ў IV Дзяржаўную думу (1912). Чарнасоценна-акцябрысцкія групоўкі і іхныя органы друку адмаўлялі самастойнасьць беларускага этнасу, зьвінавачвалі беларускі нацыянальны рух і ягоную газэту «[[Наша Ніва]]» ў сэпаратызьме. Супраць [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] выступалі і польскія абшарніцка-клерыкальныя групоўкі. У 1907 годзе амаль усе мясцовыя арганізацыі левых партыяў былі разгромленыя ці вельмі аслабленыя. Сярод меншавікоў і бундаўцаў пашыралася ліквідатарская плынь. Згарнула свае падпольныя структуры БСГ і як партыя часова прыпыніла дзейнасьць. Ейныя кіраўнікі засяродзіліся на легальнай дзейнасьці ў газэце «Наша Ніва» і ўзначалілі беларускі нацыянальна-культурны рух. У 1905—1915 гадох ён прыкметна пашырыўся й набыў міжнародную вядомасьць. Асабліва значныя посьпехі дасягнутыя ў разьвіцьці беларускае літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Цётка]], [[Максім Багдановіч]])<ref name="БелЭН-27"/>. 1 жніўня 1914 году Расейская імпэрыя ўступіла ў вайну зь [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыяй]] ([[Першая сусьветная вайна]]). Беларускія губэрні ў ліку першых перавялі на ваеннае становішча. У выніку наступленьня ([[Сьвянцянскі прарыў]], 1915) нямецкія войскі занялі заходнюю частка Беларусі. Да кастрычніка 1915 году фронт стабілізаваўся на лініі [[Дзьвінск]] — [[Паставы]] — [[Баранавічы]] — [[Пінск]]. Вайна прывяла эканоміку Беларусі да заняпаду. У сельскай мясцовасьці адчуваўся недахоп працоўных рук, скараціліся пасяўныя плошчы, паменшала колькасьць жывёлы. Каля 1/3 прамысловых прадпрыемстваў Беларусі былі эвакуяваныя або дэмантаваныя. Гарады Беларусі перапоўнілі вайскоўцы і ўцекачы<ref name="БелЭН-27"/>. Заняцьце амаль усёй Віленскае, Гарадзенскае і заходняе часткі Менскае губэрняў войскамі Нямецкае імпэрыі, мабілізацыя ў войска, масавае бежанства на ўсход на пэўны час дэзарганізавалі беларускі рух. Беларускі нацыянальна-культурныя арганізацыі распадаліся, спынялася выданьне беларускіх газэтаў і кніг. Частка кіраўнікоў «Нашае Нівы» (браты [[Антон Луцкевіч|Антон]] і [[Іван Луцкевіч]]ы, [[Вацлаў Ластоўскі]] і іншыя) засталіся ў Вільні і ўзначалілі камітэт дапамогі пацярпелым ад вайны. У Вільні дзеялі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група]], [[Сувязь незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі]]. У якасьці каардынатара беларускага нацыянальнага руху выступаў Цэнтральны саюз беларускіх нацыянальных арганізацыяў на чале зь [[Беларускі народны камітэт|Беларускім народным камітэтам]], пад кіраўніцтвам якога ў 1916—1917 гадох з дазволу уладаў Нямецкае імпэрыі пачалося выданьне школьных падручнікаў, газэты «[[Гоман (1916)|Гоман]]». У 1916 годзе ў Петраградзе зьявіліся штотыднёвыя газэты «[[Дзяньніца]]» й «[[Сьветач (газэта)|Сьветач]]»<ref name="БелЭН-27"/>. === Беларуская Народная Рэспубліка і Беларуская ССР === {{Асноўны артыкул|Беларуская Народная Рэспубліка}} [[Файл:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|міні|300пкс|Мапа [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], 1918 г.]] [[Файл:Raman Skirmunt. Раман Скірмунт (1906).jpg|150px|значак|зьлева|[[Раман Скірмунт]]]] [[Першая сусьветная вайна]] паскорыла перамогу [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Лютаўскае рэвалюцыі 1917 году ў Расеі]]. У выніку зрынаньня самадзяржаўя ўлада перайшла да [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]]. Паводле прыкладу Петраграду на Беларусі ствараліся Саветы рабочых і салдацкіх дэпутатаў, народная міліцыя. У Менскім Савеце адзначаўся ўплыў бальшавікоў. Па [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Лютаўскай рэвалюцыі]] аднавіла сваю дзейнасьць і [[Беларуская сацыялістычная грамада|БСГ]]<ref name="БелЭН-28">{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 28.</ref>. Адначасна ўзьнікла шмат іншых беларускі нацыянальных арганізацыяў і суполак ня толькі на тэрыторыі Беларусі, але і ў гарадох Расеі, дзе было шмат беларусаў-уцекачоў. 25—27 сакавіка 1917 году ў Менску адбыўся [[Зьезд беларускіх нацыянальных арганізацыяў]], які выставіў патрабаваньне дзяржаўнае аўтаноміі для Беларусі ў складзе Расейскае фэдэрацыйнае дэмакратычнае рэспублікі, абвясьціў сябе «найвышэйшай краёвай інстытуцыя» да скліканьня Беларускае краёвае рады (БКР), а сваім выканаўчым органам — [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)]], якому даручыў падрыхтаваць выбары БКР. Ягоным старшынём абралі [[Раман Скірмунт|Рамана Скірмунта]]. Ён жа ўзначаліў дэлегацыю перамоваў з Часовым урадам у пытаньнях аўтаноміі Беларусі. Але ўрад адмовіўся разьвязваць гэтае пытаньне да Ўстаноўчага сходу. Паводле ініцыятывы БСГ у ліпені 1917 году адбыўся [[Зьезд беларускіх арганізацыяў і партыяў]]. На ім БНК замяніла [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацыяў]], рэарганізаваная ў кастрычніку 1917 году ў [[Вялікая беларуская рада|Вялікую беларускую раду (ВБР)]]<ref name="БелЭН-28"/>. 25 кастрычніка 1917 году ў выніку ўзначаленага бальшавікамі ўзброенага паўстаньня ў Петраградзе Часовы ўрад быў скінуты і ўлада перайшла да Савету Народных Камісараў на чале з [[Уладзімер Ленін|Уладзімерам Ульянавым (Леніным)]]. 26 кастрычніка савецкую ўладу абвясьцілі ў Менску. У пачатку лістапада найвышэйшым бальшавіцкім органам улады ў краі стаў Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Заходняга фронту. 18—25 лістапада савецкую ўладу прызналі зьезд Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў, III зьезд сялянскіх дэпутатаў Менскае й Віленскае губэрняў і II зьезд арміяў Заходняга фронту. 26 лістапада абраныя зьездамі выканаўчыя камітэты аб’ядналіся і ўтварылі [[Абласны выканаўчы камітэт Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняе вобласьці і фронту|Абласны выканаўчы камітэт Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняе вобласьці і фронту (Аблвыкамзах)]]. У сьнежні 1917 — студзені 1918 году адбыліся зьезды Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Віцебскае й Магілёўскае губэрняў, на якіх завяршылася праца з усталяваньня бальшавіцкае ўлады ў гэтых губэрнях. Аблвыкамзах ігнараваў беларускае нацыянальнае пытаньне й не прызнаваў існаваньня самастойнага беларускага народу<ref name="БелЭН-28"/>. [[Файл:Źmicier Žyłunovič (Ciška Hartny). Зьміцер Жылуновіч (Цішка Гартны) (1910-19) (3).jpg|150px|значак|зьлева|[[Зьміцер Жылуновіч]]]] [[Файл:Biełaruś. Беларусь (1919).jpg|міні|300пкс|Мапа Беларусі ([[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]), 1919 г.]] У адказ на [[Кастрычніцкі пераварот 1917 году ў Расеі]] ВБР разам з Цэнтральнай беларускай вайсковай радай зьвярнулася з «Граматай да беларускага народу», дзе асудзіла дзейнасьць бальшавікоў. ВБР склікала ў Менску [[Першы Ўсебеларускі кангрэс]] 1917 году. I зьезд прызнаў неабходным стварэньне Беларускае дзяржаўнасьці, не прызнаў улады Аблвыкамзаху, таму на загад яго кіраўнікоў быў разагнаны з выкарыстаньнем вайсковае сілы. Частка дэлегатаў стварыла выканаўчы камітэт, а потым Раду зьезду, якая [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] 25 сакавіка 1918 году абвясьціла Беларусь незалежнай і свабоднай дзяржавай — [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікай (БНР)]]<ref name="БелЭН-28"/>. Ваенна-палітычныя разьлікі Расеі, міжнароднае становішча, дзейнасьць БНР сталі прычынамі фармальнага прызнаньня бальшавіцкімі ўладамі ў Маскве права беларускага народу на нацыянальную дзяржаўнасьць. Выконваючы пастанову ЦК РКП(б), VI Паўночна-Заходняя абласная канфэрэнцыя ў Смаленску пастанавіла аб абвяшчэньні [[БССР|Беларускае Савецкае Сацыялістычнае Рэспублікі (БССР)]] у межах Віцебскае, Гарадзенскае, Магілёўскае, Менскае, беларускіх паветаў Віленскае, Ковенскае і Смаленскае губэрняў. Утварэньне БССР з сталіцай у Менску 1 студзеня 1919 году абвешчанае маніфэстам [[Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі|Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўраду Беларусі]]. Паводле патрабаваньня ЦК РКП(б) 27 лютага 1919 году ўтварылася [[ЛітБел|Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка (ЛітБел) ]] з сталіцай у Вільні. Другое абвяшчэньне БССР адбылося 31 ліпеня 1920 году ў Менску<ref name="БелЭН-28"/>. Утварэньне БССР фактычна стала адказам на абвяшчэньне незалежнасьці Беларускае Народнае Рэспублікі, што ад пачатку прызнавалася на афіцыйным узроўні — як зазначаў першы савецкі камісар фінансаў Беларусі [[Ісак Рэйнгольд]] на паседжаньні Цэнтральнага Бюро [[Камуністычная партыя Беларусі|КП(б)Б]] 22 студзеня 1919 году<ref>[[Дзьмітры Гурневіч|Гурневіч Д.]] [https://www.svaboda.org/a/31168020.html «Былі крыкі ў экстазе». (Не)прыдуманае інтэрвію з прэм’ерам БНР Луцкевічам пра 25 сакавіка 1918 году], [[Радыё Свабода]], 25 сакавіка 2021 г.</ref>: {{Цытата| Існаваньне Беларускай Рады змусіла вылучыць Беларускую [Савецкую] Рэспубліку {{арыгінал|ru|Существование Белорусской Рады заставило выдвинуть Белорусскую [Советскую] Республику}} }} У лістападзе — сьнежні 1920 году адбыўся [[Слуцкі збройны чын]], мэтай якога была абарона непадзельнае Беларусі ў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічных межах]], усталяваньне рэспублікі і прызнаньне Беларускай Народнай Рэспублікі, а таксама незалежнасьць ад Польшчы й Расеі. Слуцкі фронт БНР стаў рэальным вайсковым змаганьнем за незалежнасьць, а [[Першы Слуцкі полк|Слуцкая брыгада]] — увасабленьнем волі беларусаў да свае дзяржаўнасьці<ref name="Viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/himn-i-dziejaslovy/29837829.html Чаму дзяржаўным гімнам БНР стаў ваяцкі марш «Мы выйдзем шчыльнымі радамі»?], [[Радыё Свабода]], 23 сакавіка 2019 г.</ref>. Аднак Слуцкае выступленьне, урэшце, здушыла [[Чырвоная армія]]<ref>{{Кніга|аўтар=[[Іван Саверчанка]], [[Зьміцер Санько]].|частка=[https://knihi.com/Ivan_Saviercanka/150_pytanniau_i_adkazau_z_historyi_Bielarusi.html#chapter117 117. Што такое Слуцкі збройны чын]|загаловак=150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|арыгінал=|спасылка=https://knihi.com/Ivan_Saviercanka/150_pytanniau_i_adkazau_z_historyi_Bielarusi.html|адказны=|выданьне=|месца=[[Вільня]]|выдавецтва=[[Наша Будучыня]]|год=2002|старонкі=|старонак=238|сэрыя=|isbn=9986-9229-6-1|наклад=}}</ref>. === Сярэдняя Літва === [[Файл:Lithuanie historique et ennographique (1920).jpg|значак|300пкс|[[Вялікае Княства Літоўскае|Літва гістарычная]] і [[Летува]] («Літва этнаграфічная»). [[Рыга]], 1920 г.]] {{Асноўны артыкул|Сярэдняя Літва}} Рэспубліка [[Сярэдняя Літва]] — дзяржаўна-палітычнае ўтварэньне на тэрыторыі Віленшчыны і Гарадзеншчыны ў 1920—1922 гадох. Рэспубліка была апошняй спробай аднавіць [[Літва|Літву]] ў гістарычным і [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыйным]] сэнсе (таксама плянавалася ўтварыць Літву Верхнюю і Літву Ніжнюю). Стварэньне дзяржавы стала магчымым у выніку «Бунту Жалігоўскага» дзякуючы Першай [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]] польскай арміі пад кіраўніцтвам ураджэнца [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыны]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]]. Разьмешчаная вакол гістарычнай сталіцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — [[Вільня|Вільні]] — дзяржава 18 месяцаў была [[буфэрная зона|буфэрнай зонай]] паміж [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікай]], ад якой залежала, і [[Летува|Летувой]], якая дэкляравала свае правы на гэтую тэрыторыю<ref name="von Rauch">{{Кніга| first=Georg von |last=Rauch |authorlink=Georg von Rauch | editor=Gerald Onn | title =The Baltic States: Years of Independence – Estonia, Latvia, Lithuania, 1917–40 | year =1974 | pages = 100–102 | chapter =The Early Stages of Independence | chapterurl= https://books.google.com/books?id=emBIdi4LPz8C&pg=PA101 |publisher =C. Hurst & Co| isbn=0-903983-00-1 }}</ref>. [[Файл:Rzeczpospolita Central Lithuania.png|зьлева|значак|Мапа Рэспублікі Сярэдняй Літвы]] Па некаторых затрымках, зьвязаных з пратэстам [[Ліга народаў|Лігі народаў]] ([[Жэнэва]], [[Швайцарыя]]), якая плянавала ўвод міжнародных войскаў, 8 студзеня 1922 году адбыліся выбары ў Сойм і тэрыторыя рэспублікі была [[Анэксія|анэксаваная]] Польшчай. Люцыян Жалігоўскі пазьней у сваіх мэмуарах, выдадзеных у Лёндане ў 1943 годзе, асудзіў палітыку анэксіі і закрыцьця беларускіх школаў ды адмаўленьня ад канфэдэрацыйных плянаў маршалка [[Юзэф Пілсудзкі|Юзэфа Пілсудзкага]] польскім «саюзьнікам»<ref>{{Спасылка|url=http://history-belarus.by/images/img-figures/zeligowski/Zeligowski_Zapomnianae-prawdy.pdf|title=Zapomniane prawdy|author=Żeligowski, Lucjan|year=1943|publisher=F. Mildner & Sons|language = pl}}</ref>. {{Цытата|9 кастрычніка 1920 году заняў Вільню ня польскі генэрал Жалігоўскі, а [[літвін]] Жалігоўскі. Мараю гэтага апошняга было жыць сярод суайчыньнікаў на літоўскай зямлі. Я не вылучаў сярод іх ні палякаў, ні русінаў, ні жмудзінаў. Будучы літвінам, я ніколі не пераставаў быць палякам. Два гэтыя паняцьці зьвязаныя між сабою. Яны ўзаемна дапаўняюць адно другое. | Успаміны Люцыяна Жалігоўскага}} Таксама генэрал захапляўся ідэямі [[панславізм]]у: «''Але ня толькі геаграфічна Літва была сэрцам славянства. Была ім маральна. Яна, адна з усіх славянскіх народаў, магла лёгка пагаварыць з усімі. Як з Польшчай, так з Расеяй, так з Украінай. Уклад псыхічны літоўскіх народаў быў як бы створаны, каб прымірыць усіх. У яго ніколі не было варожасьці, ні нацыянальнай, ні рэлігійнай, ні культурнай''». Некалькімі ж дзесягодзьдзямі раней у пратаколе допыту 19-гадовага рэвалюцыянэра 10 сакавіка 1887 году пазначана, што Юзэф Пілсудзкі казаў:<ref>{{Спасылка|language = be|url = https://euroradio.fm/25-gadou-tamu-bylo-abyaulena-shto-yazep-pilsudski-belarus-fota|title = 25 гадоў таму было аб'яўлена, што Язэп Пілсудскі — беларус (фота)}}</ref> {{Цытата|Завуць мяне Восіп Восіпавіч Пілсудскі; ад роду маю 19 гадоў; паходжаньне і народнасьць дваранін, беларус… | Пратакол допыту Юзэфа Пілсудскага ад 10 сакавіка 1887 г. }} === Беларуская ССР і Заходняя Беларусь === {{Асноўны артыкул|Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка}} [[Файл:Biełaruś. Беларусь (1924).jpg|міні|300пкс|Мапа Беларусі 1924 году з пазначэньнем тагачасных граніцаў БССР і беларускіх тэрыторыяў у межах іншых дзяржаваў]] Тэрыторыя адноўленае БССР складалася толькі з 6 паветаў Менскае губэрні. Паводле [[Рыская мірная дамова|Рыскае мірнае дамовы]] 1921 году да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] адышла [[Заходняя Беларусь]]. 30 сьнежня 1922 году ўтварыўся [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] (СССР), у які ўвайшла і БССР. Паводле прапановы партыйна-савецкага кіраўніцтва БССР цэнтральныя ўлады згадзіліся ў 1924 і 1926 гадох на [[Узбуйненьне БССР|ўзбуйненьне БССР]] шляхам улучэньне ў яе склад часткі Віцебскае і Гомельскае губэрняў. У 1920-я — пачатку 1930-х гадоў у Беларусі праводзіліся сацыялістычная індустрыялізацыя і масавая калектывізацыя сельскае гаспадаркі, у 1924—1929 гадох праводзілася палітыка [[беларусізацыя|беларусізацыі]]<ref name="БелЭН-28"/>. У 1929 пачалася [[Расеізацыя|палітыка абмежаваньня мовы тытульнай нацыі Беларусі]], працягам якой стала [[рэформа беларускага правапісу 1933 году]], якая штучна наблізіла беларускую мову да расейскай. Цяжкім злачынствам супраць усіх пластоў грамадзтва сталі [[Рэпрэсіі ў БССР|палітычныя рэпрэсіі]], якія набылі сыстэмны характар у пачатку 1930-х гадоў, а найбольшы размах мелі ў 1937—1938 гадох, адна з найстрашнейшых акцыяў — [[Чорная ноч|Ноч расстраляных паэтаў]]. У выніку [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Ўкраіну 1939 году|паходу Чырвонае Арміі ў верасьні 1939 году ў Заходнюю Беларусь]] ейную тэрыторыю далучылі да БССР, аднак Віленшчыну перадалі Летуве. Летува атрымала каля 6880 квадратных кілямэтраў (2660 квадратных міляў) тэрыторыі Віленскага краю (у тым ліку Вільню, гістарычную сталіцу Вялікага Княства Літоўскага). Сярод жыхароў Вільні прадстаўнікі сучаснае летувіскае нацыянальнасьці складалі тады ўсяго 3%. Далучэньне земляў ажыцьцяўлялася ў адпаведнасьці з сакрэтным пратаколам да [[Пакт Молатава — Рыбэнтропа|Дамовы аб ненападзе паміж Нямеччынай і СССР]]<ref name="БелЭН-28"/>. [[Файл:Tchernobyl radiation 1996-ru be-x-old.svg|значак|229x229пкс|Мапа радыяактыўнага забруджваньня у выніку [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС.]]]] У час [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] 1941—1945 гадоў (эпізоду [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]) на тэрыторыі Беларусі разгарнулася партызанскае і падпольнае змаганьне. Паводле афіцыйных савецкіх зьвестак, у Савецкай Арміі, савецкіх партызанскі фармаваньнях і шэрагах савецкіх падпольнікаў супраць арміі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] змагалася больш за 1,5 млн жыхароў Беларусі. Вайна нанесла рэспубліцы велізарныя страты. Паводле сучасных ацэнак, загінуў кожны трэці жыхар Беларусі. Рэспубліка страціла больш за палову нацыянальнага багацьця. У 1945 годзе паводле савецка-польскае дамовы аб дзяржаўнай граніцы ад 18 жніўня 1945 году, 17 раёнаў [[Беластоцкая вобласьць|Беластоцкае вобласьці]] з горадам [[Беласток]]ам і 3 раёны Берасьцейскае вобласьці ўлады СССР перадалі ў склад [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]]<ref name="БелЭН-28"/>. У 1945 годзе Беларусь стала сузаснавальніцай [[ААН]], аднак яе ўдзел ня быў самастойным, а падпарадкоўваўся дэлегацыі [[СССР]]. У 1951 годзе зацьвердзілі [[Сьцяг Беларускай ССР|новы сьцяг БССР]], у 1955 годзе — [[Гімн Беларускай ССР|рэспубліканскі гімн]]<ref name="БелЭН-28"/>. У 1986 годзе Беларусь сталася асноўнай ахвярай [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскае катастрофы]]. === Рэcпубліка Беларусь === [[Файл:RIAN archive 52076 Leonid Kravchuk, Stanislav Shushkevich and Boris Yeltsin (cropped).jpg|зьлева|значак| [[Станіслаў Шушкевіч|Шушкевіч]], [[Леанід Краўчук|Краўчук]], [[Барыс Ельцын|Ельцын]] у Белавескай пушчы]] Сацыяльна-эканамічны крызіс другое паловы 1980 — пачатку 1990-х гадоў спрыяў нарастаньню дэзінтэграцыйных працэсаў у СССР. 27 ліпеня 1990 году Вярхоўны савет БССР прыняў [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі|Дэклярацыю аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. [[Жнівеньскі путч]] у Маскве (19—21 жніўня 1991) і падтрымка яго кіраўніцтвам КПБ паглыбіла крызіс сыстэму ўлады, якая існавала ў той час у Беларусі. 25 жніўня 1991 году Вярхоўны савет БССР прыпыніў дзейнасьць КПБ на тэрыторыі Беларусі. 19 верасьня 1991 году афіцыйную назву Беларускай дзяржавы зьмянілі на Рэспубліку Беларусь. У якасьці дзяржаўных сымбаляў аднавілі [[Беларусы|беларускія]] [[Нацыянальныя сымбалі|нацыянальныя]] герб [[Пагоня|Пагоню]] і [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. У сьнежні 1991 году ў выніку дэнансацыі дамовы 1922 году СССР спыніў існаваньне. 8 сьнежня 1991 году лідэры Беларусі ([[Станіслаў Шушкевіч]]), Украіны ([[Леанід Краўчук]]) і Расеі ([[Барыс Ельцын]]) у [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] падпісалі [[Белавескія пагадненьні|пагадненьне]] аб утварэньні [[Садружнасьць Незалежных Дзяржаваў|Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў]]. У 1994 годзе прынялі [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыю Беларусі]], адбыліся першыя [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 1994 году|прэзыдэнцкія выбары]]. Паводле вынікаў другога туру, першым прэзыдэнтам краіны абралі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнка]]. Актывізацыя прарасейскіх настрояў ва ўладных колах Беларусі адзначалася яшчэ з восені 1993 году, што выявілася ў працы Канстытуцыйнай Камісіі: большасьць яе сябраў выказаліся за тое, каб упамінаньне крыніцаў Беларускай дзяржаўнасьці — ня толькі Вялікага Княства Літоўскага і Беларускай Народнай Рэспублікі, але і Беларускай ССР — выключыць з тэксту [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]]. Такую пастанову падтрымала большасьць [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|дэпутацкага корпусу]]<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.</ref>. Увогуле, у 1991—1994 гадох Беларусь была адзінай краінай з былых рэспублік СССР, дзе нацыянальныя палітычныя сілы ня мелі прадстаўніцтва ў міністэрствах і структурах мясцовай выканаўчай улады — фактычна ня мелі доступу да рэальнага кіраваньня дзяржавы<ref name="navumcyk_15.04.2020">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30555697.html Беларусь як унікум. Адказ Прэйгерману], [[Радыё Свабода]], 15 красавіка 2020 г.</ref>. Аднак поўнае аднаўленьне [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыйнай]] [[Моўная палітыка|моўнай]] і культурнай палітыкі адбылося толькі па ўсталяваньні Лукашэнкам [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму]], што стала вынікам супадзеньня інтарэсаў уладаў Расеі, якія рэанімавалі [[Імпэрыялізм|імпэрскую ідэю]], і Лукашэнкі, які меў спадзяваньні праз далучэньне Беларусі да Расеі замяніць яе нямоглага прэзыдэнта [[Барыс Ельцын|Барыса Ельцына]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 10.</ref>. У 1995 годзе па [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|акце тэрору ў парлямэнце Беларусі]] ён правёў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]], які супярэчыў Канстытуцыі Беларусі і дзейнаму заканадаўству<ref name="МП">[[Міхаіл Пастухоў|Пастухоў М.]] [https://knihi.com/none/Aniamiennie_Z_kroniki_zniscennia_bielaruskaj_movy.html#chapter13 Ці законны рэфэрэндум 1995 году адносна наданьня дзяржаўнага статусу расейскай мове?] // Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы. — Вільня, 2000.</ref><ref name="zapr">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудзкі С.]] [https://web.archive.org/web/20170814200257/http://jivebelarus.net/language/language-defeat-06.html Грамадзкае сьцьвярджэньне беларускай мовы і парушэньні правоў беларускамоўных людзей] // Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы. — Вільня, 2000.</ref><ref name="zapr1">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудзкі С.]] [https://web.archive.org/web/20110722003014/http://arche.bymedia.net/2002-1/zapr102.html Моўная палітыка ў Беларусі ў 1990-я гады] // [[Архэ Пачатак]]. №1 (21), 2002.</ref>, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>. Па рэфэрэндуме, Лукашэнка пазбавіў беларускія [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальныя сымбалі]] бел-чырвона-белы сьцяг і герб Пагоню статусу афіцыйнай дзяржаўнай сымболікі і надаў дзяржаўны статус [[расейская мова|расейскай мове]]. [[Файл:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|значак|296пкс|[[Марш за свабоду (Менск, 2020)|300-тысячны мітынг супраць фальсыфікацыі выбараў, гвалту і беззаконьня]]. Менск, {{nowrap|16 жніўня 2020 г.}}]] Улетку 1996 году 70 дэпутатаў [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня|Вярхоўнага Савету]] паставілі подпісы пад [[імпічмэнт]]ам прэзыдэнту з прычыны парушэньня ім Канстытуцыі Беларусі. У адказ Лукашэнка з парушэньнем Канстытуцыі і закону «Аб народным галасаваньні (рэфэрэндуме) у Рэспубліцы Беларусь» правёў 24 лістапада 1996 году [[Рэфэрэндум у Беларусі 1996 году|чарговы рэфэрэндум]], на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў якога разагнаў Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня і ўтварыў цалкам падкантрольны [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны сход]], які стаў найвышэйшым заканадаўчым органам рэжыму ў Беларусі. Адначасна апазыцыю цалкам выціснулі з тэлевізіі і радыё, а апазыцыйным газэтам не давалі друкавацца. У знак пратэсту ў адстаўку падалі прэм’ер-міністар Беларусі, два іншыя міністры і сем судзьдзяў [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага суду]]. У гэтых умовах [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаныя Штаты]] і [[Эўразьвяз]] адмовіліся прызнаваць легітымнасьць рэфэрэндуму. Тым часам Лукашэнка канцэнтраваў у сваіх руках уладу з дапамогаю ўзмацненьня спэцыяльных службаў, у прыватнасьці [[Камітэт дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]. У красавіку 1998 году Лукашэнка стварыў г. зв. «[[Саюз Расеі і Беларусі]]», пазьней абвясьціў пра стварэньне г. зв. «[[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі|Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расеі]]». Улады [[Расея|Расеі]] актыўна падтрымлівалі аўтарытарны рэжым у Беларусі ад часоў палітычнай крызы 1996 году, калі Лукашэнку зь іх дапамогай удалося ўнікнуць імпічмэнту і здабыць абсалютную ўладу ў краіне<ref>[https://www.svaboda.org/a/27138163.html За што Селязьнёў атрымаў ад Лукашэнкі ордэн Скарыны?], [[Радыё Свабода]], 20 ліпеня 2015 г.</ref>. Незаконныя прэзыдэнцкія выбары з падкантрольнай Лукашэнку працэдурай падліку галасоў праходзілі ў 2001, 2006, 2010 і 2015 гадох. Кожныя зь іх выклікалі пратэсты грамадзянаў Беларусі і крытыку з боку ЗША і краінаў Эўразьвязу — найперш праз працэдуру падліку галасоў, якая дазваляла цалкам фальсыфікаваць вынікі і адкідала ўсякі кантроль за падлікам галасоў для не зьвязаных з рэжымам Лукашэнкі грамадзянаў Беларусі. 8 жніўня 2020 году прайшлі [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|чарговыя незаконныя прэзыдэнцкія выбары]], па якіх адбыліся [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавыя пратэсты супраць іх фальсыфікацыі, гвалту і беззаконьня]]. Пратэсты адзначаліся найбольшай за ўсю гісторыю колькасьцю ўдзельнікаў (у Менску выходзілі сотні тысячаў чалавек, у абласных цэнтрах — дзясяткі, у многіх раённых — тысячы) і праходзілі пад [[беларусы|беларускай]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнай сымболікай]]. У час здушэньня гэтых пратэстаў гвалт рэжыму Лукашэнкі над грамадзянамі Беларусі перайшоў на прынцыпова новы ўзровень, калі ён выявіўся [[Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі (2020)|забойствамі]] і масавымі катаваньнямі, а маштаб рэпрэсіяў у краіне наблізіўся да часоў [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскага тэрору]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/30935222.html Партыя БНФ: «Беларусь ня ведала такога маштабу зьверстваў з часоў бальшавіцкага тэрору і нацысцкай акупацыі»], [[Радыё Свабода]], 7 лістапада 2020 г.</ref>. [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну]] 24 лютага 2022 году адкрыта прадэманстравала, што Беларусь знаходзіцца пад [[Гібрыдная вайна|гібрыднай]]<ref name="Litwin-2024"/><ref name="Usov-2023"/><ref name="UW-2022"/><ref name="BRN"/> [[Расейская акупацыя Беларусі|акупацыяй Расеі]]<ref name="Lichtarovic-24-02-2022"/><ref name="Hurnievic-26-02-2022"/><ref name="Daskievic-25-02-2022"/><ref name="AC-2022"/><ref name="Korsunau-2022">[https://nashaniva.com/?c=ar&i=285495 Генадзь Коршунаў: Каб у свой час сусветная супольнасць так стала побач з беларусамі, як сёння з украінцамі, то нішто не ляцела б з акупаванай тэрыторыі], [[Наша Ніва]], 27 лютага 2022 г.</ref><ref name="Dubaviec-2022">[[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]] [https://www.svaboda.org/a/31742497.html Як «беларуская» ўлада ператварылася ў акупацыю і ўсім нам стала сорамна, — Дубавец], 8 сакавіка 2022 г.</ref>. 25 сакавіка 2023 году [[Уладзімер Пуцін|Ўладзімер Пуцін]] заявіў, што Расея разьмяшчае у Беларусі сваю тактычную ядзерную зброю, што неўзабаве ажыцьцявілі<ref>[https://www.svaboda.org/a/32336402.html Сахашчык: Ядзерная зброя моцна актывізуе партызанскі рух у Беларусі], [[Радыё Свабода]], 27 сакавіка 2023 г.</ref><ref name="Usau-29-03-2023"/>. == Дзяржаўны лад == {{Асноўны артыкул|Дзяржаўны лад Рэспублікі Беларусь}} Беларусь — [[унітарная дзяржава]], форма кіраваньня — [[прэзыдэнцкая рэспубліка]]. Тэрмін для кожнага прэзыдэнту складае пяць гадоў. Паводле [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі 1994 году]], прэзыдэнт [[дэ-юрэ]] можа займаць пасаду ня больш за два тэрміны, аднак у 2004 годзе на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў [[Рэфэрэндум у Беларусі 2004 году|рэфэрэндуму]] [[рэжым Лукашэнкі]] [[дэ-факта]] прыбраў гэтае абмежаваньне<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3882843.stm Profile: Alexander Lukashenko], [[BBC|BBC News]]</ref>. Першым прэзыдэнтам стаў [[Аляксандар Лукашэнка]], абраны на гэтую пасаду ў другім туры [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 1994 году|выбараў 1994 году]]. У 1996 годзе з ініцыятывы Лукашэнкі прайшоў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1996 году|рэфэрэндум]], на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў якога ў Канстытуцыю ўнесьлі шэраг зьменаў, а Лукашэнка павялічыў свой тэрмін на 2 гады, такім чынам наступныя афіцыйныя прэзыдэнцкія выбары адбыліся ў 2001 годзе. Галоўны орган [[Заканадаўчая ўлада|заканадаўчай улады]] — [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]], ліквідаваны Лукашэнкам на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў рэфэрэндуму 1996 году і заменены на падкантрольны рэжыму [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны сход]], які складаецца з [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў]] (ніжняя палата) і [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савету Рэспублікі]] (верхняя палата). З улікам таго, што назва «Вярхоўны [[Савет]]» небеларуская і паходзіць ад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], выказваюцца прапановы вярнуць парлямэнту краіны традыцыйную ад часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] назву — [[Сойм]]<ref name="Cajcyc">Чайчыц А. [https://www.svaboda.org/a/28449360.html Карыснае практыкаваньне ад Зянона Пазьняка], [[Радыё Свабода]], 24 красавіка 2017 г.</ref><ref>[http://www.bielarus.net/pdf/Program_Bolnaja_Bielarus_internet.pdf Народная Праграма Вольная Беларусь — гэта праект новай Беларусі]. — Варшава — Нью-Ёрк — Менск: «Беларускія Ведамасьці», 2017. С. 13.</ref>. [[Судовая ўлада]] ажыцьцяўляецца судамі, найвышэйшы судовы орган — [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны суд]]. Гаспадарчыя спрэчкі паміж прадпрыемствамі, установамі і арганізацыямі разглядае [[Вышэйшы гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь|Вышэйшы гаспадарчы суд]]. Кантроль за канстытуцыйнасьцю нарматыўных актаў у дзяржаве ажыцьцяўляе [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйны суд]], легітымны склад якога, аднак, разагнаны па рэфэрэндуме 1996 году<ref name="Пастухоў-2021">{{артыкул||дата публікацыі=2021-03-12|загаловак=Канстытуцыя: шматкроць перапісаная і не дзеючая|год=2021|выданьне=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|мова=be|нумар=10 (718)|старонкі=4|дата доступу=2021-03-20|аўтар=[[Міхаіл Пастухоў|Пастухоў М.]], Пульша С.}}</ref>. Нагляд за дакладным і аднастайным выкананьнем законаў ускладаецца на [[Генэральны пракурор Рэспублікі Беларусь|Генэральнага пракурора]]. Кантроль за выкананьнем дзяржаўнага бюджэту і выкарыстаньнем дзяржаўнай уласнасьці ажыцьцяўляе [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнага кантролю]]<ref name="BE-12">{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 12.</ref>. == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == {{Асноўны артыкул|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі}} [[Файл:Belarus, administrative divisions - be-x-old - colored.svg|значак|421x421пкс|Мапа]] Тэрыторыя Рэспублікі Беларусь падзяляецца на тэрыторыю [[сталіца|сталіцы]] і тэрыторыі [[вобласьць|вобласьцяў]]. Тэрыторыя вобласьці падзяляецца на тэрыторыю [[раён]]аў і гарадоў абласнога падпарадкаваньня. Тэрыторыя раёну падзяляецца на тэрыторыю [[сельсавет]]аў, [[пасёлак|пасёлкаў]] і гарадоў раённага падпарадкаваньня. Беларусь падзяляецца на шэсьць вобласьцяў, якія маюць назву паводле свайго адміністрацыйнага цэнтру. У сваю чаргу гэтыя вобласьці падзяляюцца на 118 раёнаў. Сталіца краіны Менск мае адмысловы статус. Цяперашні адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі фактычна застаўся з часоў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Адміністрацыйна-тэрытарыльныя адзінкі маюць савецкія небеларускія афіцыйныя назвы, з гэтай прычыны прапануецца вярнуць традыцыйныя ад часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] назвы — [[Ваяводзтва|ваяводзтвы]] (замест вобласьцяў), [[павет]]ы (замест раёнаў) і [[Староства (Вялікае Княства Літоўскае)|староствы]] (замест сельсаветаў)<ref name="Cajcyc"/>. З улікам таго, што наяўны падзел забясьпечвае моцную цэнтралізацыю і адміністрацыйна-палітычны кантроль над мясцовай ўладай з боку цэнтральных ворганаў улады, дзеля зьмяншэньня цэнтралізацыі, адміністрацыйнай і бюджэтнай нагрузкі выказваюцца прапановы павялічыць колькасьць адзінак самакіраваньня першага ўзроўню {| class="wikitable sortable" !Нумар {{Заўвага|Коды 1-7, пазначаныя на нумарах аўтамабіляў, азначаюць адпаведную адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку, дзе гэты аўтамабіль зарэгістраваны.}} ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Герб !Вобласьць !Плошча (км²) !Насельніцтва !Сталіца |- |#1 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Brest_Region.svg|24x24пкс]] |[[Файл:Flag_of_Brest_Voblast,_Belarus.svg|26x26пкс]] [[Берасьцейская вобласьць]] | style="text-align:right;" |32786,44 | style="text-align:right;" |1 384 476 |[[Берасьце]] |- |#2 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Vitsebsk_Voblasts.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Vitsebsk_Voblasts.svg|26x26пкс]] [[Віцебская вобласьць]] | style="text-align:right;" |40051,34 | style="text-align:right;" |1 180 202 |[[Віцебск]] |- |#3 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_arms_of_Homyel_Voblast.svg|21x21пкс]] |[[Файл:Flag_of_Homyel_Voblast.svg|26x26пкс]] [[Гомельская вобласьць]] | style="text-align:right;" |40371,36 | style="text-align:right;" |1 415 749 |[[Гомель]] |- |#4 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Hrodna_Voblasts.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Hrodna_Voblasts.svg|26x26пкс]] [[Гарадзенская вобласьць]] | style="text-align:right;" |25126,98 | style="text-align:right;" |1 043 681 |[[Горадня]] |- |#5 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Minsk_province.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|26x26пкс]] [[Менская вобласьць]] | style="text-align:right;" |39849,00 | style="text-align:right;" |1 426 525 |[[Менск]] |- |#6 | style="text-align:center;" |[[Файл:Escut_Oblast_Mohilev.png|20x20пкс]] |[[Файл:Flag_of_Mahilyow_Voblast.svg|26x26пкс]] [[Магілёўская вобласьць]] | style="text-align:right;" |29067,62 | style="text-align:right;" |1 058 746 |[[Магілёў]] |- |#7 | style="text-align:center;" |[[Файл:Coat_of_arms_of_Minsk.svg|24x24пкс]] |[[Файл:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|26x26пкс]] [[Менск]] | style="text-align:right;" |353,00 | style="text-align:right;" |2 020 600 |[[Менск]] |- ! colspan="3" |[[Беларусь]] ! style="text-align:right;" |207596,76 ! style="text-align:right;" |9 413 446 ! |} (ваяводзтваў)<ref>[http://www.bielarus.net/pdf/Program_Bolnaja_Bielarus_internet.pdf Народная Праграма Вольная Беларусь — гэта праект новай Беларусі]. — Варшава — Нью-Ёрк — Менск: «Беларускія Ведамасьці», 2017. С. 17.</ref>. == Геаграфія == {{Асноўны артыкул|Геаграфія Беларусі}} === Геаграфічнае становішча === [[Файл:Belarus satellite image MODIS Terra true color 2010-06-29.jpg|міні|300пкс|Беларусь з космасу, чэрвень 2010 г.]] Беларусь знаходзіцца ў цэнтры [[Эўропа|Эўропы]]. Мяжуе з [[Польшча]]ю на захадзе, [[Летува|Летувою]] на паўночным захадзе, [[Латвія]]й на поўначы, [[Расея]]й на ўсходзе і [[Украіна|Ўкраінай]] на поўдні. Агульная працягласьць [[Дзяржаўная граніца Рэспублікі Беларусь|дзяржаўнай граніцы]] складае 2969 км. Адлегласьць ад Менску да сталіц суседніх дзяржаваў: [[Вільня|Вільні]] — 215 км, [[Рыга|Рыгі]] — 470, [[Варшава|Варшавы]] — 550, [[Кіеў|Кіева]] — 580, [[Масква|Масквы]] — 700 км. Плошча Беларусі — 207,598 тыс. км². Найбольшая працягласьць краіны з захаду на ўсход — 650 км, з поўначы на поўдзень — 560 км. У Эўропе Беларусь паводле плошчы нязначна саступае [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Румынія|Румыніі]], больш чым у 2,2 разу пераўзыходзіць [[Партугалія|Партугалію]] і [[Вугоршчына|Вугоршчыну]] і прыкладна ў 5 разоў — [[Нідэрлянды]], [[Швайцарыя|Швайцарыю]]. === Рэльеф і карысныя выкапні === {{Асноўны артыкул|Рэльеф Беларусі}} [[Файл:Dzyarzhynskaya Hara 3.jpg|значак|300пкс|На [[Сьвятая (гара)|Сьвятой гары]] (345 м), найвышэйшым пункце Беларусі]] Беларусь знаходзіцца на [[Усходнеэўрапейская раўніна|Ўсходнеэўрапейскай раўніне]]. Тэрыторыя галоўным чынам раўнінная з рэдкімі ўзвышшамі ([[Менскае ўзвышша|Менскае]], [[Наваградзкае ўзвышша|Наваградзкае]], [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскае]], [[Віцебскае ўзвышша|Віцебскае]] і іншыя), якія разьмяшчаюцца пераважна ў цэнтральнай частцы краіны і складаюць [[Беларуская града|Беларускую граду]]. Найвышэйшы пункт — [[Сьвятая (гара)|Сьвятая гара]], 345 м; найніжэйшы — на рацэ [[Нёман]]е, 90 м над узроўнем мора. Асаблівасьці рэльефу Беларусі вызначаюцца геалягічнай будовай тэрыторыі. Да прыпаднятых частак крышталічнага падмурка прымяркоўваюцца ўзвышшы. Тэрыторыі з глыбокім заляганьнем крышталічнага падмурка звычайна займаюць нізіны. Вызначальным фактарам фармаваньня рэльефу Беларусі сталі [[Ледавік|ледавікі]]. За апошнія 500—600 тыс. гадоў тэрыторыя краіны спазнала ня менш за 5 зьледзяненьняў. На тэрыторыі Беларусі выявілі больш за 5 тысячаў радовішчаў і пакладаў карыстных выкапняў<ref name="BE-12"/>. Сярод іх можна выдзяліць [[нафта|нафту]], [[прыродны газ]], [[жалезная руда|жалезную руду]], [[даляміт]]ы, будаўнічыя матэрыялы — [[жвір]], [[гліна|гліны]], [[пясок]], [[крэйда|крэйду]], [[граніт]], [[торф]], [[сапрапэль]] і іншыя. === Глебы === {{Асноўны артыкул|Глебы Беларусі}} Асаблівасьці геалягічнага мінулага Беларусі, яе рэльефу, клімату, расьліннасці абумовілі складаную будову глебавага покрыва тэрыторыі. Асноўныя глебаўтваральныя пароды адпавядаюць зоне ледавіковай акумуляцыі: азёрна-ледавіковыя, [[Марэна (геалёгія)|марэнавыя]], водна-ледавіковыя адклады, алювіяльныя наносы, [[торф]]. Сярод глебаўтваральных працэсаў пераважаюць дзярновы (пад лугавой травяністай расьліннасьцю), падзолісты (пад лясной расьліннасьцю), балотны (у паніжаных месцах, дзе назапашваецца вільгаць) і іх спалучэньні. З улікам ступені праяўленьня асноўнага глебаўтваральнага працэсу вылучаюцца тыпы глебаў: [[дзярнова-падзолістыя глебы|дзярнова-падзолістыя]], [[Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы|дзярнова-падзолістыя забалочаныя]], [[тарфяна-балотныя глебы|тарфяна-балотныя]], [[абалонавыя глебы|абалонавыя]], [[дзярнова-карбанатныя глебы|дзярнова-карбанатныя]], [[Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы|дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя]]. Паводле мэханічнага складу адрозьніваюць гліністыя, сугліністыя, супясковыя, пясковыя і тарфяныя глебы. === Клімат === {{Асноўны артыкул|Клімат Беларусі}} [[Файл:Паміж ноччу і днём.jpg|значак|300пкс|Краявід Беларусі ўлетку]] [[Файл:Печерский лесопарк — Прекрасная зима.jpg|300px|значак|Краявід Беларусі ўзімку]] Беларусь мае [[Мерны клімат|мерны]] [[кантынэнтальны клімат]], бо месьціцца ў мерным пасе на шляху заходніх паветраных масаў з [[Атлянтычны акіян|Атлянтычнага акіяну]]. У роўнадзеньні 21 сакавіка і 23 верасьня вышыня сонца роўная 90° і 23,5°. Гадавая сумарная [[радыяцыя]] ў Беларусі складала 3500 мэга[[Джоўль|джоўляў]]/м² на поўначы і 4100 мэгаджоўляў/м² на поўначы (85—97 кіля[[калёрыя]]ў/см). У [[Ліпень|ліпені]], які ёсьць найцяплейшым месяцам, сумарная радыяцыя 9-кратна большая, чым у найхаладнейшым месяцы — [[Студзень|студзені]]. Улетку пераважае наўпроставая сонечная радыяцыя, што складае 52% ад сумарнай. Узімку — расьсеяная радыяцыя, што складае 70% ад сумарнай. Гадавая расьсеяная радыяцыя розьнілася ад 2100 мэгаджоўляў/м² на поўдні да 1900 мэгаджоўляў/м² на поўначы. Сярэднегадавая працягласьць сонечнага зьзяньня вагалася ад 73 дзён на поўначы да 78 на поўдні. Найбольшая яго працягласьць назіралася ў чэрвені (11—12 дзён), найменшая — у сьнежні (25-30 гадзінаў). На цёплае паўгодзьдзе прыпадала каля 80% гадавой працягласьці сонечнага зьзяньня. Гадавая сума [[Фотасынтэз|фотасынтэтычнаактыўнай]] радыяцыі, 1% якой спажывалі [[зялёныя расьліны]], складала да 1900 мэгаджоўляў/м² на поўначы да 2200 мэгаджоўляў/м² на поўдні. Дадатны радыяцыйны балянс краіны складаў 1500—1800 мэгаджоўляў/м² у сярэднім за год і паступова нарастаў з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад<ref name="г">{{Кніга|аўтар=[[Павал Каўрыга]].|частка=Клімат|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=http://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=2004|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Store1/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.18-2.djvu 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь]|старонкі=40-43|старонак=760|сэрыя=|isbn=985-11-0295-4|наклад=10 000}}</ref>. Цягам году над Беларусьсю пераважаюць заходнія вятры, якія пераносяць марское атлянтычнае паветра, разам зь якім перамяшчаюцца [[цыклён]]ы. Узімку пануюць паўднёва-заходнія і заходнія вятры. Паступленьне цыклёнаў зімой вядзе да павышэньня [[Вільготнасьць паветра|вільготнасьці]] і воблачнасьці, што выклікае [[Адліга|адлігу]] і туманы. Пранікненьне кантынэнтальнага паветра мерных шыротаў прыносіць марознае надвор’е з паніжэньнем сярэднесодневай тэмпэратуры да −10—15 [[°C]]. Звычайна арктычнае паветра ўрываецца пасьля адлігі, што выклікае рэзкае пахаладаньне з парывістым ветрам. Морскае арктычнае паветра стварае воблачнае надвор’е, а кантынэнтальнае з усходняй [[Арктыка|Арктыкі]] — яснае, што паніжае тэмпэратуру паветра да −40&nbsp;°C. Улетку пераважаюць паўночна-заходнія і заходнія вятры. Арктычнае паветра праграецца ў ніжніх слаях і выклікае працяглыя [[Засуха|засухі]]. На паўднёвым усходзе пераважае трапічнае паветра, што пры руху на поўнач абумоўлівае рэзкае пацяпленьне і вылікае засушлівае надвор’е ўлетку да 38&nbsp;°C і адлігу ўзімку. Сярэднегадавая хуткасьць ветру складае 3,5—4 м/с на раўнінах і ўзвышшах, 3—3,5 м/с у [[нізіна]]х і далінах рэк. Увосень і ўзімку праз цыклёны хуткасьць ветру павялічваецца, а ўвесну і ўлетку памяншаецца на 0,5 м/с. Сярэднегадавая тэмпэратура для ўсёй Беларусі складала 5,8&nbsp;°C. Сярэднегадавая ізатэрма вагаецца ад 7&nbsp;°C у Берасьцейскай вобласьці да 4,5&nbsp;°C у Віцебскай. У асобныя гады сярэдняя тэмпэратура сягае ад 4,5—5&nbsp;°C да 7—9,5&nbsp;°C. Працягласьць цёплага пэрыяду году з тэмпэратурай вышэйшай за 0&nbsp;°C складае 250—260 дзён на паўднёвым захадзе і 220—230 на паўночным усходзе. У ліпені сярэднямесячная тэмпэратура вагаецца ад 17,5&nbsp;°C на поўначы да 19&nbsp;°C на поўдні. Адхіленьні ад звычайнай тэмпэратуры можа складаць 3—4&nbsp;°C. Найбольшая тэмпэратура расьце ад 35&nbsp;°C у Віцебску да 38&nbsp;°C у Гомлі. У студзені сярэдняя тэмпэратура складала −6,7&nbsp;°C са зьмяненьнем ад −4,5&nbsp;°C на паўднёвым захадзе да −8&nbsp;°C на паўночным усходзе. На захадзе звычайна цяплей амаль на 2&nbsp;°C, чым на ўсходзе празь пераважнае ўзьдзеяньне атлянтычнага паветра. Адхіленьні тэмпэратуры могуць дасягаць 3—6&nbsp;°C. Найменшыя тэмпэратуры зьмяняліся ад −41&nbsp;°C у Віцебску да −35&nbsp;°C у Гомлі<ref name="г"/>. У гадавым ходзе найбольш пругкасьці вадзяной пары прыпадае на ліпень — 14-15 гэкта[[Паскаль (адзінка вымярэньня)|паскаляў]] (ГПа), найменш на студзень — 3-4 ГПа. Узімку пругкасьць складае ад 3,5 ГПа на поўначы да 4 ГПа на поўдні. Улетку — ад 14,5 ГПа да 15 ГПа. На марэнных узвышшах пругкасьць меншая на 0,5—1 ГПа, чым на раўнінах. Сярэднегадавая вільготнасьць складала каля 80%. Найбольшая ў сьнежні-студзені — каля 90%. Найменшая ў траўні-чэрвені — 65%. Павялічаная на 3—5% вільготнасьць адзначалася каля вадаёмаў, на балотах, у лясах і на ўзвышшах. У сухія летнія дні віготнасьць апускалася менш за 30%. У сярэднім налічвалася 5—7 сухіх дзён на поўначы і ўзвышшах і 13—17 на поўдні. Часам іх лік дасягаў 20—40 за год. Больш за ўсё сухіх дзён назіралася ў траўні. На поўначы і ўсходзе налічвалася 136—145 дзён зь вільготнасьцю звыш 80% за год, на поўдні і паўднёвым захадзе — 107—113. На ўзвышшах налічвалася да 152 вільготных дзён за год. Узімку было больш вільготных дзён, чым улетку. У сьнежні налічвалася 23—27 вільготных дзён. У траўні 2-4 такіх дні. Высокая вільготнасьць спрыяла [[туман]]ам, што часьцей узьнікалі ў замкнёных катлавінах, на балотах і азёрах. За год здаралася ад 35 да 100 дзён з туманам. На Менскім і [[Наваградзкае ўзвышша|Наваградзкім узвышшах]] 65—100 такіх дзён. Звыш 60% дзён з туманамі адбывалася ў халодную пару году з кастрычніка па [[сакавік]]. Пахмурных дзён налічвалася ад 135 на паўднёвым усходзе да 175 на паўночным захадзе. Узімку верагоднасьць пахмурнага неба складала 80—85%. У сьнежні ў сярэднім 21—23 дні бяз сонечнага надвор’я. У цёплую пару году воблачнасьць складала да 45—55%. У сярэднім за год у Беларусі выпадала звыш 600—700 мм. Марэнныя ўзвышшы сярэдзіннай Беларусі атрымлівалі звыш 650—700 мм. На Наваградзкім узвышшы выпадала 769 мм ападкаў, што было найбольшым паказьнікам у Беларусі. На нізінах выпадала 600—650 мм. Адхіленьні ад сярэднегадавой нормы складалі 100—200 мм ападкаў. Найбольш ападкаў выпадала ў [[Васілевічы|Васілевічах]] — 1115 мм, найменш у [[Брагін]]е — 298 мм. На цёплую пару з [[красавік]]а па кастрычнік прыпадала каля 70% ападкаў за год. У гадавым ходзе найбольш ападкаў выпадала ў ліпені — 75—95 мм, найменш у лютым — 30-40 мм. У цёплую пару пераважалі [[Залева|залевы]], якія перавышалі сярэднемесячныя ападкі ў 2—3 разы. Найбольшы ўлічаны ўзровень быў у жніўні ў [[Пружаны|Пружанах]] — 329 мм. Часам улетку ападкі не выпадаюць да месяца. Лік дзён з ападкамі складаў ад 193—195 на паўночным захадзе да 145 на паўднёвым усходзе. У сярэднім кожны другі-трэці дзень з ападкамі. Зрэдку за дзень выпадае месячная норма ападкаў. Найбольшы содневы лік атмасфэрнай вільгаці адзначылі ў ліпені 1973 году на станцыі [[Слаўнае (Віцебская вобласьць)|Слаўнае]] [[Талачынскі раён|Талачынскага раёну]] (Віцебская вобласьць). У халодную пару зь лістапада па сакавік утвараецца [[Сьнег|сьнегавое]] покрыва, якое ляжыць ад 75 дзён на паўднёвым захадзе да 125 на паўночным усходзе. Часам выпадзеньне сьнегу адзначаецца ў кастрычніку. Устойлівае сьнегавое покрыва ўсталёўваецца ў сьнежні. Яго разбурэньне назіраецца ў пачатку сакавіка на паўднёвым захадзе (ПдЗ) і пры канцы сакавіка на паўночным усходзе (ПнУ). Найбольшая сярэдняя вышыня сьнегу складае ад 15 см на ПдЗ да звыш 30 см на ПнУ. У цёплыя маласьнегавыя зімы вышыня сьнегу ўдвая меншая. Запас вады ў сьнегавым покрыве складае ад 30-40 мм на ПдЗ да 80-100 мм на ўсходзе ПнУ<ref name="г"/>. === Водныя багацьці === {{Асноўны артыкул|Рэкі Беларусі|Азёры Беларусі}} [[Файл:Narač - 2.jpg|міні|300пкс|[[Нарач]] — найбольшае возера Беларусі]] Тэрыторыя Беларусі знаходзіцца ў басэйне [[Чорнае мора|Чорнага]] (58% тэрыторыі) і [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] (42%) мораў<ref name="BE-16">{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 16.</ref>. Агульная даўжыня 20,8 тысячаў рэк краіны складае 90,6 тыс. кілямэтраў. 7 рэк маюць даўжыню звыш 500 км: [[Бярэзіна]], [[Вяльля]], [[Дзьвіна]], [[Дняпро]], [[Нёман]], [[Прыпяць]] і [[Сож]]. Шэсьць зь іх, апроч Бярэзіны, ёсьць церазьмежнымі. Агульны аб’ём воднага сьцёку рэк — 57,9 млрд кубічных мэтраў у сярэднім у год. Азёраў каля 11 тыс., 75% зь іх з плошчай люстэрка да 0,1 км². Найбольшае [[возера]] — [[Нарач]] (плошча 79,6 км²), найглыбейшае — [[Доўгае возера (Глыбоцкі раён)|Доўгае]] (53,6 м). Агульны аб’ём вады ў азёрах плошчай больш за 1 км² складае 6—7 млрд м³. Найбольшы аб’ём вады ў азёрах [[вадазбор]]аў рэк Дзьвіны (72% усіх запасаў) і Нёмана (20%)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Рэкі і азёры Беларусі|спасылка=http://news.belta.by/by/news/infographics?i_id=1347|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=14 сакавіка 2013|дата доступу=19 сакавіка 2013}}</ref>. Таксама краіна багатая на балоты, найбольшая колькасьць якіх знаходзіцца на [[Палесьсе|Палесьсі]]. === Расьліннасьць і жывёльны сьвет === [[Файл:Zubr BPN 02.jpg|150px|значак|зьлева|[[Зубар]] — жывёла-сымбаль Беларусі]] [[Файл:Восень у Белавескай пушчы.jpg|міні|300пкс|[[Белавеская пушча]], аб’ект [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]]] На 21 сакавіка 2013 году амаль 40% плошчы Беларусі займаў [[лес]], агульная плошча якога складала 9,5 мільёну [[гектар]]аў. Запас [[Драўніна|драўніны]] складаў 1,6 млрд кубічных мэтраў. Паводле мэтавага прызначэньня лясы падзяляліся на: эксплюатацыйныя (49%), аздараўленчыя (17%), вадаахоўныя (16%), прыродаахоўныя (14%) і ахоўныя (4%). Налічвалася 107 відаў дзікарослых [[дрэва]]ў і 1,5 тыс. увезеных зь іншых краёў, сярод іх — 28 мясцовых відаў дрэваў, каля 60 відаў [[хмызьняк]]оў, 15 — паўхмызьнякоў і 8 — хмызьнячкоў<ref>{{Спасылка|аўтар =[[Канстанцін Карнялюк]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі =9 лютага 2011| url =http://zil.mogved.by/content/my-tut-dushoj-chysceem/stati| копія = | загаловак =Мы тут душой чысьцеем| фармат = | назва праекту = | выдавец =[[Газэта]] «[[Зямля і людзі]]»| дата = 25 студзеня 2013 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Пераважнымі пародамі былі: хвойныя (60%; [[Хвоя звычайная|хвоя]] ды [[елка]]), мяккалістыя (36,5%; [[асіна]], [[бяроза (дрэва)|бяроза]] і [[вольха]]) і цьвёрдалістыя (3,5%; [[дуб]]). Іншыя важныя лесаўтваральныя пароды: [[ясень]], [[ліпа]], [[клён (род)|клён]] і [[граб]]. Найбольш пашыраныя ўвезеныя віды дрэваў: [[Лістоўніца|лістоўніцы]] сыбірская і эўрапейская, хвоі Банкса, Мурэя і Веймутава, [[паўночны дуб]], [[таполя|таполі]] пірамідальная, ляўралістая і бальзамічная. 70% плошчы займае прыродная расьліннасьць, што налічвае 12 тыс. відаў. Звыш 200 відаў ахоўваецца дзяржавай. У гадавальніках лясных гаспадарак за год вырошчваецца звыш 280 відаў [[расьліна]]ў, больш за 310 млн лясных высадкаў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лясы Беларусі|спасылка=http://news.belta.by/by/news/infographics?i_id=1351|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=21 сакавіка 2013|дата доступу=27 сакавіка 2013}}</ref>. [[Файл:Cornflowers Centaurea cyanus.jpg|150px|значак|зьлева|[[Валошка]] — кветка-сымбаль Беларусі]] [[Файл:XN Ciconia ciconia 86.jpg|300пкс|значак|[[Белы бусел]] — птушка-сымбаль Беларусі]] Жывёльны сьвет налічвае 457 відаў [[Хрыбетныя|хрыбетных]] (у тым ліку 73 віды [[сысун]]оў, 290 відаў [[Птушкі|птушак]], каля 60 відаў [[Рыбы|рыб]]) і больш за 20 тысячаў [[Бесхрыбетныя|бесхрыбетных]] [[жывёла]]ў. Гаспадарчае значэньне маюць прамыслова-паляўнічыя віды жывёлаў — [[Звычайная лісіца|лісіца]], [[Лясная куніца|куніца]], [[Трусы|трус]], [[выдра]], [[Тхор лясны|тхор]], [[гарнастай]], [[лось]] і [[дзік]]. 17 відаў сысуноў, 72 віды птушак, 4 віды [[Земнаводныя|земнаводных]], 10 відаў рыб, 72 віды [[Вусякі|вусякоў]] — улучаныя ў [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|чырвоную кнігу Беларусі]]. Для іх аховы ў месцах расьсяленьня існуюць дзяржаўныя запаведнікі і заказьнікі. У студзені 2011 году 1459 сяброў [[Грамадзкае аб’яднаньне|грамадзкага аб’яднаньня]] «[[Ахова птушак Бацькаўшчыны]]» налічылі ў краіне 39 882 птахі 58 відаў, што засталіся зімаваць<ref>{{Артыкул|аўтар=Сяргей Куркач.|загаловак=Каля 40 тысяч птушак маразоў не баяцца|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=75755|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=12 сакавіка 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-03-12 46 (26910)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/75720/12sak-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. === Экалёгія === Беларусь больш за іншыя краіны пацярпела ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. Кірунак ветру ў першыя дні і тыдні па аварыі абумовіў тое, што з усяго аб’ёму [[цэз]]у-137, які выпаў ў Эўропе, каля 70% прыпала на тэрыторыю Беларусі. На пачатак 2016 году на забруджаных тэрыторыях знаходзіцца 2371 населены пункт (зь іх 28 местаў і мястэчак), дзе пражывае 1141,8 тысячы чалавек (12% насельніцтва Беларусі)<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/27691336.html 12% беларусаў жывуць на радыяцыйна забруджаных тэрыторыях], [[Радыё Свабода]], 22 красавіка 2016 г.</ref>. == Насельніцтва == {{Асноўны артыкул|Насельніцтва Беларусі}} === Дэмаграфія === [[Файл:Насельніцтва Беларусі ў 1950—2020 гг.pdf|значак|317x317пкс|Зьмяненьне колькасьці насельніцтва Беларусі ў 1950—2020 гг.]] Колькасьць насельніцтва Беларусі на 1 кастрычніка 2019 году склала 9 413 446 чалавек<ref name="nn2019"/>. Пры гэтым у параўнаньні з уліковымі зьвесткамі колькасьць насельніцтва меншая на {{лік|41000}} чалавек. Аднак, паводле спэцыялістаў, да гэтага прычынілася памяншэньне наяўнага насельніцтва за кошт павелічэньня колькасьці мігрантаў. Сапраўдная колькасьць жыхароў зьмяняецца, бо колькасьць мігрантаў зьніжаецца, але яны не паведамляюць пра свой ад’езд у міліцыю. Таксама значны ўнёсак у станоўчы дэмаграфічны балянс зрабіў [[міграцыя|міграцыйны]] прырост, які за 2014 год склаў 15,7 тысячаў чалавек, даволі вялікі адсотак зь іх склалі грамадзяне [[Украіна|Ўкраіны]], якія пакінулі месца свайго жыхарства з прычыны [[Антытэрарыстычная апэрацыя ва Ўкраіне|ваенных дзеяньняў]]<ref name="nasielnictwa-naviny">[https://web.archive.org/web/20150629150716/http://naviny.by/rubrics/society/2015/01/26/ic_articles_116_188082/ Население Беларуси прибавляет второй год подряд], [[Naviny.by]], 26 студзеня 2015 г.</ref>. Сумарны каэфіцыент нараджальнасьці ў Беларусі складае 1,7 на адну жанчыну. У апошні час назіраецца павелічэньне сумарнага [[каэфіцыент нараджальнасьці|каэфіцыенту нараджальнасьці]]. Аднак, як і раней, ён не забясьпечвае ў краіне ўзроўню простага ўзнаўленьня насельніцтва. Сталіца Беларусі [[Менск]] — найбуйнейшы горад, насельніцтва якога на ліпень 2015 году складала 1,938 млн чалавек<ref>[https://web.archive.org/web/20150730173731/http://blr.belta.by/all_news/society/Belarus-pa-kolkasts-naselntstva-zajmae-16-e-mestsa--Erope--5-e---u-SND_i_81591.html Беларусь па колькасці насельніцтва займае 16-е месца ў Еўропе і 5-е — у СНД], [[БЕЛТА]]</ref>. Такім чынам у галоўным горадзе краіны пражывае 20,4% ад агульнай колькасьці насельніцтва. Сярод вобласьцяў лідыруе [[Гомельская вобласьць]], дзе пражывае амаль кожны сёмы жыхар, а [[Гомель]] зьяўляецца другім паводле велічыні горадам у краіне, у ім на 2014 год налічвалася 512 тысячаў чалавек. Іншыя буйныя гарады: [[Магілёў]] (371 тыс.), [[Віцебск]] (363 тыс.), [[Горадня]] (357 тыс.) і [[Берасьце]] (331 тыс.). Да гарадоў, у якіх пражываюць больш за 100 тысячаў чалавек, належаць [[Бабруйск]], [[Баранавічы]], [[Барысаў]], [[Пінск]], [[Ворша]], [[Мазыр]], [[Салігорск]] і [[Наваполацак]]<ref>[http://www.belta.by/ru/all_news/society/Chislennost-naselenija-prevyshaet-100-tys-chelovek-v-14-gorodax-Belarusi_i_674382.html Численность населения превышает 100 тыс. человек в 14 городах Беларуси], [[БЕЛТА]]</ref>. Паводле этнічнага складу пераважаюць [[беларусы]], якія складаюць 83,7% ад агульнай колькасьці насельніцтва Беларусі<ref name="belstat-perapis" />. Наступнымі найбуйнейшымі этнічнымі групамі зьяўляюцца [[расейцы]] (8,3%), [[палякі]] (3,1%) і [[украінцы|ўкраінцы]] (1,7%)<ref name="belstat-perapis" />. Шчыльнасьць насельніцтва складае каля 50 чалавек на квадратны кілямэтар. 70% ад агульнай колькасьці насельніцтва канцэнтруецца ў гарадзкіх раёнах. === Рэлігія === {{Асноўны артыкул|Рэлігія ў Беларусі|Канфэсійная гісторыя Беларусі}} [[Файл:Połacak, Eŭfrasińnia Połackaja. Полацак, Эўфрасіньня Полацкая (1600).jpg|150px|значак|зьлева|[[Эўфрасіньня Полацкая]] — нябесная заступніца Беларусі]] [[Файл:Сафійскі сабор.jpg|значак|300пкс|[[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкі Сафійскі сабор]] (XI ст.) — найстарэйшая [[Хрысьціянства|хрысьціянская]] царква Беларусі]] Паводле ацэнак, 60—70% жыхароў Беларусі лічаць сябе праваслаўнымі, 15—20% — рыма-каталікамі, 5—10% — пратэстантамі, грэка-каталікамі (уніятамі). Праз савецкае змаганьне з рэлігіяй у краіне пашырыўся [[атэізм]]. У старажытнасьці насельніцтва Беларусі было [[Язычніцтва|язычніцкім]]. У Х—ХІ стагодзьдзях пачало пашырацца [[хрысьціянства]]. Адным зь першых місіянэраў быў ісляндзкі вандроўнік [[Торвальд]]<ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] Калі прыйшло на Беларусь хрысціянства // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 4.</ref>. Першая [[Полацкая япархія|хрысьціянская япархія]] зьявілася ў 992 годзе. Гэта была адміністрацыйная адзінка [[Кіеўская мітраполія|Кіеўскай мітраполіі]] [[Канстантынопальскі патрыярхат|Канстантынопальскага патрыярхату]]. У 1387 годзе ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] зьявілася першае біскупства [[Рымска-каталіцкая царква|Сьвятога Пасаду (Рымска-каталіцкай царквы)]]. У XVI ст. з пачаткам [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] многія адукаваныя жыхары ВКЛ прынялі [[пратэстантызм]]. У 1596 годзе ў выніку [[Берасьцейская унія|Берасьцейскай уніі]] праваслаўныя япіскапы перападпарадкавалі [[Літоўская мітраполія|Літоўскую (Кіеўскую) мітраполію]] Сьвятому Пасаду ў выглядзе [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Рускай уніяцкай царквы]]. Тым часам супольнасьці [[Беларускія татары|беларускіх татараў]] і [[Жыды ў Беларусі|жыдоў]] традыцыйна спавядалі адпаведна [[іслам]] і [[юдаізм]]. На канец XVIII ст. каля 70% беларусаў належалі да ўніяцкае (грэцка-каталіцкае) царквы, 15% былі рыма-каталікамі, 7% — юдэямі і толькі 6% — праваслаўнымі [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). У 1839 годзе расейскія ўлады забаранілі ўніяцкую царкву і гвалтоўна далучылі яе паству да Ўрадавага сыноду. З прыходу да ўлады ў 1994 годзе [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] і аднаўленьнем [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] [[Беларускі экзархат]] [[Расейская праваслаўная царква|Расейскай праваслаўнай царквы]] карыстаецца ў Беларусі значнымі прывілеямі. Актыўна дзее [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|Рымска-каталіцкі касьцёл]], структуры якога аб’ядноўваюцца ў 4 дыяцэзіі. Агулам паводле зьвестак Касьцёлу ў краіне налічваюцца 1 402 605 вернікаў, большасьць зь якіх прыпадаюць на [[Менска-Магілёўская архідыяцэзія|Менска-Магілёўскую архідыяцэзію]]<ref>[http://catholic.by/2/belarus/dioceses.html Дыяцэзіі], [[Catholic.by]]</ref>. Колькасьць пратэстантаў (розных дэнамінацыяў) ацэньваюць у больш за паўмільёна чалавек. Паводле інфармацыі мусульманскага рэлігійнага аб’яднаньня Беларусі на лістапад 2009 году ў краіне жылі амаль 120 тысячаў [[іслам|мусульманаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110825222048/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=31566 У Беларусі жывуць 120 тысяч мусульман], [[Наша Ніва]], 16 лістапада 2009 г.</ref>. Таксама ёсьць прадстаўнікі іншых веравызнаньняў: юдэі, стараверы і іншыя. === Мовы === {{Асноўны артыкул|Мовы Беларусі|Беларуская мова}} <center> {|class="whitetable" style="text-align:center" |+'''Найбольш распаўсюджаная хатняя мова ў раёнах і гарадах Беларусі<br>(паводле перапісаў [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2009)|2009]] і [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|2019]] гадоў)''' | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіДМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіМДМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіСДМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| |- |<small>Усё насельніцтва.</small> | |<small>Гарадзкое насельніцтва.</small> | |<small>Сельскае насельніцтва.</small> | |} {|class="whitetable" style="text-align:center" |+'''Найбольш распаўсюджаная родная мова ў раёнах і гарадах Беларусі<br>(паводле перапісаў [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2009)|2009]] і [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|2019]] гадоў)''' | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіРМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіМРМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| | width="32%"|[[Файл:РайониБілорусіСРМ2009—2019.gif|border|270px]] | width="1%"| |- |<small>Усё насельніцтва.</small> | |<small>Гарадзкое насельніцтва.</small> | |<small>Сельскае насельніцтва.</small> | |} </center> [[Беларуская мова]] — нацыянальная мова асноўнага насельніцтва краіны [[беларусы|беларусаў]]. Афіцыйны дзяржаўны статус яна атрымала ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], а ў 1918 годзе стала адзінай дзяржаўнай мовай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Аднаўленьне статусу беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай адбылося ў 1990 годзе, калі [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|Вярхоўны Савет БССР 12-га скліканьня]] прыняў Закон аб мовах. Матывацыяй прыняцьця гэтага закону была абарона беларускай мовы, існаваньне якой апынулася пад пагрозай у выніку шматгадовай [[Русіфікацыя Беларусі|ґвалтоўнай палітыкі русіфікацыі]]<ref name="zapr"/>. Статус беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай таксама засьведчыла [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыя Беларусі 1994 году]], прытым [[расейская мова]] ў ёй вызначаецца як мова міжнацыянальных зносінаў. Гэтыя акты практычна не пагоршылі веданьня [[Расейская мова ў Беларусі|расейскай мовы ў Беларусі]] (згодна з Законам аб мовах «''вывучэньне расейскай мовы ва ўсіх школах Беларусі зьяўляецца абавязковым''»<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 95.</ref>), у той жа час за кошт далучэньня да беларускай мовы ў краіне значна павялічылася колькасьць дзьвюхмоўных людзей<ref name="zapr"/>. У 1995 годзе па ўсталяваньні [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму]] [[Аляксандар Лукашэнка]] правёў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]], які супярэчыў Канстытуцыі Беларусі і дзейнаму заканадаўству, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня. На падставе афіцыйны агучаных вынікаў рэфэрэндуму Лукашэнка [[дэ-факта]] надаў дзяржаўны статус расейскай мове. Па рэфэрэндуме, нягледзячы на абвешчаную поўную роўнасьць беларускай і расейскай моваў на дзяржаўным узроўні, афіцыйныя асобы (у тым ліку сам Лукашэнка) выступаюць пераважна па-расейску, расейская мова дамінуе ў дзейнасьці большасьці афіцыйных дзяржаўных інстытуцыяў. Адзначаецца бесьперапыннае скарачэньне выкарыстаньня беларускай мовы ў адукацыі. Паводле перапісаў 1999 і 2009 гадоў за 10 гадоў больш чым на 20 адсоткавых пунктаў (з 73% да 53%) зьнізілася доля жыхароў Беларусі, якія вызначылі сваёй [[Родная мова|роднай мовай]] беларускую, на 14 адсоткавых пунктаў (з 37% да 23%) стала менш беларускамоўных<ref>{{Навіна|аўтар=[[Юры Дракахруст|Дракахруст Ю.]]|загаловак=Беларуская нацыя ў люстэрку моўна-этнічных вынікаў перапісу|спасылка=http://www.svaboda.by/articleprintview/2156104.html|выдавец=[[Радыё Свабода]]|дата публікацыі=13 верасьня 2010|дата доступу=10 красавіка 2013}}</ref>. У 1990—2000-х гадох фактычна аформілася існаваньне двух [[правапіс]]аў (шырэй — [[Моўная норма|моўных нормаў]]): [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнага беларускага (тарашкевіцы)]] і [[Наркамаўка|наркамаўкі]], якая ўтварылася ў выніку савецкай русіфікацыйнай палітыкі і ва ўмовах [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскай акупацыі]] дазваляецца да ўжытку ў Беларусі ў [[Кірыліца|кірылічным альфабэце]]. Замест вяртаньня традыцыйнага [[Лацінка|беларускага лацінскага альфабэту]] [[рэжым Лукашэнкі|расейская акупацыйная адміністрацыя]] часткова (дзеля геаграфічных назваў) выкарыстоўвала [[Інструкцыя па трансьлітарацыі|Інструкцыю па трансьлітарацыі]], створаную на яго аснове, аднак у 2023 годзе яе значна наблізілі да [[Расейская мова|расейскага]] [[Трансьлітарацыя|трансьліту]]. == Адукацыя == {{Асноўны артыкул|Адукацыя ў Беларусі}} [[Файл:BSU Physics Faculty.jpg|значак|300пкс|[[Фізычны факультэт БДУ|Фізычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (БДУ)]]]] Паводле 12-га артыкула Кодэксу Рэспублікі Беларусь «Аб адукацыі» 2011 году, асноўная адукацыя ўлучала 6 узроўняў: дашкольную, агульную сярэднюю, прафэсійна-тэхнічную, сярэднюю спэцыяльную, вышэйшую і пасьляўнівэрсытэцкую. Дадатковая асьвета падзялялася на 2 віды: для дзяцей і моладзі і для дарослых. Адмысловае навучаньне прызначалася для людзей з душэўнымі і цялеснымі парушэньнямі зь іх улікам і для іх выпраўленьня і ажыцьцяўлялася на дашкольным і агульным сярэднім узроўнях. Паводле 19-га артыкула Кодэксу, установы асьветы падзяляліся на 12 відаў: 1) дашкольнай адукацыі, 2) агульнай сярэдняй, 3) прафэсійна-тэхнічнай, 4) сярэдняй спэцыяльнай, 5) [[Вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшай]], 6) спэцыяльнай адукацыі, 7) дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі, 8) дадатковай адукацыі дарослых, 9) выхаваўча-аздараўленчая ўстанова адукацыі, 10) сацыяльна-пэдадагічная, 11) спэцыяльная навучальна-выхаваўчая, 12) спэцыяльная лекавальна-выхаваўчая. 18 ліпеня 2011 году [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] ухваліла Пастанову № 84 «Аб зацьвярджэньні Палажэньня аб савеце ўстановы адукацыі», паводле якога прадстаўнікі навучэнцаў утваралі 25% яго складу. Паводле 30-га артыкула Кодэксу, налічвалася 10 відаў навучэнцаў: выхаванец, вучань, курсант, [[студэнт]], стажор, магістрант, слухач, [[Асьпірантура|асьпірант]], сушукальнік і дактарант. Паводле 42-га артыкула, стыпэндыі падзяляліся на 8 відаў: навучальная, асьпіранцкая, сацыяльная, прэзыдэнцкая, спэцыяльная, імянная, пэрсанальная і кіраўнічая. У 59-м артыкуле прыдугледжвалася 3 спосабы дамовы на адукацыю: «на платнай аснове», «за кошт сродкаў рэспубліканскага (мясцовага) бюджэту» і «мэтава»<ref name="в">{{Навіна|аўтар=А.Лукашэнка|загаловак=Кодэкс Рэспублікі Беларусь «Аб адукацыі» ад 23 студзеня 2011 году № 243-З|спасылка=http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=hk1100243|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=17 студзеня 2014|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. На 2016 год 99,7% дарослага насельніцтва Беларусі (старэйшае за 18 гадоў) былі [[Пісьменнасьць|пісьменнымі]]. Ахоп базавай (9 клясаў), агульнай сярэдняй і прафэсійнай асьветай складаў 98% занятага насельніцтва краіны. У больш як 8000 установаў асьветы налічвалася звыш 3 млн навучэнцаў (1/3 насельніцтва) і каля 430 000 выкладнікаў, выхавальнікаў і настаўнікаў (7 навучэнцаў на 1). З 2002/2003 навучальнага году ўвялі 10-бальны парадак адзнакі ведаў замест 5-бальнага<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Школьная і дашкольная адукацыя|спасылка=http://president.gov.by/by/school_by/|выдавец=Прэс-служба прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2016|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. Агульная сярэдняя асьвета ўлучала 3 прыступкі: 1) пачатковая (1—4 клясы); 2) базавая (5—9 клясы); 3) сярэдняя (10—11 клясы). Абедзьве дзяржаўныя мовы (беларуская і расейская) зьяўляліся абавязкоымі для вывучэньня разам з адной замежнай. З 2015/2016 нав. г. на 3-й ступені агульнай сярэдняй асьветы (10—11 клясы) увялі профільнае навучаньне. У выніку з 1 верасьня 2015 г. у 1118 установах агульнай сярэдняй асьветы (36,8%) адчынілі 10-я профільныя клясы. Каля 29 000 вучняў 10-х клясаў (1/3) сталі вывучаць навучальныя прадметы на павышаным узроўні. У 2015/2016 навучальным годзе 958,8 тыс. вучняў навучаліся ў 3038 школах, у тым ліку ў 212 [[гімназія]]х (7%) і 29 агульнаадукацыйных ліцэях (1%) з асвойваньнем навучальнай праграмы на павышаным узроўні. Залічэньне ў [[ВНУ Беларусі]] ажыцьцяўлялі па конкурсе на аснове вынікаў [[Цэнтралізаванае тэставаньне|цэнтралізаванага тэставаньня]]. Існавала 5 відаў ВНУ: клясычны [[Унівэрсытэт|ўнівэрсытэт]], профільны ўнівэрсытэт, акадэмія, інстытут і вышэйшы каледж. У траўні 2015 году ўрад Беларусі стаў удзельнікам [[Балёнскі працэс|Балёнскага працэсу]] ў выглядзе Эўрапейскай прасторы вышэйшай адукацыі паводле Лісабонскага пагадненьня 1997 году «Аб прызнаньні кваліфікацыяў датычна вышэйшай адукацыі ў Эўрапейскім рэгіёне». На 2020 год у Беларусі налічалася 51 ВНУ<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыя ў Беларусі|спасылка=http://www.belarus.by/by/about-belarus/education?_print=1|выдавец=Belarus.by|дата публікацыі=2017|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. У 2013/2014 нав.годзе было 430 тыс. студэнтаў. 85% моладзі атрымлівалі вышэйшую асьвету. 1,5% студэнтаў складалі магістранты<ref>{{Артыкул|аўтар=Мікалай Анішчук.|загаловак=Прымусовыя людзі не прыдатныя да рэформаў|спасылка=http://novychas.by/hramadstva/prymusovyja_liudzi_nie_prydatn|выданьне=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|тып=газэта|год=25 ліпеня 2014|нумар=[http://novychas.by/pdf/nch_2014_29.pdf 29 (398)]|старонкі=4|issn=2218-2244}}</ref>. У 2014/2015 нав.г. студэнты складалі 4% насельніцтва Беларусі, што было 4-м паказьнікам сярод краінаў сьвету. Палова студэнтаў атрымлівала вышэйшую асьвету завочна. У дзяржаўных ВНУ 53% студэнтаў навучаліся платна, 34% — за кошт бюджэтных сродкаў з наступнай 2-гадовай адпрацоўкай па разьмеркаваньні, 13% — праходзілі мэтавую падрыхтоўку за кошт сродкаў прадпрыемстваў-наймальнікаў, што прадугледжвала ў наступным больш працяглую адпрацоўку. Студэнты пераважна вывучалі [[зносіны]], [[права]], эканоміку і арганізацыю вытворчасьці ([[мэнэджмэнт]]). Да 95% студэнтаў прыватных ВНУ атрымлівалі грамадзка-гаспадарчую асьвету. ВНУ Беларусі рыхтавалі на 1-й ступені навучаньня ([[бакаляўр]]) па 382 спэцыяльнасьцях, па 2-й ступені (магістар) — па 331 спэцыяльнасьці<ref>{{Артыкул|аўтар=Надзея Нікалаева.|загаловак=Балёнскі працэс: набыць новае і не страціць найлепшае|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20150512/1431378926-balonski-praces-nabyc-novae-i-ne-stracic-naylepshae|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=12 траўня 2015|нумар=[http://zviazda.by/be/number/87-27945 87 (27945)]|старонкі=[http://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2015/05/ZV_20150512_05.pdf 5]|issn=1990-763x}}</ref>. Паводле 90-га артыкула Кодэксу «Аб адукацыі», «пры атрыманьні прафэсійна-тэхнічнай, сярэдняй спэцыяльнай і вышэйшай адукацыі вывучэньне беларускай мовы навучэнцамі … зьяўляецца абавязковым»<ref name="в"/>. Аднак прынамсі з 2006 году ўсе 43 дзяржаўныя і 9 прыватных ВНУ Беларусі былі расейскамоўнымі<ref>{{Кніга|аўтар=[[Станіслаў Суднік]], [[Тацяна Вабішчэвіч]].|частка=|загаловак=Летапіс дзейнасьці грамадзкага аб'яднаньня «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны». 1989-2009|арыгінал=|спасылка=http://www.tbm-mova.by/files/blocks/летапіс%20тбм%202009.pdf|адказны=рэд. [[Алег Трусаў]]|выданьне=|месца=[[Ліда]]|выдавецтва=[[Наша слова]]|год=2009|том=|старонкі=110|старонак=164|сэрыя=|isbn=|наклад=299}}</ref>, акрамя беларускамоўнага патоку [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэту БДУ]], дзе навучалася 0,1% студэнтаў краіны. У 2016/2017 нав.годзе па-беларуску навучалася 13,3% (128 600) школьнікаў<ref>{{Навіна|аўтар=Ягор Марціновіч|загаловак=Моўная катастрофа|спасылка=https://m.nn.by/articles/191559/|выдавец=Газэта «[[Наша ніва]]»|дата публікацыі=31 траўня 2017|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. == Ахова здароўя == {{Асноўны артыкул|Ахова здароўя ў Беларусі}} На канец 2016 году ў Беларусі было 41 517 занятых [[лекар]]аў (0,4% насельніцтва) і 125 849 [[Мэдычная сястра|мэдычных сясьцёр]] (3:1 да лекараў). Налічвалася 636 [[лякарня]]ў на 80 278 месцаў (0,8% насельніцтва), якія падзялялі на 5 відаў ложкаў: 1) тэрапэўтычныя — 28,8% (23 094), 2) [[Хірургія|хірургічныя]] — 20,3% (16 309), 3) дзіцячыя — 9,8% (7887), 4) радзільныя — 6,5% (5225), 5) гінэкалягічныя — 4,7%% (3798). Працавала 2 311 [[Паліклініка|паліклінік]] для дарослых, зь іх 97 дыспансэраў, а таксама 408 дзіцячых паліклінік. Дзеяла 2099 фэльчарска-акушэрскіх і 836 фэльчарскіх пунктаў, 142 жаночых кансультацыяў. За 2016 год лекары правялі 133,613 млн прыёмаў, што склала па 14 прыёмаў на жыхара. У Беларусі прынялі 116 935 [[Роды|родаў]], якія склалі 5,17% ад ліку плодных жанчынаў (у веку ад 15 да 49 гадоў). Таксама ўчынілі 27 467 спаронаў, што склалі 23,5% ад родаў. Сярод 7 911 002 (83,3% ад насельніцтва) улічаных выпадкаў захворваньняў 41,8% (3 306 201) выявілі ў дзяцей да 18 гадоў. У сярэднім на дзіця прыпала 1,8 хваробы за год. На хваробы органаў дыханьня прыпала звыш 52% (4 113 931) захваральнасьці насельніцтва. Пагатоў сярод дзяцей такія хваробы склалі 75,2% (2 487 546) выпадкаў. Таксама на [[Вострая рэсьпіраторная інфэкцыя|інфэкцыі дыхальных шляхоў]] прыпала 3 324 873 выпадкі — 35% ад усяго насельніцтва, і 121% ад ліку дзяцей (2 227 432). За год налічылі 2 286 497 выпадкаў часовай непрацаздольнасьці праз хваробу, што склала 75% ад занятых. Зь іх на хваробы органаў дыханьня прыпала 45,7% выпадкаў. Агульная працягласьць непрацаздольнасьці праз хваробу склала 26 043 593 дзён або 11,4 дня ў сярэднім<ref>{{Навіна|аўтар=Жанна Васілеўская|загаловак=Сетка, кадры арганізацыяў аховы здароўя і захваральнасьць насельніцтва ў Рэспубліцы Беларусь за 2016 год|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/051/0518bbdb986950b3230dfc21e8e63c3f.zip|выдавец=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=17 красавіка 2017|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. На 2020 год [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] ўлучала Аддзяленьне мэдычных навук, што налічвала 3 навукова-дасьледчыя ўстановы: УП «[[Інстытут біяхіміі біялягічна актыўных злучэньняў]]» у Горадні, «[[Інстытут радыябіялёгіі]]» ў Гомелі і «[[Інстытут фізыялёгіі]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Аддзяленьне мэдычных навук|спасылка=http://nasb.gov.by/bel/about/otdeleniya-nauk/medical.php|выдавец=[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]] мела ў падпарадкаваньні 16 навукова-практычных цэнтраў: 1) [[Анкалёгія|анкалёгіі]] і мэдычнай радыялёгіі ([[Лясны (Менская вобласьць)|Лясны пасёлак]], Менскі раён), 2) [[Гігіена|гігіены]], 3) дзіцячай анкалёгіі (в. [[Бараўляны (Менскі раён)|Бараўляны]], Менскі раён), 4) дзіцячай хірургіі, 5) «[[Кардыялёгія]]», 6) «Маці і дзіця», 7) мэдычнай экспэртызы і рэабілітацыі (пас. [[Гарадзішча (Калодзішчанскі сельсавет)|Гарадзішча]], Менскі раён), 8) мэдычных тэхналёгіяў, 9) нэўралёгіі і [[Нэўрахірургія|нэўрахірургіі]], 10) отарыналярынгалёгіі, 11) псыхічнага здароўя, 12) [[Пульманалёгія|пульманалёгіі]] і фтызіятрыі, 13) радыяцыйнай мэдыцыны і экалёгіі чалавека, 14) [[Трансфузіялёгія|трансфузіялёгіі]] і мэдычных біятэхналёгіяў, 15) [[Траўматалёгія|траўматалёгіі]] і артапэдыі, 16) [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]] і мікрабіялёгіі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Падведамасныя арганізацыі|спасылка=http://minzdrav.gov.by/ministerstvo/struktura/podvedomstvennye-organizatsii.php|выдавец=[[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. == Культура == {{Асноўны артыкул|Культура Беларусі}} Беларуская культура налічвае тысячы гадоў гісторыі. Яе адметнасьць — сынтэз старажытных мясцовых традыцыяў з заходнімі (каталіцкімі) і ўсходнімі (праваслаўнымі) уплывамі, вынікамі чаго стала зьяўленьне ўнікальных архітэктурных, музычных і літаратурных твораў. Вялікія страты беларуская культура спазнала ў выніку [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|савецкіх рэпрэсіяў]], калі большасьць вядомых беларускіх інтэлектуалаў і прыхільнікаў [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|нацыянальнага адраджэньня]] маральна або фізычна зьнішчылі<ref>Tereshkovich P., Valliere R. The Belarusian Road to Modernity // International Journal of Sociology. Belarus: Between the East and the West. Vol. 31 (3), 2001. P. 78—89.</ref>. === Літаратура === {{Асноўны артыкул|Беларуская літаратура}} [[Файл:Francišak Skaryna.jpg|значак|150px|зьлева|[[Францішак Скарына]] — беларускі першадрукар]] [[Файл:Jan Łucevič (Janka Kupała), Kanstantyn Mickievič (Jakub Kołas). Ян Луцэвіч (Янка Купала), Канстантын Міцкевіч (Якуб Колас) (1920-29).jpg|значак|300px|Клясыкі беларускай літаратуры [[Янка Купала|Янка Купала (Ян Луцэвіч)]] і [[Якуб Колас|Якуб Колас (Канстантын Міцкевіч)]]]] Літаратура стагодзьдзямі адыгрывала важную ролю ў культуры Беларусі. [[Беларуская літаратура]] бярэ свой пачатак ад рэлігійных тэкстаў XI стагодзьдзя. У XII стагодзьдзі працаваў вядомы рэлігійны дзяяч [[Кірыла Тураўскі]]<ref>[http://www.belarusguide.com/culture1/literature/Old_Poetry.html Old Belarusian Poetry], Virtual Guide to Belarus</ref>. У XVI стагодзьдзі ўраджэнец Полацку [[Францішак Скарына]] пераклаў [[Біблія|Біблію]] на [[беларуская мова|беларускую рэдакцыю]] [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] і апублікаваў яе ў [[Прага|Празе]] і [[Вільня|Вільні]] паміж 1517 і 1525 гадамі як першую друкаваную кнігу ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (Беларусі) і ва [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропе]]<ref>[http://www.belhistory.com/skaryna.shtml Францішак Скарына], Беларусі гістарычны партал</ref>. Сучасная эпоха беларускай літаратуры пачалася ў канцы XIX стагодзьдзя. Найбольш вядомыя пісьменьнікі і паэты Беларусі — [[Мікола Гусоўскі]], [[Сымон Будны]], [[Андрэй Рымша]], [[Васіль Цяпінскі]] (XVI стагодзьдзе); [[Лаўрэнці Зізані]], [[Сьпірыдон Собаль]], [[Сімяон Полацкі]] (XVII стагодзьзе); [[Ян Баршчэўскі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Францішак Багушэвіч]], [[Ядвігін Ш.]] (XIX стагодзьдзе); [[Алаіза Пашкевіч]], [[Максім Багдановіч]], [[Янка Купала]], [[Зьмітрок Бядуля]], [[Кузьма Чорны]], [[Якуб Колас]], [[Міхась Лынькоў]], [[Аркадзь Куляшоў]], [[Ларыса Геніюш]], [[Уладзімер Караткевіч]], [[Пятрусь Броўка]], [[Максім Танк]], [[Янка Маўр]], [[Іван Мележ]], [[Андрэй Макаёнак]], [[Кандрат Крапіва]], [[Зоська Верас]], [[Пімен Панчанка]], [[Максім Танк]], [[Васіль Быкаў]], [[Іван Шамякін]], [[Анатоль Сыс]], [[Янка Брыль]], [[Рыгор Барадулін]], [[Ніл Гілевіч]], [[Вольга Іпатава]] (XX—XXI стагодзьдзі). Працэсы [[Палянізацыя|палянізацыі]] і [[Русіфікацыя|русіфікацыі]] прычыніліся да таго, што многія пісьменьнікі і паэты, якія мелі беларускае паходжаньне і жылі ў межах [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнаграфічнай Беларусі]], стваралі свае творы па-польску або па-расейску ([[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Тамаш Зан]], [[Сьвятлана Алексіевіч]] і інш.). === Архітэктура === {{Асноўны артыкул|Архітэктура Беларусі}} [[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (A. Visłocki, 1930).jpg|значак|150px|зьлева|[[Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Беразьвечча)|Беразьвецкая царква]], узор [[Віленскае барока|віленскага барока]], [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зьнішчаная за саветамі]]]] [[Файл:Belarus Mir Mir Castle Complex 8101 2085.jpg|значак|300пкс|[[Мірскі замак]], аб’ект [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]]] Архітэктура Беларусі вызначаецца разнастайнасьцю — найперш праз гістарычныя зьмены геапалітычнага стану краіны. Тут можна знайсьці ўзоры [[Традыцыйная беларуская драўляная архітэктура|традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры]], будынкі [[Раманскі стыль|раманскага стылю]] і [[Готыка|готыкі]], [[барока]] і [[клясыцызм]]у, [[мадэрн]]у і [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыкі]]. Гісторыя мураванай архітэктуры Беларусі пачалася з часоў прыняцьця хрысьціянства, калі пад [[Бізантыйская імпэрыя|бізантыйскім]] уплывам тут збудавалі першыя цэрквы ([[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкі Сафійскі сабор]], [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Калоская царква ў Горадні]] і інш.). У XIV стагодзьдзі пачалося будаваньне замкаў ([[Лідзкі замак|Лідзкі]], [[Крэўскі замак|Крэўскі]], [[Стары замак (Горадня)|Гарадзенскі]] і інш.), у XVI ст. — цэркваў-фартэцыяў ([[Царква Сьвятога Міхала Арханёла (Сынковічы)|Сынковіцкая]], [[Царква Раства Багародзіцы (Мураванка)|Маламажэйкаўская]] і інш.). Тады ж сфармавалася самабытная [[Гатычная архітэктура ВКЛ|гатычная архітэктура Вялікага Княства Літоўскага (беларуская готыка)]], адметнасьцю якой ёсьць спалучэньне чырвонай цаглянай муроўкі зь белымі атынкаванымі нішамі<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. С. 355—369.</ref>. У другой палове XVI стагодзьдзя ў Нясьвіжы паўстаў другі ў Эўропе твор архітэктуры стылю барока — [[Фарны касьцёл (Нясьвіж)|Фарны касьцёл]]. Менавіта ў гэтым стылі выявіўся найбольшы ўнёсак беларусаў у агульнаэўрапейскае мастацтва праз самабытную архітэктуру [[Віленскае барока|віленскага]]<ref name="bielarus-vkl-293">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 293.</ref> і [[Магілёўскае барока|магілёўскага]] барока<ref>Якімовіч Ю. Магілёўская школа дойлідства // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 248.</ref>. Значныя страты архітэктурная спадчына Беларусі спазнала праз шматлікія войны, аднак найбольшую шкоду ўчыніла [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|палітыка савецкіх уладаў з руйнаваньня помнікаў архітэктуры]]. === Музыка і тэатар === {{Асноўны артыкул|Музыка Беларусі|Тэатар Беларусі}} [[Файл:Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету г. Менск 2.jpg|міні|300пкс|[[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету|Тэатар опэры і балету]] ў Менску]] Музыка ў Беларусі ў значнай ступені выяўляецца багатымі народнымі традыцыямі і рэлігійнымі ўплывамі. Народную музычную традыцыю краіны можна прасачыць да часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У XIX стагодзьдзі кампазытар [[Станіслаў Манюшка]] стварыў у Менску свае сусьветна вядомыя опэры, у тым ліку «[[Сялянка (опэра)|Сялянку]]» ў супрацы зь беларускім паэтам [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам]]. У канцы XIX стагодзьдзя асноўныя беларускія гарады ўжо мелі ўласныя опэрныя і балетныя калектывы. Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] музыка [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] засяродзілася на тэме цяжкасьці лёсу беларускага народу або ўслаўленьня памяці ўдзельнікаў вайны. У гэты час [[Анатоль Багатыроў]], стваральнік опэры «[[У пушчах Палесься]]», быў адным з найбольш яскравых прадстаўнікоў сярод беларускіх кампазытараў<ref>[http://www.belarusguide.com/culture1/music/Belarusian_composers_&_classical_music.htm Classical Music of Belarus], BelarusGuide.com</ref>. А таксама выбітны дзеяч культуры [[Уладзімер Мулявін|Ўладзімер Мулявін]], [[Лявон Вольскі]], гурт [[Molchat Doma]], спявачка Мэйбі Бэйбі.<ref>[[Molchat Doma|Molchat Doma — Вікіпэдыя]]</ref> Сучаснае музычнае мастацтва Беларусі імкнецца захаваць нацыянальныя традыцыі, адначасна разьвіваючы папулярныя ў сьвеце стылі і кірункі. Творы беларускіх кампазытараў, сусьветнай клясычнай і эстраднай музыкі гучаць у выкананьні як прафэсійных, гэтак і самадзейных музыкаў. === Кухня === {{Асноўны артыкул|Беларуская кухня}} [[Файл:Potato pancakes.jpg|міні|300пкс|[[Дранікі]], адна з найбольш вядомых страваў беларускай кухні]] [[Беларуская кухня]] фармавалася на аснове страваў і прыёмах гатаваньня агульных для ўсіх славянскіх і іншых індаэўрапейскіх народаў, у тым ліку балцкіх і германскіх. У мінулым у рацыёне насельніцтва Беларусі пераважалі [[Пост|посныя]] стравы з [[збожжа]], бабовых культур, [[Гародніна|агародніны]], [[Малако|малака]] і малочных прадуктаў, насеньня [[лён]]у, а таксама прадуктаў [[зьбіральніцтва]], як то [[грыбы|грыбоў]], [[ягада]]ў, [[Садавіна|садавіны]] і [[мёд]]у. Традыцыйная беларуская кухня вельмі блізкая да [[летувіская кухня|летувіскай]]. У XIII—XIX стагодзьдзяў на яе фармаваньне, асабліва ў прывілеяваных клясаў, значна ўплывалі [[польская кухня|польская]] і [[нямецкая кухня|нямецкая кухні]], а таксама кухні нацыянальных меншасьцяў, як то [[габрэйская кухня|габрэйская]] і [[татарская кухня|татарская кухні]]. З XIX стагодзьдзя найбольшы ўплыў адзначаецца з боку [[расейская кухня|расейскай кухні]]<ref>{{Кніга|аўтар=[[Алесь Белы|Белы А.]]|частка=[http://prastora.by/knihi/biely-alies-nasa-strava-sapraudnaia-bielaruskaia-kuchnia Прадмова]|загаловак=Наша страва|арыгінал=|спасылка=https://lohvinau.by/product/наша-страва-сапраўдная-беларуская-ку/|адказны=|выданьне=2-е выд|месца=Менск|выдавецтва=[[Логвінаў]]|год=2010|том=|старонкі=|старонак=288|сэрыя=Кнігарня «Наша Ніва»|isbn=978-985-6901-72-3|наклад=}}</ref>. У пачатку XXI стагодзьдзя ў сталіцы і абласных цэнтрах набылі пашырэньне хуткія страўні замежнай кухні. На 2020 год у Менску прынамсі 53 страўні прапаноўвалі беларускую кухню<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць беларускую кухню (53)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/belarusian.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>. Іншымі 10 найбольш пашыранымі напрамкамі сярод страўняў сталіцы былі: [[шавэрма]] — прынамсі 77 страўняў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць шавэрму (77)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/shawarma.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[эўрапейская кухня]] — 70 страўняў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць эўрапейскую кухню (70)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/european.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[піца]], [[бургер]]ы і [[сэндвіч]]ы — па 69 страўняў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць піцу (69)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/pizza.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref><ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць бургеры і сэндвічы (69)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/burger-and-sandwich.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[дранікі]] і [[бліны]] — 43<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць дранікі і бліны (43)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/draniki-pancake.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[азіяцкая кухня]] — 40<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць азіяцкую кухню (40)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/asian.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[шашлык]], [[грыль]] і [[кебаб]] — 36<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць шашлык, грыль і кебаб (36)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/bbq-grill-kebab.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[італьянская кухня]] — 32<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць італьянскую кухню (32)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/italian.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>, [[паста]] — 30<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць пасту (30)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/pasta.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref> і [[сушы]] — 26<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць сушы (26)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/sushi.html?status=all&sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}</ref>. == Эканоміка == {{Асноўны артыкул|Эканоміка Беларусі}} [[Файл:Tree map export 2009 Belarus.jpeg|міні|300пкс|Графічнае адлюстраваньне асноўных экспартных пазыцыяў Беларусі на 2009 год]] [[Файл:GDP_per_capita_development_of_Belarus.svg|міні|300пкс|Рост СУП у 1973—2018 гг.]] Беларуская эканоміка не рэфармуецца ў бок рынкавай. З савецкіх часоў дзяржаве дагэтуль належыць паноўная роля ў эканоміцы. Прадпрыемствы, збудаваныя за савецкім часам, моцна залежаць ад паставак сыравіны з [[Расея|Расеі]]. [[Сельская гаспадарка Беларусі]] дагэтуль складаецца пераважна з [[калгас]]аў. Эканамічна Беларусь арыентуецца на інтэграцыю на постсавецкай прасторы. Апроч нагрузкі, зьвязанай з [[інфляцыя]]й, бізнэс у Беларусі мусіць цярпець ціск з боку дзяржаўнае ўлады, увядзеньне ўсё большых абмежаваньняў дзейнасьці. Многія прыбытковыя прадпрыемствы, прыватызаваныя ў пачатку 1990-х гадоў, [[рэжым Лукашэнкі]] нацыяналізаваў назад або ўзяў пад кантроль [[Адміністрацыя прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|сваёй адміністрацыі]]. Пры гэтым Беларусь, паводле ацэнак [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]], мае найвышэйшы ўзровень жыцьця ў СНД. У 2018 годзе намінальны налічаны сярэднемесячны заробак вырас на 18,1% (+12,6 з улікам зьняцэньваньня) да 971,4 рубля ($465,07)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лік і заработная плата работнікаў, затраты арганізацыяў Рэспублікі Беларусь на працоўную сілу ў 2018 годзе (c. 4)|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/844/8444d474777fed5cfb71521f4ee41c34.pdf|выдавец=[[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]|мова=ru|дата публікацыі=24 траўня 2019|дата доступу=14 студзеня 2020}}</ref>. Беларусь ёсьць важнай транзытнай краінай паміж Цэнтральнай Эўропай і [[Расея]]й. 50% расейскае нафты і 25% прыроднага газу, якія імпартуюцца на захад, ідуць празь Беларусь. Для Расеі Беларусь разам зь [[Летува|Летувой]] — асноўны шлях, што спалучае яе з [[экскляў|эксклявам]] [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]]. Беларусь уваходзіць у г. зв. «[[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі|Саюзную дзяржаву Беларусі і Расеі]]», а таксама ў [[Эўразійскі эканамічны зьвяз]]. У 2018 годзе адмоўнае сальда аплатнага балянсу Беларусі па рахунку бягучых апэрацыяў у замежным гандлі скарацілася да -$34,4 млн. Найбольшым гандлёвым партнэрам Беларусі была Расея, на якую прыпала 38,3% вывазу і 58,8% увозу тавараў. На 28 краінаў [[Эўразьвяз]]у прыпала 30% вывазу і 18,6% увозу. Сярод асобных краінаў 2-е месца паводле вывазу займала [[Украіна|Ўкраіна]] — 12%, а паводле ўвозу [[Кітай]] — 8,2%. Замежны гандаль [[паслуга]]мі вырас на 11,6% да $14,212 млрд і забясьпечыў дадатнае сальда ў памеры $3,423 млрд. У экспарце паслугаў большасьць складалі: [[Шляхі зносін Беларусі|перавозкі]] — 44,4%, у тым ліку 36,6% грузавыя; кампутарныя ([[Беларускі парк высокіх тэхналёгіяў]]) — 18% ($1,586 млрд); падарожжы для іншаземцаў — 10%; будаўнічыя — 9,4%<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Зьнешні гандаль Рэспублікі Беларусь: статыстычны зборнік|арыгінал=Внешняя торговля Республики Беларусь: статистический сборник|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/7a0/7a00fbcc7c4ba0b529e873d099e6afab.pdf|адказны=гал.рэд. Іна Мядзьведзева|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=Нацстаткам Беларусі|год=2019|том=|старонкі=15, 19, 46, 207-211|старонак=212|сэрыя=|isbn=978-985-7184-78-1|наклад=}}</ref>. === Фінансы === [[Сукупны ўнутраны прадукт]] у 2014 годзе склаў больш за 75 мільярдаў даляраў, адпаведна каля 8 тысячаў даляраў на душу насельніцтва, што зьяўляецца гістарычным рэкордам у адносінах да каляндарнага году. Прырост СУП у 2014 годзе склаў 3,35%, а ў параўнаньні з паказчыкам 2012 году вырас ажно на 18,6%. Рэальны рост СУП з улікам інфляцыі склаў 1,6%<ref>[https://web.archive.org/web/20150712052225/http://bdg.by/news/economics/32547.html ВВП Беларуси в 2014 году — инфографика]. // Дзелавая газэта</ref>. Гадавая рублёвая [[інфляцыя]] ў 2014 годзе, якую можна вылічыць пры падліку СУП, склала 18,0%. У 2015 годзе СУП Беларусі зьменшыўся ў сувязі з падзеньнем гэтага паказчыку ў Расеі, асноўным гандлёвым партнэрам, што было выклікана зьмяншэньнем цэнаў на [[нафта|нафту]] і санкцыямі Эўразьвязу ў адносінах да Расеі. Сукупны вонкавы абавязак Беларусі на 1 студзеня 2015 году склаў 12,6 млрд [[Амэрыканскі даляр|даляраў ЗША]], пры гэтым нутраны дзяржаўны абавязак склаў 48,4 трлн рублёў, павялічыўшыся за год на 12,7 трлн рублёў ці 35,5%<ref>[http://www.minfin.gov.by/public_debt/pressreleases/d4ab11da7fc8023e.html Государственный долг на 1 января 2015 г]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь]]</ref>. 2 студзеня 2009 году адбылася [[дэвальвацыя беларускага рубля]], калі [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] усталяваў курс рубля адносна даляра ЗША на ўзроўні 2650 адзінак, за дзень дагэтуль курс быў роўны 2200 рублёў за даляр. Такім чынам, дэвальвацыя за адзіны дзень склала 20%. Да канца лютага рубель яшчэ некалькі страціў адносна даляра і каштаваў ужо 2850 рублёў<ref>[https://web.archive.org/web/20150629005559/http://news.tut.by/economics/307686.html История падения рубля на территории Беларуси. До наших дней]. Tut.by</ref>. [[Фінансавы крызіс у Беларусі 2011 году]] прывёў да паўторнай дэвальвацыі, бо перад [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2010 году|прэзыдэнцкімі выбарамі 2010 году]] ў Беларусі даволі хуткімі тэмпамі расьлі заработкі. У сувязі зь незабясьпечанасьцю рублёвай масы таварамі і паслугамі пачалі павялічвацца тэмпы скарачэньня залатавалютных рэзэрваў, гэтак у сьнежні 2010 году зьніжэньне адбылося на 11,8% (674,7 млн даляраў), за студзень рэзэрвы скараціліся ўжо на 13,7%. Акрамя таго, краіна ўжо доўгі час мела адмоўны зьнешнегандлёвы балянс. У лютым урад выказаўся за крэдытнае падсілкаваньне бюджэту ў памеры 2 млрд даляраў. Адпаведная заяўка была адпраўленая на адрас [[Антыкрызісны фонд ЭўраАзЭС|Антыкрызіснага фонду ЭўраАзЭС]]. Аднак ужо ў сакавіку Нацбанк спыніў продаж валюты камэрцыйным банкам для пунктаў абмену валюты, шэраг камэрцыйных банкаў абмежаваў валютныя апэрацыі па плястыкавых картках і выдачу крэдытаў у беларускіх рублях. У канцы месяца валюту ўжо амаль немагчыма было купіць, акрамя таго назіралася масавае скарачэньне дэпазытаў як у нацыянальнай, гэтак і ў замежнай валюце. У выніку такой сытуацыі продаж замежнай валюты перайшоў у цень, праз што адначасова ўтварыліся некалькі курсаў валюты<ref>[http://charter97.org/ru/news/2011/5/24/38868/ Девальвация. Хроника пикирующего рубля]. [[Хартыя’97]]</ref>. У выніку крызісу ўсталяваны Нацбанкам курс даляра за 2011 год вырас з 3000 да 8500 беларускіх рублёў, сукупная дэвальвацыя толькі за дзесяць месяцаў склала 189%. 1 ліпеня 2016 году Нацбанк Беларусі правёў [[Дэнамінацыі ў Беларусі|дэнамінацыю беларускага рубля]] 10 000 : 1. === Прамысловасьць === {{Асноўны артыкул|Прамысловасьць Беларусі}} У 2018 годзе 5 найбольшымі галінамі апрацоўчай прамысловасьці Беларусі былі: [[Харчовая прамысловасьць|харчовая]] — 22,8% усёй прамысловай вытворчасьці, [[нафтаперапрацоўка]] — 15,6%, [[Хімічная прамысловасьць|хімічная]] — 9,3%, [[машынабудаваньне]] — 7,2% і [[мэталюргія]] — 6,7%<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=2.6. Аб'ём прамысловай вытворчасьці паводле відаў гаспадарчай дзейнасьці|загаловак=Прамысловасьць Рэспублікі Беларусь, 2019: статыстычны зборнік|арыгінал=Промышленность Республики Беларусь: статистический сборник|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/885/885bdb65fe7077005c7c47d2748bfad0.pdf|адказны=гал.рэд. [[Іна Мядзьведзева]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]|год=2019|том=|старонкі=31-33|старонак=199|сэрыя=|isbn=978-985-7184-73-6|наклад=42}}</ref>. У 10-ку групаў асноўных тавараў, якія пастаўлялі за мяжу, уваходзілі: нафтапрадукты (11,9 млн тонаў) — $6986,9 млн («[[Нафтан (завод)|Нафтан]]» і «[[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод|Мазырскі НПЗ]]»), хімічныя валокны і ніці (148,1 тыс. тонаў) — $5353,9 млн («[[Магілёўхімвалакно]]»), мясныя (332,5 тыс. тонаў) і малочныя вырабы — $4696,9 млн («[[Магілёўскі мясакамбінат]]» і «[[Савачкаў прадукт]]» у Берасьці), [[Лядоўня|лядоўні]] (836 тыс.) і пад’ёмнікі — $2570,3 млн («[[Атлянт]]» і «[[Магілёўліфтмаш]]»), чорныя мэталы і сталёвыя трубы (241,4 тыс. тонаў) — $2321,8 млн («[[Беларускі мэталюргічны завод]]» у Жлобіне), шыны (5,554 млн) і плястмаса — $1886,3 млн («[[Белшына]]» ў Бабруйску), мэбля (310,1 тыс. тонаў) і [[ДСП]] — $1610,7 млн («[[Пінскдрэў]]»), аўтамабілі і трактары (40,2 тыс.) — $1447,2 млн («[[БелАЗ]]» у Жодзіне, «[[Менскі аўтамабільны завод|Менскі аўтазавод]]» і «[[МТЗ]]»), адзеньне і абутак (29,8 млн параў) — $1347,9 млн («[[Мілавіца]]», «[[Элема]]» і «[[Марко]]» ў Віцебску), калійныя ўгнаеньні (6,612 млн тонаў) — $1042,3 млн («[[Беларуськалій]]» у Салігорску)<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=6.2. Экспарт асноўных відаў тавараў|загаловак=Прамысловасьць Рэспублікі Беларусь, 2019: статыстычны зборнік|арыгінал=|спасылка=|адказны=гал.рэд. Іна Мядзьведзева|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|год=2019|том=|старонкі=154-155|старонак=199|сэрыя=|isbn=|наклад=}}</ref>. У 2015 годзе гаспадарка Беларусі зазнала [[Рэцэсія|рэцэсію]], што найперш тлумачылася спадам збыту машынабудаўнічых вырабаў. Самымі стратнымі прадпрыемствамі сталі «БелАЗ», «МАЗ» і «МТЗ»<ref>[https://web.archive.org/web/20150727011516/http://news.tut.by/economics/430246.html Топ-25 самых прибыльных и убыточных ОАО: калийщики увеличивают отрыв, крупнейшие машиностроители уходят в минус], [[TUT.BY]]</ref>. Рэцэсія выклікала скарачэньне абаротных сродкаў прадпрыемстваў, што прывяло да скарачэньня заробкаў і закупкі сыравіны. Самым прыбытковым стаў «Беларуськалій», які займаецца здабычай, вытворчасьцю і пастаўкамі калійных угнаеньняў. Пасьля калійнага крызісу, калі «Беларуськалій» разарваў партнэрства з расейскім прадпрыемствам «[[Уралкалій]]», прыбытак кампаніі за год з 2013 па 2014 год павялічыўся больш чым у 7 разоў да 5733,8 млрд рублёў. === Сельская гаспадарка === {{Асноўны артыкул|Сельская гаспадарка Беларусі}} Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі Беларусі — мяса-малочная [[жывёлагадоўля]], бульбаводзтва, ільнаводзтва і [[сьвінагадоўля]]. Паўсюдна разьвітыя [[збожжа]]вая гаспадарка і вырошчваньне тэхнічных расьлінаў. Вылучаюць 5 зонаў адмыслоўваньня. У [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай]] і Гарадзенскай абласьцях, а таксама на паўднёвым захадзе [[Менская вобласьць|Менскай]] і ўсходзе Гомельскай вобласьцяў мелі пашырэньне пасевы [[Пшаніца|пшаніцы]]. На [[Пяшчанік|пясковай]] і супясковай глебах Палесься часьцей сеялі [[жыта]] і кармавы [[лубін]]. У Віцебскай, [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай]] і Менскай абласьцях былі найбольшыя плошчы [[Авёс|аўса]] і ячменю. На поўначы і паўночным усходзе сеялі [[лён]]-даўгунец. Пасевы [[Цукровы бурак|цукровых буракоў]] засяроджваліся вакол 4 цукровых заводаў ([[Гарадзейскі цукровы камбінат|Гарадзейскі]], [[Жабінка]]ўскі, [[Скідзельскі цукровы камбінат|Скідзельскі]] і [[Слуцкі цукроварафінадны камбінат|Слуцкі]]). У Лідзкім і [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім]] раёнах вырошчалі этэраалейныя расьліны. У Берасьцейскай, [[Гомельская вобласьць|Гомельскай]] і Менскай абласьцях было больш пасеваў [[Бульба|бульбы]]. У [[Менскі раён|Менскім раёне]] было разьвіта [[агародніцтва]]. У [[Гомельскі раён|Гомельскім]] і Менскім раёнах вылучалася [[садоўніцтва]]. [[Птушкагадоўля]] была найбольш аўтаматызаванай галіной жывёлагадоўлі. Буйнейшымі птушкафабрыкамі былі [[Ворша|Аршанская]], Баранавіцкая, [[Кобрын]]ская, Менская і [[Смалявічы|Смалявіцкая]]. На захадзе і поўдні больш разьвітая сьвінагадоўля. Сярод іншых галінаў жывёлагадоўлі разьвіцьцё атрымалі [[рыбаводзтва]], [[зьверагадоўля]] і [[пчалярства]]<ref name="EHB-Smalakou">{{Кніга|аўтар=[[Генадзь Смалякоў|Смалякоў Г.]]|частка=Сельская гаспадарка|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=http://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=2002|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.14.djvu 14]|старонкі=313-[http://files.knihi.com/preview/Knihi/Store1/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.14.djvu/314_866x9999.jpeg 314]|старонак=512|сэрыя=|isbn=985-11-0238-5|наклад=10 000}}</ref>. == Сувязь == {{Асноўны артыкул|Сувязь Беларусі}} На 1 студзеня 2019 году ў Беларусі налічвалася 351 прыёмная станцыя [[спадарожнік]]авай [[Сувязь (тэхніка)|сувязі]]<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб тэхнічным стане сродкаў электрасувязі па стане на 1 студзеня 2019 г.|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/forma_1-ts_na_sayt.pdf|выдавец=[[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]|мова=ru|дата публікацыі=2019|дата доступу=17 студзеня 2020}}</ref>. === Тэлебачаньне === На 1 студзеня 2019 году ў 262 паселішчах Беларусі дзеялі 422 сеткі кабэльнага [[Тэлебачаньне|тэлебачаньня]], зь іх 342 перадавалі [[лічбавае тэлебачаньне]]. Сярод 1 628 311 абанэнтаў кабэльнага тэлебачаньня 56% (919 503) падлучылі ў лічбавым выглядзе, у тым ліку 8,5% (139 376) да этэрнага тэлебачаньня. Таксама налічвалася 1 986 263 карыстальнікі тэлебачаньня па [[IP|міжсеткавым пратаколе]], якія складалі 55% агульнага ліку абанэнтаў тэлебачаньня<ref name="а"/>. === Сеціва === {{Асноўны артыкул|Байнэт}} На 1 студзеня 2019 году ў Беларусі налічвалася 12 791 972 абанэнты [[Сеціва]], лік якіх на 35% перавышаў колькасьць насельніцтва Беларусі. Сярод іх 88,6% (11 338 275) належалі [[Фізычная асоба|фізычным асобам]] і лікам перавышалі насельніцтва на 19,6%. Пагатоў 73,2% (8 299 851) абанэнтаў фізычных асобаў мелі бяздротавы доступ да Сеціва, у тым ліку 64,7% (7 339 125) — шыракапалосны праз [[смартфон]]ы. Таксама фізычным асобам належала 95% (3 038 239) стацыянарных абанэнтаў шыракапалоснага Сеціва, рэшта (163 280) — [[Юрыдычная асоба|юрыдычным асобам]] і [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальным прадпрымальнікам]]. Сярод 1 453 697 абанэнтаў Сеціва ў юр.асобаў і [[ІП]] 88,7% (1 290 340) былі бяздротавымі, у тым ліку 56,5% (821 887) — з шыракапалосным доступам праз смартфоны. Таксама налічвалася 608 244 грамадзкіх кропак [[Wi-Fi]] пры 492 064 карыстальніках (80,9%). Прапускная здольнасьць зьнешніх каналаў доступу да Сеціва складала 1 480 280 мэгабіт/сэкунда, а каналаў, падлучаных да кропкі абмену нац.трафікам — 106 810 Мбіт/сэк (7,2%). Стацыянарныя абанэнты спажылі 83,8% (2 949,7 [[пэтабайт]]) абсягу дадзеных, хоць складалі 28,2% (3 201 519) абанэнтаў шыракапалоснага Сеціва ў Беларусі (920 гігабайт на абанэнт). Яны выкарыстоўвалі 4 асноўныя спосабы перадачы зьвестак: 1) [[оптавалакно]] (FTTx) — 1 479 457 (46,2%) абанэнтаў, зь іх 53,9% на хуткасьці 30—100 Мбіт/сэк, 2) [[Лічбавая абанэнцкая лінія|лічбавую тэлефонную лінію]] (xDSL) — 1 228 597 (38,4%) абанэнтаў, зь іх 88% пры 2—10 Мбіт/сэк, 3) [[Вітая пара|вітую пару]] (Этэрнэт) — 395 388, зь іх 44,3% пры 30—100 Мбіт/сэк, 4) [[Сувосевы кабэль|сувосевы тэлевізійны кабэль]] (DOCSIS) — 66 376, зь іх 63% пры 10—30 Мбіт/сэк<ref name="а"/>. === Пошта === {{Асноўны артыкул|Белпошта|Гісторыя пошты і паштовых марак Беларусі}} {{Падвойная выява|справа|Stemp Coat of arm of Belarus.jpg|145|Stemp Flag and map of Belarus.jpg|145|Маркі [[Белпошта|Белпошты]] зь дзяржаўнымі гербам [[Пагоня]]й (налева) і [[бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]] (направа)}} За 2018 год УП «[[Белпошта]]» прыняла паводле падпіскі 4,923 млн асобнікаў [[газэта]]ў і [[часопіс]]аў (52% ад насельніцтва). Для дастаўкі прынялі: 201,571 млн выходных асобнікаў пэрыёдыкі (21 на душу насельніцтва), зь іх 74,3% (149,779 млн) для фізычных асобаў; 207,314 млн уваходных асобнікаў, зь іх 80,4% (166,677 млн) для фіз.асобаў; 173,782 млн транзытных асобнікаў (18 на душу). Таксама апрацавалі 284,629 транзытных пісьмовых адпраўленьняў (30 на душу), 213,139 млн уваходных (22 на душу) і 214,452 млн выходных. Сярод выходных пісьмовых адпраўленьняў: 1) 188,067 млн (87,7%) прыпала на простыя адпраўленьні, зь іх 41,5% (78,146 млн) склалі [[Паштоўка|паштоўкі]], 6% (11,301 млн) — пісьмовыя лісты, 2,4% (4,564 млн) — 2-складовыя адпраўленьні, 1% (1,985 млн) — міжнародныя адпраўленьні і 0,3% (0,596 млн) — [[Бандэроль|бандэролі]]; 2) 22,071 млн (11,7%) склалі заказныя адпраўленьні, зь іх 13,8% (3,041 млн) для фізычных асобаў, 4% (0,892 млн) міжнародныя і 2,4% 2-складовыя; 3) 2,3% (4,314 млн) былі з абвешчанай вартасьцю, зь іх 56% (2,445 млн) для фізычных асобаў. Урэшце поштай даставілі 8,93 млн транзытных пасылак, 5,719 млн уваходных, зь іх 52% для фіз.асобаў, і 5,554 млн выходных [[Пасылка|пасылак]], зь іх 49% платных і 35% для фіз.асобаў (94% платна). На паскораную пошту прыпала 4,737 млн (92%) унутраных і 0,416 млн міжнародных адпраўленьняў. Сярод унутраных 35,5% (1,679 млн) склалі выходныя, 34,3% (1,626 млн) уваходныя і 30,2% (1,432 млн) транзытныя. Сярод міжнародных 55,7% (0,232 млн) — транзытныя, 29,5% (0,123 млн) — выходныя і 14,8% (61 тыс.) — уваходныя<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб паслугах сувязі за 2018 год|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/otchet_1-uslugi_za_2018_god.pdf|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=2019|дата доступу=17 студзеня 2020}}</ref>. У 2018 годзе поштай даставілі 13,055 млн выплатаў, у асноўным [[пэнсія]]ў. На вёскі прыпадала 48,5% (6,335 млн) такіх выплатаў, на [[раён]]ныя цэнтры — 25,2% (3,294 млн), на абласныя цэнтры — 15,5% (2,02 млн) і на Менск — 10,8% (1,406 млн). Выплаты поштай склалі 4,462 млрд рублёў ($2,136 млрд) сярэднім памерам па 342 рублі. Праз пошту прайшло 7,6 млн выходных [[Грашовы перавод|грашовых пераводаў]], зь іх 99,3% электронных, 84% для фіз.асобаў і 0,5% (40,6 тыс.) міжнародных. Таксама ажыцьцявілі 7,375 млн уваходных грашовых пераводаў, зь іх 69% для фіз.асобаў і 2% (151,5 тыс.) міжнародных (97% для фіз.асобаў). Сума аплачаных пераводаў склала 784,276 рублёў ($375,485 млн), зь іх 79% ад фізасобаў. Атрыманыя пераводы склалі 730,525 млн рублёў (93% ад аплачаных), зь іх 70% фіз.асобам. Урэшце 99,7% (8,497 млн) кур’ерскіх адпраўленьняў былі выходнымі, зь іх 33,5% для фіз.асобаў. Таксама даслалі 1,638 млн [[тэлеграма]]ў, зь іх 44,5 тыс. (2,7%) былі платнымі, у тым ліку 39,4 тыс. (2,4%) міжнароднымі і 14 тыс. (0,9%) для фізасобаў<ref name="б"/>. === Тэлефонная сувязь === {{Асноўны артыкул|Сеткі стацыянарнай тэлефоннай сувязі ў Беларусі}} У 2018 годзе УП «[[Белтэлекам]]» абслужыла 334,418 млн выходных тэлефанаваньняў між сеткамі, зь іх 39% (129,669 млн) ад фізычных асобаў (па 13 на жыхара). Сярод такіх тэлефанаваньняў 320,787 млн (96%) прыпала на міжгароднія, у тым ліку 38% на сотавы. Рэшта (13,631 млн) тэлефанаваньняў была міжнароднай. Працягласьць размоваў у гарадзкіх і сельскіх тэлефонных сетках склала 8,555 млрд хвілінаў (82% выходных), зь іх 83% прыпала на фізычных асобаў (751 хвіл. на жыхара). Рэшту склалі 1,823 млрд хвіл. (17,4%) міжгародніх званкоў, зь іх 17,6% на сотавы, і 69,932 млн хвіл. (6,7%) міжнародных, зь іх 83% у краіны [[СНД]] (у асноўным у Расею). Транзытны трафік «Белтэлекама» між сотавымі апэратарамі склаў 4,059 млрд хвілінаў (428 хвіл. на жыхара), зь іх 3% прыпала на міжнародны [[роўмінг]]. Уваходны трафік склаў 1,393 млрд хвілінаў<ref name="б"/>. На 31 сьнежня 2019 году ў Беларусі налічвалася 11 627 249 абанэнтаў [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]], што перавышала лік насельніцтва на 22,7%. У краіне працавалі 3 сотавыя апэратары: УП «[[А1 (тэлекам-правайдэр)|А1]]» з 1999 году, ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]» з 2002-га і ЗАТ «[[БеСТ|Беларуская сетка тэлекамунікацыяў]]» з 2004-га. Ім належала 33 268 базавых станцыяў, зь іх 48% (15 930) — [[3G|3-га пакаленьня]] (UMTS) і 8% (2 792) — 4-га (LTE). Станцыі налічвалі 175 648 прыёмаперадатчыкаў (па 5 на станцыю) агульнай ёмістасьцю 20,08 млн [[камутатар]]аў (па 114 на прыёмаперадатчык). Камутатары падтрымлівалі 18 550 патокаў па 2 Мбіт/сэк (каля 37,1 гігабіт/сэк). За 4-ы квартал 2019 году 6 823 417 (59%) сотавых абанэнтаў скарысталі доступ да Сеціва, зь іх 56% (3 817 030) праз сувязь 4-га пакаленьня. Прапускная здольнасьць сотавых каналаў доступу да Сеціва складала 312 636 Мбіт/сэк (0,045 Мбіт/с на карыстальніка). Сотавая сувязь была даступнай на 98,7% земляў Беларусі, у тым ліку на 98,4% — 3-га пакаленьня (2 Мбіт/с) і на 5% — 4-га (100 Мбіт/с). Ахоп насельніцтва сотавай сувязьзю ў паселішчах складаў 99,9%, у тым ліку сувязьзю 3-га пакаленьня, а таксама 76% — 4-га пакаленьня. Штомесячны трафік на абанэнта складаў: 794 хвіліны выходных выклікаў і 11 [[Паслуга кароткага паведамленьня|тэкставых паведамленьняў]]. Сярод выходных выклікаў 82% прыпадала на ўнутрысеткавыя, 16,5% — на тэлефанаваньні ў іншыя сотавыя сеткі, 1,3% — на званкі на стацыянарныя тэлефоны, рэшта (0,2%) — на міжнародныя званкі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб разьвіцьці сотавай рухомай электрасувязі за 4-ы квартал 2019 году|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/4_spe_na_sait.pdf|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=17 студзеня 2020}}</ref>. == Шляхі зносін == {{Асноўны артыкул|Шляхі зносін Беларусі}} На 2020 год у Беларусі існавала 6 відаў шляхоў зносінаў: * ''Чыгуначныя''. [[Беларуская чыгунка]] ахоплівала звыш 2100 паселішчаў краіны і прапаноўвала 4 лініі перавозак паяжджанаў: 1) гарадзкія — у межах сталіцы і абласных цэнтраў да станцыяў у гарадах-спадарожніках, 2) рэгіянальныя — у межах вобласьці і да бліжэйшага гораду абласнога падпарадкаваньня ў суседняй вобласьці, 3) міжрэгіянальныя — між сталіцай і абласнымі цэнтрамі ды між абласнымі цэнтрамі, 4) міжнародныя — між Беларусьсю і іньшымі краінамі. Паводле хуткасьці руху і працягласьці прыпынкаў рэгіянальныя і міжрэгіянальныя лініі падзялялі на 2 клясы: бізнэс і эканом. Квіткі на цягнік прадавалі он-лайн праз [[Аплатная картка|аплатную картку]] і [[электронныя грошы]], па тэлефоне і ў касах на станцыях. Электронная рэгістрацыя дазваляла сесьці ў цягнік па пашпарце. Паездка міжрэгіянальнымі лініямі праз усю краіну ад Берасьця да Віцебска каштавала ад 13,8 [[Беларускі рубель|рубля]] ($7-8) у пляцкарце і да 19,1 рубля ($11-12) у купэ. У Беларусі дзеяла 20 буйных чыгуначных вакзалаў. На меншых станцыях працавалі білетныя касы і гандлёвыя кіёскі. * ''Аўтамабільныя''. У кожным горадзе Беларусі дзеялі аўтавакзал і аўтастанцыя з заляй чаканьня, дзе прадавалі ежу і квіткі на прыгарадныя, міжгароднія і міжнародныя падарожжы. У Менску працавалі Цэнтральны аўтавакзал і Аўтазаводзкая ды Паўднёва-Заходняя аўтастанцыі, куды прыбывала большасьць міжнародных аўтобусаў. Квіткі на праезд у прыгарадных і міжгародніх аўтобусах перавозчыкаў [[Міністэрства транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь]] прадавалі он-лайн за электронныя грошы. Большасьць аўтападарожжаў ажыцьцяўлялі прыватныя [[Маршрутнае таксі|маршрутныя таксі]] на мікраўтобусах. * ''Паветраныя''. Нацыянальны аэрапорт «[[Менск (нацыянальны аэрапорт)|Менск]]» прымаў палёты зь іншых краінаў. Лётнішчы абласных цэнтраў прымалі грузавыя і чартэрныя самалёты. Зь Берасьця, Гомеля і Горадні ладзілі палёты ў расейскі [[Калінінград]]. * ''Водныя''. У Беларусі налічвалася 10 рачных партоў, што прымалі караблі праз 8 водных шляхоў: [[Дняпроўска-Бужанскі канал]] і 8 рэк — Дняпро, [[Бярэзіна|Бярэзіну]], Сож, Прыпяць, [[Дзьвіна|Дзьвіну]], Нёман і [[Мухавец]]. Улетку ладзіліся прагулкі на [[цеплаход]]ах у 13 мясьцінах: Берасьці (Мухавец), Віцебску (Дзьвіна), Горадні (Нёман і [[Аўгустоўскі канал]]), Гомелі (Сож), Магілёве ([[Дняпро]]), Бабруйску (Бярэзіна), Мазыры і Пінску ([[Прыпяць]]), «Нарачанскім» (возера [[Нарач]]) і «[[Прыпяцкі нацыянальны парк|Прыпяцкім]]» нацыянальных парках, нацпарку «Браслаўскія азёры» (возера [[Дрывяты]]), на [[Заслаўскае вадасховішча|Заслаўскім вадасховішчы]] (Менскае мора) і [[Выганашчанскае возера|Выганашчанскім возеры]] (Івацэвіцкі раён). Па Аўгустоўскім канале хадзіў рачны трамвай. З [[Тураў|Турава]] плывучая гасьцініца «Палесьсе» ладзіла 3-дзённыя рачныя круізы па Прыпяці. * ''Гарадзкія''. У большасьці гарадоў краіны дзеяў [[грамадзкі транспарт]]: аўтобус — амаль ва ўсіх; [[тралейбус]] — у сталіцы, абласных цэнтрах і [[Бабруйск]]у; [[трамвай]] — у сталіцы, [[Віцебскі трамвай|Віцебску]], Мазыры і [[Наваполацак|Наваполацку]]; [[таксі]] і маршрутнае таксі — у Менску, абласных цэнтрах і іншых буйных гарадах; [[Менскі мэтрапалітэн]]. Квіткі на праезд прадавалі ў кіёску на прыпынку, кандуктары і кіроўцы. У сталіцы цана наземнага праезду складала 60 капеек, у мэтро — 65 капеек. У іншых гарадах Беларусі праезд быў таньнейшым. Шматразовыя праязныя білеты прадавалі на месяц, 15 і 10 дзён, у тым ліку на некалькі відаў перавозак<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Транспарт Беларусі|спасылка=https://www.belarus.by/by/travel/transport-in-belarus|выдавец=[[Belarus.by]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=22 студзеня 2020}}</ref>. * ''Трубаправодныя''. Улучалі 2861 км нафтаправодаў («[[Гомельтранснафта Дружба]]»), 1200 км нафтапрадуктаправодаў і 7,9 тыс. км [[газаправод]]аў пад кіраўніцтвам ААТ «[[Газпрам трансгаз Беларусь]]» разам з 7 магістральнымі, зь якіх 2,9 тыс. км (37%) былі транзытнымі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Галіна дзейнасьці|спасылка=http://www.btg.by/about/activities/|выдавец=«Газпрам трансгаз Беларусь»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=22 студзеня 2020}}</ref>. == Узброеныя сілы == {{Асноўны артыкул|Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь}} [[Файл:Берет ВДВ.jpg|значак|300пкс|Барэт беларускіх [[Сілы спэцыяльных апэрацыяў УС РБ|ПДВ]] да 1995 г.]] На 2020 год Узброеныя сілы Беларусі ўлучалі: 1) [[Сухапутныя войскі Рэспублікі Беларусь|Сухапутныя войскі]], 2) [[Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранай абароны Беларусі|Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранай абароны]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Структура Ўзброеных Сілаў Рэспублікі Беларусь|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/structure/|выдавец=[[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]] меў у беспасярэднім падпарадкаваньні [[Сілы спэцыяльных апэрацыяў УС РБ|Сілы спэцыяльных апэрацыяў]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сілы спэцыяльных апэрацый|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/sso/|выдавец=Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. Сухапутныя войскі знаходзіліся ў падпарадкаваньні [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] і ўлучалі 2 апэратыўныя камандаваньні: [[Заходняе апэратыўнае камандаваньне|Заходняе]] (Горадня) і [[Паўночна-Заходняе апэратыўнае камандаваньне|Паўночна-Заходняе]] (Барысаў, Менская вобласьць)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сухапутныя войскі (прызначэньне)|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/sv/appointment/|выдавец=Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. На люты 2018 году Ўзброеныя сілы Беларусі налічвалі 70 000 [[Вайсковец|вайскоўцаў]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Урачысты сход, прысьвечаны 100-годзьдзю Ўзброеных сілаў Беларусі|спасылка=http://president.gov.by/by/news_by/view/urachysty-sxod-prysvechany-100-goddzju-uzbroenyx-sil-belarusi-18170/|выдавец=Прэс-служба прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=22 лютага 2018|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. На 2020 год Сухапутныя войскі Беларусі лікам 29 600 чалавек мелі на ўзбраеньні: 469 [[Асноўны баявы танк|асноўных баявых танкаў]] (400 [[Т-72]]), 1111 [[Баявая машына пяхоты|баявых машынаў пяхоты]] (875 [[БМП-2]]), 247 [[бронетранспартэр]]аў (150 [[БТР-80]]), 434 [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходных артылерыйскіх установак]] (САУ; 198 [[2С1]] «Гваздзік»), 228 палявых [[гармата]]ў (132 [[Гаўбіца|гаўбіцы]] [[2А65]]), 234 [[Рэактыўная сыстэма залпавага агню|рэактыўных сыстэмаў залпавага агню]] (РСЗА; 126 «[[Град (зброя)|Градаў]]»), 109 [[мінамёт]]аў (61 [[2С12]] «Сані»), 480 [[Супрацьтанкавы ракетны комплекс|супрацьтанкавых ракетных комплексаў]] (СТРК), 14 [[Зэнітны ракетны комплекс|зэнітных ракетных комплексаў]] (ЗРК) «[[Тор (зэнітны ракетны комплекс)|Тор]]» і 96 [[Апэратыўна-тактычны ракетны комплекс|апэратыўна-тактычных ракетных комплексаў]] (АТРК; 60 9К72 «Эльбрус»)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сухапутныя войскі Беларусі|спасылка=https://www.globalsecurity.org/military/world/belarus/army-equipment.htm|выдавец=Партал «Сусьветная бясьпека» (Александрыя, штат [[Вірджынія]], ЗША)|мова=en|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранае абароны Беларусі мелі на ўзбраеньні: 140 баявых самалётаў (70 [[Су-25]]), 10 транспартных (6 [[Ан-26]]) і 10 навучальных Л-39, 168 транспартных [[верталёт]]аў (125 [[Мі-8]]), 50 ударных [[Мі-24]] і 16 выведвальных Мі-24К і -Р, 2 [[дывізіён]]ы ЗРК [[С-300]], 4 дывізіёны [[С-200]], 12 [[Батарэя (войска)|батарэяў]] ЗРК «[[Бук (зброя)|Бук]]» і С-125. 22 жніўня 2016 году на ўзбраеньне 77-га дывізіёна [[336-я рэактыўная артылерыйская брыгада|336-й рэактыўнай артылерыйскай брыгады]] ў Асіпавічах (Магілёўская вобласьць) паставілі 1-ю РСЗА «[[Палянэз (зброя)|Палянэз]]»<ref>{{Навіна|аўтар=Эдуард Мартынюк|загаловак=«Палянэз» прынята на ўзбраеньне беларускай арміі|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/palanez-prynjata-na-uzbraenne-belaruskaj-armii-50074-2016/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=22 жніўня 2016|дата доступу=19 студзеня 2020}}</ref>. == Замежная палітыка == {{Асноўны артыкул|Замежная палітыка Беларусі}} Паводле 1-га артыкула Канстытуцыі 1994 году, Рэспубліка Беларусь самастойна ажыцьцяўляе [[Замежная палітыка|замежную палітыку]]. Згодна з 18-м артыкулам «Рэспубліка Беларусь у сваёй замежнай палітыцы зыходзіць з прынцыпаў роўнасьці дзяржаваў, непрымяненьня сілы або пагрозы сілай, непарушнасьці межаў, мірнага ўрэгуляваньня спрэчак, неўмяшаньня ва ўнутраныя справы і іншых агульнапрызнаных прынцыпаў і нормаў [[Міжнароднае права|міжнароднага права]]. Рэспубліка Беларусь ставіць за мэту зрабіць сваю тэрыторыю бязьядзернай зонай, а дзяржаву — нэўтральнай»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Канстытуцыя 1994 году (са зьмяненьнямі і дапаўненьнямі)|спасылка=http://pravo.by/pravovaya-informatsiya/pomniki-gistoryi-prava-belarusi/kanstytutsyynae-prava-belarusi/kanstytutsyi-belarusi/kanstytutsyya-1994-goda-sa-zmyanennyami-i-dapa-nennyami-/|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2018|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. 14 лістапада 2005 году А. Лукашэнка падпісаў Закон «Аб зацьвярджэньні Асноўных напрамкаў унутранай і замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь». Паводле 24-га артыкула Закону, «стратэгічнымі мэтамі замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь ёсьць: абарона дзяржаўнага [[сувэрэнітэт]]у і тэрытарыяльнай цэласнасьці Рэспублікі Беларусь; абарона правоў, свабодаў і законных зацікаўленасьцяў грамадзянаў, грамадзкіх і дзяржаўных зацікаўленасьцяў»<ref>{{Навіна|аўтар=А. Лукашэнка|загаловак=Закон Рэспублікі Беларусь «Аб зацьвярджэньні Асноўных напрамкаў унутранай і замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь» ад 14 лістапада 2005 г. № 60-З|спасылка=http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h10500060|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=10 чэрвеня 2015|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. На 2020 год грамадзяне Беларусі маглі бязьвізава выяжджаць у 44 краіны, у тым ліку ў сумежныя Расею і Ўкраіну. У Беларусь маглі бязьвізава прыяжджаць грамадзяне 23 краінаў, у тым ліку Расеі і Ўкраіны. Таксама грамадзяне 74 дзяржаваў прыбывалі ў Беларусь бязьвізава праз нацыянальны [[Менск (нацыянальны аэрапорт)|аэрапорт «Менск»]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Бязьвізавы рух|спасылка=http://mfa.gov.by/be/visa/bezvizav_ruh/d13f36405deb6bb1.html|выдавец=Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. У 2017 годзе ўрад Беларусі падтрымліваў дыпляматычныя дачыненьні з 177 дзяржавамі (з 212). На 2020 год [[дыпляматычныя прадстаўніцтвы Беларусі]] працавалі ў 57 дзяржавах. Амбасадары Беларусі мелі акрэдытацыю паводле сумяшчальніцтва ў яшчэ 52 дзяржавах. У Беларусі працавала 48 амбасадаў, 4 аддзяленьні амбасадаў, 3 гандлёвыя прадстаўніцтвы і 39 консульстваў замежных дзяржаваў. Міжнародныя арганізацыі мелі ў Беларусі 18 прадстаўніцтваў. Яшчэ 91 замежная амбасада ў Варшаве, Вільні, Кіеве і Маскве мела акрэдытацыю ў Беларусі па сумяшчальніцтве<ref name="mfa.gov.by">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Замежная палітыка|спасылка=http://mfa.gov.by/be/foreign_policy/|выдавец=[[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. На 1 ліпеня 2019 году ўрад Беларусі браў удзел у 2566 двухбаковых і 1315 шматбаковых міжнародных дамовах<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Міжнароднае права|спасылка=http://mfa.gov.by/be/foreign_policy/interlaw/|выдавец=[[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=1 ліпеня 2019|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. У Беларусі няма наўпроставага выхаду да адкрытага мора для беспасярэдніх зносінаў зь несумежнымі дзяржавамі. Таму ў замежнай палітыцы Беларусі павышанае значэньне маюць дачыненьні з 5 сумежнымі дзяржавамі, кожная зь якіх мае выхад да мора: [[Латвія]]й, [[Летува|Летувой]], Польшчай, Расеяй і Ўкраінай. Апасродкавана празь іх землі ўрад Беларусі ажыцьцяўляе стасункі з астатнімі дзяржавамі. На 2020 год урад Беларусі браў удзел у 10 міжурадавых арганізацыях Эўропы: [[Садружнасьць незалежных дзяржаваў]] (1991), [[Арганізацыя бясьпекі і супрацы ў Эўропе]] (Вена, Аўстрыя; 1992), [[Эўрапейскі банк рэканструкцыі і разьвіцьця]] (Лёндан, Ангельшчына; 1992), [[Нарада энэргетычнай хартыі]] (Брусэль, Бэльгія; 1994), [[Цэнтральна-эўрапейская ініцыятыва]] (Трыест, Італія; 1996), [[Рада эўраатлянтычнага партнэрства]] (Брусэль, 1997), [[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі]] (2000), [[Арганізацыя Дамовы аб калектыўнай бясьпецы]] (Масква, Расея; 2003) і [[Эўразійскі эканамічны зьвяз]] (Масква, 2015). На сусьветным узроўні Беларусь была дзяржавай-удзельніцай 40 міжурадавых арганізацыяў, сярод якіх: [[Арганізацыя аб’яднаных нацыяў]] (Нью-Ёрк, ЗША; 1945), [[Сусьветны паштовы саюз]] (Бэрн, Швайцарыя; 1947), [[Міжнародны саюз электрасувязі]] (Жэнэва, Швайцарыя; 1947), [[Сусьветная мэтэаралягічная арганізацыя]] (Жэнэва, 1948), [[Міжнароднае бюро выставаў]] (Парыж, Францыя; 1951), [[Міжнародная арганізацыя працы]] (Жэнэва; 1954), [[Міжнароднае агенцтва атамнай энэргіі]] (Вена, 1957), [[Пастаянны трацейскі суд]] (Гаага, Нідэрлянды; 1962), [[Сусьветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасьці]] (Жэнэва, 1967), [[Сусьветны банк]] (Вашынгтон, ЗША; 1992), [[Міжнародны валютны фонд]] (Вашынгтон, 1992), [[Сусьветная арганізацыя здароўя]] (Жэнэва, Швайцарыя; 1992), [[Арганізацыя супрацы чыгунак]] (Варшава, Польшча; 1993), [[Сусьветная мытная арганізацыя]] (Брусэль, 1993), [[Міжнародная арганізацыя па стандартызацыі]] (Жэнэва, 1993), [[Міжнародная арганізацыя па цукры]] (Лёндан, 1993), [[Міжнародная электратэхнічная камісія]] (Жэнэва, 1993), [[Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі]] (Манрэаль, Канада; 1993), [[Сусьветная арганізацыя здароўя жывёлаў]] (Парыж, 1994), [[Міжпарлямэнцкі саюз]] (Парыж, 1995), [[Рух недалучэньня]] (Нью-Ёрк, 1998) і [[Міжнародная арганізацыя міграцыі]] (Жэнэва, 2005)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларусь і міжнародныя арганізацыі|спасылка=http://mfa.gov.by/be/mulateral/organization/|выдавец=Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Аўтамабільныя рэгістрацыйныя знакі Беларусі]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БелЭн|1}} * {{Літаратура/БелЭн|2}} * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/БелЭн|4}} * {{Літаратура/БелЭн|5}} * {{Літаратура/БелЭн|6}} * {{Літаратура/БелЭн|7}} * {{Літаратура/БелЭн|8}} * {{Літаратура/БелЭн|9}} * {{Літаратура/БелЭн|10}} * {{Літаратура/БелЭн|11}} * {{Літаратура/БелЭн|12}} * {{Літаратура/БелЭн|13}} * {{Літаратура/БелЭн|14}} * {{Літаратура/БелЭн|15}} * {{Літаратура/БелЭн|16}} * {{Літаратура/БелЭн|17}} * {{Літаратура/БелЭн|18-1}} * {{Літаратура/БелЭн|18-2}} * {{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік}} * [https://web.archive.org/web/20130131085145/http://www.belarus.by/by Афіцыйны сайт Беларусі] * [https://web.archive.org/web/20180210152324/http://map.letapis.by/by/#intro Мапа станаўленьня Беларусі] * [http://www.bielarus.net/ Беларуская Салідарнасьць] * [http://radzima.org Беларусь: адметныя мясьціны і помнікі], [[Radzima.org]] {{Добры артыкул}} {{Беларусь у тэмах}} {{Гісторыя Беларусі}} {{Краіны Эўропы}} {{Краіны праграмы Ўсходняга Партнэрства}} {{АБСЭ}} jfqr31jly0lbqncddtp52e195plpgef 0 20305 2696828 2685017 2026-10-15T15:20:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696828 wikitext text/x-wiki {{Краіна2 | СУП ППЗ = 1,58 трлн $ | Год падліку СУП ППЗ = 2024 | Месца паводле СУП ППЗ = | СУП ППЗ на чалавека = 6 287 $ | Год падліку СУП ППЗ на чалавека = 2024 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека = | СУП намінал = 373,072 млрд $ | Год падліку СУП намінал = 2024 | Месца паводле СУП намінал = | СУП намінал на чалавека = 1 484 $ | Год падліку СУП намінал на чалавека = 2024 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = }} '''Пакіста́н''' (на [[урду]]: پاکستان) — краіна ў [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]]. Мае выхад да [[Арабскае мора|Арабскага мора]] на поўдні, мяжуе з [[Аўганістан]]ам на паўночным захадзе (2430 км), з [[Іран]]ам на паўднёвым захадзе (909 км), з [[Кітай|Кітаем]] на поўначы (523 км) і [[Індыя]]й на ўсходзе (2912 км). Пакістан ёсьць шостай паводле колькасьці насельніцтва краінай у сьвеце, якая мае другое паводле велічыні мусульманскае насельніцтва ў сьвеце пасьля [[Інданэзія|Інданэзіі]]. Тэрыторыя, якая на сёньня ўваходзіць у склад краіны, была домам для некалькіх старажытных культураў і пераплятаецца з гісторыяй індыйскага субкантынэнту. У даўнія часы у рэгіёне панавалі каралеўствы знаснаваныя на розных веравызнаньняз і культурах, у тым ліку [[індуізм]]у, інда-грэкаў, [[іслам|мусульманаў]], цюрка-манголаў, аўганцаў і [[сыкгі|сыкгаў]]. Вобласьць уваходзілся ў склад шматлікіх імпэрыяў і дынастыяў, у тым ліку пэрсыдзкай [[Дзяржава Ахемэнідаў|імпэрыі Ахемэнідаў]], дзяржавы [[Аляксандар Македонскі|Аляксандра Македонскага]], [[імпэрыя Сэлеўкідаў|імпэрыі Сэлеўкідаў]], індыйскай [[імпэрыя Маурыяў|імпэрыі Маурыяў]], [[імпэрыя Гупта|імпэрыі Гупта]]<ref> Wynbrandt, James (2009). «A Brief History of Pakistan». Infobase Publishing, 2009. — ISBN 9780816061846.</ref>, арабскага [[Амэядзкі халіфат|халіфату Амэядаў]], [[Дэлійскі султанат|Дэлійскага султанату]], [[Мангольская імпэрыя|Мангольскай імпэрыі]], [[імпэрыя Вялікіх Маголаў|імпэрыі Маголаў]], аўганскай [[Дуранійская імпэрыя|Дуранійскай імпэрыі]], часткова [[імпэрыя сыкгаў|імпэрыі сыкгаў]], а таксама [[Брытанская імпэрыя|Брытанскае імпэрыі]]<ref>[https://web.archive.org/web/20081121052313/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0616 «Pakistan»]. The Oxford Encyclopedia of the Islamic World.</ref><ref>[http://www.historytoday.com/ian-talbot/jinnah-and-making-pakistan «Jinnah and the Making of Pakistan»]. History Today.</ref>. Пакістан зьяўляецца этнічна і лінгвістычна разнастайнай краінай, з такой жа разнастайнасьцю дзікай прыроды і ляндшафту. Першапачаткова быў утвораны як дамініён Пакістан пад кіраўніцтвам [[Мугамад Алі Джына|Мугамада Алі Джыны]] і ачольванай ім мусульманскай лігі, але пасьля прыняцьця канстытуцыі ў 1956 годзе, стаў ісламскай рэспублікай. Этнічная грамадзянская вайна і індыйскае ваеннае ўмяшаньне ў 1971 годзе прывялі да аддзяленьня Ўсходняга Пакістана і стварэньня на ягоным тле новай краіны [[Банглядэш]]<ref>[https://www.dawn.com/news/1359141/special-report-the-breakup-of-pakistan-1969-1971 «Special report: The Breakup of Pakistan 1969–1971»]. 2017-09-23.</ref>. У 1973 году Пакістан прыняў новую канстытуцыю, якая прадугледжвае, што ўсе законы павінны адпавядаць прадпісаньням ісламу, выкладзеным у [[Каран]]е і [[Сунна|Суньне]]<ref>Iqbal, Khurshid (2009). [https://books.google.com/books?id=1Wh8AgAAQBAJ&pg=PA189 «The Right to Development in International Law: The Case of Pakistan»]. Routledge. — С. 189. — ISBN 978-1-134-01999-1.</ref>. Пакістан клясыфікуецца як рэгіянальная дзяржава<ref> Buzan, Barry; Wæver, Ole (2003). [https://books.google.com/books?id=N3LfkrrNM4QC&pg=PA55 «Regions and Powers: The Structure of International Security»]. Cambridge University Press. — С. 55. — ISBN 978-0-521-89111-0.</ref><ref>Rajagopalan, Rajesh (2011), [https://books.google.com/books?id=l2WrAgAAQBAJ&pg=PA193 «Pakistan: regional power, global problem?»], in Nadine Godehardt; Dirk Nabers, Regional Orders and Regional Powers, Routledge. — С. 193–208. — ISBN 978-1-136-71891-5.</ref><ref>Paul, T. V. (2012). [https://books.google.com/?id=ofzH6pFO9iUC&pg=PA11&dq=is+pakistan+a+regional+power#v=onepage&q=is%20pakistan%20a%20regional%20power&f=false «International Relations Theory and Regional Transformation»]. Cambridge University Press. — С. 11. — ISBN 978-1-107-02021-4.</ref> сярэдняй магутнасьці<ref>Barry Buzan (2004). [https://books.google.com/books?id=XvtS5hKg9jYC&pg=PR8 «The United States and the great powers: world politics in the twenty-first century»]. Polity. — С. 71, 99. — ISBN 978-0-7456-3374-9.</ref>. Мае шостую паводле велічыні колькасьць узброеных сілаў у сьвеце, а таксама мае [[ядзерная энэргетыка|атамную энэргетыку]]. Акрамя таго, Пакістан зьяўляецца адзінай краінай мусульманскага сьвету і другой краінай [[Паўднёвая Азія|Паўднёвае Азіі]], якая мае [[ядзерная зброя|ядзерную зброю]]. Пакістан мае паўпрамысловую эканоміку з добра інтэграваным сэктарам сельскай гаспадаркі і сэктарам паслуг, які няўхільна расьце<ref>[http://www.dawn.com/news/1189624 «Services sector: domestic and outward growth»]. Dawn.</ref><ref>[http://tribune.com.pk/story/884102/services-sector-realising-pakistans-export-potential/ «Services sector: Realising Pakistan's export potential»]. The Express Tribune.</ref>. Дзяржава ўваходзіць у лік разьвіваных краінаў і вядучых эканомік сьвету паводле паказчыку росту СУП<ref>[http://www.dawn.com/news/1218182 «Pakistan an emerging market economy: IMF»]. Dawn.</ref>. Даволі хутка ў Пакістане расьце сярэдняя кляса ў параўненьні з сусьветным паказчыкам<ref>[http://tribune.com.pk/story/973649/pakistan-has-18th-largest-middle-class-in-the-world-report «Pakistan has 18th largest 'middle class' in the world: report»]. The Express Tribune.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150114072125/http://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-ranking-table «GDP ranking. Data»]. Worldbank.</ref>. Палітычная гісторыя Пакістану пасьля атрыманьня незалежнасьці характарызавалася пэрыядамі вайсковага панаваньня, палітычнай нестабільнасьці і канфліктаў зь Індыяй. Краіна працягвае сутыкацца з складанасьцямі і праблемамі, у ліку якіх перанаселенасьць, тэрарызм, [[беднасьць]], непісьменнасьць і [[карупцыя]]<ref>Mathew Joseph C. (2016). [https://books.google.com/books?id=6iUlDwAAQBAJ&pg=PA337 «Understanding Pakistan: Emerging Voices from India»]. Taylor & Francis. — С. 337. — ISBN 978-1-351-99725-6.</ref><ref>[http://aiddata.org/blog/poverty-in-pakistan-numerous-efforts-many-numbers-not-enough-results «Poverty in Pakistan: Numerous efforts, many numbers, not enough results»]. AidData.</ref><ref>[http://tribune.com.pk/story/953303/over-last-9-months-70-decline-in-terrorist-attacks-in-pakistan/ «70% decline in terrorist attacks in Pakistan»]. The Express Tribune.</ref>. Пакістан зьяўляецца чальцом [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў]], [[Садружнасьць нацыяў|Садружнасьці нацыяў]], [[Сусьветная гандлёвая арганізацыя|Сусьветнай гандлёвай арганізацыі]], назіральнікам [[Шанхайская арганізацыя супрацы|Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва]], чальцом разьвіваных краінаў G33. == Гісторыя == Вэдычны пэрыяд, які ахоплівае час ад 1500 да 500 гадоў да н. э., характарызаваліся індаарыйскай культурай. На працягу гэтага пэрыяду былі складзены [[Веды (індуізм)|Веды]], старажытныя індуісцкія пісаньні. Апасьля гэтая культура была добра вядомая ў рэгіёне<ref>Marian Rengel (2004). [https://books.google.com/books?id=WJMlW-zDE14C ''«Pakistan: a primary source cultural guide»'']. New York: The Rosen Publishing Group Inc. — С. 58–59, 100–102. — ISBN 978-0-8239-4001-1.</ref>. Горад [[Мултан]] быў важным цэнтрам паломніцтва [[індуізм|індуістаў]]<ref> Sarina Singh; Lindsay Brow; Paul Clammer; Rodney Cocks; John Mock (2008). [https://books.google.com/books?id=zn8I4qEew9oC ''«Pakistan & the Karakoram Highway»'']. Lonely Planet. — С. 60, 128, 376. — ISBN 978-1-74104-542-0.</ref>. Ведычная цывілізацыя квітнела ў [[Панджаб (Пакістан)|Панджабе]]<ref name="Kindesley">Singh, Vipul (2008). [https://books.google.com/books?id=wsiXwh_tIGkC «The Pearson Indian History Manual for the UPSC Civil Services Preliminary Examination»]. Dorling Kindesley, licensees of Pearson Education India. — С. 3–4, 15, 88–90, 152, 162. — ISBN 978-81-317-1753-0.</ref>. Сярод імпэрыяў, якія ўключалі ў свой склад тэрыторыю сучаснага Пакістану, вылучаюцца пэрсыдзкая [[дзяржава Ахемэнідаў|імпэрыя Ахемэнідаў]] (каля 519 году да н. э.), імпэрыя [[Аляксандар Македонскі|Аляксандра Македонскага]] (326 год да н.э.)<ref>del Testa, David W. ed. (2001). [https://books.google.com/?id=vSwi2TYabS4C&pg=PA7 «Government Leaders, Military Rulers, and Political Activists»]. Westport, CN: The Oryx Press. — С. 7. — ISBN 978-1-57356-153-2.</ref> і [[імпэрыя Маурыяў]], заснаваная [[Чандрагупта Маурыя]] і пашыранае за часам [[Ашока|Ашокі Вялікага]] (да 185 году да н. э.)<ref name="Kindesley"/>. [[Інда-грэцкае каралеўства]] заснаванае [[Дэмэтрыюс Бактр|Дэмэтрыюсам Бактрам]] (180—165 гады да н. э.) уключала ў свой склад [[Гандгара]] і Панджаб і дасягнула свайго найбольшага памеру пры [[Мэнандэр Сатэр|Мэнандэры]], за часам якіх квітнела грэцка-будыйскай культура ў рэгіёне<ref name="Kindesley"/>. У канцы VI стагодзьдзя да н. э. у рэгіёне быў створаны цэнтар адукацыі, які лічыцца адным з самых старажытных у сьвеце<ref name="Scharfe">Scharfe, Hartmut; Bronkhorst, Johannes; Spuler, Bertold; Altenmüller, Hartwig (2002). «Handbuch Der Orientalistik: India. Education in ancient India». — С. 141. — ISBN 978-90-04-12556-8.</ref>. Школа складалася зь некалькіх манастыроў зь невялікімі інтэрнатамі або аўдыторыямі, дзе праводзіліся заняткі на індывідуальнай аснове<ref name="Scharfe"/>. Гэты старажытны цэнтар адукацыі быў задакумэнтаваны грэкамі падчас уварваньня Аляксандра Вялікага, як месца якое не было падобнае на Грэцыю, а таксама было згадана кітайскімі пілігрымамі ў IV або V стагодзьдзі н. э.<ref>Mookerji, Radha Kumud (1951). «Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist» (2nd ed.). Motilal Banarsidass. — С. 478–479. — ISBN 978-81-208-0423-4.</ref> [[Файл:View of Makli by Usman Ghani (cropped).jpg|значак|зьлева|Нэкропаль [[Маклі]], аб’ект [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]], стаў вядомым месцам пахаваньня прадстаўнікоў дынастыі [[Дынастыя Сама|Сама]]<ref>Junejo, Rabela (08.2020). [https://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12625583/index.pdf «Architectural Encounters at Makli Necropolis (14th—18th Centuries)»]. History of Architecture. Middle East Technical University. — С. iv, 2.</ref>.]] Арабскі заваёўнік [[Мугамад ібн Касім]] захапіў Сынд і некаторыя рэгіёны Панджабу ў 711 годзе<ref>Mufti, Shahan (2013). [https://books.google.com/books?id=Jb9vDwAAQBAJ&pg=PA134 «The Faithful Scribe: A Story of Islam, Pakistan, Family and War»]. Other Press. — С. 124. — ISBN 978-1-59051-505-1.</ref>. Афіцыйная храналёгія пакістанскага ўраду сьцьвярджае, што менавіта ў гэты час былі закладзеныя падмуркі сучаснай краіны<ref>Hoodbhoy, Pervez (2023). [https://books.google.com/books?id=MgSqEAAAQBAJ «Pakistan: Origins, Identity and Future»]. Taylor & Francis. — ISBN 978-1-000-85667-5.</ref>. У раньні сярэднявечны час [[іслам]] знайшоў свой распаўсюд у рэгіёне{{Зноска|Cavendish|2006|Cavendish|318}}. Да прыходу ісламу, які пачаўся ў VIII стагодзьдзі, у рэгіёне Пакістану культавалася мноства розных рэлігіяў, у тым ліку [[індуізм]], [[будызм]], [[джайнізм]] і [[зараастрызм]]{{Зноска|Malik|2006|Malik|47}}. У гэты час [[суфізм|суфійскія]] місіянэры адыгралі ключавую ролю ў навяртаньні большасьці насельніцтва рэгіёну ў іслам<ref>Lapidus, Ira M. (13.10.2014). [https://books.google.com/books?id=ZkJpBAAAQBAJ&pg=PA274 «A History of Islamic Societies»]. Cambridge University Press. — С. 274. — ISBN 978-0-521-73297-0.</ref>. Пасьля паразы цюркскіх і індуісцкіх дынастыяў шагі, якія кіравалі [[Кабульская даліна|Кабульскай далінай]], [[Гандгара]]й і заходнім Панджабам у VII—XI стагодзьдзях, некалькі пасьлядоўных мусульманскіх імпэрыяў кіравалі рэгіёнам, у тым ліку [[імпэрыя Газнэвідаў]] у 975—1187 гады, Каралеўства [[Гурыды|гурыдаў]] і [[Дэлійскі султанат]] у 1206—1526 гады<ref>Samad, Rafi U. (2011). [https://books.google.com/books?id=PMEd8Cqh-YQC&pg=PA275 «The Grandeur of Gandhara: The Ancient Buddhist Civilization of the Swat, Peshawar, Kabul and Indus Valleys»]. Algora Pib. — С. 275. — ISBN 978-0-87586-860-8.</ref>. Дэлійскі султанат саступіў сваё месца [[Імпэрыя Вялікіх Маголаў|Імпэрыі Вялікіх Маголаў]]<ref>Faroqhi, Suraiya (8.08.2019). [https://books.google.com/books?id=CPalDwAAQBAJ&pg=PT18 «The Ottoman and Mughal Empires Social History in the Early Modern World»]. Bloomsbury Publishing. — ISBN 978-1-78831-872-3.</ref>. Маголы прынесьлі [[Пэрсыдзкая літаратура|пэрсыдзкую літаратуру]] і высокую культуру, заклаўшы карані [[Інда-пэрсыдзкая культура|інда-пэрсыдзкай культуры]] ў рэгіёне<ref>Canfield, Robert L. (2002). [https://books.google.com/books?id=g3JhKNSk8tQC&pg=PA4 «Turko-Persia in historical perspective»]. Cambridge University Press. — С. 4—21. — ISBN 978-0-521-52291-5.</ref>. На тэрыторыі сучаснага Пакістану ключавымі гарадамі таго часу былі [[Мултан]], [[Лагор]], [[Пэшавар]] і [[Тата (горад)|Тата]]<ref>Chandra, Satish (2005). [https://books.google.com/books?id=0Rm9MC4DDrcC&pg=PA365 «Medieval India: From Sultanat to the Mughals Part II»]. Har-Anand Publications. — С. 365. — ISBN 978-81-241-1066-9.</ref>, якія былі абраныя месцамі ўзьвядзеньня ўражлівых будынкаў эпохі Вялікіх Маголаў{{Зноска|Malik|2006|Malik|79}}. У пачатку XVI стагодзьдзя рэгіён заставаўся пад уладай Імпэрыі Вялікіх Маголаў<ref>Metcalf, Barbara D.; Metcalf, Thomas R. (2006). [https://books.google.com/books?id=mjIfqyY7jlsC&pg=PA221 «A Concise History of Modern India»]. Cambridge University Press. — С. 221. — ISBN 978-1-139-45887-0.</ref>. У XVIII стагодзьдзі павольны распад імпэрыі быў паскораны зьяўленьнем канкуруючых дзяржаваў, як то [[Імпэрыя маратгаў]], а пазьней [[Імпэрыя сыкгаў|Імпэрыяй сыкгаў]], а таксама ўварваньнямі [[Надыр-шаг]]а з Ірану ў 1739 годзе і Імпэрыі Дурані ў Аўганістан у 1759 годзе<ref>MacDonald, Myra (2017). [https://books.google.com/books?id=LxgxDgAAQBAJ&pg=PA85 «Defeat is an Orphan: How Pakistan Lost the Great South Asian War»]. C. Hurst & Co. — С. 85. — ISBN 978-1-84904-858-3.</ref>. На той час узрослая палітычная ўлада брытанцаў у [[Бэнгалія|Бэнгаліі]] яшчэ не дасягнула тэрыторый сучаснага Пакістану<ref>Simpson, Andrew (30.08.2007). [https://books.google.com/books?id=F3XvBbdWCKYC&pg=PA102 «Language and National Identity in Asia»]. OUP Oxford. — С. 102. — ISBN 978-0-19-153308-2.</ref>. [[Файл:Sir Syed1.jpg|значак|зьлева|Сэр [[Саед Агмэд Хан]] сфармуляваў сваё бачаньне ўладкаваньня грамадзтва, на грунце якога паўстаў Пакістан.]] Аніводная частка сучаснага Пакістану не была пад брытанскай уладай да 1839 году, калі быў захоплены [[Карачы]], на той час невялікая рыбацкая вёска, якой кіравалі талпуры Сынду. Гэтае паселішча было абароненае гліняным фортам, які ахоўваў гавань<ref>Rustomji, Behram Sohrab H. J. (1952). [https://books.google.com/books?id=j-wprhxyyPIC «Karachi, 1839—1947 (a Short History of the Foundation and Growth of Karachi)»]. Excelsior Electric Printing Works.</ref><ref>Walbridge, Linda (12.10.2012). [https://books.google.com/books?id=asH5ND-3V8sC&pg=PA177 «The Christians of Pakistan: The Passion of Bishop John Joseph»]. Taylor & Francis. — С. 177. — ISBN 978-1-136-13186-8.</ref>, і выкарыстоўвалася як анкляў з портам і вайсковай базай за часам [[Першая аўганская вайна|Першай аўганскай вайны]], якая рушыла ўсьлед<ref>Gayer, Laurent (2014). [https://books.google.com/books?id=BklRBAAAQBAJ&pg=PA42 «Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City»]. Oxford University Press. — С. 42. — ISBN 978-0-19-935444-3.</ref>. Астатняя частка [[Сынд]]у была набытая [[Брытанская Ост-Індзкая кампанія|Ост-Індзкай кампаніяй]] у 1843 годзе<ref>Sharma, Anamika; D'Angelo, James; Giri, Ram Ashish, eds. (14.09.2020). [https://books.google.com/books?id=FRP9DwAAQBAJ&pg=PA130 «Functional Variations in English: Theoretical Considerations and Practical Challenges»]. Springer International Publishing. — С. 130. — ISBN 978-3-030-52225-4.</ref>, а пасьля, праз сэрыю войнаў і дамоваў, а таксама пасьля [[паўстаньне сыпаяў|паўстаньня сыпаяў]], у беспасярэднее кіраваньне каралевы [[Вікторыя (каралева Вялікабрытаніі)|Вікторыі]] [[Брытанская імпэрыя|Брытанскай імпэрыі]]<ref>Pirbhai, M. Reza (2009). [https://books.google.com/books?id=jEOCeD7ntzUC&pg=PR21 «Reconsidering Islam in a South Asian Context»]. Brill Publishers. — ISBN 978-90-04-17758-1.</ref>. Ключавыя канфлікты ўлучалі канфлікты супраць дынастыі бэлуджскіх талпураў, якія скончыліся [[бітва пры Міяні|бітвай пры Міяні]] ў 1843 годзе ў Сындзе<ref>Harjani, Dayal N. (19.07.2018). [https://books.google.com/books?id=J4ZlDwAAQBAJ&pg=PT244 «Sindhi Roots & Rituals — Part 1»]. Notion Press. — ISBN 978-1-64249-289-7.</ref>, ангельска-сыкгскія войны<ref>Cook, Hugh C. B. (1975). [https://books.google.com/books?id=i0RuAAAAMAAJ «The Sikh Wars: The British Army in the Punjab, 1845—1849»]. L. Cooper. — ISBN 978-0-85052-164-1.</ref> і ангельска-аўганскія войны. Да 1893 году ўвесь сучасны Пакістан уваходзіў у склад Брытанскай імпэрыі і заставаўся там да набыцьця незалежнасьці ў 1947 годзе{{Зноска|Cavendish|2006|Cavendish|365}}. Пад брытанскім панаваньнем сучасны Пакістан быў пераважна падзелены на Сынд, [[Панджаб (Пакістан)|Панджаб]] і [[Бэлуджыстан (Пакістан)|Бэлуджыстан]]. У рэгіён таксама ўваходзілі розныя княствы, найбуйнейшым зь якіх быў [[Багавалпур]]<ref>Law, Gwillim (1999). [https://books.google.com/books?id=nXCeCQAAQBAJ&pg=PA276 «Administrative Subdivisions of Countries: A Comprehensive World Reference, 1900 Through 1998»]. McFarland & Company. — С. 276. — ISBN 978-1-4766-0447-3.</ref><ref>Hussain, Shafqat (2015). [https://books.google.com/books?id=4PfOBwAAQBAJ&pg=PA112 «Remoteness and Modernity: Transformation and Continuity in Northern Pakistan»]. Yale University Press. — С. 112. — ISBN 978-0-300-20555-8.</ref>. Важным паўстаньнем супраць брытанцаў у рэгіёне стала [[Індыйскае паўстаньне 1857 году]], вядомае ў той час як Сыпайскі мяцеж. Рознагалосьсі ў адносінах паміж [[індуізм]]ам і [[іслам]]ам прывялі да значнай напружанасьці ў [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]], што выклікала рэлігійны гвалт. Спрэчкі вакол мовы яшчэ больш пагоршылі напружанасьць паміж індуістамі і мусульманамі<ref>Hali, Khvajah Altaf Husain; Akhtar, Saleem (1993). [https://books.google.com/books?id=hV1DAAAACAAJ «Ḥayāt-i jāved»]. Lāhore: Sang-i Mīl Publications. — ISBN 978-969-35-0186-5.</ref>. Мусульманскі інтэлектуальны рух, які ачоліў сэр [[Саед Агмэд Хан]], каб супрацьстаяць індуісцкаму адраджэньню, выступаў за тэорыю дзьвюх нацыяў і прывёў да стварэньня [[Мусульманская ліга|Ўсеіндыйскай мусульманскай лігі]] ў 1906 годзе<ref>Holt, Andrew; Curta, Florin, eds. (28.11.2016). [https://books.google.com/books?id=ouTNEAAAQBAJ&pg=PT1339 «Great Events in Religion: An Encyclopedia of Pivotal Events in Religious History. 3 Volumes»]. Bloomsbury Publishing. — ISBN 979-8-216-09187-5.</ref>. У сакавіку 1929 году ў адказ на даклад Нэру [[Мугамад Алі Джына]], заснавальнік Пакістану, апублікаваў свае чатырнаццаць пунктаў, якія ўлучалі прапановы па абароне інтарэсаў мусульманскай меншасьці ў аб’яднанай Індыі. Гэтыя прапановы былі адхіленыя. У сваім звароце ад 29 сьнежня 1930 году [[Мугамад Ікбал|Аляма Ікбал]] выступіў за аб’яднаньне штатаў з мусульманскай большасьцю ў паўночна-заходняй Індыі, у тым ліку Панджаба, паўночна-заходняй памежнай правінцыі, Сынду і Бэлуджыстану. Меркаваньне, што брытанскія правінцыйныя ўрады пад кіраўніцтвам кангрэса ігнаравалі Мусульманскую лігу з 1937 па 1939 гады, матывавала Джыну ды іншых лідэраў Мусульманскай лігі прасунуць тэорыю дзьвюх нацыяў<ref>Pandeya, Visva Mohana (2003). [https://books.google.com/books?id=Vu2lu-ZI-vQC&pg=PA37 «Historiography of India’s Partition: An Analysis of Imperialist Writings»]. Atlantic Publishers & Distributors. — С. 37. — ISBN 978-81-269-0314-6.</ref><ref>Basu, Dipak; Miroshnik, Victoria (16.08.2017). [https://books.google.com/books?id=lhUwDwAAQBAJ&pg=PA158 «India as an Organization: Volume One: A Strategic Risk Analysis of Ideals, Heritage and Vision»]. Volume 1. Springer International Publishing. — С. 158. — ISBN 978-3-319-53371-1.</ref>. Гэта прывяло да прыняцьця [[Лагорская рэзалюцыя|Лагорскай рэзалюцыі]] 1940 году, прадстаўленай [[Абул Касэм Фазлул Гак|Абулам Касэмам Фазлулам Гакам]], таксама вядомай як Пакістанская рэзалюцыя<ref>Khan, M. H. (09.2016). [https://books.google.com/books?id=Dp-QDQAAQBAJ&pg=PA17 «Memoir of M. H. Khan: Turbulence in the Indian Subcontinent»]. Mereo Books. — С. 17. — ISBN 978-1-86151-569-8.</ref>. Імя краіны «Пакістан» азначае «краіна чысьціні» на [[урду|ўрду]] і [[пэрсыдзкая мова|фарсі]]. Яго прыдумаў у 1934 годзе (спачатку як «Пакстан») Чоўдгуры Рахмат Алі, які і апублікаваў яго ў сваім артыкуле «Цяпер або ніколі»<ref>Choudhary Rahmat Ali (28.01.1933). «Now or never: Are we to live or perish for ever?».</ref>. Імя мусіла абазначаць «трыццаць мільёнаў мусульманаў Пакстану, якія жывуць у пяці Паўночных правінцыях (Брытанскае) Індыі — Панджабе, Аўганіі (вядомай таксама як Паўночна-Заходняя памежная правінцыя), Кашміры, Сындзе і Бэлуджыстане»<ref>Wolpert, Stanley A. (1984). «Jinnah of Pakistan». New York: Oxford University Press. — ISBN 0-19-503412-0</ref>. Незалежнасьць ад Брытаніі атрыманая ў 1947; датуль Пакістан уваходзіў у склад Індыі; рэспубліка абвешчаная ў 1956. Усходні Пакістан стаў самастойнай краінай [[Банглядэш]] у [[1971]] годзе. Пасьля грамадзянскай вайны ўлада перайшла да [[Зульфікар Алі Бгута]], ён быў скінуты генэралам [[Мугамад Зія-уль-Гак|Зія уль-Гакам]] у 1977 і пакараны сьмерцю ў 1979. Агітацыя за правядзеньне вольных выбараў была пачатая [[Бэназір Бгута]] ў [[1986]], яна была абраная прэзыдэнтам у 1988 (вызваленая ад улады ў 1990). Пакістан далучыўся да Садружнасьці ў 1989. Урад Ісламскага дэмакратычнага альянсу ўвёў законы шарыяту і пачаў зьдзяйсьняць праграму прыватызацыі ў 1991. У 1993 [[Фарух Легары]] быў абраны прэзыдэнтам, абяцаў аднавіць поўную парлямэнцкую палітычную сыстэму. Бэназір Бгута была абраная прэм’ер-міністрам у 1993. Ад 2018<ref>{{Спасылка|url=https://www.belarus.by/by/government/events/lukashenka-pavnshava-aryfa-alv-z-vybrannem-prezdentam-pakstana_i_85253.html|загаловак=Лукашэнка павіншаваў Арыфа Алві з выбраннем Прэзідэнтам Пакістана | праект=Belarus.by|дата публікацыі=6 верасьня 2018}}</ref> да 2024 году прэзыдэнтам Пакістану быў [[Арыф Алві]]<ref>{{Спасылка|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/pakistani-presidents-5-year-term-ends-but-alvi-continues/2986371|загаловак=Pakistani president's 5-year term ends but Alvi continues|мова=en|дата публікацыі=9 верасьня 2023|аўтар=Islamuddin Sajid, Aamir Latif|выдавец=Anadolu Ajansı}}</ref>. Ад 2018 да 2022 году прэм’ер-міністрам Пакістану быў [[Імран Хан]]<ref>{{Спасылка|url=https://www.bbc.com/russian/news-61055649|загаловак=Отстранен от власти премьер-министр Пакистана Имран Хан. Он был с визитом в Москве, когда началось вторжение в Украину|выдавец=BBC|мова=ru|дата публікацыі=9 красавіка 2022}}</ref>. == Геаграфія == [[Файл:Koppen-Geiger Map PAK present.svg|значак|Мапа [[кліматычная клясыфікацыя Кёпэна|кліматычнай клясыфікацыі Кёпэна]] Пакістану.]] З улікам разнастайных геаграфічных і кліматычных умоваў Пакістану тут можна пабачыць шырокі спэктар дзікай прыроды<ref>Cheng, Gong; Wang, Sibao; Zhou, Xiao-Nong; Guo, Xiao-kui; Feng, Xinyu, eds. (23.12.2022). [https://books.google.com/books?id=5a-jEAAAQBAJ&pg=PA81 «Needs and potential application of one health approach in the control of vector-borne and zoonotic infectious disease»]. Frontiers Media. — С. 81. — ISBN 978-2-8325-0956-2.</ref>. Пакістан займае плошчу {{Лік|881913}} км²<ref>Agarwal, Aakash; Ahmad, Alaaeldin Azmi, eds. (27.01.2021). [https://books.google.com/books?id=2doMEAAAQBAJ&pg=PT196 «Early Onset Scoliosis: Guidelines for Management in Resource-Limited Settings»]. CRC Press. — ISBN 978-1-000-29866-6.</ref>, што параўнальна з памерамі Францыі і Вялікабрытаніі ў сукупнасьці<ref>Malik, Akhtar Hussain (1.04.2015). [https://books.google.com/books?id=2wDECQAAQBAJ&pg=PA12 «A Comparative Study of Elite English-Medium Schools, Public Schools, and Islamic Madaris in Contemporary Pakistan»]. — С. 12. — ISBN 978-1-329-05775-3.</ref>. Паводле агульнай плошчы тэрыторыі краіна займае 33-ы радок<ref>Mordi, Chima; Adisa, Toyin Ajibade, eds. (16.05.2022). [https://books.google.com/books?id=rP5vEAAAQBAJ&pg=PA292 «HRM in the Global South: A Critical Perspective»]. Springer International Publishing. — С. 292. — ISBN 978-3-030-98309-3.</ref>, але гэтая лічба залежыць ад спрэчнага статусу [[Кашмір|Кашміру]]. Пакістан мае берагавую лінію працягласьцю 1046 км уздоўж [[Арабскае мора|Арабскага мора]] і [[Аманская затока|Аманскай затокі]]<ref>Haque, Jameel (2002). [https://books.google.com/books?id=dKbwqo_xAP8C&pg=PA6 «Pakistan»]. Gareth Stevens. — С. 6. — ISBN 978-0-8368-2352-3.</ref><ref>[https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Oman «Gulf of Oman»]. Encyclopedia Britannica.</ref> і мае агульныя сухаземныя межы працягласьцю 6774 км, у тым ліку 2430 км з [[Аўганістан]]ам, 523 км з [[Кітай|Кітаем]], 2912 км зь [[Індыя]]й і 909 км з [[Іран]]ам. Пакістан мае марскую мяжу з [[Аман]]ам<ref>Karaman, Igor V. (2012). [https://books.google.com/books?id=gVEeXzCJEGYC&pg=PA346 «Dispute Resolution in the Law of the Sea»]. Martinus Nijhoff Publishers. — С. 346. — ISBN 978-90-04-21202-2.</ref> і мяжуе з [[Таджыкістан]]ам праз [[Ваханскі калідор]]<ref>Banerjee, Gautam (2.04.2019). [https://books.google.com/books?id=6c6PDwAAQBAJ&pg=PT92 «China’s Great Leap Forward-II: The China Pakistan Economic Corridorand Strategic Reshaping of Indian Neighbourhood»]. Lancer Publishers. — ISBN 978-1-940988-43-6.</ref>. Разьмешчаны на скрыжаваньні [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]], [[Блізкі Ўсход|Блізкага Ўсходу]] і [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]], што надае яму геапалітычнае значэньне<ref>Kreft, Heinrich (2007). [https://www.files.ethz.ch/isn/47558/Pakistan.pdf «The Geopolitical Importance of Pakistan»]. ETH Zurich.</ref>. Геалягічна Пакістан знаходзіцца паміж шоўнай зонаю Інд-Цангпа і Індыйскай тэктанічнай плітою ў Сындзе і Панджабе, у той час як Бэлуджыстан і большая частка Хайбэр-Пахтунхвы месьціцца на [[Эўразійская пліта|Эўразійскай пліце]], галоўным чынам на [[Іранскае ўзвышша|Іранскім узвышшы]]. Гілгіт-Балтыстан і Азад Кашмір ляжаць уздоўж краю [[Індыйская пліта|Індыйскай пліты]], таму схільныя да магутных землятрусаў. [[Файл:Indus.A2002274.0610.1km.jpg|значак|зьлева|Спадарожнікавы здымак Пакістану.]] Краявіды Пакістану вар’ююцца ад прыбярэжных раўнінаў да пакрытых ледавіком гораў, маючы пустэльні, лясы, пагоркі і ўзвышшы{{Зноска|Cavendish|2006|Cavendish|297}}. Краіна падзеленая на тры асноўныя геаграфічныя зоны, як то паўночнае нагор’е, раўніну ракі [[Інд]] і плята Бэлуджыстан{{Зноска|Blood|Blood|Blood|82}}. Паўночнае нагор’е ўлучае горныя хрыбты [[Каракарум]], [[Гіндукуш]] і [[Памір (горная сыстэма)|Памір]], дзе месьціцца адныя з самых высокіх вяршыняў сьвету, у тым ліку пяць з чатырнаццаці васьмітысячнікаў<ref>Jiwani, Azam H. (19.08.2021). [https://books.google.com/books?id=xns-EAAAQBAJ&pg=PA54 «Humanizing Medicine: Making Health Tangible: Memoirs of Engagement with a Global Development Network»]. FriesenPress. — С. 54. — ISBN 978-1-0391-0908-7.</ref><ref>Bright, Michael (24.10.2017). [https://books.google.com/books?id=3ZNADwAAQBAJ&pg=PA681 «1001 Natural Wonders You Must See Before You Die»]. Book Sales. — С. 681. — ISBN 978-0-7858-3583-7.</ref>. Плята Бэлуджыстану знаходзіцца на захадзе, а пустэльня [[Тар (пустэльня)|Тар]] месьціцца на ўсходзе краіны{{Зноска|Blood|Blood|Blood|83}}<ref>Ahmad, Aijazuddin (2009). [https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA24 «Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach»]. Concept Publishing Company. — С. 24. — ISBN 978-81-8069-568-1.</ref><ref>Hasan, Arif; Raza, Mansoor (2009). [https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&pg=PA10 «Migration and Small Towns in Pakistan»]. Human Settlements Programme, International Institute for Environment and Development. — С. 10–12. — ISBN 978-1-84369-734-3.</ref>. Рака Інд мае даўжыню ў 1609 км, а ейныя прытокі перасякаюць краіну ад Кашміру да Арабскага мора, а ўздоўж яе раскіданыя алювіяльныя раўніны ў рэгіёнах Панджаб і Сынд<ref>Samuel, Paul S., ed. (24.02.2016). [https://books.google.com/books?id=r6GmCwAAQBAJ&pg=PA129 «Meteorology and Energy Security: Simulations, Projections, and Management»]. Apple Academic Press. — С. 129. — ISBN 978-1-77188-387-0.</ref>. === Клімат === На [[клімат]] краіны ўплываюць [[мусоны]], на большай частцы Пакістану клімат [[трапічны клімат|трапічны]], па паўночным захадзе — [[субтрапічны клімат|субтрапічны]]. У Пакістане сэзон мусонаў з частымі паводкамі праз моцныя ападкі зьмяняецца на сухі сэзон з значна меншай колькасьцю ападкаў або іхным бракам агулам<ref name="Chandrappa">Chandrappa, Ramesha W.; Gupta, Sushil; Kulshrestha, Umesh Chandra (17.06.2011). [https://books.google.com/books?id=b1_fg3qnr2sC&pg=PA347 «Coping with Climate Change: Principles and Asian Context»]. Springer Berlin Heidelberg. — С. 347. — ISBN 978-3-642-19674-4.</ref>. У Пакістане назіраюцца чатыры выразна акрэсьленыя сэзоны, як то прахалодная і сухая зіма зь сьнежня па люты, гарачая і сухая вясна з сакавіка па травень, летні сэзон дажджоў або пэрыяд паўднёва-заходніх мусонаў з чэрвеня па верасень, пэрыяд адступных мусонаў у кастрычніку і лістападзе{{Зноска|Blood|Blood|Blood|87}}. Колькасьць ападкаў моцна розьніцца з году на год, з распаўсюджанымі схемамі чаргаваньня паводак і засушаў<ref>Lane, Alexander; Norton, Michael; Ryan, Sandra (13.07.2017). [https://books.google.com/books?id=LdssDwAAQBAJ&pg=PT237 «Water Resources: A New Water Architecture»]. Wiley. — ISBN 978-1-118-79407-4.</ref>. Сярэдняя тэмпэратура студзеня вагаецца ад +12&nbsp;°C да +16&nbsp;°C, а тэмпэратура ліпеня знаходзіцца ў межах ад +30&nbsp;°C да +35&nbsp;°C. Колькасьць [[ападкі|ападкаў]] на раўніне складае 100—400 мм, у гарах — да 1000 мм. === Флёра і фаўна === [[Файл:Markhor Horns (5779055412).jpg|значак|[[Мархур]] уважаецца нацыянальнай жывёлай краіны.]] Разнастайны ляндшафт і клімат Пакістану спрыяюць шырокай разнастайнасьці дрэваў і расьлінаў<ref>El-Esawi, Mohamed, ed. (11.12.2019). [https://books.google.com/books?id=nhT8DwAAQBAJ&pg=PA24 «Legume Crops: Characterization and Breeding for Improved Food Security»]. IntechOpen. — С. 24. — ISBN 978-1-83968-086-1.</ref>. Ад хвойных альпійскіх і субальпійскіх дрэваў, як то яліна, [[звычайная хвоя|хвоя]] і [[гімалайскі кедр]] у паўночных гарах, да лісьцяных дрэваў, як то [[дальбэргія сысу]] ў [[Сулейманавы горы|Сулейманавых гарах]]<ref name="Chandrappa"/>, і какосавых і фінікавых [[Пальмавыя|пальмаў]] у паўднёвых рэгіёнах<ref name="Abul-Soad">Abul-Soad, Adel Ahmed (2011). [https://web.archive.org/web/20150807040411/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnaea333.pdf «Date Palm in Pakistan, Current Status and Prospective»]. United States Agency for International Development.</ref><ref>Descals, Adrià; Wich, Serge; Szantoi, Zoltan; Struebig, Matthew J.; Dennis, Rona; Hatton, Zoe; Ariffin, Thina; Unus, Nabillah; Gaveau, David L. A.; Meijaard, Erik (8.09.2023). [https://essd.copernicus.org/articles/15/3991/2023/essd-15-3991-2023.pdf «High-resolution global map of closed-canopy coconut palm»]. Earth System Science Data. 15 (9): 3991—4010. — [[doi:10.5194/essd-15-3991-2023]].</ref>. Заходнія пагоркі могуць пахваліцца [[ядловец|ядлоўцам]], [[тамарыск]]ам, грубымі травамі і хмызьняковымі расьлінамі<ref>Spate, O. H. K.; Learmonth, A. T. A. (7.04.2017). [https://books.google.com/books?id=SO-fDgAAQBAJ&pg=RA1-PT466 «India and Pakistan: A General and Regional Geography»]. Taylor & Francis. — ISBN 978-1-351-96898-0.</ref>. [[Мангры|Мангравыя лясы]] дамінуюць у прыбярэжных забалочаных тэрыторыях на поўдні<ref>Sandhu, Parvinder Singh (2010). [https://books.google.com/books?id=ki8m5RoE3moC&pg=SL20-PA348 «Environmental Science and Technology»]. Research Publishing Services. — ISBN 978-981-08-5716-5.</ref>. Хвойныя лясы растуць на вышыні ад 1000 да 4000 мэтраў у большасьці паўночных і паўночна-заходніх нагор’яў<ref>UNEP-WCMC (2024). [https://www.oneearth.org/ecoregions/east-afghan-montane-conifer-forests/ «East Afghan Montane Conifer Forests»]. One Earth.</ref>. У некаторых рэгіёнах Бэлуджыстану маюць распаўсюд фінікавыя пальмы і [[эфэдра]]<ref name="Abul-Soad"/><ref>Akhtar, Rubina; Mirza, Sarwat Naz (2006). [https://web.archive.org/web/20231030041811/https://www.jle.com/download/sec-270100-5053-arid_steppes_of_balochistan_pakistan_-g.pdf «Arid steppes of Balochistan (Pakistan)»]. Science et changements planétaires / Sécheresse. 17 (1). John Libbey: 203–209.</ref>. На раўнінах Інду ў Панджабе і Сындзе квітнеюць трапічныя і субтрапічныя сухія і вільготныя шырокалісьцевыя лясы, а таксама трапічныя і склерафітныя хмызьнякі. У 2021 годзе лясамі было пакрыта прыблізна 4,8% або {{Лік|36845,6}} км² тэрыторыі Пакістану<ref>[https://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.FRST.ZS?locations=PK «Forest area (% of land area) — Pakistan»]. World Bank.</ref>. Фаўна Пакістану адлюстроўвае ягоны разнастайны клімат. У краіне налічваецца блізу 668 відаў птушак<ref name="Faridah-Hanum">Faridah-Hanum, I.; Hakeem, Khalid Rehman; Öztürk, Münir; Efe, Recep, eds. (5.05.2015). [https://books.google.com/books?id=v1X1CAAAQBAJ&pg=PA461 «Climate Change Impacts on High-Altitude Ecosystems»]. Springer International Publishing. — С. 461—462. — ISBN 978-3-319-12859-7.</ref>, у тым ліку вароны, [[вераб’іныя|вераб’і]], [[майны]], [[ястрабіныя|ястрабы]], [[сокал]]ы і [[арол|арлы]]. На раўнінах Палас жыве [[трагапан чарнагаловы]], а таксама шмат пералётных птушак з Эўропы, Цэнтральнай Азіі і Індыі<ref>Grimmett, Richard; Inskipp, Tim (7.01.2021). [https://books.google.com/books?id=EIALEAAAQBAJ «Birds of Pakistan»]. Bloomsbury Publishing. — ISBN 978-1-4729-9031-0.</ref>. На паўднёвых раўнінах водзяцца [[мангуставыя|мангусты]]<ref>Hunter, Luke (2018). [https://books.google.com/books?id=gz9xDwAAQBAJ&pg=PA56 «Carnivores of the World: Second Edition»]. Princeton University Press. — С. 56. — ISBN 978-0-691-18295-7.</ref>, {{Таксон-bellat|||Viverricula indica}}<ref>San, Emmanuel Do Linh; Belant, Jerrold L.; Sato, Jun J.; Somers, Michael, eds. (25.10.2021). [https://books.google.com/books?id=NW96EAAAQBAJ&pg=PA263 «Small Carnivores: Evolution, Ecology, Behaviour and Conservation»]. Wiley. — С. 263. — ISBN 978-1-118-94328-1.</ref>, [[заяц|зайцы]], [[азіяцкі шакал]], [[індыйскі яшчар]], [[чаротавы кот|чаротавы]]<ref>Sunquist, Fiona; Sunquist, Mel (2.10.2014). [https://books.google.com/books?id=ZH6aBAAAQBAJ&pg=PA239 «The Wild Cat Book: Everything You Ever Wanted to Know about Cats»]. University of Chicago Press. — С. 239. — ISBN 978-0-226-78026-9.</ref> ды [[барханны кот]]<ref>Sunquist, Mel; Sunquist, Fiona (15.05.2017). [https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&pg=PA72 «Wild Cats of the World»]. University of Chicago Press. — С. 72. — ISBN 978-0-226-51823-7.</ref>. У Індзе водзяцца кракадзілы<ref>Stoneman, Richard (8.06.2021). [https://books.google.com/books?id=Mx4OEAAAQBAJ&pg=PA26 «The Greek Experience of India: From Alexander to the Indo-Greeks»]. Princeton University Press. — С. 26. — ISBN 978-0-691-21747-5.</ref>, а ў навакольных раёнах водзяцца [[дзік]]і, алені і [[іглак індыйскі]]. Пясчаныя хмызьнякі цэнтральнага Пакістану ёсьць арэалам азіяцкіх шакалаў, [[паласатая гіена|паласатых гіенаў]]<ref>Somerville, Keith (18.03.2021). [https://books.google.com/books?id=qcYWEAAAQBAJ&pg=PT151 «Humans and Hyenas: Monster Or Misunderstood»]. Taylor & Francis. — ISBN 978-1-000-36056-1.</ref>, дзікіх котак і [[леапард]]аў. На гарыстай поўначы водзяцца розныя жывёлы, як то бараны падвіду {{Таксон-bellat|||Ovis ammon polii}}, [[муфлён азіяцкі]], [[мархур]], [[белагруды мядзьведзь]] і [[гімалайскі мядзьведзь]]<ref name="Chandrappa"/>. Адсутнасьць расьліннага покрыва, суворы клімат і выпасы быдла ў пустэльнях паставілі пад пагрозу зьнікненьня дзікіх жывёлаў<ref>[https://www.cbd.int/doc/world/pk/pk-nr-04-en.pdf «Pakistan: Fourth National Report»]. Government of Pakistan.</ref>. [[Газэль]] віду {{Таксон-bellat|||Gazella bennettii}} ёсьць адзінай жывёлай, якая сустракаецца ў значнай колькасьці ў [[Чалістан]]е<ref>Mallon, David P.; Kingswood, Steven Charles, eds. (2001). [https://books.google.com/books?id=uFo03Nd2oj8C&pg=PA124 «Antelopes: North Africa, the Middle East, and Asia»]. International Union for Conservation of Nature. — С. 124. — ISBN 978-2-8317-0594-1.</ref>, як і антылёпа [[нільгаў]] уздоўж мяжы паміж Пакістанам і Індыяй ды ў некаторых частках Чалістану<ref>Woods, Charles Arthur; Mufti, Shahzad Ahmad; Hasan, Syed Azhar, eds. (1997). [https://books.google.com/books?id=1ebaAAAAMAAJ&pg=PA533 «Biodiversity of Pakistan»]. Pakistan Museum of Natural History. — С. 533. — ISBN 978-0-9660913-0-4.</ref>. Сярод рэдкіх жывёлаў вылучаюцца [[сьнежны барс]] і [[індзкі дэльфін]]<ref name="Chandrappa"/>, апошняга зь якіх, як мяркуецца, засталося блізу 1816 асобінаў, таму ён быў узяты пад ахову ў запаведніку дэльфінаў Інду ў Сындзе<ref>[https://www.worldwildlife.org/species/indus-river-dolphin «Indus River Dolphin»]. WWF. </ref>. Усяго ў Пакістане зарэгістравана 174 віды сысуноў, 177 відаў паўзуноў, 22 віды земнаводных, 198 відаў прэснаводных рыбаў, 668 відаў птушак, больш за 5 тысяч відаў вусякоў і больш за 5700 відаў расьлінаў<ref name="Faridah-Hanum"/>. Пакістан сутыкаецца з высечкай лясоў, паляваньнем і забруджваньнем навакольнага асяродзьдзя, а сярэдні індэкс цэласнасьці ляснога покрыва за 2019 год склаў 7,42/10, што ставіць яго 41-е месца ў сьвеце ў ліку 172 джяржаваў<ref>Grantham, H. S.; et al. (2020). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7723057 «Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity — Supplementary Material»]. Nature Communications. 11 (1): 5978. — [[doi:10.1038/s41467-020-19493-3]]. PMID 33293507.</ref>. == Палітыка == [[Файл:Parliament House, Islamabad by Usman Ghani.jpg|значак|зьлева|Будынак парлямэнту.]] Пакістан уважаецца [[дэмакратыя|дэмакратычнай]] [[парлямэнт|парлямэнцкай]] фэдэральнай рэспублікай, дзе [[іслам]] усталяваны як дзяржаўная рэлігія<ref>Inter-Parliamentary Union (1973). [https://books.google.com/books?id=-TIr3VNUgg4C&pg=RA1-PA122 «Constitutional and Parliamentary Information: Volumes 93–104»]. Association of Secretaries General of Parliaments. — С. 122.</ref><ref>Munir, Muhammad (1975). [https://books.google.com/books?id=6EU-AQAAIAAJ&pg=PA78 «Constitution of the Islamic Republic of Pakistan: Being a Commentary on the Constitution of Pakistan, 1973»]. Law Publishing Company. — С. 78.</ref>. Канстытуцыя краіны была ўхваленая ў 1956 годзе, але ў 1958 годзе яна была скасаваная [[Магамад Аюб Хан|Аюбам Ханам]] і замененая другой канстытуцыяй 1962 году<ref name="Cohen">Cohen, Stephen Philip (2004). [https://archive.org/details/ideaofpakistan00cohe «The idea of Pakistan»] (1st pbk. ed.). Washington, DC: Brookings Institution Press. — ISBN 978-0-8157-9761-6.</ref>. Новая ўсеабдымная канстытуцыя была зацьверджаная ў 1973 годзе, але прыпыненая [[Мугамад Зія-уль-Гак|Зія-уль-Гакам]] у 1977 годзе, але пазьней зноў адноўлена ў 1985 годзе. Уплыў вайскоўцаў на палітыку быў значным цягам усёй гісторыі Пакістану<ref name="Cohen"/>. У часы 1958—1971, 1977—1988 і 1999—2008 гадоў адбыліся вайсковыя перавароты, якія прывялі да ўсталяваньня ваеннага стану і фактычнага кіраваньня краінай вайсковымі лідэрамі ў якасьці прэзыдэнтаў<ref>Tertrais, Bruno; Sokolski, Henry D., eds. (2013). [https://books.google.com/books?id=sMtky-3hX6EC&pg=PA145 «Nuclear Weapons Security Crises: What Does History Teach?»]. Strategic Studies Institute and U. S. Army War College Press. — С. 145—188. — ISBN 978-1-58487-574-1.</ref>. У цяперашні час у Пакістане дзеіць шматпартыйная парлямэнцкая сыстэма<ref>He, Baogang; Breen, Michael G.; Allison-Reumann, Laura (23.06.2023). [https://books.google.com/books?id=xxO8EAAAQBAJ&pg=PT5 «Comparative Federalism in Asia: Democracy, Ethnicity and Religion»]. Taylor & Francis. — ISBN 978-1-000-90105-4.</ref> з выразна выяўленай сыстэмай стрымак і процівагаў паміж галінамі ўлады<ref>Bloor, Kevin (9.03.2023). [https://books.google.com/books?id=74OzEAAAQBAJ&pg=PT291 «Global Politics»]. AuthorHouse UK. — ISBN 979-8-8230-8099-6.</ref>. Першы пасьпяховы дэмакратычны пераход адбыўся ў траўні 2013 году<ref>Chakma, Bhumitra, ed. (25.06.2014). [https://books.google.com/books?id=FmmoBAAAQBAJ&pg=PA270 «South Asia in Transition: Democracy, Political Economy and Security»]. Palgrave Macmillan. — С. 270. — ISBN 978-1-137-35664-2.</ref>. Пакістанская палітыка круціцца вакол спалучэньня [[сацыялізм]]у, [[кансэрватызм]]у і [[трэці шлях|трэцяга шляху]]<ref>Chengappa, Bidanda M. (2002). [https://ciaotest.cc.columbia.edu/olj/sa/sa_jan02chb01.html «Pakistan: Impact of Islamic Socialism»]. Strategic Analysis. 26 (1). Taylor & Francis: 27—47. — [[doi:10.1080/09700160208450024]].</ref>, прычым трыма асноўнымі палітычнымі партыямі ёсьць кансэрватыўная [[Пакістанская мусульманскага ліга]], сацыялістычная [[Пакістанская народная партыя]] і цэнтрысцкі [[Пакістанскі рух за справядлівасьць]]<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF10359/31 «Pakistan’s Domestic Political Setting»]. Congressional Research Service.</ref>. Папраўкі да Канстытуцыі ў 2010 годзе абмежавалі паўнамоцтвы прэзыдэнта, узмацніўшы ролю прэм’ер-міністра<ref>Rafiq, Adnan; Ahmad, Ishtiaq, eds. (3.11.2016). [https://books.google.com/books?id=nzMlDwAAQBAJ&pg=PA174 «Pakistan’s Democratic Transition: Change and Persistence»]. Taylor & Francis. — С. 174. — ISBN 978-1-317-23595-8.</ref>. === Адміністрацыйны падзел === {{Асноўны артыкул|адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Пакістану}} [[Файл:Districts and tehsils of Pakistan.png|значак|Адмістрацыйны падзел Пакістану.]] '''Правінцыі''': # [[Бэлуджыстан (Пакістан)|Бэлуджыстан]] # [[Панджаб (Пакістан)|Панджаб]] # [[Сынд]] # [[Хайбэр-Пахтунхва]] '''Тэрыторыі''': # [[Сталічная тэрыторыя Ісламабаду]] '''Пакістанскі адміністрацыйны падзел Кашміру''': # [[Азад Кашмір]] # [[Гілгіт-Балтыстан]] Дзьве апошнія адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі створаныя на тэрыторыях, занятыя Пакістанам у 1947 годзе ў выніку [[Кашмірскі канфлікт|Кашмірскага канфлікту]], які распачаўся праз тэрытарыяльныя прэтэнзіі Пакістану на землі княства Джаму і Кашмір, якое, аднак, неўзабаве падало просьбу аб уваходжаньні ў склад суседняй Індыі. Канфлікт спрычыніўся да шэрагу пазьнейшых узброеных канфліктаў, аднак у Кашміры ў якасьці фактычнае мяжы захоўваецца лінія спыненьня агню на 1949 год. Урад Індыі не прызнае фактычнае заваёвы Пакістану, разглядаючы Азад Кашмір і Гілгіт-Балтыстан як часткі ўласнага штату [[Джаму і Кашмір]]. У 1960-х гадах Пакістан перадаў крайнюю поўнач кантраляванай ім часткі Кашміру на карысьць Кітаю ([[Шаксгамская даліна]]). Усе адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, апрача сталічнае тэрыторыі, падзяляюцца на меншыя (акругі, якія ўтрымліваюць тэгсылы), пры гэтым Азад Кашмір фармальна мае статус дзяржавы, асацыяванай з Пакістанам. Раней да 2018 году існавала тэрыторыя пад назовам [[Фэдэральна кіраваныя пляменныя тэрыторыі]], але яна ў выніку была інтэграваная ў правінцыю [[Хайбэр-Пахтунхва]]. === Роля ісламу === Пакістан, адзіная краіна, заснаваная ў імя ісламу<ref>Esposito, John L., ed. (15.05.2003). [https://books.google.com/books?id=E324pQEEQQcC&pg=PA242 «The Oxford Dictionary of Islam»]. Oxford University Press. — С. 242. — ISBN 978-0-19-975726-8.</ref>, меў пераважную падтрымку сярод мусульманаў, асабліва ў такіх правінцыях, як [[Аб’яднаныя правінцыі (Брытанская Індыя)|Аб’яднаныя правінцыі]], дзе мусульмане былі меншасьцю{{Зноска|Dhulipala|2015|Dhulipala|496}}. Гэтая ідэя, сфармуляваная [[Мусульманская ліга|Мусульманскай лігай]], ісламскім духавенствам і Джынай, прадугледжвала стварэньне ісламскай дзяржавы{{Зноска|Dhulipala|2015|Dhulipala|497}}. Джына, цесна павязаны з уладамі, па сваёй сьмерці згадваўся ісламскім духоўнікам [[Шабір Агмад Усмані|Шабірам Агмадам Усмані]] як найвялікшы мусульманін пасьля [[Аўрангзэб]]а, які імкнуўся аб’яднаць мусульманаў усяго сьвету пад ісламам{{Зноска|Dhulipala|2015|Dhulipala|489}}. [[Файл:Eid prayers at the Badshahi Mosque.JPG|значак|зьлева|Мусульманскія пілігрымы ля мячэту [[Бадшагі]] ў [[Лагор]]ы.]] Рэзалюцыя аб мэтах ад сакавіка 1949 году стала першым крокам да дасягнення гэтай мэты, зацьвердзіўшы [[алаг]]а як адзінага сувэрэна{{Зноска|Haqqani|2010|Haqqani|16}}. Лідэр Мусульманскай лігі [[Чаўдры Халікузаман]] сьцьвярджаў, што Пакістан можа сапраўды стаць ісламскай дзяржавай толькі па аб’яднаньні ўсіх вернікаў ісламу ў адзіную палітычную сыстэму{{Зноска|Dhulipala|2015|Dhulipala|491}}. Кіт Калард адзначаў, што пакістанцы вераць у адзінства мэты і сьветапогляду ў мусульманскім сьвеце, чакаючы падобных поглядаў на рэлігію і нацыянальнасьць ад мусульманаў усяго сьвету{{Зноска|Haqqani|2010|Haqqani|18}}. Жаданьне Пакістану стварыць адзіны ісламскі блёк пад назвай Ісламістан ня быў падтрыманы іншымі мусульманскімі ўрадамі{{Зноска|Haqqani|2010|Haqqani|18}}, але некаторыя рэлігійныя асобы, як то вялікі муфтый [[Дзяржава Палестына|Палестыны]] [[Аль-Гадж Амін аль-Гусэйні]] і лідэры [[Браты-мусульмане|Братоў-мусульманаў]] былі прыцягнутыя ў краіну. Аднак, высілкі Пакістану стварыць міжнародную арганізацыю мусульманскіх краінаў далі плён, бо ў 1970-я гады паўстала [[Арганізацыя ісламскай канфэрэнцыі]]{{Зноска|Haqqani|2010|Haqqani|19}}. Бэнгальскія мусульмане Ўсходняга Пакістану, якія выступалі супраць ісламісцкай дзяржавы, сутыкнуліся з заходнімі пакістанцамі, якія схіляліся да ісламскай ідэнтычнасьці{{Зноска|Haqqani|2010|Haqqani|19}}<ref>Cochrane, Iain (29.12.2009). [https://books.google.com/books?id=X2_FAgAAQBAJ&pg=PT37 «The Causes of the Bangladesh War»]. Lulu.com. — ISBN 978-1-4452-4043-5.</ref>. Ісламісцкая партыя [[Джамаат-э-Ісламі]] падтрымала стварэньне ісламскую дзяржаву і выступіла супраць бэнгальскага [[нацыяналізм]]у<ref>Lintner, Bertil (2002). [https://dkiapcss.edu/wp-content/uploads/2011/03/PagesfromReligiousRadicalismandSecurityinSouthAsiach17.pdf «Religious Extremism and Nationalism in Bangladesh»]. Religion & Security in South Asia — An International Workshop. Asia-Pacific Center for Security Studies. Honolulu, Hawaii. — С. 418.</ref>. Пасьля агульных выбараў 1970 году парлямэнт зацьвердзіў Канстытуцыю 1973 году<ref name="Diamantides">Diamantides, Marinos; Gearey, Adam, eds. (8.08.2011). [https://books.google.com/books?id=WG-pAgAAQBAJ&pg=PA196 «Islam, Law and Identity»]. Routledge. — С. 196—198. — ISBN 978-1-136-67565-2.</ref>. Яна абвесьціла Пакістан ісламскай рэспублікай з ісламам як дзяржаўнай рэлігіяй і абавязала, каб усе законы адпавядалі ісламскім вучэньням, выкладзеным у [[Каран]]е і [[Сунна|Суньне]], і што аніякі закон, які супярэчыць ім, ня можа быць ухвалены<ref>Iqbal, Khurshid (10.09.2009). [https://books.google.com/books?id=1Wh8AgAAQBAJ&pg=PA189 «The Right to Development in International Law: The Case of Pakistan»]. Routledge. — С. 189. — ISBN 978-1-134-01999-1.</ref>. Акрамя таго, былі створаны такія інстытуцыі, як то Шарыяцкі суд і Рада ісламскай ідэалёгіі, дзеля тлумачэньня і ўжываньня нормаў ісламу<ref name="Diamantides"/>. Пасьля захопу ўлады генэрал Зія-уль-Гак імкнуўся стварыць ісламскую дзяржаву і выконваць законы [[шарыят]]у<ref>Kepel, Gilles (2006). [https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&pg=PA100 «Jihad: The Trail of Political Islam»]. Bloomsbury Publishing. — С. 100—101. — ISBN 978-1-84511-257-8.</ref>. Ён стварыў шарыяцкія суды<ref name="Diamantides"/> дзеля выкананьня юрыдычных нормаў з выкарыстаньнем ісламскай дактрыны<ref>Wynbrandt, James (2009). [https://archive.org/details/briefhistoryofpa0000wynb «A Brief History of Pakistan»]. Infobase Publishing. — С. 216—217. — ISBN 978-0-8160-6184-6.</ref>. Сваёй дзейнасьцю Зія выклікаў міжканфэсійную напружанасьць антышыіцкай палітыкай. Большасьць пакістанцаў, паводле апытаньня Дасьледчага цэнтра П’ю, аддаюць перавагу законам шарыяту як афіцыйнаму закону<ref>Ziegfeld, Adam (19.02.2016). [https://books.google.com/books?id=i0vLCwAAQBAJ&pg=PT414 «Why Regional Parties?: Clientelism, Elites, and the Indian Party System»]. Cambridge University Press. — ISBN 978-1-316-53900-2.</ref>, а 94% зь іх больш ідэнтыфікуюць сябе з рэлігіяй, чым з нацыянальнасьцю, што ёсьць найвялікшым паказьнікам у параўнаньні з мусульманамі ў іншых краінах<ref>[https://www.pewresearch.org/global/2011/07/21/chapter-2-how-muslims-and-westerners-view-each-other/ «Chapter 2. How Muslims and Westerners View Each Other»]. Pew Research Center.</ref>. === Міжнародныя дачыненьні === [[Файл:President John F. Kennedy Meets with Mohammad Ayub Khan, President of Pakistan (02).jpg|значак|Прэзыдэнты Пакістану і ЗША [[Магамэд Аюб Хан|Аюб Хан]] і [[Джон Фіцджэралд Кенэдзі|Джон Кенэдзі]] на сустрэчы ў 1961 годзе.]] З моманту здабыцьця незалежнасьці Пакістан імкнуўся падтрымліваць незалежную замежную палітыку<ref>Lodhi, Maleeha (2.05.2022). [https://www.dawn.com/news/1687884 «Independent foreign policy?»]. Dawn.</ref>. Вонкавая палітыка і геастратэгія Пакістану сканцэнтраваныя на эканоміцы, бясьпецы, нацыянальнай ідэнтычнасьці і тэрытарыяльнай цэласнасьці, а таксама на будаўніцтве цесных сувязяў зь іншымі мусульманскімі краінамі<ref>Hamid, Mairaj ul; Aquil, Saira; Mubarakzeb; Khan, Salman; Zaman, Faisal; Hamza (2023). [https://www.journalppw.com/index.php/jpsp/article/download/16489/10483 «Pakistan’s Foreign Policy: An Abridgement Of Internal And External Determinants»]. Journal of Positive School Psychology. 7 (4): 1089—1098.</ref>. Паводле словаў экспэрта ў міжнароднай палітыцы [[Гасан Аскары Рызьві|Гасана Аскары Рызьві]], Пакістан падкрэсьлівае сувэрэнную роўнасьць дзяржаваў, білатэралізм, узаемнасьць інтарэсаў і неўмяшальніцтва ва ўнутраныя справы адзін аднаго як асноўныя рысы сваёй замежнай палітыкі<ref name="Rizvi">Rizvi, Hasan Askari (04.2004). [https://web.archive.org/web/20240806233810/https://hostnezt.com/cssfiles/currentaffairs/Pakistan%20Foreign%20Policy%201947%20to%202004.pdf «Pakistan’s Foreign Policy:An Overview 1947–2004»]. Pakistan Institute of Legislative Development and Transparency. — С. 10—12, 20.</ref>. [[Кашмірскі канфлікт]] застаецца сур’ёзнай праблемай паміж Пакістанам і [[Індыя]]й. Менавіта з гэтае прычыны адбыліся тры тры з чатырох войнаў паміж дзяржавамі<ref>Stewart-Ingersoll, Robert; Frazier, Derrick (23.05.2012). [https://books.google.com/books?id=OW6OoFvV42AC&pg=PA217 «Regional Powers and Security Orders: A Theoretical Framework»]. Taylor & Francis. — С. 217. — ISBN 978-1-136-64497-9.</ref>. Часткова праз напружаныя стасункі зь Індыяй Пакістан мае цесныя сувязі з [[Турэччына]]й і [[Іран]]ам<ref>Anwar, Muhammad (27.11.2006). [https://books.google.com/books?id=L0W51yRD0GwC «Friends Near Home: Pakistan’s Strategic Security Options»]. Islamabad: AuthorHouse UK. — ISBN 978-1-4670-1541-7.</ref>. [[Саудаўская Арабія]] таксама мае важную ролю ў замежных дачыненьнях Пакістану. [[Файл:SCO meeting (2022-09-16).jpg|значак|зьлева|Прэм’ер-міністар Пакістану [[Шагбаз Шарыф]] на саміце [[Шанхайская арганізацыя супрацы|Шанхайскай арганізацыі супрацы]] ў 2022 годзе.]] Не падпісаўшы Дагавор аб нераспаўсюдзе [[ядзерная зброя|ядзернай зброі]], Пакістан мае ўплыў у [[Міжнароднае агенцтва атамнай энэргіі|МАГАТЭ]]<ref>Chakma, Bhumitra (12.10.2012). [https://books.google.com/books?id=XTbOO0gVgR0C «Pakistan’s Nuclear Weapons»]. Taylor & Francis. — ISBN 978-1-134-13254-6.</ref>. Гадамі Пакістан блякаваў міжнародную дамову аб абмежаваньні расшчапляльнага матэрыялу, сьцьвярджаючы, што ягоныя запасы не адпавядаюць ягоным доўгатэрміновым патрэбам<ref>Kmentt, Alexander (17.05.2021). [https://books.google.com/books?id=uR0lEAAAQBAJ&pg=PT157 «The Treaty Prohibiting Nuclear Weapons: How it was Achieved and Why it Matters»]. Taylor & Francis. — ISBN 978-1-000-39348-4.</ref>. Ядзерная праграма Пакістану ў XX стагодзьдзі была скіраваная на супрацьдзеяньне ядзерным амбіцыям Індыі ў рэгіёне, і пасьля ядзерных выпрабаваньняў Індыі адбыліся ўзаемныя ядзерныя выпрабаваньні, што ўмацавала Пакістан як ядзерную дзяржаву<ref>Izuyama, Marie; Ogawa, Shinichi (03.2003). [https://www.nids.mod.go.jp/english/publication/kiyo/pdf/bulletin_e2002_3.pdf «The Nuclear Policy of India and Pakistan»]. National Institute for Defense Studies, Japan.</ref>. Пакістан прытрымліваецца палітыкі поўнага спэктру стрымліваньня, лічачы сваю ядзерную праграму жыцьцёва важнай для стрымліваньня замежнай агрэсіі<ref>Noor, Sitara (1.10.2023). [https://www.armscontrol.org/act/2023-10/features/pakistans-evolving-nuclear-doctrine «Pakistan’s Evolving Nuclear Doctrine»]. Arms Control Today. 53 (8). Arms Control Association: 26—32.</ref>. Стратэгічна разьмешчаны на асноўных сусьветных марскіх шляхах паставак нафты і камунікацыйных калідорах, Пакістан таксама мае блізкасьць да прыродных рэсурсаў краінаў [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]]<ref>Shah, Mehtab Ali (31.12.1997). [https://books.google.com/books?id=xTUyzAEACAAJ The Foreign Policy of Pakistan: Ethnic Impacts on Diplomacy, 1971–94»]. Bloomsbury Academic. — ISBN 978-1-86064-169-5.</ref>. Пакістан актыўна бярэ ўдзел у працы [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]], а ягоныя пазыцыі ў міжнароднай палітыцы адстойвае сталы прадстаўнік<ref>Wasi, Nausheen (07.2005). [https://www.jstor.org/stable/41394104 «Pakistan and the United Nations»]. Pakistan Horizon. 58 (3). Karachi: Pakistan Institute of International Affairs: 89–100.</ref>. Ён выступае за канцэпцыю акрэсьленай мернасьці ў мусульманскім сьвеце<ref>Zahra, Abiha; Bouckaert, Geert; Jadoon, Muhammad Zafar Iqbal; Jabeen, Nasira, eds. (10.06.2022). [https://books.google.com/books?id=z4J0EAAAQBAJ&pg=PA43 «Public Sector Reforms in Pakistan: Hierarchies, Markets and Networks»]. Springer International Publishing. — С. 43. — ISBN 978-3-030-96825-0.</ref>. Пакістан ёсьць сябрам [[Садружнасьць нацыяў|Садружнасьці нацыяў]], [[Паўднёваазіяцкае аб’яднаньне рэгіянальнай супрацы|Паўднёваазіяцкім аб’яднаньні рэгіянальнай супрацы]], [[Арганізацыя эканамічнай супрацы|Арганізацыі эканамічнай супрацы]]<ref>Turner, B., ed. (28.12.2016). [https://books.google.com/books?id=HE7ODQAAQBAJ&pg=PA1236 «The Statesman’s Yearbook 2000»]. Palgrave Macmillan UK. — С. 1236. — ISBN 978-0-230-27128-9.</ref><ref>Kemal, A. R. (02.2004). [https://file.pide.org.pk/pdf/psde20AGM/EXPLORING%20PAKISTANS%20REGIONAL%20ECONOMIC%20COOPERATION%20POTENTIAL.pdf «Exploring Pakistan’s Regional Economic Cooperation Potential»]. The Pakistan Development Review. 43 (4). Islamabad: Pakistan Institute of Development Economics: 313—334. — [[doi:10.30541/v43i4Ipp.313-334]].</ref>, і [[Група дваццаці|Групы двацацці]]<ref>Hoekman, Bernard M.; Kostecki, M. M. (2009). [https://books.google.com/books?id=sRNwAgAAQBAJ&pg=PA285 «The Political Economy of the World Trading System: The WTO and Beyond»]. Oxford University Press. — С. 285. — ISBN 978-0-19-955377-8.</ref>. [[Кітай]] называе Пакістан «жалезным братам», падкрэсьліваючы значнасьць іхных цесных стасункаў<ref>Qingyan, Li (8.09.2021). [https://www.ciis.org.cn/english/COMMENTARIES/202109/t20210908_8122.html «China–Pakistan „Iron Brotherhood“: 70 Years Hand in Hand»]. China Institute of International Studies.</ref>. У 1950-х гадах Пакістан выступаў супраць [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] з геапалітычных чыньнікаў. Падчас [[Аўганска-савецкая вайна|савецка-аўганскай вайны]] ў 1980-х гадах ён быў блізкім хаўрусьнікам [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]<ref name="Rizvi"/>. Стасункі з [[Расея]]й палепшыліся па заканчэньні халоднай вайны<ref>Clary, Christopher (31.10.2022). [https://online.ucpress.edu/as/article/62/5-6/838/194531/Russia-Pakistan-Relations-and-the-Constraints-of «Russia–Pakistan Relations and the Constraints of Geoeconomics»]. Asian Survey. 62 (5–6). University of California Press: 838–865. — [[doi:10.1525/as.2022.1801312]].</ref>, а дачыненьні краіны з ЗША вагаліся ў розныя часы<ref name="Rizvi"/>. Спачатку Пакістан быў блізкім хаўрусьнікам ЗША за часам [[Халодная вайна|халоднай вайны]]<ref>Karat, Prakash (2007). [https://books.google.com/books?id=hSjq_3EyPtMC&pg=PA10 «Subordinate Ally: The Nuclear Deal and India-US Strategic Relations»]. LeftWord Books. — С. 10. — ISBN 978-81-87496-73-1.</ref>, але адносіны сапсаваліся ў 1990-я гады прыз санкцыі за сакрэтную ядзерную праграму Пакістану<ref>Mazzetti, Mark (9.04.2013). [https://books.google.com/books?id=ak09_BVX1wMC&pg=PT34 «The Way of the Knife: The CIA, a Secret Army, and a War at the Ends of the Earth»]. Penguin Random House. — ISBN 978-1-101-61794-6.</ref>. Пасьля 11 верасьня Пакістан зноў стаў хаўрусьнікам ЗША ў [[вайна з тэрарызмам|барацьбе з тэрарызмам]], але іхныя адносіны часам вызначаюцца як напружаныя праз разыходжаньне інтарэсаў, недавер і праблемы ўласна тэрарызму. Не зважаючы на тое, што ў 2004 годзе ЗША надалі Пакістану статус важнага хаўрусьніка па-за межамі [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]]<ref>Zaidi, Syed Muhammad Saad; Ahmad, Azhar (12.04.2021). [https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/20578911211007936 «From friend to foe: Post-9/11 Pakistan–US relations; a realist perspective»]. Asian Journal of Comparative Politics. 7 (4). Sage Journals: 727—743. — [[doi:10.1177/20578911211007936]].</ref>, гэтай азіяцкай краіне закідваліся абвінавачваньні ў падтрымцы [[Талібан]]у ў [[Аўганістан]]е<ref>Yousafzai, Zafar Iqbal (7.12.2021). [https://books.google.com/books?id=8z1KEAAAQBAJ&pg=PT108 «The Troubled Triangle: US-Pakistan Relations Under the Taliban’s Shadow»]. Taylor & Francis. — ISBN 978-1-000-51596-1.</ref>. Пакістан ня мае афіцыйных дыпляматычных дачыненьняў з [[Ізраіль|Ізраілем]]<ref>Zelnick, Robert (09.2013). [https://books.google.com/books?id=Ie9wvGsKyJYC&pg=PA126 «Israel’s Unilateralism: Beyond Gaza»]. Hoover Institution Press. — С. 126. — ISBN 978-0-8179-4773-6.</ref>. == Эканоміка == Эканоміка Пакістану займае 25-е месца ў сьвеце ў ВУП паводле парытэту пакупніцкай здольнасьці і 44-е месца паводле намінальнага ВУП. Гістарычна склалася, што Пакістан быў часткай найбагацейшага рэгіёну ў першым тысячагодзьдзі нашай эры, але да XVIII стагодзьдзя саступіў пазыцыі такім рэгіёнам, як то [[Кітай]] і Заходняя Эўропа<ref>Maddison, Angus (18.09.2006). [https://books.google.com/books?id=YeoEiNLtrLsC&pg=PA241 «Development Centre Studies The World Economy: Volume 1: A Millennial Perspective and Volume 2: Historical Statistics»]. OECD Publishing. — С. 241, 261. — ISBN 978-92-64-02261-4.</ref>. Пакістан уважаецца за краіну, якая разьвіваецца<ref>Pasillas, Marcela Ramírez; Brundin, Ethel; Markowska, Magdalena, eds. (31.03.2017). [https://books.google.com/books?id=j3pHDgAAQBAJ&pg=PA133 «Contextualizing Entrepreneurship in Emerging Economies and Developing Countries»]. Edward Elgar Publishing. — С. 133. — ISBN 978-1-78536-753-3.</ref>, і ўваходзіць у склад Наступных адзінаццаці, то бок дзяржаваў, якія могуць стаць аднымі з найбуйнейшых эканомік сьвету ў XXI стагодзьдзі разам з краінамі [[БРІК]]<ref>{{навіна|аўтар=Tavia Grant|спасылка=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/economy/economy-lab/daily-mix/on-10th-birthday-brics-poised-for-more-growth/article2264208/|загаловак=On 10th birthday, BRICs poised for more growth|выдавец=The Globe and Mail|дата публікацыі=08.12.2011}}</ref>. [[Файл:Views of Karachi.jpg|значак|зьлева|[[Карачы]] ўважаецца за эканамічную сталіцу краіны.]] У апошнія гады Пакістан сутыкнуўся з сацыяльнай нестабільнасьцю і макраэканамічным дысбалянсам, зь недахопамі ў такіх паслугах, як то чыгуначныя перавозкі і вытворчасьць электраэнэргіі<ref>{{навіна|аўтар=Declan Walsh|спасылка=https://www.nytimes.com/2013/05/19/world/asia/pakistans-railroads-sum-up-nations-woes.html|загаловак=Pakistan, Rusting in Its Tracks|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=18.05.2013}}</ref>. Паўіндустрыялізаваная эканоміка мае цэнтры росту ўздоўж ракі [[Інд]]<ref>{{артыкул|аўтар=Henneberry, S.|загаловак=An analysis of industrial–agricultural interactions: A case study in Pakistan|выданьне=Agricultural Economics|том=22|старонкі=17—27|год=2000|DOI=10.1016/S0169-5150(99)00041-9}}</ref><ref name=siteresources.worldbank.org>{{спасылка|спасылка=http://siteresources.worldbank.org/PAKISTANEXTN/Resources/293051-1241610364594/6097548-1257441952102/balochistaneconomicreportvol2.pdf|загаловак=World Bank Document}}</ref><ref name=raid>{{спасылка|спасылка=http://www.rad-aid.org/UploadedFiles/RAD-AID%20Pakistan%20Health%20Care%20Radiology%20Report%202011.pdf|загаловак=Pakistan Country Report|выдавецтва=RAD-AID|копія=https://web.archive.org/web/20120112021042/http://www.rad-aid.org/UploadedFiles/RAD-AID%20Pakistan%20Health%20Care%20Radiology%20Report%202011.pdf|дата копіі=12.01.2012}}</ref>. Дывэрсыфікаваная эканоміка гарадзкіх цэнтраў [[Карачы]] і [[Панджаб (Пакістан)|Панджаб]]у суіснуе зь менш разьвітымі раёнамі ў іншых частках краіны, асабліва ў [[Бэлуджыстан (Пакістан)|Бэлуджыстан]]е<ref name="siteresources.worldbank.org" />. Пакістан займае 67-е месца ў сьвеце паводле аб’ёму экспарту і 106-е месца ў сьвеце паводле складанасьці эканомікі, з адмоўным гандлёвым сальда ў памеры 23,96 мільярдаў даляраў ЗША ў 2015—2016 фінансавым годзе<ref>{{спасылка|спасылка=http://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/pak/|загаловак=Pakistan|выдавецтва=atlas.media.mit.edu|копія=https://web.archive.org/web/20170318001324/http://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/pak/|дата копіі=18.03.2017}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Hamza, Abrar|спасылка=http://dailytimes.com.pk/business/16-Jul-16/pakistans-trade-deficit-widens-to-35-year-high-in-fy16|загаловак=Pakistan's trade deficit widens to 35-year high in FY16|выдавец=Daily Times|дата публікацыі=16.07.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160717140936/https://dailytimes.com.pk/business/16-Jul-16/pakistans-trade-deficit-widens-to-35-year-high-in-fy16|дата копіі=17.07.2016}}</ref>. У 2022 годзе намінальны ВУП Пакістану ацэньваўся ў 376,493 млрд даляраў ЗША<ref name=imf.org>{{спасылка|спасылка=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=564,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PCPIEPCH,&sy=2020&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|загаловак=Report for Selected Countries and Subjects}}</ref>. Паводле зьвестак [[Сусьветны банк|Сусьветнага банку]], Пакістан валодае важнымі стратэгічнымі рэсурсамі і патэнцыялам да разьвіцьця. Павелічэньне долі моладзі ў Пакістане забясьпечвае краіне як патэнцыйны дэмаграфічны дывідэнд, гэтак і выклік у забесьпячэньні адэкватных паслугаў і занятасьці<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.worldbank.org/en/country/pakistan/overview|загаловак=Pakistan Overview|выдавецтва=worldbank.org}}</ref>. 21,04% насельніцтва жывуць па-за міжнародна вызначанай рысай беднасьці ў 1,25 даляра ЗША на дзень. Узровень беспрацоўя сярод насельніцтва ў веку 15 гадоў і старэй складае 5,5%<ref>{{спасылка|спасылка=http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf|загаловак=Human Development Indices|выдавецтва=United Nations Development Programme, Human Development Reports|копія=https://web.archive.org/web/20081219191319/http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf|дата копіі=19.12.2008}}</ref>. Паводле ацэнак, у Пакістане пражывае 40 мільёнаў грамадзянаў сярэдняй клясы, і, паводле прагнозаў, да 2050 году іхняя колькасьць павялічыцца да 100 мільёнаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.forbes.com/sites/danielrunde/2016/02/29/us-higher-education-partnership-development-pakistan/#11d078c1d7dd|загаловак=How U.S. Higher Education Partnerships Can Promote Development In Pakistan|выдавецтва=Forbes}}</ref>. У справаздачы Сусьветнага банку за 2015 год эканоміка Пакістану займае 24-ы радок<ref>{{спасылка|спасылка=http://databank.worldbank.org/data/download/GDP_PPP.pdf|загаловак=Gross domestic product 2015, PPP|выдавецтва=World Bank}}</ref> у сьвеце паводле пакупніцкай здольнасьці і 41-е месца<ref>{{спасылка|спасылка=http://databank.worldbank.org/data/download/GDP.pdf|загаловак=Gross domestic product 2015|выдавецтва=World Bank}}</ref> паводле абсалютных лічбаў. Гэта другая паводле велічыні эканоміка [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]], якая фармуе блізу 15,0% рэгіянальнага ВУП<ref>{{спасылка|спасылка=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTDECPROSPECTS/EXTGBLPROSPECTSAPRIL/0,,contentMDK:20394787~menuPK:659178~pagePK:2470434~piPK:4977459~theSitePK:659149,00.html|загаловак=Recent developments|выдавецтва=World Bank|дата публікацыі=06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20120120030342/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTDECPROSPECTS/EXTGBLPROSPECTSAPRIL/0%2C%2CcontentMDK%3A20394787~menuPK%3A659178~pagePK%3A2470434~piPK%3A4977459~theSitePK%3A659149%2C00.html|дата копіі=20.01.2012}}</ref>. === Сельская гаспадарка === [[Файл:Pakistan Chrome Mines20120126 16100237 0003.jpg|значак|Здабыча карысных выкапняў у правінцыі [[Сынд]].]] Пакістанская эканоміка перайшла ад сельскай гаспадаркі да сфэры паслугаў, прычым на 2015 год сельская гаспадарка фармавала толькі 20,9% ВУП<ref name=DSEC>{{спасылка|спасылка=http://www.finance.gov.pk/survey/chapters_15/Highlights.pdf|загаловак=Pakistan Economic Survey 2014–15|выдавецтва=Ministry of Finance|копія=https://web.archive.org/web/20170517015406/http://www.finance.gov.pk/survey/chapters_15/Highlights.pdf|дата копіі=17.05.2017}}</ref>. Не зважаючы на гэта, вытворчасьць пшаніцы ў Пакістане ў 2005 годзе перавысіла афрыканскую і амаль адпавядала паказьнікам [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыцы]], што падкрэсьлівае значнасьць сельскай гаспадаркі<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.sbp.org.pk/departments/stats/PakEconomy_HandBook/Chap-1.2.pdf|загаловак=Sectoral Share in Gross Domestic Product|выдавецтва=Federal Bureau of Statistics}}</ref>. У гэтым сэктары занята 43,5% працоўнай сілы, і ён уважаецца асноўнай крыніцай замежнай валюты<ref name="DSEC" /><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.pbs.gov.pk/content/agriculture-statistics|загаловак=Agriculture Statistics|выдавецтва=Pakistan Bureau of Statistics}}</ref>. Экспарт прамысловай прадукцыі, які моцна залежыць ад сельскагаспадарчай сыравіны, як то [[бавоўна]] і [[скура]], сутыкаецца з інфляцыйным ціскам праз дэфіцыт паставак і парушэньняў на рынку. Пакістан займае пятае месца паводле вытворчасьці бавоўны і чацьверты паводле велічыні вытворца [[малако|малака]] ў сьвеце. Пакістан самадастатковы ў вырабе цукровага трысьнёгу. Не зважаючы на тое, што зямельныя і водныя рэсурсы не павялічыліся прапарцыйна, рост прадукцыйнасьці, асабліва ў выніку [[Зялёная рэвалюцыя|Зялёнай рэвалюцыі]] ў канцы 1960-х і 1970-х гадоў, значна павялічыў урод пшаніцы і рысу. Дадатковыя захады ў справе авадненьня і выкарыстаньне высокаўраджайных гатункаў яшчэ больш павялічылі ўраджайнасьць сельскагаспадарчых культураў<ref>{{спасылка|спасылка=https://ishrathusain.iba.edu.pk/speeches/New/AgricultureSector_Issues_n_Prospects.docx|загаловак=Agriculture sector: issues and prospects}}</ref>. На мясную прамысловасьць прыпадае 1,4% ад агульнага ВУП<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.finance.gov.pk/survey/chapter_10/03_Manufacturing.pdf|загаловак=Manufacturing in Pakistan|выдавецтва=Government of Pakistan|копія=https://web.archive.org/web/20160419064503/http://www.finance.gov.pk/survey/chapter_10/03_Manufacturing.pdf|дата копіі=19.04.2016}}</ref>. === Вытворчасьць === [[Файл:Tv Assembly Line 1.jpg|значак|зьлева|Мужчына зьбірае тэлевізар на фабрыцы ў [[Лагор]]ы.]] Прамысловасьць, якая фармуе 19,74% ВУП і дзе занятае 24% ад агульнай колькасьці працоўнай сілы, ёсьць другім паводле велічыні сэктарам. Дамінуе буйная вытворчасьць, якая складае 12,2% ВУП, прычым вытворчасьць [[цэмэнт]]у квітнее дзякуючы попыту з боку [[Аўганістан]]у і ўнутранага сэктару нерухомасьці<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.apcma.com/data_export.html|загаловак=All Pakistan Cement Manufacturers Association Export Data|выдавецтва=apcma.com|копія=https://web.archive.org/web/20241203231542/http://www.apcma.com/data_export.html|дата копіі=03.12.2024}}</ref>. У 2013 годзе Пакістан экспартаваў 7,7 млн тонаў цэмэнту пры агульных магутнасьцях у 44,7 млн тонаў<ref>{{навіна|аўтар=Bhutta, Zafar|спасылка=http://tribune.com.pk/story/552042/cant-get-enough-soaring-profits-not-enough-for-cement-industry/|загаловак=Can’t get enough: Soaring profits not enough for cement industry|выдавец=The Express Tribune|дата публікацыі=21.05.2013}}</ref>. Тэкстыльная прамысловасьць — ключавы гулец у вытворчым сэктары Пакістану. Ён робіць унёсак у 9,5% у ВУП і забясьпечвае занятасьцю блізу 15 мільёнаў чалавек. На 2022 год Пакістан займаў сёмае месца ў сьвеце паводле вытворчасьці бавоўны<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fao.org/faostat/en/#rankings/countries_by_commodity|загаловак=Countries by commodity|выдавецтва=Food and Agriculture Organization}}</ref>, маючы значныя прадзільныя магутнасьці, што робіць яго буйным экспартэрам тэкстыльнай прадукцыі ў Азіі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/statistics2023_e.htm|загаловак=World Trade Statistics 2023|выдавецтва=World Trade Organization}}</ref>. Кітай быў значным пакупніком пакістанскага тэкстылю, імпартуючы тэкстыль на суму 1,527 мільярдаў даляраў ЗША ў 2012 годзе<ref>{{навіна|аўтар=Baig, Khurram|спасылка=http://tribune.com.pk/story/522293/anatomy-of-an-indispensable-sector-why-the-pakistan-textile-industry-cannot-die/|загаловак=Why the Pakistan textile industry cannot die|выдавец=The Express Tribune|дата публікацыі=18.03.2013}}</ref>. У 1952 годзе былі вынайдзены першыя радовішчы [[прыродны газ|прыроднага газу]] ў Бэлуджыстане, потым таксама знайшлі газ і ў [[Сынд]]зе і Панджабе. Вынайдзена 7 радовішчаў [[нафта|нафты]] (запасы ацэньваюцца ў 300 млн барэляў). Зь іншых карысных выкапняў вядзецца здабыча [[вугаль|вугля]], [[хром|хромавай руды]], [[мармур]]а, [[соль|солі]], [[вапняк]]у, [[уран (хімічны элемэнт)|урану]], [[фасфаты|фасфатаў]], [[барыты|барытаў]], [[серка|серкі]], каштоўных і паўкаштоўных камянёў. Існуюць нафтаперапрацоўчыя заводы, мэталюргічны камбінат, разьвіваецца мелкая вытворчасьць спартовых тавараў і фармацэўтычная прамысловасьць. У красавіку 2005 году Пакістан пачаў вытворчасьць уласных аўтамабіляў REWO, існуе зборачны завод [[КАМАЗ]] у [[Карачы]]. [[Энэргетыка]] Пакістану заснавана ў асноўным на [[гідраэлектрастанцыя]]х. Вытворчасьць [[электрычнасьць|электрычнай энэргіі]] ў 2003 годзе склала 76,92 млрд кВт пры спажываньні 71,54 млрд кВт. == Дэмаграфія == Паводле вынікаў перапісу насельніцтва 2023 году агульная колькасьць жыхароў Пакістану складала {{Лік|241499431}} чалавек<ref>[https://web.archive.org/web/20230814181311/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf «Table 1: Households, Population, Household Size and Annual Growth Rate»]. Pakistan Bureau Statistics.</ref>. Гэтая лічба ўлучае чатыры правінцыі краіны, як то [[Панджаб (Пакістан)|Панджаб]], [[Сынд]], [[Хайбэр-Пахтунхва]], [[Бэлуджыстан (Пакістан)|Бэлуджыстан]] і [[Сталічная тэрыторыя Ісламабаду|сталічную тэрыторыю Ісламабаду]]. Зьвесткі перапісу насельніцтва [[Азад Кашмір|Азад Кашміру]] і [[Гілгіт-Балтыстан]]у не былі зацьверджаныя Радай агульнага інтарэсу Пакістану. Такім чынам, краіна лічыцца пятай паводле колькасьці насельніцтва дзяржавай у сьвеце<ref>[https://population.un.org/wpp/ «World Population Prospects 2019»]. United Nations.</ref>. [[Файл:Population Density by Pakistani District - 2017 Census.svg|значак|Шчыльнасьць насельніцтва Пакістану паводле акругаў. Цямнейшы колеры пазначае большую шчыльнасьць.]] Паміж 1951 і 2023 гадамі насельніцтва Пакістану павялічылася больш чым у сем разоў, з 33,7 мільёнаў да 241,5 мільёна. Краіна мае адносна высокія, але і зьніжальныя, тэмпы росту, якія падтрымліваюцца высокай нараджальнасьцю і нізкай сьмяротнасьцю. Паміж 1998 і 2017 гадамі сярэднегадавы тэмп росту насельніцтва складаў +2,40%<ref>Haq, Riazul; Rana, Shahbaz (27.05.2018). [https://www.tribune.com.pk/story/1719994/headcount-finalised-sans-third-party-audit%3famp=1 «Headcount finalised sans third-party audit»]. The Express Tribune.</ref>. Рэзкія сацыяльныя зьмены прывялі да ўрбанізацыі і зьяўленьня двух мэгаполісаў, як то [[Карачы]] і [[Лагор]]у. Гарадзкое насельніцтва краіны павялічылася больш чым у тры разы ў час з 1981 па 2017 гады, менавіта з 23,8 мільёнаў да 75,7 мільёнаў, а ўзровень урбанізацыі ў краіне павялічыўся з 28,2% да 36,4%. Не зважаючы на гэта, узровень урбанізацыі ў краіне застаецца адным з найніжэйшых у сьвеце. Дзякуючы высокаму ўзроўню нараджальнасьці, які ў 2022 годзе ацэньваўся ў 3,5 дзіця на жанчыну, Пакістан мае адное з наймаладзейшых насельніцтваў у сьвеце. Перапіс насельніцтва 2017 году зафіксаваў, што 40,3% насельніцтва краіны было маладзейшым за 15 гадоў, у той час як толькі 3,7% пакістанцаў былі ў веку 65 гадоў і больш<ref name="census-table04">[https://web.archive.org/web/20211224053856/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/census_2017_tables/pakistan/Table04n.pdf «Table 4 — Population by Single Year Age, Sex and Rural/Urban»]. Pakistan Bureau of Statistics.</ref>. Сярэдні век жыхароў краіны складаў 19 гадоў<ref name="census-table04"/>, а суадносіны сярод мужчынаў і жанчынаў было 105 на 100 на карысьць мужчынаў. === Этнічныя грамады і мовы === Пакістан утварае сабою разнастайнае грамадзтва, і, паводле ацэнак, у ім размаўляюць ад 75 да 85 мовамі<ref>Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2017). [https://web.archive.org/web/20170902143126/https://www.ethnologue.com/country/pk/languages «Pakistan — Languages»]. Ethnologue: Languages of the World (20th ed.)</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20220512205543/https://glottolog.org/glottolog/language.map.html?country=PK#4/33.01/73.28 «Languages of Pakistan»]. Glottolog.</ref>. [[Урду]] і [[ангельская мова|ангельская мовы]] ўважаюцца афіцыйнымі мовамі, прычым урду лічыцца [[лінгва франка]] краіны, бо на ім больш менш размаўляюць больш за 75% пакістанцаў<ref>Braj B. Kachru; Yamuna Kachru; S.N. Sridhar (27.03.2008). [https://books.google.com/books?id=O2n4sFGDEMYC&pg=PA138 «Language in South Asia»]. Cambridge University Press. — С. 36, 138. — ISBN 978-1-139-46550-2.</ref><ref>[https://www.dawn.com/news/1410447 «CCI defers approval of census results until elections»]. Dawn. </ref>. Згодна зь перапісам насельніцтва 2023 году, найбуйнейшымі этналінгвістычнымі групамі ёсьць [[панджабцы]] (36,98%), [[пуштуны]] (18,15%), [[сындхі]] (14,31%), [[сарайкі]] (12%), [[бэлуджы]] (3,38%), гіндкаваны/газарэвалы (2,32%) і [[брагуі]] (1,16%)<ref>Rana, Shahbaz (19.07.2024). [https://tribune.com.pk/story/2480881/pakistan-27th-in-global-population-growth «Pakistan 27th in global population growth»]. The Express Tribune.</ref>. Астатняе насельніцтва складаецца з розных этнічных меншасьцей, як то [[кашмірцы]], [[пагарцы]], [[чытралі]] ды іншыя суполкі<ref>Abbas, Zaffar (13.03.2002). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1869876.stm «Pakistan’s Sidi keep heritage alive»]. BBC News.</ref>. Пакістанская дыяспара, якая налічвае больш за сем мільёнаў чалавек, ёсьць шостай паводле велічыні ў сьвеце<ref>[https://web.archive.org/web/20160222133941/http://www.tribuneindia.com/news/nation/india-has-largest-diaspora-population-in-world-un/183731.html «India has largest diaspora population in world: UN»]. The Tribune.</ref>. === Іміграцыя === [[Файл:Refugees from Afghanistan in Pakistan, near Islamabad.jpg|значак|зьлева|Аўганскія хлопцы-ўцекачы пампуюць воду ля [[Ісламабад]]у.]] Нават пасьля падзелу ў 1947 годзе мусульмане зь [[Індыя|Індыі]] працягвалі міграваць у Пакістан, асабліва ў Карачы і правінцыю Сынд<ref>Khalidi, Omar (1.01.1998). «From torrent to trickle: Indian Muslim migration to Pakistan, 1947–97». Islamic Studies. 37 (3): 339—352.</ref>. Войны ў суседнім [[Аўганістан]]е ў 1980-х і 1990-х гадах сталі чыньнікам таго, што мільёны аўганскіх уцекачоў трапілі ў Пакістан, галоўным чынам у правінцыю Хайбэр-Пахтунхву і племянныя раёны, а таксама ў Карачы і Кету. У выніку Пакістан стаў адной з краінай з найбуйнейшай у сьвеце суполкі ўцекачоў<ref>[http://www.aljazeera.com/news/2016/10/ten-countries-host-world-refugees-report-161004042014076.html «Ten countries host half of world's refugees: report»]. Al Jazeera.</ref>. Акрамя таго, у Пакістане пражывае блізу 2 мільёнаў [[банглядэшцы|банглядэшцаў]] і паўмільёны нелегальных асобаў, верагодна з [[М’янма|М’янмы]]<ref>[http://tribune.com.pk/story/322325/five-million-illegal-immigrants-residing-in-pakistan/ «Five million illegal immigrants residing in Pakistan»]. Express Tribune.</ref>. У кастрычніку 2023 году Пакістан пастанавіў дэпартаваць тысячы нелегальных мігрантаў, спасылаючыся на праблемы бясьпекі<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2023/11/22/whats-wrong-the-silence-of-pakistanis-on-expulsion-of-afghan-refugees «'What’s wrong?': The silence of Pakistanis on expulsion of Afghan refugees»]. Al Jazeera.</ref>. Міграцыя [[бэнгальцы|бэнгальцаў]] і [[рагінджа]] ў Пакістан пачалася ў 1980-х гадах і ўсьцяж трывала да 1998 году. У Карачы маецца значная колькасьць бэнгальскіх кварталаў, а вялікая міграцыя рагінджа зрабіла Пакістан адной з найбуйнейшых месцаў пражываньня гэтай групы па-за межамі М’янмы<ref>Rehman, Zia Ur (23.02.2015). [http://www.dawn.com/news/1165299 «Identity issue haunts Karachi’s Rohingya population»]. Dawn.</ref>. Бірманская грамада Карачы пераважна жыве ў трушчобах<ref>Khan, Naimat (12.06.2015). [http://www.thefridaytimes.com/tft/the-rohingyas-of-karachi/ «The Rohingyas of Karachi»]. The Friday Times.</ref>. Паводле зьвестак [[Брытанская вяшчальная карпарацыя|Бі-Бі-Сі]] ў Гілгіт-Балтыстане жывуць тысячы ўйгурскіх мусульманаў, некаторыя зь якіх уцяклі з кітайскага [[Сіньцьзян-Уйгурскі аўтаномны раён|Сіньцзяну]] і [[Кашгар]] у 1949 годзе, а многія іншыя прыбылі пазьней, сьцьвярджаючы, што ратуюцца ад палітычнага прыгнёту<ref>Jaffrey, Shumaila (12.08.2015). [https://www.bbc.com/news/world-asia-33775646 «How the Uighurs keep their culture alive in Pakistan»]. BBC.</ref>. З 1989 году тысячы кашмірскіх мусульманскіх бежанцаў уцяклі ў Пакістан, паводле зьвестак яны ратаваліся ад індыйскіх жаўнераў<ref>Istvan, Zoltan (13.03.2003). [https://web.archive.org/web/20100305173913/http://news.nationalgeographic.com/news/2003/03/0313_030313_tvpakirefugees_2.html «Refugee Crisis Worsening In Western Kashmir»]. National Geographic.</ref>. === Рэлігія === [[Файл:Faisal Masjid.jpg|значак|[[Мячэт Фэйсала]], пабудаваная ў 1985 годзе турэцкім архітэктарам [[Вэдат Далакай|Вэдатам Далакаей]], на замову саудаўскага караля [[Фэйсал ібн Абдэль Азіз ас-Сауд|Фэйсала]].]] У Пакістане дамінуе [[іслам]], то бок 96,35% насельніцтва фармуюць мусульмане<ref>Zaman, Muhammad Qasim (2018). «Islam in Pakistan: A History». Princeton UP.</ref>. Пакістан займае другое месца ў сьвеце паводле колькасьці мусульманскага насельніцтва<ref>Singh, Dr. Y P (2016). [https://books.google.com/books?id=pbqfCwAAQBAJ&pg=PT5 «Islam in India and Pakistan — A Religious History»]. Vij Books India Pvt Ltd. — ISBN 978-93-85505-63-8.</ref>, а агулам тут жывуць 10,5% ад усіх мусульманаў сьвету<ref>[https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/ «The Global Religious Landscape»]. Pew Research Center.</ref>. Карачы ўважаецца найбуйнейшым мусульманскім горадам у сьвеце<ref>Khan, Nichola (2016). «Cityscapes of Violence in Karachi: Publics and Counterpublics». Oxford University Press. — ISBN 978-0-19-086978-6.</ref>. Большасьць ісламскіх вернікаў прытрымліваецца [[сунізм]]у з значнай прысутнасьцю [[суфізм]]у, у той час як мусульмане-шыіты, якіх налічваецца 5—25%<ref name="Congress">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Pakistan.pdf «Country Profile: Pakistan»]. Library of Congress Country Studies on Pakistan.</ref>, складаюць меншасьць<ref name="Congress"/>. У 2012 годзе 12% пакістанскіх мусульманаў ідэнтыфікавалі сябе як мусульмане без канфэсійнай прыналежнасьці<ref>[https://www.pewresearch.org/religion/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/ «Chapter 1: Religious Affiliation»]. Pew Research Center’s Religion & Public Life Project.</ref>. У краіне маецца меншасьць [[агмадыя]]<ref>[https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108505.htm «International Religious Freedom Report 2008: Pakistan»]. US State Department.</ref>, якая пакутуе ад перасьледу, а ім забаронена называць сябе мусульманамі з 1974 году<ref>Lohlker, Rüdiger (2012). «New Approaches to the Analysis of Jihadism: Online and Offline». — С. 38.</ref>. Другой паводле велічыні рэлігіяй ёсьць [[індуізм]], які паводле перапісу 2023 году вызнаюць 2,17% насельніцтва. Індуісты пражываюць па ўсім Пакістане, але сканцэнтраваныя пераважна ў правінцыі Сынд, дзе нават сягаюць да 8,81% насельніцтва. Акруга [[Умэркот (акруга)|Ўмэркот]] ёсьць адзінай у краіне, дзе большасьць насельніцтва ёсьць прадстаўнікамі індусісцкай веры, але ў акрузе [[Тгарпаркар]] жыве найбольшая колькасьць індуістаў Пакістану. Агулам у чатырох акругах, як то Ўмэркот, Тарпаркар, [[Мірпур-Хас (акруга)|Мірпур-Хас]] і [[Санггар (акруга)|Санггар]], пражывае больш за палову індуістаў краіны. На пачатку існаваньня Пакістану згодна з «тэорыяй закладнікаў» прадугледжвалася справядлівае абыходжаньне з індусамі дзеля абароны мусульманаў у Індыі<ref>Zamindar, Vazira Fazila-Yacoobali (2010). [https://books.google.com/books?id=n5c9ta97GeoC&pg=PA72 «The Long Partition and the Making of Modern South Asia: Refugees, Boundaries, Histories»]. Columbia University Press. — С. 72. — ISBN 978-0-231-13847-5.</ref>. Аднак некаторыя пакістанскія індусы адчувалі сябе маргіналізаванымі, што прывяло да эміграцыі ў Індыю<ref>Sohail, Riaz (2.03.2007). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6367773.stm «Hindus feel the heat in Pakistan»]. BBC News.</ref>. Трэцяй рэлігійнай групай краіны ўважаюцца [[хрысьціянства|хрысьціяне]], якія фармуюць 1,37% насельніцтва. Яны сканцэнтраваны ў акрузе [[Лагор]] (5%) і сталічнай тэрыторыі Ісламабаду (больш за 4%). У Карачы месьціцца гістарычная рымска-каталіцкая грамада, створаная мігрантамі з [[Гоа]] і [[тамілы|тамілаў]] яшчэ за часам брытанскага каляніяльнага панаваньня. Таксама ў краіне маюцца суполкі прадстаўнікоў [[багаі]], [[сыкхізм]]у, [[будызм]]у і [[зараастрызм]]у, але колькасьць кожнай зь іх налічвае толькі некалькі дзясяткаў тысяч. Маецца таксама невялікая [[джайнізм|джайнісцкая]] супольнасьць. == Культура == Грамадзянская супольнасьць у Пакістане герархічная, з акцэнтам на мясцовы культурны этыкет і традыцыйныя ісламскія каштоўнасьці. Асноўнай сямейнай адзінкай ёсьць [[пашыраная сям’я]], але назіраецца ўзрослая тэндэнцыя да стварэньня [[нуклеарная сям’я|нуклеарных сем’яў]] праз сацыяльна-эканамічныя фактары<ref name="nuclear">{{спасылка|спасылка=http://www.kwintessential.co.uk/resources/global-etiquette/pakistan.html|загаловак=Pakistan- Language, Religion, Culture, Customs and Etiquette|выдавецтва=Kwint Essential|копія=https://web.archive.org/web/20090323000308/http://www.kwintessential.co.uk/resources/global-etiquette/pakistan.html|дата копіі=23.03.2009}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Factors and Consequences of Nuclearization of Family at Hayatabad Phase-II, Peshawar|выданьне=Sarhad J. Agric.|том=24|нумар=3|год=2008}}</ref>. Як мужчыны, гэтак і жанчыны звычайна апранаюць [[шальвар-каміз]], але мужчыны таксама аддаюць перавагу нагавіцам, джынсам і кашулям<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=zn8I4qEew9oC|загаловак=Pakistan & the Karakoram Highway|выдавецтва=Lonely Planet|год=2008|старонкі=60, 128, 376|isbn=978-1-74104-542-0}}</ref>. Сярэдняя кляса павялічылася да блізу 35 мільёнаў чалавек, яшчэ 17 мільёнаў пакістанцаў належаць да вышэйшай і вышэйшай сярэдняй клясы, што прывяло да пераходу ўлады ад сельскіх землеўласьнікаў да гарадзкой эліты<ref>{{спасылка|спасылка=http://archives.dawn.com/archives/19124|загаловак=The rise of Mehran man|выдавецтва=Dawn|дата публікацыі=17.04.2010|копія=https://web.archive.org/web/20101125011513/http://news.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/the-newspaper/columnists/irfan-husain-the-rise-of-mehran-man-740|дата копіі=25.11.2010}}</ref>. У краіне спраўна сьвяткуюць [[Ураза-байрам]], [[Курбан-байрам]], [[Рамадан]], [[Каляды]], [[Вялікдзень]], [[Голі (сьвята)|Голі]] і [[Дывалі]] ды іншыя ў першую чаргу рэлігійныя сьвяты<ref name="nuclear" />. === Архітэктура === [[Файл:Lahore Fort.jpg|значак|зьлева|[[Лагорскі форт]] улучаны ў сьпіс [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]].]] Пакістанскую архітэктуру вызначаюць чатыры часы, як то даісламскі, ісламскі, каляніяльны і посткаляніяльны. Паўсталая [[індзкая цывілізацыя]] блізу сярэдзіны 3-га тысячагодзьдзя да н. э. распачала гарадзкую культуру, пра што сьведчаць захаваныя буйныя збудаваньні<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.metmuseum.org/toah/hd/sasa/hd_sasa.htm|загаловак=South Asian Art and Culture|выдавецтва=The Metropolitan Museum of Art|дата публікацыі=02.2007}}</ref>. Сярод вядомых даісламскіх паселішчаў вылучаюцца [[Магэнджа-Дара]], [[Гарапа]] і [[Кот-Дыджы]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.tourism.gov.pk/mountain.html|загаловак=PTDC page on mountaineering|выдавецтва=Pakistan Tourism Development Corporation|копія=https://web.archive.org/web/20061110014044/http://www.tourism.gov.pk/mountain.html|дата копіі=10.11.2006}}</ref>. Зьліцьцё [[будызм]]у і грэцкіх уплываў спарадзіла адметны грэцка-будысцкі стыль, прыкладам якога ёсьць вядомы стыль [[Гандгара]]<ref>{{кніга|імя=Sachindra Kumar|прозьвішча=Maity|спасылка=https://books.google.com/books?id=x8Iz5C5auqEC&pg=PA46|загаловак=Cultural Heritage of Ancient India|выдавецтва=Abhinav Publications|isbn=978-0-391-02809-8}}</ref>. Сярод вядомых будыйскіх архітэктурных парэшткаў — манастыр [[Тахт-і-Багі]] ў [[Хайбэр-Пахтунхва|Хайбэр-Пахтунхве]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/140.pdf|загаловак=UNESCO Advisory Body Evaluation of Takht Bhai|выдавецтва=International Council on Monuments and Sites|дата публікацыі=29.12.1979}}</ref>. Зьяўленьне [[іслам]]у на землях сучаснага Пакістану адзначыла заняпад будыйскай архітэктуры, якая саступіла месца ісламскай. Значнай індаісламскай пабудовай, якая дасюль існуе ёсьць магіла Шаг [[Рукн-і-Алям]]а ў Мултане. У эпоху [[імпэрыя Вялікіх Маголаў|Вялікіх Маголаў]] пэрсыдзка-ісламскі стыль зьліўся з індустанскім мастацтвам, што можна пабачыць у такіх архітэктурных пярлінах [[Лагор]]у, як то мячэт [[Бадшагі]] і [[Лагорскі форт]] з культавай брамай Аламгіры. Лагор таксама можа пахваліцца велічным мячэтам [[Вазыр-Хан (мячэт)|Вазыр-Хана]]<ref>{{кніга|імя=Simon Ross|прозьвішча=Valentine|спасылка=https://books.google.com/books?id=MdRth02Q6nAC&pg=PA63|загаловак=Islam and the Ahmadiyya Jama'at: History, Belief, Practice|выдавецтва=Hurst & Company|isbn=978-1-85065-916-7}}</ref> і пышнымі [[сады Шалімар|садамі Шалімар]]. У брытанскі каляніяльны час зьявіліся індаэўрапейскія будынкі, якія спалучаюць эўрапейскі і індыйска-ісламскі стылі. Посткаляніяльная ідэнтычнасьць праяўляецца ў такіх сучасных славутасьцях, як то [[мячэт Фэйсала]], [[Мінар-э-Пакістан]] і [[Мазары-Каід]]. Брытанскі архітэктурны ўплыў захоўваецца ў будынках Лагору, [[Пэшавар]]у і [[Карачы]]<ref>{{кніга|аўтар=Kamil Khan Mumtaz|загаловак=Architecture in Pakistan|выдавецтва=Concept Media Pte Ltd|год=1985|старонкі=32, 51, 160|isbn=978-9971-84-141-6}}</ref>. === Адзеньне === [[Файл:Traditional clothing from Sindh.jpg|значак|Жанчына і дзяўчынка з правінцыі [[Сынд]] у традыцыйных строях.]] [[Шальвар-каміз]] — нацыянальны строй Пакістану, у які апранаюцца ўва ўсіх правінцыях краіны. Аднак, кожная правінцыя мае свой уласны адметны стыль. Пакістанцы ў стварэньні адзежы выкарыстоўваюць розныя тканіны, як то шоўк, [[шыфон]] і бавоўну. Акрамя нацыянальнага адзеньня, мужчыны часта апранаюць гарнітуры і гальштукі, пашытыя паводле мясцовай моды, асабліва на працу ў офісах, школах і на грамадзкія імпрэзы<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=7li2jpQgYvAC&pg=PA382|загаловак=Unquiet Pasts: Risk Society, Lived Cultural Heritage, Re-designing Reflexivity|выдавецтва=Ashgate Publishing, Ltd.|год=2010|isbn=978-0-7546-7548-8}}</ref>. Індустрыя моды Пакістану квітнее, спалучаючы традыцыйныя і сучасныя стылі, ствараючы ўнікальную культурную ідэнтычнасьць. Рэгіянальнае і традыцыйнае адзеньне застаецца важнымі сымбалямі роднай традыцыі, але набываючы сучасныя формы. Такія арганізацыі, як Пакістанская рада ў справах дызайну моды ў Лагоры і Пакістанская рада ў справах моды ў Карачы, ладзяць [[тыдзень моды Пакістану|тыдзень моды]]. Першы такі тыдзень моды быў праведзены ў краіне ў лістападзе 2009 году<ref>{{навіна|аўтар=Michele Langevine Leiby|спасылка=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/in-pakistan-fashion-weeks-thrive-beyond-the-style-capitals-of-the-world/2012/04/24/gIQAt3qcgT_story.html|загаловак=In Pakistan, fashion weeks thrive beyond the style capitals of the world|выдавец=Washington Post|дата публікацыі=25.04.2012}}</ref>. === Літаратура і філязофія === [[Файл:Iqbal.jpg|значак|зьлева|Нацыянальны паэт краіны [[Мугамад Ікбал]].]] Пакістан можа пахваліцца літаратурай, створанай рознымі мовамі, у тым ліку [[урду|ўрду]], [[сындхі]], [[панджабі (мова)|панджабі]], [[пушту]], [[бэлудзкая мова|бэлудзкай]], [[пэрсыдзкая мова|пэрсыдзкай]], [[ангельская мова|ангельскай]] ды іншымі<ref>{{кніга|аўтар=Alamgir Hashmi|спасылка=https://books.google.com/books?id=H_uwA78YZDoC&pg=PA107|загаловак=English postcoloniality: literatures from around the world|выдавецтва=Greenwood Publishing Group|год=1996|старонкі=107–112|isbn=978-0-313-28854-8}}</ref>. [[Пакістанская акадэмія літаратуры]] актыўна прасоўвае літаратуру і паэзію як унутры краіны, гэтак і па-за ейнымі межамі. Нацыянальная бібліятэка спрыяе распаўсюду літаратуры. Гістарычна склалася, што пакістанская літаратура фармавалася пераважна зь лірычных, рэлігійных і фальклёрных твораў, а пазьней пад каляніяльным уплывам пашырылася ў прозу<ref name="granta">{{спасылка|спасылка=http://tribune.com.pk/story/53272/granta-the-global-reach-of-pakistani-literature/|загаловак=Granta: The global reach of Pakistani literature|выдавецтва=The Express Tribune|дата публікацыі=26.09.2010}}</ref>. Нацыянальны паэт Пакістану [[Мугамад Ікбал]] пісаў уплывовыя вершы на ўрду і пэрсыдзкай мовах, выступаючы за адраджэньне ісламскай цывілізацыі<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.iranicaonline.org/articles/iqbal-muhammad|загаловак=Iqbal, Muhammad|выдавецтва=Encyclopædia Iranica|дата публікацыі=15.12.2004}}</ref>. Сярод вядомых асобаў сучаснай літаратуры на ўрду вылучаюцца [[Джош Малігабадзі]], [[Фаіз Агмэд Фаіз]] і [[Саадат Гасан Манта]]<ref name="granta" />. Таксама шануюцца папулярныя суфійскія паэты, як то [[Шаг Абдул Латыф]] і [[Булег Шаг]]<ref>{{навіна|аўтар=Muhammad Zahid Rifat|спасылка=http://www.highbeam.com/doc/1G1-268638505.html|загаловак=Paying tributes to popular Sufi poets|выдавец=The Nation|дата публікацыі=03.10.2011|копія=https://web.archive.org/web/20130117074308/http://www.highbeam.com/doc/1G1-268638505.html|дата копіі=17.01.2013}}</ref>. [[Мірза Каліч Бэг]] уважаецца за бацьку сучаснай прозы на сындхі<ref>{{кніга|аўтар=Chetan Karnani|спасылка=https://books.google.com/books?id=dL5owdAV5TcC&pg=PA50|загаловак=L.H. Ajwani|выдавецтва=Sahitya Akademi|год=2003|isbn=978-81-260-1664-8}}</ref>. Пакістанская філязофія сфармавалася пад уплывам брытанскай і амэрыканскай філязофіі, а важкі ўнёсак у разьвіцьцё філязофіі ў Пакістане зрабіў [[Міяд Магамэд Шарыф]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.crvp.org/book/Series02/IIA-3/appendix.htm|загаловак=Philosophical Activities in Pakistan:1947–1961|выдавецтва=Work published by Pakistan Philosophical Congress|копія=https://web.archive.org/web/20130509105450/http://www.crvp.org/book/Series02/IIA-3/appendix.htm|дата копіі=09.05.2013}}</ref>. Пасьля 1971 году [[марксізм|марксісцкая]] думка набыла вядомасьць у пакістанскай філязофіі дзякуючы такім асобам, як [[Джалалудын Абдур Рагім]]<ref>{{кніга|загаловак=Philosophy in Pakistan|месца=Washington, DC|выдавецтва=Council for Research in Values and Philosophy|isbn=978-1-56518-108-3}}</ref>. == Спорт == [[Файл:Pakvaus.jpg|міні|250пкс|Крыкет — найбольш папулярны від спорту]] Самыя распаўсюджаныя віды спорту ў Пакістане — [[футбол]], [[хакей на траве]], вялікі і настольны [[тэніс]], [[барацьба]], [[бокс]], [[цяжкая атлетыка]], [[гольф]], [[пола]], [[плаваньне (спорт)|плаваньне]], [[сквош]], [[бэйсбол]] і [[крыкет]]. === Крыкет === Найбольш папулярны від спорту ў краіне — [[крыкет]]. Зборная каманда Пакістану па крыкеце зьяўляецца адной з наймацнейшых у сьвеце і змагаецца за лідэрства ў міжнародных спаборніцтвах з сапернікамі зь [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[Індыя|Індыі]]. У 1992 годзе Пакістан здолеў перамагчы ў [[Кубак сьвету па крыкеце|Кубку сьвету па крыкеце]]. З мэтай кіраўніцтва і кантролю за разьвіцьцём крыкета ў дзяржаве быў створаны адмысловы нацыянальны камітэт<ref>[http://www.pakistan.ru/people/ Людзі Пакістана і іхны лад жыцьця]</ref>. === Хакей на траве === З алімпійскіх відаў спорту [[хакей на траве]] зьяўляецца найбольш пасьпяховым для Пакістану. З сваіх 10 алімпійскіх мэдалёў за ўсю гісторыю правядзеньня гульняў пакістанцы 8 зь іх выйгралі менавіта ў мужчынскім хакеі на траве, у тым ліку ўсё золата і срэбра. Тройчы ([[Летнія Алімпійскія гульні 1960 году|1960]], [[Летнія Алімпійскія гульні 1968 году|1968]] і [[Летнія Алімпійскія гульні 1984 году|1984]]) пакістанцы станавіліся алімпійскімі чэмпіёнамі, тройчы выйгравалі срэбра ([[Летнія Алімпійскія гульні 1956 году|1956]], [[Летнія Алімпійскія гульні 1964 году|1964]], [[Летнія Алімпійскія гульні 1972 году|1972]]) і двойчы бронзу ([[Летнія Алімпійскія гульні 1976 году|1976]] і [[Летнія Алімпійскія гульні 1992 году|1992]]). Такім чынам з 1956 па 1984 гады Пакістан выйграваў узнагароды на ўсіх сямі Алімпіядах, у якіх прымаў удзел ([[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Гульні ў Маскве-1980]] Пакістан байкатаваў). Менавіта Пакістан у 1960 годзе ў [[Рым]]е здолеў перапыніць пераможную сэрыю Індыі, якая выйгравала золата на шасьці Алімпіядах запар (у фінале Пакістан абыграў Індыю зь лікам 1:0). Бронза хакеістаў на Алімпіядзе-1992 у [[Барсэлёна|Барсэлёне]] застаецца на дадзены момант апошняй алімпійскай узнагародай пакістанцаў. Яшчэ дзьве алімпійскія ўзнагароды прынесьлі Пакістану барацьбіт вольнага стылю [[Магамад Башыр]] (бронза ў 1960 годзе) і баксэр [[Саед Гусэйн Шаг]] (бронза ў [[Летнія Алімпійскія гульні 1988 году|1988]] годзе). == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Blood, Peter R. |частка = |загаловак = Pakistan: A Country Study |арыгінал = |спасылка = https://books.google.com/books?id=DRMTO7mn7hIC |выданьне = |месца = |выдавецтва = DIANE Publishing Company |год = 1996 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-0-7881-3631-3 |ref = Blood }} * {{Кніга |аўтар = Cavendish, Marshall |частка = |загаловак = World and Its Peoples |арыгінал = |спасылка = https://books.google.com/books?id=j894miuOqc4C |выданьне = |месца = |выдавецтва = Marshall Cavendish Corporation |год = 2006 |том = Volume 1 |старонкі = |старонак = |isbn = 978-0-7614-7571-2 |ref = Cavendish }} * {{Кніга |аўтар = Dhulipala, Venkat |частка = |загаловак = Creating a New Medina: State Power, Islam, and the Quest for Pakistan in Late Colonial North India |арыгінал = |спасылка = https://books.google.com/books?id=PrqLBgAAQBAJ |выданьне = |месца = |выдавецтва = Cambridge University Press |год = 2015 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-1-316-25838-5 |ref = Dhulipala }} * {{Кніга |аўтар = Haqqani, Husain |частка = |загаловак = Pakistan: Between Mosque and Military |арыгінал = |спасылка = https://books.google.com/books?id=nYppZ_dEjdIC |выданьне = |месца = |выдавецтва = Carnegie Endowment |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-0-87003-285-1 |ref = Haqqani }} * {{Кніга |аўтар = Malik, Iftikhar Haider |частка = |загаловак = Culture and Customs of Pakistan |арыгінал = |спасылка = https://books.google.com/books?id=GQTABKAGaVgC |выданьне = |месца = |выдавецтва = Greenwood Publishing Group |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-0-313-33126-8 |ref = Malik }} == Вонкавыя спасылкі == {{Партал|Азія}} * {{Спасылка|url=https://www.pakistan.gov.pk/|загаловак=Афіцыйны сайт ураду Пакістана}} * {{Спасылка|url=https://curlie.org/Regional/Asia/Pakistan|загаловак=Пакістан|праект=Curlie}} * {{Спасылка|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12965779|загаловак=Пакістан|праект=BBC News}} {{Краіны Азіі}} {{Вайна з тэрарызмам}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] sfurav62nzweaxsuqqlc0rros48c5wn 0 20518 2696881 2562232 2026-10-15T21:56:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696881 wikitext text/x-wiki {{Вікіфікаваць}} {{Музычны гурт | Назва = Рокаш | Лацінка = Rokaš | Фота = rokash_end_2011.JPG | Подпіс = | Гады = [[2003]] — нашы дні | Адкуль = [[Менск]], [[Беларусь]] | Жанр = [[нэа-фольк]] | Афіцыйная старонка = [http://www.rokash.com rokash.com] | Удзельнікі = [[Паліна Дулінец]]<br/>[[Лявон Казакоў]]<br/>[[Аляксандар Акульчык]]<br/>[[Мікалай Ліпневіч]]<br/>[[Натальля Ісаева]]<br/>[[Мікіта Васількаван]] | Былыя ўдзельнікі = [[Мікола Маркоўнік]]<br/>[[Станіслаў Багданаў]]<br/>[[Міхаіл Кінчын]]<br/>[[Вольга Драпеза]]<br/>[[Аляксей Яфрэменка]] }} {{Іншыя значэньні|Рокаш (неадназначнасьць)}} '''Рокаш''' — менскі музычны гурт. Стыль: [[нэа-фольк]], акустычны [[фольк-рок]]. == Гісторыя == Ідэя стварэньня гурта «Рокаш» зьявілася яшчэ напрыканцы 2003 году, калі чацьвёрка сяброў, аб’яднаных агульнымі поглядамі на гісторыю, музыку, мову й лад жыцьця вырашыла паспрабаваць свае сілы ў музычнай сфэры. Іх імёны былі: Стась Багданаў, Мікола Ліпневіч, Мікола Маркоўнік і Лявон Казакоў. Першапачатковай канцэпцыяй патэнцыяльнага гурта быў стыль beerfolk, ці піўны фольк. На працягу 2003 году Лявонам былі напісаныя некалькі песень у гэтай стылістыцы. Гісторыя захавала тры зь іх. Яны называліся «Наша піва», «Карчма» і «Хмяльны бранль». Заставалася адна праблема — гэтыя песьні фактычна не было каму граць. Бо так атрымалася, што ў гурце ад пачатку было два ўдарнікі й два вакаліста. Сытуацыя была амаль безвыходная. Дзякуючы Алене (Decadence) й Наташы (Venomous Butterfly) у студзені 2004 году ўдзельнікі гурта пазнаёміліся з таленавітым гітарыстам і файным чалавекам Алесем Акульчыкам. Дзякуючы яму пачалі стварацца першыя мэлёдыі. Акрамя гэтага быў зьдзейсьнены канцэптуальны паварот у ідэйнай афарбоўцы песень. Поруч са старымі бірфолькавымі тэмамі пачынаюць зьяўляцца новыя кампазыцыі, якія мелі патрыятычную, сярэднявечную і, у некаторых выпадках, нават філязофскую афарбоўку. Самай яскравай песьняй гэтага пэрыяду можна назваць «Баляду пра ліцьвіна», якая на доўгі час стала пэўнай візытоўкай «Рокаша». Разам з тым моцна адчуваецца недахоп інструмэнтаў. Пачынаюцца пошукі чалавека, які мог бы граць на якім-небудзь духавым інструмэнце. Нарэшце, летам 2005 году адзін зь сяброў, Паша Грабчыкаў, знаёміць гурт з цудоўнай флейтысткай [[Вольга Драпеза|Вольгай Драпезай]]. Дзякуючы яе прыходу, ўжо пачынае фармавацца індывідуальны саўнд «Рокаша». У гэты ж час астатнія ўдзельнікі гурта пакрысе пачынаюць асвойваць новыя інструмэнты. Усіх зьдзіўляе Мікола Ліпневіч, які за кароткі час здолеў навучыцца граць на блёк-флейтах. У той жа час Лявон пачынае аздабляць песьні гукамі варгану. Старыя кампазыцыі атрымоўваюць новую афарбоўку. Менавіта ў верасьні 2004 году на сярэднявечным фэсьце «[[Беларусь сярэднявечная]]», які праводзіўся Рыцарскім родам сьнежнага барсу ў [[Менск]]у, адбываецца дэбютнае выступленьне гурта «Рокаш». Некаторыя ўдзельнікі гурта ня любяць узгадваць гэты канцэрт. Бо першы блін, на жаль, аказаўся комам. Гурт яшчэ ня быў падрыхтаваны да выступленьня. Праграма была не адрэпэтаваная да канца. І лёгкая эўфарыя ад некаторых удалых рэпэтыцыяў ня здолела выратаваць сытуацыю. Нельга сказаць, каб канцэрт быў цалкам правальны, але і ўдалым яго назваць будзе цяжкавата. Так ці інакш, «Рокаш» адыграў дваццаціпяціхвілінную праграму, у якую ўваходзілі наступныя песьні: «Наша піва», «Карчма», «Хмяльны бранль», «Баляда пра ліцьвіна» і сярэднявечная кампазыцыя «In taberna». Гэты канцэрт акрэсьліў асноўныя недахопы гурта. Працягваліся інтэнсіўныя рэпэтыцыі. Нарэшце, узімку 2005 году адбылася падзея, якая аказалася калясальным штуршком у разьвіцьці гурта. Дзякуючы Вользе ў гурце зьявілася [[Паліна Дулінец]], з чыім яркім, непаўторным і запамінальным голасам найдалей і пачаў асацыявацца гурт «Рокаш». Апроч цудоўнага вакалу, Паліна мела й нешэраговыя кампазытарскія здольнасьці. Старыя песьні атрымоўваюць новае гучаньне. Зьяўляецца і шэраг новых кампазыцыяў на вершы Лявона і музыку Паліны. З новай праграмай гурт выступае на шэрагу імпрэзаў таварыства «Этна», на вечарыне-ўшанаваньні памяці славутага польскага музыканта Чэслава Немана і інш. Урэшце-рэшт, у сакавіку 2005 году «Рокаш» прымае ўдзел у конкурсе маладых выканаўцаў сярэднявечнай музыкі «[[У гонар каралевы Боны]]». На гэтым фэсьце гурт атрымоўвае спэцыяльны прыз ад радыёканала «[[Культура (радыёканал)|Культура]]» — некалькі гадзінаў запісу на студыі, а таксама спэцыяльным дыплёмам за лепшы вакал была адзначаная Паліна Дулінец. Вясною-летам 2005 году гурт прымае ўдзел у шэрагу фэстаў і імпрэзаў, найбольш значнымі зь якіх можна назваць фэст «[[Замак Гедыміна]]» ў Лідзе, Лошыцкі фэст у Менску, грае ў менскім клюбе «[[Рэактар (менскі клюб)|Рэактар]]» на разагрэве ў гурта «[[Стары Ольса]]», прадстаўляе на выставе «СМІ ў Беларусі» радыёканал «Культура». Зьяўляюцца новыя песьні. Найбольш значнымі зь якіх сталі «Стары замак» і «Запалі агонь». Напрыканцы лета на студыі канала «Культура» робіцца запіс некалькіх песень. Восеньню з найбольш значных імпрэзаў можна адзначыць удзел у фэсьце сярэднявечнай культуры «[[Legenda Autuna]]», на дні беларускага пісьменства ў [[Камянец|Камянцы]], на рыцарскім фэсьце «Беларусь сярэднявечная-2», дзе «Рокаш» цалкам рэабілітаваўся за мінулагодні ня вельмі ўдалы выступ, на канцэрце «[[Сярэднявечныя каляды]]». Зімою 2006 году з гурта, па асабістых прычынах, сыходзіць адзін са стваральнікаў гурта і вакалістаў [[Мікола Маркоўнік]]. Аднак гэта ўжо не магло спыніць імклівае разьвіцьцё калектыву. [[image:rokash-2010.JPG|300px|thumb|left|Рокаш, зіма 2010]] Ствараюцца новыя кампазыцыі. Гурт прымае ўдзел у шэрагу супольных канцэртаў. У чэрвені 2006 году важкай падзеяй у разьвіцьці гурта стаў удзел у фэсьце «[[Spotkania Folkowe „Z wiejskiego podwórza“]]», які адбыўся ў польскім горадзе [[Чэрэмшув]]. Там «Рокаш» граў на адной сцэне з такімі знакавымі гуртамі сярод усходнеэўрапейскай фолькавай музыкі, як «[[Ilgi]]» ([[Латвія]]), «[[Paniks]]» ([[Сэрбія]]-[[Вугоршчына]]), «[[Teksoj Banda]]» ([[Украіна]]), «[[Sarakina]]» ([[Польшча]]) і інш. На зваротным шляху разам зь беларускім гуртом «[[Ліцьвінскі хмель]]» «Рокаш» даў канцэрт у польскім горадзе [[Гайнаўка]]. Восеньню 2006 году «Рокаш» прымае ўдзел у шэрагу супольных канцэртаў з рознастылёвымі гуртамі беларускай андэграўнднай сцэны. Сярод найбольш важкіх з такіх імпрэзаў можна адзначыць dark-art fest «Memento Mori III», «Vox Femina: tribute to Flёur», «Folk Haloween party» і інш. Менавіта ў гэты час канчаткова фармуецца адыход ад medieval-folk у бок такіх стыляў, як neofolk, acoustіс folk-rock. Паступова творчасьць гурта пачынае выходзіць за межы Беларусі. Восеньню 2006 году адбылося выступленьне ў [[Вільня|Вільні]], а ў студзені 2007 году гурт «Рокаш» з посьпехам даў канцэрт у культавым маскоўскім клюбе «[[Археология (маскоўскі клюб)|Археология]]». У гэты ж час у гурт прыходзіць ударнік і пэркусіяніст Міхаіл Кінчын (Маўс). У ліпені 2011 году гурт нарэшце выдаў сваю дэбютную кружэлку "Запалі агонь". == Дыскаграфія == === Музыка === У ліпені 2011 году гурт выпусьціў свой першы альбом «Запалі Агонь»: * 01. Запалі агонь * 02. Крумкач * 03. Восень * 04. Сокал * 05. Духі Зямлі * 06. Хмяльны Бранль * 07. Крылы * 08. Ваўкалак * 09. У тваіх вачах * 10. У лясным гушчары * 11. Дзеці паўночнага ветру '' Bonus tracks:'' * 12. Баляда пра ліцьвіна (акустыка) * 13. [[Зялёныя рукавы]] (акустыка) === Удзел у складанках === * ''[[Прэм'ер Тузін 2007]]'' ([[2008]]) — «Крумкач» == Удзельнікі == * Паліна Дулінец — сьпеў, аўтар музыкі * Лявон Казакоў — сьпеў, варган, аўтар тэкстаў * Аляксандар Акульчык — гітара * Мікалай Ліпневіч — блёк-флейта, пэркусія * Натальля Ісаева — флейта * Мікіта Васількаван — бубны == Былыя удзельнікі == * Станіслаў Багданаў — пэркусія * Міхаіл Кінчын — бубны, пэркусія * Вольга Драпеза — флейта * Аляксей Яфрэменка — бубны == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20220430092242/https://rokash.com/ Афіцыйны сайт] * [https://web.archive.org/web/20190818151525/http://metalscript.net/2010/05/rokash-inta/ Інтэрвію з гуртом Рокаш] [[Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2003 годзе]] oe8msvxhqj4y6xii6glo78js1n1oenq 0 25315 2696875 2611222 2026-10-15T20:09:49Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696875 wikitext text/x-wiki {{Палітык |імя = Пётар Машэpаў |выява = Masherov.jpg |памер = |подпіс_пад_выявай = |пасада = 12-ы Першы сакратар ЦК камуністычнай партыі БССР |пачатак_тэрміну = 1965 |канец_тэрміну = 1980 |прэзыдэнт = |прэм'ер-міністар = |папярэднік = [[Кірыла Мазураў]] |наступнік = [[Ціхан Кісялёў]] |месца_нараджэньня = [[Шыркі (Сеньненскі раён)|Шыркі]], [[Віцебская вобласьць]], [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] |месца_сьмерці = [[Менск]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] |партыя = [[Камуністычная партыя Савецкага Саюзу|КПСС]] |сужэнец = |дзеці = |адукацыя = вышэйшая |бацька = |маці = |подпіс = |узнагароды = [[Герой Савецкага Саюзу]]<br />[[Герой Сацыялістычнай Працы]] |лацінка=Piotar Mašeraŭ}} '''Пётар Міро́навіч Машэ́раў''' (26 лютага 1918 — 4 кастрычніка 1980) — першы сакратар ЦК КП [[Беларусь|Беларусі]]; [[Герой Савецкага Саюзу]] і [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Шыркі (Сеньненскі раён)|Шыркі]] [[Сеньненскі раён|Сеньненскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. У 1939 годзе скончыў [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Віцебскі пэдагагічны інстытут імя Кірава]], які пасьля сьмерці Машэрава называны ў ягоны гонар. З 1939 па 1941 гады працаваў настаўнікам матэматыкі і фізыкі ў горадзе [[Расоны]] Віцебскай вобласьці. З 1942 па 1944 гады кіраваў партызанскімі атрадамі імя Шчорса і Ракасоўскага, за што яму было прысвоена званьне Героя Савецкага Саюзу. У 1943 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюзу|КПСС]]. Пасьля вайны займаў розныя пасады ў кампартыі Беларусі, пакуль у 1965 годзе ня быў абраны на пасаду першага сакратара ЦК рэспублікі. У 1978 годзе яму было прысвоена званьне Героя сацыялістычнай працы. Пётар Машэраў загінуў 4 кастрычніка 1980 году ў аўтамабільнай катастрофе: на шляху яго картэжа, суправаджанага [[ДАІ]], нечакана выехаў грузавік, гружаны бульбай (ГАЗ-53 экспэрымэнтальнай базы [[Жодзін]]а). У народзе хадзілі шматлікія чуткі аб дачыненьні [[Камітэт дзяржаўнай бясьпекі|КДБ]] да гэтай трагедыі (нібы з мэтай прыбраць папулярнага кандыдата на пост старшыні ЦК КПСС), аднак пэўных сьведчаньняў гэтаму так і не знайшлося. Катастрофу ня лічыць выпадковай і [[Вячаслаў Кебіч]], першы прэм’ер-міністар незалежнай Беларусі<ref>[http://www.kp.ru/daily/24049.4/102432/ Премьер-министр Беларуси в 1990—1994 годы Вячеслав КЕБИЧ: Авария, в которой погиб Машеров, не была случайной…]{{ref-ru}}</ref>. У 1990-х гадох адзін з цэнтральных праспэктаў [[Менск]]у названы яго імем (аднак у 2005 годзе прэзыдэнт [[Аляксандар Лукашэнка]] перайменаваў яго ў праспэкт Пераможцаў, а праспэктам Машэрава былі названыя тры іншыя вуліцы)<ref>{{спасылка|url=http://www.president.gov.by/press14169.print.html|загаловак=Глава государства принял решение о переименовании ряда улиц Минска|копія=http://web.archive.org/web/20070502115338/http://president.gov.by/press14169.print.html|мова=ru}}</ref>. Дачка Пятра Машэрава, [[Натальля Машэрава]], выстаўляла сваю кандыдатуру на [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2001 году|прэзыдэнцкіх выбарах 2001 году ў Беларусі]], аднак затым зьнялася з выбараў. У 2008 годзе ў г. Вялейцы на будынку раённага Савету дэпутатаў усталявана мэмарыяльная дошка. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік}} * [https://web.archive.org/web/20080112111045/http://www.masherov.na.by/ Праект Андрэя Караленкі: «Гибель Машерова: Легенды, фальсификации и „фигура умолчания“»]{{ref-ru}} * {{спасылка|url=http://razumny.ru/masherov.htm|загаловак=Успаміны сучасьніка У. А. Разумнага аб Машэраве|копія=http://web.archive.org/web/20100302120258/http://www.razumny.ru/masherov.htm|мова=ru}} * {{спасылка|url=http://vialejka.info/1196-doshka-mashjeravu.html|загаловак=Усталяванне дошкі Машэраву ў Вялейцы|дата=19 лютага 2008}} * [https://web.archive.org/web/20200814052350/https://history.nn.by/?c=lr&i=222476 БССР-100. Легенда пра святога Пятра Міронавіча] * Дроздов Л.М. [https://web.archive.org/web/20210305080434/https://ridero.ru/books/petr_masherov_padenie_vverkh/ Петр Машеров: падение вверх], Ridero. 2018. 488 с. {{Пачатак блёку}} {{Адзінка блёку |папярэднік = [[Кірыла Мазураў]] |назва = [[Кіраўнікі ЦК КПБ БССР|Першы сакратар ЦК КП(б)Б]] |гады = 1965—1980 |наступнік = [[Ціхан Кісялёў]] }} {{Канец блёку}} {{Сьпіс кіраўнікоў Беларусі з 1918 году}} {{Кіраўнікі ЦК КП БССР}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Машэраў, Пётар}} [[Катэгорыя:Савецкія палітыкі]] [[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску]] [[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы]] o7pm5pp0gmcwro1iisd5yf61pmcyd94 14 25526 2696873 1589911 2026-10-15T20:01:10Z Dymitr 10914 выдаленая [[Катэгорыя:Гарады Францыі]]; дададзеная [[Катэгорыя:Гарады паводле рэгіёнаў Францыі]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]] 2696873 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Сэн-Мартэн]] [[Катэгорыя:Гарады паводле рэгіёнаў Францыі|Сэн-Мартэн]] anigpboj97l42jbp6cwl3uz30csivfe 10 43232 2696868 2562771 2026-10-15T19:56:21Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2696868 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Прэм’ер-міністры Францыі |назва = [[Прэм’ер-міністар Францыі|Старшыні ўрадаў]] [[Францыя|Францускай Рэспублікі]] з 1871 году |кляса_карткі = hlist |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Францыя}}; |група_інфармацыі1 = [[Трэцяя рэспубліка]] |сьпіс1 = * [[Жуль Арман Дзюфор|Дзюфор]] * [[Альбэр Бройль|Бройль]] * [[Эрнэст Сысэ|Сысэ]] * [[Луі Бюфэ|Бюфэ]] * [[Жуль Арман Дзюфор|Дзюфор]] * [[Жуль Сымон|Сымон]] * [[Альбэр Бройль|Бройль]] * [[Гаэтан дэ Рашбуэ|Рашбуэ]] * [[Жуль Арман Дзюфор|Дзюфор]] * [[Ўільям Гэнры Вадынгтон|Вадынгтон]] * [[Шарль Фрэйсінэ|Фрэйсінэ]] * [[Жуль Фэры|Фэры]] * [[Леон Мішэль Гамбэта|Гамбэта]] * [[Шарль Фрэйсінэ|Фрэйсінэ]] * [[Шарль Дзюклерк|Дзюклерк]] * [[Арман Фальер|Фальер]] * [[Жуль Фэры|Фэры]] * [[Эжэн Анры Брысан|Брысан]] * [[Шарль Фрэйсінэ|Фрэйсінэ]] * [[Рэнэ Габле|Габле]] * [[Марыс Рувіе|Рувіе]] * [[П’ер Тырар|Тырар]] * [[Шарль Фляке|Фляке]] * [[П’ер Тырар|Тырар]] * [[Шарль Фрэйсінэ|Фрэйсінэ]] * [[Эміль Любэ|Любэ]] * [[Аляксандар Рыба|Рыба]] * [[Шарль Дзюпюі|Дзюпюі]] * [[Жан Казімір-Пэр’е|Казімір-Пэр’е]] * [[Шарль Дзюпюі|Дзюпюі]] * [[Аляксандар Рыба|Рыба]] * [[Леон Буржуа|Буржуа]] * [[Жуль Мэлен|Мэлен]] * [[Эжэн Анры Брысан|Брысан]] * [[Шарль Дзюпюі|Дзюпюі]] * [[П’ер Мары Вальдэк-Русо|Вальдэк-Русо]] * [[Люі Эміль Комб|Комб]] * [[Марыс Рувіе|Рувіе]] * [[Фэрдынанд Сар’ен|Сар’ен]] * [[Жорж Бэнжамэн Клемансо|Клемансо]] * [[Арыстыд Брыян|Брыян]] * [[Эрнэст Маніс|Маніс]] * [[Жазэф Каё|Каё]] * [[Раймон Пуанкарэ|Пуанкарэ]] * [[Арыстыд Брыян|Брыян]] * [[Люі Барту|Барту]] * [[Гастон Думэрг|Думэрг]] * [[Аляксандар Рыба|Рыба]] * [[Рэнэ Вівіяні|Вівіяні]] * [[Арыстыд Брыян|Брыян]] * [[Аляксандар Рыба|Рыба]] * [[Поль Пэнлевэ|Пэнлевэ]] * [[Жорж Бэнжамэн Клемансо|Клемансо]] * [[Аляксандар Мільеран|Мільеран]] * [[Жорж Лейг|Лейг]] * [[Арыстыд Брыян|Брыян]] * [[Раймон Пуанкарэ|Пуанкарэ]] * [[Фрэдэрык Франсуа-Марсаль|Франсуа-Марсаль]] * [[Эдуар Эрыё|Эрыё]] * [[Поль Пэнлевэ|Пэнлевэ]] * [[Арыстыд Брыян|Брыян]] * [[Эдуар Эрыё|Эрыё]] * [[Раймон Пуанкарэ|Пуанкарэ]] * [[Арыстыд Брыян|Брыян]] * [[Андрэ Тардзьё|Тардзьё]] * [[Каміль Шатан|Шатан]] * [[Андрэ Тардзьё|Тардзьё]] * [[Тэадор Стэг|Стэг]] * [[П’ер Ляваль|Ляваль]] * [[Андрэ Тардзьё|Тардзьё]] * [[Эдуар Эрыё|Эрыё]] * [[Жазэф Поль-Банкур|Поль-Банкур]] * [[Эдуар Даляд’е|Даляд’е]] * [[Альбэр Саро|Саро]] * [[Каміль Шатан|Шатан]] * [[Эдуар Даляд’е|Даляд’е]] * [[Гастон Думэрг|Думэрг]] * [[П’ер-Эт’ен Фляндэн|Фляндэн]] * [[Фэрнан Буісан|Буісан]] * [[П’ер Ляваль|Ляваль]] * [[Альбэр Саро|Саро]] * [[Леон Блюм|Блюм]] * [[Каміль Шатан|Шатан]] * [[Леон Блюм|Блюм]] * [[Эдуар Даляд’е|Даляд’е]] * [[Поль Рэйна|Рэйна]] * [[Анры Філіп Пэтэн|Пэтэн]] |група_інфармацыі2 = [[Рэжым Вішы]] |сьпіс2 = * [[Анры Філіп Пэтэн|Пэтэн]] * [[П’ер Ляваль|Ляваль]] |група_інфармацыі3 = Часовы ўрад |сьпіс3 = * [[Шарль дэ Голь|дэ Голь]] * [[Фэлікс Гужн|Гужн]] * [[Жорж Бідо|Бідо]] * [[Вэнсан Арыёль|Арыёль]] (в. а.) * [[Леон Блюм|Блюм]] |група_інфармацыі4 = [[Чацьвертая рэспубліка]] |сьпіс4 = * [[Поль Рамадзье|Рамадзье]] * [[Рабэр Шуман|Шуман]] * [[Андрэ Мары|Мары]] * [[Рабэр Шуман|Шуман]] * [[Анры Кей|Кей]] * [[Жорж Бідо|Бідо]] * [[Анры Кей|Кей]] * [[Рэнэ Плевэн|Плевэн]] * [[Анры Кей|Кей]] * [[Рэнэ Плевэн|Плевэн]] * [[Эдгар Фор|Фор]] * [[Антуан Пінэ|Пінэ]] * [[Рэнэ Мэер|Мэер]] * [[Жазэф Ляньель|Ляньель]] * [[П’ер Мэндэс-Франс|Мэндэс-Франс]] * [[Эдгар Фор|Фор]] * [[Гі Мале|Мале]] * [[Марыс Буржэс Мануры|Буржэс Мануры]] * [[Фэлікс Гаяр|Гаяр]] * [[П’ер Пфлімлен|Пфлімлен]] * [[Шарль дэ Голь|дэ Голь]] |група_інфармацыі5 = [[Пятая рэспубліка]] |сьпіс5 = * [[Мішэль Дэбрэ|Дэбрэ]] * [[Жорж Пампіду|Пампіду]] * [[Марыс Куў дэ Мюрвіль|Куў дэ Мюрвіль]] * [[Жак Шабан-Дэльмас|Шабан-Дэльмас]] * [[П’ер Мэсмэр|Мэсмэр]] * [[Жак Шырак|Шырак]] * [[Раймон Бар|Бар]] * [[П’ер Маруа|Маруа]] * [[Ляран Фабіюс|Фабіюс]] * [[Жак Шырак|Шырак]] * [[Мішэль Ракар|Ракар]] * [[Эдыт Крэсын|Крэсын]] * [[П’ер Бэрэгавуа|Бэрэгавуа]] * [[Эдуар Балядзюр|Балядзюр]] * [[Ален Жупэ|Жупэ]] * [[Ліянэль Жаспэн|Жаспэн]] * [[Жан-П’ер Рафарэн|Рафарэн]] * [[Дамінік дэ Вільпэн|Вільпэн]] * [[Франсуа Фіён|Фіён]] * [[Жан-Марк Айро|Айро]] * [[Мануэль Вальс|Вальс]] * [[Бэрнар Казьнёў|Казьнёў]] * [[Эдуар Філіп|Філіп]] * [[Жан Кастэкс|Кастэкс]] * [[Элізабэт Борн|Борн]] * [[Габрыель Аталь|Аталь]] * [[Мішэль Барнье|Барнье]] * [[Франсуа Байру|Байру]] * [[Сэбаст’ен Лекарню|Лекарню]] }}<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Францыя]]</noinclude> 25ebt16i2wttutkapnwncp7ocml9cyg 0 44030 2696883 2655496 2026-10-15T23:22:45Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696883 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Садружнасьць незалежных дзяржаваў |выява = Flag of the CIS.svg |рамка выявы = |памер выявы = 250пкс |альтэрнатыўны тэкст выявы = Сьцяг СНД |подпіс выявы = Сьцяг |мапа = CIS (orthographic projection).svg |памер мапы = 250пкс |альтэрнатыўны тэкст мапы = Дзяржавы-ўдзельніцы СНД |подпіс мапы = {{легенда|green|Дзяржавы-ўдзельніцы}}{{легенда|lightgreen|Былыя ўдзельніцы}} |абрэвіятура = СНД |дэвіз = |папярэднік = [[СССР]] |дата ўтварэньня = {{Дата пачатку|21|12|1991|1}} |тып = міжурадавая |юрыдычны статус = [[міжнародная арганізацыя]] |мэта = абарона этнакультурнай самабытнасьці<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пагадненьне аб стварэньні Садружнасьці незалежных дзяржаваў (8 сьнежня 1991 г., артыкул 3)|спасылка=http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=1|выдавец=Выканаўчы камітэт СНД|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=28 траўня 2021}}</ref> |штабкватэра = [[Менск]], [[Ленінскі раён (Менск)|Ленінскі раён]], [[Вуліца Кірава (Менск)|вул. Кірава]], д. 17<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Інфармацыя пра Выканаўчы камітэт СНД|спасылка=https://e-cis.info/page/3369/79402/|выдавец=Інтэрнэт-партал Садружнасьці незалежных дзяржаваў|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=28 траўня 2021}}</ref> |месцазнаходжаньне = [[Беларусь]] |дзейнічае ў рэгіёнах = |сяброўства = 10 дзяржаваў (2021 год)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прадстаўніцтвы дзяржаваў-удзельніц СНД|спасылка=https://e-cis.info/page/3431/|выдавец=Інтэрнэт-партал Садружнасьці незалежных дзяржаваў|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=28 траўня 2021}}</ref> |афіцыйныя мовы = расейская |пасада кіраўніка = Старшыня Рады кіраўнікоў дзяржаваў |імя кіраўніка = [[Аляксандар Лукашэнка]] |пасада кіраўніка 2 = Старшыня Рады кіраўнікоў урадаў |імя кіраўніка 2 = [[Раман Галоўчанка]] |пасада кіраўніка 3 = Старшыня Рады міністраў замежных справаў |імя кіраўніка 3 = [[Уладзімер Макей]]<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Зьвесткі пра органы Садружнасьці незалежных дзяржаваў|спасылка=https://cis.minsk.by/page/show?id=19305|выдавец=Выканаўчы камітэт СНД|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=28 траўня 2021}}</ref> |пасада кіраўніка 4 = Старшыня Выканаўчага камітэту |імя кіраўніка 4 = [[Сяргей Мікалаевіч Лебедзеў|Сяргей Лебедзеў]] |асноўныя асобы = [[Ігар Петрышэнка]], [[Валянціна Мацьвіенка]]<ref name="б"/> |кіроўны орган = Рада кіраўнікоў дзяржаваў |матчыная кампанія = |зьвязаныя кампаніі = |бюджэт = |колькасьць супрацоўнікаў = |колькасьць валянтэраў = |сайт = [https://e-cis.info/ e-cis.info] |заўвагі = }} '''Садру́жнасьць незале́жных дзяржа́ваў''' — міждзяржаўнае аб’яднаньне большасьці былых саюзных [[Рэспубліка|рэспублік]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], заснаванае ў сьнежні 1991 году ў [[Менск]]у ([[Беларусь]]). На 2021 год налічвала 10 дзяржаваў-удзельніцаў. У СНД было 84 органы, зь якіх 66 былі галіновымі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Інфармацыя пра органы Садружнасьці незалежных дзяржаваў|спасылка=https://cis.minsk.by/page/show?id=11216|выдавец=Выканаўчы камітэт СНД|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=28 траўня 2021}}</ref>. У [[Масква|Маскве]] (Расея) дзейнічала прадстаўніцтва Выканаўчага камітэту СНД<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пра Выканаўчы камітэт Садружнасьці незалежных дзяржаваў|спасылка=https://cis.minsk.by/page/28|выдавец=Выканаўчы камітэт СНД|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=28 траўня 2021}}</ref>. == Органы == * ''Рада кіраўнікоў дзяржаваў''. Зьбіралася двойчы на год, як правіла, у Менску. Прымала рашэньні [[кансэнсус]]ам. Кіраўнікі дзяржаваў старшынявалі па чарзе ў парадку расейскай азбукі паводле назваў дзяржаваў. Прымала асацыяваных сябраў. Прымала рашэньні аб сумесных выкарыстаньні ўзброеных сілаў. Прызначала старшыню Выканаўчага камітэту і яго намесьнікаў на 3 гады. Зацьвярджала [[каштарыс]]. * ''Рада кіраўнікоў урадаў''. Зьбіралася 4 разы на год, як правіла, у Менску. Прымала рашэньні кансэнсусам. Кіраўнікі ўрадаў старшынявалі па чарзе ў парадку расейскай азбукі паводле назваў дзяржаваў. Узгадняла грамадзка-гаспадарчую супрацу ведамстваў. * ''Рада міністраў замежных справаў''. Узгадняла замежную дзейнасьць, у тым ліку у міжнародных арганізацыях. * ''Рада пастаянных паўнамоцных прадстаўнікоў''. Складалася з 2 прадстаўнікоў ад кожнай дзяржавы. Зьбіралася ў Менску. Ладзіла нарады адмыслоўцаў і прадстаўнікоў для падрыхтоўкі дакумэнтаў да паседжаньняў Радаў кіраўнікоў дзяржаваў і ўрадаў. Уносіла прапановы аб гаспадарчай супрацы<ref name="а"/>. * ''Выканаўчы камітэт''. Месьціўся ў Менску. Складаўся са старшыні, яго намесьнікаў і дэпартамэнтаў. Штоквартал даносіў урадам пра выдаткі каштарысу, які распрацоўваў і за выкананьнем якога наглядаў, а таксама пра выкананьне дамоваў. Апавяшчаў Раду кіраўнікоў дзяржаваў аб прапановах галіновых органаў. Утвараў накіды павесткі дня для Радаў кіраўнікоў дзяржаваў і ўрадаў, а таксама для Рады МЗС на падставе прапановаў дзяржаваў і органаў СНД<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пратакол аб зацьвярджэньні Палажэньня аб Выканаўчым камітэце Садружнасьці незалежных дзяржаваў (21 чэрвеня 2000 г., Масква)|спасылка=http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=1063|выдавец=Выканаўчы камітэт СНД|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=28 траўня 2021}}</ref>. * ''Эканамічны суд''. Месьціўся ў Менску. Тлумачыў умовы гаспадарчых Пагадненьняў. * ''Міжпарлямэнцкая асамблея''. Месьціўся ў [[Санкт-Пецярбург]]у (Расея). Складаўся з парлямэнцкіх дэлегацыяў. Распрацоўваў прапановы аб сумеснай дзейнасьці<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Статут Садружнасьці незалежных дзяржаваў (22 студзеня 1993 г., Менск)|спасылка=http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=187|выдавец=Выканаўчы камітэт СНД|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=28 траўня 2021}}</ref>. == Сябры == {{Наднацыянальныя постсавецкія ўтварэньні|выроўніваньне = right}} Дзяржавы-ўдзельніцы: # [[Азэрбайджан|Азэрбайджанская Рэспубліка]] # [[Рэспубліка Армэнія]] # [[Рэспубліка Беларусь]] # [[Рэспубліка Казахстан]] # [[Кыргыская Рэспубліка]] # [[Рэспубліка Малдова]]: Малдова канчаткова ратыфікавала Статут СНД 27 чэрвеня 1994 году, афіцыйна стаўшы, такім чынам, паўнапраўным чальцом арганізацыі<ref>[http://cis.minsk.by/sm.aspx?uid=11368 Сведения о ратификации документов, принятых в рамках СНГ в 1991—2008 годах (.doc)]{{ref-ru}}</ref>. # [[Расейская Фэдэрацыя]] # [[Рэспубліка Таджыкістан]] # [[Туркмэністан]]: на казанскім саміце СНД, які адбыўся 26 жніўня 2005 году, Туркмэністан заявіў аб тым, што будзе ўдзельнічаць у арганізацыі ў якасьці ''«асацыяванага чальца»''. # [[Рэспубліка Ўзбэкістан]] == Перадумовы == У сьнежні 1991 году спыніў сваё існаваньне [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]], і на палітычнай арэне зьявілася новае міжнароднае аб’яднаньне — Садружнасьць незалежных дзяржаваў (СНД). Распад СССР стаў вынікам узьдзеяньня шэрагу аб’ектыўных і суб’ектыўных абставінаў. Дэзінтэграцыйныя працэсы пачаліся ў Савецкім Саюзе ў сярэдзіне 1980-х гадоў. У гэты пэрыяд у краіне пачаў адчувацца палітычны і эканамічны крызіс. Кіраўніцтвам СССР была зроблена спроба эканамічных рэформаў, якія павінны былі забясьпечыць пераход да рынку, але дзеяньні рэфарматараў былі не былі пасьялдоўнымі і да канца распрацаванымі. Старая эканамічная сыстэма зьведала сур’ёзны ўдар, а новая гэтак і не была створана. Усё гэта прывяло да [[інфляцыя|інфляцыі]], дэфіцытнай стала ўся прадукцыя лёгкай прамысловасьці і прадукты харчаваньня. У краіне рос стачакавы рух. Прэзыдэнт СССР [[Міхаіл Гарбачоў]] і цэнтральны ўрад, які яўна не спраўляўся з задачай пераадоленьня эканамічнага спаду і рэфармаваньня эканомікі, з кожным годам страчвалі аўтарытэт як у народу, гэтак і ў кіраўніцтва саюзных рэспублік. У 1990 годзе быў адменены 6-ы артыкул Канстытуцыі СССР, у якім агаворвалася «кіроўная роля [[Камуністычная партыя Савецкага Саюзу|КПСС]]». Да гэтага часу ўжо адбывалася фармаваньне палітычных партыяў шырокага спэктру. Многія партыі, створаныя ў рэспубліках, выступалі з нацыяналістычных пазыцыяў, заклікалі да выхаду са складу СССР. Праявіўся крызіс нацыянальна-дзяржаўнага ўладкаваньня СССР. Аказалася, што ў краіне ёсьць нямала этнічных канфліктаў сярод якіх, напрыклад, грузіна-абхаскі, армяна-азэрбайджанскі. У абстаноўцы галоснасьці гэтыя канфлікты аказаліся на паверхні. У шэрагу рэспублік абвастрыліся адносіны паміж тытульнымі нацыямі і расейцамі, але ў кіраўніцтва краіны не было праграмы вырашэньня нацыянальных праблемаў, уменьня своечасова і эфэктыўна рэагаваць на абвастрэньне этнічных канфліктаў. Спробы вырашыць праблему з дапамогай войскаў не прывялі да станоўчых вынікаў. Першы крок у напрамку да незалежнасьці зрабілі прыбалтыйскія рэспублікі — [[Летувіская ССР|Летува]], [[Латвійская ССР|Латвія]], [[Эстонская ССР|Эстонія]]. Яны разьлічвалі на тое, што па-за СССР ім удасца дасягнуць большых посьпехаў. У сакавіку 1990 году Вярхоўны Савет Летцвы аб’явіў аб узнаўленьні дзяржаўнага [[сувэрэнітэт]]у. Кіраўніцтва СССР імкнулася захаваць непарушнасьць краіны. З гэтай мэтай у красавіку 1990 году быў прыняты закон «Аб разьмеркаваньні паўнамоцтваў паміж Саюзам ССР і суб’ектамі фэдэрацыі». Рэспублікам прадастаўляліся больш шырокія магчымасьці ажыцьцяўляць адзін з адным эканамічнае супрацоўніцтва, уступаць у адносіны зь іншымі дзяржавамі, прымаць удзел у працы міжнародных арганізацыяў пры захаваньні пэўнай ступені кантролю з боку саюзнага цэнтру. Гэты заканадаўчы акт захоўваў адзінства СССР і стрымліваў выхад са складу самастойных рэспублік. Аднак у рэальнасьці падзеі сталі разьвівацца па-іншаму. У чэрвені — ліпені 1990 гадоў дзяржаўны сувэрэнітэт абвесьцілі [[Расея]] і [[Украіна|Ўкраіна]]. Пачатак палітычнай самастойнасьці Беларусі быў пакладзены 27 ліпеня 1990 году. У гэты дзень Вярхоўны Савет [[БССР]] прыняў Дэклярацыю аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай ССР. У ёй абвяшчалася вяршэнства на тэрыторыі рэспублікі Канстытуцыі Беларускай ССР і ейных законаў. Ва ўмовах эканамічнага і палітычнага крызісу 19—21 жніўня 1991 ў [[Масква|Маскве]] група найвышэйшых дзяржаўных і палітычных кіраўнікоў зрабіла спробу спыніць перабудову шляхам увядзеньня надзвычайнага становішча ў краіне. Аднак іхныя дзеяньні былі нэўтралізаваны прыхільнікамі новага курсу. [[Жнівеньскі путч|Жнівеньскія падзеі]] садзейнічалі рэзкаму паскарэньню палітычных працэсаў і зьмяненьню палітычных сіл у краіне. Стала пытаньне аб самім існаваньні СССР. 8 сьнежня 1991 году кіраўнікі Расеі [[Барыс Ельцын]], Украіны [[Леанід Краўчук]] і Беларусі [[Станіслаў Шушкевіч]] падпісалі ў рэзыдэнцыі Віскулі ў [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] пагадненьне аб дэнансацыі дамовы аб стварэньні Саюза ССР ад 1922 году і аб стварэньні Садружнасьці незалежных дзяржаваў, якая павінна была стаць прынцыпова іншай у параўнаньні з Савецкім Саюзам аб’яднаньнем рэспублік. [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]] ратыфікаваў Пагадненьне аб cтварэньні СНД 10 сьнежня 1991 году. Кіраўнікі іншых рэспублік СССР, акрамя [[Латвія|Латвіі]], [[Летува|Летувы]], [[Эстонія|Эстоніі]] і [[Грузія|Грузіі]], выказалі жаданьне, каб іхныя дзяржавы сталі раўнапраўнымі чальцамі-заснавальнікамі СНД. == Мінуўшчына == СНД была заснавана [[кіраўнік дзяржавы|кіраўнікамі]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] і [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]] шляхам падпісаньня 8 сьнежня 1991 году ў [[Віскулі|Віскулях]] пад [[Берасьце]]м ([[Беларусь]]) Дамовы аб стварэньні Садружнасьці незалежных дзяржаваў (вядома ў [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]] як [[Белавескія дамовы]]). 21 сьнежня 1991 году да Дамовы далучыліся [[Азэрбайджан]], [[Армэнія]], [[Казахстан]], [[Кыргыстан]], [[Малдова]], [[Таджыкістан]], [[Туркмэністан]], [[Узбэкістан]], якія падпісалі сумесна зь [[Беларусь]]сю, [[Расея]]й і [[Украіна|Ўкраіна]]й у [[Алматы]] [[Алматынская дэклярацыя|Дэклярацыю аб мэтах і прынцыпах СНД]]. Да ратыфікацыі парлямэнтамі сапраўднага чалецтва [[Азэрбайджан]] (да верасьня 1993) і [[Малдова]] (да красавіка 1994) былі асацыяванымі чальцамі СНД. У кастрычніку 1993 году сапраўдным чальцом СНД стала [[Грузія]]. 12 жніўня 2008 году [[прэзыдэнт Грузіі]] [[Міхаіл Саакашвілі]] заявіў аб выхадзе краіны з СНД<ref>[http://www.svaboda.org/Content/Article/1190462.html М.Саакашвілі: Грузія выходзіць з СНД]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Паводле Статуту СНД (артыкул 9 разьдзелу I) дзяржава-чалец мае права выйсьці з Садружнасьці. Аб такім намеры яна апавяшчае пісьмова дэпазытара сучаснага Статуту за 12 месяцаў да выхаду. Пры гэтым абавязкі, узьніклыя ў пэрыяд удзелу ў сучасным Статуце, зьвязваюць адпаведныя дзяржавы да іх поўнага выкананьня<ref>[https://web.archive.org/web/20090207080225/http://www.cis.minsk.by/main.aspx?uid=180 Устав Содружества Независимых Государств]{{ref-ru}}</ref>. 14 жніўня 2008 году парлямэнт Грузіі аднагалосна прагаласаў за выхад са складу СНД.<ref>[http://www.apsny.ge/news/1218757641.php Парламент Грузии одобрил выход из СНГ]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref> 9 кастрычніка 2008 году заяўка Грузіі аб выхадзе з СНД задаволеная<ref>http://www.charter97.org/be/news/2008/10/9/10966/</ref>. 18 жніўня 2009 году Грузія афіцыйна пакінула СНД. У жніўні 2005 году [[Туркмэністан]] выйшаў з сапраўдных чальцоў СНД і атрымаў статус асацыяванага чальца-назіральніка. [[Украіна]], як і [[Туркмэністан]], не ратыфікавалі Статут СНД. Гэта азначае, што фармальна яны чальцамі Садружнасьці не зьяўляюцца, хоць пры гэтым Украіна заставалася адной зь дзяржаваў-заснавальнікаў і ўдзельнікам СНД<ref>[https://web.archive.org/web/20090109054550/http://www.ln.mid.ru/ns-rsng.nsf/8c21fbc45f12ec6d432569e700419ef3/c5363bace1a0db03c3257235004505e5?OpenDocument МИД РФ: СОДРУЖЕСТВО НЕЗАВИСИМЫХ ГОСУДАРСТВ (справочная информация)]{{ref-ru}}</ref>. 13 жніўня 2008 году Ўкраіна пацьвердзіла той факт, што не зьяўляецца чальцом СНД<ref>[http://www.lenta.ru/news/2008/08/13/shlapak/ Украина не считает себя членом СНГ]{{ref-ru}}</ref>. У траўні 2018 году прэзыдэнт Украіны [[Пятро Парашэнка]] падпісаў указ пра канчатковае прыпыненьне ўдзелу Ўкраіны ў статутных органах СНД<ref>[http://www.president.gov.ua/news/prezident-pidpisav-ukaz-pro-ostatochne-pripinennya-uchasti-u-47554 Президент підписав Указ про остаточне припинення участі України у статутних органах СНД] // president.gov.ua</ref>. У сакавіку 1996 году [[Дзяржаўная Дума Фэдэральнага Сходу Расейскай Фэдэрацыі]] прыняла пастанову пра [[дэнансацыя|дэнансацыю]] [[Белавескія дамовы|Белавескіх дамоваў]], аднак фактычна гэтае рашэньне наступстваў ня мела. У шэрагу структур СНД (каардынацыйныя камітэты апаратаў прэзыдэнтаў, па статыстыцы, чыгунках і інш.) у якасьці назіральніка ўдзельнічае [[Манголія]]. У розныя гады заяўлялі аб сваім намеры ўвайсьці ў СНД улады шэрагу [[Садружнасьць непрызнаных дзяржаваў|непрызнаных самаабвешчаных дзяржаўных утварэньняў]], аўтаномных рэгіёнаў, а таксама самастойных дзяржаваў. Такія дэклярацыі, аднак, дагэтуль ня мелі працягу ў выглядзе практычных крокаў. Заявы самаабвешчаных дзяржаўных утварэньняў, па ўсёй верагоднасьці, варта разглядаць як элемэнт змаганьня за атрыманьне самастойнасьці, паколькі аб рэальнай магчымасьці ажыцьцяўленьня такога кроку казаць не даводзіцца. Паводле Статуту СНД, для прыняцьця новага чальца гэтай арганізацыі з самастойным статусам патрабуецца згода ўжо існых удзельнікаў, што фактычна азначала б заахвочваньне [[сэпаратызм]]у на тэрыторыі дзяржаваў-партнэраў і магло прывесьці да непрадказальных наступстваў. Дэкляравалі жаданьне далучыцца да СНД: * сьнежань 1991 і жнівень 1992 (парлямэнт), студзень [[1996]], травень [[2006]] — прэзыдэнт Рэспублікі [[Абхазія]]; * жнівень 1993 — парлямэнт [[Нагорна-Карабаская Рэспубліка|Нагорна-Карабаскай Рэспублікі]]; * сьнежань 1991, травень 1992, студзень 1993 (парлямэнт), студзень [[1994]] і травень [[2006]] — прэзыдэнт [[Прыднястроўе|Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]]; * сьнежань [[1996]] (прэзыдэнт), ліпень 1998 — парлямэнт і прэзыдэнт [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Чачэнскай рэспублікі Ічкерыя]]; * 26 сьнежня 1991 — [[Татарстан]] («Дэклярацыя аб уваходжаньні Рэспублікі Татарстан у СНД»); * сьнежань 1991 і травень 1992 (парлямэнт), сакавік [[1994]] — прэзыдэнт Рэспублікі [[Крым]]; * люты [[1995]] — прэзыдэнт [[Рэспубліка Сэрбская Краіна|Рэспублікі Сэрбская Краіна]] ў [[Харватыя|Харватыі]]; * 11 красавіка 1999 — прэзыдэнт [[Югаславія|Саюзнай Рэспублікі Югаславія]]; * 2008 — [[Аўганістан]]<ref>[http://www.rbcdaily.ru/2008/04/03/focus/333883 Афганистан вступит в СНГ] {{ref-ru}}</ref>. Насельніцтва краінаў СНД на пачатак 2006 году склала 280 млн чалавек. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Старшынства ў СНД|спасылка=https://e-cis.info/page/3485/|выдавец=Інтэрнэт-партал Садружнасьці незалежных дзяржаваў|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=28 траўня 2021}} * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Органы Садружнасьці незалежных дзяржаваў|спасылка=https://cis.minsk.by/page/19301|выдавец=Выканаўчы камітэт СНД|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=28 траўня 2021}} {{СНД}} {{Распад СССР}} [[Катэгорыя:Садружнасьць незалежных дзяржаваў| ]] [[Катэгорыя:Ленінскі раён (Менск)]] [[Катэгорыя:Сьнежань 1991 году]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1991 годзе]] f7jqh1z282nhuh570baaqr837qhyub5 0 59900 2696901 2695773 2026-10-16T05:43:34Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696901 wikitext text/x-wiki {{пра|раку|Талька|вёску ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]]}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Талька |Лацінка = Talka |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Талькі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкі]] |Сельсавет = [[Блускі сельсавет|Блускі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 401 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222813 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 20 |Даўгата сэкундаў = 47 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Та́лька'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 387.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Талька|Талі]]. Уваходзіць у склад [[Блускі сельсавет|Блускага сельсавету]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Талейка}} Таліка, Талека, Талейка, Тальке, Далека або Дальке (Taliko, Taleke<ref>Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln — Graz, 1967. S. 133—134, 280.</ref><ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1344.</ref>, Talleike<ref>[https://web.archive.org/web/20260921052247/https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Talke, Dalleke, Dahlke<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA145&dq=Dahlke+Telke+familiennamen&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiIlLfy9YeCAxWh_7sIHXJ4CHQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Dahlke%20Telke%20familiennamen&f=false S. 145].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="SEMSNO-1997-30">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. Іменная аснова [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. == Гісторыя == Першы пісьмовы ўпамін пра Тальку датуецца 1833 годам. Паводле дакумэнту «Аб ліквідацыі Сьмілавіцкага місіянэрскага рымска-каталіцкага манастыру», які захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі]], пасьля [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] [[Расейская імпэрыя|расейскія]] ўлады дзеля абмежаваньня [[Каталіцызм|каталіцкага]] і [[Польшча|польскага]] ўплыву зачынілі [[Касьцёл Сьвятога Вінцэнта і кляштар місіянэраў (Сьмілавічы)|місіянэрскі кляштар у Сьмілавічах]]. Маёмасьць кляштару было загадана прадаць з адкрытага торгу й грошы перадаць у казну [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. На торг зьехаліся шляхта і купцы-габрэі, у тым ліку згадваецца купец Ёсель Ёселевіч з Талькі. Па адкрыцьці ў 1873 годзе руху на лініі [[Вялейка]] — [[Бабруйск]] [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]] вёска стала разьвівацца і расьці. 20—22 верасьня 1941 году ў лесе каля Талькі нямецкімі захопнікамі было расстраляна мірнае габрэйскае насельніцтва Талькі. На месцы іх пахаваньня былі пастаўленыя мармуровыя пліты з прозьвішчамі забітых: Прус, Цывіны, Зубаравы, Фрукмкіны, Меламед, Розін, Кац. Ініцыятарам мэмарыялу выступіў [[генэрал]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ільля Прус||ru|Прусс, Илья Ефимович}}, [[сваякі]] якога таксама ў ліку забітых. З 20 жніўня 1924 году да 30 кастрычніка 2009 году вёска ўваходзіла ў склад і зьяўлялася цэнтрам [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавету]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219]{{ref-ru}}</ref>. == Галерэя == <gallery> Файл:Church of Tal`ka.jpg|Праваслаўная царква ў Тальцы Файл:Tal`ka House of Culture Library.jpg|Дом культуры і бібліятэка ў Тальцы Файл:Tal`ka House of Culture.jpg|Уваход у Дом культуры Файл:Talka station.JPG|Чыгуначная станцыя ў Тальцы Файл:Talka Yakub Kolas.JPG|Мэмарыяльная дошка ў памяць пра Якуба Коласа, які жыў калісьці ў Тальцы Файл:Talka River.JPG Файл:Talka Forestry.JPG|Талькаўскае лясьніцтва Файл:Talka Monument of Soldiers.JPG|Помнік загінулым салдатам і партызанам у пэрыяд Вялікай Айчыннай вайны (1941—1945) Файл:Talka Grave of Gomula William.JPG|Магіла ў Тальцы сяржанта Емяльянава і партызана з Чэхіі Вільяма Гамулы (1924—1944) Файл:Talka bunker.JPG|Уваход у лядоўню, пабудаваную ў 1913 годзе. Талька Файл:Talka railway construction1.JPG|Чыгуначная службовая пабудова канца XIX — пачатку XX ст. Файл:Talka railway construction2.JPG|Чыгуначная службовая пабудова канца XIX — пачатку XX ст. Файл:Talka railway construction3.JPG|Чыгуначная казарма пачатку ХХ стагодзьдзя Файл:Talka railway construction4.JPG|Чыгуначная казарма пачатку ХХ стагодзьдзя Файл:Cemetery of the Jews killed by nazis 22.09.1941 in Talka.JPG Файл:Cemetery of the Jews killed by nazis 22.09.1941 in Talka - General Pruss.JPG Файл:Cemetery of the Jews killed by nazis 20.09.1941 in Talka Zubarevy.JPG Файл:Cemetery of the Jews killed by nazis 22.09.1941 in Talka Melamed Kats family.JPG </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20110514144619/http://talka.info/index.php Школьны краязнаўчы сайт] {{Блускі сельсавет}} {{Пухавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Блускі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі]] gyys5jt9p6g5q0kpfhifapnrimjvhm4 0 60804 2696903 2695772 2026-10-16T05:43:40Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696903 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Талькаўшчына |Лацінка = Talkaŭščyna |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Талькаўшчыны |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Слонімскі раён|Слонімскі]] |Сельсавет = [[Пузавіцкі сельсавет|Пузавіцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 244 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 231795 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 7 |Шырата сэкундаў = 25 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 18 |Даўгата сэкундаў = 19 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Та́лькаўшчына'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 330.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Шчара|Шчары]]. Уваходзіць у склад [[Пузавіцкі сельсавет|Пузавіцкага сельсавету]] [[Слонімскі раён|Слонімскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Талейка}} Таліка, Талека, Талейка, Тальке, Далека або Дальке (Taliko, Taleke<ref>Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln — Graz, 1967. S. 133—134, 280.</ref><ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1344.</ref>, Talleike<ref>[https://web.archive.org/web/20260921052247/https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Talke, Dalleke, Dahlke<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA145&dq=Dahlke+Telke+familiennamen&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiIlLfy9YeCAxWh_7sIHXJ4CHQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Dahlke%20Telke%20familiennamen&f=false S. 145].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="SEMSNO-1997-30">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. Іменная аснова [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 270 чалавек * 2010 год — 244 чалавекі == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Пузавіцкі сельсавет}} {{Слонімскі раён}} [[Катэгорыя:Пузавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёну]] 7en9yf94rqklj6zcbsnxcgzn7ebk1f0 0 61996 2696906 2692814 2026-10-16T05:43:45Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696906 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Тальмінавічы |Лацінка = Talmіnavіčy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Тальмінавічаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкі]] |Сельсавет = [[Ганчароўскі сельсавет|Ганчароўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 451 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 225397 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 56 |Шырата сэкундаў = 48 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 21 |Даўгата сэкундаў = 37 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Тальмі́навічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Берасьцейская вобласьць}} С. 208.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Крушынаўка|Крушынаўцы]]. Уваходзяць у склад [[Ганчароўскі сельсавет|Ганчароўскага сельсавету]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Тальмін}} Тальмэн, Дальмэн або Тальмін (Tallmen, Dalmen<ref>[https://lastnames.myheritage.de/last-name/dalmen Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Dalmen], MyHeritage</ref>, Tallmin<ref>[https://lastnames.myheritage.de/last-name/tallmin Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Tallmin], MyHeritage</ref>, Thalmin<ref name="MyHeritage">[https://lastnames.myheritage.de/last-name/thalmin Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Thalmin], MyHeritage</ref>, Talmine<ref name="navn-1900">[https://web.archive.org/web/20260921052247/https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя германскага паходжаньня<ref>[https://lastnames.myheritage.de/last-name/tallmen Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Tallmen], MyHeritage</ref><ref name="MyHeritage"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Талейка]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Taleke, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>, а аснова [[Мін|-мін- (-мен-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мінят]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Гайлімін|Гальмін]]; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, minthi 'памяць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 169.</ref>. Таксама існуе неверагоднае народнае паданьне, паводле якога сваю назву Тальмінавічы атрымалі за часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]]: вёска нібы знаходзілася ў нізіне, а вакол яе было ўзвышша, тым часам швэды раскінулі свой лягер на гары, якая носіць назву Швэдзкая, а подступы да ўзвышша — нізіну вёскі, замінавалі. Паданьне сьцьвярджае, што ад гэтых словаў «таль» ([[Швэдзкая мова|па-швэдзку]] — «нізіна») і міна, і утварылася назва Тальмінавічы. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Вёска Тальмінавічы ўзьнікла ў XVII стагодзьдзі. Спачатку гэта было невялікае паселішча, жыхары якога ў асноўным займаліся паляваньнем, бо жылі сярод лясоў і балот. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Тальмінавічы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], у Слуцкім павеце [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. Да 1917 году вёска належала пану Сіняўскаму, маёнтак якога знаходзіўся ў паўночна-заходнім кірунку ад вёскі. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] з 1915 году за Тальмінавічамі праходзіла лінія фронту арміі Расейскай імпэрыі. Старажылы апавядаюць, што ў 1914 годзе расейскія салдаты за адну ноч зрубілі царкву. Зь лесу на плячах яны насілі бярвеньні, а адзін салдат вельмі спрытна рабіў зруб царквы. Царква праіснавала да канца вайны, а потым яе раскідалі, бо насельніцтва вёскі ў асноўным было каталіцкім. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Тальмінавічы абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. Згодна з [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскай мірнай дамовай 1921 году]] Сіняўка апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. У 1920—1930-х гадох жыхары вёскі І. Максімчык І., І. Касянкоў І., І. Грачыха І. зладзілі мітынг і дэманстрацыю на Швэдцы. У 1930-х гадох у вёсцы не было школы. Дзяцей навучаў настаўнік Сьвішчэўскі, якога ў сяле называлі Юдаль. Ён навучаў дзяцей чытаць па-польску, якія займаліся паводле чаргі ў хаце таго гаспадара, чые дзеці атрымлівалі навуку. Сяляне мусілі былі карміць настаўніка. У часе [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 году Тальмінавічы знаходзіліся пад акупацыяй [[Нацысцкая Нямеччына|Нацысцкай Нямеччыны]]. Па аднаўленьні, у 1949 годзе ў вёсцы арганізавалі сялянскія гаспадаркі, савецкія ўлады ўтварылі калгас «Іскра». Гэты калгас узначаліў Адам Кумейша, які быў на пасадзе старшыні да 1979 году, па ім — Аркадзь Сакун (да 1992 году). 20 сьнежня 2013 году вёску перадалі зь ліквідаванага [[Куршынавіцкі сельсавет|Куршынавіцкага]] ў склад [[Ганчароўскі сельсавет|Ганчароўскага сельсавету]]<ref>«Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ляховичского района Брестской области». Решение Брестского областного Совета депутатов от 20 декабря 2013 г. № 330.</ref>. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 440 чал.<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 198.</ref>; 1999 год — 632 чал. * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 451 чал. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Ганчароўскі сельсавет}} {{Ляхавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Ганчароўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] 1q449fjnvbjq6x677js1v8oo4miatkd 0 62852 2696904 2695770 2026-10-16T05:43:41Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696904 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Польшча |Назва = Талькі |Лацінка = Talki |Статус = хутар |Назва ў родным склоне = Талькаў |Назва польскай мовай = Talki |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Ваяводзтва = [[Падляскае ваяводзтва|Падляскае]] |Павет = [[Сакольскі павет|Сакольскі]] |Гміна = [[Гміна Новы Двор|Новы Двор]] |Прэзыдэнт места = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = +48 85 |Аўтамабільны нумарны знак = |TERYT = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 36 |Шырата сэкундаў = 50 |Даўгата градусаў = 23 |Даўгата хвілінаў = 32 |Даўгата сэкундаў = 43 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Талькі''' ({{мова-pl|Talki|скарочана}}) — [[хутар]] у [[Польшча|Польшчы]], каля ракі [[Сідра (рака)|Сідры]]. Уваходзяць ў склад [[Новы Двор (гміна)|гміны Новы Двор]] [[Сакольскі павет|Сакольскім павеце]] [[Падляскае ваяводзтва|Падляскага ваяводзтва]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Талейка}} Таліка, Талека, Талейка, Тальке, Далека або Дальке (Taliko, Taleke<ref>Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln — Graz, 1967. S. 133—134, 280.</ref><ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1344.</ref>, Talleike<ref>[https://web.archive.org/web/20260921052247/https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Talke, Dalleke, Dahlke<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA145&dq=Dahlke+Telke+familiennamen&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiIlLfy9YeCAxWh_7sIHXJ4CHQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Dahlke%20Telke%20familiennamen&f=false S. 145].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="SEMSNO-1997-30">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. Іменная аснова [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Гміна Новы Двор}} {{Сакольскі павет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва]] rgzptinxvl78dl995jigz9mvrvtunkk 14 67481 2696874 1593906 2026-10-15T20:01:24Z Dymitr 10914 выдаленая [[Катэгорыя:Гарады Францыі]]; дададзеная [[Катэгорыя:Гарады паводле рэгіёнаў Францыі]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]] 2696874 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Гарады паводле рэгіёнаў Францыі|Эльзас]] [[Катэгорыя:Эльзас]] mvs1i324xu8nqm8sn56jlts6qqddz2v 0 69299 2696910 2660093 2026-10-16T06:04:53Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696910 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Расея |Назва = Таўда |Назва ў родным склоне = Таўды |Назва расейскай мовай = Тавда |Суб’ект фэдэрацыі = [[Сьвярдлоўская вобласьць]] |Від раёну = Раён |Раён = [[Таўдзінскі раён|Таўдзінскі]] |Пасада кіраўніка = Галава |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 58 |Шырата хвілінаў = 03 |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 65 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = }} '''Таўда''' ({{мова-ru|Тавда́}}) — [[горад|места]] ў [[Расея|Расеі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Таўдзінскі раён|Таўдзінскага раёну]] [[Сьвярдлоўская вобласьць|Сьвярдлоўскай вобласьці]]. Заснаваны ў [[1910]] годзе. У 2002 з атачэньня прэзыдэнта Расеі [[Уладзімер Пуцін|Ўладзімера Пуціна]] зьявілася інфармацыя, што знойдзены новыя месцы зьнішчэньня афіцэраў Войска Польскага ў мясцовасьці Таўда на [[Урал|Ўрале]]. Яшчэ ў 1998 польскія дасьледчыкі мелі інфармацыю ад жывых сьведкаў, якія ўдзельнічалі тамака ў расстрэлах<ref>Поляки просят Ельцина пустить их в Тавду//Известия [[13 жніўня]] [[1998]]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090907181158/http://www.tavda.info/ Афіцыйная старонка Таўды]{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Гарады Расеі]] tc72hs1ddqu7obofpzkfs3rce8gb7qm 0 73087 2696932 2693005 2026-10-16T09:42:55Z Дамінік 64057 2696932 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Хвойнікі |Лацінка = Chvojniki |Статус = места |Назва ў родным склоне = Хвойнікаў |Герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Chojniki.svg{{!}}border |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1504 годам |Статус з = 1967 |Магдэбурскае права = |Былая назва = Хвоиники |Мясцовая назва = Хвайнікі |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13278 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247600 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = Сядзіба Аўраамавых |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Хво́йнікі''' (афіцыйная назва — ''Хо́йнікі''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref>) — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 103 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], чыгуначная станцыя на адгалінаваньні Васілевічы — Хвойнікі лініі [[Каленкавічы]] — [[Гомель]]. Аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Каленкавічы]], [[Брагін]]. Хвойнікі — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); [[Хвойніцкі замак|невялікі прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна [[клясыцызм]]у і [[нэаготыка|нэаготыкі]] канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Месца на краю асушанага на сёньня балота, дзе калісьці паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Гэтае ўзвышша на заднім пляне, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|значак|зьлева|170px|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша зь Лісьцьвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]] [[Тапонім]] Хвойнікі ўтварыўся ад паняцьцяў [[хвоя|хвоі]], [[хваёвыя лясы|хваёвых лясоў]]<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref>{{Заўвага|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісаньні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{Заўвага|Гэта ня дзьве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хвойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за вэрсію?! Аднак, на стэндзе ў будынку райвыканкаму і на ўездзе ў Хвойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёну напісана такое.}}, хоць самое паселішча ўзьнікла ў нізкім месцы, сярод балота, дзе хвоя суцэльна не расьце. Імаверна, на новае сяло была перанесеная назва парослага хвайнікамі ўзвышша (ёсьць і сёньня, але даўно разаранае), якое аддзяляла яго ад даўняга брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]а. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192.</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, пэўна, і сымболіка сучасных Хвойнікаў збольшага адпаведная ня іх месцазнаходжаньню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для селішча, паўсталага на краю балота. Традыцыйная гістарычная назва места — Хво́йнікі<ref>[https://www.svaboda.org/a/viaczorka-u-bierasci/28062505.html «Беларускія назвы вернуцца і для Хвойнікаў, і для Берасьця», — Вінцук Вячорка прэзэнтаваў кнігу ў Берасьці], [[Радыё Свабода]], 19 кастрычніка 2016 г.</ref><ref name="rohaleu">Аляксандар Рогалеў. Пра назву горада Хойнікі] // Хойнікшчыны спеўная душа. Народная духоўная культура Хойніцкага краю: Фальклорна-этнаграфічны зборнік / пад агул. рэд. В. Новак. — {{Менск (Мінск)}}: «Выдавецкі цэнтр БДУ», 2010. С. 287—288.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 78.</ref><ref>{{Літаратура/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласьць}} С. 204.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190816003258/http://dspace.mspu.by/handle/123456789/1415 Пра змены ў сістэме айконімаў Мазырскага Палесся] / В. В. Шур // Слово. Текст. Социум : сборник научных трудов преподавателей филологического факультета / Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Мозырский государственный педагогический университет имени И. П. Шамякина»; [редколлегия: Л. В. Исмайлова (ответственный редактор) и др.]. — Мозырь : МГПУ им. И. П. Шамякина, 2011. С. 148—154.</ref> або ''Хвайнікі́''<ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 11.</ref>. [[наркамаўка|Цяперашняя афіцыйная]] назва ''Хойнікі'' ({{мова-pl|Chojniki|скарочана}} ад {{мова-pl|chojnik|скарочана}} — хвойнік, {{мова-ru|Хойники|скарочана}}) ёсьць замацаванай у расейскай мове польскай формай тапоніму<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/25444820.html Аддайма Брэст брэтонцам!], [[Радыё Свабода]], 3 ліпеня 2014 г.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 129, 157.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/30137752.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Хойнікі ці Хвойнікі?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 1 верасьня 2019 г.</ref>. Адбывалася гэта паволі. Неаднаразова ў польска- і лацінамоўных крыніцах выкарыстоўвалася беларуская форма. Напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 году пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры зьдзяйсьненьні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у мэтрычных кнігах [[Юравічы|Юравіцкага касьцёлу]] запісана, што ён «з Хвойнікаў» (''de Chwoyniki'')<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217 Бельскі С. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін.]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII ст. пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у ''Новы Харленж'' на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводзтве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 год, «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 год; зрэдку ў дакумэнтах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600, 1618 гады)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637.</ref>. Аднак, празь некалькі гадоў рыма-каталікоў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазьней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваньнях рыма-каталікі Шуйскія, і тую спробу спасьціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177.</ref>. Паводле Чэслава Пяткевіча, які жыў на Палесьсі ад свайго нараджэньня ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго ''Хвайнікамі''<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. Nr. 1—24. S. 249—252.</ref>. У нарматыўным даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]» традыцыйная гістарычная назва Хвойнікі фіксуецца як варыянтная. == Гісторыя == {{Гл. таксама|Гісторыя Хвойнікаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170px|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|100px|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза. 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 году{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…'' {{канец цытаты}}Дасьледчыкі чамусьці не зважаюць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго ў 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны ёсьць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла Лісьцьвін{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая з 1569 году, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 426</ref>. Што і казаць — «блізкі сьвет»! Гэта, аднак, не зьбянтэжыла ўкладальнікаў яшчэ адной, больш новай энцыкляпэдыі<ref>Города, местечки и замки Великого княжества Литовского: энциклопедия / ред. совет: Т. В. Белова (пред.) [и др.]. — Минск: БЭ, 2009. С. 292</ref>}}. [[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх)]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў]]скага павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18.</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузыясты, а гісторыкі-дасьледчыкі. Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 (папраўдзе 1628) годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту. Але, магчыма, нарыс быў падрыхтаваны раней, чым дакумэнт стаў вядомы. Ці не дзеля гэтага М. Запольскі абачліва не падпісаў імя аўтара?..|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} [[Файл:Крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.jpg|170пкс|значак|Пра крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.]] У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды мам…»<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). 535/1763. Ф. 307. Спр. А. 446; Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363.</ref>. [[Файл:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх]] [[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, [[Хвосьніца|Хвосницу]], [[Стаўкі (Радамышальская грамада)|Ставокъ]], [[Сасноўка (Фастаўскі раён)|Сосновую]], половица [[Лапатычы|Лопатина]], [[Загальцы|Загайцы]], [[Гастомель|Гостомълъ]], Вытичов, [[Бышаў|Бышов]], [[Бугаеў (Кіеўская вобласьць)|Бугаювъ]], землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227.</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Хвойнікі ў рэестры 1569 г.jpg|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы князя [[Аляксандар Вішнявецкі|Аляксандра Вішнявецкага]] за гвалтоўны вывад дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі з Астраглядавічаў, Хвойнікаў, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушоў]] і Паселічаў з наступным пасяленьнем у вёсках свайго Брагінскага маёнтку<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6.</ref>. У 1598 годзе сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''Кіеўскай зямлі'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372.</ref>. У трыбунальскім акце ад 22 чэрвеня 1600 году што да Кіеўскага ваяводзтва засьведчаная нязгода Ш. Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю [[Адам Вішнявецкі|Адаму Аляксандравічу Вішнявецкаму]] сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю [[Міхаіл Вішнявецкі|Міхаілу Міхайлавічу Вішнявецкаму]] Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, [[Урочышча|урочышчы]], з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году Ш. Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''вечны запіс'', прызнаны ў [[Люблін]]скім трыбунале, на валоданьне Астраглядаўскім ключом (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47.</ref>. Зь імёнамі [[сужэнства]] Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Астраглядавічы і Хвойнікі ў рэестры 1628 г.jpg|значак|170пкс|Астраглядавічы, Хвойнікі і інш. у рэестры 1628 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе Гальшка Мікалаевая Харлінская склала [[тэстамэнт]], паводле якога Астраглядавічы разам з Хвойнікамі пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56.</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам 1628 году, пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 606; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397.</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога хвойніцкі прэсьвітэр Лука Чачотка ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141.</ref>, і Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох хвойніцкім настаяцелем названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151.</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бжазоўскіх]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170px|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках умацаваную сядзібу, званую замкам, дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты{{заўвага|Даволі дзіўна, але на гербе места Хвойнікі выяўлены сымбаль мураванага замку з трыма акруглымі ў пляне вежамі і ўязной брамай з характэрным зубчастым верхам. Але ж тут існаваў хіба сьціплы драўляны замак.}}. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя Курпскі паведамляў, што стаў у надта дрыгвяністай мясьціне з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што 5 харугваў, а папраўдзе і на 3 сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару 2-х палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431.</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]] — [[Юравічы]] — [[Брагін]] — [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў З. Бжазоўскай мужу К. Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Хоць, магчыма, ініцыяваў перамену яшчэ ў першай палове XVII ст. ваявода берасьцейскі Максыміліян Бжазоўскі, збудаваўшы ў Хвойніках замак. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам’яті. Чернігівський полк. У 2 т. — Київ.: ДЦ "НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на [[Брагін|Брагинъ]], на Загалье, на Хвойники, на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 12 (1675—1676). — С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі без уліку сьвятароў князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва інаўроцлаўскага ваяводзіча Шчавінскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні [[Стрэчаньне|стрэчанскага]] кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзю, закупіўшы на [[кірмаш]]ы правіянт, спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хвойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў зьбіць, потым узяў пад варту і трымаў у замкавай турме ледзьве ня 3 месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287.</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя [[Дамінік Шуйскі|Дамініка Шуйскага]]. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, аканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а хвойніцкага баярына Стафана Пятроўскага з мушкету 2 разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352.</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170px|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170px|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 г.]] У 1698 годзе маёнтак Хвойнікі і [[Загальле]] (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя [[Станіслаў Шуйскі|Станіслава Шуйскага]] налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў, гаспадары яшчэ 2-х адпрацавалі [[чынш]] у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў і 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''з прылегласьцямі'' ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю [[Мікалай Шуйскі|Мікалаю Шуйскаму]] ў мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «сялянскіх камораў», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 [[міля]]ў, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па 2 копы замкавага жыта і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці [[паркан]]ам таксама сіламі насельнікаў, каб між 2-ма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гадоў экспартэрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700.</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286.</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]][[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170px|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу 1747 г. у кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|зьлева|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў у двары Хвойніцкім Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>. У 1748 годзе мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148.</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466.</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага Загароўскага, абвінавачваных у [[Гайдамак|гайдамацтве]]. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512.</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойніках, пэўна, разам зь вёскай Валокамі, якой няма ў тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх да «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22.</ref>. У 1750—1770 гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтар аднайменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбрана 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв., 1124; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году, паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «толькі вадой» без далейшых касьцельных цырымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30.</ref>. Хвойніцкі маёнтак з Астраглядаўскім ключом знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны князя [[Войцех Шуйскі|Войцеха Шуйскага]] і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадкаеміца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць [[наезд]]. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref>. На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170px|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 году варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле{{Заўвага|Да парафіяльнага касьцёлу сьвяточная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў навакольлі пра тое сьвята пачулі!}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]] [[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170px|Сядзібны дом напярэдадні 1-й сусьветнай вайны каля вуліцы У. В. Жыляка]][[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.png|значак|170px|Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.]] [[Файл:У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт).png|значак|зьлева|170px|У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт)]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праект мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] [[Файл:Копія запісу аб продажы маёнтку хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт).jpg|значак|зьлева|170px|Копія запісу аб продажы маёнтку Хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт)<ref>Выпись из крепостной Минского Нотариального Архива. Книга по Речицкому уезду за 1887 год. № 18. С. 87 — 98. № 15</ref>]] [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170px|Капліца. Час выкананьня здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]][[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|зьлева|170px|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] [[Файл:Кафля керамічнага заводу Э. Бергенгэйма ў доме А. Аўраамава.jpg|значак|зьлева|170px|Кафля керамічнага заводу Э. Бергэнгэйма ў палацыку А. Аўраамава.]] [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|170px|Нязьдзейсьнены праект мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]] [[Файл:Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).png|значак|170px|Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).]] [[Файл:Праект касьцёла (фрагмэнт 2).png|значак|170px|Праект касьцёла (фрагмэнт 2).]] У выніку 2-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182.</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, соймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] [[Ян Мікалай Аскерка]], [[абат]] оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. [[Жытомір]]а Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам 20 асобаў. Імёныя астатніх засталіся невядомыя расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез 25 000 [[дукат]]аў, сабраных патрыётамі. У 2-й палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ 8000, а ў канцы сьнежня — 16 000 чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў 2000 дукатаў на ўтрыманьне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26.</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217.</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з 2-х бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і [[падпалкоўнік]] Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі 10-месячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З прычыны сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236.}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229.</ref>. У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]], марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6.}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвіскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14.</ref>. У пачатку 1831 году оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай ідэі сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, што нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66).</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 годзе ў Хвойніках паўстанцкія манэты 1831 году, пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, сьведчаць аб тым. Цікава: пра «flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli», як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышальскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59.</ref>. 15 сакавіка 1835 году, згодна з мэтрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтарня]] (Лянтэрня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандар, старэйшы брат Хведара, будучага знакамітага артыста Марыінскага тэатру ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся 2 штогадовыя кірмашы: 1—3 лютага і 1—4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190.</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 году ў Хвойніках, хутчэй ад старасьці, чым ад хваробы, у 81-гадовым веку памёр вялікі абозны ВКЛ Караль Прозар. 24 кастрычніка Мазырскі і Рэчыцкі дэкан Францішак Пазьняк, які быў астраглядаўскім пробашчам, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў радавым склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481.</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да Ўладыслава. Паводле рэвізіі 1847 году «Хвойніцкае габрэйскае таварыства» складалі 2393 душы<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref> Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзеялі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 113 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў (РДГА). Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гадох намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках вымуравалі нэагатычныя касьцёл і капліцу, вядомыя са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17—18 верасьня 1860 году мястэчка наведаў менскі архіяпіскап [[Міхал Галубовіч]]. У. Прозар прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 году Ўладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209.</ref>, сястра якога Зофія была замужам за сынам нябожчыка Мечыславам. У 1864 годзе Мечыслаў Прозар памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» і знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Чэслава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452.</ref>. У 1864 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта 2-клясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 году, «паводле мясцовага прадстаўленьня» праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі дабрачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «цудоўнай структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў і мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15.</ref>. Удава Мечыслава Прозара Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць радавога склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадкаемца Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з [[Арлоўская губэрня|Арлоўскай губэрні]], [[Карачаў|карачаўскаму]] Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і [[Трубчэўск|трубчэўскаму]] Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102.</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373.</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у верасьнёўскім нумары за 1895 год паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў [[лёх]], выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, — уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3.</ref>. У парэформавы пэрыяд Хвойнікі сталі цэнтрам аднайменнай воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і [[Пакроў]]скі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 гадох на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Хвойніках тады было 2685 жыхароў, зь якіх 1668 складалі габрэі<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref>.}}, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзеялі царква і капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54.</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1.</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзеяць чыгуначная станцыя. У 1912 годзе А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110.</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праект ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. 2-м сакавіка 1912 году пазначаны праект драўлянага рыма-каталіцкага касьцёла ў мястэчку Хвойнікі<ref>НГАБ. Ф. 299. Воп. 5. Спр. 2075. А. 16</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922 // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85.</ref>. У сьнежні 1918 году нямецкія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 году жаўнерамі [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170px|Местачковы дом, 1929 г.]][[Файл: Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170px|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РККА]] 1926 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хвойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19.</ref>. У чэрвені 1921 году непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўрамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102.</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў мястэчку і на станцыі дзеялі 2 пачатковыя і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|зьлева|170px|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 году Хвойнікі — у складзе Гомельскай вобласьці. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзеялі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 расейскамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 году Хвойнікі атрымалі статус [[места]]. У 1972 годзе да места далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Максымальная колькасьць насельніцтва ў Хвойніках засьведчаная на 1989 год, калі тут жылі 17113 чалавек (згодна зь перапісам). === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1858 from:0 till:449 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2596 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2002 from:0 till:14600 bar:2006 from:0 till:13500 bar:2009 from:0 till:13844 bar:2018 from:0 till:12472 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1849 год — 580 чал., зь іх мяшчанаў 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1858 год — 449 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 426.</ref>; 1880 год — 500 чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Chojniki // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/620 620].</ref>; 1886 год — 580 чал.; 1897 год — 2596 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1906 год — 2685 чал. (1250 муж. і 1435 жан.), зь іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1668 юдэяў<ref name="pam">{{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}}</ref>; 1939 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 42.</ref>; 1970 год — 9,5 тыс. чал.; 1991 год — 15 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2002 год — 14,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 41.</ref>; 2004 год — 14,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 425.</ref>; 2005 год — 13,9 тыс. чал.; 2006 год — 13,5 тыс. чал.; 2008 год — 13,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 13,1 тыс. чал.; 2009 год — 13 844 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 12 698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 12 500 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 12 472 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Рэлігія === У 1990-я гады ў Хвойніках узьведзеныя новыя будынкі царквы Пакрова Багародзіцы і касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. === Адукацыя === У Хвойніках працуюць прафэсійны ліцэй, 4 сярэднія (у іх ліку гімназія), дзьве спартовыя школы і Школа мастацтваў. === Культура === Раённы Дом культуры, яго філія Цэнтр культуры м. Хвойнікі, дзее народны тэатр, народны ансамбль «Спадчына», пры Школе мастацтваў — дзіцячы ўзорны ансамбль «Верасок», ансамбль народнай музыкі «Крыніца», пры Цэнтры творчасьці дзяцей і моладзі адзьдзелу адукацыі райвыканкаму ўзорны ансамбль эстраднага танцу «DRIVE», Дом рамёстваў, раённая і местачковая бібліятэкі, раённы краязнаўчы музэй, выдаецца раённая газэта «Хойніцкія навіны». == Забудова == === Плян === Забудова Хвойнікаў злучылася з блізкімі паселішчамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хвойнікі, Новыя Хвойнікі і паўночна-заходні. Паводле генэральнага пляну ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хвойніках. У зьвязку з [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофай]] новае будаваньне ў месьце нязначнае. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="fn4">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. С. 10</ref> | '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|Плян Хвойнікаў 1886 году]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="fn4"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянэрская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="fn4"/> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|Плян Хвойнікаў 1864 году]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1864"/><ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="fn4"/> || Працы плошча |} == Эканоміка == Аўтарамонтны завод, завод гідраапаратуры ў складзе «МТЗ-ХОЛДЫНГ», завод ЖБВ — філія ААТ «Мазырскі ДБК», фабрыка мастацкіх вырабаў, Палескі вытворчы ўчастак ААТ «Мілкавіта». == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкі краязнаўчы музэй, вул. Карла Маркса, 19]][[Файл:Ivan Melezh Ludzi na bolote Hoiniki 01.jpg|значак|170px|Скульптурная кампазыцыя «[[Людзі на балоце (раман)|Людзі на балоце]]» ў Хвойніках.]] Хвойнікі — цэнтар традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Дзее Хвойніцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гатэлі «Журавінка». У месьце да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] паставілі помнік Смутку. === Адметныя мясьціны === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты). * Сядзібна-паркавы комплекс спадчынных ганаровых грамадзян Аўраамавых (пачатак XX ст.) на месцы сядзібы фальварку Валокі. === Страчаная спадчына === * Касьцёл (1859—1862), пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. * Капліца на могілках (1859—1862), пераўтвораная ў царкву. * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) у мясьціне, якая называлася Замкам. * Царква Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{Заўвага|Яе драўляны будынак зь лядашчымі, паводле сьвятара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на пляне 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), праблематычна ўважаць за страчаную архітэктурную каштоўнасьць, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэньня ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касьцёла ў самым цэнтры мястэчка Хвойнікі.}} == Асобы == * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — на думку Т. Касцюшкі, — «рэдкі грамадзянін» Рэчы Паспалітай, паводле расейскай імпэратрыцы Кацярыны ІІ, — «в числе первейших бунтовщиков почитаемый»<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Абозны Караль Прозар] Хойнікшчына</ref> * Аляксандар Стравінскі (1835—1911) — удзельнік расейска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генэрал-маёр (1898)<ref>Больш падрабязна гл. [[Лянтарня]]</ref> * Мікалай Селіваноўскі (1901—1997) — намесьнік міністра Дзяржбясьпекі СССР (1946—1951), генэрал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский] Хойнікшчына</ref>. * [[Якаў Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР * Ірына (нар. Тышкевіч) Бяляўская (1913—1975) — гісторык-славіст, прафэсар Маскоўскага унівэрсытэту імя М. В. Ламаносава <ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42# Ірына Бяляўская]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * Ізраіль Рабіновіч (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафэсар Ніжагародзкага унівэрсытэту, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасьмяротна). * Ізраіль Фішман (1914—2004) — доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар Казанскага унівэрсытэту<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман], Хойнікшчына</ref> * Іван (Ян) Цішкевіч (1919—2001) — правазнаўца, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> * Уладзімер Чачот (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага пэдагагічнага унівэрсытэту, прафэсар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Уладзімер Чачот]{{ref-pl}}, Хойнікшчына</ref>. * Іосіф Тойбін (1919—1988) — літаратуразнаўца, дасьледчык творчасьці А. С. Пушкіна, доктар філялягічных навук, прафэсар Курскага пэдагагічнага інстытуту, выдатнік народнай асьветы РСФСР. * Міхаіл Пізенгольц (1926—2003) — эканаміст, пэдагог. Спэцыяліст у галіне фінансавай дзейнасьці буйных сельгаспрадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук, прафэсар. * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — дзяяч беларускай эміграцыі ў [[ЗША]] * [[Інэса Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Мікалай Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хвойнікі, сябра Беларускага саюзу мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімер Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, член-карэспандэнт НАН Беларусі, прафэсар ГДУ імя Ф. Скарыны<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі] Хойнікшчына</ref>. * [[Віктар Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук] Хойнікшчына</ref>. * [[Алег Берасьнеў]] (1940—2014) — навуковец ў галіне дынамікі трываласьці і надзейнасьці машынаў, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев] Хойнікшчына</ref>. * [[Аляксандар Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Метеором промелькнул по небосклону] Хойнікшчына</ref> * [[Сяргей Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Віктар Ганчарэнка]] (нар. 1977) — футбаліст, трэнэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Маргарыта Махнева]] (у Хвойніках — Цішкевіч) (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * [[Вольга Худзенка]] (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300 Вольга Худзенка]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Навігацыйная група |назоў = Хвойнікі ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Хвойніцкі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Хвойнікі| ]] [[Катэгорыя:Гарады Гомельскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] 57h8olzhuj0pdz1qv9tc74mwb2hf94o 14 82046 2696870 726314 2026-10-15T20:00:12Z Dymitr 10914 выдаленая [[Катэгорыя:Гарады Францыі]]; дададзеная [[Катэгорыя:Гарады паводле рэгіёнаў Францыі]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]] 2696870 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Гарады паводле рэгіёнаў Францыі|Гвіяна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Францускай Гвіяны]] b7ku28zbbsz27gjwoa2sql2zt2xnw7v 14 82303 2696871 1833097 2026-10-15T20:00:41Z Dymitr 10914 выдаленая [[Катэгорыя:Гарады Францыі]]; дададзеная [[Катэгорыя:Гарады паводле рэгіёнаў Францы]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]] 2696871 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Сэн-П’ер і Мікелён]] [[Катэгорыя:Гарады паводле рэгіёнаў Францы|Сэн-П’ер і Мікелён]] 47sezlj2a07edkri4dpu0r2oualj9m1 2696872 2696871 2026-10-15T20:00:48Z Dymitr 10914 выдаленая [[Катэгорыя:Гарады паводле рэгіёнаў Францы]]; дададзеная [[Катэгорыя:Гарады паводле рэгіёнаў Францыі]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]] 2696872 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Сэн-П’ер і Мікелён]] [[Катэгорыя:Гарады паводле рэгіёнаў Францыі|Сэн-П’ер і Мікелён]] tlgaewvbusvzcyiqf3gt0fpbmze5t41 0 86460 2696880 2562818 2026-10-15T21:32:43Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Toulouse?oldid=1380369874 2696880 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Тулюза |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Тулюзы |Назва на мове краіны = Toulouse |Код мовы назвы краіны = fr |Краіна = Францыя |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Верхняя Гарона]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 43 |Шырата хвілінаў = 36 |Шырата сэкундаў = 19 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 1 |Даўгата хвілінаў = 26 |Даўгата сэкундаў = 34 }} '''Тулю́за''' ({{мова-fr|Toulouse}}, {{мова-oc|Tolosa}}, {{мова-la|Tolosa}}) — горад на поўдні [[Францыя|Францыі]], адміністрацыйны цэнтар рэгіёну [[Аксытанія (рэгіён)|Аксытанія]] (да 1 студзеня 2016 — рэгіёну [[Поўдзень-Пірэнэі]]) і дэпартамэнту [[Верхняя Гарона]]. Насельніцтва — 504 078 чалавек (2021 год). Дэвіз [[аксытанская мова|акс.]] «Per Tolosa totjorn mai». У Тулюзе своеасаблівая архітэктура, яе таксама называюць «ружовым горадам» дзякуючы колеру цэглы — традыцыйнага матэрыялу, зь якога быў пабудаваны стары горад. Сярод архітэктурных помнікаў гораду вылучаюцца — выкананая ў [[гатычная архітэктура|гатычным стылі]] царква якабінцаў (''Les Jacobins'') XIII—XIV стагодзьдзяў, [[раманскі стыль|раманская]] базыліка Сан-Сэрнэн (''Saint-Sernin'') пачатак будаўніцтва канец XI стагодзьдзя, катэдра Сэнт-Эт’ен (''Saint-Etienne'') лічыцца прататыпам гатычна-мэрыдыянальнага стылю, гісторыя якога пачынаецца ў 1073 годзе. == Гісторыя == Даліна Гароны была цэнтральным пунктам гандлю паміж [[Пірэнэі|Пірэнэямі]], [[Міжземнае мора|Міжземным морам]] і Атлянтыкай прынамсі ад [[жалезны век|жалезнага веку]]. Талёза была рымскім вайсковым фарпостам. Па заваёве [[Галія|Галіі]] яна была разраслася да рымскага места ў правінцыі [[Галія Нарбонская]]. У другой палове I стагодзьдзя імпэратар [[Даміцыян]] надаў Тулюзе адметнасьць, узяўшы яе пад апеку багіні [[Атэна|Атэны]]. У V стагодзьдзі Тулюза трапіла пад уладу [[Каралеўства вэстготаў]], стаўшы адным зь ягоных галоўных гарадоў, нават служыўшы сталіцай, пакуль у 507 годзе места не было захопленае франкамі пад кіраўніцтвам [[Хлёдвіг I|Хлёдвіга I]] падчас [[бітва пры Вуе|бітвы пры Вуе]]. З таго часу Тулюза стала сталіцай Аквітаніі ў межах францкага валадарства. [[Файл:Enceinte gallo-romaine - Toulouse - PA00094679.jpg|значак|зьлева|Захаваныя рымскія муры места.]] У 721 годзе герцаг Аквітаніі [[Ода Вялікі|Ода]] разьбіў войска амэядаў, якое ўварвалася ў рэгіён, у бітве пад Тулюзай. Шматлікія арабскія кранікёры лічаць, што перамога Ода была сапраўдным спыненьнем мусульманскай экспансіі ў хрысьціянскую Эўропу, а наступныя нашэсьці ў позьні час былі толькі набегамі бяз мэты да заваёвы<ref name="Histoire de Toulouse 2019">Olivier, Jean-Marc; Pech, Rémy(2019). Histoire de Toulouse et de la métropole. Éditions Privat.</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k415420b/f39.|загаловак=Recueil de l’Académie des jeux floraux}}</ref>. [[Карл Вялікі]] стварыў [[Тулюскае графства]] ў 778 годзе, каб ахоўваць мяжу ад мусульманскай Гішпаніі, але распад каралеўства Аквітаніі і слабасьць каралеўскай улады ў наступныя стагодзьдзі прывялі да фактычнай незалежнасьці графства. У XI і XII стагодзьдзях паўднёвая Францыя ўсё яшчэ была прасякнутая лацінскай культурай. У адрозьненьне ад поўначы Францыі, судовая сыстэма тут грунтавалася на пісьмовым рымскім праве, а шляхта была высока адукаванаю. Гэта быў час [[трубадуры|трубадураў]], якія стваралі творы [[аксытанская мова|па-аквітанску]], адной з найбольш вытанчаных моваў Эўропы таго часу. [[Файл:Raymond IV of Toulouse.jpg|значак|зьлева|Тулюскі граф Раймунд IV.]] У 1096 годзе тулюскі граф [[Раймунд IV (граф Тулюзы)|Раймунд IV]] на заклік папы [[Урбан II|Урбана II]] выступіў з сваім войскам, каб далучыцца да [[Першы крыжовы паход|Першага крыжовага паходу]], стаўшы адной з галоўных постацяў той кампаніі<ref name="Histoire de Toulouse 2019"/><ref>{{кніга|імя=Andrew|прозьвішча=Jotischky|спасылка=https://books.google.com/books?id=rTUlDwAAQBAJ|загаловак=Crusading and the Crusader States|выдавецтва=Taylor & Francis|год=2004|isbn=978-0-582-41851-6}}</ref>. Зыход графа з часткай ваяроў і шляхты ў дадатку да стварэньня Раймундам IV аддаленага графства Трыпалі на пачатку XII стагодзьдзя аслабіў горад у вайсковым пляне, а таксама паменшыў ягоны ўплыў. Герцаг [[Гіём IX (герцаг Аквітаніі)|Гіём IX]] аспрэчыў валоданьне горадам, сьцьвярджаючы, што ён мусіў быў перайсьці ў спадчыну ягонай жонцы Філіпе. Больш як праз 50 гадоў ягоная ўнучка Элеанора Аквітанская ўсё яшчэ дарэмна прэтэндавала на пасаду<ref name="Histoire de Toulouse 2019"/>. Тулюза, якая месьціцца ў цэнтры вялікай раўніны, дзе вырошчвалі збожжа, была адметная вялікай колькасьцю млыноў, якія выкарыстоўвалі плынь ракі [[Гарона|Гароны]]. Тулюская млынавая кампанія Базакль была першай засьведчанай эўрапейскай акцыянэрнай фірмай. На пачатку XIII стагодзьдзя Тулюскае графства апынулася ўцягнутым у яшчэ адну крыжовую кампанію, якая трывала дваццаць гадоў з 1209 па 1229 гады. Мэтай вайны было вынішчэньне руху катараў на поўдні Францыі, якіх папа [[Інакенцыюс III]] жадаў вынішчыць усімі магчымымі сродкамі<ref name="Histoire de Toulouse 2019"/>. У 1271 годзе Жанна Тулюская і ейны муж Альфонс Пуат’е памерлі не пакінуўшы нашчадкаў. Тулюза, якая ад часу дамовы 1229 году была падпарадкаваная каралеўству [[Францыя|Францыі]], больш ня мела ўласна графа і была анэксаваная і далучаная да каралеўскага дамэну<ref name="Histoire de Toulouse 2019"/>. Зьяўленьне ў месьце шматлікага каралеўскага чынавенства, а таксама разьвіцьцё гандлю і рамёстваў, што спрыяла сацыяльнаму ўзьняцьцю клясы гандляроў, абнавілі гарадзкую эліту. У 1298 годзе кароль [[Філіп IV Прыгожы|Філіп Прыгожы]] значна палегчыў працэс набыцьця арыстакратычнага статусу капітулам, якія складалі раду, што ўсё больш складалася з багатых гандляроў<ref name="Histoire de Toulouse 2019"/>. У XIV стагодзьдзі значна ўзрос уплыў [[Тулюскі ўнівэрсытэт|Тулюскага ўнівэрсытэту]], асабліва пасьля пераносу рэзыдэнцыі папаў з [[Рым]]у ў [[Авіньён]]. Шмат выпускнікоў-юрыстаў з Тулюзы рабілі бліскучую кар’еру ў авіньёнскай курыі. Некалькі зь іх сталі кардыналамі, а тры нават былі абраныя ў папы, сярод якіх былі [[Ян XXII]], [[Інакенцыюс VI]] і [[Урбан V]]. [[Файл:La chambre de Saint Dominique (maison Seilhan) - panoramio.jpg|значак|Пакой сьвятога Дамініка ў доме Мэзон-Сэян, які лічыцца месцам нараджэньня ордэна дамініканцаў.]] [[Чорная сьмерць]] у 1348 годзе, а затым [[Стогадовая вайна]], выклікалі глыбокі крызіс, які ўцягнуў горад ажно да наступнага стагодзьдзя<ref name="Histoire de Toulouse 2019"/>. Не зважаючы на моцную іміграцыю, насельніцтва страціла больш за 10 тысячаў жыхароў за 70 гадоў. Палітычная і эканамічная сытуацыя палепшылася да сярэдзіны XV стагодзьдзя<ref>Brumont, Francis (1994). «La commercialisation du pastel toulousain (1350–1600)». Privat presse. — С. 27.</ref>. У 1443 годзе кароль [[Карл VII (кароль Францыі)|Карл VII]] заснаваў [[Тулюскі парлямэнт]], які стаў другім у Францыі пасьля парыскага. У XVI стагодзьдзі, і да 1562 году, эканоміка Тулюзы зьведала «залаты век». Ейны парлямэнт зрабіў горад судовай сталіцай значнай часткі паўднёвай Францыі, а сам горад стаў першым эўрапейскім цэнтрам гандлю [[фарбоўнік фарбавальная|фарбоўнікам]], то бок адзінай тады вядомай у Эўропе сіняй фарбай, якая была вельмі запатрабаваная ў тэкстыльнай прамысловасьці ў тыя часы. У 1550 годзе колькасьць насельніцтва зрабіла Тулюзу другім або трэцім паводле велічыні горадам Францыі. Мяркуецца, што ў ім было 50 тысячаў жыхароў<ref name="Histoire de Toulouse 2019"/><ref>Julien, Pascal (2018). «Catalogue de l’exposition Toulouse Renaissance». Somogy éditions d’art.</ref>. [[Файл:1650 - Toulouse, ville capitale du Languedoc, archevesché, parlement et université.jpg|значак|зьлева|Тулюза на выяве 1650 годзе.]] У 1666 годзе [[П’ер-Поль Рыке]] пачаў будаўніцтва [[Паўднёвы канал|Паўднёвага каналу]], які павязаў Тулюзу зь Міжземным морам і лічыцца адным з найвялікшых будаўнічых праектаў XVII стагодзьдзя. Скончаны ў 1681 годзе, канал ажывіў эканоміку Тулюзы, спрыяючы экспарту збожжа і імпарту аліўкавага алею, віна ды іншых тавараў зь міжземнаморскіх рэгіёнаў<ref name="Histoire de Toulouse 2019"/>. У XVIII стагодзьдзі Тулюза была правінцыйнай сталіцай, якая ганарылася сваімі каралеўскімі акадэміямі, бо гэта быў адзіны горад у Францыі поруч з [[Парыж]]ам, які меў тры каралеўскія акадэміі. Аднак, места часам здавалася аддаленым ад інтэлектуальных дыскусіяў, што меліся ў [[эпоха Асьветніцтва|эпоху Асьветніцтва]]<ref name="Histoire de Toulouse 2019"/><ref>Michel Taillefer, "''Toulouse au temps des Lumières : L'Académie des Sciences, Inscriptions et Belles-Lettres de Toulouse au XVIIIe siècle''".</ref>. Вядомы прыклад ілюструе гэтую адсталасьць тулюскага грамадзкага мысьленьня таго часу, бо ў 1762 годзе гарадзкі парлямэнт прысудзіў [[Жан Каляс|Жана Каляса]] да сьмерці. Філёзаф [[Вальтэр]] абвінаваціў Тулюскі парлямэнт у рэлігійнай нецярпімасьці, бо Каляс быў [[гугеноты|гугенотам]], надаўшы справе эўрапейскі розгалас і дамогся адмены прысуду Каралеўскай радай, што моцна пашкодзіла рэпутацыі парлямэнту. Менавіта тады Вальтэр апублікаваў адзін з сваіх галоўных філязофскіх твораў, як то знакаміты ''«[[Трактат аб талерантнасьці]]»''. З [[Француская рэвалюцыя|Францускай рэвалюцыяй]] 1789 году і рэформай і скасаваньнем усіх каралеўскіх установаў Тулюза страціла значную частку свайго ўплыву. Да таго часу яна была сталіцай вялізнай правінцыі Лангедок, з уласным парлямэнтам, які кіраваў яшчэ большымі тэрыторыямі, а пасьля места толькі мела статус сталіцы аднаго невялікага дэпартамэнту<ref name="Histoire de Toulouse 2019"/>. == Адукацыя == [[Файл:Vue de Toulouse 2007.jpg|значак|Панарама гораду.]] * [[Францускі ўнівэрсытэт цывільнай авіяцыі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://metropole.toulouse.fr/ Афіцыйны сайт]. [[Катэгорыя:Тулюза]] odc8kq23smuvkx3d3zemm2abgmfk8t5 0 87317 2696829 2696771 2026-10-15T15:35:49Z Summershell67 98737 /* */ 2696829 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Каардынаты|53|56|21|паўночнае|27|35|24|усходняе|выяўленьне=загаловак}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Савецкі раён |Назва ў родным склоне = Савецкага раёну |Статус = гарадзкі раён |Уваходзіць у = Менск |Улучае = 5 мікрараёнаў |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|17|3|1938|1}} |Кіраўнік = Сяргей Хільман |Назва пасады кіраўніка = кіраўнік адміністрацыі |АфіцыйныяМовы = беларуская, расейская |МовыВаЎжытку = беларуская, расейская |Шчыльнасьць = 8150 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] 74,6%, [[расейцы]] 13%, [[украінцы]] 1,8%, [[палякі]] 0,7%, [[жыды]] 0,5% |Канфэсійны склад = [[хрысьціяне]] |Плошча = 20,32 |Мапа = Saviecki District in Minsk.svg |Апісаньне мапы = У абрысах Менску |Часавы пас = [[UTC+3]] |Тэлефонны код = +375 17 |Паштовыя індэксы = 220040, -068, -071, -090, -100, -113, -123, -131 |Код аўтамабільных нумароў = 7 |Сьцяг=}} '''Саве́цкі раё́н''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у на поўначы гораду, заснаваны ў сакавіку 1938 году пад назвай Варашылаўскага. На 2020 год яго плошча складала 20,32 км². Насельніцтва складала {{лік|161572}} чалавек (2015). На 2020 год месьціўся між вуліцамі Карастаянавай і Крапоткіна, [[Праспэкт Машэрава (Менск)|праспэктам Машэрава]], вул. [[Вуліца Казлова (Менск)|Казлова]] і Платонава, [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|прасп. Незалежнасьці]], вул. Сурганава, [[Вуліца Якуба Коласа (Менск)|Якуба Коласа]] і [[Лагойскі тракт (Менск)|Лагойскім трактам]]. Улучаў 5 [[мікрараён]]аў: [[Залатая Горка]], [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёны Луг]] (паўночны захад застаўся пасьля 1969 году), [[Камароўка (Менск)|Камароўка]], [[Сельгаспасёлак]] і [[Цна (мікрараён)|Цна]]. Межаваў з [[Цэнтральны раён (Менск)|Цэнтральным раёнам]] Менску на захадзе, [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскім]] — на поўдні і [[Першамайскі раён (Менск)|Першамайскім]] — на ўсходзе, а таксама зь [[Менскі раён|Менскім раёнам]] на поўначы. Асноўныя магістралі: праспэкт Незалежнасьці і вуліцы [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|Максіма Багдановіча]], Веры Харужай, Якуба Коласа і Сурганава. У раёне месьцяцца [[плошча Якуба Коласа]], [[Цнянскае вадасховішча]] і каля 5 км² зялёных насаджэньняў, у тым ліку парк Сяброўства народаў, 19 [[сквэр]]аў, 6 [[бульвар]]аў і алеі на 43 вуліцах. Сярод прыватнай забудовы сустракаліся помнікі драўлянага [[дойлідзтва]] пачатку ХХ стагодзьдзя<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Геаграфічнае становішча. Гісторыя раёну|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/svedeniya-o-rajone/geograficheskoe-polozhenie-istoriya-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Адміністрацыя раёну месьцілася па вул. Дамашэвіча, д. 8<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=Савецкі раён|загаловак=Менск: энцыкл. даведнік|арыгінал=Минск: энцикл. справочник|спасылка=|адказны=гал.рэд. [[Іван Шамякін]]|выданьне=2-е выд., дап. і перапрац|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Беларуская савецкая энцыкляпэдыя]]|год=1983|старонкі=372-373|старонак=467|isbn=|наклад=10 000}}</ref>. На 2020 год Савецкі раён Менску меў найбольшую долю [[студэнт]]аў у насельніцтве сярод усіх раёнаў сталіцы — звыш 56 000 чалавек (34%). У яго межах месьціліся 3 вышэйшыя навучальныя ўстановы, у тым ліку найбольшая ў Беларусі — [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]]. Іншымі 2-ма былі [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] і [[Акадэмія МУС Беларусі]]. Таксама дзейнічала 7 [[Сярэдняя спэцыяльная адукацыя|сярэдніх спэцыяльных]] і [[Прафэсійна-тэхнічная адукацыя|прафэсійна-тэхнічных]] вучэльняў. Сярод 17 прамысловых прадпрыемстваў найбольшымі былі: «[[Амкадар]]», «[[Менскі завод ЭВМ]]», «Менская фабрыка мяккай мэблі», «[[Паліграфкамбінат імя Якуба Коласа]]», «[[Прамсувязь]]» і «[[Беларускі дом друку]]». Таксама ў раёне знаходзіліся Галоўны клінічны шпіталь Узброеных сілаў Беларусі, «[[Беларуская дзяржаўная філярмонія]]», кінатэатар «[[Кастрычнік (кінатэатар, Менск)|Кастрычнік]]» і 5 бібліятэк, у тым ліку Цэнтральная бібліятэка імя Янкі Купалы і [[Менская абласная бібліятэка]]. У мікрараёне [[Залатая Горка]] месьціліся [[Царква Аляксандра Неўскага (Менск)|царква Аляксандра Неўскага]] пры [[Вайсковыя могілкі (Менск)|Вайсковых могілках]] і [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Менск)|касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]]. У гандлі пераважалі «ЦУМ Менск» і «[[Камароўскі рынак]]»<ref name="б"/>. У раёне месьціліся 2 станцыі Маскоўскай лініі [[Менскі мэтрапалітэн|Менскага мэтрапалітэну]]: «[[Плошча Якуба Коласа (станцыя мэтро)|Плошча Якуба Коласа]]» і «[[Акадэмія навук (станцыя мэтро)|Акадэмія навук]]». На 2018 год налічвалася 264 вуліцы, 704 шматкватэрныя жылыя дамы і 2909 прыватных дамоў<ref name="г">{{Кніга|аўтар=Ж.Ю. Клімянок, Н.М. Усьціновіч.|частка=|загаловак=Савецкі раён горада Менска|арыгінал=Советский район города Минска|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/docs/brochure-2018.pdf|адказны=рэд. Л.Ф. Анцух|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Чатыры чвэрці]]|год=2018|том=|старонкі=|старонак=36|сэрыя=|isbn=978-985-581-186-3|наклад=}}</ref>. == Гаспадарка == [[Файл:!Беларускі дом друку (2020 г.).jpg|значак|280пкс|«[[Беларускі дом друку]]» (2020 год)]] На 2020 год 15 асноўнымі прамысловымі прадпрыемствамі Савецкага раёну Менску былі: ААТ «[[Амкадар]]» (вул. П. Броўкі, д. 8), ААТ «[[Прамсувязь]]» (вул. Броўкі, д. 18), УП «[[Беларускі дом друку]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 79), ААТ «[[Амкадар-Белвар]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 58) і трыкатажная фабрыка «[[Алеся (фабрыка)|Алеся]]» (Старавіленская вул., д. 131), ААТ «Менскі экспэрымэнтальна-фурнітурны завод» (Старавіленская вул., д. 100), [[ААТ]] «Стыльмэн» (вул. Мележа, д. 3), мантажна-будаўнічая ўправа «Электраналадка» (вул. Б. Хмяльніцкага, д. 8) трэсту «[[Белпрамналадка]]», УП «Завод сродкаў вылічальнай тэхнікі» (прасп. Незалежнасьці, д. 58), УП «Будмэдыя праект» (вул. Харужай, д. 13), [[ТАА]] «Монтбрук» (вул. Гало, д. 148а), ТАА «Профітсыстэм» (вул. Дастаеўскага, д. 27), ААТ «Менсксельбуд» (вул. Смалячкова, д. 9), УП «Рунак» (вул. Гікалы, д. 5) і ТАА «Полімайстар» (вул. Багдановіча, д. 112)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прамысловасьць|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/econonika-raiona/predpriyatiya-i-organizatsii-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Файл:Kamaroŭski market (Minsk, Belarus) — Камароўскі рынак (Мінск, Беларусь) — Комаровский рынок (Минск, Беларусь) - 2.jpg|значак|280пкс|[[Камароўскі рынак]] (2019 год)]] На 1 студзеня 2017 году ў Савецкім раёне дзейнічала 833 крамы агульнай плошчай звыш 13 [[гектар]]аў, зь іх 627 (75%) былі нехарчовымі. Таксама працавала 692 майстэрні побытавага абслугоўваньня, 266 страўні на 12 800 месцаў, 18 гандлёвых цэнтраў і [[Камароўскі рынак]]. Найбольшымі гандлёвымі прадпрыемствамі раёну былі: УП «Менскі Камароўскі рынак» (вул. Харужай, д. 8), [[бровар]] «Сябры» (вул. Кульман, д. 40), ТАА «[[Лібрэцік]]» (4-ы зав. Кальцова, д. 53) зь сеткай крамаў «Суседзі», ААТ «[[ЦУМ Менск]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 54), Унівэрсам «Віцебск» (вул. Гамарніка, д. 16), ЗАТ «Мэбля, будматэрыялы» (вул. Харужай, д. 6), УП «[[Лідо]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 49) і ТАА «Арвітфуд» (вул. Багдановіча, д. 153) зь сеткай крамаў «Прэстан»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Буйныя прадпрыемствы гандлю і абслугоўваньня|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/econonika-raiona/torgovlya/krupnye-predpriyatiya-torgovli-i-obsluzhivaniya-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. На 2020 год Адміністрацыі Савецкага раёну Менску належалі 4 унітарныя прадпрыемствы: «Жыльлёвае рамонтна-эксплюатацыйнае аб'яднаньне» (Чырвоная вул., д. 16), «Жыльлёвая камунальная гаспадарка» (вул. Смалячкова, д. 16), «Зялёнбуд» (вул. Някрасава, д. 75) і «Рамаўтадар» (Шырокая вул., д. 40а)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Жыльлёва-камунальная гаспадарка|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/zhilishchno-komunalnoe-khozyajstvo|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічала УП «Управа капітальнага будаўніцтва Савецкага раёну Менску» (прасп. Незалежнасьці, д. 46). Падарожніцкія паслугі аказвала 100 прадпрыемстваў раёну<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сьпіс падарожніцкіх прадпрыемстваў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/turizm-sport/turizm/reestr-sub-ektov-turisticheskoj-deyatelnosti|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. На 2020 год на прадпрыемствах працавала каля 20 000 чалавек (45%) зь ліку каля 44 000 [[Моладзь|моладзі]] ва ўзросьце да 31 году. Моладзь складала 30% насельніцтва, што было найбольшым паказьнікам сярод раёнаў Менску. У раёне месьцілася 65 гуртажыткі, зь іх 34 працоўныя і 31 студэнцкі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сьпіс гуртажыткаў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/molodezh/spisok-obshchezhitij-raspolozhennykh-na-territorii-sovetskogo-rajona-g-minska-1|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. У іх пражывала 22 426 чалавек (14% насельніцтва раёну), зь 14 501 маладзён (60%)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Моладзь|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/molodezh|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. На 2018 год у раёне налічвалася 8000 [[Юрыдычная асоба|юрыдычных асобаў]] і 7000 [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальных прадпрымальнікаў]]. За 2017 год зьнешнегандлёвы абарот склаў $2,6 млрд<ref name="г"/>. == Асьвета == На 2020 год у Савецкім раёне Менску налічвалася 40 [[Дашкольная ўстанова|дашкольных установаў]] ясьлі-сад. [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] валодала 37 зь іх: 29-ю агульнага прызначэньня — № 5, 15, 71, 111, 125, 146, 151, 156, 181, 247, 283, 302, 306, 307, 314, 321, 341, 356, 371, 376, 378, 379, 406, 410, 416, 426, 432, 445 і 501; 5 санаторнымі — № 154, 230, 268, 366 і 375; 3-ма адмысловымі — № 19 для дзяцей з парушэньнем [[зрок]]у (вул. Мірашнічэнкі, д. 25), 407 (Лагойскі тракт, д. 39) і 408 для дзяцей з парушэньнем маўленьня (Беламорская вул., д. 13). ААТ «[[Гарызонт (прадпрыемства)|Гарызонт]]» належала 2 ясьляў-садоў: № 64 (Пугачоўская вул., д. 2) і 404 (вул. Харужай, д. 16а). [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] мела ясьлі-сад № 434 па вул. Някрасава, д. 21а. У шасьці дашкольных установах працавала 7 групаў зь [[Беларуская мова|беларускай мовай]] навучаньня: № 314 па [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|вул. М. Багдановіча]], д. 68а — 2 групы; № 156 ([[Вуліца Якуба Коласа (Менск)|вул. Якуба Коласа]], д. 25/3), 356 (вул. Гамарніка, д. 22/2), 426 (вул. Ламаносава, д. 12), 432 (вул. Сурганава, д. 72) і 501 ([[Лагойскі тракт (Менск)|Лагойскі тракт]], д. 1/1) — па 1 групе<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Установы дашкольнай асьветы|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=2011|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. У межах Савецкага раёну знаходзілася 15 сярэдніх школ: № 19 імя Янкі Купалы (вул. Залатая Горка, д. 18), 27, 28, 34, 53, 64, 66, 76, 78, 91 імя [[Хасэ Марці]], 122, 147, 148, 178 і 187<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сярэднія школы|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=1991|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Таксама працавала 6 [[гімназія]]ў: № 6 (Усходняя вул., д. 40), 8 (вул. Я. Коласа, д. 41), 15 (вул. М. Багдановіча, д. 84), 22 (вул. Гамарніка, д. 8), [[Гімназія № 23|23]] зь беларускай мовай навучаньня ([[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|прасп. Незалежнасьці]], 45) і 30 імя Барыса Акрэсьціна<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гімназіі|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=2001|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Дадатковую асьвету прапаноўвалі 3 установы: Цэнтар дадатковай асьветы дзяцей і моладзі «Сьветач» (вул. Я. Коласа, д. 47/2), Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі (вул. Гамарніка, д. 7/2) і Грамадзка-пэдагагічны цэнтар (1-ы Ізмайлаўскі зав., д. 13)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыйная сетка|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=1951|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічалі 3 дзіцяча-юнацкія спартовыя школы: 1) алімпійскага рэзэрву па [[валейбол]]е (вул. Сурганава, д. 45, корп. 3), спартова-тэхнічная па [[Радыёспорт|радыёспорце]] (вул. Кульман, д. 15) і Менская школа алімпійскага рэзэрву (прасп. Незалежнасьці, д. 53)<ref name="в">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гасьцініцы, установы фізычнай культуры і спорту|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/turizm-sport/fizicheskaya-kultura-i-sport/gostinitsy-uchrezhdeniya-fiz-kultury-i-sporta|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Урэшце ў раёне месьціліся філія мастацкай школы № 3 (Берасьцянская вул., д. 13) і 4 музычныя школы: № 1 імя [[Ларыса Александроўская|Ларысы Александроўскай]] (вул. Залатая Горка, д. 18/1), 4 (Лагойскі тракт, д. 25/2), 8 імя [[Рыгор Шырма|Рыгора Шырмы]] (прасп. Машэрава, д. 48) і 16 (вул. Я. Коласа, д. 47а)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сетка ўстановаў культуры|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/culture/set-uchrezhdenij-kultury|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Файл:!Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт радыёэлектронікі і інфарматыкі (2020 г.).jpg|значак|260пкс|[[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] (2020 год)]] На 2020 год у раёне дзейнічала 7 [[Сярэдняя спэцыяльная адукацыя|сярэдніх спэцыяльных]] і [[Прафэсійна-тэхнічная адукацыя|прафэсійна-тэхнічных]] вучэльняў. Зь іх 3 належалі Міністэрству адукацыі Беларусі: Менскі [[ліцэй]] будаўніцтва № 12 (Шырокая вул., д. 28), Менскі каледж паліграфіі (вул. Харужай, д. 7) і Менскі каледж дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (вул. Сурганава, д. 45/3). Астатнія 4 належалі ВНУ: 2 пры [[БДЭУ]] — [[Менскі гандлёвы каледж]] (Усходняя вул., д.183) і [[Менскі фінансава-эканамічны каледж]] (Чырвоная вул., д. 17), пры [[БДУІР]] дзейнічаў [[Менскі радыётэхнічны каледж]] (прасп. Незалежнасьці, д. 62), пры [[БНТУ]] — Менскі тэхналягічны каледж (Чырвоная вул., д. 19Б). У межах раёну месьціліся 3 вышэйшыя навучальныя ўстановы, у тым ліку найбольшая ў Беларусі — [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]] (прасп. Незалежнасьці, д. 65). Іншымі 2-ма былі [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] (вул. П. Броўкі, д. 6) і [[Акадэмія МУС Беларусі]] (прасп. Машэрава, д. 6а)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пералік установаў асьветы, якія забясьпечваюць атрыманьне вышэйшай і сярэдняй спэцыяльнай асьветы|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/molodezh/perechen-uchrezhdenij-obrazovaniya|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Савецкі раён Менску меў найбольшую долю [[студэнт]]аў у насельніцтве сярод усіх раёнаў сталіцы — звыш 56 000 чалавек (34%)<ref name="б"/>, якія асвойвалі 98 спэцыяльнасьцяў. У раёне месьцілася 2 установы [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]: [[Інстытут мэліярацыі]] — па вуліцы Някрасава, д. 39 і [[Інстытут парашковай мэталюргіі]] — па [[Вуліца Платонава (Менск)|вуліцы Платонава]], д. 41. == Адпачынак == [[Файл:!Бібліятэка імя Янкі Купалы (Менск, 2020 г.).jpg|значак|290пкс|[[Цэнтральная бібліятэка імя Янкі Купалы]] (2020 год)]] На 2020 год у Савецкім раёне разьмяшчаліся [[Музэй сучаснага выяўленчага мастацтва]] (прасп. Незалежнасьці, д. 47), [[Беларуская дзяржаўная філярмонія]] (прасп. Незалежнасьці, д. 50), [[казіно]] «Хо» (прасп. Незалежнасьці, д. 56) і кінатэатар «[[Кастрычнік (кінатэатар, Менск)|Кастрычнік]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 73) з клюбам «Макс шоў», Цэнтральная бібліятэка імя Янкі Купалы (вул. Харужай, д. 16), [[Менская абласная бібліятэка]] (вул. Гікалы, д. 4), Рэспубліканская мастацкая галерэя (Палац мастацтваў; вул. Казлова, д. 3) і [[Вайсковыя могілкі (Менск)|Вайсковыя могілкі]], сядзіба беларускамоўнага [[Рэлакс (радыё)|радыё «Рэлакс»]], Нацыянальны цэнтар сучасных мастацтваў (вул. Някрасава, д. 3), забаўляльныя цэнтры «Дазары» (прасп. Незалежнасьці, д. 58) і «НЛА» (вул. Я. Коласа, д. 37)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культура|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/turisticheskaya-karta-sovetskogo-rajona/4557-kultura|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Дзейнічала звыш 100 музычных гуртоў, зь іх 23 са званьнямі «ўзорны» і «народны», у тым ліку ансамбль «[[Песьняры]]» і харэаграфічны ансамбль «[[Харошкі (ансамбль)|Харошкі]]», Дзяржаўны ансамбль танцу Беларусі. У раёне знаходзілася 5 [[Бібліятэка|бібліятэк]] і 36 аб’ектаў, унесеных у [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культурная прастора|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/culture/kulturnoe-prostranstvo-sovetskogo-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Файл:Tsnyanka Reservoir.jpg|значак|270пкс|[[Цнянскае вадасховішча]] (2010 год)]] Для аздараўленьня выкарыстоўваліся: спартова-аздараўленчы цэнтар «[[Інстытут фізкультуры (Менск)|Алімп]]» (вул. Я. Коласа, д. 2), [[Цнянскае вадасховішча]] (мікрараён Зялёны Луг), Усходні сквэр (Усходняя вуліца), парк Сяброўства народаў і 15 аздараўленчых клюбаў — «Адрэналін» (вул. Сурганава, д. 57Б), «Алімп» (вул. Гамарніка, д. 23), «Атлет» (вул. Гамарніка, д. 4), «Імпэрыя сілы» (вул. Някрасава, д. 39), «Ля Форца» (Усходняя вул., д. 129), «Мэга фітнэс» (вул. Я. Коласа, д. 73/3), «Рэфлекс» (вул. Я. Коласа, д. 61), «СН-Фітнэс» (прасп. Незалежнасьці, д. 51), «Татэм» (вул. Багдановіча, д. 78), «Тыгрыс» (вул. Сурганава, д. 47), «Фізкультура і здароўе» (вул. Казлова, д. 7), «Фока» ([[Праспэкт Машэрава (Менск)|прасп. Машэрава]], д. 50), «Эво» (вул. Багдановіча, д. 155Б) і «Эстэтычны цэнтар» (вул. Кульман, д. 13)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Спорт і турызм|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/turisticheskaya-karta-sovetskogo-rajona/4562-sport-i-turizm|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічалі валейбольны клюб «[[Менск (валейбольны клюб)|Менск]]» (вул. Сурганава, д. 45, корп. 3), Рэспубліканскі цэнтар экалёгіі і [[краязнаўства]] (вул. Лук’яновіча, д. 18), спартова-аздараўленчы комплекс «Палітэхнік» (прасп. Незалежнасьці, д. 65, корп. 1), спартовыя клюбы [[БДУІР]] (вул. П. Броўкі, д. 6, корп. 2) і [[БНТУ]], УП «Клюб [[тэніс]]у» (вул. Кальцова, д. 112)<ref name="в"/>. На 2018 год у раёне было 250 фізкультурных збудаваньняў, зь іх 60 спартовых заляў і 3 басэйны<ref name="г"/>. [[Файл:Belarus-Minsk-Church of Alexander Nevsky-3.jpg|значак|280пкс|[[Царква Аляксандра Неўскага (Менск)|Царква Аляксандра Неўскага]] (2007 год)]] На 2020 год у раёне дзейнічала 17 рэлігійных аб’яднаньняў 9 [[Веравызнаньне|веравызнаньняў]], зь іх 14 аб’яднаньняў [[Хрысьціянства|хрысьціянскай]] веры: 5 [[Праваслаўе|праваслаўных]], 3 [[Пяцідзясятніцтва|пяцідзясятніцкіх]], 2 [[Мармоны|мармонскіх]] і па 1 [[Армянская апостальская царква|армянскім]], [[Баптызм|баптысцкім]], [[Кальвінізм|кальвінісцкім]] і [[Каталіцтва|каталіцкім]]; а таксама 2 [[Юдаізм|юдэйскіх]] і 1 [[Іслам|мусульманскае]]. У межах раёну знаходзілася 6 хрысьціянскіх храмаў: 4 праваслаўных — [[Царква Аляксандра Неўскага (Менск)|царква Аляксандра Неўскага]] (вул. Казлова, д. 11), храм іконы Божай Маці «Адшуканьне загінулых» (вул. Карастаянавай, д. 16), [[Храм Уваскрашэньня Хрыстова (Менск)|храм Уваскрасеньня Хрыстова]] (вул. Гамарніка, д. 29) і храм роўнаапостальнага князя Ўладзімера (1-я Пасялковая вул., д. 7); па 1 баптысцкім і каталіцкім — царква Сьвятла Жыцьця (вул. Чайкоўскага, д. 39) і [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Менск)|касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] (прасп. Незалежнасьці, д. 44а). Штотыдзень іх наведвала 2000 прыхаджанаў. Пры каталіцкім і праваслаўным [[прыход]]ах дзейнічалі [[Нядзельная школа|нядзельныя школы]] для дзяцей і падлеткаў ад 5 да 15 гадоў. У гэтых школах выкладалі царкоўны сьпеў, рукадзельле і [[Закон Божы]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Этнаканфэсійнае становішча|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/culture/etnokonfessionalnaya-situatsiya-v-rajone|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. == Ахова здароўя == На 2020 год у раёне налічвалася 7 [[Паліклініка|паліклінік]]: 5 для дарослых — 34-я цэнтральная раённая клінічная (вул. Кульман, д. 22), 13-я гарадзкая (вул. Ламаносава, д. 3), 30-я клінічная гарадзкая (вул. Кальцова, д. 53/2), 33-я гарадзкая [[Студэнт|студэнцкая]] (вул. Сурганава, д. 45/4) і 11-я гарадзкая клінічная [[Стаматалёгія|стаматалягічная]] (вул. Някрасава, д. 35/2); 2 гарадзкіх дзіцячых — 1-я (вул. Залатая Горка, д. 17) і 17-я клінічная (вул. Кальцова, д. 53/1). Таксама працавалі Гарадзкая клінічная інфэкцыйная [[лякарня]] (вул. Крапоткіна, д. 76), УП «[[Белфармацыя]]» (вул. Харужай, д. 11) з аптэчным складам і 142 [[аптэка]]мі па ўсёй Беларусі, ААТ «Мэдыцынская ініцыятыва» (Чырвоная вул., д. 20) і Клінічны цэнтар плястычнай хірургіі і мэдыцынскай касмэталёгіі (вул. Багдановіча, д. 153)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Зьвесткі пра ўстановы аховы здароўя|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/zdravookhranenie/informatsiya-ob-uz|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічаў Тэрытарыяльны цэнтар сацыяльнага абслугоўваньня насельніцтва (ТЦСАН; вул. Залатая Горка, д. 9). На 2018 год у раёне налічвалася 93 аптэкі<ref name="г"/>. == Органы ўлады == На 2020 год у Савецкім раёне Менску месьцілася 11 органаў мясцовай улады: Аддзел Дэпартамэнту аховы [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных справаў]] (вул. Кальцова, д. 50), Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС; вул. Гамарніка, д. 2), Аддзел [[Міністэрства па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь|надзвычайных сытуацыяў]] (Чырвоная вул., д. 9), Аддзел [[Сьледчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Сьледчага камітэту]], Аддзел [[Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва|Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва]] (ФСАН; вул. Талбухіна, д. 6), Інспэкцыя [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]] (вул. Я. Коласа, д. 19), Пракуратура (прасп. Незалежнасьці, д. 46), Суд (Лагойскі тракт, д. 3), Управа [[Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь|сацыяльнай абароны насельніцтва]] (вул. Харужай, д. 24, корп. 1), Управа ўнутраных справаў (вул. Харужай, д. 3) і Экспэртна-крыміналістычны аддзел (вул. Багдановіча, д. 155). [[Менскі гарадзкі савет дэпутатаў]] меў прадстаўнікоў ад 5 выбарчых акругаў Савецкага раёну: Мірашнічэнкаўскай № 43, Лагойскай № 44, Багдановіцкай № 45, Куйбышаўскай № 46 і Машэраўскай № 47<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Дэпутаты Менскага гарадзкога савету дэпутатаў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/deputaty-sovetskogo-rajona/3104-deputaty-mingorsoveta|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] мела дэпутатаў ад 2 выбарчых акругаў у раёне: Коласаўскай № 106 і Ўсходняй № 107<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/deputaty-sovetskogo-rajona/3104-deputaty-mingorsoveta|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. == Мінуўшчына == 17 сакавіка 1938 году [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|Цэнтральны выканаўчы камітэт Беларускай ССР]] зацьвердзіў Пастанову аб утварэньні ў сталіцы Варашылаўскага гарадзкога раёну, які складаўся з 4 мікрараёнаў — [[Залатая Горка]], [[Камароўка (Менск)|Камароўка]], [[Пярэспа]] і [[Старажоўка]]. У 1939 годзе на Камароўскай плошчы ўзьвялі [[Інстытут фізкультуры (Менск)|Інстытут культуры]]. У 1940 годзе стварылі «[[Амкадар-Белвар|Менскі радыёзавод]]». 18 верасьня 1947 году стварылі раённы аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС). У 1950-я гады значную частку раёну складалі не[[брук]]аваныя вуліцы і драўляныя [[Хата|хаты]]. У ліпені 1953 году на аснове адмысловага кіраўніцтва ляпніны Галоўпрамбуду стварылі Будтрэст № 7, які пачаў забудоўваць раён шматкватэрнымі дамамі. Таксама ў 1953 годзе пачалі будаваць «[[Паліграфкамбінат імя Якуба Коласа|Менскі паліграфічны камбінат імя Якуба Коласа]]». У жніўні 1956 году стварылі «[[Менскі завод элетроннных вылічальных машынаў]]». 6 сьнежня 1956 году Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР зацьвердзіў Указ аб пераўтварэньні 2-га аддзяленьня міліцыі Менску ў Варашылаўскі раённы аддзел міліцыі. 16 траўня 1958 году ў раёне адчынілі 1-ю ВНУ, якой стала [[Акадэмія МУС Беларусі|Менская вышэйшая школа міліцыі]]. 2 лістапада 1961 году раён перайменавалі ў Савецкі ў рамках [[Дэсталінізацыя|дэсталінізацыі]]. Аднак [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычная партыя Беларусі]] замяніла папярэднюю безаблічную і ідэалягічна-[[Прапаганда|прапагандысцкую]] назву раёну, утвораную без увагі да жывых беларускіх [[тапонім]]аў, на іншую такога ж кшталту<ref>{{Навіна|аўтар=[[Вінцук Вячорка]]|загаловак=Як палюбіць Савецкі раён|спасылка=https://www.svaboda.org/a/27837792.html|выдавец=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=22 чэрвеня 2016|дата доступу=15 сакавіка 2020}}</ref>. У 1962 годзе на поўначы пачалі забудоўваць пустку Забалацьце, на месцы якой утварыліся мікрараёны [[Сельгаспасёлак]] і Зялёны Луг. У красавіку 1963 году адчынілі новы будынак «[[Беларуская дзяржаўная філярмонія|Беларускай дзяржаўнай філярмоніі]]» на плошчы Якуба Коласа. 15 сакавіка 1964 году заснавалі [[Менскі радыётэхнічны інстытут]]. 5 лістапада 1964 году на [[Плошча Якуба Коласа|плошчы Якуба Коласа]] адчынілі «[[ЦУМ Менск|Цэнтральны ўнівэрсальны магазін]]» («ЦУМ»), які стаў найбольшай крамай Беларускай ССР. 25 чэрвеня 1969 году прэзыдыюм [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савету БССР]] зацьвердзіў Пастанову аб стварэньні [[Першамайскі раён (Менск)|Першамайскага]] і [[Цэнтральны раён (Менск)|Цэнтральнага]] раёнаў, у якія ўвайшла частка земляў Савецкага раёну на ўсходзе і захадзе адпаведна. Да Цэнтральнага раёну адышлі [[Пярэспа]] і [[Старажоўка]]. Да Першамайскага — паўднёвы ўсход [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёнага Лугу]]. У 1977 годзе Савецкі раён пашырылі за кошт сельсаветаў Менскага раёну, у выніку чаго зьявіўся мікрараён [[Цна (мікрараён)|Цна]]. 20 траўня 1980 году на вуліцы Веры Харужай адчынілі крыты павільён «[[Камароўскі рынак|Камароўскага рынку]]», што павялічыла яго гандлёвую плошчу да 3 [[гектар]]аў, а агульную — да 5 га. У выніку той стаў найбольшым харчовым рынкам Беларускай ССР. Крыты рынак абвясьцілі помнікам архітэктуры пад аховай дзяржавы<ref name="а">{{Артыкул|аўтар=Уладзіслаў Кулецкі.|загаловак=Самы душэўны раён сталіцы|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20131112/1384232125-samy-dusheuny-rayon-stalicy|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=12 лістапада 2013|нумар=212 (27577)|старонкі=[http://zviazda.by/wp-content/uploads/2013/11/1384231874_3.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. У 1981 годзе адчынілі [[Цнянскае вадасховішча]] і 1-ю чаргу Сьляпнянскай воднай сыстэмы. На 2013 год Савецкі раён Менску займаў 1-е месца паводле гандлёвай выручкі. На раён прыпала 15% выручкі прадпрыемстваў сталіцы і 3,5% вытворчасьці. Раздробная гандлёвая сетка налічвала 475 крамаў агульнай гандлёвай плошчай звыш 10 км², зь якіх 360 былі нехарчовымі, каля 500 майстэрняў побытавага абслугоўваньня, звыш 200 страўняў на 10 000 месцаў, 16 гандлёвых цэнтраў і Камароўскі рынак. Найбольшай страўняй было «[[Лідо]]» на вуліцы Кульман на 650 месцаў. Прамысловасьць працавала ў галіне машынабудаваньня, паліграфіі, лёгкай і харчовай прамысловасьці, вытворчасьці прыладаў сувязі, узбраеньня і дазімэтраў. Сярод звыш 30 прамысловых прадпрыемстваў найбольшымі былі ААТ «[[Амкадар]]», ААТ «[[Менскае вытворчае аб'яднаньне вылічальнай тэхнікі]]» і УП «[[Беларускі дом друку]]». Патрэбу ва ўласным жытле мела 21 740 сем’яў. У раёне працавала 9 навукова-дасьледчых і праектных інстытутаў, у тым ліку ААТ «[[НДІ ЭВМ]]», што выпускала радыёэлектроніку, і ААТ «[[Менскі навукова-дасьледчы прыборабудаўнічы інстытут]]», які распрацоўваў вымяральныя прылады для перавозак, прамысловасьці і энэргетыкі. Таксама дзейнічалі 3 вышэйшыя навучальныя ўстановы: [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]] (1920), які рыхтаваў інжынэраў і дойлідаў, [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] (1964), які навучаў праграмістаў, і [[Акадэмія МУС Беларусі]] (1958), што выпускала правазнаўцаў. [[Беларуская дзяржаўная філярмонія]] была галоўнай установай культуры, дзе працавалі Дзяржаўны ансамбаль танцу Беларусі, [[Дзяржаўны камэрны хор Беларусі]], харавая капэла імя Рыгора Шырмы, ансамбль «Купалінка», Народны аркестар імя [[Язэп Жыновіч|Жыновіча]]. Найбольшым кінатэатрам быў «[[Кастрычнік (кінатэатар, Менск)|Кастрычнік]]» (каля БНТУ), дзе ладзілі кінафэстываль «[[Лістапад (кінафэстываль)|Лістапад]]». У раёне налічвалася 272 спартовыя збудаваньні, сярод якіх былі спартовыя пляцоўкі БНТУ і БДУІР, спартовыя цэнтры «Атлет» і «Татэм», [[стадыён]] па вуліцы Гамарніка і фізкультурна-аздараўленчы цэнтар «Алімп». У галіне аховы здароўя працавала: * 11 дзяржаўных установаў — «Гарадзкая клінічная інфэкцыйная [[лякарня]]», «1-ы гарадзкі супрацьсухотны [[дыспансэр]]», «34-я цэнтральная раённая клінічная [[паліклініка]]», 13-я і 30-я гарадзкія паліклінікі, «33-я гарадзкая студэнцкая паліклініка», «1-я гарадская дзіцячая паліклініка», «17-я гарадская дзіцячая клінічная паліклініка», «11-я гарадская клінічная [[Стаматалёгія|стаматалягічная]] паліклініка», ААТ «Мэдыцынская ініцыятыва» і УП «Клінічны цэнтар плястычнай хірургіі і мэдыцынскай касмэталёгіі Менску»; * 2 ведамасныя ўстановы — «432-і Галоўны вайсковы клінічны мэдыцынскі цэнтар Узброеных сілаў Рэспублікі Беларусь» і «Рэспубліканскі шпіталь МУС Рэспублікі Беларусь»; * 3 прыватныя лякарні — УП «Нардзін», ТАА «Ладэ» і «Цэнтар рэпрадуктыўнай мэдыцыны»; * звыш 40 прыватных і 17 дзяржаўных [[Аптэка|аптэк]]; * Цэнтар гігіены і [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]] Савецкага раёну<ref name="а"/>. === Кіраўнікі === [[Файл:Mikhail Myasnikovich, March 2011.jpeg|значак|280пкс|[[Міхаіл Мясьніковіч]] — былы старшыня Адміністрацыі Савецкага раёну Менску (2011 год)]] * Міхаіл Манжалей (1938—1941) * Уладзімер Талочка (1944—1946) * Міхаіл Манжалей (1946—1947) * [[Яўген Пастарнак]] (1947—1951) * Уладзімер Ярмак (1951—1953) * Мікалай Туміловіч (1955—1960) * Н.А. Якубовіч (1961—1962) * Іван Урбановіч (1963—1964) * Васіль Кавалеўскі (1964—1965) * Анатоль Фаміч (1965—1967) * Уладзімер Абметка (1967—1968) * Е.Н. Грыневіч (1968—1970) * Сьвятлана Ракіціна (1970—1982) * Юры Насаноўскі (1982—1983) * [[Міхаіл Мясьніковіч]] (1983—1984) * [[Анатоль Харлап]] (1984—1986) * Віктар Сыс (1986—1989) * В. Кузьняцоў (1989—1992) * [[Сяргей Калякін (палітык)|Сяргей Калякін]] (1992—1995) * Вінерый Ваўчуга (1996—2001) * Валер Пінчук (2001—2009) * [[Ігар Стома]] (2009—2011) * Генадзь Пасевін (2011—2013) * Аляксандар Пазьняк (2013—2015) * [[Юры Трушчанка]] (2016 — сакавік 2020)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кіраўнікі раёну|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/svedeniya-o-rajone/rukovoditeli-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-administratsii-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=26 лютага 2020}}</ref> * Сяргей Хільман (з сакавіка 2020 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210526154151/https://minsknews.by/sovetskim-rajonom-budet-rukovodit-sergej-hilman-do-etogo-on-vozglavlyal-minskreklamu/ Советским районом будет руководить Сергей Хильман. До этого он возглавлял «Минскрекламу»]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Электронныя звароты фізычных асобаў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/appeals/2012-06-27-15-16-04|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=27 чэрвеня 2012|дата доступу=26 лютага 2020}} ** [http://sov.minsk.gov.by/zadat-vopros-deputatu Задаць пытаньне дэпутату]{{ref-ru}} {{Добры артыкул}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Савецкі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1938 годзе]] 37xrbwa3t7cu2ce3nw6umv9g2m13k2i 2696836 2696829 2026-10-15T16:00:37Z Summershell67 98737 /* */ 2696836 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Каардынаты|53|56|21|паўночнае|27|35|24|усходняе|выяўленьне=загаловак}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Савецкі раён |Назва ў родным склоне = Савецкага раёну |Статус = гарадзкі раён |Уваходзіць у = Менск |Улучае = 5 мікрараёнаў |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|17|3|1938|1}} |Кіраўнік = Сяргей Хільман |Назва пасады кіраўніка = кіраўнік адміністрацыі |АфіцыйныяМовы = беларуская, расейская |МовыВаЎжытку = беларуская, расейская |Шчыльнасьць = 8150 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] 74,6%, [[расейцы]] 13%, [[украінцы]] 1,8%, [[палякі]] 0,7%, [[жыды]] 0,5% |Канфэсійны склад = [[хрысьціяне]] |Плошча = 20,32 |Мапа = Saviecki District in Minsk.svg |Апісаньне мапы = У абрысах Менску |Часавы пас = [[UTC+3]] |Тэлефонны код = +375 17 |Паштовыя індэксы = 220040, -068, -071, -090, -100, -113, -123, -131 |Код аўтамабільных нумароў = 7 |Сьцяг=|Краіна={{BLR}}}} '''Саве́цкі раё́н''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у на поўначы гораду, заснаваны ў сакавіку 1938 году пад назвай Варашылаўскага. На 2020 год яго плошча складала 20,32 км². Насельніцтва складала {{лік|161572}} чалавек (2015). На 2020 год месьціўся між вуліцамі Карастаянавай і Крапоткіна, [[Праспэкт Машэрава (Менск)|праспэктам Машэрава]], вул. [[Вуліца Казлова (Менск)|Казлова]] і Платонава, [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|прасп. Незалежнасьці]], вул. Сурганава, [[Вуліца Якуба Коласа (Менск)|Якуба Коласа]] і [[Лагойскі тракт (Менск)|Лагойскім трактам]]. Улучаў 5 [[мікрараён]]аў: [[Залатая Горка]], [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёны Луг]] (паўночны захад застаўся пасьля 1969 году), [[Камароўка (Менск)|Камароўка]], [[Сельгаспасёлак]] і [[Цна (мікрараён)|Цна]]. Межаваў з [[Цэнтральны раён (Менск)|Цэнтральным раёнам]] Менску на захадзе, [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскім]] — на поўдні і [[Першамайскі раён (Менск)|Першамайскім]] — на ўсходзе, а таксама зь [[Менскі раён|Менскім раёнам]] на поўначы. Асноўныя магістралі: праспэкт Незалежнасьці і вуліцы [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|Максіма Багдановіча]], Веры Харужай, Якуба Коласа і Сурганава. У раёне месьцяцца [[плошча Якуба Коласа]], [[Цнянскае вадасховішча]] і каля 5 км² зялёных насаджэньняў, у тым ліку парк Сяброўства народаў, 19 [[сквэр]]аў, 6 [[бульвар]]аў і алеі на 43 вуліцах. Сярод прыватнай забудовы сустракаліся помнікі драўлянага [[дойлідзтва]] пачатку ХХ стагодзьдзя<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Геаграфічнае становішча. Гісторыя раёну|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/svedeniya-o-rajone/geograficheskoe-polozhenie-istoriya-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Адміністрацыя раёну месьцілася па вул. Дамашэвіча, д. 8<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=Савецкі раён|загаловак=Менск: энцыкл. даведнік|арыгінал=Минск: энцикл. справочник|спасылка=|адказны=гал.рэд. [[Іван Шамякін]]|выданьне=2-е выд., дап. і перапрац|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Беларуская савецкая энцыкляпэдыя]]|год=1983|старонкі=372-373|старонак=467|isbn=|наклад=10 000}}</ref>. На 2020 год Савецкі раён Менску меў найбольшую долю [[студэнт]]аў у насельніцтве сярод усіх раёнаў сталіцы — звыш 56 000 чалавек (34%). У яго межах месьціліся 3 вышэйшыя навучальныя ўстановы, у тым ліку найбольшая ў Беларусі — [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]]. Іншымі 2-ма былі [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] і [[Акадэмія МУС Беларусі]]. Таксама дзейнічала 7 [[Сярэдняя спэцыяльная адукацыя|сярэдніх спэцыяльных]] і [[Прафэсійна-тэхнічная адукацыя|прафэсійна-тэхнічных]] вучэльняў. Сярод 17 прамысловых прадпрыемстваў найбольшымі былі: «[[Амкадар]]», «[[Менскі завод ЭВМ]]», «Менская фабрыка мяккай мэблі», «[[Паліграфкамбінат імя Якуба Коласа]]», «[[Прамсувязь]]» і «[[Беларускі дом друку]]». Таксама ў раёне знаходзіліся Галоўны клінічны шпіталь Узброеных сілаў Беларусі, «[[Беларуская дзяржаўная філярмонія]]», кінатэатар «[[Кастрычнік (кінатэатар, Менск)|Кастрычнік]]» і 5 бібліятэк, у тым ліку Цэнтральная бібліятэка імя Янкі Купалы і [[Менская абласная бібліятэка]]. У мікрараёне [[Залатая Горка]] месьціліся [[Царква Аляксандра Неўскага (Менск)|царква Аляксандра Неўскага]] пры [[Вайсковыя могілкі (Менск)|Вайсковых могілках]] і [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Менск)|касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]]. У гандлі пераважалі «ЦУМ Менск» і «[[Камароўскі рынак]]»<ref name="б"/>. У раёне месьціліся 2 станцыі Маскоўскай лініі [[Менскі мэтрапалітэн|Менскага мэтрапалітэну]]: «[[Плошча Якуба Коласа (станцыя мэтро)|Плошча Якуба Коласа]]» і «[[Акадэмія навук (станцыя мэтро)|Акадэмія навук]]». На 2018 год налічвалася 264 вуліцы, 704 шматкватэрныя жылыя дамы і 2909 прыватных дамоў<ref name="г">{{Кніга|аўтар=Ж.Ю. Клімянок, Н.М. Усьціновіч.|частка=|загаловак=Савецкі раён горада Менска|арыгінал=Советский район города Минска|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/docs/brochure-2018.pdf|адказны=рэд. Л.Ф. Анцух|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Чатыры чвэрці]]|год=2018|том=|старонкі=|старонак=36|сэрыя=|isbn=978-985-581-186-3|наклад=}}</ref>. == Гаспадарка == [[Файл:!Беларускі дом друку (2020 г.).jpg|значак|280пкс|«[[Беларускі дом друку]]» (2020 год)]] На 2020 год 15 асноўнымі прамысловымі прадпрыемствамі Савецкага раёну Менску былі: ААТ «[[Амкадар]]» (вул. П. Броўкі, д. 8), ААТ «[[Прамсувязь]]» (вул. Броўкі, д. 18), УП «[[Беларускі дом друку]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 79), ААТ «[[Амкадар-Белвар]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 58) і трыкатажная фабрыка «[[Алеся (фабрыка)|Алеся]]» (Старавіленская вул., д. 131), ААТ «Менскі экспэрымэнтальна-фурнітурны завод» (Старавіленская вул., д. 100), [[ААТ]] «Стыльмэн» (вул. Мележа, д. 3), мантажна-будаўнічая ўправа «Электраналадка» (вул. Б. Хмяльніцкага, д. 8) трэсту «[[Белпрамналадка]]», УП «Завод сродкаў вылічальнай тэхнікі» (прасп. Незалежнасьці, д. 58), УП «Будмэдыя праект» (вул. Харужай, д. 13), [[ТАА]] «Монтбрук» (вул. Гало, д. 148а), ТАА «Профітсыстэм» (вул. Дастаеўскага, д. 27), ААТ «Менсксельбуд» (вул. Смалячкова, д. 9), УП «Рунак» (вул. Гікалы, д. 5) і ТАА «Полімайстар» (вул. Багдановіча, д. 112)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прамысловасьць|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/econonika-raiona/predpriyatiya-i-organizatsii-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Файл:Kamaroŭski market (Minsk, Belarus) — Камароўскі рынак (Мінск, Беларусь) — Комаровский рынок (Минск, Беларусь) - 2.jpg|значак|280пкс|[[Камароўскі рынак]] (2019 год)]] На 1 студзеня 2017 году ў Савецкім раёне дзейнічала 833 крамы агульнай плошчай звыш 13 [[гектар]]аў, зь іх 627 (75%) былі нехарчовымі. Таксама працавала 692 майстэрні побытавага абслугоўваньня, 266 страўні на 12 800 месцаў, 18 гандлёвых цэнтраў і [[Камароўскі рынак]]. Найбольшымі гандлёвымі прадпрыемствамі раёну былі: УП «Менскі Камароўскі рынак» (вул. Харужай, д. 8), [[бровар]] «Сябры» (вул. Кульман, д. 40), ТАА «[[Лібрэцік]]» (4-ы зав. Кальцова, д. 53) зь сеткай крамаў «Суседзі», ААТ «[[ЦУМ Менск]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 54), Унівэрсам «Віцебск» (вул. Гамарніка, д. 16), ЗАТ «Мэбля, будматэрыялы» (вул. Харужай, д. 6), УП «[[Лідо]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 49) і ТАА «Арвітфуд» (вул. Багдановіча, д. 153) зь сеткай крамаў «Прэстан»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Буйныя прадпрыемствы гандлю і абслугоўваньня|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/econonika-raiona/torgovlya/krupnye-predpriyatiya-torgovli-i-obsluzhivaniya-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. На 2020 год Адміністрацыі Савецкага раёну Менску належалі 4 унітарныя прадпрыемствы: «Жыльлёвае рамонтна-эксплюатацыйнае аб'яднаньне» (Чырвоная вул., д. 16), «Жыльлёвая камунальная гаспадарка» (вул. Смалячкова, д. 16), «Зялёнбуд» (вул. Някрасава, д. 75) і «Рамаўтадар» (Шырокая вул., д. 40а)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Жыльлёва-камунальная гаспадарка|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/zhilishchno-komunalnoe-khozyajstvo|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічала УП «Управа капітальнага будаўніцтва Савецкага раёну Менску» (прасп. Незалежнасьці, д. 46). Падарожніцкія паслугі аказвала 100 прадпрыемстваў раёну<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сьпіс падарожніцкіх прадпрыемстваў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/turizm-sport/turizm/reestr-sub-ektov-turisticheskoj-deyatelnosti|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. На 2020 год на прадпрыемствах працавала каля 20 000 чалавек (45%) зь ліку каля 44 000 [[Моладзь|моладзі]] ва ўзросьце да 31 году. Моладзь складала 30% насельніцтва, што было найбольшым паказьнікам сярод раёнаў Менску. У раёне месьцілася 65 гуртажыткі, зь іх 34 працоўныя і 31 студэнцкі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сьпіс гуртажыткаў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/molodezh/spisok-obshchezhitij-raspolozhennykh-na-territorii-sovetskogo-rajona-g-minska-1|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. У іх пражывала 22 426 чалавек (14% насельніцтва раёну), зь 14 501 маладзён (60%)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Моладзь|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/molodezh|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. На 2018 год у раёне налічвалася 8000 [[Юрыдычная асоба|юрыдычных асобаў]] і 7000 [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальных прадпрымальнікаў]]. За 2017 год зьнешнегандлёвы абарот склаў $2,6 млрд<ref name="г"/>. == Асьвета == На 2020 год у Савецкім раёне Менску налічвалася 40 [[Дашкольная ўстанова|дашкольных установаў]] ясьлі-сад. [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] валодала 37 зь іх: 29-ю агульнага прызначэньня — № 5, 15, 71, 111, 125, 146, 151, 156, 181, 247, 283, 302, 306, 307, 314, 321, 341, 356, 371, 376, 378, 379, 406, 410, 416, 426, 432, 445 і 501; 5 санаторнымі — № 154, 230, 268, 366 і 375; 3-ма адмысловымі — № 19 для дзяцей з парушэньнем [[зрок]]у (вул. Мірашнічэнкі, д. 25), 407 (Лагойскі тракт, д. 39) і 408 для дзяцей з парушэньнем маўленьня (Беламорская вул., д. 13). ААТ «[[Гарызонт (прадпрыемства)|Гарызонт]]» належала 2 ясьляў-садоў: № 64 (Пугачоўская вул., д. 2) і 404 (вул. Харужай, д. 16а). [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] мела ясьлі-сад № 434 па вул. Някрасава, д. 21а. У шасьці дашкольных установах працавала 7 групаў зь [[Беларуская мова|беларускай мовай]] навучаньня: № 314 па [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|вул. М. Багдановіча]], д. 68а — 2 групы; № 156 ([[Вуліца Якуба Коласа (Менск)|вул. Якуба Коласа]], д. 25/3), 356 (вул. Гамарніка, д. 22/2), 426 (вул. Ламаносава, д. 12), 432 (вул. Сурганава, д. 72) і 501 ([[Лагойскі тракт (Менск)|Лагойскі тракт]], д. 1/1) — па 1 групе<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Установы дашкольнай асьветы|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=2011|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. У межах Савецкага раёну знаходзілася 15 сярэдніх школ: № 19 імя Янкі Купалы (вул. Залатая Горка, д. 18), 27, 28, 34, 53, 64, 66, 76, 78, 91 імя [[Хасэ Марці]], 122, 147, 148, 178 і 187<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сярэднія школы|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=1991|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Таксама працавала 6 [[гімназія]]ў: № 6 (Усходняя вул., д. 40), 8 (вул. Я. Коласа, д. 41), 15 (вул. М. Багдановіча, д. 84), 22 (вул. Гамарніка, д. 8), [[Гімназія № 23|23]] зь беларускай мовай навучаньня ([[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|прасп. Незалежнасьці]], 45) і 30 імя Барыса Акрэсьціна<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гімназіі|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=2001|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Дадатковую асьвету прапаноўвалі 3 установы: Цэнтар дадатковай асьветы дзяцей і моладзі «Сьветач» (вул. Я. Коласа, д. 47/2), Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі (вул. Гамарніка, д. 7/2) і Грамадзка-пэдагагічны цэнтар (1-ы Ізмайлаўскі зав., д. 13)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыйная сетка|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=1951|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічалі 3 дзіцяча-юнацкія спартовыя школы: 1) алімпійскага рэзэрву па [[валейбол]]е (вул. Сурганава, д. 45, корп. 3), спартова-тэхнічная па [[Радыёспорт|радыёспорце]] (вул. Кульман, д. 15) і Менская школа алімпійскага рэзэрву (прасп. Незалежнасьці, д. 53)<ref name="в">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гасьцініцы, установы фізычнай культуры і спорту|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/turizm-sport/fizicheskaya-kultura-i-sport/gostinitsy-uchrezhdeniya-fiz-kultury-i-sporta|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Урэшце ў раёне месьціліся філія мастацкай школы № 3 (Берасьцянская вул., д. 13) і 4 музычныя школы: № 1 імя [[Ларыса Александроўская|Ларысы Александроўскай]] (вул. Залатая Горка, д. 18/1), 4 (Лагойскі тракт, д. 25/2), 8 імя [[Рыгор Шырма|Рыгора Шырмы]] (прасп. Машэрава, д. 48) і 16 (вул. Я. Коласа, д. 47а)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сетка ўстановаў культуры|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/culture/set-uchrezhdenij-kultury|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Файл:!Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт радыёэлектронікі і інфарматыкі (2020 г.).jpg|значак|260пкс|[[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] (2020 год)]] На 2020 год у раёне дзейнічала 7 [[Сярэдняя спэцыяльная адукацыя|сярэдніх спэцыяльных]] і [[Прафэсійна-тэхнічная адукацыя|прафэсійна-тэхнічных]] вучэльняў. Зь іх 3 належалі Міністэрству адукацыі Беларусі: Менскі [[ліцэй]] будаўніцтва № 12 (Шырокая вул., д. 28), Менскі каледж паліграфіі (вул. Харужай, д. 7) і Менскі каледж дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (вул. Сурганава, д. 45/3). Астатнія 4 належалі ВНУ: 2 пры [[БДЭУ]] — [[Менскі гандлёвы каледж]] (Усходняя вул., д.183) і [[Менскі фінансава-эканамічны каледж]] (Чырвоная вул., д. 17), пры [[БДУІР]] дзейнічаў [[Менскі радыётэхнічны каледж]] (прасп. Незалежнасьці, д. 62), пры [[БНТУ]] — Менскі тэхналягічны каледж (Чырвоная вул., д. 19Б). У межах раёну месьціліся 3 вышэйшыя навучальныя ўстановы, у тым ліку найбольшая ў Беларусі — [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]] (прасп. Незалежнасьці, д. 65). Іншымі 2-ма былі [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] (вул. П. Броўкі, д. 6) і [[Акадэмія МУС Беларусі]] (прасп. Машэрава, д. 6а)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пералік установаў асьветы, якія забясьпечваюць атрыманьне вышэйшай і сярэдняй спэцыяльнай асьветы|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/molodezh/perechen-uchrezhdenij-obrazovaniya|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Савецкі раён Менску меў найбольшую долю [[студэнт]]аў у насельніцтве сярод усіх раёнаў сталіцы — звыш 56 000 чалавек (34%)<ref name="б"/>, якія асвойвалі 98 спэцыяльнасьцяў. У раёне месьцілася 2 установы [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]: [[Інстытут мэліярацыі]] — па вуліцы Някрасава, д. 39 і [[Інстытут парашковай мэталюргіі]] — па [[Вуліца Платонава (Менск)|вуліцы Платонава]], д. 41. == Адпачынак == [[Файл:!Бібліятэка імя Янкі Купалы (Менск, 2020 г.).jpg|значак|290пкс|[[Цэнтральная бібліятэка імя Янкі Купалы]] (2020 год)]] На 2020 год у Савецкім раёне разьмяшчаліся [[Музэй сучаснага выяўленчага мастацтва]] (прасп. Незалежнасьці, д. 47), [[Беларуская дзяржаўная філярмонія]] (прасп. Незалежнасьці, д. 50), [[казіно]] «Хо» (прасп. Незалежнасьці, д. 56) і кінатэатар «[[Кастрычнік (кінатэатар, Менск)|Кастрычнік]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 73) з клюбам «Макс шоў», Цэнтральная бібліятэка імя Янкі Купалы (вул. Харужай, д. 16), [[Менская абласная бібліятэка]] (вул. Гікалы, д. 4), Рэспубліканская мастацкая галерэя (Палац мастацтваў; вул. Казлова, д. 3) і [[Вайсковыя могілкі (Менск)|Вайсковыя могілкі]], сядзіба беларускамоўнага [[Рэлакс (радыё)|радыё «Рэлакс»]], Нацыянальны цэнтар сучасных мастацтваў (вул. Някрасава, д. 3), забаўляльныя цэнтры «Дазары» (прасп. Незалежнасьці, д. 58) і «НЛА» (вул. Я. Коласа, д. 37)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культура|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/turisticheskaya-karta-sovetskogo-rajona/4557-kultura|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Дзейнічала звыш 100 музычных гуртоў, зь іх 23 са званьнямі «ўзорны» і «народны», у тым ліку ансамбль «[[Песьняры]]» і харэаграфічны ансамбль «[[Харошкі (ансамбль)|Харошкі]]», Дзяржаўны ансамбль танцу Беларусі. У раёне знаходзілася 5 [[Бібліятэка|бібліятэк]] і 36 аб’ектаў, унесеных у [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культурная прастора|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/culture/kulturnoe-prostranstvo-sovetskogo-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Файл:Tsnyanka Reservoir.jpg|значак|270пкс|[[Цнянскае вадасховішча]] (2010 год)]] Для аздараўленьня выкарыстоўваліся: спартова-аздараўленчы цэнтар «[[Інстытут фізкультуры (Менск)|Алімп]]» (вул. Я. Коласа, д. 2), [[Цнянскае вадасховішча]] (мікрараён Зялёны Луг), Усходні сквэр (Усходняя вуліца), парк Сяброўства народаў і 15 аздараўленчых клюбаў — «Адрэналін» (вул. Сурганава, д. 57Б), «Алімп» (вул. Гамарніка, д. 23), «Атлет» (вул. Гамарніка, д. 4), «Імпэрыя сілы» (вул. Някрасава, д. 39), «Ля Форца» (Усходняя вул., д. 129), «Мэга фітнэс» (вул. Я. Коласа, д. 73/3), «Рэфлекс» (вул. Я. Коласа, д. 61), «СН-Фітнэс» (прасп. Незалежнасьці, д. 51), «Татэм» (вул. Багдановіча, д. 78), «Тыгрыс» (вул. Сурганава, д. 47), «Фізкультура і здароўе» (вул. Казлова, д. 7), «Фока» ([[Праспэкт Машэрава (Менск)|прасп. Машэрава]], д. 50), «Эво» (вул. Багдановіча, д. 155Б) і «Эстэтычны цэнтар» (вул. Кульман, д. 13)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Спорт і турызм|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/turisticheskaya-karta-sovetskogo-rajona/4562-sport-i-turizm|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічалі валейбольны клюб «[[Менск (валейбольны клюб)|Менск]]» (вул. Сурганава, д. 45, корп. 3), Рэспубліканскі цэнтар экалёгіі і [[краязнаўства]] (вул. Лук’яновіча, д. 18), спартова-аздараўленчы комплекс «Палітэхнік» (прасп. Незалежнасьці, д. 65, корп. 1), спартовыя клюбы [[БДУІР]] (вул. П. Броўкі, д. 6, корп. 2) і [[БНТУ]], УП «Клюб [[тэніс]]у» (вул. Кальцова, д. 112)<ref name="в"/>. На 2018 год у раёне было 250 фізкультурных збудаваньняў, зь іх 60 спартовых заляў і 3 басэйны<ref name="г"/>. [[Файл:Belarus-Minsk-Church of Alexander Nevsky-3.jpg|значак|280пкс|[[Царква Аляксандра Неўскага (Менск)|Царква Аляксандра Неўскага]] (2007 год)]] На 2020 год у раёне дзейнічала 17 рэлігійных аб’яднаньняў 9 [[Веравызнаньне|веравызнаньняў]], зь іх 14 аб’яднаньняў [[Хрысьціянства|хрысьціянскай]] веры: 5 [[Праваслаўе|праваслаўных]], 3 [[Пяцідзясятніцтва|пяцідзясятніцкіх]], 2 [[Мармоны|мармонскіх]] і па 1 [[Армянская апостальская царква|армянскім]], [[Баптызм|баптысцкім]], [[Кальвінізм|кальвінісцкім]] і [[Каталіцтва|каталіцкім]]; а таксама 2 [[Юдаізм|юдэйскіх]] і 1 [[Іслам|мусульманскае]]. У межах раёну знаходзілася 6 хрысьціянскіх храмаў: 4 праваслаўных — [[Царква Аляксандра Неўскага (Менск)|царква Аляксандра Неўскага]] (вул. Казлова, д. 11), храм іконы Божай Маці «Адшуканьне загінулых» (вул. Карастаянавай, д. 16), [[Храм Уваскрашэньня Хрыстова (Менск)|храм Уваскрасеньня Хрыстова]] (вул. Гамарніка, д. 29) і храм роўнаапостальнага князя Ўладзімера (1-я Пасялковая вул., д. 7); па 1 баптысцкім і каталіцкім — царква Сьвятла Жыцьця (вул. Чайкоўскага, д. 39) і [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Менск)|касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] (прасп. Незалежнасьці, д. 44а). Штотыдзень іх наведвала 2000 прыхаджанаў. Пры каталіцкім і праваслаўным [[прыход]]ах дзейнічалі [[Нядзельная школа|нядзельныя школы]] для дзяцей і падлеткаў ад 5 да 15 гадоў. У гэтых школах выкладалі царкоўны сьпеў, рукадзельле і [[Закон Божы]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Этнаканфэсійнае становішча|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/culture/etnokonfessionalnaya-situatsiya-v-rajone|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. == Ахова здароўя == На 2020 год у раёне налічвалася 7 [[Паліклініка|паліклінік]]: 5 для дарослых — 34-я цэнтральная раённая клінічная (вул. Кульман, д. 22), 13-я гарадзкая (вул. Ламаносава, д. 3), 30-я клінічная гарадзкая (вул. Кальцова, д. 53/2), 33-я гарадзкая [[Студэнт|студэнцкая]] (вул. Сурганава, д. 45/4) і 11-я гарадзкая клінічная [[Стаматалёгія|стаматалягічная]] (вул. Някрасава, д. 35/2); 2 гарадзкіх дзіцячых — 1-я (вул. Залатая Горка, д. 17) і 17-я клінічная (вул. Кальцова, д. 53/1). Таксама працавалі Гарадзкая клінічная інфэкцыйная [[лякарня]] (вул. Крапоткіна, д. 76), УП «[[Белфармацыя]]» (вул. Харужай, д. 11) з аптэчным складам і 142 [[аптэка]]мі па ўсёй Беларусі, ААТ «Мэдыцынская ініцыятыва» (Чырвоная вул., д. 20) і Клінічны цэнтар плястычнай хірургіі і мэдыцынскай касмэталёгіі (вул. Багдановіча, д. 153)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Зьвесткі пра ўстановы аховы здароўя|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/zdravookhranenie/informatsiya-ob-uz|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічаў Тэрытарыяльны цэнтар сацыяльнага абслугоўваньня насельніцтва (ТЦСАН; вул. Залатая Горка, д. 9). На 2018 год у раёне налічвалася 93 аптэкі<ref name="г"/>. == Органы ўлады == На 2020 год у Савецкім раёне Менску месьцілася 11 органаў мясцовай улады: Аддзел Дэпартамэнту аховы [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных справаў]] (вул. Кальцова, д. 50), Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС; вул. Гамарніка, д. 2), Аддзел [[Міністэрства па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь|надзвычайных сытуацыяў]] (Чырвоная вул., д. 9), Аддзел [[Сьледчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Сьледчага камітэту]], Аддзел [[Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва|Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва]] (ФСАН; вул. Талбухіна, д. 6), Інспэкцыя [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]] (вул. Я. Коласа, д. 19), Пракуратура (прасп. Незалежнасьці, д. 46), Суд (Лагойскі тракт, д. 3), Управа [[Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь|сацыяльнай абароны насельніцтва]] (вул. Харужай, д. 24, корп. 1), Управа ўнутраных справаў (вул. Харужай, д. 3) і Экспэртна-крыміналістычны аддзел (вул. Багдановіча, д. 155). [[Менскі гарадзкі савет дэпутатаў]] меў прадстаўнікоў ад 5 выбарчых акругаў Савецкага раёну: Мірашнічэнкаўскай № 43, Лагойскай № 44, Багдановіцкай № 45, Куйбышаўскай № 46 і Машэраўскай № 47<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Дэпутаты Менскага гарадзкога савету дэпутатаў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/deputaty-sovetskogo-rajona/3104-deputaty-mingorsoveta|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] мела дэпутатаў ад 2 выбарчых акругаў у раёне: Коласаўскай № 106 і Ўсходняй № 107<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/deputaty-sovetskogo-rajona/3104-deputaty-mingorsoveta|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. == Мінуўшчына == 17 сакавіка 1938 году [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|Цэнтральны выканаўчы камітэт Беларускай ССР]] зацьвердзіў Пастанову аб утварэньні ў сталіцы Варашылаўскага гарадзкога раёну, які складаўся з 4 мікрараёнаў — [[Залатая Горка]], [[Камароўка (Менск)|Камароўка]], [[Пярэспа]] і [[Старажоўка]]. У 1939 годзе на Камароўскай плошчы ўзьвялі [[Інстытут фізкультуры (Менск)|Інстытут культуры]]. У 1940 годзе стварылі «[[Амкадар-Белвар|Менскі радыёзавод]]». 18 верасьня 1947 году стварылі раённы аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС). У 1950-я гады значную частку раёну складалі не[[брук]]аваныя вуліцы і драўляныя [[Хата|хаты]]. У ліпені 1953 году на аснове адмысловага кіраўніцтва ляпніны Галоўпрамбуду стварылі Будтрэст № 7, які пачаў забудоўваць раён шматкватэрнымі дамамі. Таксама ў 1953 годзе пачалі будаваць «[[Паліграфкамбінат імя Якуба Коласа|Менскі паліграфічны камбінат імя Якуба Коласа]]». У жніўні 1956 году стварылі «[[Менскі завод элетроннных вылічальных машынаў]]». 6 сьнежня 1956 году Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР зацьвердзіў Указ аб пераўтварэньні 2-га аддзяленьня міліцыі Менску ў Варашылаўскі раённы аддзел міліцыі. 16 траўня 1958 году ў раёне адчынілі 1-ю ВНУ, якой стала [[Акадэмія МУС Беларусі|Менская вышэйшая школа міліцыі]]. 2 лістапада 1961 году раён перайменавалі ў Савецкі ў рамках [[Дэсталінізацыя|дэсталінізацыі]]. Аднак [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычная партыя Беларусі]] замяніла папярэднюю безаблічную і ідэалягічна-[[Прапаганда|прапагандысцкую]] назву раёну, утвораную без увагі да жывых беларускіх [[тапонім]]аў, на іншую такога ж кшталту<ref>{{Навіна|аўтар=[[Вінцук Вячорка]]|загаловак=Як палюбіць Савецкі раён|спасылка=https://www.svaboda.org/a/27837792.html|выдавец=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=22 чэрвеня 2016|дата доступу=15 сакавіка 2020}}</ref>. У 1962 годзе на поўначы пачалі забудоўваць пустку Забалацьце, на месцы якой утварыліся мікрараёны [[Сельгаспасёлак]] і Зялёны Луг. У красавіку 1963 году адчынілі новы будынак «[[Беларуская дзяржаўная філярмонія|Беларускай дзяржаўнай філярмоніі]]» на плошчы Якуба Коласа. 15 сакавіка 1964 году заснавалі [[Менскі радыётэхнічны інстытут]]. 5 лістапада 1964 году на [[Плошча Якуба Коласа|плошчы Якуба Коласа]] адчынілі «[[ЦУМ Менск|Цэнтральны ўнівэрсальны магазін]]» («ЦУМ»), які стаў найбольшай крамай Беларускай ССР. 25 чэрвеня 1969 году прэзыдыюм [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савету БССР]] зацьвердзіў Пастанову аб стварэньні [[Першамайскі раён (Менск)|Першамайскага]] і [[Цэнтральны раён (Менск)|Цэнтральнага]] раёнаў, у якія ўвайшла частка земляў Савецкага раёну на ўсходзе і захадзе адпаведна. Да Цэнтральнага раёну адышлі [[Пярэспа]] і [[Старажоўка]]. Да Першамайскага — паўднёвы ўсход [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёнага Лугу]]. У 1977 годзе Савецкі раён пашырылі за кошт сельсаветаў Менскага раёну, у выніку чаго зьявіўся мікрараён [[Цна (мікрараён)|Цна]]. 20 траўня 1980 году на вуліцы Веры Харужай адчынілі крыты павільён «[[Камароўскі рынак|Камароўскага рынку]]», што павялічыла яго гандлёвую плошчу да 3 [[гектар]]аў, а агульную — да 5 га. У выніку той стаў найбольшым харчовым рынкам Беларускай ССР. Крыты рынак абвясьцілі помнікам архітэктуры пад аховай дзяржавы<ref name="а">{{Артыкул|аўтар=Уладзіслаў Кулецкі.|загаловак=Самы душэўны раён сталіцы|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20131112/1384232125-samy-dusheuny-rayon-stalicy|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=12 лістапада 2013|нумар=212 (27577)|старонкі=[http://zviazda.by/wp-content/uploads/2013/11/1384231874_3.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. У 1981 годзе адчынілі [[Цнянскае вадасховішча]] і 1-ю чаргу Сьляпнянскай воднай сыстэмы. На 2013 год Савецкі раён Менску займаў 1-е месца паводле гандлёвай выручкі. На раён прыпала 15% выручкі прадпрыемстваў сталіцы і 3,5% вытворчасьці. Раздробная гандлёвая сетка налічвала 475 крамаў агульнай гандлёвай плошчай звыш 10 км², зь якіх 360 былі нехарчовымі, каля 500 майстэрняў побытавага абслугоўваньня, звыш 200 страўняў на 10 000 месцаў, 16 гандлёвых цэнтраў і Камароўскі рынак. Найбольшай страўняй было «[[Лідо]]» на вуліцы Кульман на 650 месцаў. Прамысловасьць працавала ў галіне машынабудаваньня, паліграфіі, лёгкай і харчовай прамысловасьці, вытворчасьці прыладаў сувязі, узбраеньня і дазімэтраў. Сярод звыш 30 прамысловых прадпрыемстваў найбольшымі былі ААТ «[[Амкадар]]», ААТ «[[Менскае вытворчае аб'яднаньне вылічальнай тэхнікі]]» і УП «[[Беларускі дом друку]]». Патрэбу ва ўласным жытле мела 21 740 сем’яў. У раёне працавала 9 навукова-дасьледчых і праектных інстытутаў, у тым ліку ААТ «[[НДІ ЭВМ]]», што выпускала радыёэлектроніку, і ААТ «[[Менскі навукова-дасьледчы прыборабудаўнічы інстытут]]», які распрацоўваў вымяральныя прылады для перавозак, прамысловасьці і энэргетыкі. Таксама дзейнічалі 3 вышэйшыя навучальныя ўстановы: [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]] (1920), які рыхтаваў інжынэраў і дойлідаў, [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] (1964), які навучаў праграмістаў, і [[Акадэмія МУС Беларусі]] (1958), што выпускала правазнаўцаў. [[Беларуская дзяржаўная філярмонія]] была галоўнай установай культуры, дзе працавалі Дзяржаўны ансамбаль танцу Беларусі, [[Дзяржаўны камэрны хор Беларусі]], харавая капэла імя Рыгора Шырмы, ансамбль «Купалінка», Народны аркестар імя [[Язэп Жыновіч|Жыновіча]]. Найбольшым кінатэатрам быў «[[Кастрычнік (кінатэатар, Менск)|Кастрычнік]]» (каля БНТУ), дзе ладзілі кінафэстываль «[[Лістапад (кінафэстываль)|Лістапад]]». У раёне налічвалася 272 спартовыя збудаваньні, сярод якіх былі спартовыя пляцоўкі БНТУ і БДУІР, спартовыя цэнтры «Атлет» і «Татэм», [[стадыён]] па вуліцы Гамарніка і фізкультурна-аздараўленчы цэнтар «Алімп». У галіне аховы здароўя працавала: * 11 дзяржаўных установаў — «Гарадзкая клінічная інфэкцыйная [[лякарня]]», «1-ы гарадзкі супрацьсухотны [[дыспансэр]]», «34-я цэнтральная раённая клінічная [[паліклініка]]», 13-я і 30-я гарадзкія паліклінікі, «33-я гарадзкая студэнцкая паліклініка», «1-я гарадская дзіцячая паліклініка», «17-я гарадская дзіцячая клінічная паліклініка», «11-я гарадская клінічная [[Стаматалёгія|стаматалягічная]] паліклініка», ААТ «Мэдыцынская ініцыятыва» і УП «Клінічны цэнтар плястычнай хірургіі і мэдыцынскай касмэталёгіі Менску»; * 2 ведамасныя ўстановы — «432-і Галоўны вайсковы клінічны мэдыцынскі цэнтар Узброеных сілаў Рэспублікі Беларусь» і «Рэспубліканскі шпіталь МУС Рэспублікі Беларусь»; * 3 прыватныя лякарні — УП «Нардзін», ТАА «Ладэ» і «Цэнтар рэпрадуктыўнай мэдыцыны»; * звыш 40 прыватных і 17 дзяржаўных [[Аптэка|аптэк]]; * Цэнтар гігіены і [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]] Савецкага раёну<ref name="а"/>. === Кіраўнікі === [[Файл:Mikhail Myasnikovich, March 2011.jpeg|значак|280пкс|[[Міхаіл Мясьніковіч]] — былы старшыня Адміністрацыі Савецкага раёну Менску (2011 год)]] * Міхаіл Манжалей (1938—1941) * Уладзімер Талочка (1944—1946) * Міхаіл Манжалей (1946—1947) * [[Яўген Пастарнак]] (1947—1951) * Уладзімер Ярмак (1951—1953) * Мікалай Туміловіч (1955—1960) * Н.А. Якубовіч (1961—1962) * Іван Урбановіч (1963—1964) * Васіль Кавалеўскі (1964—1965) * Анатоль Фаміч (1965—1967) * Уладзімер Абметка (1967—1968) * Е.Н. Грыневіч (1968—1970) * Сьвятлана Ракіціна (1970—1982) * Юры Насаноўскі (1982—1983) * [[Міхаіл Мясьніковіч]] (1983—1984) * [[Анатоль Харлап]] (1984—1986) * Віктар Сыс (1986—1989) * В. Кузьняцоў (1989—1992) * [[Сяргей Калякін (палітык)|Сяргей Калякін]] (1992—1995) * Вінерый Ваўчуга (1996—2001) * Валер Пінчук (2001—2009) * [[Ігар Стома]] (2009—2011) * Генадзь Пасевін (2011—2013) * Аляксандар Пазьняк (2013—2015) * [[Юры Трушчанка]] (2016 — сакавік 2020)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кіраўнікі раёну|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/svedeniya-o-rajone/rukovoditeli-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-administratsii-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=26 лютага 2020}}</ref> * Сяргей Хільман (з сакавіка 2020 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210526154151/https://minsknews.by/sovetskim-rajonom-budet-rukovodit-sergej-hilman-do-etogo-on-vozglavlyal-minskreklamu/ Советским районом будет руководить Сергей Хильман. До этого он возглавлял «Минскрекламу»]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Электронныя звароты фізычных асобаў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/appeals/2012-06-27-15-16-04|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=27 чэрвеня 2012|дата доступу=26 лютага 2020}} ** [http://sov.minsk.gov.by/zadat-vopros-deputatu Задаць пытаньне дэпутату]{{ref-ru}} {{Добры артыкул}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Савецкі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1938 годзе]] giwwgcj0z2yl5p2w58jvs00utkda3a2 2696856 2696836 2026-10-15T16:49:15Z Dymitr 10914 стыль 2696856 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Каардынаты|53|56|21|паўночнае|27|35|24|усходняе|выяўленьне=загаловак}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Савецкі раён |Назва ў родным склоне = Савецкага раёну |Статус = гарадзкі раён |Уваходзіць у = Менск |Улучае = 5 мікрараёнаў |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|17|3|1938|1}} |Кіраўнік = Сяргей Хільман |Назва пасады кіраўніка = кіраўнік адміністрацыі |АфіцыйныяМовы = беларуская, расейская |МовыВаЎжытку = беларуская, расейская |Шчыльнасьць = 8150 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] 74,6%, [[расейцы]] 13%, [[украінцы]] 1,8%, [[палякі]] 0,7%, [[жыды]] 0,5% |Канфэсійны склад = [[хрысьціяне]] |Плошча = 20,32 |Мапа = Saviecki District in Minsk.svg |Апісаньне мапы = У абрысах Менску |Часавы пас = [[UTC+3]] |Тэлефонны код = +375 17 |Паштовыя індэксы = 220040, -068, -071, -090, -100, -113, -123, -131 |Код аўтамабільных нумароў = 7 |Сьцяг= |Краіна=[[Беларусь]] }} '''Саве́цкі раё́н''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у на поўначы гораду, заснаваны ў сакавіку 1938 году пад назвай Варашылаўскага. На 2020 год яго плошча складала 20,32 км². Насельніцтва складала {{лік|161572}} чалавек (2015). На 2020 год месьціўся між вуліцамі Карастаянавай і Крапоткіна, [[Праспэкт Машэрава (Менск)|праспэктам Машэрава]], вул. [[Вуліца Казлова (Менск)|Казлова]] і Платонава, [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|прасп. Незалежнасьці]], вул. Сурганава, [[Вуліца Якуба Коласа (Менск)|Якуба Коласа]] і [[Лагойскі тракт (Менск)|Лагойскім трактам]]. Улучаў 5 [[мікрараён]]аў: [[Залатая Горка]], [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёны Луг]] (паўночны захад застаўся пасьля 1969 году), [[Камароўка (Менск)|Камароўка]], [[Сельгаспасёлак]] і [[Цна (мікрараён)|Цна]]. Межаваў з [[Цэнтральны раён (Менск)|Цэнтральным раёнам]] Менску на захадзе, [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскім]] — на поўдні і [[Першамайскі раён (Менск)|Першамайскім]] — на ўсходзе, а таксама зь [[Менскі раён|Менскім раёнам]] на поўначы. Асноўныя магістралі: праспэкт Незалежнасьці і вуліцы [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|Максіма Багдановіча]], Веры Харужай, Якуба Коласа і Сурганава. У раёне месьцяцца [[плошча Якуба Коласа]], [[Цнянскае вадасховішча]] і каля 5 км² зялёных насаджэньняў, у тым ліку парк Сяброўства народаў, 19 [[сквэр]]аў, 6 [[бульвар]]аў і алеі на 43 вуліцах. Сярод прыватнай забудовы сустракаліся помнікі драўлянага [[дойлідзтва]] пачатку ХХ стагодзьдзя<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Геаграфічнае становішча. Гісторыя раёну|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/svedeniya-o-rajone/geograficheskoe-polozhenie-istoriya-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Адміністрацыя раёну месьцілася па вул. Дамашэвіча, д. 8<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=Савецкі раён|загаловак=Менск: энцыкл. даведнік|арыгінал=Минск: энцикл. справочник|спасылка=|адказны=гал.рэд. [[Іван Шамякін]]|выданьне=2-е выд., дап. і перапрац|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Беларуская савецкая энцыкляпэдыя]]|год=1983|старонкі=372-373|старонак=467|isbn=|наклад=10 000}}</ref>. На 2020 год Савецкі раён Менску меў найбольшую долю [[студэнт]]аў у насельніцтве сярод усіх раёнаў сталіцы — звыш 56 000 чалавек (34%). У яго межах месьціліся 3 вышэйшыя навучальныя ўстановы, у тым ліку найбольшая ў Беларусі — [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]]. Іншымі 2-ма былі [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] і [[Акадэмія МУС Беларусі]]. Таксама дзейнічала 7 [[Сярэдняя спэцыяльная адукацыя|сярэдніх спэцыяльных]] і [[Прафэсійна-тэхнічная адукацыя|прафэсійна-тэхнічных]] вучэльняў. Сярод 17 прамысловых прадпрыемстваў найбольшымі былі: «[[Амкадар]]», «[[Менскі завод ЭВМ]]», «Менская фабрыка мяккай мэблі», «[[Паліграфкамбінат імя Якуба Коласа]]», «[[Прамсувязь]]» і «[[Беларускі дом друку]]». Таксама ў раёне знаходзіліся Галоўны клінічны шпіталь Узброеных сілаў Беларусі, «[[Беларуская дзяржаўная філярмонія]]», кінатэатар «[[Кастрычнік (кінатэатар, Менск)|Кастрычнік]]» і 5 бібліятэк, у тым ліку Цэнтральная бібліятэка імя Янкі Купалы і [[Менская абласная бібліятэка]]. У мікрараёне [[Залатая Горка]] месьціліся [[Царква Аляксандра Неўскага (Менск)|царква Аляксандра Неўскага]] пры [[Вайсковыя могілкі (Менск)|Вайсковых могілках]] і [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Менск)|касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]]. У гандлі пераважалі «ЦУМ Менск» і «[[Камароўскі рынак]]»<ref name="б"/>. У раёне месьціліся 2 станцыі Маскоўскай лініі [[Менскі мэтрапалітэн|Менскага мэтрапалітэну]]: «[[Плошча Якуба Коласа (станцыя мэтро)|Плошча Якуба Коласа]]» і «[[Акадэмія навук (станцыя мэтро)|Акадэмія навук]]». На 2018 год налічвалася 264 вуліцы, 704 шматкватэрныя жылыя дамы і 2909 прыватных дамоў<ref name="г">{{Кніга|аўтар=Ж.Ю. Клімянок, Н.М. Усьціновіч.|частка=|загаловак=Савецкі раён горада Менска|арыгінал=Советский район города Минска|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/docs/brochure-2018.pdf|адказны=рэд. Л.Ф. Анцух|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Чатыры чвэрці]]|год=2018|том=|старонкі=|старонак=36|сэрыя=|isbn=978-985-581-186-3|наклад=}}</ref>. == Гаспадарка == [[Файл:!Беларускі дом друку (2020 г.).jpg|значак|280пкс|«[[Беларускі дом друку]]» (2020 год)]] На 2020 год 15 асноўнымі прамысловымі прадпрыемствамі Савецкага раёну Менску былі: ААТ «[[Амкадар]]» (вул. П. Броўкі, д. 8), ААТ «[[Прамсувязь]]» (вул. Броўкі, д. 18), УП «[[Беларускі дом друку]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 79), ААТ «[[Амкадар-Белвар]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 58) і трыкатажная фабрыка «[[Алеся (фабрыка)|Алеся]]» (Старавіленская вул., д. 131), ААТ «Менскі экспэрымэнтальна-фурнітурны завод» (Старавіленская вул., д. 100), [[ААТ]] «Стыльмэн» (вул. Мележа, д. 3), мантажна-будаўнічая ўправа «Электраналадка» (вул. Б. Хмяльніцкага, д. 8) трэсту «[[Белпрамналадка]]», УП «Завод сродкаў вылічальнай тэхнікі» (прасп. Незалежнасьці, д. 58), УП «Будмэдыя праект» (вул. Харужай, д. 13), [[ТАА]] «Монтбрук» (вул. Гало, д. 148а), ТАА «Профітсыстэм» (вул. Дастаеўскага, д. 27), ААТ «Менсксельбуд» (вул. Смалячкова, д. 9), УП «Рунак» (вул. Гікалы, д. 5) і ТАА «Полімайстар» (вул. Багдановіча, д. 112)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прамысловасьць|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/econonika-raiona/predpriyatiya-i-organizatsii-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Файл:Kamaroŭski market (Minsk, Belarus) — Камароўскі рынак (Мінск, Беларусь) — Комаровский рынок (Минск, Беларусь) - 2.jpg|значак|280пкс|[[Камароўскі рынак]] (2019 год)]] На 1 студзеня 2017 году ў Савецкім раёне дзейнічала 833 крамы агульнай плошчай звыш 13 [[гектар]]аў, зь іх 627 (75%) былі нехарчовымі. Таксама працавала 692 майстэрні побытавага абслугоўваньня, 266 страўні на 12 800 месцаў, 18 гандлёвых цэнтраў і [[Камароўскі рынак]]. Найбольшымі гандлёвымі прадпрыемствамі раёну былі: УП «Менскі Камароўскі рынак» (вул. Харужай, д. 8), [[бровар]] «Сябры» (вул. Кульман, д. 40), ТАА «[[Лібрэцік]]» (4-ы зав. Кальцова, д. 53) зь сеткай крамаў «Суседзі», ААТ «[[ЦУМ Менск]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 54), Унівэрсам «Віцебск» (вул. Гамарніка, д. 16), ЗАТ «Мэбля, будматэрыялы» (вул. Харужай, д. 6), УП «[[Лідо]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 49) і ТАА «Арвітфуд» (вул. Багдановіча, д. 153) зь сеткай крамаў «Прэстан»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Буйныя прадпрыемствы гандлю і абслугоўваньня|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/econonika-raiona/torgovlya/krupnye-predpriyatiya-torgovli-i-obsluzhivaniya-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. На 2020 год Адміністрацыі Савецкага раёну Менску належалі 4 унітарныя прадпрыемствы: «Жыльлёвае рамонтна-эксплюатацыйнае аб'яднаньне» (Чырвоная вул., д. 16), «Жыльлёвая камунальная гаспадарка» (вул. Смалячкова, д. 16), «Зялёнбуд» (вул. Някрасава, д. 75) і «Рамаўтадар» (Шырокая вул., д. 40а)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Жыльлёва-камунальная гаспадарка|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/zhilishchno-komunalnoe-khozyajstvo|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічала УП «Управа капітальнага будаўніцтва Савецкага раёну Менску» (прасп. Незалежнасьці, д. 46). Падарожніцкія паслугі аказвала 100 прадпрыемстваў раёну<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сьпіс падарожніцкіх прадпрыемстваў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/turizm-sport/turizm/reestr-sub-ektov-turisticheskoj-deyatelnosti|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. На 2020 год на прадпрыемствах працавала каля 20 000 чалавек (45%) зь ліку каля 44 000 [[Моладзь|моладзі]] ва ўзросьце да 31 году. Моладзь складала 30% насельніцтва, што было найбольшым паказьнікам сярод раёнаў Менску. У раёне месьцілася 65 гуртажыткі, зь іх 34 працоўныя і 31 студэнцкі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сьпіс гуртажыткаў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/molodezh/spisok-obshchezhitij-raspolozhennykh-na-territorii-sovetskogo-rajona-g-minska-1|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. У іх пражывала 22 426 чалавек (14% насельніцтва раёну), зь 14 501 маладзён (60%)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Моладзь|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/molodezh|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. На 2018 год у раёне налічвалася 8000 [[Юрыдычная асоба|юрыдычных асобаў]] і 7000 [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальных прадпрымальнікаў]]. За 2017 год зьнешнегандлёвы абарот склаў $2,6 млрд<ref name="г"/>. == Асьвета == На 2020 год у Савецкім раёне Менску налічвалася 40 [[Дашкольная ўстанова|дашкольных установаў]] ясьлі-сад. [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] валодала 37 зь іх: 29-ю агульнага прызначэньня — № 5, 15, 71, 111, 125, 146, 151, 156, 181, 247, 283, 302, 306, 307, 314, 321, 341, 356, 371, 376, 378, 379, 406, 410, 416, 426, 432, 445 і 501; 5 санаторнымі — № 154, 230, 268, 366 і 375; 3-ма адмысловымі — № 19 для дзяцей з парушэньнем [[зрок]]у (вул. Мірашнічэнкі, д. 25), 407 (Лагойскі тракт, д. 39) і 408 для дзяцей з парушэньнем маўленьня (Беламорская вул., д. 13). ААТ «[[Гарызонт (прадпрыемства)|Гарызонт]]» належала 2 ясьляў-садоў: № 64 (Пугачоўская вул., д. 2) і 404 (вул. Харужай, д. 16а). [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] мела ясьлі-сад № 434 па вул. Някрасава, д. 21а. У шасьці дашкольных установах працавала 7 групаў зь [[Беларуская мова|беларускай мовай]] навучаньня: № 314 па [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|вул. М. Багдановіча]], д. 68а — 2 групы; № 156 ([[Вуліца Якуба Коласа (Менск)|вул. Якуба Коласа]], д. 25/3), 356 (вул. Гамарніка, д. 22/2), 426 (вул. Ламаносава, д. 12), 432 (вул. Сурганава, д. 72) і 501 ([[Лагойскі тракт (Менск)|Лагойскі тракт]], д. 1/1) — па 1 групе<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Установы дашкольнай асьветы|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=2011|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. У межах Савецкага раёну знаходзілася 15 сярэдніх школ: № 19 імя Янкі Купалы (вул. Залатая Горка, д. 18), 27, 28, 34, 53, 64, 66, 76, 78, 91 імя [[Хасэ Марці]], 122, 147, 148, 178 і 187<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сярэднія школы|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=1991|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Таксама працавала 6 [[гімназія]]ў: № 6 (Усходняя вул., д. 40), 8 (вул. Я. Коласа, д. 41), 15 (вул. М. Багдановіча, д. 84), 22 (вул. Гамарніка, д. 8), [[Гімназія № 23|23]] зь беларускай мовай навучаньня ([[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|прасп. Незалежнасьці]], 45) і 30 імя Барыса Акрэсьціна<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гімназіі|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=2001|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Дадатковую асьвету прапаноўвалі 3 установы: Цэнтар дадатковай асьветы дзяцей і моладзі «Сьветач» (вул. Я. Коласа, д. 47/2), Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі (вул. Гамарніка, д. 7/2) і Грамадзка-пэдагагічны цэнтар (1-ы Ізмайлаўскі зав., д. 13)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыйная сетка|спасылка=http://sovue.minsk.edu.by/?guid=1951|выдавец=Управа асьветы Адміністрацыі Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічалі 3 дзіцяча-юнацкія спартовыя школы: 1) алімпійскага рэзэрву па [[валейбол]]е (вул. Сурганава, д. 45, корп. 3), спартова-тэхнічная па [[Радыёспорт|радыёспорце]] (вул. Кульман, д. 15) і Менская школа алімпійскага рэзэрву (прасп. Незалежнасьці, д. 53)<ref name="в">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гасьцініцы, установы фізычнай культуры і спорту|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/turizm-sport/fizicheskaya-kultura-i-sport/gostinitsy-uchrezhdeniya-fiz-kultury-i-sporta|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Урэшце ў раёне месьціліся філія мастацкай школы № 3 (Берасьцянская вул., д. 13) і 4 музычныя школы: № 1 імя [[Ларыса Александроўская|Ларысы Александроўскай]] (вул. Залатая Горка, д. 18/1), 4 (Лагойскі тракт, д. 25/2), 8 імя [[Рыгор Шырма|Рыгора Шырмы]] (прасп. Машэрава, д. 48) і 16 (вул. Я. Коласа, д. 47а)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сетка ўстановаў культуры|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/culture/set-uchrezhdenij-kultury|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Файл:!Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт радыёэлектронікі і інфарматыкі (2020 г.).jpg|значак|260пкс|[[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] (2020 год)]] На 2020 год у раёне дзейнічала 7 [[Сярэдняя спэцыяльная адукацыя|сярэдніх спэцыяльных]] і [[Прафэсійна-тэхнічная адукацыя|прафэсійна-тэхнічных]] вучэльняў. Зь іх 3 належалі Міністэрству адукацыі Беларусі: Менскі [[ліцэй]] будаўніцтва № 12 (Шырокая вул., д. 28), Менскі каледж паліграфіі (вул. Харужай, д. 7) і Менскі каледж дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (вул. Сурганава, д. 45/3). Астатнія 4 належалі ВНУ: 2 пры [[БДЭУ]] — [[Менскі гандлёвы каледж]] (Усходняя вул., д.183) і [[Менскі фінансава-эканамічны каледж]] (Чырвоная вул., д. 17), пры [[БДУІР]] дзейнічаў [[Менскі радыётэхнічны каледж]] (прасп. Незалежнасьці, д. 62), пры [[БНТУ]] — Менскі тэхналягічны каледж (Чырвоная вул., д. 19Б). У межах раёну месьціліся 3 вышэйшыя навучальныя ўстановы, у тым ліку найбольшая ў Беларусі — [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]] (прасп. Незалежнасьці, д. 65). Іншымі 2-ма былі [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] (вул. П. Броўкі, д. 6) і [[Акадэмія МУС Беларусі]] (прасп. Машэрава, д. 6а)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пералік установаў асьветы, якія забясьпечваюць атрыманьне вышэйшай і сярэдняй спэцыяльнай асьветы|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/molodezh/perechen-uchrezhdenij-obrazovaniya|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=27 лютага 2020}}</ref>. Савецкі раён Менску меў найбольшую долю [[студэнт]]аў у насельніцтве сярод усіх раёнаў сталіцы — звыш 56 000 чалавек (34%)<ref name="б"/>, якія асвойвалі 98 спэцыяльнасьцяў. У раёне месьцілася 2 установы [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]: [[Інстытут мэліярацыі]] — па вуліцы Някрасава, д. 39 і [[Інстытут парашковай мэталюргіі]] — па [[Вуліца Платонава (Менск)|вуліцы Платонава]], д. 41. == Адпачынак == [[Файл:!Бібліятэка імя Янкі Купалы (Менск, 2020 г.).jpg|значак|290пкс|[[Цэнтральная бібліятэка імя Янкі Купалы]] (2020 год)]] На 2020 год у Савецкім раёне разьмяшчаліся [[Музэй сучаснага выяўленчага мастацтва]] (прасп. Незалежнасьці, д. 47), [[Беларуская дзяржаўная філярмонія]] (прасп. Незалежнасьці, д. 50), [[казіно]] «Хо» (прасп. Незалежнасьці, д. 56) і кінатэатар «[[Кастрычнік (кінатэатар, Менск)|Кастрычнік]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 73) з клюбам «Макс шоў», Цэнтральная бібліятэка імя Янкі Купалы (вул. Харужай, д. 16), [[Менская абласная бібліятэка]] (вул. Гікалы, д. 4), Рэспубліканская мастацкая галерэя (Палац мастацтваў; вул. Казлова, д. 3) і [[Вайсковыя могілкі (Менск)|Вайсковыя могілкі]], сядзіба беларускамоўнага [[Рэлакс (радыё)|радыё «Рэлакс»]], Нацыянальны цэнтар сучасных мастацтваў (вул. Някрасава, д. 3), забаўляльныя цэнтры «Дазары» (прасп. Незалежнасьці, д. 58) і «НЛА» (вул. Я. Коласа, д. 37)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культура|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/turisticheskaya-karta-sovetskogo-rajona/4557-kultura|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Дзейнічала звыш 100 музычных гуртоў, зь іх 23 са званьнямі «ўзорны» і «народны», у тым ліку ансамбль «[[Песьняры]]» і харэаграфічны ансамбль «[[Харошкі (ансамбль)|Харошкі]]», Дзяржаўны ансамбль танцу Беларусі. У раёне знаходзілася 5 [[Бібліятэка|бібліятэк]] і 36 аб’ектаў, унесеных у [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культурная прастора|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/culture/kulturnoe-prostranstvo-sovetskogo-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Файл:Tsnyanka Reservoir.jpg|значак|270пкс|[[Цнянскае вадасховішча]] (2010 год)]] Для аздараўленьня выкарыстоўваліся: спартова-аздараўленчы цэнтар «[[Інстытут фізкультуры (Менск)|Алімп]]» (вул. Я. Коласа, д. 2), [[Цнянскае вадасховішча]] (мікрараён Зялёны Луг), Усходні сквэр (Усходняя вуліца), парк Сяброўства народаў і 15 аздараўленчых клюбаў — «Адрэналін» (вул. Сурганава, д. 57Б), «Алімп» (вул. Гамарніка, д. 23), «Атлет» (вул. Гамарніка, д. 4), «Імпэрыя сілы» (вул. Някрасава, д. 39), «Ля Форца» (Усходняя вул., д. 129), «Мэга фітнэс» (вул. Я. Коласа, д. 73/3), «Рэфлекс» (вул. Я. Коласа, д. 61), «СН-Фітнэс» (прасп. Незалежнасьці, д. 51), «Татэм» (вул. Багдановіча, д. 78), «Тыгрыс» (вул. Сурганава, д. 47), «Фізкультура і здароўе» (вул. Казлова, д. 7), «Фока» ([[Праспэкт Машэрава (Менск)|прасп. Машэрава]], д. 50), «Эво» (вул. Багдановіча, д. 155Б) і «Эстэтычны цэнтар» (вул. Кульман, д. 13)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Спорт і турызм|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/turisticheskaya-karta-sovetskogo-rajona/4562-sport-i-turizm|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічалі валейбольны клюб «[[Менск (валейбольны клюб)|Менск]]» (вул. Сурганава, д. 45, корп. 3), Рэспубліканскі цэнтар экалёгіі і [[краязнаўства]] (вул. Лук’яновіча, д. 18), спартова-аздараўленчы комплекс «Палітэхнік» (прасп. Незалежнасьці, д. 65, корп. 1), спартовыя клюбы [[БДУІР]] (вул. П. Броўкі, д. 6, корп. 2) і [[БНТУ]], УП «Клюб [[тэніс]]у» (вул. Кальцова, д. 112)<ref name="в"/>. На 2018 год у раёне было 250 фізкультурных збудаваньняў, зь іх 60 спартовых заляў і 3 басэйны<ref name="г"/>. [[Файл:Belarus-Minsk-Church of Alexander Nevsky-3.jpg|значак|280пкс|[[Царква Аляксандра Неўскага (Менск)|Царква Аляксандра Неўскага]] (2007 год)]] На 2020 год у раёне дзейнічала 17 рэлігійных аб’яднаньняў 9 [[Веравызнаньне|веравызнаньняў]], зь іх 14 аб’яднаньняў [[Хрысьціянства|хрысьціянскай]] веры: 5 [[Праваслаўе|праваслаўных]], 3 [[Пяцідзясятніцтва|пяцідзясятніцкіх]], 2 [[Мармоны|мармонскіх]] і па 1 [[Армянская апостальская царква|армянскім]], [[Баптызм|баптысцкім]], [[Кальвінізм|кальвінісцкім]] і [[Каталіцтва|каталіцкім]]; а таксама 2 [[Юдаізм|юдэйскіх]] і 1 [[Іслам|мусульманскае]]. У межах раёну знаходзілася 6 хрысьціянскіх храмаў: 4 праваслаўных — [[Царква Аляксандра Неўскага (Менск)|царква Аляксандра Неўскага]] (вул. Казлова, д. 11), храм іконы Божай Маці «Адшуканьне загінулых» (вул. Карастаянавай, д. 16), [[Храм Уваскрашэньня Хрыстова (Менск)|храм Уваскрасеньня Хрыстова]] (вул. Гамарніка, д. 29) і храм роўнаапостальнага князя Ўладзімера (1-я Пасялковая вул., д. 7); па 1 баптысцкім і каталіцкім — царква Сьвятла Жыцьця (вул. Чайкоўскага, д. 39) і [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Менск)|касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] (прасп. Незалежнасьці, д. 44а). Штотыдзень іх наведвала 2000 прыхаджанаў. Пры каталіцкім і праваслаўным [[прыход]]ах дзейнічалі [[Нядзельная школа|нядзельныя школы]] для дзяцей і падлеткаў ад 5 да 15 гадоў. У гэтых школах выкладалі царкоўны сьпеў, рукадзельле і [[Закон Божы]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Этнаканфэсійнае становішча|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/culture/etnokonfessionalnaya-situatsiya-v-rajone|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. == Ахова здароўя == На 2020 год у раёне налічвалася 7 [[Паліклініка|паліклінік]]: 5 для дарослых — 34-я цэнтральная раённая клінічная (вул. Кульман, д. 22), 13-я гарадзкая (вул. Ламаносава, д. 3), 30-я клінічная гарадзкая (вул. Кальцова, д. 53/2), 33-я гарадзкая [[Студэнт|студэнцкая]] (вул. Сурганава, д. 45/4) і 11-я гарадзкая клінічная [[Стаматалёгія|стаматалягічная]] (вул. Някрасава, д. 35/2); 2 гарадзкіх дзіцячых — 1-я (вул. Залатая Горка, д. 17) і 17-я клінічная (вул. Кальцова, д. 53/1). Таксама працавалі Гарадзкая клінічная інфэкцыйная [[лякарня]] (вул. Крапоткіна, д. 76), УП «[[Белфармацыя]]» (вул. Харужай, д. 11) з аптэчным складам і 142 [[аптэка]]мі па ўсёй Беларусі, ААТ «Мэдыцынская ініцыятыва» (Чырвоная вул., д. 20) і Клінічны цэнтар плястычнай хірургіі і мэдыцынскай касмэталёгіі (вул. Багдановіча, д. 153)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Зьвесткі пра ўстановы аховы здароўя|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/social/zdravookhranenie/informatsiya-ob-uz|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. Таксама дзейнічаў Тэрытарыяльны цэнтар сацыяльнага абслугоўваньня насельніцтва (ТЦСАН; вул. Залатая Горка, д. 9). На 2018 год у раёне налічвалася 93 аптэкі<ref name="г"/>. == Органы ўлады == На 2020 год у Савецкім раёне Менску месьцілася 11 органаў мясцовай улады: Аддзел Дэпартамэнту аховы [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных справаў]] (вул. Кальцова, д. 50), Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС; вул. Гамарніка, д. 2), Аддзел [[Міністэрства па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь|надзвычайных сытуацыяў]] (Чырвоная вул., д. 9), Аддзел [[Сьледчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Сьледчага камітэту]], Аддзел [[Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва|Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва]] (ФСАН; вул. Талбухіна, д. 6), Інспэкцыя [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]] (вул. Я. Коласа, д. 19), Пракуратура (прасп. Незалежнасьці, д. 46), Суд (Лагойскі тракт, д. 3), Управа [[Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь|сацыяльнай абароны насельніцтва]] (вул. Харужай, д. 24, корп. 1), Управа ўнутраных справаў (вул. Харужай, д. 3) і Экспэртна-крыміналістычны аддзел (вул. Багдановіча, д. 155). [[Менскі гарадзкі савет дэпутатаў]] меў прадстаўнікоў ад 5 выбарчых акругаў Савецкага раёну: Мірашнічэнкаўскай № 43, Лагойскай № 44, Багдановіцкай № 45, Куйбышаўскай № 46 і Машэраўскай № 47<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Дэпутаты Менскага гарадзкога савету дэпутатаў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/deputaty-sovetskogo-rajona/3104-deputaty-mingorsoveta|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] мела дэпутатаў ад 2 выбарчых акругаў у раёне: Коласаўскай № 106 і Ўсходняй № 107<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/deputaty-sovetskogo-rajona/3104-deputaty-mingorsoveta|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 лютага 2020}}</ref>. == Мінуўшчына == 17 сакавіка 1938 году [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|Цэнтральны выканаўчы камітэт Беларускай ССР]] зацьвердзіў Пастанову аб утварэньні ў сталіцы Варашылаўскага гарадзкога раёну, які складаўся з 4 мікрараёнаў — [[Залатая Горка]], [[Камароўка (Менск)|Камароўка]], [[Пярэспа]] і [[Старажоўка]]. У 1939 годзе на Камароўскай плошчы ўзьвялі [[Інстытут фізкультуры (Менск)|Інстытут культуры]]. У 1940 годзе стварылі «[[Амкадар-Белвар|Менскі радыёзавод]]». 18 верасьня 1947 году стварылі раённы аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС). У 1950-я гады значную частку раёну складалі не[[брук]]аваныя вуліцы і драўляныя [[Хата|хаты]]. У ліпені 1953 году на аснове адмысловага кіраўніцтва ляпніны Галоўпрамбуду стварылі Будтрэст № 7, які пачаў забудоўваць раён шматкватэрнымі дамамі. Таксама ў 1953 годзе пачалі будаваць «[[Паліграфкамбінат імя Якуба Коласа|Менскі паліграфічны камбінат імя Якуба Коласа]]». У жніўні 1956 году стварылі «[[Менскі завод элетроннных вылічальных машынаў]]». 6 сьнежня 1956 году Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР зацьвердзіў Указ аб пераўтварэньні 2-га аддзяленьня міліцыі Менску ў Варашылаўскі раённы аддзел міліцыі. 16 траўня 1958 году ў раёне адчынілі 1-ю ВНУ, якой стала [[Акадэмія МУС Беларусі|Менская вышэйшая школа міліцыі]]. 2 лістапада 1961 году раён перайменавалі ў Савецкі ў рамках [[Дэсталінізацыя|дэсталінізацыі]]. Аднак [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычная партыя Беларусі]] замяніла папярэднюю безаблічную і ідэалягічна-[[Прапаганда|прапагандысцкую]] назву раёну, утвораную без увагі да жывых беларускіх [[тапонім]]аў, на іншую такога ж кшталту<ref>{{Навіна|аўтар=[[Вінцук Вячорка]]|загаловак=Як палюбіць Савецкі раён|спасылка=https://www.svaboda.org/a/27837792.html|выдавец=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=22 чэрвеня 2016|дата доступу=15 сакавіка 2020}}</ref>. У 1962 годзе на поўначы пачалі забудоўваць пустку Забалацьце, на месцы якой утварыліся мікрараёны [[Сельгаспасёлак]] і Зялёны Луг. У красавіку 1963 году адчынілі новы будынак «[[Беларуская дзяржаўная філярмонія|Беларускай дзяржаўнай філярмоніі]]» на плошчы Якуба Коласа. 15 сакавіка 1964 году заснавалі [[Менскі радыётэхнічны інстытут]]. 5 лістапада 1964 году на [[Плошча Якуба Коласа|плошчы Якуба Коласа]] адчынілі «[[ЦУМ Менск|Цэнтральны ўнівэрсальны магазін]]» («ЦУМ»), які стаў найбольшай крамай Беларускай ССР. 25 чэрвеня 1969 году прэзыдыюм [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савету БССР]] зацьвердзіў Пастанову аб стварэньні [[Першамайскі раён (Менск)|Першамайскага]] і [[Цэнтральны раён (Менск)|Цэнтральнага]] раёнаў, у якія ўвайшла частка земляў Савецкага раёну на ўсходзе і захадзе адпаведна. Да Цэнтральнага раёну адышлі [[Пярэспа]] і [[Старажоўка]]. Да Першамайскага — паўднёвы ўсход [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёнага Лугу]]. У 1977 годзе Савецкі раён пашырылі за кошт сельсаветаў Менскага раёну, у выніку чаго зьявіўся мікрараён [[Цна (мікрараён)|Цна]]. 20 траўня 1980 году на вуліцы Веры Харужай адчынілі крыты павільён «[[Камароўскі рынак|Камароўскага рынку]]», што павялічыла яго гандлёвую плошчу да 3 [[гектар]]аў, а агульную — да 5 га. У выніку той стаў найбольшым харчовым рынкам Беларускай ССР. Крыты рынак абвясьцілі помнікам архітэктуры пад аховай дзяржавы<ref name="а">{{Артыкул|аўтар=Уладзіслаў Кулецкі.|загаловак=Самы душэўны раён сталіцы|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20131112/1384232125-samy-dusheuny-rayon-stalicy|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=12 лістапада 2013|нумар=212 (27577)|старонкі=[http://zviazda.by/wp-content/uploads/2013/11/1384231874_3.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. У 1981 годзе адчынілі [[Цнянскае вадасховішча]] і 1-ю чаргу Сьляпнянскай воднай сыстэмы. На 2013 год Савецкі раён Менску займаў 1-е месца паводле гандлёвай выручкі. На раён прыпала 15% выручкі прадпрыемстваў сталіцы і 3,5% вытворчасьці. Раздробная гандлёвая сетка налічвала 475 крамаў агульнай гандлёвай плошчай звыш 10 км², зь якіх 360 былі нехарчовымі, каля 500 майстэрняў побытавага абслугоўваньня, звыш 200 страўняў на 10 000 месцаў, 16 гандлёвых цэнтраў і Камароўскі рынак. Найбольшай страўняй было «[[Лідо]]» на вуліцы Кульман на 650 месцаў. Прамысловасьць працавала ў галіне машынабудаваньня, паліграфіі, лёгкай і харчовай прамысловасьці, вытворчасьці прыладаў сувязі, узбраеньня і дазімэтраў. Сярод звыш 30 прамысловых прадпрыемстваў найбольшымі былі ААТ «[[Амкадар]]», ААТ «[[Менскае вытворчае аб'яднаньне вылічальнай тэхнікі]]» і УП «[[Беларускі дом друку]]». Патрэбу ва ўласным жытле мела 21 740 сем’яў. У раёне працавала 9 навукова-дасьледчых і праектных інстытутаў, у тым ліку ААТ «[[НДІ ЭВМ]]», што выпускала радыёэлектроніку, і ААТ «[[Менскі навукова-дасьледчы прыборабудаўнічы інстытут]]», які распрацоўваў вымяральныя прылады для перавозак, прамысловасьці і энэргетыкі. Таксама дзейнічалі 3 вышэйшыя навучальныя ўстановы: [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]] (1920), які рыхтаваў інжынэраў і дойлідаў, [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] (1964), які навучаў праграмістаў, і [[Акадэмія МУС Беларусі]] (1958), што выпускала правазнаўцаў. [[Беларуская дзяржаўная філярмонія]] была галоўнай установай культуры, дзе працавалі Дзяржаўны ансамбаль танцу Беларусі, [[Дзяржаўны камэрны хор Беларусі]], харавая капэла імя Рыгора Шырмы, ансамбль «Купалінка», Народны аркестар імя [[Язэп Жыновіч|Жыновіча]]. Найбольшым кінатэатрам быў «[[Кастрычнік (кінатэатар, Менск)|Кастрычнік]]» (каля БНТУ), дзе ладзілі кінафэстываль «[[Лістапад (кінафэстываль)|Лістапад]]». У раёне налічвалася 272 спартовыя збудаваньні, сярод якіх былі спартовыя пляцоўкі БНТУ і БДУІР, спартовыя цэнтры «Атлет» і «Татэм», [[стадыён]] па вуліцы Гамарніка і фізкультурна-аздараўленчы цэнтар «Алімп». У галіне аховы здароўя працавала: * 11 дзяржаўных установаў — «Гарадзкая клінічная інфэкцыйная [[лякарня]]», «1-ы гарадзкі супрацьсухотны [[дыспансэр]]», «34-я цэнтральная раённая клінічная [[паліклініка]]», 13-я і 30-я гарадзкія паліклінікі, «33-я гарадзкая студэнцкая паліклініка», «1-я гарадская дзіцячая паліклініка», «17-я гарадская дзіцячая клінічная паліклініка», «11-я гарадская клінічная [[Стаматалёгія|стаматалягічная]] паліклініка», ААТ «Мэдыцынская ініцыятыва» і УП «Клінічны цэнтар плястычнай хірургіі і мэдыцынскай касмэталёгіі Менску»; * 2 ведамасныя ўстановы — «432-і Галоўны вайсковы клінічны мэдыцынскі цэнтар Узброеных сілаў Рэспублікі Беларусь» і «Рэспубліканскі шпіталь МУС Рэспублікі Беларусь»; * 3 прыватныя лякарні — УП «Нардзін», ТАА «Ладэ» і «Цэнтар рэпрадуктыўнай мэдыцыны»; * звыш 40 прыватных і 17 дзяржаўных [[Аптэка|аптэк]]; * Цэнтар гігіены і [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]] Савецкага раёну<ref name="а"/>. === Кіраўнікі === [[Файл:Mikhail Myasnikovich, March 2011.jpeg|значак|280пкс|[[Міхаіл Мясьніковіч]] — былы старшыня Адміністрацыі Савецкага раёну Менску (2011 год)]] * Міхаіл Манжалей (1938—1941) * Уладзімер Талочка (1944—1946) * Міхаіл Манжалей (1946—1947) * [[Яўген Пастарнак]] (1947—1951) * Уладзімер Ярмак (1951—1953) * Мікалай Туміловіч (1955—1960) * Н.А. Якубовіч (1961—1962) * Іван Урбановіч (1963—1964) * Васіль Кавалеўскі (1964—1965) * Анатоль Фаміч (1965—1967) * Уладзімер Абметка (1967—1968) * Е.Н. Грыневіч (1968—1970) * Сьвятлана Ракіціна (1970—1982) * Юры Насаноўскі (1982—1983) * [[Міхаіл Мясьніковіч]] (1983—1984) * [[Анатоль Харлап]] (1984—1986) * Віктар Сыс (1986—1989) * В. Кузьняцоў (1989—1992) * [[Сяргей Калякін (палітык)|Сяргей Калякін]] (1992—1995) * Вінерый Ваўчуга (1996—2001) * Валер Пінчук (2001—2009) * [[Ігар Стома]] (2009—2011) * Генадзь Пасевін (2011—2013) * Аляксандар Пазьняк (2013—2015) * [[Юры Трушчанка]] (2016 — сакавік 2020)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кіраўнікі раёну|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/svedeniya-o-rajone/rukovoditeli-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-administratsii-rajona|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=26 лютага 2020}}</ref> * Сяргей Хільман (з сакавіка 2020 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210526154151/https://minsknews.by/sovetskim-rajonom-budet-rukovodit-sergej-hilman-do-etogo-on-vozglavlyal-minskreklamu/ Советским районом будет руководить Сергей Хильман. До этого он возглавлял «Минскрекламу»]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Электронныя звароты фізычных асобаў|спасылка=http://sov.minsk.gov.by/appeals/2012-06-27-15-16-04|выдавец=Адміністрацыя Савецкага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=27 чэрвеня 2012|дата доступу=26 лютага 2020}} ** [http://sov.minsk.gov.by/zadat-vopros-deputatu Задаць пытаньне дэпутату]{{ref-ru}} {{Добры артыкул}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Савецкі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1938 годзе]] p7ohacks1nixusrz5c2nvti1w1rvrok 0 88498 2696830 2696772 2026-10-15T15:39:08Z Summershell67 98737 /* */ 2696830 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Першамайскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Першамайскі раён |Назва ў родным склоне = Першамайскага раёну |Герб = Mn perv.jpg |Сьцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = «Першамайскі раён — сьветлай мары крыніца» |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Азярышча (мікрараён)|Азярышча]] * Валгаградзкая * [[Вялікі Лес (мікрараён)|Вялікі Лес]] * [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёны Луг]] * [[Уручча]] * [[Усход (мікрараён)|Усход]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|25|6|1969|1}} |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = Вадзім Пярэдні |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 33 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Pieršamajski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Першамайскі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Беларусь}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Першамайскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у на паўночным усходзе гораду. Плошча раёну складае 33 км²<ref name="pervadmin">{{Спасылка|url=https://pervadmin.gov.by/page-10|загаловак=Район в цифрах|мова=ru|дата=13 ліпеня 2024|выдавец=Администрация Первомайского района г. Минска}}</ref>. Насельніцтва раёну складае {{лік|237800}} чалавек (ацэнка 2022 году). Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную палітызаваную назву ў духу камуністычнай [[прапаганда|прапаганды]] без зьвязку зь мясцовымі тапанімічнымі традыцыямі<ref name="viacorka"/>. На 2016 г. месьціўся між [[Лагойскі тракт (Менск)|Лагойскім трактам]], вуліцамі [[Вуліца Якуба Коласа (Менск)|Якуба Коласа]] і Сурганава, [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэктам Незалежнасьці]], вул. [[Вуліца Петруся Броўкі (Менск)|Петруся Броўкі]], Платонава, Чырвоназорнай, Берасьцянскай, [[Вуліца Казлова (Менск)|Казлова]] і Даўгабродзкай, завулкам Казлова, Сьляпянскай воднай сыстэмай, вул. Філімонава і Францішка Скарыны, участкамі чыгункі на [[Ворша|Воршу]] і аўтадарогі [[Калодзішчы]] — [[Заслаўе]], вул. Гінтаўта і [[Менская кальцавая аўтамабільная дарога|Менскай кальцавой аўтадарогай]] (МКАД; да Лагойскага тракта). Межаваў з [[Савецкі раён (Менск)|Савецкім раёнам]] Менску на паўночным захадзе, з [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскім раёнам]] сталіцы — на поўдні і зь [[Менскі раён|Менскім раёнам]] ([[Калодзішчанскі сельсавет]]) — на ўсходзе. Асноўныя магістралі: прасп. Незалежнасьці, вуліцы Якуба Коласа, [[Вуліца Кастуся Каліноўскага (Менск)|Кастуся Каліноўскага]] і Валгаградзкая. [[Адміністрацыя Першамайскага раёну (Менск)|Адміністрацыя раёну]] месьціцца па завулку Кузьмы Чорнага, д. 5. На 2024 г. у раёне налічвалася 166 вуліцаў<ref name="pervadmin"/> і 6 мікрараёнаў: Азярышча, Валгаградзкая, [[Вялікі Лес (мікрараён)|Вялікі Лес]], [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёны Луг]] (часткова), [[Уручча]] і Ўсход. На тэрыторыі раёну разьмешчаны комплекс будынкаў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўнівэрсытэт]], [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], кінастудыя [[Беларусьфільм]], [[Белтэлерадыёкампанія]] і найвышэйшы ў Беларусі [[Храм усіх сьвятых]]. Адведзены ўчастак пад забудову [[Беларускі парк высокіх тэхналёгіяў|Парку высокіх тэхналёгіяў]]. == Гаспадарка == [[Файл:Minsk Watch Factory Luch.JPG|значак|200пкс|«[[Менскі гадзіньнікавы завод]]» (2013 г.)]] На 2016 г. у межах раёну месьцілася каля 400 прадпрыемстваў. Зь іх 11 найбольшымі былі: [[ААТ]] «[[Беларускае оптыка-мэханічнае аб’яднаньне]]» («БелОМА»), ААТ «[[Агат-сыстэмы кіраваньня]]» (холдынг «Геаінфармацыйныя сыстэмы кіраваньня»), ААТ «[[Агат - электрамэханічны завод]]» (былы Менскі электрамэханічны завод, заснаваны 1 сьнежня 1952 г. як завод № 864), ААТ «[[Белэнэргарамналадка]]», ААТ «[[Пеленг]]», УП «[[Мінгаз]]», ААТ «Менскі завод „[[Тэрмапласт]]“», [[ЗАТ]] «[[Менскі завод безалькагольных напояў]]», ААТ «[[Менскі маргарынавы завод]]», УП «[[Менсккамунцепласетка]]» і ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]». За 2015 г. удзельная вага прыватных прадпрыемстваў склала больш за 58% у аб’ёме прамысловай вытворчасьці раёну. Дзель рэспубліканскіх прадпрыемстваў перавысіла 32%, камунальных — 9,5%. На 2016 г. да прыватнай галіны належалі 7072 [[Юрыдычная асоба|юрыдычныя асобы]]. На 2024 год налічвалася 9107 [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальных прадпрымальнікаў]]<ref name="pervadmin"/>. Дзейнічала 267 прадпрыемстваў з замежнымі укладаньнямі (сумесных і замежных). На прадпрыемствах раёну працавалі больш за 36 тыс. (54%) з 67 тыс. жыхароў зь ліку [[Моладзь|моладзі]] ва ўзросьце ад 16 да 31 году. У 2015 г. паводле аб’ёму вытворчасьці 8 найбольшымі прадпрыемствамі былі: ТАА «Досьледнае канструктарскае бюро тэхналёгіі будаўнічай вытворчасьці» («[[ДКБ ТБВ]]», заснаванае 29 ліпеня 2002 г.; прасп. Незалежнасьці, д. 115; {{мова-ru|«ОКБ ТСП»|скарочана}}), УП «Менсккамунцепласетка», Менскі мэханічны завод ААТ «БелОМА», ЗАТ «Менскі завод безалькагольных напояў», ААТ «Белэнэргарамналадка», ААТ «Менскі маргарынавы завод», ТАА «[[Мэтал Профіль]]» і ААТ «Агат - электрамэханічны завод». На 2016 г. да ліку 12 найбуйнейшых прамысловых прадпрыемстваў належалі: Менскі мэханічны завод ([[Вуліца Андрэя Макаёнка (Менск)|вул. Макаёнка]], д. 23) ААТ «БелОМА», ААТ «Белэнэргарамналадка» (вул. Акадэмічная, д. 18), ААТ «[[Менскі гадзіньнікавы завод]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 95), ААТ «Менскі завод "Тэрмапласт"» (вул. Кнорына, д. 50), ААТ «Агат - электрамэханічны завод» (вул. Валгаградзкая, д. 6), ААТ «Менскі маргарынавы завод» (вул. Казлова, д. 27), ЗАТ «Менскі завод безалькагольных напояў» (вул. Макаёнка, д. 19), УП «Навукова-практычны цэнтар мэханізацыі сельскай гаспадаркі» (вул. Кнорына, д. 1) [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], філіял «Сэрвісны цэнтар» (вул. Батанічная, д. 16) УП «Белмэдтэхніка», УП «Прыборабуданічы завод „Аптрон“» (вул. Фр. Скарыны, д. 52), ААТ «Будтэхпрагрэс» (вул. Фр. Скарыны, д. 21) і ЗАТ «Галяграфічная індустрыя» (зав. Калініна, д. 12). Працавалі 3 прадпрыемствы энэргетыкі: УП «Менсккамунцепласетка» (вул. Валгаградзкая, д. 12), УП «Мінгаз» (вул. Батанічная, д. 11) і філіял «Менскія кабэльныя сеткі» УП «[[Менскэнэрга]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прадпрыемствы энэргетыкі|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/promyshlennost/17-predpriyatiya-energetiki|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. З 22 сьнежня 2005 г. на ўліку ў Першамайскім раёне стаіць [[Беларускі парк высокіх тэхналёгіяў]] (ПВТ; вул. Купрэвіча, д. 1, корп. 1), у рамках якога на 2016 г. дзейнічалі 152 прадпрыемствы з больш як 24 тыс. супрацоўнікаў. Па выніках 2015 г. сярод 5 буйнейшых рэзыдэнтаў ПВТ паводле экспарту [[паслуга]]ў былі 2 прадпрыемствы Першамайскага раёну: ТАА «[[EPAM Systems|Эпам Сыстэмз]]» (1-е месца) і ТАА «[[Эксадэл]]» (5-е месца; вул. Купрэвіча, д. 3; засн. 26 лютага 2006 г.). На 2016 г. будаўніцтва ў раёне ажыцьцяўлялі 8 прадпрыемстваў: ААТ «122-я ўправа начальніка работаў мэханізацыі» («122 УНРМ»), ААТ «Белэлектрамантаж», УП «Белэнэргасеткапраект», ААТ «Будкомплекс», ААТ «Будтрэст № 1», ААТ «Будтрэст № 35», ЗАТ «Менская спэцыялізаваная ўправа № 217» і ЗАТ «Трэст „Прамбуд“». За 2015 г. узьвялі 206,1 тыс. [[м²]] агульнай плошчы жытла, што было найбольшым паказьнікам сярод усіх раёнаў сталіцы. У галіне [[Сувязь (тэхніка)|сувязі]] на 2016 г. працавалі ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]» (пр. Незалежнасьці, д. 95) і філіял «Міжгародняя сувязь» (вул. Севастопальская, д. 121) УП «[[Белтэлекам]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прадпрыемствы сувязі|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/transport-i-svyaz/predpriyatiya-svyazi|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Таксама ў раёне месьціліся філіял № 529 «Белсувязь» (пр. Незалежнасьці, д. 56) ААТ «ААБ „[[Беларусбанк]]“» і галаўныя сядзібы 4 банкаў: ЗАТ «[[Абсалютбанк]]» (пр. Незалежнасьці, д. 95), ЗА «[[Акцыянэрны банк рэканвэрсіі і разьвіцьця]]» («РРБ-Банк»; вул. Чырвоназорная, д. 18), ААТ «[[Беларускі народны банк]]» («БНБ-Банк»; пр. Незалежнасьці, д. 87а) і ААТ «[[Франсабанк]]» (пр. Незалежнасьці, д. 95а). У межах раёну знаходзіліся [[Белтэлерадыёкампанія]] (вул. Макаёнка, д. 9), УП «Нацыянальная кінастудыя "[[Беларусьфільм]]"» (пр. Незалежнасьці, д. 98) і 3 прадусарскія цэнтры: УП «ВігорІнвэст», УП «Лінія гуку» ([[Уладзімер Шаблінскі]]; вул. Калініна, д. 22) і УП «ЭленРут»<ref name="б"/>. [[Файл:Belarus-Minsk-Academy of Sciences-2.jpg|значак|220пкс|[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] (2005 г.)]] На 2016 г. у межах раёну месьцілася [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] (пр. Незалежнасьці, д. 66) з большасьцю падпарадкаваных установаў: * 22 з 47 навуковых інстытутаў — [[Аб’яднаны інстытут машынабудаваньня]] (вул. Акадэмічная, д. 12), [[Аб'яднаны інстытут праблемаў інфарматыкі]] (вул. Сурганава, д. 6), [[Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі]] (вул. Сурганава, д. 9. корп. 1), [[Інстытут біяарганічнай хіміі]] (вул. Купрэвіча, д. 5 корп. 2), [[Інстытут біяфізыкі і вузнай інжынэрыі]] і [[Інстытут генэтыкі і цыталёгіі]] (вул. Акадэмічная, д. 27), [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытут гісторыі]] (вул. Акадэмічная, д. 1), [[Інстытут дастасоўнай фізыкі]] (вул. Акадэмічная, д. 16), [[Інстытут матэматыкі]] (вул. Сурганава, д. 11), Інстытут мікрабіялёгіі (вул. Купрэвіча, д. 2), [[Інстытут сацыялёгіі]] (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2), [[Інстытут фізыка-арганічнай хіміі]] (вул. Сурганава, д. 13), [[Інстытут фізыкі]] імя [[Барыс Сьцяпанаў (фізык)|Барыса Сьцяпанава]] (пр. Незалежнасьці, д. 68), [[Інстытут фізыялёгіі]] (вул. Акадэмічная, д. 28), [[Інстытут філязофіі]] (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2), [[Інстытут хіміі новых матэрыялаў]] (вул. Фр.Скарыны, д. 36), [[Інстытут эканомікі]] (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2), [[Інстытут экспэрымэнтальнай батанікі]] імя [[Васіль Купрэвіч|Васіля Купрэвіча]] (вул. Акадэмічная, д. 27), [[Інстытут энэргетыкі]] (вул. Акадэмічная, д. 15, корп. 2), [[Фізыка-тэхнічны інстытут]] (вул. Купрэвіча, д. 10), [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] імя [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]] і [[Інстытут мовазнаўства]] імя Якуба Коласа (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2); * 2 навукова-дасьледчыя цэнтры — Цэнтар геафізычнага маніторынгу (вул. Купрэвіча, д. 7) і Цэнтар сыстэмнага аналізу і стратэгічных дасьледаваньняў (вул. Акадэмічная, д. 1); * 3 з 7 навукова-практычных цэнтраў — біярэсурсаў (вул. Акадэмічная, д. 27), мэханізацыі сельскай гаспадаркі (вул. Кнорына, д. 1) і харчаваньня (вул. Казлова, д. 29); * 6 з 14 прадпрыемстваў: УП «[[Акадэмфарм]]» (вул. Купрэвіча, д. 5, корп. 3), УП «Геаінфармацыйныя сыстэмы» (вул. Сурганава, д. 6), ААТ «Прыборабудаўнічы завод "Аптрон"» (вул. Фр.Скарыны, д. 52), УП «Цэнтар сыстэмаў ідэнтыфікацыі» (вул. Акадэмічная, д. 15, корп. 2), УП «Цэнтар сьвятлодыёдных і оптаэлектронных тэхналёгіяў» і УП «Цэнтральнае канструктарскае бюро» («ЦКБ»; Лагойскі тракт, д. 20); * [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа]] (вул. Сурганава, д. 15) і [[Цэнтральны батанічны сад (Менск)|Цэнтральны батанічны сад]] (153 [[гектар]]ы і каля 9000 найменьняў расьлінаў)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Арганізацыі|спасылка=http://nasb.gov.by/bel/organizations/|выдавец=[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. === Гандаль === На 2024 г. гандлёвая сетка раёну ўлучала 886 [[крама]]ў, 438 страўняў, 3 [[Рынак|рынкі]] («Растэм», «Уручча-3», «Усход-Верас») і 6 гандлёвых цэнтраў: «Аляксандраў Пасаж» (пр. Незалежнасьці, д. 117а), «Гіпа» (вул. Гарадзецкая ва Ўруччы), «Дана Мол» (вул. Пятра Мсьціслаўца, д. 11), «Дзьмітрыеў кірмаш» (вул. Ложынская, д. 22), «[[Карона (сетка гандлёвых цэнтраў)|Карона]]» (пр. Незалежнасьці, д. 154), «Усход» (вул. Каліноўскага, д. 66а) і «Шчасьце» (пр. Незалежнасьці, д. 155, корп. 1). У 2015 г. каля 64% раздробнага таваразвароту раёну занялі найбольшыя імпартэры Менску: ТАА «Электрасэрвіс і Ка», ТАА «Зіко» і ТАА «Кравт». У выніку зьнешнегандлёвае сальда раёну было адмоўным на $425,4 млн (у 2014 г. на $1024 млн). Найбольшы раздробны таваразварот у раёне забясьпечылі 10 прадпрыемстваў: [[Таварыства з дадатковай адказнасьцю|ТДА]] «Віталюр», гандлёвы цэнтар «Карона-Ўручча» ТАА «Тытунь-Інвэст», ТАА «Парфум трэйд», ТАА «Электрасэрвіс і Ка», ТАА «[[Атлянт-М]] Усход», ААТ «Зорына», ЗАТ «Унівэрсам „Першамайскі“», ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]», УП «Гандлёвы дом „Усходні“» і ТАА «Зіко». Дзясятку найбуйнейшых гуртовых гандляроў склалі: УП {{Артыкул у іншым разьдзеле|Брытыш-Амэрыкан Табака|«Брытыш-Амэрыкан Табака»|en|British American Tobacco}} ({{мова-en|British American Tobacco|скарочана}} — Брытанска-амэрыканскі тытунь), ТДА «НП-Сэрвіс», ТАА «Цібетрэй», ТАА «ДКБ ТБВ» (рас. «ОКБ ТСП»), ДП «Белзамежгандаль», ТДА «Фармін», ТАА «ТД Інструмэнткамплект», ТАА «[[Дабрада]]», ТАА «Атлянт-М Усход» і ТАА «Элкатэлекам»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гандаль|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/torgovlya|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. == Перавозкі == [[Файл:Anauk 04.jpg|значак|240пкс|Станцыя мэтро «[[Акадэмія навук (станцыя мэтро)|Акадэмія навук]]»]] На 2016 г. у раёне месьціліся 3 прадпрыемствы ў галіне перавозак: УП «Менсксанаўтатранс» ([[Вуліца Петруся Броўкі (Менск)|вул. Петруся Броўкі]], д. 25), філіял «Трамвайны парк» (вул. Батанічная, д. 4) ДП «Менсктранс» і ААТ «Менскгандальаўтатранс» (вул. П. Броўкі, д. 30)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Транспартныя прадпрыемствы|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/transport-i-svyaz/transportnye-predpriyatiya|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Таксама дзейнічалі [[Менскі аўтобус|аўтобусныя]] і [[Менскі тралейбус|тралейбусныя]] маршруты, маршрутныя [[таксі]] і [[Маскоўская лінія]] [[Менскі мэтрапалітэн|Менскага мэтрапалітэну]] ад станцыі «[[Акадэмія навук (станцыя мэтро)|Акадэмія навук]]» да канцавой станцыі «[[Уручча (станцыя мэтро)|Ўручча]]». <gallery> Pchelus 10.jpg|Станцыя мэтро «[[Парк Чалюскінцаў (станцыя мэтро)|Парк Чалюскінцаў]]» Bortr 02.jpg|Станцыя мэтро «[[Барысаўскі тракт (станцыя мэтро)|Барысаўскі тракт]]» Uru44a 10.jpg|Станцыя мэтро «[[Уручча (станцыя мэтро)|Уручча]]» </gallery> == Адукацыя == [[Файл:Праспект. Акадэмія мастацтваў.jpg|значак|240пкс|[[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў]] (2014 г.)]] На 2024 г. у раёне налічвалася 50 дзіцячых садоў<ref name="pervadmin"/>. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] мела 2 дзіцячыя сады: № 62 (вул. Акадэмічная, д. 9) і 539 (вул. Гарадзецкая, д. 8). ААТ «[[Гарызонт (прадпрыемства)|Гарызонт]]» належаў [[дзіцячы сад]] № 103 (вул. Каліноўскага, д. 47). У межах раёну знаходзілася 29 школ<ref name="pervadmin"/>. Працавалі: 21 сярэдняя [[школа]] — № 13, 20, 45, 61, 63, 70, 73, 84, 94, 114, 115, 121, 137, 163, 177, 190, 191, 196, 197, 202 і 203; 5 [[гімназія]]ў — № 2 (вул. Нікіфарава, д. 37), 9 (вул. Сядых, д. 10), 11 (вул. Каліноўскага, д. 36), 18 (вул. Калініна, д. 6) і 38 (вул. Шугаева, д. 15/1); дзіцячы дом № 2 (вул. Каліноўскага, д. 65), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Менская гарадзкая кадэцкая вучэльня № 2||ru|Минское городское кадетское училище № 2}} (Лагойскі тракт, д. 136), Менскі дзяржаўны прафэсійны [[ліцэй]] № 6 прыборабудаваньня, навучальна-пэдагагічны комплекс «Дзіцячы сад - пачатковая школа № 31» (вул. Фр. Скарыны, д. 45а), пачатковая школа № 198 (пр. Незалежнасьці, д. 176) і спэцыяльная агульнаадукацыйная школа (САШ) № 14 для дзяцей з парушэньнем [[слых]]у (вул. Севастопальская, д. 54). Дадатковую адукацыю прапаноўвалі 7 установаў: Сацыяльна-пэдагагічны цэнтар (дзіцячы прытулак; вул. Цікоцкага, д. 59), Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі (ЦКРНР; вул. Кнорына, д. 14а), Цэнтар дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі «Арт» (вул. Астрашыцкая, д. 9) і Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі (ФСЦДМ; вул. Нікіфарава, д. 19)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Установы адукацыі|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/obrazovanie/101-uchrezhdeniya-obrazovaniya-pervomajskogo-rajona-g-minska|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>; 3 дзіцячыя музычныя школы з больш як 1 тыс. навучэнцаў — № 9 (вул. Кядышкі), 13 (вул. Уруцкая, д. 8) і 15 (вул. Мяржынскага, д. 13). Прафэсійную адукацыю ажыцьцяўлялі 2 дзяржаўныя [[каледж]]ы: політэхнічны каледж і каледж гандлю. [[Файл:Military akademia RB.jpg|значак|240пкс|[[Вайсковая акадэмія Рэспублікі Беларусь]] (2010 г.)]] На 2024 г. у раёне знаходзілася 5 [[Вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшых навучальных установаў]]: [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў]] (пр. Незалежнасьці, д. 81), Інстытут павышэньня кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраўаховы здароўя (вул. П. Броўкі, д. 3, корп. 3), [[Вайсковая акадэмія Рэспублікі Беларусь]] (пр. Незалежнасьці, д. 220), [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўнівэрсытэт]] (пр. Незалежнасьці, д. 99), [[Інстытут сучасных ведаў]] (вул. Філімонава, д. 69) і [[Прыватны інстытут кіраваньня і прадпрымальніцтва]] (вул. Славінскага, д. 1, корп. 3). На 2016 г. у вышэйшых, сярэдніх спэцыяльных і прафэсійных навучальных установах раёну навучаліся больш за 25 тыс. (37%) з амаль 67 тыс. маладых людзей ва ўзросьце ад 16 да 31 году. У дадатак у межах раёну месьціліся асноўныя спартовыя школы сталіцы, якія рыхтавалі нацыянальныя дружыны да міжнародных першынстваў: 3 вучэльні алімпійскага рэзэрва — гарадзкая (вул. Сядых, д. 42), абласная (вул. Герояў 120-й дывізіі, д. 11) і рэспубліканская (вул. Філімонава, д. 55/1); спэцыяльная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзэрва (СДЮШАР) у [[Барацьба|барацьбе]] (вул. Карбышава, д. 46/1); 2 Рэспубліканскія цэнтры Алімпійскай падрыхтоўкі — у [[гандбол]]е (вул. Філімонава, д. 55/2) і [[Лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыцы]] (вул. Каліноўскага, д. 111); Гарадзкі цэнтар алімпійскай падрыхтоўкі ў водных відах спорту (вул. Герояў 120-й дывізіі, д. 3), Гарадзкі цэнтар алімпійскай падрыхтоўкі ў барацьбе імя [[Аляксандар Мядзьведзь|Аляксандра Мядзьведзя]] (вул. Каліноўскага, д. 55Б) і Спартовы камітэт [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілаў Рэспублікі Беларусь]] (пр. Незалежнасьці, д. 196)<ref name="а"/>. == Адпачынак == [[Файл:Park of National Library of Belarus.jpg|значак|240пкс|[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]]] На 2016 г. у межах Першамайскага раёну месьціліся: [[Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа]] (вул. Акадэмічная, д. 5), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзяржаўны музэй ваеннай гісторыі Рэспублікі Беларусь||be|Дзяржаўны музей ваеннай гісторыі Рэспублікі Беларусь}} (вул. Герояў 120-й дывізіі, д. 15), [[кінатэатар]] «Дом кіно» (вул. Талбухіна, д. 18), [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] (пр. Незалежнасьці, д. 116) і 5 гарадзкіх бібліятэк: № 15 імя [[Алаіза Пашкевіч|Алаізы Цёткі]] (вул. Талбухіна, д. 14а), № 18 і тры дзіцячыя — № 2, 3 і 10. У 2015 г. гарадзкія бібліятэкі налічвалі больш за 295 тыс. кніг і мелі больш за 46 тыс. наведнікаў. У 18-й бібліятэцы працавала мастацкая галерэя «Вільня», якая выстаўляла карціны маладых мастакоў. [[Парк Чалюскінцаў]] (78 [[гектар]]аў) штотыдзень наведвалі больш за 14,5 тыс. чалавек<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Установы культуры|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/culture|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Поруч з паркам знаходзілася [[Менская дзіцячая чыгунка імя К. С. Заслонава]]. Таксама існавалі Севастопальскі парк, Парк камянёў (6 га) ва Ўруччы і лесапарк Зялёны Луг. 2 кастрычніка 2008 г. каля вул. Каліноўскага закончылі ўзьвядзеньне [[Храм усіх сьвятых|Храму ўсіх сьвятых]] вышынёй 74 мэтры, якая магла зьмясьціць да 1200 чалавек. [[Файл:Stamp of Belarus 2007 by Mikola Ryzhy 125 anniversary Yakub Kolas.jpg|значак|200пкс|[[Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа]] (паштовая марка 2007 г.)]] У межах раёну існавала больш за 100 музычных гуртоў, зь іх 18 са званьнямі «ўзорны» і «народны»: {{Артыкул у іншым разьдзеле|Харавая капэла імя Рыгора Шырмы|Харавая капэла|be|Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы}} імя [[Рыгор Шырма|Рыгора Шырмы]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Народны аркестар імя Язэпа Жыновіча|Народны аркестар|be|Дзяржаўны акадэмічны народны аркестр Рэспублікі Беларусь імя Іосіфа Жыновіча}} імя [[Язэп Жыновіч|Язэпа Жыновіча]]; ансамблі «[[Бяседа]]», «[[Камерата]]», «Капрычыа», «Клясык-Авангард», «Сымфаніета», «Сьвята» і «[[Сябры (гурт)|Сябры]]»; гурт «Купалінка» і дзіцячы хор «Голас дзяцінства». [[Файл:ParkCh_1.JPG|значак|250пкс|Уваход у [[Парк Чалюскінцаў]] (2012 г.)]] На 2016 г. у раёне выкарыстоўваліся 462 аздараўленчыя [[Збудаваньне|збудаваньні]], у тым ліку УП «Спартова-аздараўленчы комплекс „Алімпійскі“» (вул. Сурганава, д. 2а). Налічвалася 20 трэнажорных залаў, 9 плавальных [[басэйн]]аў, 7 [[тэніс]]ных кортаў, 6 гульнявых залаў, 4 [[більярд]]ныя клюбы, па 3 — залы барацьбы, залы [[бокс]]у і футбольныя полі; па 2 — манэжы, [[стадыён]]ы і стрэльбішчы. Падарожжы для адпачынку ладзіліся 22 адпаведнымі прадпрыемствамі раёну, у тым ліку ТДА «Пан шляху» (вул. Калініна, д. 7)<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Спорт і турызм|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/turizm-sport|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. == Ахова здароўя == На 2016 г. у раёне налічвалася 9 паліклінік: 4 гарадзкіх для дарослых — 8-я (вул. Нікіфарава, д. 3), 24-я спэцмэдаглядаў (вул. Філімонава, д. 53), 27-я (вул. Каліноўскага, д. 55а) і 28-я (вул. Гінтаўта, д. 28); 19-я цэнтральная раённая для дарослых з [[Уралёгія|уралягічным]] цэнтрам (пр. Незалежнасьці, д. 119); 2 гарадзкія дзіцячыя — 11-я (вул. Нікіфарава, д. 5) і 19-я (пр. Незалежнасьці, д. 119); 19-я гарадзкая стаматалягічная (вул. Кядышкі, д. 28) і паліклініка Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (вул. П.Броўкі, д. 15а). На ўліку ў паліклініках стаяла 205,68 тыс. чалавек, зь іх 169,08 тыс. дарослых і 36,6 тыс. дзяцей. Таксама дзейнічалі мэдыка-санітарная частка Менскага мэханічнага заводу ААТ «БелОМА» і Рэспубліканскі цэнтар мэдычнай рэабілітацыі і бальнеалячэньня (вул. Макаёнка, д. 17), на плошчы якога знаходзіліся 3 скважыны хлярыдна-[[натр]]авай [[Мінэральная вада|мінэральнай вады]]. Стацыянарнае лекаваньне аказвалі 1-я гарадзкая клінічная [[лякарня]] (пр. Незалежнасьці, д. 64) на 680 ложкаў з 4-й жаночай кансультацыяй на 180 наведваньняў за зьмену і Менскі гарадзкі клінічны [[Анкалёгія|анкалягічны]] дыспансэр на 540 ложкаў і 500 наведваньняў за зьмену<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Ахова здароўя|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/zdravookhranenie|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Таксама ў межах раёну знаходзіліся мясцовы Цэнтар [[Гігіена|гігіены]] і [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]] (вул. Чарнышэўскага, д. 5), Санітарна-эпідэміялягічная служба гораду Менску (вул. Петруся Броўкі, д. 13) і Дом міласэрнасьці з аднайменным рэабілітацыйным цэнтрам. == Органы ўлады == На 2016 г. на тэрыторыі раёну знаходзіліся 6 органаў мясцовай улады: Аддзел надзвычайных сытуацыяў, Вайсковы камісарыят (зав. Калінінградзкі, д. 7а), Інспэкцыя [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]] (вул. Сярых, д. 12), Пракуратура (праезд Чайкоўскага, д. 6), Суд (вул. Талбухіна, д. 9), [[Першамайская РУУС (Менск)|Управа ўнутраных справаў]] (зав. Інструмэнтальны, д. 5), Экспэртна-крыміналістычны аддзел (вул. Бялінскага, д. 10). 75 участковых інспэктараў міліцыі працавалі праз 16 грамадзкіх пунктаў аховы парадку (ГПАП): № 74, 76—84, 86—91<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Інфармацыя пра Рады грамадзкіх пунктаў аховы парадку|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/zakonnost-i-pravoporyadok/obshchestvennye-punkty-okhrany-poryadka/informatsiya-o-sovetakh-obshchestvennykh-punktov-okhrany-poryadka|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Пры 7 жыльлёва-эксплюатацыйных управах (ЖЭУ) дзейнічала 17 камітэтаў тэрытарыяльнага грамадзкага [[Мясцовае самакіраваньне|самакіраваньня]]. == Мінуўшчына == [[Файл:Замалёўкі Мінска 41.jpg|значак|250пкс|Забудова мікрараёну [[Уручча|Ўручча]] (2014 г.)]] 25 чэрвеня 1969 г. прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР зацьвердзіў Пастанову аб стварэньні Партызанскага раёну Менску з часткі земляў [[Заводзкі раён (Менск)|Заводзкага]], [[Ленінскі раён (Менск)|Ленінскага]] і [[Савецкі раён (Менск)|Савецкага]] раёнаў гораду. На месцы вёскі Зеляноўка пабудавалі вуліцы Цікоцкага і Карбышава. На месцы радавых паселішчаў Вялікая і Малая Сьлепня, якія здаўна належалі [[Ваньковічы|Ваньковічам]], узьвялі гандлёвы цэнтар «Верас» (вул. Каліноўскага, д. 45) у мікрараёне Зялёны Луг. Адначасна ў 1969—1975 гг. узводзіўся мікрараён «Усход». У 1977 г. Савет народных дэпутатаў [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]] зацьвердзіў Пастанову аб перадачы пасёлку [[Уручча|Ўручча]] са складу Зеленалускага сельсавету ў склад Менску, што 10 студзеня 1978 году Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР ухваліў Указам № 1691<ref>{{Навіна|аўтар=[[Іван Палякоў]]|загаловак=Указ Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету БССР ад 10 студзеня 1978 г. № 1691-IX «Аб уключэньні ў гарадзкую рысу горада Менска некаторых населеных пунктаў Менскага раёну»|спасылка=http://pravo.kulichki.com/zak/year19xx/doc49779.htm|выдавец=Прававы партал «Кулічкі»|мова=ru|дата публікацыі=17 кастрычніка 2004|дата доступу=19 ліпеня 2018}}</ref>. У выніку плошча зялёных насаджэньняў раёну вырасла да 840,7 га, што зрабіла раён першым у Менску паводле плошчы зялёных насаджэньняў. 2 траўня 2012 году ў мікрараёне Ўручча адбыўся пратэст жыхароў у сувязі з ушчыльненьнем забудовы на вуліцах [[Вуліца Русіянава|Русіянава]] і Шугаева. Супрацоўнікі спэцпрызну выкарчавалі мясцовы сквэр рыдлёўкамі і сякерамі, бо яго ў 2009 годзе вызначылі ў якасьці месца пабудовы 12-павярховых дамоў для супрацоўнікаў [[Полк|палка]] міліцыі спэцыяльнага прызначэньня. Шчыльнасьць жылога фонду мікрараёну мела вырасьці з 6838 м²/[[га]] да 7134 м²/га. Пагатоў забудова Ўручча зьяўлялася высокашчыльнай (6001—7600 м²/га)<ref>{{Артыкул|аўтар=Сьвятлана Бусько.|загаловак=Вокны зь відам на гмах|спасылка=|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=19 чэрвеня 2012|нумар=116 (27231)|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/98780/19cher-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. Цягам 2010—2017 гадоў у раёне Нацыянальнай бібліятэкі пабудавалі жылы комплекс «Маяк Менску» з блізу 1 млн м² жытла. Пры ім таксама ўзьвялі гандлёвы цэнтар «Дана Мол» агульнай плошчай каля 200 000 м² (20 га), на якой разьмясьцілі 150 крамаў, 7-зальны [[кінатэатар]], гульнявыя пляцоўкі і харчовы двор<ref>{{Навіна|аўтар=Аляксей Аляксандраў|загаловак=Кабякоў: Будаўнічыя праекты «Дана Холдынг» зьяўляюцца яркім увасабленьнем брацкіх адносін Беларусі і Сэрбіі|спасылка=https://by.belapan.by/archive/2017/01/27/885893_885894/|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=27 студзеня 2017|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. == Кіраўнікі адміністрацыі == * Ігар Кудрэвіч * Вадзім Пярэдні (з 30 траўня 2023 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20230531095027/https://blr.belta.by/president/view/kiraunik-dzjarzhpagrankamiteta-i-kirauniki-mjastsovaj-vertykali-lukashenka-razgledzeu-kadravyja-pytanni-128522-2023/ Кіраўнік Дзяржпагранкамітэта і кіраўнікі мясцовай вертыкалі. Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Дзіцячыя садкі Першамайскага раёну Менску|спасылка=https://svaje.by/sadki/Miensk-Piersamajski|выдавец=Каталёг «Свае»|дата публікацыі=2018|дата доступу=19 ліпеня 2018}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Першамайскі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1969 годзе]] 310onjwixehd38jp8p75aba9q6xtmpb 2696837 2696830 2026-10-15T16:01:37Z Summershell67 98737 /* */ 2696837 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Першамайскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Першамайскі раён |Назва ў родным склоне = Першамайскага раёну |Герб = Mn perv.jpg |Сьцяг = |Краіна = {{BLR}} |Гімн = «Першамайскі раён — сьветлай мары крыніца» |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Азярышча (мікрараён)|Азярышча]] * Валгаградзкая * [[Вялікі Лес (мікрараён)|Вялікі Лес]] * [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёны Луг]] * [[Уручча]] * [[Усход (мікрараён)|Усход]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|25|6|1969|1}} |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = Вадзім Пярэдні |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 33 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Pieršamajski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Першамайскі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Беларусь}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Першамайскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у на паўночным усходзе гораду. Плошча раёну складае 33 км²<ref name="pervadmin">{{Спасылка|url=https://pervadmin.gov.by/page-10|загаловак=Район в цифрах|мова=ru|дата=13 ліпеня 2024|выдавец=Администрация Первомайского района г. Минска}}</ref>. Насельніцтва раёну складае {{лік|237800}} чалавек (ацэнка 2022 году). Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную палітызаваную назву ў духу камуністычнай [[прапаганда|прапаганды]] без зьвязку зь мясцовымі тапанімічнымі традыцыямі<ref name="viacorka"/>. На 2016 г. месьціўся між [[Лагойскі тракт (Менск)|Лагойскім трактам]], вуліцамі [[Вуліца Якуба Коласа (Менск)|Якуба Коласа]] і Сурганава, [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэктам Незалежнасьці]], вул. [[Вуліца Петруся Броўкі (Менск)|Петруся Броўкі]], Платонава, Чырвоназорнай, Берасьцянскай, [[Вуліца Казлова (Менск)|Казлова]] і Даўгабродзкай, завулкам Казлова, Сьляпянскай воднай сыстэмай, вул. Філімонава і Францішка Скарыны, участкамі чыгункі на [[Ворша|Воршу]] і аўтадарогі [[Калодзішчы]] — [[Заслаўе]], вул. Гінтаўта і [[Менская кальцавая аўтамабільная дарога|Менскай кальцавой аўтадарогай]] (МКАД; да Лагойскага тракта). Межаваў з [[Савецкі раён (Менск)|Савецкім раёнам]] Менску на паўночным захадзе, з [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскім раёнам]] сталіцы — на поўдні і зь [[Менскі раён|Менскім раёнам]] ([[Калодзішчанскі сельсавет]]) — на ўсходзе. Асноўныя магістралі: прасп. Незалежнасьці, вуліцы Якуба Коласа, [[Вуліца Кастуся Каліноўскага (Менск)|Кастуся Каліноўскага]] і Валгаградзкая. [[Адміністрацыя Першамайскага раёну (Менск)|Адміністрацыя раёну]] месьціцца па завулку Кузьмы Чорнага, д. 5. На 2024 г. у раёне налічвалася 166 вуліцаў<ref name="pervadmin"/> і 6 мікрараёнаў: Азярышча, Валгаградзкая, [[Вялікі Лес (мікрараён)|Вялікі Лес]], [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёны Луг]] (часткова), [[Уручча]] і Ўсход. На тэрыторыі раёну разьмешчаны комплекс будынкаў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўнівэрсытэт]], [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], кінастудыя [[Беларусьфільм]], [[Белтэлерадыёкампанія]] і найвышэйшы ў Беларусі [[Храм усіх сьвятых]]. Адведзены ўчастак пад забудову [[Беларускі парк высокіх тэхналёгіяў|Парку высокіх тэхналёгіяў]]. == Гаспадарка == [[Файл:Minsk Watch Factory Luch.JPG|значак|200пкс|«[[Менскі гадзіньнікавы завод]]» (2013 г.)]] На 2016 г. у межах раёну месьцілася каля 400 прадпрыемстваў. Зь іх 11 найбольшымі былі: [[ААТ]] «[[Беларускае оптыка-мэханічнае аб’яднаньне]]» («БелОМА»), ААТ «[[Агат-сыстэмы кіраваньня]]» (холдынг «Геаінфармацыйныя сыстэмы кіраваньня»), ААТ «[[Агат - электрамэханічны завод]]» (былы Менскі электрамэханічны завод, заснаваны 1 сьнежня 1952 г. як завод № 864), ААТ «[[Белэнэргарамналадка]]», ААТ «[[Пеленг]]», УП «[[Мінгаз]]», ААТ «Менскі завод „[[Тэрмапласт]]“», [[ЗАТ]] «[[Менскі завод безалькагольных напояў]]», ААТ «[[Менскі маргарынавы завод]]», УП «[[Менсккамунцепласетка]]» і ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]». За 2015 г. удзельная вага прыватных прадпрыемстваў склала больш за 58% у аб’ёме прамысловай вытворчасьці раёну. Дзель рэспубліканскіх прадпрыемстваў перавысіла 32%, камунальных — 9,5%. На 2016 г. да прыватнай галіны належалі 7072 [[Юрыдычная асоба|юрыдычныя асобы]]. На 2024 год налічвалася 9107 [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальных прадпрымальнікаў]]<ref name="pervadmin"/>. Дзейнічала 267 прадпрыемстваў з замежнымі укладаньнямі (сумесных і замежных). На прадпрыемствах раёну працавалі больш за 36 тыс. (54%) з 67 тыс. жыхароў зь ліку [[Моладзь|моладзі]] ва ўзросьце ад 16 да 31 году. У 2015 г. паводле аб’ёму вытворчасьці 8 найбольшымі прадпрыемствамі былі: ТАА «Досьледнае канструктарскае бюро тэхналёгіі будаўнічай вытворчасьці» («[[ДКБ ТБВ]]», заснаванае 29 ліпеня 2002 г.; прасп. Незалежнасьці, д. 115; {{мова-ru|«ОКБ ТСП»|скарочана}}), УП «Менсккамунцепласетка», Менскі мэханічны завод ААТ «БелОМА», ЗАТ «Менскі завод безалькагольных напояў», ААТ «Белэнэргарамналадка», ААТ «Менскі маргарынавы завод», ТАА «[[Мэтал Профіль]]» і ААТ «Агат - электрамэханічны завод». На 2016 г. да ліку 12 найбуйнейшых прамысловых прадпрыемстваў належалі: Менскі мэханічны завод ([[Вуліца Андрэя Макаёнка (Менск)|вул. Макаёнка]], д. 23) ААТ «БелОМА», ААТ «Белэнэргарамналадка» (вул. Акадэмічная, д. 18), ААТ «[[Менскі гадзіньнікавы завод]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 95), ААТ «Менскі завод "Тэрмапласт"» (вул. Кнорына, д. 50), ААТ «Агат - электрамэханічны завод» (вул. Валгаградзкая, д. 6), ААТ «Менскі маргарынавы завод» (вул. Казлова, д. 27), ЗАТ «Менскі завод безалькагольных напояў» (вул. Макаёнка, д. 19), УП «Навукова-практычны цэнтар мэханізацыі сельскай гаспадаркі» (вул. Кнорына, д. 1) [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], філіял «Сэрвісны цэнтар» (вул. Батанічная, д. 16) УП «Белмэдтэхніка», УП «Прыборабуданічы завод „Аптрон“» (вул. Фр. Скарыны, д. 52), ААТ «Будтэхпрагрэс» (вул. Фр. Скарыны, д. 21) і ЗАТ «Галяграфічная індустрыя» (зав. Калініна, д. 12). Працавалі 3 прадпрыемствы энэргетыкі: УП «Менсккамунцепласетка» (вул. Валгаградзкая, д. 12), УП «Мінгаз» (вул. Батанічная, д. 11) і філіял «Менскія кабэльныя сеткі» УП «[[Менскэнэрга]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прадпрыемствы энэргетыкі|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/promyshlennost/17-predpriyatiya-energetiki|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. З 22 сьнежня 2005 г. на ўліку ў Першамайскім раёне стаіць [[Беларускі парк высокіх тэхналёгіяў]] (ПВТ; вул. Купрэвіча, д. 1, корп. 1), у рамках якога на 2016 г. дзейнічалі 152 прадпрыемствы з больш як 24 тыс. супрацоўнікаў. Па выніках 2015 г. сярод 5 буйнейшых рэзыдэнтаў ПВТ паводле экспарту [[паслуга]]ў былі 2 прадпрыемствы Першамайскага раёну: ТАА «[[EPAM Systems|Эпам Сыстэмз]]» (1-е месца) і ТАА «[[Эксадэл]]» (5-е месца; вул. Купрэвіча, д. 3; засн. 26 лютага 2006 г.). На 2016 г. будаўніцтва ў раёне ажыцьцяўлялі 8 прадпрыемстваў: ААТ «122-я ўправа начальніка работаў мэханізацыі» («122 УНРМ»), ААТ «Белэлектрамантаж», УП «Белэнэргасеткапраект», ААТ «Будкомплекс», ААТ «Будтрэст № 1», ААТ «Будтрэст № 35», ЗАТ «Менская спэцыялізаваная ўправа № 217» і ЗАТ «Трэст „Прамбуд“». За 2015 г. узьвялі 206,1 тыс. [[м²]] агульнай плошчы жытла, што было найбольшым паказьнікам сярод усіх раёнаў сталіцы. У галіне [[Сувязь (тэхніка)|сувязі]] на 2016 г. працавалі ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]» (пр. Незалежнасьці, д. 95) і філіял «Міжгародняя сувязь» (вул. Севастопальская, д. 121) УП «[[Белтэлекам]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прадпрыемствы сувязі|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/transport-i-svyaz/predpriyatiya-svyazi|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Таксама ў раёне месьціліся філіял № 529 «Белсувязь» (пр. Незалежнасьці, д. 56) ААТ «ААБ „[[Беларусбанк]]“» і галаўныя сядзібы 4 банкаў: ЗАТ «[[Абсалютбанк]]» (пр. Незалежнасьці, д. 95), ЗА «[[Акцыянэрны банк рэканвэрсіі і разьвіцьця]]» («РРБ-Банк»; вул. Чырвоназорная, д. 18), ААТ «[[Беларускі народны банк]]» («БНБ-Банк»; пр. Незалежнасьці, д. 87а) і ААТ «[[Франсабанк]]» (пр. Незалежнасьці, д. 95а). У межах раёну знаходзіліся [[Белтэлерадыёкампанія]] (вул. Макаёнка, д. 9), УП «Нацыянальная кінастудыя "[[Беларусьфільм]]"» (пр. Незалежнасьці, д. 98) і 3 прадусарскія цэнтры: УП «ВігорІнвэст», УП «Лінія гуку» ([[Уладзімер Шаблінскі]]; вул. Калініна, д. 22) і УП «ЭленРут»<ref name="б"/>. [[Файл:Belarus-Minsk-Academy of Sciences-2.jpg|значак|220пкс|[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] (2005 г.)]] На 2016 г. у межах раёну месьцілася [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] (пр. Незалежнасьці, д. 66) з большасьцю падпарадкаваных установаў: * 22 з 47 навуковых інстытутаў — [[Аб’яднаны інстытут машынабудаваньня]] (вул. Акадэмічная, д. 12), [[Аб'яднаны інстытут праблемаў інфарматыкі]] (вул. Сурганава, д. 6), [[Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі]] (вул. Сурганава, д. 9. корп. 1), [[Інстытут біяарганічнай хіміі]] (вул. Купрэвіча, д. 5 корп. 2), [[Інстытут біяфізыкі і вузнай інжынэрыі]] і [[Інстытут генэтыкі і цыталёгіі]] (вул. Акадэмічная, д. 27), [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытут гісторыі]] (вул. Акадэмічная, д. 1), [[Інстытут дастасоўнай фізыкі]] (вул. Акадэмічная, д. 16), [[Інстытут матэматыкі]] (вул. Сурганава, д. 11), Інстытут мікрабіялёгіі (вул. Купрэвіча, д. 2), [[Інстытут сацыялёгіі]] (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2), [[Інстытут фізыка-арганічнай хіміі]] (вул. Сурганава, д. 13), [[Інстытут фізыкі]] імя [[Барыс Сьцяпанаў (фізык)|Барыса Сьцяпанава]] (пр. Незалежнасьці, д. 68), [[Інстытут фізыялёгіі]] (вул. Акадэмічная, д. 28), [[Інстытут філязофіі]] (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2), [[Інстытут хіміі новых матэрыялаў]] (вул. Фр.Скарыны, д. 36), [[Інстытут эканомікі]] (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2), [[Інстытут экспэрымэнтальнай батанікі]] імя [[Васіль Купрэвіч|Васіля Купрэвіча]] (вул. Акадэмічная, д. 27), [[Інстытут энэргетыкі]] (вул. Акадэмічная, д. 15, корп. 2), [[Фізыка-тэхнічны інстытут]] (вул. Купрэвіча, д. 10), [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] імя [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]] і [[Інстытут мовазнаўства]] імя Якуба Коласа (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2); * 2 навукова-дасьледчыя цэнтры — Цэнтар геафізычнага маніторынгу (вул. Купрэвіча, д. 7) і Цэнтар сыстэмнага аналізу і стратэгічных дасьледаваньняў (вул. Акадэмічная, д. 1); * 3 з 7 навукова-практычных цэнтраў — біярэсурсаў (вул. Акадэмічная, д. 27), мэханізацыі сельскай гаспадаркі (вул. Кнорына, д. 1) і харчаваньня (вул. Казлова, д. 29); * 6 з 14 прадпрыемстваў: УП «[[Акадэмфарм]]» (вул. Купрэвіча, д. 5, корп. 3), УП «Геаінфармацыйныя сыстэмы» (вул. Сурганава, д. 6), ААТ «Прыборабудаўнічы завод "Аптрон"» (вул. Фр.Скарыны, д. 52), УП «Цэнтар сыстэмаў ідэнтыфікацыі» (вул. Акадэмічная, д. 15, корп. 2), УП «Цэнтар сьвятлодыёдных і оптаэлектронных тэхналёгіяў» і УП «Цэнтральнае канструктарскае бюро» («ЦКБ»; Лагойскі тракт, д. 20); * [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа]] (вул. Сурганава, д. 15) і [[Цэнтральны батанічны сад (Менск)|Цэнтральны батанічны сад]] (153 [[гектар]]ы і каля 9000 найменьняў расьлінаў)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Арганізацыі|спасылка=http://nasb.gov.by/bel/organizations/|выдавец=[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. === Гандаль === На 2024 г. гандлёвая сетка раёну ўлучала 886 [[крама]]ў, 438 страўняў, 3 [[Рынак|рынкі]] («Растэм», «Уручча-3», «Усход-Верас») і 6 гандлёвых цэнтраў: «Аляксандраў Пасаж» (пр. Незалежнасьці, д. 117а), «Гіпа» (вул. Гарадзецкая ва Ўруччы), «Дана Мол» (вул. Пятра Мсьціслаўца, д. 11), «Дзьмітрыеў кірмаш» (вул. Ложынская, д. 22), «[[Карона (сетка гандлёвых цэнтраў)|Карона]]» (пр. Незалежнасьці, д. 154), «Усход» (вул. Каліноўскага, д. 66а) і «Шчасьце» (пр. Незалежнасьці, д. 155, корп. 1). У 2015 г. каля 64% раздробнага таваразвароту раёну занялі найбольшыя імпартэры Менску: ТАА «Электрасэрвіс і Ка», ТАА «Зіко» і ТАА «Кравт». У выніку зьнешнегандлёвае сальда раёну было адмоўным на $425,4 млн (у 2014 г. на $1024 млн). Найбольшы раздробны таваразварот у раёне забясьпечылі 10 прадпрыемстваў: [[Таварыства з дадатковай адказнасьцю|ТДА]] «Віталюр», гандлёвы цэнтар «Карона-Ўручча» ТАА «Тытунь-Інвэст», ТАА «Парфум трэйд», ТАА «Электрасэрвіс і Ка», ТАА «[[Атлянт-М]] Усход», ААТ «Зорына», ЗАТ «Унівэрсам „Першамайскі“», ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]», УП «Гандлёвы дом „Усходні“» і ТАА «Зіко». Дзясятку найбуйнейшых гуртовых гандляроў склалі: УП {{Артыкул у іншым разьдзеле|Брытыш-Амэрыкан Табака|«Брытыш-Амэрыкан Табака»|en|British American Tobacco}} ({{мова-en|British American Tobacco|скарочана}} — Брытанска-амэрыканскі тытунь), ТДА «НП-Сэрвіс», ТАА «Цібетрэй», ТАА «ДКБ ТБВ» (рас. «ОКБ ТСП»), ДП «Белзамежгандаль», ТДА «Фармін», ТАА «ТД Інструмэнткамплект», ТАА «[[Дабрада]]», ТАА «Атлянт-М Усход» і ТАА «Элкатэлекам»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гандаль|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/torgovlya|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. == Перавозкі == [[Файл:Anauk 04.jpg|значак|240пкс|Станцыя мэтро «[[Акадэмія навук (станцыя мэтро)|Акадэмія навук]]»]] На 2016 г. у раёне месьціліся 3 прадпрыемствы ў галіне перавозак: УП «Менсксанаўтатранс» ([[Вуліца Петруся Броўкі (Менск)|вул. Петруся Броўкі]], д. 25), філіял «Трамвайны парк» (вул. Батанічная, д. 4) ДП «Менсктранс» і ААТ «Менскгандальаўтатранс» (вул. П. Броўкі, д. 30)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Транспартныя прадпрыемствы|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/transport-i-svyaz/transportnye-predpriyatiya|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Таксама дзейнічалі [[Менскі аўтобус|аўтобусныя]] і [[Менскі тралейбус|тралейбусныя]] маршруты, маршрутныя [[таксі]] і [[Маскоўская лінія]] [[Менскі мэтрапалітэн|Менскага мэтрапалітэну]] ад станцыі «[[Акадэмія навук (станцыя мэтро)|Акадэмія навук]]» да канцавой станцыі «[[Уручча (станцыя мэтро)|Ўручча]]». <gallery> Pchelus 10.jpg|Станцыя мэтро «[[Парк Чалюскінцаў (станцыя мэтро)|Парк Чалюскінцаў]]» Bortr 02.jpg|Станцыя мэтро «[[Барысаўскі тракт (станцыя мэтро)|Барысаўскі тракт]]» Uru44a 10.jpg|Станцыя мэтро «[[Уручча (станцыя мэтро)|Уручча]]» </gallery> == Адукацыя == [[Файл:Праспект. Акадэмія мастацтваў.jpg|значак|240пкс|[[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў]] (2014 г.)]] На 2024 г. у раёне налічвалася 50 дзіцячых садоў<ref name="pervadmin"/>. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] мела 2 дзіцячыя сады: № 62 (вул. Акадэмічная, д. 9) і 539 (вул. Гарадзецкая, д. 8). ААТ «[[Гарызонт (прадпрыемства)|Гарызонт]]» належаў [[дзіцячы сад]] № 103 (вул. Каліноўскага, д. 47). У межах раёну знаходзілася 29 школ<ref name="pervadmin"/>. Працавалі: 21 сярэдняя [[школа]] — № 13, 20, 45, 61, 63, 70, 73, 84, 94, 114, 115, 121, 137, 163, 177, 190, 191, 196, 197, 202 і 203; 5 [[гімназія]]ў — № 2 (вул. Нікіфарава, д. 37), 9 (вул. Сядых, д. 10), 11 (вул. Каліноўскага, д. 36), 18 (вул. Калініна, д. 6) і 38 (вул. Шугаева, д. 15/1); дзіцячы дом № 2 (вул. Каліноўскага, д. 65), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Менская гарадзкая кадэцкая вучэльня № 2||ru|Минское городское кадетское училище № 2}} (Лагойскі тракт, д. 136), Менскі дзяржаўны прафэсійны [[ліцэй]] № 6 прыборабудаваньня, навучальна-пэдагагічны комплекс «Дзіцячы сад - пачатковая школа № 31» (вул. Фр. Скарыны, д. 45а), пачатковая школа № 198 (пр. Незалежнасьці, д. 176) і спэцыяльная агульнаадукацыйная школа (САШ) № 14 для дзяцей з парушэньнем [[слых]]у (вул. Севастопальская, д. 54). Дадатковую адукацыю прапаноўвалі 7 установаў: Сацыяльна-пэдагагічны цэнтар (дзіцячы прытулак; вул. Цікоцкага, д. 59), Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі (ЦКРНР; вул. Кнорына, д. 14а), Цэнтар дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі «Арт» (вул. Астрашыцкая, д. 9) і Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі (ФСЦДМ; вул. Нікіфарава, д. 19)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Установы адукацыі|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/obrazovanie/101-uchrezhdeniya-obrazovaniya-pervomajskogo-rajona-g-minska|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>; 3 дзіцячыя музычныя школы з больш як 1 тыс. навучэнцаў — № 9 (вул. Кядышкі), 13 (вул. Уруцкая, д. 8) і 15 (вул. Мяржынскага, д. 13). Прафэсійную адукацыю ажыцьцяўлялі 2 дзяржаўныя [[каледж]]ы: політэхнічны каледж і каледж гандлю. [[Файл:Military akademia RB.jpg|значак|240пкс|[[Вайсковая акадэмія Рэспублікі Беларусь]] (2010 г.)]] На 2024 г. у раёне знаходзілася 5 [[Вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшых навучальных установаў]]: [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў]] (пр. Незалежнасьці, д. 81), Інстытут павышэньня кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраўаховы здароўя (вул. П. Броўкі, д. 3, корп. 3), [[Вайсковая акадэмія Рэспублікі Беларусь]] (пр. Незалежнасьці, д. 220), [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўнівэрсытэт]] (пр. Незалежнасьці, д. 99), [[Інстытут сучасных ведаў]] (вул. Філімонава, д. 69) і [[Прыватны інстытут кіраваньня і прадпрымальніцтва]] (вул. Славінскага, д. 1, корп. 3). На 2016 г. у вышэйшых, сярэдніх спэцыяльных і прафэсійных навучальных установах раёну навучаліся больш за 25 тыс. (37%) з амаль 67 тыс. маладых людзей ва ўзросьце ад 16 да 31 году. У дадатак у межах раёну месьціліся асноўныя спартовыя школы сталіцы, якія рыхтавалі нацыянальныя дружыны да міжнародных першынстваў: 3 вучэльні алімпійскага рэзэрва — гарадзкая (вул. Сядых, д. 42), абласная (вул. Герояў 120-й дывізіі, д. 11) і рэспубліканская (вул. Філімонава, д. 55/1); спэцыяльная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзэрва (СДЮШАР) у [[Барацьба|барацьбе]] (вул. Карбышава, д. 46/1); 2 Рэспубліканскія цэнтры Алімпійскай падрыхтоўкі — у [[гандбол]]е (вул. Філімонава, д. 55/2) і [[Лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыцы]] (вул. Каліноўскага, д. 111); Гарадзкі цэнтар алімпійскай падрыхтоўкі ў водных відах спорту (вул. Герояў 120-й дывізіі, д. 3), Гарадзкі цэнтар алімпійскай падрыхтоўкі ў барацьбе імя [[Аляксандар Мядзьведзь|Аляксандра Мядзьведзя]] (вул. Каліноўскага, д. 55Б) і Спартовы камітэт [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілаў Рэспублікі Беларусь]] (пр. Незалежнасьці, д. 196)<ref name="а"/>. == Адпачынак == [[Файл:Park of National Library of Belarus.jpg|значак|240пкс|[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]]] На 2016 г. у межах Першамайскага раёну месьціліся: [[Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа]] (вул. Акадэмічная, д. 5), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзяржаўны музэй ваеннай гісторыі Рэспублікі Беларусь||be|Дзяржаўны музей ваеннай гісторыі Рэспублікі Беларусь}} (вул. Герояў 120-й дывізіі, д. 15), [[кінатэатар]] «Дом кіно» (вул. Талбухіна, д. 18), [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] (пр. Незалежнасьці, д. 116) і 5 гарадзкіх бібліятэк: № 15 імя [[Алаіза Пашкевіч|Алаізы Цёткі]] (вул. Талбухіна, д. 14а), № 18 і тры дзіцячыя — № 2, 3 і 10. У 2015 г. гарадзкія бібліятэкі налічвалі больш за 295 тыс. кніг і мелі больш за 46 тыс. наведнікаў. У 18-й бібліятэцы працавала мастацкая галерэя «Вільня», якая выстаўляла карціны маладых мастакоў. [[Парк Чалюскінцаў]] (78 [[гектар]]аў) штотыдзень наведвалі больш за 14,5 тыс. чалавек<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Установы культуры|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/culture|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Поруч з паркам знаходзілася [[Менская дзіцячая чыгунка імя К. С. Заслонава]]. Таксама існавалі Севастопальскі парк, Парк камянёў (6 га) ва Ўруччы і лесапарк Зялёны Луг. 2 кастрычніка 2008 г. каля вул. Каліноўскага закончылі ўзьвядзеньне [[Храм усіх сьвятых|Храму ўсіх сьвятых]] вышынёй 74 мэтры, якая магла зьмясьціць да 1200 чалавек. [[Файл:Stamp of Belarus 2007 by Mikola Ryzhy 125 anniversary Yakub Kolas.jpg|значак|200пкс|[[Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа]] (паштовая марка 2007 г.)]] У межах раёну існавала больш за 100 музычных гуртоў, зь іх 18 са званьнямі «ўзорны» і «народны»: {{Артыкул у іншым разьдзеле|Харавая капэла імя Рыгора Шырмы|Харавая капэла|be|Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы}} імя [[Рыгор Шырма|Рыгора Шырмы]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Народны аркестар імя Язэпа Жыновіча|Народны аркестар|be|Дзяржаўны акадэмічны народны аркестр Рэспублікі Беларусь імя Іосіфа Жыновіча}} імя [[Язэп Жыновіч|Язэпа Жыновіча]]; ансамблі «[[Бяседа]]», «[[Камерата]]», «Капрычыа», «Клясык-Авангард», «Сымфаніета», «Сьвята» і «[[Сябры (гурт)|Сябры]]»; гурт «Купалінка» і дзіцячы хор «Голас дзяцінства». [[Файл:ParkCh_1.JPG|значак|250пкс|Уваход у [[Парк Чалюскінцаў]] (2012 г.)]] На 2016 г. у раёне выкарыстоўваліся 462 аздараўленчыя [[Збудаваньне|збудаваньні]], у тым ліку УП «Спартова-аздараўленчы комплекс „Алімпійскі“» (вул. Сурганава, д. 2а). Налічвалася 20 трэнажорных залаў, 9 плавальных [[басэйн]]аў, 7 [[тэніс]]ных кортаў, 6 гульнявых залаў, 4 [[більярд]]ныя клюбы, па 3 — залы барацьбы, залы [[бокс]]у і футбольныя полі; па 2 — манэжы, [[стадыён]]ы і стрэльбішчы. Падарожжы для адпачынку ладзіліся 22 адпаведнымі прадпрыемствамі раёну, у тым ліку ТДА «Пан шляху» (вул. Калініна, д. 7)<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Спорт і турызм|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/turizm-sport|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. == Ахова здароўя == На 2016 г. у раёне налічвалася 9 паліклінік: 4 гарадзкіх для дарослых — 8-я (вул. Нікіфарава, д. 3), 24-я спэцмэдаглядаў (вул. Філімонава, д. 53), 27-я (вул. Каліноўскага, д. 55а) і 28-я (вул. Гінтаўта, д. 28); 19-я цэнтральная раённая для дарослых з [[Уралёгія|уралягічным]] цэнтрам (пр. Незалежнасьці, д. 119); 2 гарадзкія дзіцячыя — 11-я (вул. Нікіфарава, д. 5) і 19-я (пр. Незалежнасьці, д. 119); 19-я гарадзкая стаматалягічная (вул. Кядышкі, д. 28) і паліклініка Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (вул. П.Броўкі, д. 15а). На ўліку ў паліклініках стаяла 205,68 тыс. чалавек, зь іх 169,08 тыс. дарослых і 36,6 тыс. дзяцей. Таксама дзейнічалі мэдыка-санітарная частка Менскага мэханічнага заводу ААТ «БелОМА» і Рэспубліканскі цэнтар мэдычнай рэабілітацыі і бальнеалячэньня (вул. Макаёнка, д. 17), на плошчы якога знаходзіліся 3 скважыны хлярыдна-[[натр]]авай [[Мінэральная вада|мінэральнай вады]]. Стацыянарнае лекаваньне аказвалі 1-я гарадзкая клінічная [[лякарня]] (пр. Незалежнасьці, д. 64) на 680 ложкаў з 4-й жаночай кансультацыяй на 180 наведваньняў за зьмену і Менскі гарадзкі клінічны [[Анкалёгія|анкалягічны]] дыспансэр на 540 ложкаў і 500 наведваньняў за зьмену<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Ахова здароўя|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/zdravookhranenie|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Таксама ў межах раёну знаходзіліся мясцовы Цэнтар [[Гігіена|гігіены]] і [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]] (вул. Чарнышэўскага, д. 5), Санітарна-эпідэміялягічная служба гораду Менску (вул. Петруся Броўкі, д. 13) і Дом міласэрнасьці з аднайменным рэабілітацыйным цэнтрам. == Органы ўлады == На 2016 г. на тэрыторыі раёну знаходзіліся 6 органаў мясцовай улады: Аддзел надзвычайных сытуацыяў, Вайсковы камісарыят (зав. Калінінградзкі, д. 7а), Інспэкцыя [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]] (вул. Сярых, д. 12), Пракуратура (праезд Чайкоўскага, д. 6), Суд (вул. Талбухіна, д. 9), [[Першамайская РУУС (Менск)|Управа ўнутраных справаў]] (зав. Інструмэнтальны, д. 5), Экспэртна-крыміналістычны аддзел (вул. Бялінскага, д. 10). 75 участковых інспэктараў міліцыі працавалі праз 16 грамадзкіх пунктаў аховы парадку (ГПАП): № 74, 76—84, 86—91<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Інфармацыя пра Рады грамадзкіх пунктаў аховы парадку|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/zakonnost-i-pravoporyadok/obshchestvennye-punkty-okhrany-poryadka/informatsiya-o-sovetakh-obshchestvennykh-punktov-okhrany-poryadka|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Пры 7 жыльлёва-эксплюатацыйных управах (ЖЭУ) дзейнічала 17 камітэтаў тэрытарыяльнага грамадзкага [[Мясцовае самакіраваньне|самакіраваньня]]. == Мінуўшчына == [[Файл:Замалёўкі Мінска 41.jpg|значак|250пкс|Забудова мікрараёну [[Уручча|Ўручча]] (2014 г.)]] 25 чэрвеня 1969 г. прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР зацьвердзіў Пастанову аб стварэньні Партызанскага раёну Менску з часткі земляў [[Заводзкі раён (Менск)|Заводзкага]], [[Ленінскі раён (Менск)|Ленінскага]] і [[Савецкі раён (Менск)|Савецкага]] раёнаў гораду. На месцы вёскі Зеляноўка пабудавалі вуліцы Цікоцкага і Карбышава. На месцы радавых паселішчаў Вялікая і Малая Сьлепня, якія здаўна належалі [[Ваньковічы|Ваньковічам]], узьвялі гандлёвы цэнтар «Верас» (вул. Каліноўскага, д. 45) у мікрараёне Зялёны Луг. Адначасна ў 1969—1975 гг. узводзіўся мікрараён «Усход». У 1977 г. Савет народных дэпутатаў [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]] зацьвердзіў Пастанову аб перадачы пасёлку [[Уручча|Ўручча]] са складу Зеленалускага сельсавету ў склад Менску, што 10 студзеня 1978 году Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР ухваліў Указам № 1691<ref>{{Навіна|аўтар=[[Іван Палякоў]]|загаловак=Указ Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету БССР ад 10 студзеня 1978 г. № 1691-IX «Аб уключэньні ў гарадзкую рысу горада Менска некаторых населеных пунктаў Менскага раёну»|спасылка=http://pravo.kulichki.com/zak/year19xx/doc49779.htm|выдавец=Прававы партал «Кулічкі»|мова=ru|дата публікацыі=17 кастрычніка 2004|дата доступу=19 ліпеня 2018}}</ref>. У выніку плошча зялёных насаджэньняў раёну вырасла да 840,7 га, што зрабіла раён першым у Менску паводле плошчы зялёных насаджэньняў. 2 траўня 2012 году ў мікрараёне Ўручча адбыўся пратэст жыхароў у сувязі з ушчыльненьнем забудовы на вуліцах [[Вуліца Русіянава|Русіянава]] і Шугаева. Супрацоўнікі спэцпрызну выкарчавалі мясцовы сквэр рыдлёўкамі і сякерамі, бо яго ў 2009 годзе вызначылі ў якасьці месца пабудовы 12-павярховых дамоў для супрацоўнікаў [[Полк|палка]] міліцыі спэцыяльнага прызначэньня. Шчыльнасьць жылога фонду мікрараёну мела вырасьці з 6838 м²/[[га]] да 7134 м²/га. Пагатоў забудова Ўручча зьяўлялася высокашчыльнай (6001—7600 м²/га)<ref>{{Артыкул|аўтар=Сьвятлана Бусько.|загаловак=Вокны зь відам на гмах|спасылка=|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=19 чэрвеня 2012|нумар=116 (27231)|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/98780/19cher-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. Цягам 2010—2017 гадоў у раёне Нацыянальнай бібліятэкі пабудавалі жылы комплекс «Маяк Менску» з блізу 1 млн м² жытла. Пры ім таксама ўзьвялі гандлёвы цэнтар «Дана Мол» агульнай плошчай каля 200 000 м² (20 га), на якой разьмясьцілі 150 крамаў, 7-зальны [[кінатэатар]], гульнявыя пляцоўкі і харчовы двор<ref>{{Навіна|аўтар=Аляксей Аляксандраў|загаловак=Кабякоў: Будаўнічыя праекты «Дана Холдынг» зьяўляюцца яркім увасабленьнем брацкіх адносін Беларусі і Сэрбіі|спасылка=https://by.belapan.by/archive/2017/01/27/885893_885894/|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=27 студзеня 2017|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. == Кіраўнікі адміністрацыі == * Ігар Кудрэвіч * Вадзім Пярэдні (з 30 траўня 2023 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20230531095027/https://blr.belta.by/president/view/kiraunik-dzjarzhpagrankamiteta-i-kirauniki-mjastsovaj-vertykali-lukashenka-razgledzeu-kadravyja-pytanni-128522-2023/ Кіраўнік Дзяржпагранкамітэта і кіраўнікі мясцовай вертыкалі. Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Дзіцячыя садкі Першамайскага раёну Менску|спасылка=https://svaje.by/sadki/Miensk-Piersamajski|выдавец=Каталёг «Свае»|дата публікацыі=2018|дата доступу=19 ліпеня 2018}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Першамайскі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1969 годзе]] 4cg9ax7b9ybu2jeu1lv2l8j86rp0r5i 2696855 2696837 2026-10-15T16:48:21Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2696837|2696837]] удзельніка [[Special:Contributions/Summershell67|Summershell67]] ([[User talk:Summershell67|гутаркі]]) ужо даўно ў гэтым разьдзеле Вікіпэдыі на ўзор ангельскай вэрсіі сьцягі ў параметрах у шаблёнах-картках пажадана не выкарыстоўваць, каб не рабіць іх грувасткімі 2696855 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Першамайскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Першамайскі раён |Назва ў родным склоне = Першамайскага раёну |Герб = Mn perv.jpg |Сьцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = «Першамайскі раён — сьветлай мары крыніца» |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Азярышча (мікрараён)|Азярышча]] * Валгаградзкая * [[Вялікі Лес (мікрараён)|Вялікі Лес]] * [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёны Луг]] * [[Уручча]] * [[Усход (мікрараён)|Усход]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|25|6|1969|1}} |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = Вадзім Пярэдні |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 33 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Pieršamajski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Першамайскі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Беларусь}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Першамайскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у на паўночным усходзе гораду. Плошча раёну складае 33 км²<ref name="pervadmin">{{Спасылка|url=https://pervadmin.gov.by/page-10|загаловак=Район в цифрах|мова=ru|дата=13 ліпеня 2024|выдавец=Администрация Первомайского района г. Минска}}</ref>. Насельніцтва раёну складае {{лік|237800}} чалавек (ацэнка 2022 году). Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную палітызаваную назву ў духу камуністычнай [[прапаганда|прапаганды]] без зьвязку зь мясцовымі тапанімічнымі традыцыямі<ref name="viacorka"/>. На 2016 г. месьціўся між [[Лагойскі тракт (Менск)|Лагойскім трактам]], вуліцамі [[Вуліца Якуба Коласа (Менск)|Якуба Коласа]] і Сурганава, [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэктам Незалежнасьці]], вул. [[Вуліца Петруся Броўкі (Менск)|Петруся Броўкі]], Платонава, Чырвоназорнай, Берасьцянскай, [[Вуліца Казлова (Менск)|Казлова]] і Даўгабродзкай, завулкам Казлова, Сьляпянскай воднай сыстэмай, вул. Філімонава і Францішка Скарыны, участкамі чыгункі на [[Ворша|Воршу]] і аўтадарогі [[Калодзішчы]] — [[Заслаўе]], вул. Гінтаўта і [[Менская кальцавая аўтамабільная дарога|Менскай кальцавой аўтадарогай]] (МКАД; да Лагойскага тракта). Межаваў з [[Савецкі раён (Менск)|Савецкім раёнам]] Менску на паўночным захадзе, з [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскім раёнам]] сталіцы — на поўдні і зь [[Менскі раён|Менскім раёнам]] ([[Калодзішчанскі сельсавет]]) — на ўсходзе. Асноўныя магістралі: прасп. Незалежнасьці, вуліцы Якуба Коласа, [[Вуліца Кастуся Каліноўскага (Менск)|Кастуся Каліноўскага]] і Валгаградзкая. [[Адміністрацыя Першамайскага раёну (Менск)|Адміністрацыя раёну]] месьціцца па завулку Кузьмы Чорнага, д. 5. На 2024 г. у раёне налічвалася 166 вуліцаў<ref name="pervadmin"/> і 6 мікрараёнаў: Азярышча, Валгаградзкая, [[Вялікі Лес (мікрараён)|Вялікі Лес]], [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёны Луг]] (часткова), [[Уручча]] і Ўсход. На тэрыторыі раёну разьмешчаны комплекс будынкаў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўнівэрсытэт]], [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], кінастудыя [[Беларусьфільм]], [[Белтэлерадыёкампанія]] і найвышэйшы ў Беларусі [[Храм усіх сьвятых]]. Адведзены ўчастак пад забудову [[Беларускі парк высокіх тэхналёгіяў|Парку высокіх тэхналёгіяў]]. == Гаспадарка == [[Файл:Minsk Watch Factory Luch.JPG|значак|200пкс|«[[Менскі гадзіньнікавы завод]]» (2013 г.)]] На 2016 г. у межах раёну месьцілася каля 400 прадпрыемстваў. Зь іх 11 найбольшымі былі: [[ААТ]] «[[Беларускае оптыка-мэханічнае аб’яднаньне]]» («БелОМА»), ААТ «[[Агат-сыстэмы кіраваньня]]» (холдынг «Геаінфармацыйныя сыстэмы кіраваньня»), ААТ «[[Агат - электрамэханічны завод]]» (былы Менскі электрамэханічны завод, заснаваны 1 сьнежня 1952 г. як завод № 864), ААТ «[[Белэнэргарамналадка]]», ААТ «[[Пеленг]]», УП «[[Мінгаз]]», ААТ «Менскі завод „[[Тэрмапласт]]“», [[ЗАТ]] «[[Менскі завод безалькагольных напояў]]», ААТ «[[Менскі маргарынавы завод]]», УП «[[Менсккамунцепласетка]]» і ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]». За 2015 г. удзельная вага прыватных прадпрыемстваў склала больш за 58% у аб’ёме прамысловай вытворчасьці раёну. Дзель рэспубліканскіх прадпрыемстваў перавысіла 32%, камунальных — 9,5%. На 2016 г. да прыватнай галіны належалі 7072 [[Юрыдычная асоба|юрыдычныя асобы]]. На 2024 год налічвалася 9107 [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальных прадпрымальнікаў]]<ref name="pervadmin"/>. Дзейнічала 267 прадпрыемстваў з замежнымі укладаньнямі (сумесных і замежных). На прадпрыемствах раёну працавалі больш за 36 тыс. (54%) з 67 тыс. жыхароў зь ліку [[Моладзь|моладзі]] ва ўзросьце ад 16 да 31 году. У 2015 г. паводле аб’ёму вытворчасьці 8 найбольшымі прадпрыемствамі былі: ТАА «Досьледнае канструктарскае бюро тэхналёгіі будаўнічай вытворчасьці» («[[ДКБ ТБВ]]», заснаванае 29 ліпеня 2002 г.; прасп. Незалежнасьці, д. 115; {{мова-ru|«ОКБ ТСП»|скарочана}}), УП «Менсккамунцепласетка», Менскі мэханічны завод ААТ «БелОМА», ЗАТ «Менскі завод безалькагольных напояў», ААТ «Белэнэргарамналадка», ААТ «Менскі маргарынавы завод», ТАА «[[Мэтал Профіль]]» і ААТ «Агат - электрамэханічны завод». На 2016 г. да ліку 12 найбуйнейшых прамысловых прадпрыемстваў належалі: Менскі мэханічны завод ([[Вуліца Андрэя Макаёнка (Менск)|вул. Макаёнка]], д. 23) ААТ «БелОМА», ААТ «Белэнэргарамналадка» (вул. Акадэмічная, д. 18), ААТ «[[Менскі гадзіньнікавы завод]]» (прасп. Незалежнасьці, д. 95), ААТ «Менскі завод "Тэрмапласт"» (вул. Кнорына, д. 50), ААТ «Агат - электрамэханічны завод» (вул. Валгаградзкая, д. 6), ААТ «Менскі маргарынавы завод» (вул. Казлова, д. 27), ЗАТ «Менскі завод безалькагольных напояў» (вул. Макаёнка, д. 19), УП «Навукова-практычны цэнтар мэханізацыі сельскай гаспадаркі» (вул. Кнорына, д. 1) [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], філіял «Сэрвісны цэнтар» (вул. Батанічная, д. 16) УП «Белмэдтэхніка», УП «Прыборабуданічы завод „Аптрон“» (вул. Фр. Скарыны, д. 52), ААТ «Будтэхпрагрэс» (вул. Фр. Скарыны, д. 21) і ЗАТ «Галяграфічная індустрыя» (зав. Калініна, д. 12). Працавалі 3 прадпрыемствы энэргетыкі: УП «Менсккамунцепласетка» (вул. Валгаградзкая, д. 12), УП «Мінгаз» (вул. Батанічная, д. 11) і філіял «Менскія кабэльныя сеткі» УП «[[Менскэнэрга]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прадпрыемствы энэргетыкі|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/promyshlennost/17-predpriyatiya-energetiki|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. З 22 сьнежня 2005 г. на ўліку ў Першамайскім раёне стаіць [[Беларускі парк высокіх тэхналёгіяў]] (ПВТ; вул. Купрэвіча, д. 1, корп. 1), у рамках якога на 2016 г. дзейнічалі 152 прадпрыемствы з больш як 24 тыс. супрацоўнікаў. Па выніках 2015 г. сярод 5 буйнейшых рэзыдэнтаў ПВТ паводле экспарту [[паслуга]]ў былі 2 прадпрыемствы Першамайскага раёну: ТАА «[[EPAM Systems|Эпам Сыстэмз]]» (1-е месца) і ТАА «[[Эксадэл]]» (5-е месца; вул. Купрэвіча, д. 3; засн. 26 лютага 2006 г.). На 2016 г. будаўніцтва ў раёне ажыцьцяўлялі 8 прадпрыемстваў: ААТ «122-я ўправа начальніка работаў мэханізацыі» («122 УНРМ»), ААТ «Белэлектрамантаж», УП «Белэнэргасеткапраект», ААТ «Будкомплекс», ААТ «Будтрэст № 1», ААТ «Будтрэст № 35», ЗАТ «Менская спэцыялізаваная ўправа № 217» і ЗАТ «Трэст „Прамбуд“». За 2015 г. узьвялі 206,1 тыс. [[м²]] агульнай плошчы жытла, што было найбольшым паказьнікам сярод усіх раёнаў сталіцы. У галіне [[Сувязь (тэхніка)|сувязі]] на 2016 г. працавалі ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]» (пр. Незалежнасьці, д. 95) і філіял «Міжгародняя сувязь» (вул. Севастопальская, д. 121) УП «[[Белтэлекам]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прадпрыемствы сувязі|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/transport-i-svyaz/predpriyatiya-svyazi|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Таксама ў раёне месьціліся філіял № 529 «Белсувязь» (пр. Незалежнасьці, д. 56) ААТ «ААБ „[[Беларусбанк]]“» і галаўныя сядзібы 4 банкаў: ЗАТ «[[Абсалютбанк]]» (пр. Незалежнасьці, д. 95), ЗА «[[Акцыянэрны банк рэканвэрсіі і разьвіцьця]]» («РРБ-Банк»; вул. Чырвоназорная, д. 18), ААТ «[[Беларускі народны банк]]» («БНБ-Банк»; пр. Незалежнасьці, д. 87а) і ААТ «[[Франсабанк]]» (пр. Незалежнасьці, д. 95а). У межах раёну знаходзіліся [[Белтэлерадыёкампанія]] (вул. Макаёнка, д. 9), УП «Нацыянальная кінастудыя "[[Беларусьфільм]]"» (пр. Незалежнасьці, д. 98) і 3 прадусарскія цэнтры: УП «ВігорІнвэст», УП «Лінія гуку» ([[Уладзімер Шаблінскі]]; вул. Калініна, д. 22) і УП «ЭленРут»<ref name="б"/>. [[Файл:Belarus-Minsk-Academy of Sciences-2.jpg|значак|220пкс|[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] (2005 г.)]] На 2016 г. у межах раёну месьцілася [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] (пр. Незалежнасьці, д. 66) з большасьцю падпарадкаваных установаў: * 22 з 47 навуковых інстытутаў — [[Аб’яднаны інстытут машынабудаваньня]] (вул. Акадэмічная, д. 12), [[Аб'яднаны інстытут праблемаў інфарматыкі]] (вул. Сурганава, д. 6), [[Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі]] (вул. Сурганава, д. 9. корп. 1), [[Інстытут біяарганічнай хіміі]] (вул. Купрэвіча, д. 5 корп. 2), [[Інстытут біяфізыкі і вузнай інжынэрыі]] і [[Інстытут генэтыкі і цыталёгіі]] (вул. Акадэмічная, д. 27), [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытут гісторыі]] (вул. Акадэмічная, д. 1), [[Інстытут дастасоўнай фізыкі]] (вул. Акадэмічная, д. 16), [[Інстытут матэматыкі]] (вул. Сурганава, д. 11), Інстытут мікрабіялёгіі (вул. Купрэвіча, д. 2), [[Інстытут сацыялёгіі]] (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2), [[Інстытут фізыка-арганічнай хіміі]] (вул. Сурганава, д. 13), [[Інстытут фізыкі]] імя [[Барыс Сьцяпанаў (фізык)|Барыса Сьцяпанава]] (пр. Незалежнасьці, д. 68), [[Інстытут фізыялёгіі]] (вул. Акадэмічная, д. 28), [[Інстытут філязофіі]] (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2), [[Інстытут хіміі новых матэрыялаў]] (вул. Фр.Скарыны, д. 36), [[Інстытут эканомікі]] (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2), [[Інстытут экспэрымэнтальнай батанікі]] імя [[Васіль Купрэвіч|Васіля Купрэвіча]] (вул. Акадэмічная, д. 27), [[Інстытут энэргетыкі]] (вул. Акадэмічная, д. 15, корп. 2), [[Фізыка-тэхнічны інстытут]] (вул. Купрэвіча, д. 10), [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] імя [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]] і [[Інстытут мовазнаўства]] імя Якуба Коласа (вул. Сурганава, д. 1, корп. 2); * 2 навукова-дасьледчыя цэнтры — Цэнтар геафізычнага маніторынгу (вул. Купрэвіча, д. 7) і Цэнтар сыстэмнага аналізу і стратэгічных дасьледаваньняў (вул. Акадэмічная, д. 1); * 3 з 7 навукова-практычных цэнтраў — біярэсурсаў (вул. Акадэмічная, д. 27), мэханізацыі сельскай гаспадаркі (вул. Кнорына, д. 1) і харчаваньня (вул. Казлова, д. 29); * 6 з 14 прадпрыемстваў: УП «[[Акадэмфарм]]» (вул. Купрэвіча, д. 5, корп. 3), УП «Геаінфармацыйныя сыстэмы» (вул. Сурганава, д. 6), ААТ «Прыборабудаўнічы завод "Аптрон"» (вул. Фр.Скарыны, д. 52), УП «Цэнтар сыстэмаў ідэнтыфікацыі» (вул. Акадэмічная, д. 15, корп. 2), УП «Цэнтар сьвятлодыёдных і оптаэлектронных тэхналёгіяў» і УП «Цэнтральнае канструктарскае бюро» («ЦКБ»; Лагойскі тракт, д. 20); * [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа]] (вул. Сурганава, д. 15) і [[Цэнтральны батанічны сад (Менск)|Цэнтральны батанічны сад]] (153 [[гектар]]ы і каля 9000 найменьняў расьлінаў)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Арганізацыі|спасылка=http://nasb.gov.by/bel/organizations/|выдавец=[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. === Гандаль === На 2024 г. гандлёвая сетка раёну ўлучала 886 [[крама]]ў, 438 страўняў, 3 [[Рынак|рынкі]] («Растэм», «Уручча-3», «Усход-Верас») і 6 гандлёвых цэнтраў: «Аляксандраў Пасаж» (пр. Незалежнасьці, д. 117а), «Гіпа» (вул. Гарадзецкая ва Ўруччы), «Дана Мол» (вул. Пятра Мсьціслаўца, д. 11), «Дзьмітрыеў кірмаш» (вул. Ложынская, д. 22), «[[Карона (сетка гандлёвых цэнтраў)|Карона]]» (пр. Незалежнасьці, д. 154), «Усход» (вул. Каліноўскага, д. 66а) і «Шчасьце» (пр. Незалежнасьці, д. 155, корп. 1). У 2015 г. каля 64% раздробнага таваразвароту раёну занялі найбольшыя імпартэры Менску: ТАА «Электрасэрвіс і Ка», ТАА «Зіко» і ТАА «Кравт». У выніку зьнешнегандлёвае сальда раёну было адмоўным на $425,4 млн (у 2014 г. на $1024 млн). Найбольшы раздробны таваразварот у раёне забясьпечылі 10 прадпрыемстваў: [[Таварыства з дадатковай адказнасьцю|ТДА]] «Віталюр», гандлёвы цэнтар «Карона-Ўручча» ТАА «Тытунь-Інвэст», ТАА «Парфум трэйд», ТАА «Электрасэрвіс і Ка», ТАА «[[Атлянт-М]] Усход», ААТ «Зорына», ЗАТ «Унівэрсам „Першамайскі“», ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]», УП «Гандлёвы дом „Усходні“» і ТАА «Зіко». Дзясятку найбуйнейшых гуртовых гандляроў склалі: УП {{Артыкул у іншым разьдзеле|Брытыш-Амэрыкан Табака|«Брытыш-Амэрыкан Табака»|en|British American Tobacco}} ({{мова-en|British American Tobacco|скарочана}} — Брытанска-амэрыканскі тытунь), ТДА «НП-Сэрвіс», ТАА «Цібетрэй», ТАА «ДКБ ТБВ» (рас. «ОКБ ТСП»), ДП «Белзамежгандаль», ТДА «Фармін», ТАА «ТД Інструмэнткамплект», ТАА «[[Дабрада]]», ТАА «Атлянт-М Усход» і ТАА «Элкатэлекам»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гандаль|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/torgovlya|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. == Перавозкі == [[Файл:Anauk 04.jpg|значак|240пкс|Станцыя мэтро «[[Акадэмія навук (станцыя мэтро)|Акадэмія навук]]»]] На 2016 г. у раёне месьціліся 3 прадпрыемствы ў галіне перавозак: УП «Менсксанаўтатранс» ([[Вуліца Петруся Броўкі (Менск)|вул. Петруся Броўкі]], д. 25), філіял «Трамвайны парк» (вул. Батанічная, д. 4) ДП «Менсктранс» і ААТ «Менскгандальаўтатранс» (вул. П. Броўкі, д. 30)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Транспартныя прадпрыемствы|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/econonika-raiona/transport-i-svyaz/transportnye-predpriyatiya|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Таксама дзейнічалі [[Менскі аўтобус|аўтобусныя]] і [[Менскі тралейбус|тралейбусныя]] маршруты, маршрутныя [[таксі]] і [[Маскоўская лінія]] [[Менскі мэтрапалітэн|Менскага мэтрапалітэну]] ад станцыі «[[Акадэмія навук (станцыя мэтро)|Акадэмія навук]]» да канцавой станцыі «[[Уручча (станцыя мэтро)|Ўручча]]». <gallery> Pchelus 10.jpg|Станцыя мэтро «[[Парк Чалюскінцаў (станцыя мэтро)|Парк Чалюскінцаў]]» Bortr 02.jpg|Станцыя мэтро «[[Барысаўскі тракт (станцыя мэтро)|Барысаўскі тракт]]» Uru44a 10.jpg|Станцыя мэтро «[[Уручча (станцыя мэтро)|Уручча]]» </gallery> == Адукацыя == [[Файл:Праспект. Акадэмія мастацтваў.jpg|значак|240пкс|[[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў]] (2014 г.)]] На 2024 г. у раёне налічвалася 50 дзіцячых садоў<ref name="pervadmin"/>. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] мела 2 дзіцячыя сады: № 62 (вул. Акадэмічная, д. 9) і 539 (вул. Гарадзецкая, д. 8). ААТ «[[Гарызонт (прадпрыемства)|Гарызонт]]» належаў [[дзіцячы сад]] № 103 (вул. Каліноўскага, д. 47). У межах раёну знаходзілася 29 школ<ref name="pervadmin"/>. Працавалі: 21 сярэдняя [[школа]] — № 13, 20, 45, 61, 63, 70, 73, 84, 94, 114, 115, 121, 137, 163, 177, 190, 191, 196, 197, 202 і 203; 5 [[гімназія]]ў — № 2 (вул. Нікіфарава, д. 37), 9 (вул. Сядых, д. 10), 11 (вул. Каліноўскага, д. 36), 18 (вул. Калініна, д. 6) і 38 (вул. Шугаева, д. 15/1); дзіцячы дом № 2 (вул. Каліноўскага, д. 65), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Менская гарадзкая кадэцкая вучэльня № 2||ru|Минское городское кадетское училище № 2}} (Лагойскі тракт, д. 136), Менскі дзяржаўны прафэсійны [[ліцэй]] № 6 прыборабудаваньня, навучальна-пэдагагічны комплекс «Дзіцячы сад - пачатковая школа № 31» (вул. Фр. Скарыны, д. 45а), пачатковая школа № 198 (пр. Незалежнасьці, д. 176) і спэцыяльная агульнаадукацыйная школа (САШ) № 14 для дзяцей з парушэньнем [[слых]]у (вул. Севастопальская, д. 54). Дадатковую адукацыю прапаноўвалі 7 установаў: Сацыяльна-пэдагагічны цэнтар (дзіцячы прытулак; вул. Цікоцкага, д. 59), Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі (ЦКРНР; вул. Кнорына, д. 14а), Цэнтар дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі «Арт» (вул. Астрашыцкая, д. 9) і Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі (ФСЦДМ; вул. Нікіфарава, д. 19)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Установы адукацыі|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/obrazovanie/101-uchrezhdeniya-obrazovaniya-pervomajskogo-rajona-g-minska|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>; 3 дзіцячыя музычныя школы з больш як 1 тыс. навучэнцаў — № 9 (вул. Кядышкі), 13 (вул. Уруцкая, д. 8) і 15 (вул. Мяржынскага, д. 13). Прафэсійную адукацыю ажыцьцяўлялі 2 дзяржаўныя [[каледж]]ы: політэхнічны каледж і каледж гандлю. [[Файл:Military akademia RB.jpg|значак|240пкс|[[Вайсковая акадэмія Рэспублікі Беларусь]] (2010 г.)]] На 2024 г. у раёне знаходзілася 5 [[Вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшых навучальных установаў]]: [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў]] (пр. Незалежнасьці, д. 81), Інстытут павышэньня кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраўаховы здароўя (вул. П. Броўкі, д. 3, корп. 3), [[Вайсковая акадэмія Рэспублікі Беларусь]] (пр. Незалежнасьці, д. 220), [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўнівэрсытэт]] (пр. Незалежнасьці, д. 99), [[Інстытут сучасных ведаў]] (вул. Філімонава, д. 69) і [[Прыватны інстытут кіраваньня і прадпрымальніцтва]] (вул. Славінскага, д. 1, корп. 3). На 2016 г. у вышэйшых, сярэдніх спэцыяльных і прафэсійных навучальных установах раёну навучаліся больш за 25 тыс. (37%) з амаль 67 тыс. маладых людзей ва ўзросьце ад 16 да 31 году. У дадатак у межах раёну месьціліся асноўныя спартовыя школы сталіцы, якія рыхтавалі нацыянальныя дружыны да міжнародных першынстваў: 3 вучэльні алімпійскага рэзэрва — гарадзкая (вул. Сядых, д. 42), абласная (вул. Герояў 120-й дывізіі, д. 11) і рэспубліканская (вул. Філімонава, д. 55/1); спэцыяльная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзэрва (СДЮШАР) у [[Барацьба|барацьбе]] (вул. Карбышава, д. 46/1); 2 Рэспубліканскія цэнтры Алімпійскай падрыхтоўкі — у [[гандбол]]е (вул. Філімонава, д. 55/2) і [[Лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыцы]] (вул. Каліноўскага, д. 111); Гарадзкі цэнтар алімпійскай падрыхтоўкі ў водных відах спорту (вул. Герояў 120-й дывізіі, д. 3), Гарадзкі цэнтар алімпійскай падрыхтоўкі ў барацьбе імя [[Аляксандар Мядзьведзь|Аляксандра Мядзьведзя]] (вул. Каліноўскага, д. 55Б) і Спартовы камітэт [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілаў Рэспублікі Беларусь]] (пр. Незалежнасьці, д. 196)<ref name="а"/>. == Адпачынак == [[Файл:Park of National Library of Belarus.jpg|значак|240пкс|[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]]] На 2016 г. у межах Першамайскага раёну месьціліся: [[Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа]] (вул. Акадэмічная, д. 5), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзяржаўны музэй ваеннай гісторыі Рэспублікі Беларусь||be|Дзяржаўны музей ваеннай гісторыі Рэспублікі Беларусь}} (вул. Герояў 120-й дывізіі, д. 15), [[кінатэатар]] «Дом кіно» (вул. Талбухіна, д. 18), [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] (пр. Незалежнасьці, д. 116) і 5 гарадзкіх бібліятэк: № 15 імя [[Алаіза Пашкевіч|Алаізы Цёткі]] (вул. Талбухіна, д. 14а), № 18 і тры дзіцячыя — № 2, 3 і 10. У 2015 г. гарадзкія бібліятэкі налічвалі больш за 295 тыс. кніг і мелі больш за 46 тыс. наведнікаў. У 18-й бібліятэцы працавала мастацкая галерэя «Вільня», якая выстаўляла карціны маладых мастакоў. [[Парк Чалюскінцаў]] (78 [[гектар]]аў) штотыдзень наведвалі больш за 14,5 тыс. чалавек<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Установы культуры|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/culture|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Поруч з паркам знаходзілася [[Менская дзіцячая чыгунка імя К. С. Заслонава]]. Таксама існавалі Севастопальскі парк, Парк камянёў (6 га) ва Ўруччы і лесапарк Зялёны Луг. 2 кастрычніка 2008 г. каля вул. Каліноўскага закончылі ўзьвядзеньне [[Храм усіх сьвятых|Храму ўсіх сьвятых]] вышынёй 74 мэтры, якая магла зьмясьціць да 1200 чалавек. [[Файл:Stamp of Belarus 2007 by Mikola Ryzhy 125 anniversary Yakub Kolas.jpg|значак|200пкс|[[Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа]] (паштовая марка 2007 г.)]] У межах раёну існавала больш за 100 музычных гуртоў, зь іх 18 са званьнямі «ўзорны» і «народны»: {{Артыкул у іншым разьдзеле|Харавая капэла імя Рыгора Шырмы|Харавая капэла|be|Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы}} імя [[Рыгор Шырма|Рыгора Шырмы]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Народны аркестар імя Язэпа Жыновіча|Народны аркестар|be|Дзяржаўны акадэмічны народны аркестр Рэспублікі Беларусь імя Іосіфа Жыновіча}} імя [[Язэп Жыновіч|Язэпа Жыновіча]]; ансамблі «[[Бяседа]]», «[[Камерата]]», «Капрычыа», «Клясык-Авангард», «Сымфаніета», «Сьвята» і «[[Сябры (гурт)|Сябры]]»; гурт «Купалінка» і дзіцячы хор «Голас дзяцінства». [[Файл:ParkCh_1.JPG|значак|250пкс|Уваход у [[Парк Чалюскінцаў]] (2012 г.)]] На 2016 г. у раёне выкарыстоўваліся 462 аздараўленчыя [[Збудаваньне|збудаваньні]], у тым ліку УП «Спартова-аздараўленчы комплекс „Алімпійскі“» (вул. Сурганава, д. 2а). Налічвалася 20 трэнажорных залаў, 9 плавальных [[басэйн]]аў, 7 [[тэніс]]ных кортаў, 6 гульнявых залаў, 4 [[більярд]]ныя клюбы, па 3 — залы барацьбы, залы [[бокс]]у і футбольныя полі; па 2 — манэжы, [[стадыён]]ы і стрэльбішчы. Падарожжы для адпачынку ладзіліся 22 адпаведнымі прадпрыемствамі раёну, у тым ліку ТДА «Пан шляху» (вул. Калініна, д. 7)<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Спорт і турызм|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/turizm-sport|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. == Ахова здароўя == На 2016 г. у раёне налічвалася 9 паліклінік: 4 гарадзкіх для дарослых — 8-я (вул. Нікіфарава, д. 3), 24-я спэцмэдаглядаў (вул. Філімонава, д. 53), 27-я (вул. Каліноўскага, д. 55а) і 28-я (вул. Гінтаўта, д. 28); 19-я цэнтральная раённая для дарослых з [[Уралёгія|уралягічным]] цэнтрам (пр. Незалежнасьці, д. 119); 2 гарадзкія дзіцячыя — 11-я (вул. Нікіфарава, д. 5) і 19-я (пр. Незалежнасьці, д. 119); 19-я гарадзкая стаматалягічная (вул. Кядышкі, д. 28) і паліклініка Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (вул. П.Броўкі, д. 15а). На ўліку ў паліклініках стаяла 205,68 тыс. чалавек, зь іх 169,08 тыс. дарослых і 36,6 тыс. дзяцей. Таксама дзейнічалі мэдыка-санітарная частка Менскага мэханічнага заводу ААТ «БелОМА» і Рэспубліканскі цэнтар мэдычнай рэабілітацыі і бальнеалячэньня (вул. Макаёнка, д. 17), на плошчы якога знаходзіліся 3 скважыны хлярыдна-[[натр]]авай [[Мінэральная вада|мінэральнай вады]]. Стацыянарнае лекаваньне аказвалі 1-я гарадзкая клінічная [[лякарня]] (пр. Незалежнасьці, д. 64) на 680 ложкаў з 4-й жаночай кансультацыяй на 180 наведваньняў за зьмену і Менскі гарадзкі клінічны [[Анкалёгія|анкалягічны]] дыспансэр на 540 ложкаў і 500 наведваньняў за зьмену<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Ахова здароўя|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/social/zdravookhranenie|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Таксама ў межах раёну знаходзіліся мясцовы Цэнтар [[Гігіена|гігіены]] і [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]] (вул. Чарнышэўскага, д. 5), Санітарна-эпідэміялягічная служба гораду Менску (вул. Петруся Броўкі, д. 13) і Дом міласэрнасьці з аднайменным рэабілітацыйным цэнтрам. == Органы ўлады == На 2016 г. на тэрыторыі раёну знаходзіліся 6 органаў мясцовай улады: Аддзел надзвычайных сытуацыяў, Вайсковы камісарыят (зав. Калінінградзкі, д. 7а), Інспэкцыя [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]] (вул. Сярых, д. 12), Пракуратура (праезд Чайкоўскага, д. 6), Суд (вул. Талбухіна, д. 9), [[Першамайская РУУС (Менск)|Управа ўнутраных справаў]] (зав. Інструмэнтальны, д. 5), Экспэртна-крыміналістычны аддзел (вул. Бялінскага, д. 10). 75 участковых інспэктараў міліцыі працавалі праз 16 грамадзкіх пунктаў аховы парадку (ГПАП): № 74, 76—84, 86—91<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Інфармацыя пра Рады грамадзкіх пунктаў аховы парадку|спасылка=http://perv.minsk.gov.by/zakonnost-i-pravoporyadok/obshchestvennye-punkty-okhrany-poryadka/informatsiya-o-sovetakh-obshchestvennykh-punktov-okhrany-poryadka|выдавец=Адміністрацыя Першамайскага раёну Менску|мова=ru|дата публікацыі=2018|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. Пры 7 жыльлёва-эксплюатацыйных управах (ЖЭУ) дзейнічала 17 камітэтаў тэрытарыяльнага грамадзкага [[Мясцовае самакіраваньне|самакіраваньня]]. == Мінуўшчына == [[Файл:Замалёўкі Мінска 41.jpg|значак|250пкс|Забудова мікрараёну [[Уручча|Ўручча]] (2014 г.)]] 25 чэрвеня 1969 г. прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР зацьвердзіў Пастанову аб стварэньні Партызанскага раёну Менску з часткі земляў [[Заводзкі раён (Менск)|Заводзкага]], [[Ленінскі раён (Менск)|Ленінскага]] і [[Савецкі раён (Менск)|Савецкага]] раёнаў гораду. На месцы вёскі Зеляноўка пабудавалі вуліцы Цікоцкага і Карбышава. На месцы радавых паселішчаў Вялікая і Малая Сьлепня, якія здаўна належалі [[Ваньковічы|Ваньковічам]], узьвялі гандлёвы цэнтар «Верас» (вул. Каліноўскага, д. 45) у мікрараёне Зялёны Луг. Адначасна ў 1969—1975 гг. узводзіўся мікрараён «Усход». У 1977 г. Савет народных дэпутатаў [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]] зацьвердзіў Пастанову аб перадачы пасёлку [[Уручча|Ўручча]] са складу Зеленалускага сельсавету ў склад Менску, што 10 студзеня 1978 году Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР ухваліў Указам № 1691<ref>{{Навіна|аўтар=[[Іван Палякоў]]|загаловак=Указ Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету БССР ад 10 студзеня 1978 г. № 1691-IX «Аб уключэньні ў гарадзкую рысу горада Менска некаторых населеных пунктаў Менскага раёну»|спасылка=http://pravo.kulichki.com/zak/year19xx/doc49779.htm|выдавец=Прававы партал «Кулічкі»|мова=ru|дата публікацыі=17 кастрычніка 2004|дата доступу=19 ліпеня 2018}}</ref>. У выніку плошча зялёных насаджэньняў раёну вырасла да 840,7 га, што зрабіла раён першым у Менску паводле плошчы зялёных насаджэньняў. 2 траўня 2012 году ў мікрараёне Ўручча адбыўся пратэст жыхароў у сувязі з ушчыльненьнем забудовы на вуліцах [[Вуліца Русіянава|Русіянава]] і Шугаева. Супрацоўнікі спэцпрызну выкарчавалі мясцовы сквэр рыдлёўкамі і сякерамі, бо яго ў 2009 годзе вызначылі ў якасьці месца пабудовы 12-павярховых дамоў для супрацоўнікаў [[Полк|палка]] міліцыі спэцыяльнага прызначэньня. Шчыльнасьць жылога фонду мікрараёну мела вырасьці з 6838 м²/[[га]] да 7134 м²/га. Пагатоў забудова Ўручча зьяўлялася высокашчыльнай (6001—7600 м²/га)<ref>{{Артыкул|аўтар=Сьвятлана Бусько.|загаловак=Вокны зь відам на гмах|спасылка=|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=19 чэрвеня 2012|нумар=116 (27231)|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/98780/19cher-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. Цягам 2010—2017 гадоў у раёне Нацыянальнай бібліятэкі пабудавалі жылы комплекс «Маяк Менску» з блізу 1 млн м² жытла. Пры ім таксама ўзьвялі гандлёвы цэнтар «Дана Мол» агульнай плошчай каля 200 000 м² (20 га), на якой разьмясьцілі 150 крамаў, 7-зальны [[кінатэатар]], гульнявыя пляцоўкі і харчовы двор<ref>{{Навіна|аўтар=Аляксей Аляксандраў|загаловак=Кабякоў: Будаўнічыя праекты «Дана Холдынг» зьяўляюцца яркім увасабленьнем брацкіх адносін Беларусі і Сэрбіі|спасылка=https://by.belapan.by/archive/2017/01/27/885893_885894/|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=27 студзеня 2017|дата доступу=18 ліпеня 2018}}</ref>. == Кіраўнікі адміністрацыі == * Ігар Кудрэвіч * Вадзім Пярэдні (з 30 траўня 2023 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20230531095027/https://blr.belta.by/president/view/kiraunik-dzjarzhpagrankamiteta-i-kirauniki-mjastsovaj-vertykali-lukashenka-razgledzeu-kadravyja-pytanni-128522-2023/ Кіраўнік Дзяржпагранкамітэта і кіраўнікі мясцовай вертыкалі. Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Дзіцячыя садкі Першамайскага раёну Менску|спасылка=https://svaje.by/sadki/Miensk-Piersamajski|выдавец=Каталёг «Свае»|дата публікацыі=2018|дата доступу=19 ліпеня 2018}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Першамайскі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1969 годзе]] 310onjwixehd38jp8p75aba9q6xtmpb 0 88499 2696838 2696773 2026-10-15T16:02:19Z Summershell67 98737 /* */ 2696838 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Партызанскі раён |Назва ў родным склоне = Партызанскага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = |Сьцяг =Flag of Partyzanski district.gif |Краіна = {{BLR}} |Гімн = |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Дражня (мікрараён)|Дражня]] * Захарава-Пуліхава * [[Сьляпянка (мікрараён)|Сьляпянка]] * [[Сьцяпянка (мікрараён)|Сьцяпянка]] * [[Трактаразаводзкі пасёлак]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|8|4|1977|1}} |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Дзяніс Аўсяньнікаў]] |Назва пасады кіраўніка = Старшыня Адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = 97 592 |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = 9 |Нацыянальны склад = 76% [[беларусы]] |Канфэсійны склад = |Плошча = 64,6 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Partyzanski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Партызанскі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://part.gov.by |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = #DEE3FA |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Партызанскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у на ўсходзе гораду. Насельніцтва раёну складае 97,592 чалавек (перапіс 2009), беларусы — 76 %. Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную назву, утвораную [[камуністы|камуністамі]] без уліку мясцовых тапанімічных традыцыяў<ref name="viacorka"/>. Месьціцца між вуліцамі Фр.Скарыны, Філімонава, Сталетава, [[Вуліца Казлова (Менск)|Казлова]], [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэктам Незалежнасьці]], вуліцамі Чырвонаармейскай, [[Вуліца Пуліхава (Менск)|Пуліхава]], [[Партызанскі праспэкт (Менск)|Партызанскім праспэктам]], вуліцамі [[Вуліца Ванеева (Менск)|Ванеева]], [[Вуліца Ваўпшасава (Менск)|Ваўпшасава]], Радыяльнай і Пераходнай. Асноўныя магістралі: вуліцы Казлова, Ванеева, Ваўпшасава, Радыяльная і праспэкт Незалежнасьці. Па тэрыторыі раёну працякае рака [[Сьвіслач (басэйн Дняпра)|Сьвіслач]] і [[Сьляпянская водная сыстэма]]. Адміністрацыя раёну месьціцца па вул. Захарава, д. 53. На 2016 г. у раёне налічвалася 86 вуліцаў і 5 мікрараёнаў: Дражня, Захарава-Пуліхава, Сь''л''япянка, Сь''ц''япянка і [[Трактаразаводзкі пасёлак]]. == Эканоміка == Адзін з двух самых прамыслова разьвітых раёнаў гораду. Яго доля ў агульным аб’ёме выпуску прамысловай прадукцыі перавышае 20 %. Буйнейшыя прадпрыемствы: [[Менскі трактарны завод]], [[Менскі маторны завод]], [[Белкамунмаш]], [[Менскі электратэхнічны завод]], [[Слодыч (прадпрыемства)|Слодыч]]. На 2016 г. раён налічваў 23 прамысловых прадпрыемствы: ААТ «[[Белгіпс]]», ААТ «[[Белгран]]», ААТ «[[Белкамунмаш]]», ААТ «[[Белсувязьбуд]]», ДП «[[Жылкамплект]]», ААТ «[[Завод зборнага жалезабэтона № 1]]», ААТ «[[Крыніца (бровар)|Крыніца]]», ЗП «[[Іссофт Салюшнз]]», ААТ «[[Менскі завод аўтаматычных лініяў]]», ААТ «[[Менскі завод пеністых вінаў]]», [[Менскі завод тэхналягічных мэталаканструкцыяў]] ААТ «[[Прамтэхмантаж]]», ААТ «[[Менскі завод шасьцерняў]]», ААТ «[[Менскі інструмэнтальны завод]]», ААТ «[[Менскі камбінат хлебапрадуктаў]]», ААТ «[[Менскі малочны завод № 1]]», ААТ «[[Менскі маторны завод]]», ААТ «[[Менскі трактарны завод]]», ААТ «[[Менскі электратэхнічны завод]]», УП «[[Менскмэтрабуд]]», ААТ «[[Менскмэтрапраект]]», УП «[[Мінатор-Сэрвіс (прадпрыемства)|Мінатор-Сэрвіс]]», ЗП «[[Самсалюшнз]]», ААТ «Кандытарская фабрыка "[[Слодыч]]"». Працавалі 3 аддзяленьні 3 банкаў: [[ААТ]] «ААБ "[[Беларусбанк]]"» (філіял № 522; [[Вуліца Даўгабродзкая (Менск)|вул. Даўгабродзкая]], д. 1), [[ЗАТ]] «[[Ідэя Банк]]» ([[Вуліца Зьмітрака Бядулі (Менск)|вул. Зьмітрака Бядулі]], д. 11) і ААТ «[[Банк Масква-Менск|Банк „Масква-Менск“]]» (вул. Даўгабродзкая, д. 6/1). Таксама дзейнічалі прадпрыемства «Менскае спэцыяльнае канструктарскае бюро аўтаматычных лініяў» (вул. Даўгабродзкая, д. 16) і 2 дасьледчыя ўстановы: * Інстытут прыродакарыстаньня (вул. Фр.Скарыны, д. 10) [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], заснаваны ў 1930 г. як Інстытут [[торф]]а і пераназваны ў 1990 г. у Інстытут праблемаў выкарыстаньня прыродных рэсурсаў і экалёгіі (да 2008 г.); * прадпрыемства «Навукова-вытворчы цэнтар [[Геалёгія|геалёгіі]]» (вул. Купрэвіча, д. 10) [[Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь]], заснаваны 1 кастрычніка 1927 г. як Інстытут геалягічных навук і перайменаваны ў 1933 г. у Інстытут геалёгіі і гідрагеалёгіі, у 1938 г. у Інстытут геалёгіі, у 1945 г. зноў у {{Артыкул у іншым разьдзеле|Інстытут геалягічных навук НАН Беларусі|Інстытут геалягічных навук|be|Інстытут геалагічных навук НАН Беларусі}}, у студзені 1970 г. у Беларускі навукова-дасьледчы геолягавыведкавы інстытут (да 19 ліпеня 2013 г.). == Перавозкі == На 2016 г. у раёне дзейнічалі [[Менскі аўтобус|аўтобусныя]], [[Менскі тралейбус|тралейбусныя]] і [[Менскі трамвай|трамвайныя]] маршруты, [[Менскі мэтрапалітэн]], маршрутныя [[таксі]], 2 станцыі (Менск-Усходні і Сьцяпянка) і 2 прыпынкі (Трактарны і Таварны Двор) Аршанскага напрамку [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]], аэрадром «Ліпкі». == Адукацыя == На 2016 г. у раёне налічвалася 29 дзіцячых садкоў, зь іх 8 належалі Менскаму трактарнаму заводу: установы дашкольнай адукацыі № 2, 10, 26, 34, 50, 57, 59, 95, 107, 120, 144, 155, 159, 164, 169, 186, 194, 197, 227, 231, 239, 242, 257, 260, 271, 442, 543, 566 і 569. Працавала 14 сярэдніх агульнаадукацыйных школ: 11 сярэдніх школ — № 10, 22, 69, 72, 86, 87, 108, 133, 182, 183 і 223; 2 гімназіі — № 5 (вул. Мендзялеева, д. 14) і 7 ([[Вуліца Захарава (Менск)|вул. Захарава]], д. 58); спэцыяльная агульнаадукацыяная [[школа-інтэрнат]] № 13 для дзяцей з парушэньнем [[слых]]у (вул. Ваўпшасава, д. 23). Дадатковую адукацыю прапаноўвалі 6 установаў: 2 дзіцячыя школы мастацтваў — музычная № 3 імя [[Фрыдэрык Шапэн|Фрыдэрыка Шапэна]] ([[Вуліца Шчарбакова (Менск)|вул. Шчарбакова]], д. 4) і харэаграфічная № 2 (вул. Захарава, д. 50б); Сацыяльна-пэдагагічны цэнтар (вул. Грыцаўца, д. 4), Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі (вул. Уральская, д. 11а), Цэнтар дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі «Вікторыя» (вул. Уральская, д. 41) і Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі (вул. Казлова, д. 19). Сярэднюю адмысловую адукацыю забясьпечвалі 3 ліцэі: № 3 машынабудаваньня (вул. Халмагорская, д. 63), № 13 будаўніцтва (вул. Ваўпшасава, д. 29) і № 14 дрэваапрацоўчай вытворчасьці і транспартнага абслугоўваньня (вул. Ваўпшасава, д. 15). Прафэсійна-тэхнічную адукацыю ажыцьцяўлялі прыватны Менскі каледж [[прадпрымальніцтва]] (вул. Уруцкая, д. 21в) і 7 дзяржаўных [[каледж]]аў: 1) {{Артыкул у іншым разьдзеле|Менскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы каледж|архітэктурна-будаўнічы|ru|Минский государственный архитектурно-строительный колледж}} (вул. Зьм.Бядулі, д. 7; філіял [[БНТУ]]); 2) будаўніцтва і камунальнай гаспадаркі; 3) [[Менскі каледж мантажных і пад’ёмна-транспартных работаў|мантажных і пад’ёмна-транспартных работаў]]; 4) машынабудаўнічы; 5) мэдычны; 6) сучасных тэхналёгіяў у машынабудаваньні і аўтасэрвісе (філіял [[Рэспубліканскі інстытут прафэсійнай адукацыі|Рэспубліканскага інстытуту прафэсійнай адукацыі]]); 7) энэргетычны. На 2022 год у раёне месьціліся 4 [[Вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшыя навучальныя ўстановы]] (ВНУ): [[Акадэмія нацыянальнай бясьпекі Беларусі]] (вул. Зьмітрака Бядулі, д. 2), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі||be|Вышэйшы дзяржаўны каледж сувязі}} (вул. Фр.Скарыны, д. 8/2), [[Менскі дзяржаўны лінгвістычны ўнівэрсытэт]] (вул. Захарава, д. 21) і [[Міжнародны дзяржаўны экалягічны інстытут імя А. Дз. Сахарава|Міжнародны дзяржаўны экалягічны інстытут]] [[БДУ]] (вул. Даўгабродзкая, д. 23). Таксама па вул. Багратыёна, д. 85 знаходзіцца Сьледча-экспэртны факультэт [[Акадэмія МУС Беларусі|Акадэміі МУС Беларусі]]. == Адпачынак == На 2016 г. у межах раёну месьціліся: [[Беларускі дзяржаўны цырк]] (прасп. Незалежнасьці, д. 32), кінатэатар «Мір» (вул. Казлова, д. 4а); [[Мэмарыяльны музэй-майстэрня Заіра Ісакавіча Азгура]] (вул. Азгура, д. 8); 2 паркі — [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Менск)|Цэнтральны дзіцячы імя Максіма Горкага]] і Антонаўскі; 3 [[сквер]]ы — імя [[Сымон Балівар|Сымона Балівара]], Садружнасьці і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўген Клумаў|Яўгена Клумава|be|Яўген Уладзіміравіч Клумаў}}; 2 Палацы культуры — імя {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Шарко|Мікалая Шарка|ru|Шарко, Николай Филиппович}} (вул. Уральская, д. 3) [[Беларускае таварыства глухіх|Беларускага таварыства глухіх]] і філіяла «Культсэрвіс» (вул. Даўгабродзкая, д. 24) ААТ «[[МТЗ]]»; 4 бібліятэкі — № 5, 6 і 8 імя Максіма Багдановіча (вул. Даўгабродзкая, д. 12/2), Навукова-пэдагагічная (вул. Захарава, д. 59) [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]]; рэстаран у [[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|сядзібе Ваньковічаў]] (вул. Філімонава, д. 24). На тэрыторыі раёну працавалі: Фізкультурна-аздараўленчы цэнтар (зав. Уральскі, д. 9), пункт праката на лыжаролернай трасе (вул. Ваўпшасава, д. 46), 2 спэцыялізаваныя {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзіцяча-юнацкая спартовая школа|дзіцяча-юнацкія спартовыя школы|ru|Детско-юношеская спортивная школа}} алімпійскага рэзэрва (СДЮСШАР) — [[тэніс]]а (зав. Казлова, д. 15) і [[Сучаснае пяціборства|сучаснага пяціборства]] (вул. Сталетава, д. 1); крытыя тэнісныя корты (вул. Сталетава, д. 1а) ААТ «Менскі завод ацяпляльнага абсталяваньня». Дзейнічалі 2 прафэсійныя спартовыя клюбы: баскетбольны «[[Цмокі-Менск]]» (вул. Уральская, д. 3а) і хакейны «[[Юнацтва-Менск]]» (вул. Першамайская, д. 3). Падарожжы для адпачынку ладзіліся 23 адпаведнымі прадпрыемствамі раёну. == Ахова здароўя == На 2016 г. у раёне дзейнічала 12 установаў [[Ахова здароўя|аховы здароўя]]: 2 [[Лякарня|лякарні]] — 6-я гарадзкая клінічная (вул. Уральская, д. 5) і паліятыўнага догляду «Госьпіс» (вул. Стаханаўская, д. 19); падстанцыя хуткай мэдычнай дапамогі (вул. Захарава, д. 52, корп. 1); 4 паліклінікі — 9-я гарадзкая (вул. Шчарбакова, д. 1), 14-я цэнтральная раённая ([[Вуліца Фролікава (Менск)|вул. Фролікава]], д. 2), 9-я гарадзкая дзіцячая (вул. Фролікава, д. 2) і 9-я стаматалягічная (вул. Захарава, д. 52, корп. 2); Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтар (РНПЦ) нэўралёгіі і [[Нэўрахірургія|нэўрахірургіі]] (вул. Фр.Скарыны, д. 24) [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]], заснаваны 25 жніўня 1924 г. як Беларускі дзяржаўны інстытут фізыятэрапіі і перайменаваны ў 1930 г. у Дзяржаўны інстытут фізыятэрапіі, артапэдыі і нэўралёгіі, у 1946 г. у Дзяржаўны навукова-дасьледчы інстытут (НДІ) фізыятэрапіі і нэўралёгіі, у 1949 г. у Беларускі НДІ нэўралёгіі, нэўрахірургіі і фізыятэрапіі (да 1 кастрычніка 2005 г.); клінічны радзільны дом Менскай вобласьці; 2 мэдыка-санітарныя часткі Менскага маторнага завода і Менскага трактарнага завода; Цэнтар [[Гігіена|гігіены]] і [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]]. На ўліку ў паліклініках стаяла 79,7 тыс. (82,6%) жыхароў раёну, зь іх 65 тыс. дарослых і 14,7 тыс. дзяцей. == Органы ўлады і аб’яднаньні == На 2016 г. на тэрыторыі раёну знаходзіліся 5 органаў мясцовай улады: Аддзел надзвычайных сытуацыяў (вул. Багратыёна, д. 64), Вайсковы камісарыят (зав. Стаханаўскі, д. 3), Інспэкцыя падаткаў і збораў (вул. Фролікава, д. 9), Пракуратура (зав. Стаханаўскі, д. 37) і Ўправа ўнутраных справаў (зав. Стаханаўскі, д. 5). Суд месьціўся ў [[Маскоўскі раён (Менск)|Маскоўскім раёне]] на захадзе Менску (вул. Сямашкі, д. 33), Экспэртна-крыміналісты аддзел — у [[Ленінскі раён (Менск)|Ленінскім раёне]] на поўдні сталіцы ([[Праспэкт Ракасоўскага (Менск)|прасп. Ракасоўскага]], д. 49). На 2016 г. на ўзроўні раёну мелі ўлік: 28 [[Грамадзкае аб’яднаньне|грамадзкіх аб’яднаньняў]], зь іх 2 {{Артыкул у іншым разьдзеле|Прафэсійны саюз|прафэсійныя саюзы|en|Trade union}} і 2 [[Палітычная партыя|палітычныя партыі]]; 4 камітэты тэрытарыяльнага грамадзкага [[Мясцовае самакіраваньне|самакіраваньня]] і 9 саветаў грамадзкіх пунктаў аховы правапарадку. У [[Рэспубліканская каардынацыйная рада кіраўнікоў палітычных партыяў і грамадзкіх аб’яднаньняў|Каардынацыйную раду кіраўнікоў грамадзкіх аб’яднаньняў і палітычных партыяў]] (КРКГАПП) уваходзілі прадстаўнікі 19 грамадзкіх аб’яднаньняў, у тым ліку 2 прафсаюзаў ([[Фэдэрацыя прафсаюзаў Беларусі]] і Прафсаюз установаў адукацыі) і [[Камуністычная партыя Беларусі|Камуністычнай партыі Беларусі]]. Таксама на ўліку стаялі 624 першасныя суполкі грамадзкіх аб’яднаньняў, зь якіх 266 (42,6%) належалі да прафсаюзаў. У лік 5 найбольшых паводле колькасьці ўдзельнікаў грамадзкіх аб’яднаньняў, усе зь якіх апынуліся ў складзе КРКГАПП, уваходзілі: 1) [[Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа]] (48 суполак з 27410 сябрамі; 28,1% насельніцтва раёну); 2) [[Беларускае грамадзкае аб’яднаньне вэтэранаў]] (23 суполкі з 15225 сябрамі; 15,6% насельніцтва); 3) [[Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі]] (90 суполак з 9480 сябрамі; 9,7% насельніцтва); 4) [[Добраахвотнае таварыства садзейнічаньня арміі, авіяцыі і флёту Рэспублікі Беларусь]] (96 суполак з 7090 сябрамі і 137 [[Юрыдычная асоба|юрыдычнымі асобамі]]; 7,3% насельніцтва); 5) «[[Белая Русь (грамадзкая арганізацыя)|Белая Русь]]» (89 суполак з 2457 сябрамі; 2,5% насельніцтва). == Мінуўшчына == 8 красавіка 1977 г. Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР зацьвердзіў Указ № 1159-ІХ «Аб утварэньні Маскоўскага і Партызанскага раёнаў у г. Менску»<ref name="з">{{Артыкул|аўтар=[[Павал Берасьнеў]].|загаловак=«Галоўная пэрспэктыва для разьвіцьця Партызанскага раёна — асваеньне новых тэрыторыяў»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=95550|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=5 красавіка 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-04-05 66 (27181)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/95558/5kras-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. Партызанскі раён утварылі на ўсходзе Менску ў гонар [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі|савецкага партызанскага руху ў Беларусі]] 1941—1944 гг. падчас [[ВАВ|Нямецка-савецкай вайны]]. У склад раёну ўвайшлі 4 мікрараёны Менску: Дражня і Сьляпянка, якія з 1959 г. належалі да [[Заводзкі раён (Менск)|Сталінскага раёна Менска]] (з 1961 г. Заводзкі раён Менску); мікрараён Трактаразаводзкі пасёлак, які ў 1946 г. таксама ўлучылі ў Сталінскі раён Менску (з 1961 г. Заводзкі раён Менску); мікрараён Захарава-Пуліхава, які да 1923 г. называўся [[Архірэйская Слабодка|Архірэйскай Слабодкай]] (да 1947 г. Пуліхава). На 1983 г. насельніцтва раёну складала каля 114 тыс. жыхароў. Плошча раёну 2227 га, зь іх 77,2 га (3,5%) зялёных насаджэньняў. Агульная плошча жыльлёвага фонду складала каля 1,5 млн [[м²]]. У межах раёну знаходзіліся 16 прамысловых (аўтаматычных лініяў, інструмэнтальны, [[Менскі маторны завод|маторны]], [[Крыніца (бровар)|піўны № 2]], [[Менскі трактарны завод|трактарны]], шасьцерняў, хлебапрадуктаў, [[Менскі электратэхнічны завод|электратэхнічны]]) і 3 будаўнічых прадпрыемствы (управа «Менскмэтрабуд», трэсты № 15 «Спэцбуд» і «Белдарбуд»), 4 навукова-дасьледчыя інстытуты (Беларускі геолягавыведкавы, Беларускі каструктарска-тэхналягічны гарадзкой гаспадаркі), 2 спэцыяльныя канструктарскія бюро (аўтаматычных лініяў, унівэрсальных абганяльных [[трактар]]оў), [[Менскі дзяржаўны лінгвістычны ўнівэрсытэт|пэдагагічны інстытут замежных моваў]], 4 тэхнікумы (архітэктурна-будаўнічы, завочны, машынабудаўнічы і энэргетычны), 5 прафэсійна-тэхнічных вучэльняў. Таксама працавалі дзіцячая музычная школа, дзіцячая хакейная школа [[Юнацтва-Менск|«Юнацтва»]], 11 сярэдніх агульнаадукацыйных школ, 2 школы працоўнай моладзі, 2 школы-інтэрнаты і 8 дзіцячых садкоў. Дзейнічалі 6-я клінічная [[лякарня]], 3 паліклінікі для дарослых і 2 дзіцячыя паліклікнікі, мэдычная частка [[МТЗ]], 39 пунктаў аховы здароўя на прамысловых прадпрыемствах, ва ўстановах і вучэльнях, 6 [[аптэка]]ў і аптэкарская [[крама]]. Таксама ў раёне месьціліся 4 [[Бібліятэка|бібліятэкі]] і 4 кінатэатры («Зьмена», «Іскра», «Мір», «Усход»), 2 Палацы культуры (МТЗ і Беларускага таварыства глухіх), [[Беларускі дзяржаўны цырк]], [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Менск)|дзіцячы парк імя Горкага]], Дом літаратара і плянэтары. Дзейнічалі [[стадыён]], 2 [[басэйн]]ы, крытая коўзанка, 62 прадпрыемствы побытавага абслугоўваньня, 81 крама, 146 страўняў (зь іх рэстараны «Колас» і «Лета», 5 [[кавярня]]ў і 2 [[кактэйль]]-[[бар]]ы). У 1987 г. у склад Партызанскага раёну Менску ўлучылі вёску Сь''ц''япянка, якая дагэтуль належала да [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёналускага]] сельсавета (Менскі раён) і ў выніку стала 5-м мікрараёнам. У 2011 г. прадпрыемствы Партызанскага раёну далі звыш 25% аб’ёму агульнай прамысловай вытворчасьці Менску, што зрабіла раён найбольшым прамысловым у сталіцы. [[Рэнтабэльнасьць]] продажаў прадпрыемствамі раёну вырасла да 15,7%. Прамысловая вытворчасьць вырасла ў 2011 г. да $53,1 тыс. на работніка параўнальна з $46,3 тыс. на работніка ў 2010 годзе. Экспарт тавараў за 2011 г. вырас на 46,9% (%461,7 млн) да $1,4 млрд. Сальда зьнешняга гадлю за 2011 г. стала станоўчым у памеры $75,5 млн замест адмоўнага ў 2010 г. у памеры $118,1 млн. Удзельная вага экспарту ў аб’ёме прамысловай вытворчасьці вырасла да 64,8%. Удзельная вага прыватных прадпрыемстваў склала 5,5% у аб’ёме экспарту раёну і 44,8% у аб’ёме [[імпарт]]у<ref name="з"/>. [[Файл:Sciklieva reserve (Belarus, June 2020) 12.jpg|значак|270пкс|Заказьнік «[[Сьціклева]]» ў межах Партызанскага раёну (2020 год)]] 26 сакавіка 2012 г. А.Лукашэнка падпісаў Указ № 141 «Аб зьмене межаў г. Менска і Менскага раёну», якім улучыў у Партызанскі раён Менску 4095,0812 [[гектар]]аў зямельных участкаў [[Менскі раён|Менскага раёна]] ([[Калодзішчанскі сельсавет]]). Улучаныя ўчасткі належалі 9 [[Фізычная асоба|фізычным асобам]] (1,7031 га; 0,04%), у тым ліку 2 [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальным прадпрымальнікам]] (0,4103 га), і 41 [[Юрыдычная асоба|юрыдычнай асобе]] (4093,3781 га; 99,96%). На 10 найбольшых улучаных участкаў прыпадала 99,09% улучаных земляў (4057,8275 га): 1) прадпрыемства «Менская лесапаркавая гаспадарка» (3270,2187 га; 79,86%); 2) «Менская эксплёатацыйная ўправа [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|ўзброеных сілаў]]» (432,8372 га; 10,57%); 3) [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] (163,7735 га; 4,00%); 4) Аварыйна-ратавальная ўстанова «Авіяцыя» [[Міністэрства па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь]] (142,3218 га; 3,47%); 5) [[Аб’яднаны інстытут машынабудаваньня]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (20,0131 га; 0,49%); 6) прадпрыемства «Менскае аддзяленьне [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]]» (10,2463 га; 0,25%); 7) [[таварыства з дадатковай адказнасьцю]] «Белпрамбуд» (7,5070 га; 0,18%); 8) [[таварыства з абмежаванай адказнасьцю]] «ЛТВ» (3,8916 га; 0,10%); 9) [[ТАА]] «Адэльфіна» (3,7876 га; 0,09%); 10) гаражна-будаўнічы [[каапэратыў]] «Віраж» (3,2307 га; 0,08%)<ref>{{Артыкул|аўтар=А.Лукашэнка.|загаловак=Указ прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад 26 сакавіка 2012 г. № 141 «Аб зьмене межаў г. Менска і Менскага раёна»|арыгінал=Указ президента Республики Беларусь от 26 марта 2012 г. № 141 «Об изменении границ г. Минска и Минского района»|спасылка=http://www.pravo.by/pdf/2012-37/2012-37(009-013).pdf|мова=ru|выданьне=Нацыянальны рэестар прававых актаў Рэспублікі Беларусь|тып=|год=2 красавіка 2012|нумар=[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=4061&p0=2012&p1=37 37]|старонкі=11-12|issn=}}</ref>. У выніку далучэньня земляў былога палігона каля Калодзішчаў, якія назвалі «Зялёным Борам», раён стаўся найбольшым у Менску паводле плошчы і ўлучыў у свой склад заказьнік «[[Сьціклева]]». На красавік 2012 г. у раёне налічвалася звыш 32 [[м²]] зялёных насаджэньняў на аднаго жыхара, што было найвышэйшым паказьнікам сярод раёнаў сталіцы. У раёне пражывалі звыш 98 тыс. чалавек, што рабіла яго найменш населеным у Менску<ref name="з"/>. === Кіраўнікі === * [[Аляксандар Бачыла]] (25 красавіка 1977 — 7 сьнежня 1983) * [[Аляксандар Герасіменка]] (8 сьнежня 1983 — 9 верасьня 1986) * [[Тамара Дудко]] (25 верасьня 1986 — 31 ліпеня 1989) * [[Міхаіл Матусевіч]] (21 верасьня 1989 — 10 лістапада 1997) * [[Станіслаў Буко]] (24 лістапада 1997 — 26 лістапада 2001) * [[Пётар Сямашка]] (1 лютага 2002 — 6 жніўня 2004) * [[Леанід Голуб]] (30 жніўня 2004 — 15 красавіка 2011) * [[Андрэй Галь]] (18 красавіка 2011 — 31 верасьня 2012) * [[Аляксандар Крэпак]] (1 кастрычніка 2012 — 15 кастрычніка 2014) * [[Дзяніс Аўсяньнікаў]] (з 16 кастрычніка 2014 г.) == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1977 годзе]] ktr8kpsw2z6od4j3zqeq22opvkixt4g 2696854 2696838 2026-10-15T16:48:08Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2696838|2696838]] удзельніка [[Special:Contributions/Summershell67|Summershell67]] ([[User talk:Summershell67|гутаркі]]) ужо даўно ў гэтым разьдзеле Вікіпэдыі на ўзор ангельскай вэрсіі сьцягі ў параметрах у шаблёнах-картках пажадана не выкарыстоўваць, каб не рабіць іх грувасткімі 2696854 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Партызанскі раён |Назва ў родным склоне = Партызанскага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = |Сьцяг =Flag of Partyzanski district.gif |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Дражня (мікрараён)|Дражня]] * Захарава-Пуліхава * [[Сьляпянка (мікрараён)|Сьляпянка]] * [[Сьцяпянка (мікрараён)|Сьцяпянка]] * [[Трактаразаводзкі пасёлак]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|8|4|1977|1}} |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Дзяніс Аўсяньнікаў]] |Назва пасады кіраўніка = Старшыня Адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = 97 592 |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = 9 |Нацыянальны склад = 76% [[беларусы]] |Канфэсійны склад = |Плошча = 64,6 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Partyzanski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Партызанскі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://part.gov.by |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = #DEE3FA |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Партызанскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у на ўсходзе гораду. Насельніцтва раёну складае 97,592 чалавек (перапіс 2009), беларусы — 76 %. Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную назву, утвораную [[камуністы|камуністамі]] без уліку мясцовых тапанімічных традыцыяў<ref name="viacorka"/>. Месьціцца між вуліцамі Фр.Скарыны, Філімонава, Сталетава, [[Вуліца Казлова (Менск)|Казлова]], [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэктам Незалежнасьці]], вуліцамі Чырвонаармейскай, [[Вуліца Пуліхава (Менск)|Пуліхава]], [[Партызанскі праспэкт (Менск)|Партызанскім праспэктам]], вуліцамі [[Вуліца Ванеева (Менск)|Ванеева]], [[Вуліца Ваўпшасава (Менск)|Ваўпшасава]], Радыяльнай і Пераходнай. Асноўныя магістралі: вуліцы Казлова, Ванеева, Ваўпшасава, Радыяльная і праспэкт Незалежнасьці. Па тэрыторыі раёну працякае рака [[Сьвіслач (басэйн Дняпра)|Сьвіслач]] і [[Сьляпянская водная сыстэма]]. Адміністрацыя раёну месьціцца па вул. Захарава, д. 53. На 2016 г. у раёне налічвалася 86 вуліцаў і 5 мікрараёнаў: Дражня, Захарава-Пуліхава, Сь''л''япянка, Сь''ц''япянка і [[Трактаразаводзкі пасёлак]]. == Эканоміка == Адзін з двух самых прамыслова разьвітых раёнаў гораду. Яго доля ў агульным аб’ёме выпуску прамысловай прадукцыі перавышае 20 %. Буйнейшыя прадпрыемствы: [[Менскі трактарны завод]], [[Менскі маторны завод]], [[Белкамунмаш]], [[Менскі электратэхнічны завод]], [[Слодыч (прадпрыемства)|Слодыч]]. На 2016 г. раён налічваў 23 прамысловых прадпрыемствы: ААТ «[[Белгіпс]]», ААТ «[[Белгран]]», ААТ «[[Белкамунмаш]]», ААТ «[[Белсувязьбуд]]», ДП «[[Жылкамплект]]», ААТ «[[Завод зборнага жалезабэтона № 1]]», ААТ «[[Крыніца (бровар)|Крыніца]]», ЗП «[[Іссофт Салюшнз]]», ААТ «[[Менскі завод аўтаматычных лініяў]]», ААТ «[[Менскі завод пеністых вінаў]]», [[Менскі завод тэхналягічных мэталаканструкцыяў]] ААТ «[[Прамтэхмантаж]]», ААТ «[[Менскі завод шасьцерняў]]», ААТ «[[Менскі інструмэнтальны завод]]», ААТ «[[Менскі камбінат хлебапрадуктаў]]», ААТ «[[Менскі малочны завод № 1]]», ААТ «[[Менскі маторны завод]]», ААТ «[[Менскі трактарны завод]]», ААТ «[[Менскі электратэхнічны завод]]», УП «[[Менскмэтрабуд]]», ААТ «[[Менскмэтрапраект]]», УП «[[Мінатор-Сэрвіс (прадпрыемства)|Мінатор-Сэрвіс]]», ЗП «[[Самсалюшнз]]», ААТ «Кандытарская фабрыка "[[Слодыч]]"». Працавалі 3 аддзяленьні 3 банкаў: [[ААТ]] «ААБ "[[Беларусбанк]]"» (філіял № 522; [[Вуліца Даўгабродзкая (Менск)|вул. Даўгабродзкая]], д. 1), [[ЗАТ]] «[[Ідэя Банк]]» ([[Вуліца Зьмітрака Бядулі (Менск)|вул. Зьмітрака Бядулі]], д. 11) і ААТ «[[Банк Масква-Менск|Банк „Масква-Менск“]]» (вул. Даўгабродзкая, д. 6/1). Таксама дзейнічалі прадпрыемства «Менскае спэцыяльнае канструктарскае бюро аўтаматычных лініяў» (вул. Даўгабродзкая, д. 16) і 2 дасьледчыя ўстановы: * Інстытут прыродакарыстаньня (вул. Фр.Скарыны, д. 10) [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], заснаваны ў 1930 г. як Інстытут [[торф]]а і пераназваны ў 1990 г. у Інстытут праблемаў выкарыстаньня прыродных рэсурсаў і экалёгіі (да 2008 г.); * прадпрыемства «Навукова-вытворчы цэнтар [[Геалёгія|геалёгіі]]» (вул. Купрэвіча, д. 10) [[Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь]], заснаваны 1 кастрычніка 1927 г. як Інстытут геалягічных навук і перайменаваны ў 1933 г. у Інстытут геалёгіі і гідрагеалёгіі, у 1938 г. у Інстытут геалёгіі, у 1945 г. зноў у {{Артыкул у іншым разьдзеле|Інстытут геалягічных навук НАН Беларусі|Інстытут геалягічных навук|be|Інстытут геалагічных навук НАН Беларусі}}, у студзені 1970 г. у Беларускі навукова-дасьледчы геолягавыведкавы інстытут (да 19 ліпеня 2013 г.). == Перавозкі == На 2016 г. у раёне дзейнічалі [[Менскі аўтобус|аўтобусныя]], [[Менскі тралейбус|тралейбусныя]] і [[Менскі трамвай|трамвайныя]] маршруты, [[Менскі мэтрапалітэн]], маршрутныя [[таксі]], 2 станцыі (Менск-Усходні і Сьцяпянка) і 2 прыпынкі (Трактарны і Таварны Двор) Аршанскага напрамку [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]], аэрадром «Ліпкі». == Адукацыя == На 2016 г. у раёне налічвалася 29 дзіцячых садкоў, зь іх 8 належалі Менскаму трактарнаму заводу: установы дашкольнай адукацыі № 2, 10, 26, 34, 50, 57, 59, 95, 107, 120, 144, 155, 159, 164, 169, 186, 194, 197, 227, 231, 239, 242, 257, 260, 271, 442, 543, 566 і 569. Працавала 14 сярэдніх агульнаадукацыйных школ: 11 сярэдніх школ — № 10, 22, 69, 72, 86, 87, 108, 133, 182, 183 і 223; 2 гімназіі — № 5 (вул. Мендзялеева, д. 14) і 7 ([[Вуліца Захарава (Менск)|вул. Захарава]], д. 58); спэцыяльная агульнаадукацыяная [[школа-інтэрнат]] № 13 для дзяцей з парушэньнем [[слых]]у (вул. Ваўпшасава, д. 23). Дадатковую адукацыю прапаноўвалі 6 установаў: 2 дзіцячыя школы мастацтваў — музычная № 3 імя [[Фрыдэрык Шапэн|Фрыдэрыка Шапэна]] ([[Вуліца Шчарбакова (Менск)|вул. Шчарбакова]], д. 4) і харэаграфічная № 2 (вул. Захарава, д. 50б); Сацыяльна-пэдагагічны цэнтар (вул. Грыцаўца, д. 4), Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі (вул. Уральская, д. 11а), Цэнтар дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі «Вікторыя» (вул. Уральская, д. 41) і Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі (вул. Казлова, д. 19). Сярэднюю адмысловую адукацыю забясьпечвалі 3 ліцэі: № 3 машынабудаваньня (вул. Халмагорская, д. 63), № 13 будаўніцтва (вул. Ваўпшасава, д. 29) і № 14 дрэваапрацоўчай вытворчасьці і транспартнага абслугоўваньня (вул. Ваўпшасава, д. 15). Прафэсійна-тэхнічную адукацыю ажыцьцяўлялі прыватны Менскі каледж [[прадпрымальніцтва]] (вул. Уруцкая, д. 21в) і 7 дзяржаўных [[каледж]]аў: 1) {{Артыкул у іншым разьдзеле|Менскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы каледж|архітэктурна-будаўнічы|ru|Минский государственный архитектурно-строительный колледж}} (вул. Зьм.Бядулі, д. 7; філіял [[БНТУ]]); 2) будаўніцтва і камунальнай гаспадаркі; 3) [[Менскі каледж мантажных і пад’ёмна-транспартных работаў|мантажных і пад’ёмна-транспартных работаў]]; 4) машынабудаўнічы; 5) мэдычны; 6) сучасных тэхналёгіяў у машынабудаваньні і аўтасэрвісе (філіял [[Рэспубліканскі інстытут прафэсійнай адукацыі|Рэспубліканскага інстытуту прафэсійнай адукацыі]]); 7) энэргетычны. На 2022 год у раёне месьціліся 4 [[Вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшыя навучальныя ўстановы]] (ВНУ): [[Акадэмія нацыянальнай бясьпекі Беларусі]] (вул. Зьмітрака Бядулі, д. 2), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі||be|Вышэйшы дзяржаўны каледж сувязі}} (вул. Фр.Скарыны, д. 8/2), [[Менскі дзяржаўны лінгвістычны ўнівэрсытэт]] (вул. Захарава, д. 21) і [[Міжнародны дзяржаўны экалягічны інстытут імя А. Дз. Сахарава|Міжнародны дзяржаўны экалягічны інстытут]] [[БДУ]] (вул. Даўгабродзкая, д. 23). Таксама па вул. Багратыёна, д. 85 знаходзіцца Сьледча-экспэртны факультэт [[Акадэмія МУС Беларусі|Акадэміі МУС Беларусі]]. == Адпачынак == На 2016 г. у межах раёну месьціліся: [[Беларускі дзяржаўны цырк]] (прасп. Незалежнасьці, д. 32), кінатэатар «Мір» (вул. Казлова, д. 4а); [[Мэмарыяльны музэй-майстэрня Заіра Ісакавіча Азгура]] (вул. Азгура, д. 8); 2 паркі — [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Менск)|Цэнтральны дзіцячы імя Максіма Горкага]] і Антонаўскі; 3 [[сквер]]ы — імя [[Сымон Балівар|Сымона Балівара]], Садружнасьці і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўген Клумаў|Яўгена Клумава|be|Яўген Уладзіміравіч Клумаў}}; 2 Палацы культуры — імя {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Шарко|Мікалая Шарка|ru|Шарко, Николай Филиппович}} (вул. Уральская, д. 3) [[Беларускае таварыства глухіх|Беларускага таварыства глухіх]] і філіяла «Культсэрвіс» (вул. Даўгабродзкая, д. 24) ААТ «[[МТЗ]]»; 4 бібліятэкі — № 5, 6 і 8 імя Максіма Багдановіча (вул. Даўгабродзкая, д. 12/2), Навукова-пэдагагічная (вул. Захарава, д. 59) [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]]; рэстаран у [[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|сядзібе Ваньковічаў]] (вул. Філімонава, д. 24). На тэрыторыі раёну працавалі: Фізкультурна-аздараўленчы цэнтар (зав. Уральскі, д. 9), пункт праката на лыжаролернай трасе (вул. Ваўпшасава, д. 46), 2 спэцыялізаваныя {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзіцяча-юнацкая спартовая школа|дзіцяча-юнацкія спартовыя школы|ru|Детско-юношеская спортивная школа}} алімпійскага рэзэрва (СДЮСШАР) — [[тэніс]]а (зав. Казлова, д. 15) і [[Сучаснае пяціборства|сучаснага пяціборства]] (вул. Сталетава, д. 1); крытыя тэнісныя корты (вул. Сталетава, д. 1а) ААТ «Менскі завод ацяпляльнага абсталяваньня». Дзейнічалі 2 прафэсійныя спартовыя клюбы: баскетбольны «[[Цмокі-Менск]]» (вул. Уральская, д. 3а) і хакейны «[[Юнацтва-Менск]]» (вул. Першамайская, д. 3). Падарожжы для адпачынку ладзіліся 23 адпаведнымі прадпрыемствамі раёну. == Ахова здароўя == На 2016 г. у раёне дзейнічала 12 установаў [[Ахова здароўя|аховы здароўя]]: 2 [[Лякарня|лякарні]] — 6-я гарадзкая клінічная (вул. Уральская, д. 5) і паліятыўнага догляду «Госьпіс» (вул. Стаханаўская, д. 19); падстанцыя хуткай мэдычнай дапамогі (вул. Захарава, д. 52, корп. 1); 4 паліклінікі — 9-я гарадзкая (вул. Шчарбакова, д. 1), 14-я цэнтральная раённая ([[Вуліца Фролікава (Менск)|вул. Фролікава]], д. 2), 9-я гарадзкая дзіцячая (вул. Фролікава, д. 2) і 9-я стаматалягічная (вул. Захарава, д. 52, корп. 2); Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтар (РНПЦ) нэўралёгіі і [[Нэўрахірургія|нэўрахірургіі]] (вул. Фр.Скарыны, д. 24) [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]], заснаваны 25 жніўня 1924 г. як Беларускі дзяржаўны інстытут фізыятэрапіі і перайменаваны ў 1930 г. у Дзяржаўны інстытут фізыятэрапіі, артапэдыі і нэўралёгіі, у 1946 г. у Дзяржаўны навукова-дасьледчы інстытут (НДІ) фізыятэрапіі і нэўралёгіі, у 1949 г. у Беларускі НДІ нэўралёгіі, нэўрахірургіі і фізыятэрапіі (да 1 кастрычніка 2005 г.); клінічны радзільны дом Менскай вобласьці; 2 мэдыка-санітарныя часткі Менскага маторнага завода і Менскага трактарнага завода; Цэнтар [[Гігіена|гігіены]] і [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]]. На ўліку ў паліклініках стаяла 79,7 тыс. (82,6%) жыхароў раёну, зь іх 65 тыс. дарослых і 14,7 тыс. дзяцей. == Органы ўлады і аб’яднаньні == На 2016 г. на тэрыторыі раёну знаходзіліся 5 органаў мясцовай улады: Аддзел надзвычайных сытуацыяў (вул. Багратыёна, д. 64), Вайсковы камісарыят (зав. Стаханаўскі, д. 3), Інспэкцыя падаткаў і збораў (вул. Фролікава, д. 9), Пракуратура (зав. Стаханаўскі, д. 37) і Ўправа ўнутраных справаў (зав. Стаханаўскі, д. 5). Суд месьціўся ў [[Маскоўскі раён (Менск)|Маскоўскім раёне]] на захадзе Менску (вул. Сямашкі, д. 33), Экспэртна-крыміналісты аддзел — у [[Ленінскі раён (Менск)|Ленінскім раёне]] на поўдні сталіцы ([[Праспэкт Ракасоўскага (Менск)|прасп. Ракасоўскага]], д. 49). На 2016 г. на ўзроўні раёну мелі ўлік: 28 [[Грамадзкае аб’яднаньне|грамадзкіх аб’яднаньняў]], зь іх 2 {{Артыкул у іншым разьдзеле|Прафэсійны саюз|прафэсійныя саюзы|en|Trade union}} і 2 [[Палітычная партыя|палітычныя партыі]]; 4 камітэты тэрытарыяльнага грамадзкага [[Мясцовае самакіраваньне|самакіраваньня]] і 9 саветаў грамадзкіх пунктаў аховы правапарадку. У [[Рэспубліканская каардынацыйная рада кіраўнікоў палітычных партыяў і грамадзкіх аб’яднаньняў|Каардынацыйную раду кіраўнікоў грамадзкіх аб’яднаньняў і палітычных партыяў]] (КРКГАПП) уваходзілі прадстаўнікі 19 грамадзкіх аб’яднаньняў, у тым ліку 2 прафсаюзаў ([[Фэдэрацыя прафсаюзаў Беларусі]] і Прафсаюз установаў адукацыі) і [[Камуністычная партыя Беларусі|Камуністычнай партыі Беларусі]]. Таксама на ўліку стаялі 624 першасныя суполкі грамадзкіх аб’яднаньняў, зь якіх 266 (42,6%) належалі да прафсаюзаў. У лік 5 найбольшых паводле колькасьці ўдзельнікаў грамадзкіх аб’яднаньняў, усе зь якіх апынуліся ў складзе КРКГАПП, уваходзілі: 1) [[Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа]] (48 суполак з 27410 сябрамі; 28,1% насельніцтва раёну); 2) [[Беларускае грамадзкае аб’яднаньне вэтэранаў]] (23 суполкі з 15225 сябрамі; 15,6% насельніцтва); 3) [[Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі]] (90 суполак з 9480 сябрамі; 9,7% насельніцтва); 4) [[Добраахвотнае таварыства садзейнічаньня арміі, авіяцыі і флёту Рэспублікі Беларусь]] (96 суполак з 7090 сябрамі і 137 [[Юрыдычная асоба|юрыдычнымі асобамі]]; 7,3% насельніцтва); 5) «[[Белая Русь (грамадзкая арганізацыя)|Белая Русь]]» (89 суполак з 2457 сябрамі; 2,5% насельніцтва). == Мінуўшчына == 8 красавіка 1977 г. Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР зацьвердзіў Указ № 1159-ІХ «Аб утварэньні Маскоўскага і Партызанскага раёнаў у г. Менску»<ref name="з">{{Артыкул|аўтар=[[Павал Берасьнеў]].|загаловак=«Галоўная пэрспэктыва для разьвіцьця Партызанскага раёна — асваеньне новых тэрыторыяў»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=95550|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=5 красавіка 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-04-05 66 (27181)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/95558/5kras-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. Партызанскі раён утварылі на ўсходзе Менску ў гонар [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі|савецкага партызанскага руху ў Беларусі]] 1941—1944 гг. падчас [[ВАВ|Нямецка-савецкай вайны]]. У склад раёну ўвайшлі 4 мікрараёны Менску: Дражня і Сьляпянка, якія з 1959 г. належалі да [[Заводзкі раён (Менск)|Сталінскага раёна Менска]] (з 1961 г. Заводзкі раён Менску); мікрараён Трактаразаводзкі пасёлак, які ў 1946 г. таксама ўлучылі ў Сталінскі раён Менску (з 1961 г. Заводзкі раён Менску); мікрараён Захарава-Пуліхава, які да 1923 г. называўся [[Архірэйская Слабодка|Архірэйскай Слабодкай]] (да 1947 г. Пуліхава). На 1983 г. насельніцтва раёну складала каля 114 тыс. жыхароў. Плошча раёну 2227 га, зь іх 77,2 га (3,5%) зялёных насаджэньняў. Агульная плошча жыльлёвага фонду складала каля 1,5 млн [[м²]]. У межах раёну знаходзіліся 16 прамысловых (аўтаматычных лініяў, інструмэнтальны, [[Менскі маторны завод|маторны]], [[Крыніца (бровар)|піўны № 2]], [[Менскі трактарны завод|трактарны]], шасьцерняў, хлебапрадуктаў, [[Менскі электратэхнічны завод|электратэхнічны]]) і 3 будаўнічых прадпрыемствы (управа «Менскмэтрабуд», трэсты № 15 «Спэцбуд» і «Белдарбуд»), 4 навукова-дасьледчыя інстытуты (Беларускі геолягавыведкавы, Беларускі каструктарска-тэхналягічны гарадзкой гаспадаркі), 2 спэцыяльныя канструктарскія бюро (аўтаматычных лініяў, унівэрсальных абганяльных [[трактар]]оў), [[Менскі дзяржаўны лінгвістычны ўнівэрсытэт|пэдагагічны інстытут замежных моваў]], 4 тэхнікумы (архітэктурна-будаўнічы, завочны, машынабудаўнічы і энэргетычны), 5 прафэсійна-тэхнічных вучэльняў. Таксама працавалі дзіцячая музычная школа, дзіцячая хакейная школа [[Юнацтва-Менск|«Юнацтва»]], 11 сярэдніх агульнаадукацыйных школ, 2 школы працоўнай моладзі, 2 школы-інтэрнаты і 8 дзіцячых садкоў. Дзейнічалі 6-я клінічная [[лякарня]], 3 паліклінікі для дарослых і 2 дзіцячыя паліклікнікі, мэдычная частка [[МТЗ]], 39 пунктаў аховы здароўя на прамысловых прадпрыемствах, ва ўстановах і вучэльнях, 6 [[аптэка]]ў і аптэкарская [[крама]]. Таксама ў раёне месьціліся 4 [[Бібліятэка|бібліятэкі]] і 4 кінатэатры («Зьмена», «Іскра», «Мір», «Усход»), 2 Палацы культуры (МТЗ і Беларускага таварыства глухіх), [[Беларускі дзяржаўны цырк]], [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Менск)|дзіцячы парк імя Горкага]], Дом літаратара і плянэтары. Дзейнічалі [[стадыён]], 2 [[басэйн]]ы, крытая коўзанка, 62 прадпрыемствы побытавага абслугоўваньня, 81 крама, 146 страўняў (зь іх рэстараны «Колас» і «Лета», 5 [[кавярня]]ў і 2 [[кактэйль]]-[[бар]]ы). У 1987 г. у склад Партызанскага раёну Менску ўлучылі вёску Сь''ц''япянка, якая дагэтуль належала да [[Зялёны Луг (мікрараён)|Зялёналускага]] сельсавета (Менскі раён) і ў выніку стала 5-м мікрараёнам. У 2011 г. прадпрыемствы Партызанскага раёну далі звыш 25% аб’ёму агульнай прамысловай вытворчасьці Менску, што зрабіла раён найбольшым прамысловым у сталіцы. [[Рэнтабэльнасьць]] продажаў прадпрыемствамі раёну вырасла да 15,7%. Прамысловая вытворчасьць вырасла ў 2011 г. да $53,1 тыс. на работніка параўнальна з $46,3 тыс. на работніка ў 2010 годзе. Экспарт тавараў за 2011 г. вырас на 46,9% (%461,7 млн) да $1,4 млрд. Сальда зьнешняга гадлю за 2011 г. стала станоўчым у памеры $75,5 млн замест адмоўнага ў 2010 г. у памеры $118,1 млн. Удзельная вага экспарту ў аб’ёме прамысловай вытворчасьці вырасла да 64,8%. Удзельная вага прыватных прадпрыемстваў склала 5,5% у аб’ёме экспарту раёну і 44,8% у аб’ёме [[імпарт]]у<ref name="з"/>. [[Файл:Sciklieva reserve (Belarus, June 2020) 12.jpg|значак|270пкс|Заказьнік «[[Сьціклева]]» ў межах Партызанскага раёну (2020 год)]] 26 сакавіка 2012 г. А.Лукашэнка падпісаў Указ № 141 «Аб зьмене межаў г. Менска і Менскага раёну», якім улучыў у Партызанскі раён Менску 4095,0812 [[гектар]]аў зямельных участкаў [[Менскі раён|Менскага раёна]] ([[Калодзішчанскі сельсавет]]). Улучаныя ўчасткі належалі 9 [[Фізычная асоба|фізычным асобам]] (1,7031 га; 0,04%), у тым ліку 2 [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальным прадпрымальнікам]] (0,4103 га), і 41 [[Юрыдычная асоба|юрыдычнай асобе]] (4093,3781 га; 99,96%). На 10 найбольшых улучаных участкаў прыпадала 99,09% улучаных земляў (4057,8275 га): 1) прадпрыемства «Менская лесапаркавая гаспадарка» (3270,2187 га; 79,86%); 2) «Менская эксплёатацыйная ўправа [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|ўзброеных сілаў]]» (432,8372 га; 10,57%); 3) [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] (163,7735 га; 4,00%); 4) Аварыйна-ратавальная ўстанова «Авіяцыя» [[Міністэрства па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь]] (142,3218 га; 3,47%); 5) [[Аб’яднаны інстытут машынабудаваньня]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (20,0131 га; 0,49%); 6) прадпрыемства «Менскае аддзяленьне [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]]» (10,2463 га; 0,25%); 7) [[таварыства з дадатковай адказнасьцю]] «Белпрамбуд» (7,5070 га; 0,18%); 8) [[таварыства з абмежаванай адказнасьцю]] «ЛТВ» (3,8916 га; 0,10%); 9) [[ТАА]] «Адэльфіна» (3,7876 га; 0,09%); 10) гаражна-будаўнічы [[каапэратыў]] «Віраж» (3,2307 га; 0,08%)<ref>{{Артыкул|аўтар=А.Лукашэнка.|загаловак=Указ прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад 26 сакавіка 2012 г. № 141 «Аб зьмене межаў г. Менска і Менскага раёна»|арыгінал=Указ президента Республики Беларусь от 26 марта 2012 г. № 141 «Об изменении границ г. Минска и Минского района»|спасылка=http://www.pravo.by/pdf/2012-37/2012-37(009-013).pdf|мова=ru|выданьне=Нацыянальны рэестар прававых актаў Рэспублікі Беларусь|тып=|год=2 красавіка 2012|нумар=[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=4061&p0=2012&p1=37 37]|старонкі=11-12|issn=}}</ref>. У выніку далучэньня земляў былога палігона каля Калодзішчаў, якія назвалі «Зялёным Борам», раён стаўся найбольшым у Менску паводле плошчы і ўлучыў у свой склад заказьнік «[[Сьціклева]]». На красавік 2012 г. у раёне налічвалася звыш 32 [[м²]] зялёных насаджэньняў на аднаго жыхара, што было найвышэйшым паказьнікам сярод раёнаў сталіцы. У раёне пражывалі звыш 98 тыс. чалавек, што рабіла яго найменш населеным у Менску<ref name="з"/>. === Кіраўнікі === * [[Аляксандар Бачыла]] (25 красавіка 1977 — 7 сьнежня 1983) * [[Аляксандар Герасіменка]] (8 сьнежня 1983 — 9 верасьня 1986) * [[Тамара Дудко]] (25 верасьня 1986 — 31 ліпеня 1989) * [[Міхаіл Матусевіч]] (21 верасьня 1989 — 10 лістапада 1997) * [[Станіслаў Буко]] (24 лістапада 1997 — 26 лістапада 2001) * [[Пётар Сямашка]] (1 лютага 2002 — 6 жніўня 2004) * [[Леанід Голуб]] (30 жніўня 2004 — 15 красавіка 2011) * [[Андрэй Галь]] (18 красавіка 2011 — 31 верасьня 2012) * [[Аляксандар Крэпак]] (1 кастрычніка 2012 — 15 кастрычніка 2014) * [[Дзяніс Аўсяньнікаў]] (з 16 кастрычніка 2014 г.) == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1977 годзе]] jcqrd4pclkdoz1ndct6ysamiupvmi3h 0 88500 2696831 2696774 2026-10-15T15:45:03Z Summershell67 98737 /* */ 2696831 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Заводзкі раён |Назва ў родным склоне = Заводзкага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Mn zav.gif |Сьцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Чыжоўка (мікрараён Менску)|Чыжоўка]] * [[Ангарская (мікрараён)|Ангарская]] * [[Паўночны пасёлак (мікрараён Менску)|Паўночны пасёлак]] * [[Шабаны (мікрараён)|Шабаны]] * [[Малы Трасьцянец]] * [[Сосны]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|17|3|1938|1}} |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Аляксандар Дараховіч]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = беларуская, расейская |Насельніцтва = 238,798 |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = 3 |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 58 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = 219 |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Zavadski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Заводзкі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = [[UTC+3]] |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 17 |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = [[.by]] |Код аўтамабільных нумароў = 7 |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://zav.minsk.gov.by/ |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = #DEE3FA |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Заводзкі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у на паўднёвым усходзе гораду. Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную назву, утвораную [[камуністы|камуністамі]] без уліку мясцовых тапанімічных традыцыяў<ref name="viacorka"/>. Адзін з буйнейшых раёнаў гораду. Плошча раёну складае прыкладна 36 км². Насельніцтва раёну складае 238 798 чалавек (перапіс 2009). Уключае мікрараёны [[Чыжоўка (мікрараён Менску)|Чыжоўка]], [[Ангарская (мікрараён)|Ангарская]], [[Малы Трасьцянец]], [[Паўночны пасёлак (мікрараён Менску)|Паўночны пасёлак]], [[Шабаны (мікрараён)|Шабаны]], [[Сосны]]. Адміністрацыя раёну месьціцца па вул. Жылуновіча, д. 17. == Гісторыя == У 1930-я гады на паўднёва-ўсходняй ускраіне гораду, вядомай як Архіерэйскі гай, потым Чырвонае ўрочышча, пачынаюць будавацца прамысловыя прадпрыемствы. У гэты ж пэрыяд на тэрыторыі ўрочышча Благаўшчына (цяп. раён вуліцы [[вуліца Радыяльная (Менск)|Радыяльнай]], станцыі мэтро [[Аўтазаводзкая (станцыя мэтро, Менск)|Аўтазаводзкая]] і ТЭЦ-3) месьцілася адна з расстрэльных пляцовак, на якой адбываліся масавыя пакараньні [[Ёсіф Сталін|сталінскага]] рэжыму<ref>{{артыкул|аўтар=Кузняцоў І.|загаловак=цыт. па Корни белорусской политики. Кузнецов: история повторяется|арыгінал=|спасылка=http://telegraf.by/2011/10/korni-belorusskoi-politiki-kuznecov-istoriya-povtoryaetsya|аўтар выданьня=|выданьне=Telegraf.by|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2011|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}</ref>. У 1938 у Менску ствараюцца тры першыя раёны, гэтая тэрыторыя ўваходзіць у склад Сталінскага раёну. У 1944 Дзяржаўны камітэт абароны прыняў пастанову аб арганізацыі ў вызваленым Менску [[Менскі аўтамабільны завод|аўтазборачнага заводу]]. З 1945 году Сталінскі раён Менску пачаў разьвівацца ў якасьці прамысловага асяродку сталіцы [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]]. У 1948 пачынаецца будаўніцтва [[Менскі падшыпнікавы завод|Дзяржаўнага падшыпнікавага заводу]], у 1951 — першая прадукцыя. 2 лістапада 1961 Указам Прэзыдыюму [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савету БССР]] Сталінскі раён Менску перайменаваны ў Заводзкі. З 1964 г. пачалі забудоўваць мікрараён [[Чыжоўка (мікрараён)|Чыжоўка]], у склад якога пазьней увайшлі вёскі Красная Слабада і Карзюкі, Грэбелька, Дворышча і Зацішша<ref name="г"/>. У 1966 створанае Менскае вытворчае аб’яднаньне па выпуску цацак «Мір», у 1968 пабудаваны малочны камбінат, у 1974 — мясаперапрацоўчы завод. Узьведзеныя гасьцініца «Турыст» (1973), Палац культуры й тэхнікі Менскага аўтазаводу (1975), буйнейшы ў горадзе ўнівэрмаг «Беларусь» (1978). У гэтыя ж гады пабудаваная [[ЦЭЦ-3 (Менск)|ЦЭЦ-3]] і многія іншыя прадпрыемствы. У 1978 частка тэрыторыі раёну перадаецца ўтворанаму [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскаму раёну]]. У 1980-я — 1990-я актыўна забудоўваецца мікрараён [[Шабаны (мікрараён)|Шабаны]], спэцыялізацыя яго прадпрыемстваў — будаўнічая. 10 лістапада 1997 г. гарадзкі пасёлак [[Сосны]] ўключаны ў склад Заводзкага раёну. За 2011 год аб’ём экспарту тавараў з Заводзкага раёну вырас на 67,7% да $1699,9 млн, а экспарт паслуг — на 27,5% да $37,5 млн. У выніку адмоўнае сальда зьнешняга гандлю таварамі склала -$72,3 млн. Пагатоў сальда гандлю паслугамі склалася станоўчае ў памеры $18,7 млн. У раёне пабудавалі каля 30 000 [[м²]] жытла, частку якога ўзьвялі ААТ «[[Менскі аўтамабільны завод]]» («МАЗ») і ААТ «[[Менскі падшыпнікавы завод]]» («МПЗ») для сваіх супрацоўнікаў. На вуліцы Машынабудаўнікоў стварылі [[ТАА]] «Менскі гарадзкі тэхнапарк», які здаваў у арэнду 40 прадрыемствам 4 [[гектар]]ы агульнай плошчы ў будынках. На 2012 г. найбольшымі заводамі ў раёне былі: ААТ «[[Менскі аўтамабільны завод]]» («МАЗ»), ААТ «[[Менскі падшыпнікавы завод]]» («МПЗ»), ААТ «[[Менскі завод колавых цягачоў]]» («МЗКЦ»), ЗАТ «Завод аўтамабільных прычэпаў і кузавоў "МАЗ-Купава"», ААТ «[[Менскжалезабэтон]]», ААТ «[[Менскдрэў]]» і УП «[[Малочны гасьцінец|Гарадзкі малочны завод № 2]]». У [[Свабодная эканамічная зона|свабоднай эканамічнай зоне]] «Менск» дзейнічала звыш 100 прадпрыемстваў. Заводзкі раён вылучаўся сярод іншых раёнаў Менску найбольшым лікам прамысловых прадпрыемстваў. Сярод больш як 150 прадпрыемстваў раёну 56 былі прамысловымі. Заводзкі раён перавышаў па ўзроўні прамысловай вытворчасьці 2 усялякія іншыя раёны Менску, акрамя Партызанскага. Пагатоў машынабудаўнічыя прадпрыемствы складала 70% прамысловасьці раёну. Заводзкі раён быў 3-м паводле насельніцтва ў Менску. На раён прыпадала каля чвэрці аб’ёму прамысловасьці сталіцы. Таксама ў Заводзкім раёне працавалі 2 гіпэрмаркеты. Па ружы вятроў усе выкіды прамысловых прадпрыемстваў Менску ішлі на паўднёвы ўсход у бок Заводзкага раёну. Пагатоў звыш паловы выкідаў прыпадала на транспарт. Расьлінныя насаджэньні раёну ўлучалі [[Абалона|паплавы]] Безыменнага і Лошыцкага [[Ручай|ручаёў]], ручая Трасьцянка ў [[Шабаны (мікрараён)|Шабанах]], [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскага вадасховішча]], 2 паркі і алеі ўздоўж [[Ангарская (мікрараён)|Ангарскай]] вуліцы<ref>{{Артыкул|аўтар=Павал Берасьнеў.|загаловак=«У Чыжоўцы цяпер жыць лепш, чым у цэнтры»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98551|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=14 чэрвеня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-06-14 112 (27227)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/98574/14cher-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. === Кіраўнікі === * Андрэй Жагло (2012) * Аляксандар Дараховіч (2017) == Эканоміка == [[Файл:Angarskya tec3.jpg|thumb|[[Ангарская (мікрараён)|Ангарская]] й [[ТЭЦ-3 (Менск)|ТЭЦ-3]]]] Самы індустрыяльна разьвіты раён Менску. У раёне месьцяцца 33 прамысловыя прадпрыемствы, асноўная галіна — машынабудаваньне й мэталаапрацоўка: 19 прадпрыемстваў, сярод іх такія гіганты як [[Менскі аўтамабільны завод]], [[Менскі завод колавых цягачоў]], [[Менскі падшыпнікавы завод]]. У прамысловасьці, будаўніцтве, гандлі й бытавым абслугоўваньні занятыя звыш 75 тысячаў чалавек, у тым ліку ў галінах матэрыяльнай вытворчасьці 40 тысячаў чалавек. Сярэднемесячны аб’ём вытворчасьці складае 20% прамысловай вытворчасьці гораду. Пастаўкі прадукцыі на [[экспарт]] складаюць 30% экспарту гораду. На 2017 год найбольшымі прамысловымі прадпрыемствамі Заводзкага раёну былі: ААТ «[[Менскі аўтамабільны завод]]» (вул. Сацыялістычная, д. 2), ААТ «[[Менскі падшыпнікавы завод]]» (вул. Жылуновіча, д. 2), ААТ «[[Менскі завод колавых цягачоў]]» (Партызанскі прасп., д. 150), ТАА «Завод аўтамабільных прычэпаў і кузавоў "МАЗ-Купава"» (вул. Машынабудаўнікоў, д. 18), ААТ «[[Менскжалезабэтон]]» (вул. Кабушкіна, д. 66а), ААТ «[[Менскдрэў]]» (вул. Сацыялістычная, д. 20) і УП «[[Малочны гасьцінец]]» (Партызанскі прасп., д. 170). [[Свабодная эканамічная зона]] «Менск» улучала 142 прадпрыемствы раёну, зь іх найбольшымі былі: ТАА «[[Алютэх]]» (вул. Сяліцкага, д. 10), ЗАТ «Гідрадынаміка» (вул. Красіна, д. 169) — вытворца насосаў, ТАА «[[Унібокс]]» (вул. Сяліцкага, д. 9Б) — вытворца бляшанадрукаваных вырабаў і ТАА «Белізаліт» (вул. Сяліцкага, д. 19) — вытворца трубаў<ref name="г">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гісторыя раёну|спасылка=http://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/geograficheskoe-polozhenie-istorija-rajona|выдавец=Адміністрацыя Заводзкага раёну г. Менску|мова=ru|дата публікацыі=2017|дата доступу=3 студзеня 2018}}</ref>. Таксама ў Заводзкім раёне Менску месьціліся такія прадпрыемствы, як «[[Белэнэргазасьцярога]]», «[[Макродар]]» «[[Менскінтэркапс]]» і «[[Інстытут мяса-малочнай прамысловасьці]]» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. == Транспартная сыстэма == Асноўныя магістралі — [[Партызанскі праспэкт (Менск)|Партызанскі праспэкт]], вуліцы [[Вуліца Пляханава (Менск)|Пляханава]], [[Вуліца Ангарская (Менск)|Ангарская]], [[Вуліца Кабушкіна (Менск)|Кабушкіна]], [[Вуліца Ташкенцкая (Менск)|Ташкенцкая]]. 7 лістапада 1997 году былі адкрытыя станцыі 2-й лініі [[Менскі мэтрапалітэн|Менскага мэтрапалітэну]] «[[Партызанская (станцыя мэтро, Менск)|Партызанская]]» і «[[Аўтазаводзкая (станцыя мэтро, Менск)|Аўтазаводзкая]]», а ў 2001 годзе была адкрытая станцыя «[[Магілёўская (станцыя мэтро)|Магілёўская]]». Таксама раён злучаны зь іншымі раёнамі гораду з дапамогай [[Менскі аўтобус|аўтобусных]], [[Менскі тралейбус|тралейбусных]] і [[Менскі трамвай|трамвайных]] сетак. == Адукацыя == На тэрыторыі раёну месьцяцца: *ВНУ **[[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўнівэрсытэт]] **[[Менскі інстытут кіраваньня]] **[[Камандна-інжынэрны інстытут МНС Рэспублікі Беларусь]] **філіялы іншых навучальных установаў *сярэдне спэцыяльныя навучальныя ўстановы У раёне дзейнічаюць 35 агульнаадукацыйных школаў, уключаючы дзьве гімназіі. == Ахова здароўя == *4-я гарадзкая дзіцячая клінічная бальніца *5-я гарадзкая клінічная бальніца (у склад уваходзіць радзільны пакой) *10-я дзіцячая гарадзкая клінічная паліклініка *4-я гарадзкая клінічная стаматалягічная паліклініка *17 гарадзкая паліклініка *21 цэнтральная раённая паліклініка *22 гарадзкая паліклініка *22-я гарадзкая дзіцячая паліклініка *23-я гарадзкая дзіцячая паліклініка *36 гарадзкая паліклініка. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.mgtp.by/ ТАА «Менскі гарадзкі тэхнапарк»]{{ref-ru}} * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Электронныя звароты грамадзянаў|спасылка=http://zav.minsk.gov.by/obrashcheniya/elektronnye-obrashcheniya-grazhdan-i-yuridicheskikh-lits/elektronnye-obrashcheniya-grazhdan|выдавец=Адміністрацыя Заводзкага раёну г. Менску|дата публікацыі=2017|дата доступу=3 студзеня 2018}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1938 годзе]] qjpvs74ca9w78v7n3hbzdqa3azeu571 2696839 2696831 2026-10-15T16:03:21Z Summershell67 98737 /* */ 2696839 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Заводзкі раён |Назва ў родным склоне = Заводзкага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Mn zav.gif |Сьцяг = |Краіна = {{BLR}} |Гімн = |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Чыжоўка (мікрараён Менску)|Чыжоўка]] * [[Ангарская (мікрараён)|Ангарская]] * [[Паўночны пасёлак (мікрараён Менску)|Паўночны пасёлак]] * [[Шабаны (мікрараён)|Шабаны]] * [[Малы Трасьцянец]] * [[Сосны]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|17|3|1938|1}} |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Аляксандар Дараховіч]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = беларуская, расейская |Насельніцтва = 238,798 |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = 3 |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 58 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = 219 |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Zavadski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Заводзкі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = [[UTC+3]] |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 17 |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = [[.by]] |Код аўтамабільных нумароў = 7 |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://zav.minsk.gov.by/ |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = #DEE3FA |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Заводзкі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у на паўднёвым усходзе гораду. Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную назву, утвораную [[камуністы|камуністамі]] без уліку мясцовых тапанімічных традыцыяў<ref name="viacorka"/>. Адзін з буйнейшых раёнаў гораду. Плошча раёну складае прыкладна 36 км². Насельніцтва раёну складае 238 798 чалавек (перапіс 2009). Уключае мікрараёны [[Чыжоўка (мікрараён Менску)|Чыжоўка]], [[Ангарская (мікрараён)|Ангарская]], [[Малы Трасьцянец]], [[Паўночны пасёлак (мікрараён Менску)|Паўночны пасёлак]], [[Шабаны (мікрараён)|Шабаны]], [[Сосны]]. Адміністрацыя раёну месьціцца па вул. Жылуновіча, д. 17. == Гісторыя == У 1930-я гады на паўднёва-ўсходняй ускраіне гораду, вядомай як Архіерэйскі гай, потым Чырвонае ўрочышча, пачынаюць будавацца прамысловыя прадпрыемствы. У гэты ж пэрыяд на тэрыторыі ўрочышча Благаўшчына (цяп. раён вуліцы [[вуліца Радыяльная (Менск)|Радыяльнай]], станцыі мэтро [[Аўтазаводзкая (станцыя мэтро, Менск)|Аўтазаводзкая]] і ТЭЦ-3) месьцілася адна з расстрэльных пляцовак, на якой адбываліся масавыя пакараньні [[Ёсіф Сталін|сталінскага]] рэжыму<ref>{{артыкул|аўтар=Кузняцоў І.|загаловак=цыт. па Корни белорусской политики. Кузнецов: история повторяется|арыгінал=|спасылка=http://telegraf.by/2011/10/korni-belorusskoi-politiki-kuznecov-istoriya-povtoryaetsya|аўтар выданьня=|выданьне=Telegraf.by|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2011|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}</ref>. У 1938 у Менску ствараюцца тры першыя раёны, гэтая тэрыторыя ўваходзіць у склад Сталінскага раёну. У 1944 Дзяржаўны камітэт абароны прыняў пастанову аб арганізацыі ў вызваленым Менску [[Менскі аўтамабільны завод|аўтазборачнага заводу]]. З 1945 году Сталінскі раён Менску пачаў разьвівацца ў якасьці прамысловага асяродку сталіцы [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]]. У 1948 пачынаецца будаўніцтва [[Менскі падшыпнікавы завод|Дзяржаўнага падшыпнікавага заводу]], у 1951 — першая прадукцыя. 2 лістапада 1961 Указам Прэзыдыюму [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савету БССР]] Сталінскі раён Менску перайменаваны ў Заводзкі. З 1964 г. пачалі забудоўваць мікрараён [[Чыжоўка (мікрараён)|Чыжоўка]], у склад якога пазьней увайшлі вёскі Красная Слабада і Карзюкі, Грэбелька, Дворышча і Зацішша<ref name="г"/>. У 1966 створанае Менскае вытворчае аб’яднаньне па выпуску цацак «Мір», у 1968 пабудаваны малочны камбінат, у 1974 — мясаперапрацоўчы завод. Узьведзеныя гасьцініца «Турыст» (1973), Палац культуры й тэхнікі Менскага аўтазаводу (1975), буйнейшы ў горадзе ўнівэрмаг «Беларусь» (1978). У гэтыя ж гады пабудаваная [[ЦЭЦ-3 (Менск)|ЦЭЦ-3]] і многія іншыя прадпрыемствы. У 1978 частка тэрыторыі раёну перадаецца ўтворанаму [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскаму раёну]]. У 1980-я — 1990-я актыўна забудоўваецца мікрараён [[Шабаны (мікрараён)|Шабаны]], спэцыялізацыя яго прадпрыемстваў — будаўнічая. 10 лістапада 1997 г. гарадзкі пасёлак [[Сосны]] ўключаны ў склад Заводзкага раёну. За 2011 год аб’ём экспарту тавараў з Заводзкага раёну вырас на 67,7% да $1699,9 млн, а экспарт паслуг — на 27,5% да $37,5 млн. У выніку адмоўнае сальда зьнешняга гандлю таварамі склала -$72,3 млн. Пагатоў сальда гандлю паслугамі склалася станоўчае ў памеры $18,7 млн. У раёне пабудавалі каля 30 000 [[м²]] жытла, частку якога ўзьвялі ААТ «[[Менскі аўтамабільны завод]]» («МАЗ») і ААТ «[[Менскі падшыпнікавы завод]]» («МПЗ») для сваіх супрацоўнікаў. На вуліцы Машынабудаўнікоў стварылі [[ТАА]] «Менскі гарадзкі тэхнапарк», які здаваў у арэнду 40 прадрыемствам 4 [[гектар]]ы агульнай плошчы ў будынках. На 2012 г. найбольшымі заводамі ў раёне былі: ААТ «[[Менскі аўтамабільны завод]]» («МАЗ»), ААТ «[[Менскі падшыпнікавы завод]]» («МПЗ»), ААТ «[[Менскі завод колавых цягачоў]]» («МЗКЦ»), ЗАТ «Завод аўтамабільных прычэпаў і кузавоў "МАЗ-Купава"», ААТ «[[Менскжалезабэтон]]», ААТ «[[Менскдрэў]]» і УП «[[Малочны гасьцінец|Гарадзкі малочны завод № 2]]». У [[Свабодная эканамічная зона|свабоднай эканамічнай зоне]] «Менск» дзейнічала звыш 100 прадпрыемстваў. Заводзкі раён вылучаўся сярод іншых раёнаў Менску найбольшым лікам прамысловых прадпрыемстваў. Сярод больш як 150 прадпрыемстваў раёну 56 былі прамысловымі. Заводзкі раён перавышаў па ўзроўні прамысловай вытворчасьці 2 усялякія іншыя раёны Менску, акрамя Партызанскага. Пагатоў машынабудаўнічыя прадпрыемствы складала 70% прамысловасьці раёну. Заводзкі раён быў 3-м паводле насельніцтва ў Менску. На раён прыпадала каля чвэрці аб’ёму прамысловасьці сталіцы. Таксама ў Заводзкім раёне працавалі 2 гіпэрмаркеты. Па ружы вятроў усе выкіды прамысловых прадпрыемстваў Менску ішлі на паўднёвы ўсход у бок Заводзкага раёну. Пагатоў звыш паловы выкідаў прыпадала на транспарт. Расьлінныя насаджэньні раёну ўлучалі [[Абалона|паплавы]] Безыменнага і Лошыцкага [[Ручай|ручаёў]], ручая Трасьцянка ў [[Шабаны (мікрараён)|Шабанах]], [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскага вадасховішча]], 2 паркі і алеі ўздоўж [[Ангарская (мікрараён)|Ангарскай]] вуліцы<ref>{{Артыкул|аўтар=Павал Берасьнеў.|загаловак=«У Чыжоўцы цяпер жыць лепш, чым у цэнтры»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98551|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=14 чэрвеня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-06-14 112 (27227)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/98574/14cher-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. === Кіраўнікі === * Андрэй Жагло (2012) * Аляксандар Дараховіч (2017) == Эканоміка == [[Файл:Angarskya tec3.jpg|thumb|[[Ангарская (мікрараён)|Ангарская]] й [[ТЭЦ-3 (Менск)|ТЭЦ-3]]]] Самы індустрыяльна разьвіты раён Менску. У раёне месьцяцца 33 прамысловыя прадпрыемствы, асноўная галіна — машынабудаваньне й мэталаапрацоўка: 19 прадпрыемстваў, сярод іх такія гіганты як [[Менскі аўтамабільны завод]], [[Менскі завод колавых цягачоў]], [[Менскі падшыпнікавы завод]]. У прамысловасьці, будаўніцтве, гандлі й бытавым абслугоўваньні занятыя звыш 75 тысячаў чалавек, у тым ліку ў галінах матэрыяльнай вытворчасьці 40 тысячаў чалавек. Сярэднемесячны аб’ём вытворчасьці складае 20% прамысловай вытворчасьці гораду. Пастаўкі прадукцыі на [[экспарт]] складаюць 30% экспарту гораду. На 2017 год найбольшымі прамысловымі прадпрыемствамі Заводзкага раёну былі: ААТ «[[Менскі аўтамабільны завод]]» (вул. Сацыялістычная, д. 2), ААТ «[[Менскі падшыпнікавы завод]]» (вул. Жылуновіча, д. 2), ААТ «[[Менскі завод колавых цягачоў]]» (Партызанскі прасп., д. 150), ТАА «Завод аўтамабільных прычэпаў і кузавоў "МАЗ-Купава"» (вул. Машынабудаўнікоў, д. 18), ААТ «[[Менскжалезабэтон]]» (вул. Кабушкіна, д. 66а), ААТ «[[Менскдрэў]]» (вул. Сацыялістычная, д. 20) і УП «[[Малочны гасьцінец]]» (Партызанскі прасп., д. 170). [[Свабодная эканамічная зона]] «Менск» улучала 142 прадпрыемствы раёну, зь іх найбольшымі былі: ТАА «[[Алютэх]]» (вул. Сяліцкага, д. 10), ЗАТ «Гідрадынаміка» (вул. Красіна, д. 169) — вытворца насосаў, ТАА «[[Унібокс]]» (вул. Сяліцкага, д. 9Б) — вытворца бляшанадрукаваных вырабаў і ТАА «Белізаліт» (вул. Сяліцкага, д. 19) — вытворца трубаў<ref name="г">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гісторыя раёну|спасылка=http://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/geograficheskoe-polozhenie-istorija-rajona|выдавец=Адміністрацыя Заводзкага раёну г. Менску|мова=ru|дата публікацыі=2017|дата доступу=3 студзеня 2018}}</ref>. Таксама ў Заводзкім раёне Менску месьціліся такія прадпрыемствы, як «[[Белэнэргазасьцярога]]», «[[Макродар]]» «[[Менскінтэркапс]]» і «[[Інстытут мяса-малочнай прамысловасьці]]» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. == Транспартная сыстэма == Асноўныя магістралі — [[Партызанскі праспэкт (Менск)|Партызанскі праспэкт]], вуліцы [[Вуліца Пляханава (Менск)|Пляханава]], [[Вуліца Ангарская (Менск)|Ангарская]], [[Вуліца Кабушкіна (Менск)|Кабушкіна]], [[Вуліца Ташкенцкая (Менск)|Ташкенцкая]]. 7 лістапада 1997 году былі адкрытыя станцыі 2-й лініі [[Менскі мэтрапалітэн|Менскага мэтрапалітэну]] «[[Партызанская (станцыя мэтро, Менск)|Партызанская]]» і «[[Аўтазаводзкая (станцыя мэтро, Менск)|Аўтазаводзкая]]», а ў 2001 годзе была адкрытая станцыя «[[Магілёўская (станцыя мэтро)|Магілёўская]]». Таксама раён злучаны зь іншымі раёнамі гораду з дапамогай [[Менскі аўтобус|аўтобусных]], [[Менскі тралейбус|тралейбусных]] і [[Менскі трамвай|трамвайных]] сетак. == Адукацыя == На тэрыторыі раёну месьцяцца: *ВНУ **[[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўнівэрсытэт]] **[[Менскі інстытут кіраваньня]] **[[Камандна-інжынэрны інстытут МНС Рэспублікі Беларусь]] **філіялы іншых навучальных установаў *сярэдне спэцыяльныя навучальныя ўстановы У раёне дзейнічаюць 35 агульнаадукацыйных школаў, уключаючы дзьве гімназіі. == Ахова здароўя == *4-я гарадзкая дзіцячая клінічная бальніца *5-я гарадзкая клінічная бальніца (у склад уваходзіць радзільны пакой) *10-я дзіцячая гарадзкая клінічная паліклініка *4-я гарадзкая клінічная стаматалягічная паліклініка *17 гарадзкая паліклініка *21 цэнтральная раённая паліклініка *22 гарадзкая паліклініка *22-я гарадзкая дзіцячая паліклініка *23-я гарадзкая дзіцячая паліклініка *36 гарадзкая паліклініка. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.mgtp.by/ ТАА «Менскі гарадзкі тэхнапарк»]{{ref-ru}} * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Электронныя звароты грамадзянаў|спасылка=http://zav.minsk.gov.by/obrashcheniya/elektronnye-obrashcheniya-grazhdan-i-yuridicheskikh-lits/elektronnye-obrashcheniya-grazhdan|выдавец=Адміністрацыя Заводзкага раёну г. Менску|дата публікацыі=2017|дата доступу=3 студзеня 2018}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1938 годзе]] m58h59py22md1uph38kluu7p9m7szgh 2696853 2696839 2026-10-15T16:47:57Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2696839|2696839]] удзельніка [[Special:Contributions/Summershell67|Summershell67]] ([[User talk:Summershell67|гутаркі]]) ужо даўно ў гэтым разьдзеле Вікіпэдыі на ўзор ангельскай вэрсіі сьцягі ў параметрах у шаблёнах-картках пажадана не выкарыстоўваць, каб не рабіць іх грувасткімі 2696853 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Заводзкі раён |Назва ў родным склоне = Заводзкага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Mn zav.gif |Сьцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Чыжоўка (мікрараён Менску)|Чыжоўка]] * [[Ангарская (мікрараён)|Ангарская]] * [[Паўночны пасёлак (мікрараён Менску)|Паўночны пасёлак]] * [[Шабаны (мікрараён)|Шабаны]] * [[Малы Трасьцянец]] * [[Сосны]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|17|3|1938|1}} |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Аляксандар Дараховіч]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = беларуская, расейская |Насельніцтва = 238,798 |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = 3 |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 58 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = 219 |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Zavadski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Заводзкі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = [[UTC+3]] |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 17 |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = [[.by]] |Код аўтамабільных нумароў = 7 |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://zav.minsk.gov.by/ |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = #DEE3FA |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Заводзкі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у на паўднёвым усходзе гораду. Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную назву, утвораную [[камуністы|камуністамі]] без уліку мясцовых тапанімічных традыцыяў<ref name="viacorka"/>. Адзін з буйнейшых раёнаў гораду. Плошча раёну складае прыкладна 36 км². Насельніцтва раёну складае 238 798 чалавек (перапіс 2009). Уключае мікрараёны [[Чыжоўка (мікрараён Менску)|Чыжоўка]], [[Ангарская (мікрараён)|Ангарская]], [[Малы Трасьцянец]], [[Паўночны пасёлак (мікрараён Менску)|Паўночны пасёлак]], [[Шабаны (мікрараён)|Шабаны]], [[Сосны]]. Адміністрацыя раёну месьціцца па вул. Жылуновіча, д. 17. == Гісторыя == У 1930-я гады на паўднёва-ўсходняй ускраіне гораду, вядомай як Архіерэйскі гай, потым Чырвонае ўрочышча, пачынаюць будавацца прамысловыя прадпрыемствы. У гэты ж пэрыяд на тэрыторыі ўрочышча Благаўшчына (цяп. раён вуліцы [[вуліца Радыяльная (Менск)|Радыяльнай]], станцыі мэтро [[Аўтазаводзкая (станцыя мэтро, Менск)|Аўтазаводзкая]] і ТЭЦ-3) месьцілася адна з расстрэльных пляцовак, на якой адбываліся масавыя пакараньні [[Ёсіф Сталін|сталінскага]] рэжыму<ref>{{артыкул|аўтар=Кузняцоў І.|загаловак=цыт. па Корни белорусской политики. Кузнецов: история повторяется|арыгінал=|спасылка=http://telegraf.by/2011/10/korni-belorusskoi-politiki-kuznecov-istoriya-povtoryaetsya|аўтар выданьня=|выданьне=Telegraf.by|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2011|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}</ref>. У 1938 у Менску ствараюцца тры першыя раёны, гэтая тэрыторыя ўваходзіць у склад Сталінскага раёну. У 1944 Дзяржаўны камітэт абароны прыняў пастанову аб арганізацыі ў вызваленым Менску [[Менскі аўтамабільны завод|аўтазборачнага заводу]]. З 1945 году Сталінскі раён Менску пачаў разьвівацца ў якасьці прамысловага асяродку сталіцы [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]]. У 1948 пачынаецца будаўніцтва [[Менскі падшыпнікавы завод|Дзяржаўнага падшыпнікавага заводу]], у 1951 — першая прадукцыя. 2 лістапада 1961 Указам Прэзыдыюму [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савету БССР]] Сталінскі раён Менску перайменаваны ў Заводзкі. З 1964 г. пачалі забудоўваць мікрараён [[Чыжоўка (мікрараён)|Чыжоўка]], у склад якога пазьней увайшлі вёскі Красная Слабада і Карзюкі, Грэбелька, Дворышча і Зацішша<ref name="г"/>. У 1966 створанае Менскае вытворчае аб’яднаньне па выпуску цацак «Мір», у 1968 пабудаваны малочны камбінат, у 1974 — мясаперапрацоўчы завод. Узьведзеныя гасьцініца «Турыст» (1973), Палац культуры й тэхнікі Менскага аўтазаводу (1975), буйнейшы ў горадзе ўнівэрмаг «Беларусь» (1978). У гэтыя ж гады пабудаваная [[ЦЭЦ-3 (Менск)|ЦЭЦ-3]] і многія іншыя прадпрыемствы. У 1978 частка тэрыторыі раёну перадаецца ўтворанаму [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскаму раёну]]. У 1980-я — 1990-я актыўна забудоўваецца мікрараён [[Шабаны (мікрараён)|Шабаны]], спэцыялізацыя яго прадпрыемстваў — будаўнічая. 10 лістапада 1997 г. гарадзкі пасёлак [[Сосны]] ўключаны ў склад Заводзкага раёну. За 2011 год аб’ём экспарту тавараў з Заводзкага раёну вырас на 67,7% да $1699,9 млн, а экспарт паслуг — на 27,5% да $37,5 млн. У выніку адмоўнае сальда зьнешняга гандлю таварамі склала -$72,3 млн. Пагатоў сальда гандлю паслугамі склалася станоўчае ў памеры $18,7 млн. У раёне пабудавалі каля 30 000 [[м²]] жытла, частку якога ўзьвялі ААТ «[[Менскі аўтамабільны завод]]» («МАЗ») і ААТ «[[Менскі падшыпнікавы завод]]» («МПЗ») для сваіх супрацоўнікаў. На вуліцы Машынабудаўнікоў стварылі [[ТАА]] «Менскі гарадзкі тэхнапарк», які здаваў у арэнду 40 прадрыемствам 4 [[гектар]]ы агульнай плошчы ў будынках. На 2012 г. найбольшымі заводамі ў раёне былі: ААТ «[[Менскі аўтамабільны завод]]» («МАЗ»), ААТ «[[Менскі падшыпнікавы завод]]» («МПЗ»), ААТ «[[Менскі завод колавых цягачоў]]» («МЗКЦ»), ЗАТ «Завод аўтамабільных прычэпаў і кузавоў "МАЗ-Купава"», ААТ «[[Менскжалезабэтон]]», ААТ «[[Менскдрэў]]» і УП «[[Малочны гасьцінец|Гарадзкі малочны завод № 2]]». У [[Свабодная эканамічная зона|свабоднай эканамічнай зоне]] «Менск» дзейнічала звыш 100 прадпрыемстваў. Заводзкі раён вылучаўся сярод іншых раёнаў Менску найбольшым лікам прамысловых прадпрыемстваў. Сярод больш як 150 прадпрыемстваў раёну 56 былі прамысловымі. Заводзкі раён перавышаў па ўзроўні прамысловай вытворчасьці 2 усялякія іншыя раёны Менску, акрамя Партызанскага. Пагатоў машынабудаўнічыя прадпрыемствы складала 70% прамысловасьці раёну. Заводзкі раён быў 3-м паводле насельніцтва ў Менску. На раён прыпадала каля чвэрці аб’ёму прамысловасьці сталіцы. Таксама ў Заводзкім раёне працавалі 2 гіпэрмаркеты. Па ружы вятроў усе выкіды прамысловых прадпрыемстваў Менску ішлі на паўднёвы ўсход у бок Заводзкага раёну. Пагатоў звыш паловы выкідаў прыпадала на транспарт. Расьлінныя насаджэньні раёну ўлучалі [[Абалона|паплавы]] Безыменнага і Лошыцкага [[Ручай|ручаёў]], ручая Трасьцянка ў [[Шабаны (мікрараён)|Шабанах]], [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскага вадасховішча]], 2 паркі і алеі ўздоўж [[Ангарская (мікрараён)|Ангарскай]] вуліцы<ref>{{Артыкул|аўтар=Павал Берасьнеў.|загаловак=«У Чыжоўцы цяпер жыць лепш, чым у цэнтры»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98551|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=14 чэрвеня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-06-14 112 (27227)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/98574/14cher-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. === Кіраўнікі === * Андрэй Жагло (2012) * Аляксандар Дараховіч (2017) == Эканоміка == [[Файл:Angarskya tec3.jpg|thumb|[[Ангарская (мікрараён)|Ангарская]] й [[ТЭЦ-3 (Менск)|ТЭЦ-3]]]] Самы індустрыяльна разьвіты раён Менску. У раёне месьцяцца 33 прамысловыя прадпрыемствы, асноўная галіна — машынабудаваньне й мэталаапрацоўка: 19 прадпрыемстваў, сярод іх такія гіганты як [[Менскі аўтамабільны завод]], [[Менскі завод колавых цягачоў]], [[Менскі падшыпнікавы завод]]. У прамысловасьці, будаўніцтве, гандлі й бытавым абслугоўваньні занятыя звыш 75 тысячаў чалавек, у тым ліку ў галінах матэрыяльнай вытворчасьці 40 тысячаў чалавек. Сярэднемесячны аб’ём вытворчасьці складае 20% прамысловай вытворчасьці гораду. Пастаўкі прадукцыі на [[экспарт]] складаюць 30% экспарту гораду. На 2017 год найбольшымі прамысловымі прадпрыемствамі Заводзкага раёну былі: ААТ «[[Менскі аўтамабільны завод]]» (вул. Сацыялістычная, д. 2), ААТ «[[Менскі падшыпнікавы завод]]» (вул. Жылуновіча, д. 2), ААТ «[[Менскі завод колавых цягачоў]]» (Партызанскі прасп., д. 150), ТАА «Завод аўтамабільных прычэпаў і кузавоў "МАЗ-Купава"» (вул. Машынабудаўнікоў, д. 18), ААТ «[[Менскжалезабэтон]]» (вул. Кабушкіна, д. 66а), ААТ «[[Менскдрэў]]» (вул. Сацыялістычная, д. 20) і УП «[[Малочны гасьцінец]]» (Партызанскі прасп., д. 170). [[Свабодная эканамічная зона]] «Менск» улучала 142 прадпрыемствы раёну, зь іх найбольшымі былі: ТАА «[[Алютэх]]» (вул. Сяліцкага, д. 10), ЗАТ «Гідрадынаміка» (вул. Красіна, д. 169) — вытворца насосаў, ТАА «[[Унібокс]]» (вул. Сяліцкага, д. 9Б) — вытворца бляшанадрукаваных вырабаў і ТАА «Белізаліт» (вул. Сяліцкага, д. 19) — вытворца трубаў<ref name="г">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гісторыя раёну|спасылка=http://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/geograficheskoe-polozhenie-istorija-rajona|выдавец=Адміністрацыя Заводзкага раёну г. Менску|мова=ru|дата публікацыі=2017|дата доступу=3 студзеня 2018}}</ref>. Таксама ў Заводзкім раёне Менску месьціліся такія прадпрыемствы, як «[[Белэнэргазасьцярога]]», «[[Макродар]]» «[[Менскінтэркапс]]» і «[[Інстытут мяса-малочнай прамысловасьці]]» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. == Транспартная сыстэма == Асноўныя магістралі — [[Партызанскі праспэкт (Менск)|Партызанскі праспэкт]], вуліцы [[Вуліца Пляханава (Менск)|Пляханава]], [[Вуліца Ангарская (Менск)|Ангарская]], [[Вуліца Кабушкіна (Менск)|Кабушкіна]], [[Вуліца Ташкенцкая (Менск)|Ташкенцкая]]. 7 лістапада 1997 году былі адкрытыя станцыі 2-й лініі [[Менскі мэтрапалітэн|Менскага мэтрапалітэну]] «[[Партызанская (станцыя мэтро, Менск)|Партызанская]]» і «[[Аўтазаводзкая (станцыя мэтро, Менск)|Аўтазаводзкая]]», а ў 2001 годзе была адкрытая станцыя «[[Магілёўская (станцыя мэтро)|Магілёўская]]». Таксама раён злучаны зь іншымі раёнамі гораду з дапамогай [[Менскі аўтобус|аўтобусных]], [[Менскі тралейбус|тралейбусных]] і [[Менскі трамвай|трамвайных]] сетак. == Адукацыя == На тэрыторыі раёну месьцяцца: *ВНУ **[[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўнівэрсытэт]] **[[Менскі інстытут кіраваньня]] **[[Камандна-інжынэрны інстытут МНС Рэспублікі Беларусь]] **філіялы іншых навучальных установаў *сярэдне спэцыяльныя навучальныя ўстановы У раёне дзейнічаюць 35 агульнаадукацыйных школаў, уключаючы дзьве гімназіі. == Ахова здароўя == *4-я гарадзкая дзіцячая клінічная бальніца *5-я гарадзкая клінічная бальніца (у склад уваходзіць радзільны пакой) *10-я дзіцячая гарадзкая клінічная паліклініка *4-я гарадзкая клінічная стаматалягічная паліклініка *17 гарадзкая паліклініка *21 цэнтральная раённая паліклініка *22 гарадзкая паліклініка *22-я гарадзкая дзіцячая паліклініка *23-я гарадзкая дзіцячая паліклініка *36 гарадзкая паліклініка. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.mgtp.by/ ТАА «Менскі гарадзкі тэхнапарк»]{{ref-ru}} * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Электронныя звароты грамадзянаў|спасылка=http://zav.minsk.gov.by/obrashcheniya/elektronnye-obrashcheniya-grazhdan-i-yuridicheskikh-lits/elektronnye-obrashcheniya-grazhdan|выдавец=Адміністрацыя Заводзкага раёну г. Менску|дата публікацыі=2017|дата доступу=3 студзеня 2018}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1938 годзе]] qjpvs74ca9w78v7n3hbzdqa3azeu571 0 88501 2696832 2696775 2026-10-15T15:47:01Z Summershell67 98737 /* */ 2696832 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Ленінскі раён |Назва ў родным склоне = Ленінскага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Hierb Leninskaha rajonu Miensku.png |Сьцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Серабранка (мікрараён Менску)|Серабранка]] * [[Лошыца (мікрараён Менску)|Лошыца]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = 1951 |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Валеры Кулеш]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = {{лік|215151}} |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 26 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Lieninski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Ленінскі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://lenadmin.gov.by |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = #DEE3FA |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Ленінскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у. Плошча раёну складае 2,6 тыс. га. Насельніцтва раёну складае 215 151 чалавек (перапіс 2009). Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную палітызаваную назву ў духу [[камуністы|камуністычнай]] [[прапаганда|прапаганды]] без зьвязку зь мясцовымі тапанімічнымі традыцыямі<ref name="viacorka"/>. == Характарыстыка == Адміністрацыйны раён утвораны ў 1951, названы ў гонар [[Уладзімер Ленін|Уладзімера Леніна]]. У сучасных межах з 1977. Разьмешчаны на абодва бакі ракі [[Сьвіслач (прыток Бярэзіны)|Сьвіслач]], ад [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэкту Незалежнасьці]] на поўдзень да [[МКАД (Менск)|МКАД]] і [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскага вадасховішча]]. Мяжуе з [[Цэнтральны раён (Менск)|Цэнтральным]], [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскім]], [[Заводзкі раён (Менск)|Заводзкім]], [[Кастрычніцкі раён (Менск)|Кастрычніцкім]] і [[Маскоўскі раён (Менск)|Маскоўскім]] раёнамі. На тэрыторыі раёну разьмешчаны рэзыдэнцыя [[Прэзыдэнт Рэспублікі Беларусь|прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь]], дзевяць міністэрстваў, [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь]], [[Вышэйшы гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь]], Выканаўчы камітэт [[СНД]]. == Мінуўшчына == Тэрыторыя разбудоўваецца з 1871 у сувязі з будаўніцтвам Маскоўска-Берасьцейскай і Лібава-Роменскай чыгунак. У 1895 тут зьяўляецца чыгуналіцейны завод. Раён насяляўся пераважна рабочымі. Урочышча [[Серабранка (мікрараён Менску)|Сярэбраны Лог]] (пазьней Срэбраны Млын) служыла месцам адпачынку месьцічаў. У 1908 запускаецца другі чыгуналіцейны завод (сёньня гэта адзін з карпусоў [[Менскі станкабудаўнічы завод|Менскага станкабудаўнічага заводу]]). Працуюць чатыры гарбарныя прадпрыемствы. У раёне разьмяшчаюцца шматлікія прадпрыемствы харчовай прамысловасьці. У 1917 у будынку [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Менскага гарадзкога тэатру]] адбываўся Другі сход арміяў Заходняга фронту, у лютым 1919 — Першы [[Усебеларускі зьезд Саветаў|Ўсебеларускі зьезд Саветаў]]. У будынку па вуліцы Падгорнай (цяпер [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|вул. Маркса]]) у сакавіку 1917 была арганізаваная [[народная міліцыя Менску]] на чале зь [[Міхаіл Фрунзэ|Міхалам Фрунзэ]]. == Эканоміка == Сёньня ў Ленінскім раёне працуюць 26 прадпрыемстваў, сярод якіх «[[Беларускія воблачныя тэхналёгіі]]», ААТ «[[Мотавела]]», РУП «[[Мінск Крышталь|Менск Крышталь]]», ААТ «[[Элема]]», ААТ «[[Камунарка (фабрыка)|Камунарка]]», ААТ «[[Камволь]]», РУП «[[Менскэнэрга]]». Таксама ў раёне месьцяцца «[[Белпалівагаз]]» і «[[Белэнэрга]]». Доля раёну складае 20% агульнагарадзкога вырабу прамысловай прадукцыі. == Культура == У Ленінскім раёне разьмяшчаюцца [[Нацыянальны мастацкі музэй Беларусі|Нацыянальны мастацкі музэй]], [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы]], [[Беларускі рэспубліканскі тэатар юнага гледача|Тэатар юнага гледача]], [[Канцэртная заля Менск»|канцэртная заля «Менск»]], [[Цэнтральны дом афіцэраў (Менск)|Дом афіцэраў]], [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]], старыя карпусы [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], [[Лошыцкі парк]]. == Вуліцы ды праспэкты == * [[Вуліца Леніна (Менск)|Вуліца Леніна]] * [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|Вуліца Карла Маркса]] * [[Вуліца Першамайская (Менск)|Вуліца Першамайская]] * [[Вуліца Янкі Купалы (Менск)|Вуліца Янкі Купалы]] * [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|Праспэкт Незалежнасьці]] * [[Партызанскі праспэкт (Менск)|Партызанскі праспэкт]] * [[Праспэкт Ракасоўскага (Менск)|Праспэкт Ракасоўскага]] * [[Плошча Незалежнасьці (Менск)|Плошча Незалежнасьці]] * [[Кастрычніцкая плошча (Менск)|Кастрычніцкая плошча]] * [[Вуліца Чырвонаармейская (Менск)|Вуліца Чырвонаармейская]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Ленінскі раён (Менск)| ]] spo7andth739ifvhqy99k7svpd5dp3f 2696841 2696832 2026-10-15T16:04:56Z Summershell67 98737 /* */ 2696841 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Ленінскі раён |Назва ў родным склоне = Ленінскага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Hierb Leninskaha rajonu Miensku.png |Сьцяг = |Краіна = {{BLR}} |Гімн = |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Серабранка (мікрараён Менску)|Серабранка]] * [[Лошыца (мікрараён Менску)|Лошыца]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = 1951 |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Валеры Кулеш]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = {{лік|215151}} |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 26 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Lieninski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Ленінскі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://lenadmin.gov.by |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = #DEE3FA |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Ленінскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у. Плошча раёну складае 2,6 тыс. га. Насельніцтва раёну складае 215 151 чалавек (перапіс 2009). Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную палітызаваную назву ў духу [[камуністы|камуністычнай]] [[прапаганда|прапаганды]] без зьвязку зь мясцовымі тапанімічнымі традыцыямі<ref name="viacorka"/>. == Характарыстыка == Адміністрацыйны раён утвораны ў 1951, названы ў гонар [[Уладзімер Ленін|Уладзімера Леніна]]. У сучасных межах з 1977. Разьмешчаны на абодва бакі ракі [[Сьвіслач (прыток Бярэзіны)|Сьвіслач]], ад [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэкту Незалежнасьці]] на поўдзень да [[МКАД (Менск)|МКАД]] і [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскага вадасховішча]]. Мяжуе з [[Цэнтральны раён (Менск)|Цэнтральным]], [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскім]], [[Заводзкі раён (Менск)|Заводзкім]], [[Кастрычніцкі раён (Менск)|Кастрычніцкім]] і [[Маскоўскі раён (Менск)|Маскоўскім]] раёнамі. На тэрыторыі раёну разьмешчаны рэзыдэнцыя [[Прэзыдэнт Рэспублікі Беларусь|прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь]], дзевяць міністэрстваў, [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь]], [[Вышэйшы гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь]], Выканаўчы камітэт [[СНД]]. == Мінуўшчына == Тэрыторыя разбудоўваецца з 1871 у сувязі з будаўніцтвам Маскоўска-Берасьцейскай і Лібава-Роменскай чыгунак. У 1895 тут зьяўляецца чыгуналіцейны завод. Раён насяляўся пераважна рабочымі. Урочышча [[Серабранка (мікрараён Менску)|Сярэбраны Лог]] (пазьней Срэбраны Млын) служыла месцам адпачынку месьцічаў. У 1908 запускаецца другі чыгуналіцейны завод (сёньня гэта адзін з карпусоў [[Менскі станкабудаўнічы завод|Менскага станкабудаўнічага заводу]]). Працуюць чатыры гарбарныя прадпрыемствы. У раёне разьмяшчаюцца шматлікія прадпрыемствы харчовай прамысловасьці. У 1917 у будынку [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Менскага гарадзкога тэатру]] адбываўся Другі сход арміяў Заходняга фронту, у лютым 1919 — Першы [[Усебеларускі зьезд Саветаў|Ўсебеларускі зьезд Саветаў]]. У будынку па вуліцы Падгорнай (цяпер [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|вул. Маркса]]) у сакавіку 1917 была арганізаваная [[народная міліцыя Менску]] на чале зь [[Міхаіл Фрунзэ|Міхалам Фрунзэ]]. == Эканоміка == Сёньня ў Ленінскім раёне працуюць 26 прадпрыемстваў, сярод якіх «[[Беларускія воблачныя тэхналёгіі]]», ААТ «[[Мотавела]]», РУП «[[Мінск Крышталь|Менск Крышталь]]», ААТ «[[Элема]]», ААТ «[[Камунарка (фабрыка)|Камунарка]]», ААТ «[[Камволь]]», РУП «[[Менскэнэрга]]». Таксама ў раёне месьцяцца «[[Белпалівагаз]]» і «[[Белэнэрга]]». Доля раёну складае 20% агульнагарадзкога вырабу прамысловай прадукцыі. == Культура == У Ленінскім раёне разьмяшчаюцца [[Нацыянальны мастацкі музэй Беларусі|Нацыянальны мастацкі музэй]], [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы]], [[Беларускі рэспубліканскі тэатар юнага гледача|Тэатар юнага гледача]], [[Канцэртная заля Менск»|канцэртная заля «Менск»]], [[Цэнтральны дом афіцэраў (Менск)|Дом афіцэраў]], [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]], старыя карпусы [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], [[Лошыцкі парк]]. == Вуліцы ды праспэкты == * [[Вуліца Леніна (Менск)|Вуліца Леніна]] * [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|Вуліца Карла Маркса]] * [[Вуліца Першамайская (Менск)|Вуліца Першамайская]] * [[Вуліца Янкі Купалы (Менск)|Вуліца Янкі Купалы]] * [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|Праспэкт Незалежнасьці]] * [[Партызанскі праспэкт (Менск)|Партызанскі праспэкт]] * [[Праспэкт Ракасоўскага (Менск)|Праспэкт Ракасоўскага]] * [[Плошча Незалежнасьці (Менск)|Плошча Незалежнасьці]] * [[Кастрычніцкая плошча (Менск)|Кастрычніцкая плошча]] * [[Вуліца Чырвонаармейская (Менск)|Вуліца Чырвонаармейская]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Ленінскі раён (Менск)| ]] 4owefmmbxkzodzzzhbd8irf2m1tpmpq 2696852 2696841 2026-10-15T16:47:47Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2696841|2696841]] удзельніка [[Special:Contributions/Summershell67|Summershell67]] ([[User talk:Summershell67|гутаркі]]) ужо даўно ў гэтым разьдзеле Вікіпэдыі на ўзор ангельскай вэрсіі сьцягі ў параметрах у шаблёнах-картках пажадана не выкарыстоўваць, каб не рабіць іх грувасткімі 2696852 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Ленінскі раён |Назва ў родным склоне = Ленінскага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Hierb Leninskaha rajonu Miensku.png |Сьцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Серабранка (мікрараён Менску)|Серабранка]] * [[Лошыца (мікрараён Менску)|Лошыца]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = 1951 |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Валеры Кулеш]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = {{лік|215151}} |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 26 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Lieninski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Ленінскі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://lenadmin.gov.by |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = #DEE3FA |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Ленінскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у. Плошча раёну складае 2,6 тыс. га. Насельніцтва раёну складае 215 151 чалавек (перапіс 2009). Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную палітызаваную назву ў духу [[камуністы|камуністычнай]] [[прапаганда|прапаганды]] без зьвязку зь мясцовымі тапанімічнымі традыцыямі<ref name="viacorka"/>. == Характарыстыка == Адміністрацыйны раён утвораны ў 1951, названы ў гонар [[Уладзімер Ленін|Уладзімера Леніна]]. У сучасных межах з 1977. Разьмешчаны на абодва бакі ракі [[Сьвіслач (прыток Бярэзіны)|Сьвіслач]], ад [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэкту Незалежнасьці]] на поўдзень да [[МКАД (Менск)|МКАД]] і [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскага вадасховішча]]. Мяжуе з [[Цэнтральны раён (Менск)|Цэнтральным]], [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскім]], [[Заводзкі раён (Менск)|Заводзкім]], [[Кастрычніцкі раён (Менск)|Кастрычніцкім]] і [[Маскоўскі раён (Менск)|Маскоўскім]] раёнамі. На тэрыторыі раёну разьмешчаны рэзыдэнцыя [[Прэзыдэнт Рэспублікі Беларусь|прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь]], дзевяць міністэрстваў, [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь]], [[Вышэйшы гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь]], Выканаўчы камітэт [[СНД]]. == Мінуўшчына == Тэрыторыя разбудоўваецца з 1871 у сувязі з будаўніцтвам Маскоўска-Берасьцейскай і Лібава-Роменскай чыгунак. У 1895 тут зьяўляецца чыгуналіцейны завод. Раён насяляўся пераважна рабочымі. Урочышча [[Серабранка (мікрараён Менску)|Сярэбраны Лог]] (пазьней Срэбраны Млын) служыла месцам адпачынку месьцічаў. У 1908 запускаецца другі чыгуналіцейны завод (сёньня гэта адзін з карпусоў [[Менскі станкабудаўнічы завод|Менскага станкабудаўнічага заводу]]). Працуюць чатыры гарбарныя прадпрыемствы. У раёне разьмяшчаюцца шматлікія прадпрыемствы харчовай прамысловасьці. У 1917 у будынку [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Менскага гарадзкога тэатру]] адбываўся Другі сход арміяў Заходняга фронту, у лютым 1919 — Першы [[Усебеларускі зьезд Саветаў|Ўсебеларускі зьезд Саветаў]]. У будынку па вуліцы Падгорнай (цяпер [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|вул. Маркса]]) у сакавіку 1917 была арганізаваная [[народная міліцыя Менску]] на чале зь [[Міхаіл Фрунзэ|Міхалам Фрунзэ]]. == Эканоміка == Сёньня ў Ленінскім раёне працуюць 26 прадпрыемстваў, сярод якіх «[[Беларускія воблачныя тэхналёгіі]]», ААТ «[[Мотавела]]», РУП «[[Мінск Крышталь|Менск Крышталь]]», ААТ «[[Элема]]», ААТ «[[Камунарка (фабрыка)|Камунарка]]», ААТ «[[Камволь]]», РУП «[[Менскэнэрга]]». Таксама ў раёне месьцяцца «[[Белпалівагаз]]» і «[[Белэнэрга]]». Доля раёну складае 20% агульнагарадзкога вырабу прамысловай прадукцыі. == Культура == У Ленінскім раёне разьмяшчаюцца [[Нацыянальны мастацкі музэй Беларусі|Нацыянальны мастацкі музэй]], [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы]], [[Беларускі рэспубліканскі тэатар юнага гледача|Тэатар юнага гледача]], [[Канцэртная заля Менск»|канцэртная заля «Менск»]], [[Цэнтральны дом афіцэраў (Менск)|Дом афіцэраў]], [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]], старыя карпусы [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], [[Лошыцкі парк]]. == Вуліцы ды праспэкты == * [[Вуліца Леніна (Менск)|Вуліца Леніна]] * [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|Вуліца Карла Маркса]] * [[Вуліца Першамайская (Менск)|Вуліца Першамайская]] * [[Вуліца Янкі Купалы (Менск)|Вуліца Янкі Купалы]] * [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|Праспэкт Незалежнасьці]] * [[Партызанскі праспэкт (Менск)|Партызанскі праспэкт]] * [[Праспэкт Ракасоўскага (Менск)|Праспэкт Ракасоўскага]] * [[Плошча Незалежнасьці (Менск)|Плошча Незалежнасьці]] * [[Кастрычніцкая плошча (Менск)|Кастрычніцкая плошча]] * [[Вуліца Чырвонаармейская (Менск)|Вуліца Чырвонаармейская]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Ленінскі раён (Менск)| ]] spo7andth739ifvhqy99k7svpd5dp3f 0 88502 2696833 2696776 2026-10-15T15:49:39Z Summershell67 98737 /* */ 2696833 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Кастрычніцкі раён |Назва ў родным склоне = Кастрычніцкага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Mn okt.gif |Сьцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = «Город начинается здесь» |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Сокал (мікрараён)|Сокал]] * [[Курасоўшчына (мікрараён)|Курасоўшчына]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = 17 сакавіка 1938 |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Анатоль Жукоўскі]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = 155061 |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 8047 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 19.27 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Kastryčnicki District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Кастрычніцкі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://okt.minsk.gov.by/ |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = #DEE3FA |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Кастры́чніцкі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у. Месьціцца ў паўднёвай частцы гораду паміж чыгункамі Менск — Берасьце і Менск — Гомель. У ягоны склад уваходзяць прамысловы вузел «Калядзічы», пасёлак Сокал, а таксама тэрыторыя [[Мінск (нацыянальны аэрапорт)|РУП «Нацыянальны аэрапорт Мінск»]], геаграфічна разьмешчанага на поўдні Смалявіцкага раёну. Плошча раёну складае 1927 га. Насельніцтва раёну складае 155 061 чалавек (перапіс 2009). Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную палітызаваную назву ў духу [[камуністы|камуністычнай]] [[прапаганда|прапаганды]] без зьвязку зь мясцовымі тапанімічнымі традыцыямі<ref name="viacorka"/>. == Гісторыя == У жніўні 1921 году Цэнтральнае бюро КП(б)Б выпусьціла пастанову падзяліць горад на тры раёны па партыйнай працы: Аляксандраўскі (правобраз цяперашняга Кастрычніцкага), Ляхаўскі й Цэнтральны. У 1938 годзе былі створаныя адміністрацыйныя раёны Менску: Сталінскі, Варашылаўскі й Кагановіцкі (замест Аляксандраўскага). У склад уваходзіць прамысловы вузел «Калядзічы». Указам Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад 13 сьнежня 2000 г. № 675 у мэтах забесьпячэньня інтарэсаў насельніцтва г.п. Сокал і стварэньні ўмоваў для сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця прадпрыемстваў грамадзянскай авіяцыі Рэспублікі Беларусь у гарадзкую рысу г. Менску былі ўключаныя г.п. Сокал і зямельны ўчастак плошчай 925 гектараў Рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Нацыянальны аэрапорт Мінск». Паказаныя тэрыторыі ўвайшлі ў падначаленьне Кастрычніцкага раёну г. Менску. == Эканоміка == Спэцыялізацыя раёну — транспарт. Тут месьцяцца прадпрыемствы Менскага аддзяленьня [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]], [[Менскі чыгуначны вакзал]], Дэпартамэнт па авіяцыі Міністэрства транспарту й камунікацыяў Рэспублікі Беларусь, яго падразьдзяленьні й прадпрыемствы (у тым ліку і аэрапорт «[[Мінск-1 (аэрапорт)|Мінск-1]]»), аўтамабільны канцэрн «Белмагістральаўтатранс», аўтакамбінаты № 5 і 6. Сярод прамысловых прадпрыемстваў — навукова-вытворчае аб’яднаньне «[[Інтэграл (кампанія)|Інтэграл]]», завод «Крыён», Менскі мясакамбінат, ААТ «[[Керамін]]», Менская фабрыка каляровага друку, «[[Алютэх]]», «[[Модум]] — наша касмэтыка». У раёне працавалі «[[Інстытут глебазнаўства і аграхіміі]]» і «[[Інстытут сыстэмных дасьледаваньняў у АПК]]» НАНБ. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Менск)| ]] 7t36hij2ihhyxv6cctty8n66888a800 2696842 2696833 2026-10-15T16:05:31Z Summershell67 98737 /* */ 2696842 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Кастрычніцкі раён |Назва ў родным склоне = Кастрычніцкага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Mn okt.gif |Сьцяг = |Краіна = {{BLR}} |Гімн = «Город начинается здесь» |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Сокал (мікрараён)|Сокал]] * [[Курасоўшчына (мікрараён)|Курасоўшчына]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = 17 сакавіка 1938 |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Анатоль Жукоўскі]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = 155061 |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 8047 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 19.27 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Kastryčnicki District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Кастрычніцкі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://okt.minsk.gov.by/ |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = #DEE3FA |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Кастры́чніцкі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у. Месьціцца ў паўднёвай частцы гораду паміж чыгункамі Менск — Берасьце і Менск — Гомель. У ягоны склад уваходзяць прамысловы вузел «Калядзічы», пасёлак Сокал, а таксама тэрыторыя [[Мінск (нацыянальны аэрапорт)|РУП «Нацыянальны аэрапорт Мінск»]], геаграфічна разьмешчанага на поўдні Смалявіцкага раёну. Плошча раёну складае 1927 га. Насельніцтва раёну складае 155 061 чалавек (перапіс 2009). Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную палітызаваную назву ў духу [[камуністы|камуністычнай]] [[прапаганда|прапаганды]] без зьвязку зь мясцовымі тапанімічнымі традыцыямі<ref name="viacorka"/>. == Гісторыя == У жніўні 1921 году Цэнтральнае бюро КП(б)Б выпусьціла пастанову падзяліць горад на тры раёны па партыйнай працы: Аляксандраўскі (правобраз цяперашняга Кастрычніцкага), Ляхаўскі й Цэнтральны. У 1938 годзе былі створаныя адміністрацыйныя раёны Менску: Сталінскі, Варашылаўскі й Кагановіцкі (замест Аляксандраўскага). У склад уваходзіць прамысловы вузел «Калядзічы». Указам Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад 13 сьнежня 2000 г. № 675 у мэтах забесьпячэньня інтарэсаў насельніцтва г.п. Сокал і стварэньні ўмоваў для сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця прадпрыемстваў грамадзянскай авіяцыі Рэспублікі Беларусь у гарадзкую рысу г. Менску былі ўключаныя г.п. Сокал і зямельны ўчастак плошчай 925 гектараў Рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Нацыянальны аэрапорт Мінск». Паказаныя тэрыторыі ўвайшлі ў падначаленьне Кастрычніцкага раёну г. Менску. == Эканоміка == Спэцыялізацыя раёну — транспарт. Тут месьцяцца прадпрыемствы Менскага аддзяленьня [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]], [[Менскі чыгуначны вакзал]], Дэпартамэнт па авіяцыі Міністэрства транспарту й камунікацыяў Рэспублікі Беларусь, яго падразьдзяленьні й прадпрыемствы (у тым ліку і аэрапорт «[[Мінск-1 (аэрапорт)|Мінск-1]]»), аўтамабільны канцэрн «Белмагістральаўтатранс», аўтакамбінаты № 5 і 6. Сярод прамысловых прадпрыемстваў — навукова-вытворчае аб’яднаньне «[[Інтэграл (кампанія)|Інтэграл]]», завод «Крыён», Менскі мясакамбінат, ААТ «[[Керамін]]», Менская фабрыка каляровага друку, «[[Алютэх]]», «[[Модум]] — наша касмэтыка». У раёне працавалі «[[Інстытут глебазнаўства і аграхіміі]]» і «[[Інстытут сыстэмных дасьледаваньняў у АПК]]» НАНБ. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Менск)| ]] achy3bxh6a82qz68ziy12tkpagas12g 2696851 2696842 2026-10-15T16:47:37Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2696842|2696842]] удзельніка [[Special:Contributions/Summershell67|Summershell67]] ([[User talk:Summershell67|гутаркі]]) ужо даўно ў гэтым разьдзеле Вікіпэдыі на ўзор ангельскай вэрсіі сьцягі ў параметрах у шаблёнах-картках пажадана не выкарыстоўваць, каб не рабіць іх грувасткімі 2696851 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Кастрычніцкі раён |Назва ў родным склоне = Кастрычніцкага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Mn okt.gif |Сьцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = «Город начинается здесь» |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Сокал (мікрараён)|Сокал]] * [[Курасоўшчына (мікрараён)|Курасоўшчына]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = 17 сакавіка 1938 |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Анатоль Жукоўскі]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = 155061 |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 8047 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 19.27 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Kastryčnicki District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Кастрычніцкі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://okt.minsk.gov.by/ |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = #DEE3FA |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Кастры́чніцкі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у. Месьціцца ў паўднёвай частцы гораду паміж чыгункамі Менск — Берасьце і Менск — Гомель. У ягоны склад уваходзяць прамысловы вузел «Калядзічы», пасёлак Сокал, а таксама тэрыторыя [[Мінск (нацыянальны аэрапорт)|РУП «Нацыянальны аэрапорт Мінск»]], геаграфічна разьмешчанага на поўдні Смалявіцкага раёну. Плошча раёну складае 1927 га. Насельніцтва раёну складае 155 061 чалавек (перапіс 2009). Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае безаблічную палітызаваную назву ў духу [[камуністы|камуністычнай]] [[прапаганда|прапаганды]] без зьвязку зь мясцовымі тапанімічнымі традыцыямі<ref name="viacorka"/>. == Гісторыя == У жніўні 1921 году Цэнтральнае бюро КП(б)Б выпусьціла пастанову падзяліць горад на тры раёны па партыйнай працы: Аляксандраўскі (правобраз цяперашняга Кастрычніцкага), Ляхаўскі й Цэнтральны. У 1938 годзе былі створаныя адміністрацыйныя раёны Менску: Сталінскі, Варашылаўскі й Кагановіцкі (замест Аляксандраўскага). У склад уваходзіць прамысловы вузел «Калядзічы». Указам Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад 13 сьнежня 2000 г. № 675 у мэтах забесьпячэньня інтарэсаў насельніцтва г.п. Сокал і стварэньні ўмоваў для сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця прадпрыемстваў грамадзянскай авіяцыі Рэспублікі Беларусь у гарадзкую рысу г. Менску былі ўключаныя г.п. Сокал і зямельны ўчастак плошчай 925 гектараў Рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Нацыянальны аэрапорт Мінск». Паказаныя тэрыторыі ўвайшлі ў падначаленьне Кастрычніцкага раёну г. Менску. == Эканоміка == Спэцыялізацыя раёну — транспарт. Тут месьцяцца прадпрыемствы Менскага аддзяленьня [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]], [[Менскі чыгуначны вакзал]], Дэпартамэнт па авіяцыі Міністэрства транспарту й камунікацыяў Рэспублікі Беларусь, яго падразьдзяленьні й прадпрыемствы (у тым ліку і аэрапорт «[[Мінск-1 (аэрапорт)|Мінск-1]]»), аўтамабільны канцэрн «Белмагістральаўтатранс», аўтакамбінаты № 5 і 6. Сярод прамысловых прадпрыемстваў — навукова-вытворчае аб’яднаньне «[[Інтэграл (кампанія)|Інтэграл]]», завод «Крыён», Менскі мясакамбінат, ААТ «[[Керамін]]», Менская фабрыка каляровага друку, «[[Алютэх]]», «[[Модум]] — наша касмэтыка». У раёне працавалі «[[Інстытут глебазнаўства і аграхіміі]]» і «[[Інстытут сыстэмных дасьледаваньняў у АПК]]» НАНБ. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Менск)| ]] 7t36hij2ihhyxv6cctty8n66888a800 0 88503 2696834 2696777 2026-10-15T15:55:27Z Summershell67 98737 /* */ 2696834 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Маскоўскі раён |Назва ў родным склоне = Маскоўскага раёну |Герб = |Сьцяг = |Краіна = {{BLR}} |Гімн = «Песня о Московском районе» |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Паўднёвы Захад (мікрараён)|Паўднёвы Захад]] * [[Малінаўка (мікрараён)|Малінаўка]] * [[Брылевічы]] * [[Міхалова (мікрараён)|Міхалова]] * [[Грушаўка (мікрараён)|Грушаўка]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|8|4|1977|1}}<ref name="з"/> |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Яўген Воўна]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = 270,240 |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 9008 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = {{просты сьпіс| * 81,8% — [[беларусы]] * 13,7% — [[расейцы]] * 2,1 % — [[украінцы]] }} |Канфэсійны склад = |Плошча = каля 30 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Maskoŭski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Маскоўскі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://mosk.minsk.gov.by/ |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Беларусь}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Маскоўскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у. Месьціцца ў паўднёва-заходняй частцы гораду. Створаны ў 1977 годзе ў выніку кампаніі па разбуйненьні раёнаў гораду. Плошча раёну складае 2,4 тыс. га. Насельніцтва раёну складае 270 тысячаў чалавек. Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае [[Каляніялізм|каляніяльную]] назву, утвораную [[камуністы|камуністамі]] ў рэчышчы палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|маскалізацыі Беларусі]] без уліку мясцовых тапанімічных традыцыяў<ref name="viacorka"/>. == Эканоміка == 45 прамысловых прадпрыемстваў з агульнай колькасьцю працаўнікоў 16,5 тыс. чалавек. Найбуйнейшыя зь іх ААТ «Белмэдпрэпараты», ААТ «Галантэя», заводы «Альмагор» і «Калібр», Менскі камбінат сылікатных вырабаў, СП «Ле-Гранд», СП «[[Беліта]]», ТАА «Сівельга». На 2021 год на праспэкце Дзяржынскага месьцілася рэдакцыя найбольшага ў Беларусі інтэрнэт-выданьня «[[Анлайнэр]]», якое вяшчала па расейску. == Вуліцы ды праспэкты == * [[Вуліца Няміга]] * [[Вуліца Савецкая (Менск)|Вуліца Савецкая]] * [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|Праспэкт Незалежнасьці]] * [[Праспэкт Дзяржынскага (Менск)|Праспэкт Дзяржынскага]] * [[Плошча Багушэвіча (Менск)|Плошча Багушэвіча]] * [[Плошча Незалежнасьці (Менск)|Плошча Незалежнасьці]] * [[Прывакзальная плошча (Менск)|Прывакзальная плошча]] * [[Менская кальцавая аўтамабільная дарога]] == Мінуўшчына == 8 красавіка 1977 г. Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР зацьвердзіў Указ № 1159-ІХ «Аб утварэньні Маскоўскага і Партызанскага раёнаў у г. Менску»<ref name="з">{{Артыкул|аўтар=[[Павал Берасьнеў]].|загаловак=«Галоўная пэрспэктыва для разьвіцьця Партызанскага раёна — асваеньне новых тэрыторыяў»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=95550|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=5 красавіка 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-04-05 66 (27181)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/95558/5kras-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. 15 ліпеня 1997 году [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] заснавала прадпрыемства «[[Інстытут энэргетыкі|БелІКО]]» па [[Вуліца Рафіева (Менск)|вуліцы Рафіева]], д. 94 (мікрараён [[Малінаўка (мікрараён)|Малінаўка]]). == Глядзіце таксама == * «[[Белаграздраўніца]]» * [[9-я гарадзкая клінічная лякарня]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Маскоўскі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1977 годзе]] bk4yaxpe7rxdklm06z4ekq201i32idk 2696858 2696834 2026-10-15T16:50:23Z Dymitr 10914 стыль 2696858 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Маскоўскі раён |Назва ў родным склоне = Маскоўскага раёну |Герб = |Сьцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = «Песня о Московском районе» |Статус = унутрыгарадзкі раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Менск]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = {{просты сьпіс| * ''Мікрараёны'' * [[Паўднёвы Захад (мікрараён)|Паўднёвы Захад]] * [[Малінаўка (мікрараён)|Малінаўка]] * [[Брылевічы]] * [[Міхалова (мікрараён)|Міхалова]] * [[Грушаўка (мікрараён)|Грушаўка]] }} |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = {{Дата пачатку|8|4|1977|1}}<ref name="з"/> |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = [[Яўген Воўна]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = 270,240 |Год перапісу = 2009 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 9008 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = {{просты сьпіс| * 81,8% — [[беларусы]] * 13,7% — [[расейцы]] * 2,1 % — [[украінцы]] }} |Канфэсійны склад = |Плошча = каля 30 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Maskoŭski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = Маскоўскі раён у абрысах Менску |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://mosk.minsk.gov.by/ |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Беларусь}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Маскоўскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у. Месьціцца ў паўднёва-заходняй частцы гораду. Створаны ў 1977 годзе ў выніку кампаніі па разбуйненьні раёнаў гораду. Плошча раёну складае 2,4 тыс. га. Насельніцтва раёну складае 270 тысячаў чалавек. Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. Мае [[Каляніялізм|каляніяльную]] назву, утвораную [[камуністы|камуністамі]] ў рэчышчы палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|маскалізацыі Беларусі]] без уліку мясцовых тапанімічных традыцыяў<ref name="viacorka"/>. == Эканоміка == 45 прамысловых прадпрыемстваў з агульнай колькасьцю працаўнікоў 16,5 тыс. чалавек. Найбуйнейшыя зь іх ААТ «Белмэдпрэпараты», ААТ «Галантэя», заводы «Альмагор» і «Калібр», Менскі камбінат сылікатных вырабаў, СП «Ле-Гранд», СП «[[Беліта]]», ТАА «Сівельга». На 2021 год на праспэкце Дзяржынскага месьцілася рэдакцыя найбольшага ў Беларусі інтэрнэт-выданьня «[[Анлайнэр]]», якое вяшчала па расейску. == Вуліцы ды праспэкты == * [[Вуліца Няміга]] * [[Вуліца Савецкая (Менск)|Вуліца Савецкая]] * [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|Праспэкт Незалежнасьці]] * [[Праспэкт Дзяржынскага (Менск)|Праспэкт Дзяржынскага]] * [[Плошча Багушэвіча (Менск)|Плошча Багушэвіча]] * [[Плошча Незалежнасьці (Менск)|Плошча Незалежнасьці]] * [[Прывакзальная плошча (Менск)|Прывакзальная плошча]] * [[Менская кальцавая аўтамабільная дарога]] == Мінуўшчына == 8 красавіка 1977 г. Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР зацьвердзіў Указ № 1159-ІХ «Аб утварэньні Маскоўскага і Партызанскага раёнаў у г. Менску»<ref name="з">{{Артыкул|аўтар=[[Павал Берасьнеў]].|загаловак=«Галоўная пэрспэктыва для разьвіцьця Партызанскага раёна — асваеньне новых тэрыторыяў»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=95550|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=5 красавіка 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-04-05 66 (27181)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/95558/5kras-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. 15 ліпеня 1997 году [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] заснавала прадпрыемства «[[Інстытут энэргетыкі|БелІКО]]» па [[Вуліца Рафіева (Менск)|вуліцы Рафіева]], д. 94 (мікрараён [[Малінаўка (мікрараён)|Малінаўка]]). == Глядзіце таксама == * «[[Белаграздраўніца]]» * [[9-я гарадзкая клінічная лякарня]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Маскоўскі раён (Менск)| ]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1977 годзе]] 9r4ox95yyv5j32vcn5cdphfwgup7iay 0 88504 2696835 2696778 2026-10-15T15:59:33Z Summershell67 98737 /* */ 2696835 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Фрунзэнскі раён |Назва ў родным склоне = Фрунзэнскага раёну |Гімн = «Песьня пра Фрунзэнскі раён»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://fr.gov.by/about/geraldika.php| копія = | дата копіі = | загаловак = Геральдика и гимн Фрунзенского района| фармат = | назва праекту = | выдавец = Адміністрацыя Фрунзэнскага раёну гораду Менску| дата доступу = 18 верасьня 2020 | мова = ru| камэнтар = }}</ref> |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = Менск |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа =Frunzienski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = +3 |Летні час = +3 |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = |Колер фону герб-сьцяг = |Сьцяг=|Краіна={{BLR}}}} '''Фру́нзэнскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у, утвораны ў 1951 року. Найбуйнейшы раён Менску як паводле плошчы (4,3 тыс. га), так і паводле колькасьці жыхароў (463 188 чалавек паводле вынікаў [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапісу 2019 году]]). Носіць імя расейскага бальшавіка [[Міхаіл Фрунзэ|Міхаіла Фрунзэ]]. == Геаграфія == Найбуйнейшы раён Менску плошчаю 4,3 тыс. га. Разьмешчаны ў паўночна-заходняй частцы места. Мяжуе зь [[Менскі раён|Менскім раёнам]] і [[Цэнтральны раён Менску|Цэнтральным]] ды [[Маскоўскі раён Менску|Маскоўскім раёнамі]] Менску. Уключае мікрараёны [[Сухарава (мікрараён Менску)|Сухарава]], [[Захад (Менск)|Захад]], [[Красны Бор (мікрараён Менску)|Красны Бор]], [[Мядзьвежына]], [[Кунцаўшчына (мікрараён Менску)|Кунцаўшчына]], [[Каменная Горка (Менск)|Каменная Горка]], [[Дамброўка]], [[Масюкоўшчына (мікрараён Менску)|Масюкоўшчына]]. На думку мовазнаўца [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], межы раёну не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску, а раён і вуліцы маюць палітызаваныя [[камуністы|камуністычныя]] назвы<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. == Гісторыя == Раён утвораны 17 красавіка 1951 року ў сувязі з буйным [[Другая сусьветная вайна|паваенным]] разьвіцьцём Менску. Названы ў гонар [[Міхаіл Фрунзэ|Міхаіла Фрунзэ]] — вайскавода [[Грамадзянская вайна ў Расеі|Грамадзянскай вайны ў Расеі]], першага начальніка міліцыі Менску. У 1978 року ў склад раёну ўвайшлі вёска [[Вялікае Мядзьвежына]] і пасёлак [[Бараноўшчына]], побач зь якімі пачалося будаўніцтва мікрараёну [[Захад (мікрараён, Менск)|Захад]]. У пачатку 1990-х рокаў пачалося ўзьвядзеньне мікрараёну [[Сухарава (раён Менску)|Сухарава]]. У 1998 року вёска [[Сухарава (вёска, Менск)|Сухарава]] таксама ўключаная ў склад раёну. Пачаў забудоўвацца раён [[Красны Бор (мікрараён Менску)|Красны Бор]]. У 2000 року тэрыторыя Фрунзэнскага раёну між чыгункай Менск — [[Маладэчна]] і [[праспэкт Пераможцаў (Менск)|праспэктам Пераможцаў]] перададзеная [[Цэнтральны раён Менску|Цэнтральнаму раёну]], граніца раёнаў прайшла па чыгунцы, вуліцах [[Вуліца Максіма Танка (Менск)|Максіма Танка]] і [[Вуліца Ціміразева (Менск)|Ціміразева]]. У 2004 року ў склад раёну ўвайшлі вёска [[Масюкоўшчына (вёска)|Масюкоўшчына]] і пасёлак [[Кунцаўшчына (пасёлак)|Кунцаўшчына]], а таксама безыменныя тэрыторыі ўнутры [[МКАД|Менскай кальцавой аўтадарогі]], якія ўтварылі мікрараёны [[Дамброўка]] і [[Каменная Горка]]. == Турыстычная інфармацыя == На рагу вуліцаў [[Вуліца Берута (Менск)|Берута]] і [[Вуліца Прытыцкага (Менск)|Прытыцкага]] знаходзіцца адныя з найстарэйшых [[Могілкі|могілак]] Беларусі — [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскія]] з помнікам архітэктуры XIX стагодзьдзя ([[брама]]й 1840 року пабудовы). 20 ліпеня 2013 году ў мікрараёне [[Сухарава (мікрараён)|Сухарава]] асьвяцілі [[храм арханёла Міхаіла (Сухарава)|храм арханёла Міхаіла]], дзе часткова ладзяцца набажэнствы па-беларуску. == Транспарт == Станцыі [[Менскі мэтрапалітэн|мэтро]] [[Аўтазаводзкая лінія мэтро (Менск)|Аўтазаводзкай лініі]] «[[Моладзевая (станцыя мэтро, Менск)|Моладзевая]]», «[[Пушкінская (станцыя мэтро, Менск)|Пушкінская]]», «[[Спартовая (станцыя мэтро, Менск)|Спартовая]]», «[[Кунцаўшчына (станцыя мэтро)|Кунцаўшчына]]», «[[Каменная Горка (станцыя мэтро)|Каменная Горка]]». == Эканоміка == На тэрыторыі раёну дзейнічаюць 22 прамысловыя прадпрыемствы. {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Фрунзэнскага раёну |- | * Вытворчае аб’яднаньне «Сукно» * [[Менскі завод халадзільнікаў]] * Менская [[ЦЭЦ №4 (Менск)|ЦЭЦ №4]] * Менскі завод ацяпляльнага абсталяваньня * Менскзяленбуд * Управа дарожна-маставога будаўніцтва і добраўпарадкаваньня Менгарвыканкаму * Фабрыка галаўных убораў „Людміла“ * Менская лесапаркавая гаспадарка * Паліграфічны камбінат «Чырвоная Зорка» * «Сьвятлопрыбор» * «[[Мапід]]» * Менскі завод будаўнічых матэрыялаў * Менскі завод сродкаў комплекснай аўтаматызацыі |} == Глядзіце таксама == * [[Храм Мікалая Японскага]] * «[[Юнайтэд компані]]» == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Фрунзэнскі раён (Менск)| ]] 2t74yaug3e05wwi42j4b3vn986m6s7z 2696857 2696835 2026-10-15T16:49:43Z Dymitr 10914 стыль 2696857 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Фрунзэнскі раён |Назва ў родным склоне = Фрунзэнскага раёну |Гімн = «Песьня пра Фрунзэнскі раён»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://fr.gov.by/about/geraldika.php| копія = | дата копіі = | загаловак = Геральдика и гимн Фрунзенского района| фармат = | назва праекту = | выдавец = Адміністрацыя Фрунзэнскага раёну гораду Менску| дата доступу = 18 верасьня 2020 | мова = ru| камэнтар = }}</ref> |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = Менск |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа =Frunzienski District in Minsk.svg |Загаловак мапы = |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = +3 |Летні час = +3 |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = |Колер фону герб-сьцяг = |Сьцяг= |Краіна=[[Беларусь]] }} '''Фру́нзэнскі раён''' — адміністрацыйны раён [[Менск]]у, утвораны ў 1951 року. Найбуйнейшы раён Менску як паводле плошчы (4,3 тыс. га), так і паводле колькасьці жыхароў (463 188 чалавек паводле вынікаў [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапісу 2019 году]]). Носіць імя расейскага бальшавіка [[Міхаіл Фрунзэ|Міхаіла Фрунзэ]]. == Геаграфія == Найбуйнейшы раён Менску плошчаю 4,3 тыс. га. Разьмешчаны ў паўночна-заходняй частцы места. Мяжуе зь [[Менскі раён|Менскім раёнам]] і [[Цэнтральны раён Менску|Цэнтральным]] ды [[Маскоўскі раён Менску|Маскоўскім раёнамі]] Менску. Уключае мікрараёны [[Сухарава (мікрараён Менску)|Сухарава]], [[Захад (Менск)|Захад]], [[Красны Бор (мікрараён Менску)|Красны Бор]], [[Мядзьвежына]], [[Кунцаўшчына (мікрараён Менску)|Кунцаўшчына]], [[Каменная Горка (Менск)|Каменная Горка]], [[Дамброўка]], [[Масюкоўшчына (мікрараён Менску)|Масюкоўшчына]]. На думку мовазнаўца [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], межы раёну не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску, а раён і вуліцы маюць палітызаваныя [[камуністы|камуністычныя]] назвы<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/27837792.html Як палюбіць Савецкі раён?], [[Радыё Свабода]], 22.06.2016 г.</ref>. == Гісторыя == Раён утвораны 17 красавіка 1951 року ў сувязі з буйным [[Другая сусьветная вайна|паваенным]] разьвіцьцём Менску. Названы ў гонар [[Міхаіл Фрунзэ|Міхаіла Фрунзэ]] — вайскавода [[Грамадзянская вайна ў Расеі|Грамадзянскай вайны ў Расеі]], першага начальніка міліцыі Менску. У 1978 року ў склад раёну ўвайшлі вёска [[Вялікае Мядзьвежына]] і пасёлак [[Бараноўшчына]], побач зь якімі пачалося будаўніцтва мікрараёну [[Захад (мікрараён, Менск)|Захад]]. У пачатку 1990-х рокаў пачалося ўзьвядзеньне мікрараёну [[Сухарава (раён Менску)|Сухарава]]. У 1998 року вёска [[Сухарава (вёска, Менск)|Сухарава]] таксама ўключаная ў склад раёну. Пачаў забудоўвацца раён [[Красны Бор (мікрараён Менску)|Красны Бор]]. У 2000 року тэрыторыя Фрунзэнскага раёну між чыгункай Менск — [[Маладэчна]] і [[праспэкт Пераможцаў (Менск)|праспэктам Пераможцаў]] перададзеная [[Цэнтральны раён Менску|Цэнтральнаму раёну]], граніца раёнаў прайшла па чыгунцы, вуліцах [[Вуліца Максіма Танка (Менск)|Максіма Танка]] і [[Вуліца Ціміразева (Менск)|Ціміразева]]. У 2004 року ў склад раёну ўвайшлі вёска [[Масюкоўшчына (вёска)|Масюкоўшчына]] і пасёлак [[Кунцаўшчына (пасёлак)|Кунцаўшчына]], а таксама безыменныя тэрыторыі ўнутры [[МКАД|Менскай кальцавой аўтадарогі]], якія ўтварылі мікрараёны [[Дамброўка]] і [[Каменная Горка]]. == Турыстычная інфармацыя == На рагу вуліцаў [[Вуліца Берута (Менск)|Берута]] і [[Вуліца Прытыцкага (Менск)|Прытыцкага]] знаходзіцца адныя з найстарэйшых [[Могілкі|могілак]] Беларусі — [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскія]] з помнікам архітэктуры XIX стагодзьдзя ([[брама]]й 1840 року пабудовы). 20 ліпеня 2013 году ў мікрараёне [[Сухарава (мікрараён)|Сухарава]] асьвяцілі [[храм арханёла Міхаіла (Сухарава)|храм арханёла Міхаіла]], дзе часткова ладзяцца набажэнствы па-беларуску. == Транспарт == Станцыі [[Менскі мэтрапалітэн|мэтро]] [[Аўтазаводзкая лінія мэтро (Менск)|Аўтазаводзкай лініі]] «[[Моладзевая (станцыя мэтро, Менск)|Моладзевая]]», «[[Пушкінская (станцыя мэтро, Менск)|Пушкінская]]», «[[Спартовая (станцыя мэтро, Менск)|Спартовая]]», «[[Кунцаўшчына (станцыя мэтро)|Кунцаўшчына]]», «[[Каменная Горка (станцыя мэтро)|Каменная Горка]]». == Эканоміка == На тэрыторыі раёну дзейнічаюць 22 прамысловыя прадпрыемствы. {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Фрунзэнскага раёну |- | * Вытворчае аб’яднаньне «Сукно» * [[Менскі завод халадзільнікаў]] * Менская [[ЦЭЦ №4 (Менск)|ЦЭЦ №4]] * Менскі завод ацяпляльнага абсталяваньня * Менскзяленбуд * Управа дарожна-маставога будаўніцтва і добраўпарадкаваньня Менгарвыканкаму * Фабрыка галаўных убораў „Людміла“ * Менская лесапаркавая гаспадарка * Паліграфічны камбінат «Чырвоная Зорка» * «Сьвятлопрыбор» * «[[Мапід]]» * Менскі завод будаўнічых матэрыялаў * Менскі завод сродкаў комплекснай аўтаматызацыі |} == Глядзіце таксама == * [[Храм Мікалая Японскага]] * «[[Юнайтэд компані]]» == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} {{Адміністрацыйны падзел Менску}} [[Катэгорыя:Фрунзэнскі раён (Менск)| ]] 39fpzmll530727hp6y0jnxbak0a5hdw 0 89685 2696936 2696579 2026-10-16T10:30:16Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Кнігапіс 2696936 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{Цёзкі|Некрашэвіч}} '''Жа́нна Вацлаваўна Некрашэ́віч-Каро́ткая''' ({{нар.|1}} 14 красавіка 1972, [[Менск]]) — беларуская лінгвістка. == Жыцьцяпіс == Скончыла філялягічны факультэт [[БДУ]]. Працавала старэйшай выкладніцай катэдры гісторыі беларускай літаратуры [[БДУ]] ([[1995]]—[[2001]]), загадніцай катэдры клясычнай і славянскай філялёгіі [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт|Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] і дацэнткай катэдры раманскай і клясычнай філялёгіі ([[2001]]—[[2004]]). З [[2005]] — у [[БДУ]]. Кандыдатка філялягічных навук (1999). [[Доктар навук]] (2013)<ref>{{Кніга|аўтар = Некрашэвіч-Кароткая, Жанна Вацлаваўна. |частка = |загаловак = Лацінамаўная ліра-эпас у полілінгвістычнай літаратуры Беларусі XVI — першай паловы XVII ст.: традыцыя, гісторыка-эстэтыцная эвалюцыя. Аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені доктара філалагічных навук |арыгінал = |спасылка = https://elib.bspu.by/bitstream/doc/13693/1/%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%20%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87.pdf|адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]]|год = 2012 |том = |старонкі = |старонак = 50|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>, [[прафэсар]] (2014), Унівэрсытэт імя Адама Міцкевіча ў [[Познань|Познані]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2024| url = https://amu.edu.pl/uniwersytet/wyszukiwarka-pracownikow/osoba?id=10005552&alias=Zhanna-Nekrashevich-Karotkaja| копія = | дата копіі = | загаловак = Zhanna Nekrashevich-Karotkaja| фармат = | назва праекту = sklad.osobowy@amu.edu.pl | выдавец =Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар =[[Сяргей Марозаў]]. |частка = |загаловак = Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік|арыгінал = |спасылка = https://www.ldki.lt/wp-content/uploads/2022/12/%D0%94%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BA%D1%96-%D0%92%D0%9A%D0%9B.-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E.-%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B.pdf |адказны = |выданьне = |месца = [[Горадня|Гродна]], [[Коўна|Каўнас]]|выдавецтва = ЮрСаПрынт|год = 2022|том = |старонкі = |старонак = 290|сэрыя = |isbn = 978-985-7257-57-7|наклад = }}</ref>. Дасьледуе творы старажытнай беларускай літаратуры, пераважна помнікі лацінскай паэзіі эпохі Рэнэсансу і раньняга Барока. Перакладае з лацінскай, польскай, царкоўнаславянскай і старабеларускай моваў. Аўтарка часопіса «[[Наша Вера]]»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = | url = http://media.catholic.by/nv/n44/authors.htm?2#auth31| загаловак = Жанна НЕКРАШЭВІЧ-КАРОТКАЯ| фармат = | назва праекту = | выдавец = «[[Наша Вера]]»| дата = 17 кастрычніка 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Мае больш за 140<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = | url = http://prajdzisvet.org/translators/92-niekrashevich-karotkaja-zhana.html| загаловак = Жана Некрашэвіч-Кароткая| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://prajdzisvet.org Часопіс «Прайдзісвет»]| дата = 17 кастрычніка 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref> публікацыяў па гісторыі беларускай літаратуры ХІ—ХІХ стст., у тым ліку — 41<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = | url = http://nastaunik.info/workshop/asoby/niekr-karotkaja| загаловак = Некрашэвіч-Кароткая Жанна Вацлаваўна| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://nastaunik.info Настаўнік.info]| дата = 17 кастрычніка 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref> публікацыя па гісторыі лацінамоўнай паэзіі Вялікага Княства Літоўскага ХVІ—ХVІІ стст. Аўтарка кнігі «Нясвіжская Мельпамена: Драматургія Францішкі Уршулі Радзівіл» (2002), укладальніца кнігі «Ян Вісліцкі. Пруская вайна» (2005), суаўтарка акадэмічнай «Гісторыі беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў» (т. 1, 2006). == Кнігапіс == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} === Манаграфіі === * {{Кніга|аўтар =Жанна Некрашэвіч-Кароткая.|частка = |загаловак = Нясвіжская Мельпамена: драматургія Францішкі Уршулі Радзівіл|арыгінал = |спасылка = |адказны = навуковы рэдактар У. Г. Кароткі; |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = Прапілеі |год = 2002|том = |старонкі = |старонак = 210|сэрыя = |isbn = 985-6614-70-8|наклад = 300}} * {{Кніга|аўтар =Жанна Некрашэвіч-Кароткая.|частка = |загаловак = Беларуская лацінамоўная паэзія: ранні Рэнесанс|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[БДУ]] |год = 2009|том = |старонкі = |старонак = 269|сэрыя = |isbn = 978-985-518-075-4|наклад = 100}} * {{Кніга|аўтар =Жанна Некрашэвіч-Кароткая.|частка = |загаловак = Беларуская лацінамоўная паэма: позні Рэнесанс і ранняе Барока|арыгінал = |спасылка = https://elib.bsu.by/handle/123456789/92180|адказны = навуковыя рэдактары: [[Вячаслаў Рагойша|В. П. Рагойша]], У. Г. Кароткі |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[БДУ]] |год = 2011|том = |старонкі = |старонак = 231|сэрыя = |isbn = 978-985-518-545-2|наклад = 100}} === Пераклады на беларускую мову === * {{Артыкул| аўтар = [[Ян Вісьліцкі|Ян Вісліцкі]].| загаловак = Пруская вайна: пераклад з лацінскай мовы й камэнты Жанны Некрашэвіч-Кароткай| спасылка = | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]] | тып =часопіс | год = 1997| том = | нумар = 12 (538)| старонкі = 93—130 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Ян Вісьліцкі|Ян Вісліцкі]].| загаловак = Пруская вайна (урывак)| арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = пераклад з лацінскай мовы й камэнты Жанны Некрашэвіч-Кароткай, рэдпадрыхтоўка У. Г. Кароткага| аўтар выданьня = | выданьне =Анталогія даўняй беларускай літаратуры: XI – першая палова XVIII ст. | тып =для выкладчыкаў і студэнтаў вышэйшых навучальных устаноў | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] | год = 2003| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 339—347| isbn = 985-08-0571-4| issn = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Ян Вісьліцкі|Ян Вісліцкі]].| загаловак = Пруская вайна.| арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = пераклад з лацінскай мовы й камэнты Жанны Некрашэвіч-Кароткай| аўтар выданьня =пад рэдакцыяй Г. Тварановіч | выданьне = Старабеларуская літаратура XI—XVIII стагоддзяў | тып = хрэстаматыя| месца =[[Беласток]]| выдавецтва =Wyd-wo Uniwersytet w Bialymstoku | год = 2004| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 315—356| isbn = 83-89031-81-7| issn = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Вайніслаў Савіч-Заблоцкі]].| загаловак =Арлалёты і паканвойны, або Полацкая шляхта: (Жаніцьба Ягамосьці пана Шатана Старшага). Аповесьць.| арыгінал = | спасылка = | мова =be| адказны = уступны артыкул, пераклад з польскай і каментар Жанны Некрашэвіч-Кароткай | аўтар выданьня = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =літаратурна-мастацкі і грамадзка-палітычны часопіс | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =Выдавецкі дом «Звязда» | год =2004 | выпуск = | том = | нумар =1(891) | старонкі =122—164| isbn = | issn =0130-8068 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Вайніслаў Савіч-Заблоцкі]].| загаловак =Арлалёты і паканвойны, або Полацкая шляхта: (Жаніцьба Ягамосьці пана Шатана Старшага). Аповесьць.| арыгінал = | спасылка = | мова =be| адказны = уступны артыкул, пераклад з польскай і каментар Жанны Некрашэвіч-Кароткай | аўтар выданьня = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =літаратурна-мастацкі і грамадзка-палітычны часопіс | месца ={{Менск (Мінск)}} | выдавецтва =Выдавецкі дом «Звязда» | год =2004 | выпуск = | том = | нумар =3(893) | старонкі =68—111| isbn = | issn =0130-8068 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Вайніслаў Савіч-Заблоцкі]].| загаловак =Арлалёты і паканвойны, або Полацкая шляхта: (Жаніцьба Ягамосьці пана Шатана Старшага). Аповесьць.| арыгінал = | спасылка = | мова =be| адказны = уступны артыкул, пераклад з польскай і каментар Жанны Некрашэвіч-Кароткай | аўтар выданьня = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =літаратурна-мастацкі і грамадзка-палітычны часопіс | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =Выдавецкі дом «Звязда» | год =2004 | выпуск = | том = | нумар =4(894) | старонкі =134—159| isbn = | issn =0130-8068 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Вайніслаў Савіч-Заблоцкі]].| загаловак =Арлалёты і паканвойны, або Полацкая шляхта: (Жаніцьба Ягамосьці пана Шатана Старшага). Аповесьць.| арыгінал = | спасылка = | мова =be| адказны = уступны артыкул, пераклад з польскай і каментар Жанны Некрашэвіч-Кароткай | аўтар выданьня = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =літаратурна-мастацкі і грамадзка-палітычны часопіс | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =Выдавецкі дом «Звязда» | год =2004 | выпуск = | том = | нумар =6(896) | старонкі =155—180| isbn = | issn =0130-8068 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Мікола Гусоўскі|Мікалай Гусоўскі]].| загаловак = Пра змяю; Пра яе ж, з арлом злучаную; Да найяснейшай Валадаркі і Пані Боны…; Яснавяльможнаму Пану Людовіку Альфію…: пераклад з лацінскай мовы й камэнты Жанны Некрашэвіч-Кароткай | спасылка = | мова = | выданьне =[[Беларуская мова і літаратура]] | тып =Навукова-метадычны часопiс| год = 2005| том = | нумар = 3| старонкі = 33—34 | issn = }} * {{Кніга|аўтар = [[Ян Вісьліцкі|Joannis Visliciensis]].|частка = |загаловак = Bellum Prutenum = Пруская вайна. (У кнізе таксама: Факсімільныя першадрукі Яна Вісліцкага)|арыгінал = |спасылка = |адказны =укладаьнне, пераклад на беларускую мову, уступны артыкул, камэнты, кароткі слоўнік антычных і сярэднявечных намінацый Жанны Некрашэвіч-Кароткай; навуковае рэдагаванне: Уладзімер Кароткі, Андрэй Цісык |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =Прапілеі |год = 2005|том = |старонкі = |старонак = 64 + 233|сэрыя = |isbn = 985-6329-57-4|наклад = 200}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = [[Крыштап Завіша|Хрыстафор Завіша]].| загаловак = Найяснейшаму каралевічу Уладзіславу…; Караламахія (урывак з паэмы): пераклад з лацінскай мовы й камэнты Жанны Некрашэвіч-Кароткай. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2006 | том = | нумар = 8| старонкі = 18—20 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =[[Крыштап Завіша|Хрыстафор Завіша]].| загаловак = Караламахія (урывак з паэмы): пераклад з лацінскай мовы, камэнты й Жанны Некрашэвіч-Кароткай.| спасылка = https://media.catholic.by/nv/n40/art12.htm| мова = | выданьне =[[Наша вера]] | тып =часопіс | год = 2007| том = | нумар =2 (40)| старонкі = | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =[[Ян Радван]]. | загаловак = Радзівіліяда, або Пра жыццё і дзеі, слаўныя подзвігі бессмяротнай памяці найсвятлейшага пана Мікалая Радзівіла, князя ў Дубінках і Біржы <…>, наймацнейшага ваяводы войскаў Вялікага Княства Літоўскага. (З кнігі І); пераклад з лац. мовы, каментарыі Жанны Некрашэвіч-Кароткай| спасылка = https://media.catholic.by/nv/n40/art11.htm| мова = | выданьне =[[Наша вера]] | тып =часопіс | год = 2007| том = | нумар =2 (40)| старонкі = | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Ян Радван]]. | загаловак = Радзівіліяда… | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-ilyustravany-chasopis-01-686-2011 |адказны = Пераклад з лацінскай мовы Жанны Некрашэвіч-Кароткай | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]] | тып = часопіс | год = 2011| том = | нумар = 1 (686)| старонкі = 93—99 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Ян Радван]]. | загаловак = Радзівіліяда… | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-ilyustravany-chasopis-02-687-2011 |адказны = Пераклад з лацінскай мовы Жанны Некрашэвіч-Кароткай | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]] | тып = часопіс | год = 2011| том = | нумар = 2 (687)| старонкі = 105—108 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Ян Радван]]. | загаловак = Радзівіліяда… | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-03-688-2011 |адказны = Пераклад з лацінскай мовы Жанны Некрашэвіч-Кароткай | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]] | тып = часопіс | год = 2011| том = | нумар = 3 (688)| старонкі = 73—76 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Ян Радван]]. | загаловак = Радзівіліяда… | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-ilyustravany-chasopis-4-689-2011|адказны = Пераклад з лацінскай мовы Жанны Некрашэвіч-Кароткай | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]] | тып = часопіс | год = 2011| том = | нумар = 4 (689)| старонкі = 87—92 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Ян Радван]]. | загаловак = Радзівіліяда… | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-gramadska-palitychny-i-navukova-papulyarny-ilyustravany-chasopis-5-690-2011|адказны = Пераклад з лацінскай мовы Жанны Некрашэвіч-Кароткай | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]] | тып = часопіс | год = 2011| том = | нумар = 5 (690)| старонкі = 92—98 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар =[[Мікола Гусоўскі]]. | загаловак = Да 750-годдзя смерці святога Гіяцынта (Яцка). Пра жыццё і подзвігі святога Гіяцынта. Пераклад з лаціны Жаны Некрашэвіч-Кароткай. | спасылка = https://media.catholic.by/nv/n41/art17.htm| мова = | выданьне =[[Наша вера]] | тып =часопіс | год = 2007| том = | нумар =3 (41)| старонкі = | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =[[Мікалай Гусоўскі]]. | загаловак = Пра жыццё і подзвігі святога Гіяцынта (фрагменты з паэмы); пераклад з лац. мовы, каментарыі Жанны Некрашэвіч-Кароткай| спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2008| том = | нумар = 10| старонкі = 27—30 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Язафат Ісакавіч]]. | загаловак = Язафатыда, або пра забойства Язафата Кунцэвіча. Пераклад Жанны Некрашэвіч Кароткай. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып = часопіс | год = 2026 | том = | нумар = 9| старонкі = 27—39 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} === Артыкулы === * {{Артыкул| аўтар =Жанна Некрашэвіч-Кароткая. | загаловак = З дзідай у руце, з богам у сэрцы: героі-рыцары зямлі беларускай у помніках новалацінскай паэзіі. | спасылка = https://media.catholic.by/nv/n40/art10.htm| мова = | выданьне =[[Наша вера]] | тып =часопіс | год = 2007| том = | нумар =2 (40)| старонкі = | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =Жанна Некрашэвіч-Кароткая. | загаловак = Рэцэнзіі. Шматмоўныя перавыданьні твораў Мікалая Гусоскага ў Літве, Польшчы, Украіне.| арыгінал = | спасылка = https://bsu.by/editions/magazine/vestnik-bgu-d/numbers/49477 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Весьнік БДУ. Сэрыя 4, № 3 | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[БДУ]] | год = 2008, сьнежань| выпуск = | том = | нумар = 3| старонкі = 82—85| isbn = | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =Жанна Некрашэвіч-Кароткая. | загаловак = Рэцэнзіі. Новыя выданні помнікаў старажытнай літаратуры ў Беларусі і Літве. | арыгінал = | спасылка = https://bsu.by/editions/magazine/vestnik-bgu-d/numbers/49474 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Весьнік БДУ. Сэрыя 4, № 3 | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[БДУ]] | год = 2009, сьнежань| выпуск = | том = | нумар = 3| старонкі = 122—124| isbn = | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =Некрашэвіч-Кароткая, Ж. В. | загаловак = Фарміраванне гераічнага ідэала ў лаціна-моўным эпасе Вялікага княства Літоўскага XVI – першай паловы XVII стагоддзя | арыгінал = | спасылка = https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/19710/1/%d0%a4%d0%b0%d1%80%d0%bc%d1%96%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%20%d0%b3%d0%b5%d1%80%d0%b0%d1%96%d1%87%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d0%b0%20%d1%96%d0%b4%d1%8d%d0%b0%d0%bb%d0%b0%20%d1%9e%20%d0%bb%d0%b0%d1%86%d1%96%d0%bd%d0%b0%d0%bc%d0%be%d1%9e%d0%bd%d1%8b%d0%bc%20%d1%8d%d0%bf%d0%b0%d1%81%d0%b5%20%d0%92%d1%8f%d0%bb%d1%96%d0%ba%d0%b0%d0%b3%d0%b0%20%d0%9a%d0%bd%d1%8f%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0%20%d0%9b%d1%96%d1%82%d0%be%d1%9e%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%b3%d0%b0%20XVI%20%e2%80%93%20%d0%bf%d0%b5%d1%80%d1%88%d0%b0%d0%b9%20%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d0%be%d0%b2%d1%8b%20XVII%20%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%be%d0%b4%d0%b4%d0%b7%d1%8f.pdf| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне =Bibliotheca archivi lithuanici | тып = Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės kalbos, kultūros ir raštijos tradicijos| месца =[[Вільня|Vilnius]] | выдавецтва = Lietuvių kalbos institutas| год =2009 | выпуск = | том = | нумар = 7| старонкі = 205—219| isbn = | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = Жанна Некрашэвіч-Кароткая. | загаловак = Агіяграфічная паэма ў лацінамоўнай літаратуры Беларусі XVI – першай паловы XVII ст. | спасылка = https://elib.bsu.by/handle/123456789/19705 | мова = | выданьне = Веснік Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы | тып = Серыя 3. Філалогія. Педагогіка. Псіхалогія | год = 2012| том = | нумар = 2 (135)| старонкі = 6—12 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Ліра-эпічнае майстэрства Уладзіслава Сыракомлі і яго праграма патрыятычнага хрысціянскага выхавання. | спасылка = https://www.academia.edu/56128783/Lyrical_Epic_Mastery_of_W%C5%82adys%C5%82aw_Syrokomla_and_His_Program_of_Patriotic_Christian_educating?email_work_card=view-paper&li=0| мова = | выданьне = [[Studia Białorutenistyczne]]=Беларусазнаўчыя дасьледаванні | тып =часопіс | год = 2017 | том = | нумар = 11 | старонкі = 129—147 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Артыкул| аўтар = В. В. Давідовіч. | загаловак = Некрашэвіч-Кароткая Жанна Вацлаўна. | арыгінал = | спасылка = https://knihi-online.com/assets/files/25/10/kultura-bielarusi-u-6-i-t-t-6.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Культура Беларусі| тып =энцыклапедыя. У 6 т | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2015| выпуск = | том = 6. М – Я| нумар = | старонкі = 83 | isbn = 978-985-11-0805-9 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Сяргей Марозаў|Марозаў С. П.]] | загаловак = Некрашэвіч-Кароткая Жанна Вацлаўна. | арыгінал = | спасылка = https://www.ldki.lt/wp-content/uploads/2022/12/%D0%94%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BA%D1%96-%D0%92%D0%9A%D0%9B.-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E.-%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага| тып =біябібліяграфічны даведнік| месца =[[Горадня|Гродна]], [[Коўна|Каўнас]]| выдавецтва = ЮрСаПрынт | год = 2022 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 183, 184 | isbn = 978-985-7257-57-7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка | аўтар = Жанна Некрашэвіч-Кароткая| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 29 сьнежня 2016 | url = https://www.youtube.com/watch?v=3e1msvzFqHc | копія = | дата копіі = | загаловак = Сьпявае Жанна Некрашэвіч-Кароткая| фармат = | назва праекту = На прэзэнтацыі кнігі [[Ірына Багдановіч|Ірыны Багдановіч]] «Залатая Горка»| выдавец = | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Жанна Некрашэвіч-Кароткая| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 студзеня 2024 | url = https://www.youtube.com/watch?v=bCqsNNBIZr4 | копія = | дата копіі = | загаловак = Беларуская паэтычная культура XVI-XVIII ст.| фармат = | назва праекту = [[Радыё Марыя]]| выдавец = | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Некрашэвіч-Кароткая, Жанна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1972 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] jumqb9li7g80957mgbkpqkdelf6o6za 0 98683 2696896 1901958 2026-10-16T03:02:00Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696896 wikitext text/x-wiki '''Сучаснасьць''' — гэта [[умоўнасьць|ўмоўнасьць]], а не нейкае [[месца]] або [[эпоха]] (Сучаснасьць часам выкарыстоўваецца як сынонім [[Эпоха мадэрну|эпохі мадэрну]]). Гэтая ўмоўнасьць павінна разумецца як * пэўны спосаб стаўленьня да ўсяго, што цяпер адбываецца; * як вольны выбар, які прымаецца толькі некаторымі з нас, як бы неабавязковы для ўсіх; * гэта спосаб не толькі думаць, але і адчуваць, дзейнічаць і паводзіць сябе, прычым менавіта такім чынам, каб быць адпаведным бягучаму [[момант]]у; == Глядзіце таксама == * [[Час]] == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20100813131307/http://truemoral.ru/ Сайт аб сучасным грамадстве] [[Катэгорыя:Час]] gb4siwtmd7j6v6wha7mqtfbozumdx7n 0 103141 2696877 2249248 2026-10-15T20:31:40Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696877 wikitext text/x-wiki {{Кінэматаграфіст |Імя = Пітэр Фальк |Імя (арыгінал) = |Фота = Columbo Peter Falk 1973.JPG |Шырыня = 200пкс |Подпіс = У ролі лейтэнанта Каломба |Імя пры нараджэньні = Peter Michael Falk |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|16|9|1927}} |Месца нараджэньня = [[Нью-Ёрк]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] |Дата сьмерці = {{Памёр|23|6|2011|гадоў=83}} |Месца сьмерці = [[Бэвэрлі-Гілз]], [[Каліфорнія]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] |Прафэсія = [[актор]] |Грамадзянства = [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] |Гады актыўнасьці = 1956—2008 |Напрамак = |Узнагароды = «[[Залаты Глёбус]]» (1973),<br />«[[Эмі]]» (1972, 1975, 1990) |imdb_id = 393 |Сайт = [http://www.peterfalk.com/ www.peterfalk.com] }} '''Пітэр Майкл Фальк''' ({{мова-en|Peter Michael Falk}}; 16 верасьня 1927, [[Нью-Ёрк]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] — 23 чэрвеня 2011, [[Бэвэрлі-Гілз]], [[Каліфорнія]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]) — [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|амэрыканскі]] актор, вядомы сваёй роляй лейтэнанта Каломба ў [[Каломба (сэрыял)|аднайменным тэлесэрыяле]]. Акрамя таго, Пітэр зьяўляўся ў такіх фільмах, як то «[[Прынцэса-нявеста]]», «[[Вялікія гонкі (фільм)|Вялікія гонкі]]» й «[[Прарок]]». Ён двойчы быў намінаваны на прэмію «[[Оскар]]» і пяць разоў атрымліваў прэмію «[[Эмі]]» (чатыры зь іх за ролю вышукніка Каломба) і адзін раз «[[Залаты Глёбус]]». У 1996 годзе часопіс TV Guide уключыў Фалька ў свой сьпіс 50 найвялікшых тэлевізійных зорак усіх часоў, дзе ён апынуўся на 21 радку<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =TV Guide Guide to TV |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва =Barnes and Noble |год =2004 |том = |старонкі = |allpages =596 |сэрыя = |isbn =0-7607-5634-1 |наклад = }}{{ref-en}}</ref>. == Біяграфія == Пітэр Фальк нарадзіўся 16 верасьня 1927 году ў [[Нью-Ёрк]]у ў сям’і ўладальніка галянтарэйнай крамы й крамы адзеньня Майкла Пітэра Фалька й ягонай жонкі Мадлен (у дзявоцтве — Гокгаўз), якая працавала бухгальтарам<ref>[http://www.filmreference.com/film/67/Peter-Falk.html Біяграфія Пітэра Фалька]. Film Reference {{ref-en}}</ref>. Бацька будучага актору меў вугорскія, чэскія, расейскія ды польскія [[габрэі]]<ref>[http://www.cigaraficionado.com/webfeatures/show/id/Talk-with-Falk_6047 Інтэрвію зь Пітэрам Фалькам]. Cigara Ficionado {{ref-en}}</ref>. У трохгадовым узросьце правае вока Фалька быў хірургічна выдаленае з-за выяўленай у яго хваробе [[рэтынаблястома|рэтынаблястомы]]. Рэшту жыцьця ён насіў шкляное вока<ref>{{спасылка|url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/2154:2733/1/Peter_Falk.htm|загаловак=Пітэр Фальк|выдавец=The Biography Channe|мова=en|копія=http://web.archive.org/web/20080514222615/http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/2154:2733/1/Peter_Falk.htm|дата публікацыі=14 траўня 2008}}</ref>. Не зважаючы на гэта, яшчэ зь дзяцінства Пітэр часьцяком удзельнічаў у спаборніцтвах па камандным відах спорту, як то бэйсбол ці баскетбол. Першае зьяўленьне Фалька на сцэне адбылася ў 12 гадоў, калі ён прыняў удзел у спэктаклі «Піраты Пэнзанса», які ставіўся ў летнім лягеры «Camp High Point», разьмешчаным у прадмесьці Нью-Ёрку. Адным з настаўнікаў Фалька ў лагеры быў [[Рос Мартын]] зь якім пазьней яны здымаліся ў «[[Вялікія гонкі (фільм)|Вялікіх гонках]]» і адным з эпізодаў сэрыялу «[[Каломба (сэрыял)|Каломба]]». Навучаўся Пітэр ў Вышэйшай школе Осынінгу, разьмешчанай у навакольлі Нью-Ёрку, дзе быў «прэзыдэнтам» аднаго са старэйшых клясаў. Пасьля заканчэньня школы ў 1945 годзе, ён паступіў у каледж Гамільтан. Яшчэ да заканчэньня [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] Фальк паспрабаваў уступіць ува Ўзброеныя сілы ЗША, але яму адмовілі з-за шклянога вока. Ён быў залічаны ў шэрагі Вайскова-марскога флёту ЗША, дзе служыў памочнікам кухара і прыбіральшчыкам. Апасьля Фльк падарожнічаў па Эўропе й нават 6 месяцаў працаваў на чыгунцы ў [[Сацыялістычная Фэдэратыўная Рэспубліка Югаславіі|Югаславіі]]<ref>{{Кніга|аўтар =Falk, Peter |частка = |загаловак =Just One More Thing: Stories From My Life |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =New York |выдавецтва =Carroll & Graf Publishers |год =2006 |том = |pages =26 |старонак = |сэрыя = |isbn =0-7867-1795-5 |наклад = }}</ref>. Пасьля вяртаньня дахаты Пітэр навучаўся ў [[Сыракускі ўнівэрсытэт|Сыракускім унівэрсытэце]] ў Нью-Ёрку на эканамічным аддзяленьні, аднак ён быў не ўпэўнены ў тым, што жадае рабіць далей. Пасьля ўнівэрсытэту працаваў адміністратарам і клеркам, апразь нейкі час запісаўся ў тэатар. З 1958 году пачаў рэгулярна зьяўляцца ў кіно й тэлебачаньні, зьняўшыся у фільмах «[[Карпарацыя забойства]]» «[[Жменя цудаў]]», «[[Вялікія гонкі (фільм)|Вялікія гонкі]]», «[[Гэты вар’яцкі, вар’яцкі, вар’яцкі, вар’яцкі сьвет]]». Але самай знакамітай для Пітэра Фалька стала роля лейтынанта лос-анджэлесаўскай паліцыі Каломба ў сэрыяле «[[Каломба (сэрыял)|Каломба]]», які з-за сваёй папулярнасьці доўжыўся 19 гадоў. Актор памёр увечары 23 чэрвеня 2011 году ў [[Бэвэрлі-Гілз]], паводле заяваў Пітэр Фальк пакутаваў на [[хвароба Альцгаймэра|хваробу Альцгаймэра]] і [[дэмэнцыя|дэмэнцыю]]<ref>[http://www.tvr.by/bel/inworld.asp?id=50262 У ЗША пайшоў з жыцця адзін з праслаўленых ветэранаў Галівуда — Пітэр Фальк]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Белтэлерадыёкампанія</ref><ref>[http://nn.by/?c=ar&i=56396 Памёр «лейтэнант Каломба» — акцёр Пітэр Фальк]. Наша Ніва</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140109030704/http://peterfalk.com/ Афіцыйны сайт]. * {{imdb імя|id=0000393}} * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=71906173 Пітэр Фальк] на сайце Find a Grave. * [http://www.emmys.com/celebrities/peter-falk Пітэр Фальк] на сайце Emmys.com. * [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/f/peter_falk/index.html Навіны пра Фалька] на The New York Times. {{Прэмія «Залаты Глёбус» за найлепшую мужчынскую ролю на тэлівізіі — драма}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Фальк, Пітэр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку]] [[Катэгорыя:Акторы ЗША]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Бэвэрлі-Гілз]] gjsual2nf8iyjvl5gncx0p3g82tnvqm 0 104996 2696915 2690155 2026-10-16T09:08:18Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2696915 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Варавічы |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Варавічаў |Арыгінальная назва = Варовичі |Лацінка = Varavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1499 годам{{заўвага|Юзаф Крывіцкі памылкова атаясаміў Ва́равічы з [[Аравічы|Араві́чамі]] на рацэ [[Прыпяць|Прыпяці]], згаданымі ў прывілеі 1543 г. Міхайлаўскаму (Залатаверхаму) манастыру<ref>Józef Krzywicki. Warowicze // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1893. T. XIII. S. 16</ref>. Пазьней тая ж блытаніна зьявілася ў геаграфічным паказальніку да выданьня крыніцаў зь гісторыі манастыра<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ-ХVІІІ ст. з фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Автори-укладачі: Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк; Нац. акад. наук України, Нац. б-ка України ім. В. І. Вернадського, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського. — Київ, 2011. С. 505, 511</ref>.}} |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 17 |Шырата сэкундаў = 21 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 55 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ва́равічы''' ({{мова-uk|Ва́ровичі}}) — колішняе сяло ў [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары былі адселеныя. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === 23-м сакавіка 1499 году датаваны ліст вялікага князя літоўскага [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] панам Міхайлу Паўшычу і Івашку Сямёнавічу на добры іхныя матчыныя Вараўцы, Бернаў, Кокатаў, якія трымалі не давёўшы свае на іх правы князі Іван і Леў Палубінскія <ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. № 573</ref>{{заўвага|Расейскія аўтары найноўшага выданьня кнігі 6 Мэтрыкі ВКЛ абралі ў 2012 г. старое імпэрскае найменьне для краю — «Западная Россия». Такое іх рэальнае стаўленьне да суседзяў.}}: {{пачатак цытаты}}Александръ, бож(е)ю м(и)л(о)стью. Воеводе киевскому кн(ѧ)зю Дмитрею Пȣтѧтичу. Жаловал намъ Михаило Павшичъ съ сестренъцомъ своимъ Ивашкомъ Семеновичом на кн(ѧ)зꙗ Ивана и на кн(ѧ)зꙗ Л[ь]ва Полубенъскихъ ω именьꙗ ω ωтчизну материзны ихъ, ω Варевцы, а ȣ Берновъ, а ω Кокотовъ. И мы перво сего ω томъ неоднокротъ писывали до кн(ѧ)зꙗ Ивана а до кн(ѧ)зꙗ Л[ь]ва Полубенъскихъ, абы ωни перед нами к праву стали и ω томъ с ними розъправили сѧ. И ωни на листы и на приказанье наше передъ нами к праву не хотели стати с ними ωчевисто. Ино коли ωни передъ нами к праву стати не хотели, и ты бы Михаилу Павшичу а Ивашку Семеновичу в тыи имен(ь)ꙗ, ȣ ωтчизну материзны ихъ, ȣ Варевцы, а ȣ Берновъ, а ȣ Кокотовъ, ȣвѧзанье дал. А естли бы кн(ѧ)зю Ивану а кн(ѧ)зю Л[ь]ву Полубенъскимъ ω томъ было до них которое дело, и ωни нехаи ихъ правомъ спирають, а ω томъ с ними перед нами ωчевисте мовѧть. П(и)санъ ȣ Вил(ь)ни, мар(та) 23 день. Индик[т]ъ 2.{{канец цытаты}} [[Файл:Урывак з каралеўскага ліста 1533 г.png|значак|зьлева|170пкс|Урывак з каралеўскага ліста 1533 г.]][[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|170пкс|Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]][[Файл:Варавічы Хведара Ўладыкі ў 1552 г.jpg|значак|170пкс|Варавічы Хведара Ўладыкі ў 1552 г.]] 7 жніўня 1510 году кароль [[Жыгімонт Стары]], папярэдне прызнаўшы невінаватасьць оўруцкага зямяніна Івашкі Нямірыча<ref>Пра яго гл.: Задорожна О. Ф. Рід Немиричів у шляхетській корпорації Київського воєводства: майновий статус і політична діяльність (XVI – середина XVII ст.). Дисертація на здобуття наукового ступеня кандидата історичних наук. – Київ, 2010. С. 35–37</ref> ў [[Мяцеж Глінскіх|здрадзе князя Глінскага]], якому раней служыў{{Заўвага|Быў слугой князя Івана Глінскага, кіеўскага ваяводы, які падтрымаў мяцеж брата Міхала.}}, пацьвердзіў яму права на добры Вараўцы, якія трымаў за жонкай Хведзяй, дачкой Булгака (Івана) Лісіча<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt.- Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. № 521</ref>. Імаверна, пан Нямірыч ня меў дзяцей, прынамсі, ''«мужсъкого рожаю»'', таму маёнтак Вараўцы у 1522 годзе, згодна з пастановай суда, перайшоў у валоданьне пляменьніцы Булгака Лісіча пані Духны Волкаўны Сурынавай і яе сына Стася<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. – М.: Тип. Правительствующего Сената, [1916]. – Кн. 21. С. 258–259</ref>. Пляменьнік князёў Івана і Льва Палубенскіх і іхны нашчадак пан Шчасны Герцык падаў чалабітную каралю Жыгімонту, каб вярнуць сабе добры, у ліку якіх сяло Варавічы. Пры гэтым паклаў перад манархам адпаведныя лісты-падараваньні ягонага брата Аляксандра. 2 сьнежня 1533 году гаспадар задаволіў просьбу шляхціча<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 15 (1528—1538). / Artūras Dubonis – Vilnius, 2002. № 129; Kniga Nr. 17 (1530—1536). / Laimontas Karalius, Darius Antanavičus – Vilnius, 2015. № 417</ref>. Паноў Сурынаў падданыя, {{падказка|ясачнікі|выканаўцы замкавых павіннасьцяў}} з Вараўцаў або Варавічаў на рацэ Ушы [[Оўруч|Оўруцкай]] нядзелі{{Заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася воласьць, як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці<ref>Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190</ref>.}} згаданыя ў апісаньні [[Чарнобыль]]скага замку 1552 году<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588</ref>. У люстрацыі Оўруцкага замку таго ж 1552 г.{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} сказана, што з шасьці службаў{{заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей.}} сяла Вараўцы паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў ішло «''падачкі''» паўтары капы (90) грошаў і мёду 8 {{падказка|кадзей|адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}}. У іншым месцы прыведзеная зьвестка пра сяло Варавічы Хведара Уладыкі, з 5 дымоў (служба) якога выплачвалася 2 капы (120) грошаў і паўпяты (чатыры з паловай) кадзі мёду, «''а окромъ того подачки ани службы з нихъ жадное нетъ''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв., 454; Архив ЮЗР. Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45—46, 47—48</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Варавічы з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Запіс продажу сяла Варавічаў. 1589 г.png|значак|170пкс|Запіс продажу сяла Варавічаў. 1589 г.]] Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскай зямлі (ваяводзтва) на 1581 год, з 1 дыму [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] сяла Варавічаў пана Андрэя Сурына выбіралася 15 грошаў, з 2 асадных і 2 [[агароднікі|агароднікаў]] пана Гардзея Сурына выплачвалася адпаведна па 15 і па 6 грошаў, таксама з 4 дымоў асадных і 2 агароднікаў у тым жа сяле, застаўных ад пана Юрыя Бокія, — па 15 і па 6 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 892зв., 893зв.; Źródła dziejowe (далей ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział I-szy. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 43, 44</ref>. Як засьведчана ў кнігах Кіеўскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]], у чэрвені 1589 году сурынаўскія Варавічы навечна і з грунтамі набыў кіеўскі [[падкаморы]] [[Шчасны Харлінскі]]<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 1. Спр. 4104. А. 280адв.</ref>. 26 чэрвеня 1600 году Шчасны Харлінскі запісаў усе свае маёнткі сынам Станіславу, Мікалаю і Юрыю з абавязкам выплаты іхным сёстрам па 3 000 польскіх злотых<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 60 — 62</ref>. Сяло Варавічы з фальваркам дасталіся Станіславу. [[Файл:Масаны і Баршчоўка ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Згадка пра Варавічы ў тарыфе 1640 г.]] Паводле рэестру падаткаў Кіеўскага ваяводзтва, у 1628 годзе з 5 дымоў osiadłych і з 10 агароднікаў sioła Warowicz пана Станіслава Харленскага, якое трымаў у заставе пан Тэадор Крыніцкі, за 6 пабораў выплачана адпаведна па 3 злотых і па 1 злотаму, 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР России. Ч. 7. Т. 1. С. 369</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Абрагам Тышкевіч, пасэсар{{заўвага|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтку. А. Тышкевіч быў мужам Барбары, дачкі падкаморага Шчаснага Харлінскага<ref>Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. – Poznań, 1893. Rocznik XV. S. 25</ref>, а дзедзічамі заставаліся нашчадкі сына Станіслава.}}, з 33 дымоў «wsi Warowicz» заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 16 з паловай злотых<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Адпаведна пры выплаце [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» ў 1640 годзе з тых жа 33 дымоў у сяле Варавічы сума склала 33 злотыя<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 171</ref>. Зь люстрацыі падымнага падатку 1683 года вынікае, што ўсяго з 10 дымоў wsi Warowicze пана Караля Тышкевіча, пасэсара, да скарбу выплачвалася 3 злотых<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 491</ref> У тарыфе 1754 году паведамляецца, што з 17 двароў{{Заўвага|У наяўнасьці — «puł szesnastki (дыму) i chałup siedm», а 1 дым тады складалі 320 двароў.}} сяла Варавічаў «do grodu» (Оўруцкага замку) выбіраліся 2 злотыя і 18 з паловай грошаў, «na milicję»{{Заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} — 9 злотых, 14 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 168</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Варавічы апынуліся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У парэформавы пэрыяд сяло Варавічы адміністрацыйна належала да Мартыновіцкай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 86 двароў з 461 жыхаром, дзеялі праваслаўная царква і піўная<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 168</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|170px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Варавічы — у складзе Хабнаўскага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Józef Krzywicki. Warowicze // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1893. T. XIII. S. 16 == Вонкавыя спасылкі == * [http://gska2.rada.gov.ua/pls/z7502/A036?rdat1=22.09.2008&vf7551=185 Афіцыйная старонка Вярхоўнай Рады Ўкраіны]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} {{Накід:Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Палескага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]] 1hsct10e0wpsmwidw6f5gg66x7662nb 0 109056 2696827 1841470 2026-10-15T15:16:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696827 wikitext text/x-wiki '''Падкамо́ры''' ({{Мова-pl|podkomorzy}} ад {{Мова-la|subcamerarius|скарочана}}) — ураднік у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[судзьдзя]], які займаўся пытаньнямі разьмежаваньня ўладаньняў. Пасада заснаваная ў [[XIV стагодзьдзе|XIV ст.]] і была даволі прэстыжнай (сярод славутых шляхецкіх родаў былі прадстаўнікі [[Сабескія|Сабескіх]] і [[Храпавіцкія|Храпавіцкіх]]). Падкаморы быў ураднікам [[Падкаморскі суд|падкаморскага суда]], абаронцам бедных удоваў і сірот са шляхецкага стану, удзельнічаў у [[Земскі суд|земскім судзе]] (толькі ў [[Вялікая Польшча|Вялікай Польшчы]] да канца [[XV стагодзьдзе|XV]] — пачатку [[XVI стагодзьдзе|XVI стст]].). '''''Падкаморы надворны''''' быў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ураднік дворскі|ураднікам дворскім|pl|Urzędy dworskie}}, адказны за сядзібу [[манарх]]а. Кіраваў службай гувэрнанцкай і дваранамі, прызначанымі для абслугоўваньня караля. У прыдворнай герархіі быў пасьля [[Маршалак надворны|надворнага маршалка]]. Дапамагаў [[Кароль|каралю]] падчас сэсіяў [[Сойм]]у, у судзе, падчас падарожжаў і ваенных дзеяньняў. Галоўны межавы судзьдзя, які займаўся пытаньнямі размежаваньня валадарстваў (па спрэчках аб межах маёнткаў). Уваходзіў у кола асоб, якія адказвалі за бясьпеку першай асобы дзяржавы. Існавалі два надворных падкаморыя ([[Падкаморы вялікі каронны|каронны]] і [[Падкаморы вялікі літоўскі|літоўскі]]), апошнімі ў розны час былі [[Рыгор Хадкевіч]] і [[Януш Радзівіл]]. У 1763 року падчас судовых рэформаў [[Кацярына II|Кацярыны II]] пасада падкаморыя была адноўлена ва Ўкраіне, яе займалі [[дваране]] — сынонім «[[камэргер]]». == Глядзіце таксама == * [[Падкаморы вялікі літоўскі]] == Літаратура == * [https://web.archive.org/web/20120617043547/http://iskunstvo.info/materials/history/2/istorijaslavjanu4ebnik.htm Учебник Московского Государственного Университета, Том I (Чехия, Польша, Болгария)] * «Этимологический русскоязычный словарь», Макс Фасмер (изд. пер. О. Н. Трубачёв), г. Москва, 1964—1973 гг. (т. 1-4); * «Новый толково-словообразовательный словарь русского языка», Т. Ф. Ефремова, изд. «Русский язык», г. Москва, 2000 г. [[Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Пасады]] [[Катэгорыя:Тытулы]] mblu5djt0twrni233f0gz5miqn0pikh 0 118160 2696911 2694137 2026-10-16T07:53:29Z Kent Wang 100435 Sintra - Palacio da Pena (20332995770).jpg 2696911 wikitext text/x-wiki '''Сем цудаў Партугаліі''' ({{мова-pt|Sete Maravilhas de Portugal}}) — сьпіс культурных аб’ектаў [[Партугалія|Партугаліі]], адабраных у 2007 годзе ў выніку конкурсу, абвешчанага [[Міністэрства культуры Партугаліі|міністэрствам культуры Партугаліі]] й праведзенага кампаніямі Y&R Brands S.A. і Realizar S.A. Першапачаткова на конкурс інстытутам [[IGESPAR]] (Партугальскі Інстытут Архітэктурнай Спадчыны) былі высунуты 793 нацыянальныя манумэнты Партугаліі. У першым туры камісія экспэртаў адабрала 77 зь іх. Затым быў адабраны 21 фіналіст у чатырох розных катэгорыях. [[7 сьнежня]] [[2006]] году пачаліся выбары, якія працягваліся шэсьць месяцаў. Насельніцтва магло галасаваць у інтэрнэце, па тэлефоне й пасродкам адпраўкі [[SMS]]-паведамленьняў. [[7 ліпеня]] 2007 году на стадыёне [[Да Луш]] у [[Лісабон]]е былі абвешчаны вынікі выбараў, адначасова з вынікамі праекту [[Новыя сем цудаў сьвету]]. == Сем цудаў Партугаліі == {| class="wikitable" align=center !width=60px| Нумар !width=300px| Назва !width=300px| Разьмяшчэньне !width=200px| Фатаграфія |- | align=center| 1 || [[Замак Гімарайнш]], X—XIII стст. ||[[Гімарайнш]], [[Брага (акруга)|Брага]] || [[Файл:Nt-castelo-guimaraes-01.jpg|200пкс]] |- | align=center| 2 || [[Замак Обідуш]], 1195 ||[[Обідуш]], [[Лейрыя (акруга)|Лейрыя]] || [[Файл:Obidos 05.JPG|200пкс]] |- | align=center| 3 || [[Баталья (манастыр)|Баталья]], 1385 ||[[Баталья (горад)|Баталья]], [[Лейрыя (акруга)|Лейрыя]] || [[Файл:Mosteiro da Batalha (8).JPG|200пкс]] |- | align=center| 4 || [[Алкабаса (манастыр)|Алкабаса]], 1153 ||[[Алкабаса (горад)|Алкабаса]], [[Лейрыя (акруга)|Лейрыя]] || [[Файл:Alcobaca.mosteiro.westfront.part.jpg|200px]] |- | align=center| 5 || [[Жэронімуш|Манастыр Еранімітаў]], 1502 ||[[Санта-Марыя-дэ-Бэлен]], [[Лісабон]] || [[Файл:Jerónimos April 2009-4.jpg|200пкс]] |- | align=center| 6 || [[Палац Пэна]], 1838 ||[[Сынтра]] || [[Файл:Sintra - Palacio da Pena (20332995770).jpg|150пкс]] |- | align=center| 7 || [[Вежа Бэлен]], 1521 ||[[Санта-Марыя-дэ-Бэлен]], [[Лісабон]] || [[Файл:Torre de Belem 20050728.jpg|200пкс]] |} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.7maravilhas.sapo.pt/index.html Афіцыйны сайт праекту] [[Катэгорыя:Партугальская культура]] [[Катэгорыя:Славутасьці Партугаліі]] 75pthnyv2ti98ahwvbvfzwpaphoqqjo 0 130425 2696862 2681751 2026-10-15T17:55:06Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696862 wikitext text/x-wiki [[Выява:Rembrandt.JPG|міні|200пкс|справа|Помнік Рэмбранту]] '''Плошча Рэмбранта''' ({{мова-nl|Rembrandtplein}}) — адна з цэнтральных [[плошча (архітэктура)|плошчаў]] [[Амстэрдам]]а, [[Нідэрлянды]]. З [[1669]] году на плошчы знаходзіўся Алейны рынак і плошча насіла назву Botermarkt, а ў [[1876]] годзе атрымала сучасную назву ў гонар мастака [[Рэмбрант|Рэмбранта ван Рэйна]]. У цэнтры плошчы знаходзіцца помнік Рэмбранту. Пасьля Другой сусьветнай вайны гэтая плошча ператварылася ў цэнтар начнога жыцьця. Тут разьмясьцілася мноства кавярняў, крам і гатэлей. Акрамя таго, на плошчы ўсталёваны самы вялікі ў [[Эўропа|Эўропе]] ВК-экран 7,6 * 15 м<ref>[https://web.archive.org/web/20110716021833/http://www.simplyamsterdam.nl/news/Biggest_outdoor_interactive_video_screen_on_Rembrandtplein.htm Biggest outdoor interactive video screen on Rembrandtplein]</ref>. У [[2009]] годзе была праведзена вялікая рэканструкцыя плошчы: яна была вызвалена ад залішніх зялёных насаджэньняў, а помнік Рэмбранту перамешчаны ў цэнтар плошчы. == Крыніцы == {{Зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20200811104027/http://www.nightwatch3d.com/info/text3.htm The night watch in 3D] [[Катэгорыя:Амстэрдам]] 9wkesyxu50gkfsjaul6vop9apcz72nb 0 134792 2696878 2535236 2026-10-15T20:34:17Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696878 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = П’ер дэ Кубэртэн |арыгінал імя = Pierre de Fredy, baron de Coubertin |партрэт = Baron Pierre de Coubertin.jpg |памер = |апісаньне = |імя пры нараджэньні = |род дзейнасьці = |дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|1|1|1863}} |месца нараджэньня = [[Парыж]], [[Францыя]] |дата сьмерці = {{Памёр|2|09|1937|гадоў=74}} |месца сьмерці = [[Жэнэва]], [[Швайцарыя]] |бацька = |маці = |сужэнец = |дзеці = |узнагароды = |сайт = |дадаткова = }} '''П’ер дэ Фрэдзі, барон дэ Кубэртэн''' ({{мова-fr|Pierre de Fredy, baron de Coubertin}}; 1 студзеня 1863, [[Парыж]] — 2 верасьня 1937, [[Жэнэва]], [[Швайцарыя]]) — [[Францыя|францускі]] [[Спорт|спартыўны]] й грамадзкі дзяяч, [[Гісторыя|гісторык]], [[Пэдагогіка|пэдагог]], [[Літаратура|літаратар]]; [[барон]]. Ініцыятар арганізацыі сучасных [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]] (праводзяцца з 1896 году). Прэзыдэнт [[Міжнародны алімпійскі камітэт|Міжнароднага алімпійскага камітэту]] (МАК, 1896—1916, 1919—1925). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Парыж]]ы ў [[Арыстакратыя|арыстакратычнай]] сям’і, трэцяе дзіцё Шарля Люі й Агаты-Габрыель дэ Мірвіль. Наведаўшы шэраг каледжаў і ўнівэрсытэтаў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] й [[Амэрыка|Амэрыкі]], вырашыў разнастаіць сваю адукацыю. Вялікае значэньне Кубэртэн надаваў заняткам спортам, як важнаму складальніку жыцьця маладых людзей, аднаго з умоваў гарманічнага разьвіцьця асобы. У прыватнасьці, Кубэртэн захапляўся рэгбі й выконваў абавязкі рэфэры на фінальным матчы першага францускага чэмпіянату паміж камандамі «Расінг Мэтро» й «Стад Франсэ». == Алімпійскія гульні == Кубэртэн шмат разважаў над ідэяй правядзеньня міжнародных спаборніцтваў у мэтах папулярызацыі спорту. Заўважыўшы ўзрастаючую цікавасьць грамадзтва да [[Антычныя алімпійскія гульні|Антычных алімпійскіх гульняў]], выкліканую гучнымі археалягічнымі адкрыцьцямі ў [[Алімпія|Алімпіі]], Кубэртэн распрацаваў праект адраджэньня Алімпійскіх гульняў і выступіў 25 лістапада 1892 году ў [[Сарбона|Сарбоне]], сусьветна вядомым [[Парыскі ўнівэрсытэт|Парыскім унівэрсытэце]], з дакладам «Адраджэньне алімпізму». 23 чэрвеня 1894 году стараньні Кубэртэна ўвянчаліся посьпехам. На кангрэсе ў Сарбоне было прынятае гістарычнае рашэньне: «Паколькі няма ніякіх сумневаў у перавагах, якія прадстаўляюцца адраджэньнем Алімпійскіх гульняў, як з пункту гледжаньня спартовага, так і міжнароднага, ды будуць адроджаныя гэтыя гульні на асновах, якія адпавядаюць патрабаваньням сучаснага жыцьця». Таксама быў заснаваны [[Міжнародны алімпійскі камітэт]] (МАК), у якім Кубэртэн заняў пасаду генэральнага сакратара. Было вырашана праводзіць Гульні кожныя чатыры гады. Пасьля абмеркаваньня кангрэс падтрымаў прапанову сябра Кубэртэна [[Дэмэтрыюс Вікеляс|Дэмэтрыюса Вікеляса]] аб правядзеньні Першых Алімпійскіх гульняў сучаснасьці ў [[Атэны|Атэнах]], у знак пераемнасьці Гульням старажытнасьці. Дэмэтрыюс Вікеляс быў абраны прэзыдэнтам Алімпійскага камітэту. [[Летнія Алімпійскія гульні 1896 году|Гульні адбыліся ўлетку 1896 году]] й мелі вялікі посьпех. Пасьля іх завяршэньня Кубэртэн вызваліў месца прэзыдэнта МАК. У далейшым Алімпійскаму руху прыйшлося сутыкнуцца з сур’ёзнымі цяжкасьцямі, бо наступныя Гульні — [[Летнія Алімпійскія гульні 1900 году|1900 году ў Парыжы]] й [[Летнія Алімпійскія гульні 1904 году|1904-га ў Сэнт-Люісе]] — прыцягнулі мала ўвагі на фоне [[Сусьветная выстава|Сусьветнай выставы]], якая праходзіла адначасова зь імі. Становішча зьмянілася ў 1906 годзе, калі адбыліся так званыя Прамежкавыя гульні ў Атэнах, і Алімпійскія гульні сталі самай значнай спартовай падзеяй. Да [[Летнія Алімпійскія гульні 1912 году|Гульняў 1912 году]] ў [[Стакгольм]]е П’ер дэ Кубэртэн стварыў новую спартовую дысцыпліну — [[сучаснае пяціборства]]. З 1912 па 1948 год праводзіліся Конкурсы мастацтваў на Алімпійскіх гульнях, уключаныя ў праграму Гульняў па ініцыятыве П’ера дэ Кубэртэна<ref>[https://web.archive.org/web/20150607182246/http://decoubertin.info/table-of-contents/selected-masterpieces/olympic-art-competitions/ Pierre de Coubertin and the arts]{{ref-en}}</ref>. У 1912 годзе, пад псэўданімам удзельнічаючы ў Конкурсе мастацтваў на [[Летнія Алімпійскія гульні 1912 году|V Алімпійскіх гульнях у Стакгольме]], П’ер дэ Кубэртэн заваяваў залаты мэдаль за «Оду спорту» (намінацыя — літаратура)<ref>https://web.archive.org/web/20080417021747/http://olympic-museum.de/art/1912.htm Art Competition 1912 {{ref-en}}</ref>. У 1916 годзе, у разгар [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], Кубэртэн надзеў мундзір і адправіўся на фронт, дзе далучыўся да Францускага войска. У гэтых умовах ён ня мог і не лічыў магчымым заставацца на пасту прэзыдэнта МАК. Кубэртэн настаяў на перадачы паўнамоцтваў аднаму з чальцоў камітэту [[Гадфруа дэ Блянэ]], як прадстаўніку нэўтральнай [[Швайцарыя|Швайцарыі]]. Праз год пасьля сканчэньня вайны, у 1919 годзе Кубэртэн ізноў узначаліў Міжнародны алімпійскі камітэт. [[Файл:Picswiss VD-46-57.jpg|значак|Помнік П’еру дэ Кубэртэну ў [[Лязана|Лязане]]]]Пасьля [[Летнія Алімпійскія гульні 1924 году|Алімпійскіх гульняў 1924 году]] ў [[Парыж]]ы, якія мелі значна большы посьпех, чым Гульні 1900 году, Кубэртэн пакінуў пост прэзыдэнта МАК. Новым кіраўніком камітэту стаў бэльгіец [[Анры дэ Бае-Лятур]]. П’ер дэ Кубэртэн заставаўся Ганаровым прэзыдэнтам МАК да канца жыцьця. Ён памёр у 1937 годзе ў [[Жэнэва|Жэнэве]] й быў пахаваны ў [[Лязана|Лязане]] — горадзе, дзе знаходзіцца штаб-кватэра МАК. Яго сэрца было пахаванае асобна, у манумэнце поруч з руінамі старажытнай Алімпіі. == Рух скаўтаў == У 1911 годзе ў [[Францыя|Францыі]] былі заснаваныя дзьве міжрэлігійныя [[Скаўцкі рух|скаўцкія]] арганізацыі, заснавальнікам адной зь якіх — Eclaireurs Francais (EF) стаў П’ер дэ Кубэртэн. Іншую, Eclaireurs de France (EdF) заснаваў [[Нікаля Бэнуа]]. Пазьней гэтыя арганізацыі былі аб’яднаныя. == Прыватнае жыцьцё == П’ер дэ Кубэртэн ажаніўся ў 1895 годзе на Мары Ратан, якая паходзіла зь сям’і сяброў. Іх першынец Жак быў разумова адсталым, а дачка Рэнэ пакутавала на нэрвовыя засмучэньні. Дзеці Кубэртэна не пакінулі нашчадзтва. Абодва пляменьнікі Кубэртэна, зь якімі яны былі блізкія, загінулі падчас вайны. Жонка Кубэртэна памерла ў 1963 годзе ва ўзросьце 101 году<ref>[https://web.archive.org/web/20100309082536/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/de/pierre-baron-de-coubertin-1.html Біяграфія Кубэртэна на sports-reference.com]{{ref-en}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111102160314/http://www.gypy.sk/en_school_coubertin.html Біяграфія Кубэртэна на gypy.sk (сайт гімназіі ім. Кубэртэна]{{ref-en}}</ref>. == Мэдаль П’ера дэ Кубэртэна == Мэдаль П’ера дэ Кубэртэна ўручаецца Міжнародным алімпійскім камітэтам за праяўленае высакароднасьці й вернасьць духу «Fair Play» падчас Алімпійскіх гульняў. Шматлікімі спартоўцамі й гледачамі гэтая ўзнагарода прызнаецца найважнейшай, нават больш каштоўнай за залаты алімпійскі мэдаль. МАК таксама называе ўручэньне Мэдаля П’ера дэ Кубэртэна найвялікшым гонарам, якой можа быць уганараваны спартовец. == Філятэлія == <gallery> Stamp of Azerbaijan 281.jpg|<small>[[Паштовая марка]] [[Азэрбайджан]]у, прысьвечаная П’еру дэ Кубэртэну, 1994</small> Stamp of Moldova 168.gif|<small>[[Паштовая марка]] [[Малдова|Малдовы]] з фота дэ Кубэртэна, 1994</small> </gallery> == Сачыненьні == * Une Campagne de 21 ans.. Paris: Librairie de l'Éducation Physique. 1908. * La Chronique de France (7 vols.). Auxerre and Paris: Lanier. 1900—1906. * L'Éducation anglaise en France. Paris: Hachette. 1889. * L'Éducation en Angleterre. Paris: Hachette. 1888. * Essais de psychologie sportive. Lausanne: Payot. 1913. * L'Évolution française sous la Troisième République. Paris: Hachette. 1896. * France Since 1814. New York: Macmillan. 1900. * La Gymnastique utilitaire. Paris: Alcan. 1905. * Histoire universelle (4 vols.). Aix-en-Provence: Société de l’histoire universelle. 1919. * Mémoires olympiques. Lausanne: Bureau international de pédagogie sportive. 1931. * Notes sur l'éducation publique. Paris: Hachette. 1901. * Pages d’histoire contemporaine. Paris: Plon. 1908. * Pédagogie sportive. Paris: Crés. 1922. * Le Respect Mutuel. Paris: Alean. 1915. * Souvenirs d’Amérique et de Grèce. Paris: Hachette. 1897. * Universités transatlantiques. Paris: Hachette. 1890. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кубэртэн, П’ер дэ}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Міжнародны алімпійскі камітэт]] [[Катэгорыя:Прэзыдэнты Міжнароднага алімпійскага камітэту]] 92skqaidxb5uhgnog08vyttf7h2pj7m 0 146504 2696860 2677721 2026-10-15T16:56:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696860 wikitext text/x-wiki {{Спартовая ліга |назва = Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга |актуальны_сэзон = Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2018—2019 гадоў|2018—2019 |апошні_сэзон = 2017—2018 |наступны_сэзон = <!--Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2018—2019 гадоў|2018—2019--><!-- безь вікілінкаў; з пачаткам сэзону перанесьці ў парамэтар «актуальны_сэзон» --> |выява = |памер_выявы = |подпіс_выявы = |папярэднік = |наступнік = |дысцыпліна = гандбол |заснаваньне = 2011 |арганізатар = Міхайла Міхайлаўскі |дэвіз = |клюбаў = 10 |кантынэнт = <!-- або | кантынэнты = --> |краіны = {{Просты сьпіс| * [[Беларусь]] * [[Босьнія і Герцагавіна]] * [[Паўночная Македонія]] * [[Румынія]] * [[Славаччына]] * [[Сэрбія]] * [[Харватыя]] }} |пляцоўкі = |скасаваньне = |чэмпіён = [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] |найбольш_тытулаў = [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] (4) |кваліфікацыя = |спонсар = |заснавальнік = <!-- або | заснавальнікі = --> |узровень = <!-- або | узроўні = --> |піраміда = |падвышэньне = |выбываньне = |кубак = |фармат = |commons = |сайт = http://seha-liga.com/ |зноскі = }} '''Паўднё́ва-ўсхо́дняя гандбо́льная лі́га''', скарочана '''СЭГА-ліга''' (ад {{Мова-en|South East Handball Association League|скарочана}}), спонсарская назва '''СЭГА-Ліга — [[Газпрам]] [[Паўднёвы паток]]''' — рэгіянальнае [[гандбол]]ьнае спаборніцтва клюбаў [[Паўднёвая Эўропа|Паўднёвай]] і [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропы]], заснаванае ў 2011 року. Штаб-кватэра лігі знаходзіцца ў [[Загрэб]]е ([[Харватыя]]), ейным прэзыдэнтам зьяўляецца Міхайла Міхайлаўскі, экс-прэзыдэнт «[[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардару]]». == Мінуўшчына == Першым чэмпіёнам СЭГА-лігі ў сэзоне 2011—2012 рокаў стаў [[Рэспубліка Македонія|македонскі]] клюб «[[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]]» са [[Скоп’е|Скоп’я]]. Сьпярша ў лізе выступалі 14 клюбаў, аднак у наступных сэзонах іхняя колькасьць зьмяншалася, як і краіны-прадстаўнікі. У цяперашнім, [[Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2018—2019 гадоў|восьмым паводле ліку розыгрышы]] бяруць удзел 10 клюбаў зь [[Беларусь|Беларусі]], [[Босьнія і Герцагавіна|Босьніі і Герцагавіны]], [[Рэспубліка Македонія|Македоніі]], [[Румынія|Румыніі]], [[Славаччына|Славаччыны]], [[Сэрбія|Сэрбіі]] і [[Харватыя|Харватыі]]. Сярод ранейшых удзельнікаў — таксама прадстаўнікі [[Вугоршчына|Вугоршчыны]] ды [[Славенія|Славеніі]]. Чэмпіянат праходзіць у два этапы: кругавы турнір і фінал чатырох, у які трапляюць клюбы, што занялі па выніках сэзону 4 першыя месцы. == Мінулыя пераможцы == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! width="80"|'''Сэзон''' ! width="160"|{{Залаты мэдаль|18пкс}} ! width="160"|{{Срэбны мэдаль|18пкс}} ! width="160"|{{Бронзавы мэдаль|18пкс}} |- | [[Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2011—2012 гадоў|2011—2012]] || [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] || [[Мэталюрг Скоп’е (гандбольны клюб)|Мэталюрг]] || [[Краацыя Загрэб|Краацыя]] |- | [[Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2012—2013 гадоў|2012—2013]] || Краацыя || Вардар || Мэталюрг |- | [[Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2013—2014 гадоў|2013—2014]] || Вардар || [[Берасьцейскі гандбольны клюб імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова]] || Краацыя |- | [[Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2014—2015 гадоў|2014—2015]] || [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] || БГК імя Мяшкова || Вардар |- | [[Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2015—2016 гадоў|2015—2016]] || Вэспрэм || Вардар || [[Загрэб (гандбольны клюб)|Загрэб]] |- | [[Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2016—2017 гадоў|2016—2017]] || Вардар || Вэспрэм || БГК імя Мяшкова |- | [[Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2017—2018 гадоў|2017—2018]] || Вардар || Загрэб || [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] |- | [[Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2018—2019 гадоў|2018—2019]] || || || |} == Гісторыя ўдзелаў паводле клюбаў == ''Паводле стану на [[Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга 2018—2019 гадоў|сэзон 2018—2019 гадоў]].'' {| class="wikitable sortable" |- !Клюб !Сэзонаў !Гады !Перамогі !{{Падказка|Ф4|Фінал чатырох}} |- | {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] |align="center"|'''8''' |'''2012''', 2013, '''2014''', 2015, 2016, '''2017''', '''2018''', 2019 |align="center"|'''4''' |align="center"|7 |- | {{Сьцяг|Харватыя}} [[Загрэб (гандбольны клюб)|Загрэб]] |align="center"|'''8''' |2012, '''2013''', 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 |align="center"|'''1''' |align="center"|7 |- | {{Сьцяг|Славаччына}} [[Татран Прэшаў (гандбольны клюб)|Татран]] |align="center"|'''8''' |2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 | |align="center"|2 |- | {{Сьцяг|Харватыя}} [[Нэксэ Нашыцэ|Нэксэ]] |align="center"|'''8''' |2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 | | |- | {{Сьцяг|Беларусь}} [[Берасьцейскі гандбольны клюб імя Мяшкова|БГК]] |align="center"|'''6''' |2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 | |align="center"|6 |- | {{Сьцяг|Македонія}} [[Мэталюрг Скоп’е (гандбольны клюб)|Мэталюрг]] |align="center"|'''5''' |2012, 2013, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019 | |align="center"|2 |- | {{Сьцяг|Босьнія і Герцагавіна}} [[Борац Баня Лука|Борац]] |align="center"|'''5''' |2012, 2013, 2014, 2015, 2016 | | |- | {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Ваяводзіна Нові Сад (гандбольны клюб)|Ваяводзіна]] |align="center"|'''5''' |2014, 2015, 2016, 2018, 2019 | | |- | {{Сьцяг|Босьнія і Герцагавіна}} [[Ізьвіджач Любушкі|Ізьвіджач]] |align="center"|'''4''' |2012, 2013, 2017, 2019 | | |- | {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |align="center"|'''3''' |'''2015''', '''2016''', 2017 |align="center"|'''2''' |align="center"|3 |- | {{Сьцяг|Чарнагорыя}} [[Лоўчэн Цэціне (гандбольны клюб)|Лоўчэн]] |align="center"|'''3''' |2012, 2013, 2014 | | |- | {{Сьцяг|Славенія}} [[Гарэнье Вяленье|Гарэнье]] |align="center"|'''2''' |2017, 2018 | | |- | {{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] |align="center"|'''2''' |2017, 2018 | | |- | {{Сьцяг|Чарнагорыя}} [[Суцьеска Нікшыч|Суцьеска]] |align="center"|'''1''' |2012 | | |- | {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Мэталаплястыка Шабац|Мэталаплястыка]] |align="center"|'''1''' |2012 | | |- | {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] |align="center"|'''1''' |2014 | | |- | {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Раднічкі Крагуевац (гандбольны клюб)|Раднічкі]] |align="center"|'''1''' |2015 | | |- | {{Сьцяг|Босьнія і Герцагавіна}} [[Слога Добай|Слога]] |align="center"|'''1''' |2013 | | |- | {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Црвена Зьвезда (гандбольны клюб)|Црвена Зьвезда]] |align="center"|'''1''' |2012 | | |- | {{Сьцяг|Босьнія і Герцагавіна}} [[Босна Сараева (гандбольны клюб)|Босна]] |align="center"|'''1''' |2012 | | |- | {{Сьцяг|Македонія}} [[Струміца (гандбольны клюб)|Струміца]] |align="center"|'''1''' |2016 | | |- | {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Спартак Войпут (гандбольны клюб)|Спартак]] |align="center"|'''1''' |2016 | | |- | {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Дынама Панчава (гандбольны клюб)|Дынама Панчава]] |<center>'''1'''</center> |2018 | | |- | {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Жалезьнічар Ніш (гандбольны клюб)|Жалезьнічар Ніш]] |<center>'''1'''</center> |2019 | | |- | {{Сьцяг|Румынія}} [[Сьцяўа Бухарэст (гандбольны клюб)|Сьцяўа Бухарэст]] |<center>'''1'''</center> |2019 | | |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20170727013054/http://seha-liga.com/ Афіцыйная бачына]{{ref-hr}} * {{Facebook|pages/SEHA-Gazprom-South-Stream-League/372231742879572}} * [https://web.archive.org/web/20131209142702/http://regionalnaliga.weebly.com/ Неафіцыйная бачына]{{ref-hr}} {{СЭГА-ліга}} [[Катэгорыя:Эўрапейскія гандбольныя спаборніцтвы]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 2011 годзе]] nsrgn6mspm37zfnrpwbfcfnlhkjm8au 10 149554 2696866 2486385 2026-10-15T19:28:40Z CommonsDelinker 521 Са старонкі прыбраны файл Tolkien_monogram.svg, бо ён быў выдалены з Commons удзельнікам [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]]. Прычына: per [[:c:Commons:Deletion requests/JRRT monogram|]]. 2696866 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | назва_шаблёну = Толкін | state = {{{state|}}} | базавы_стыль = background:#8FBC8F; | стыль_групаў = color:white; | стыль_сьпісаў = background:#F5FBDA; | назва = [[Бібліяграфія Толкіна|Творы]] [[Джон Рональд Руэл Толкін|Толкіна]] | верх = | выява = | група_інфармацыі1 = Фантастычныя | сьпіс1 = * ''[[Песьні для філёлягаў]]'' (1936) * ''[[Хобіт, або Туды і назад]]'' (1937) * ''[[Ліст пэндзлю Нігля]]'' (1947) * ''[[Баляда пра Аотру і Ітрун]]'' (1945) * ''[[Фэрмэр Джайлз з Гэма]]'' (1949) * ''[[Вяртаньне Беартнота, Беартгельмавага сына]]'' (1953) * ''[[Уладар Пярсьцёнкаў]]:'' ** ''[[Зьвяз Пярсьцёнка]]'' (1954) ** ''[[Дзьве вежы]]'' (1954) ** ''[[Вяртаньне караля]]'' (1955) * ''[[Прыгоды Тома Бамбадыла]]'' (1962) * ''[[Дрэва і ліст]]'' (1964) * ''[[Чытальнік Толкіна]]'' (1966) * ''[[Дарога йдзе й ідзе]]'' (1967) * ''[[Каваль зь Вялікага Вутану]]'' (1967) | група_інфармацыі2 = Пасьмяротныя<br />фантастычныя | сьпіс2 = * ''[[Лісты каляднага дзеда]]'' (1976) * ''[[Сыльмарыліён]]'' (1977) * ''[[Паэмы і апавяданьні (Толкін)|Паэмы і апавяданьні]]'' (1980) * ''[[Няскончаныя казаньні]]'' (1980) * ''[[Містэр Бліс]]'' (1982) * ''[[Апошняя песьня Більба]]'' (1990) * ''[[Гісторыя Міжзем’я]]'' (1983–1996) * ''[[Казкі з пагібельнага каралеўства]]'' (1997) * ''[[Равэрандам]]'' (1998) * ''[[Дзеці Гурына]]'' (2007) * ''[[Гісторыя «Хобіта»]]'' (2007) * ''[[Легенда пра Сыгурда і Гудрун]]'' (2009) * ''[[Падзеньне Артура]]'' (2013) | група_інфармацыі3 = Акадэмічныя | сьпіс3 = * ''[[Сэр Гавэйн і зялёны рыцар]]'' (1925) * ''[[Пахкія стафіліны]]'' (1925) * ''[[Анкрын Ўіс і Налі Мэйджад]]'' (1929) * ''[[Зямля сыгельвараў]]'' (1932–34) * ''[[Аканомава апавяданьне]]'' (1934) * ''[[Бэавульф: Монстры і крытыкі]]'' (1936) * ''[[Пра чароўныя гісторыі]]'' (1939) * ''[[Сэр Арфэа]]'' (1944) * ''[[Анкрын Ўіс]]'' (1962) * ''[[Ангельская і валійская]]'' (1963) * ''[[Ерусалімская Біблія]]'' (1966) | група_інфармацыі4 = Пасьмяротныя<br />акадэмічныя | сьпіс4 = * ''[[Сэр Гавэйн і зялёны рыцар]], [[Пэрліна (паэма)|Пэрліна]] і [[Сэр Арфэа]]'' (1975) * ''[[Фін і Гэнджэст]]'' (1982) * ''[[Монстры і крытыкі]]'' (1983) * ''[[Бэавульф і крытыкі]]'' (2002) | ніз = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Міжзем’е]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Літаратура]] </noinclude> 71izqkvkfxuk8rmqmlrciwgoxwxxv41 10 149806 2696825 2500546 2026-10-15T12:19:12Z Iktsokh 78079 2696825 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Сьпіс гарадоў Эўропы |state = {{{state|autocollapse}}} |назва = [[Сьпіс гарадоў Эўропы]] |базавы_стыль = background-color:{{{колер фону|#99CC66;}}} |стыль_групаў = text-align:right; vertical-align: middle; white-space:nowrap; |стыль_сьпісаў = text-align:center; |кляса_карткі = hlist |выява = [[Файл:Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg|75пкс]] |група_інфармацыі1 = Краіны Эўропы |сьпіс1 = * [[Сьпіс гарадоў Азэрбайджану|Азэрбайджан]]&sup1; * [[Сьпіс гарадоў Альбаніі|Альбанія]] * [[Сьпіс гарадоў Андоры|Андора]] * [[Сьпіс гарадоў Армэніі|Армэнія]]&sup2; * [[Сьпіс гарадоў Аўстрыі|Аўстрыя]] * [[Сьпіс гарадоў Баўгарыі|Баўгарыя]] * [[Сьпіс гарадоў Беларусі|Беларусь]] * [[Сьпіс гарадоў Босьніі і Герцагавіны|Босьнія і Герцагавіна]] * [[Сьпіс гарадоў Бэльгіі|Бэльгія]] * [[Сьпіс гарадоў Вугоршчыны|Вугоршчына]] * [[Сьпіс гарадоў Вялікабрытаніі|Вялікабрытанія]] * [[Сьпіс гарадоў Гішпаніі|Гішпанія]] * [[Сьпіс гарадоў Грузіі|Грузія]]&sup1; * [[Сьпіс гарадоў Грэцыі|Грэцыя]] * [[Сьпіс гарадоў Даніі|Данія]] * [[Сьпіс гарадоў Ірляндыі|Ірляндыя]] * [[Сьпіс гарадоў Ісьляндыі|Ісьляндыя]] * [[Сьпіс гарадоў Італіі|Італія]] * [[Сьпіс гарадоў Казахстану|Казахстан]]&sup1; * [[Сьпіс гарадоў Кіпру|Кіпр]]&sup2; * [[Сьпіс гарадоў Латвіі|Латвія]] * [[Сьпіс гарадоў Летувы|Летува]] * [[Сьпіс гарадоў Ліхтэнштайну|Ліхтэнштайн]] * [[Сьпіс гарадоў Люксэмбургу|Люксэмбург]] * [[Сьпіс гарадоў Паўночнай Македоніі|Македонія]] * [[Сьпіс гарадоў Малдовы|Малдова]] * [[Сьпіс гарадоў Мальты|Мальта]] * [[Сьпіс гарадоў Нарвэгіі|Нарвэгія]] * [[Сьпіс гарадоў Нідэрляндаў|Нідэрлянды]] * [[Сьпіс гарадоў Нямеччыны|Нямеччына]] * [[Сьпіс гарадоў Партугаліі|Партугалія]] * [[Сьпіс гарадоў Польшчы|Польшча]] * [[Сьпіс гарадоў Расеі|Расея]]&sup1; * [[Сьпіс гарадоў Румыніі|Румынія]] * [[Сьпіс гарадоў Сан-Марына|Сан-Марына]] * [[Сьпіс гарадоў Славаччыны|Славаччына]] * [[Сьпіс гарадоў Славеніі|Славенія]] * [[Сьпіс гарадоў Сэрбіі|Сэрбія]] * [[Сьпіс гарадоў Турэччыны|Турэччына]]&sup1; * [[Сьпіс гарадоў Украіны паводле насельніцтва|Украіна]] * [[Сьпіс гарадоў Фінляндыі|Фінляндыя]] * [[Сьпіс гарадоў Францыі|Францыя]] * [[Сьпіс гарадоў Харватыі|Харватыя]] * [[Сьпіс гарадоў Чарнагорыі|Чарнагорыя]] * [[Сьпіс гарадоў Чэхіі|Чэхія]] * [[Сьпіс гарадоў Швайцарыі|Швайцарыя]] * [[Сьпіс гарадоў Швэцыі|Швэцыя]] * [[Сьпіс гарадоў Эстоніі|Эстонія]] |група_інфармацыі2 = Непрызнаныя або залежныя тэрыторыі |сьпіс2 = * [[Сьпіс гарадоў Грэнляндыі|Грэнляндыя]]&sup3; * [[Сьпіс гарадоў Косава|Косава]] * [[Сьпіс гарадоў Фарэрскіх астравоў|Фарэрскія астравы]] |ніз = &sup1; Пераважна знаходзіцца ў [[Азія|Азіі]], &sup2; знаходзіцца ў [[Азія|Азіі]], &sup3; знаходзіцца ў [[Паўночная Амэрыка|Паўночнай Амэрыцы]] }}<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Геаграфія Эўропы]]</noinclude> pxy0ekbuled5u25lob8jwa99cl1tw24 0 151536 2696863 2629707 2026-10-15T18:03:45Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696863 wikitext text/x-wiki [[Файл:Holdem.jpg|значак|Гульня ў Texas hold’em, самы папулярны від покера.]] '''Покер''' ({{мова-en|poker}}) — [[картачная гульня]], мэта якой — выйграць стаўкі, сабраўшы як мага больш высокую покерную камбінацыю, выкарыстоўваючы 4 (стары клясычны варыянт), ці 5 карт, ці вымусіўшы ўсіх супраціўнікаў спыніць удзельнічаць у гульні. Гульня ідзе з цалкам ці часткова зачыненымі картамі. Пэўныя правілы могуць вар’іравацца ў залежнасьці ад разнавіднасьці покера. Абагульняючымі элемэнтамі ўсіх разнавіднасьцяў покера зьяўляюцца камбінацыі й наяўнасьць гандлю падчас гульні. З прычыны таго, што гулец ня ведае карты сваіх супраціўнікаў, покер зьяўляецца гульнёй зь няпоўнай інфармацыяй, як і шматлікія іншыя картачныя гульні, у адрозьненьне ад, напрыклад, шахмат, у якіх абодва гульца бачаць становішча ўсіх постацяў на дошцы. Таму лічыцца [[Азартная гульня|азартнай гульнёй]] і выкарыстоўваецца ў [[казіно]]. == Правіла гульні == У покер гуляюць рознымі калодамі — па 32, 36 ці 54 карты, але часьцей за ўсё выкарыстоўваецца стандартная калода з 52 лістоў з раўназначнымі масьцямі. Гуляе некалькі ўдзельнікаў (2 і больш, звычайна да 10 за адным сталом). Значэньні карт разьмяшчаюцца па сыходнай ад туза і далей ([[Кароль (карта)|кароль]], [[Дама (карта)|дама]], [[валет]], 10…2). Туз можа разглядацца й як малодшая карта для ўтварэньня пасьлядоўнасьці (стрыт) да 5 уключна, і як старэйшая (у камбінацыі з кароль— дама — валет — 10). Гульня складаецца зь некалькіх фаз (у залежнасьці ад разнавіднасьці покера), гэта значыць раўндаў гандлю. Кожная зь іх пачынаецца з раздачы новых карт. Пасьля раздачы карт кожны гулец мае магчымасьць зрабіць стаўку ці выйсьці з гульні. Пераможцам лічыцца той, чыя камбінацыя зь пяці карт апынецца лепшай, ці той, хто зможа выцесьніць з гульні іншых гульцоў з дапамогай ставак ці блеф-ставак і застанецца адзін да выкрыцьця карт. == Камбінацыі ў покеры == [[Файл:Poker-hands RU.png|значак|150px|Камбінацыі па зьмяншэньні сілы.]] Варта адзначыць, што часта ніжэйзгаданыя тэрміны ўжываюць у традыцыйных недакладных транскрыпцыях: замест стр'''эй'''та — стр'''ы'''т, замест фл'''а'''ша — фл'''е'''ш/фл'''э'''ш. Магчымыя камбінацыі карт у парадку зьмяншэньня добрай якасьці: * '''Рояль-флэш''' ({{мова-en|royal flush}} — «каралеўская масьць»), ці «Флэш-раяль»: старэйшыя (туз, кароль, дама, валет, дзесяць) пяць карт адной масьці, напрыклад: '''<span style="color:red">{{nobr|Т♥ К♥ Д♥ В♥ 10♥}}</span>'''. * '''Стрыт-флэш''' ({{мова-en|straight flush}} — «масьць па парадку»), ці «стрыт-флэш»: любыя пяць карт адной масьці па парадку, напрыклад: '''{{nobr|9♠ 8♠ 7♠ 6♠ 5♠}}'''. Туз можа як пачынаць парадак, так і сканчаць яго. * '''Карэ'''/'''Чацьвёрка'''/'''Покер''' ({{мова-en|four of a kind, quads}} — «чатыры аднолькавых»): чатыры карты адной добрай якасьці, напрыклад: '''<span style="color:red">3♥&nbsp;3♦</span>&nbsp;3♣&nbsp;3♠'''. * '''Фул-хаўс'''/'''Поўная хата'''/'''Тры плюс два''' ({{мова-en|full house, full boat}} — «поўная хата», «поўная лодка»): тры карты адной добрай якасьці й адна пара, напрыклад: '''<span style="color:red">10♥&nbsp;10♦</span>&nbsp;10♠&nbsp;8♣&nbsp;<span style="color:red">8♥</span>'''. * '''Флэш''' ({{мова-en|flush}} — «масьць») ці «флаш»: пяць карт адной масьці, напрыклад: '''{{nobr|К♠ В♠ 8♠ 4♠ 3♠}}'''. * '''Стрыт''' ({{мова-en|straight}} — «парадак») ці «стрыт»: пяць карт па парадку любых масьцяў, напрыклад: '''<span style="color:red">5♦&nbsp;4♥</span>&nbsp;3♠&nbsp;<span style="color:red">2♦&nbsp;Т♦</span>'''. Туз можа як пачынаць парадак, так і сканчаць яго. У дадзеным прыкладзе '''<span style="color:red">Т♦</span>''' пачынае камбінацыю й яго добрая якасьць ацэньваецца ў адзінку, а '''<span style="color:red">5♦</span>''' лічыцца старэйшай картай. * '''Сэт/Трыпс/Тройка''' ({{мова-en|three of a kind, set}} — «тры аднолькавых», «набор»): тры карты адной якасьці, напрыклад: '''7♣&nbsp;<span style="color:red">7♥</span>&nbsp;7♠&nbsp;''' * '''Дзьве пары'''/'''Дзьве двойкі'''/'''Два плюс два''' ({{мова-en|two pairs}}): дзьве пары карт, напрыклад: '''8♣&nbsp;8♠&nbsp;<span style="color:red">4♥</span>&nbsp;4♣''' * '''Адна пара'''/'''Двойка''' ({{мова-en|one pair}}): дзьве карты адной якасьці, напрыклад: '''<span style="color:red">9♥</span>&nbsp;9♠''' * '''Старэйшая карта/Кікер''' ({{мова-en|high card}}): ніводная з вышэйапісаных камбінацыяў, напрыклад (камбінацыя завецца «старэйшы туз»): '''<span style="color:red">Т♦&nbsp;10♦</span>&nbsp;9♠&nbsp;5♣&nbsp;4♣'''. У некаторых варыянтах гульні таксама выкарыстоўваецца камбінацыя '''Фор флаш''' — чатыры карты адной масьці й адна карта іншай масьці (пры ўмове, што не створана ніякая іншая камбінацыя), якая па сваім становішчы знаходзіцца паміж адной парай і дзьвюма парамі, напрыклад: '''{{nobr|К♠ В♠ 10♥ 4♠ 3♠}}'''. [[Файл:Full houses in poker.JPG|значак|300px|Прыклад дзьвюх фул-хаўсаў. Выйграе камбінацыя справа, бо кароль старэйшы за даму.]] Пры супадзеньні камбінацыяў мацнейшай зьяўляецца камбінацыя са старэйшымі картамі, напрыклад '''8♣&nbsp;8♠&nbsp;<span style="color:red">4♥</span>&nbsp;4♣&nbsp;2♠''' старэй, чым '''7♣&nbsp;7♠&nbsp;<span style="color:red">5♥</span>&nbsp;5♣&nbsp;K♠''', а камбінацыя '''6♠&nbsp;<span style="color:red">5♦&nbsp;4♥</span>&nbsp;3♠&nbsp;<span style="color:red">2♦&nbsp;</span>''' старэй, чым '''<span style="color:red">5♦&nbsp;4♥</span>&nbsp;3♠&nbsp;<span style="color:red">2♦&nbsp;Т♦</span>'''. Пры супадзеньні камбінацыяў і кікера (калі ён знаходзіцца сярод 5 адкрытых карт) выйгрыш падзяляецца пароўну паміж гульцамі з аднолькавай камбінацыяй. У выпадку супадзеньня першага кікера параўноўваецца другі ці трэці (у выпадку пары і трох кикеров)<ref>{{кніга |аўтар = M. Farha |частка = |загаловак = Poker Training: From Boot Camp to Elite Forces |арыгінал = Poker Training: From Boot Camp to Elite Forces |спасылка = http://books.google.de/books?id=L6m3UMI-XDEC&pg=PA13&dq=poker+kicker&hl=de&ei=DvKhTKPwEcGLswaE_umKBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=11&ved=0CGQQ6AEwCg#v=onepage&q=poker%20kicker&f=false |выданьне = |адказны = |месца = |выдавецтва = Lulu.com |год = 2007 |том = |старонкі = 13 |старонак = 96 |isbn = 978-1411699458 }}</ref>. У некаторых разнавіднасьцях покера (ён завецца Гань-Лоў ({{мова-en|Hi-Lo}} ад ''High-Low'') выйгрыш можа падзяляцца пароўну паміж гульцамі, якія маюць на руках найдужэйшую камбінацыю з карт любой добрай якасьці (разгледжаны вышэй) і самую слабую камбінацыю зь няпарных карт добрай якасьцю ня больш 8, напрыклад: '''Т♣ <span style="color:red">7♥</span> 2♠ <span style="color:red">4♦</span> 8♠''' (у слабых камбінацыях туз лічыцца картай найнізкай добрай якасьці). Пры гэтым адзін і той жа гулец можа адначасова мець на руках найдужэйшую й самую слабую камбінацыю карт. У гульнях з [[джокер]]ам камбінацыя '''Покер'''/'''Пяцёрка''' ({{мова-en|five of a kind}} — «пяць аднолькавых») — карэ й джокер, напрыклад: <span style="color:red"> '''T♥ T♦</span> T♣ T♠ Дж''' лічыцца вышэйшай камбінацыяй, гэта значыць шануецца нават вышэй, чым «Royal Flush». == Гандаль == У большасьці варыянтаў покера кожная раздача мае некалькі кругоў гандлю. * У некаторых варыянтах покера перад здачай усе гульцы ўносяць аднолькавую пачатковую стаўку ({{мова-la|ante}}) * У некаторых варыянтах покера некаторыя гульцы ўносяць першую стаўку ўсьляпую ({{мова-en|blinds}}) * Падчас гандлю гулец можа рабіць наступныя стаўкі: ** Паставіць, «бэт» ({{мова-en|bet}}) — зрабіць стаўку; ** Паставіць усе грошы, «Ва-банк» ([[ангельская мова|ангел.]] ''all-in'') — Зрабіць стаўку на ўсе грошы; ** Адказаць, «колл» ({{мова-en|call}}) — паставіць гэтулькі ж, колькі паставіў супраціўнік — зраўнаваць; ** Падняць, атакаваць, «рэйз» ({{мова-en|raise}}) — павялічыць стаўку — паставіць больш, чым супраціўнікі; ** Пасаваць, скінуць карты, «фолд» ({{мова-en|fold}}) — адмовіцца ад далейшага ўдзелу й скінуць карты; ** Адзначыцца, «чэк» ({{мова-en|check}}) — у сытуацыях, калі стаўкі не былі зроблены супраціўнікамі ці стаўка ўжо была зроблена ўсьляпую — не дадаваць стаўку, пакінуць «як ёсьць». * Круг гандлю сканчаецца, калі ўсе супраціўнікі зрабілі роўныя стаўкі ці скінулі карты. * Зробленыя стаўкі складаюцца ў банк ({{мова-en|pot}}). * Калі падчас апошняга круга гандлю засталося больш аднаго гульца, то карты адкрываюцца і камбінацыі гульцоў параўноўваюцца паміж сабой. Калі толькі адзін гулец застаўся ў гульні, то ён забірае банк. ** Пры гульні ў казіно частку банка казіно забірае сабе ў якасьці платы за гульню ({{мова-en|rake}}). * Калі больш аднаго гульца перамаглі ў гульні, банк падзяляецца пароўну паміж усімі, хто выйграў ({{мова-en|split pot}}). Пры гэтым трэба сказаць, што не заўсёды пры гульні ў покер выйграе лепшая рука, бо з добра прадуманай гульнёй і з блефам можна выйграваць з горшымі картамі, чым у супраціўніка. У покеры існуе правіла, па якім гулец удзельнічае ў гульні толькі тымі грашыма, якія ён паклаў на стол — стэк ({{мова-en|stack}}). Папаўняць стэк можна толькі паміж гульнямі. Забіраць са стэка нельга без сыходу з-за стала. У выпадку калі ў гульца скончыліся грошы падчас гандлю, ён працягвае ўдзельнічаць у гульні, але не ўдзельнічае ў далейшым гандлі й на стале ўтворыцца дадатковы ці пабочны банк (ці банкі) ({{мова-en|side pots}}), якія могуць выйграць толькі пакінутыя супраціўнікі<ref>[https://web.archive.org/web/20140127105522/http://poker-today.ru/poker-pravila Правіла гульні ў покер]</ref>. Часта існуе некалькі разнавіднасьцяў адной і той жа гульні, адрозьненьне паміж якімі складаецца ў памерах стаўкі, якія могуць рабіць гульцы: * Ліміт ({{мова-en|limit}}) — гульцы могуць рабіць толькі фіксаваныя стаўкі ці паднімаць толькі на суму фіксаванай стаўкі. * Пот-ліміт ({{мова-en|pot limit}}) — гульцы могуць рабіць стаўкі ад мінімальнай да бягучага памеру банка. * Безь ліміту, ноў-ліміт ({{мова-en|no limit}}) — гульцы могуць рабіць стаўкі ад мінімальнай да памераў свайго стэка. == Стратэгія гульні == У клюбным покеры, як і ў любой іншай гульні, ня маючай канчатковай колькасьці станаў, не існуе чыстай аптымальнай стратэгіі гульні. Гэта тлумачыцца вялікай ступеньню нявызначанасьці — гульцы ня ведаюць карт адзін аднаго. Ім даступная толькі абмежаваная інфармацыя — уласныя карты, агульныя карты, а таксама ход гандлю. Каб заблытаць апанентаў і атрымаць перавагу, гульцы выкарыстоўваюць цэлы шэраг [[прыёмы покера|стратэгічных прыёмаў]], такіх як блеф (ці паў-блеф, сутнасьць якіх складаецца ў тым, каб адвесьці ўвагу гульца ад рэальнага становішча справаў у раскладзе гульні), атрыманьне бясплатнай карты, чэк-рэйз, стыл (крадзеж блайндаў). Ва ўмовах нявызначанасьці для прыняцьця аптымальнага рашэньня ў покеры шырока выкарыстоўваецца імавернасны падыход з вызначэньнем [[Матэматычнае чаканьне|матэматычнага чаканьня]] магчымых дзеяньняў. Падчас гульні звычайна выкарыстоўваецца падлік [[шанцы банка|шанцаў банка]] й параўнаньне яго з шанцамі на паляпшэньне для прыняцьця рашэньня аб працягу гульні. Існуе так званая «фундамэнтальная тэарэма покеру», аўтарамі якой зьяўляюцца Дэйвід Скланскі (''David Sklansky'') і Мэйсан Малмут (''Mason Malmuth''): «Кожны раз, калі вы разгульваеце камбінацыю адрозную ад той, якой вы б гулялі, калі б бачылі карты ўсіх вашых супернікаў, яны выйграюць; і кожны раз, калі вы разгульваеце камбінацыю так, як паступілі б, бачачы ўсе іх карты, яны прайграюць. І наадварот: кожны раз, калі апанэнты разгульваюць свае камбінацыі адрозна ад таго, як яны б гэта зрабілі, бачачы ўсе вашы карты, вы выйграеце; і кожны раз, калі яны разгульваюць камбінацыі такім выглядам, як калі б бачылі ўсе вашы карты, вы прайграеце». Дадзеная тэарэма наўрад ці паможа падчас гульні, аднак яна падкрэсьлівае важнасьць дзьвюх рэчаў: якаснай ацэнкі карт супраціўніка, аптымальнага прыняцьця рашэньняў з улікам гэтай ацэнкі. Але самы вялікі ўнёсак у навучаньне покерным [[стратэгія]]м унесьлі Дэн Гарынгтан, які таксама вядомы ў сваіх кругах, як «Завадны Дэн» і Дойль Брансан. Дэн Гарынгтан у адрозьненьне ад іншых настаўнікаў покеру разглядаў ня толькі тэорыю, але й мноства жывых прыкладаў, узятых з асабістага досьведу, а працай Дойля Брансана зьяўляецца «Супэр Сыстэма». === Банкрол === '''Банкрол''' ({{мова-en|Bankroll}}) — гэта сума грошай на рахунку гульца, якую ён выкарыстоўвае для гульні ў покер на грошы. Банкрол прынята вымяраць у вялікіх блайндах ліміту, задзейнічанага ў гульні, ці ў бай-інах. Кіраваньне банкролам — важная частка гульні ў покер на грошы. Асноўнае правіла кіраваньня банкролам — наяўнасьць на рахунку гульца сумы, якая дазваляе бясьпечна гуляць на абраных лімітах. Вылучаюць кансэрватыўны мэтад кіраваньня банкролам — яго велічыня складае 5&nbsp;000—6&nbsp;000 вялікіх блайндов ці 50—60 бай-інаў для рынгавых гульняў па стратэгіі вялікіх стэкаў і 200 бай-інаў для турніраў, клясычны — 3&nbsp;000—4&nbsp;000 вялікіх блайндов для рынгавых гульняў і 100—150 для турніраў, агрэсіўны — 2&nbsp;000 вялікіх блайндов ці 20 бай-інаў для рынгавых гульняў і 50 бай-інаў для турніраў. Спосаб кіраваньня банкролам падбіраецца ў залежнасьці ад стылю гульні й псыхалягічных асаблівасьцяў гульца й гэтак жа мэты гульні (для гульні на сталай аснове прафэсіяналу патрабуецца больш кансэрватыўны мэтад банкрол-мэнэджмэнту). Пры зьніжэньні сумы грошай на рахунку гульца неабходна зьменшыць ліміты, на якіх вядзецца гульня ў покер. == Гісторыя == [[Файл:2006 WSOP Main Event Table.jpg|значак|200пкс|[[Сусьветная сэрыя покера]] (World Series of Poker ці скарочана WSOP)]] Пра паходжаньне самай гульні й нават яе назвы дагэтуль ідуць спрэчкі. Па адной зь вэрсій, назва паходзіць ад нямецкага слова pochen (стукаць). Першыя згадваньні пра гульню, падобнай на покер, адносяцца да XVI стагодзьдзя. Покер як картачная гульня існуе больш за 500 гадоў. Узьнік ён у Эўропе: у Гішпаніі, Францыі, Італіі. Правілы покера тады былі некалькі іншымі. Зь цягам часу правілы покера зьмяняліся. Першыя пісьмовыя згадваньні пра сучасны варыянт покера зьяўляюцца ў 1829 годзе ў мемуарах артыста [[Джо Каўэл]]а. У 1834 годзе ў покер сталі гуляць калодай з 52 карт. Аднак, як бы ні зьмяняліся правілы, пераможца вызначаўся па наяўнасьці ў яго '''Покерных Камбінацыяў'''. Адзін час покер зьяўляўся нацыянальнай картачнай гульнёй Злучаных Штатаў. Ён і цяпер зьяўляецца самай распаўсюджанай гульнёй у ЗША сярод картачных гульняў. Штогод праводзіцца мноства міжнародных турніраў, самым знакамітым зь якіх лічыцца [[Сусьветная сэрыя покера]] (World Series of Poker ці скарочана WSOP). == Разнавіднасьці == Існуе мноства разнавіднасьцяў покера. Некаторыя гуляюцца на афіцыйным узроўні, некаторыя папулярныя толькі ў хатнім крузе. Ніжэй даецца некалькі самых папулярных разнавіднасьцяў покера: === Дро-покер (Draw poker) === Адна з самых простых разнавіднасьцяў покера. Больш за ўсё распаўсюджаны ў хатніх гульнях, на сяброўскіх сустрэчах. * Гульцы ўносяць пачатковую стаўку, атрымліваюць пяць карт, а круп’е адкрывае адразу 3 карты на флёпе. * Далей круг гандлю. * Гульцы аб’яўляюць, колькі карт яны жадаюць памяняць. Круп’е замяняе жадаючым карты. * Апошні круг гандлю. === Дабл Дыскардынг Дро-покер (Double Discarding Draw-poker) === Разнавіднасьць дро-покера, у якім гульцы могуць два разы замяніць карты за кон. * Гульцы ўносяць пачатковую стаўку й атрымліваюць пяць карт зачыненымі. * Далей круг гандлю. * Гульцы аб’яўляюць, што яны зьмяняюць некалькі карт. Круп’е замяняе жадаючым карты. * Далей круг гандлю. * Гульцы другі раз аб’яўляюць, што яны зьмяняюць некалькі карт. Круп’е замяняе жадаючым карты. * Апошні круг гандлю. У дабл-дро-покер можа гуляць да сямі гульцоў адначасова. Абменяныя гульцамі карты вяртаюцца ў калоду й там перакартоўваюцца. === Стад (Stud) === Існуе некалькі разнавіднасьцяў стада, напрыклад 4-х, 5-ці, ці 7-картачны стад. Далей апісваецца 7-картачны стад. {{Асноўны артыкул|Сямікартачны стад}} * Гульцы ўносяць пачатковую стаўку * Часам некаторыя гульцы таксама робяць стаўкі ўсьляпую * Кожнаму здаецца адна карта ў адкрытую й дзьве ў зачыненую * Круг гандлю * Здаецца адна карта ў адкрытую (усяго стала 4) * Круг гандлю * Здаецца адна карта ў адкрытую (усяго стала 5) * Круг гандлю * Здаецца адна карта ў адкрытую (усяго стала 6) * Круг гандлю * Здаецца адна карта ў зачыненую (усяго стала 7) * Апошні круг гандлю Гулец выбірае камбінацыю зь пяці карт у сябе ў руцэ. Разнавіднасьцю стада зьяўляецца Гань-Лоў, калі выйграюць самая старэйшая й самая малодшая камбінацыя. Яшчэ адна разнавіднасьць — Раз, калі выйграе толькі малодшая камбінацыя. 5-картачны стад звычайна папулярны ў хатніх гульнях, і звычайна гэта тая разнавіднасьць покера, у якую першай вучацца гуляць дзеці ў ЗША. 7-картачны стад доўгі час быў самай папулярнай разнавіднасьцю покера, пакуль ён ня стаў выцясьняцца Тэхас Голд’эмам. === Тэхаскі голдэм (Texas Hold’em) === {{Асноўны артыкул|Тэхаскі голдэм}} Тэхаскі голдэм (часам проста званы голдэм) — самая папулярная на сёньня разнавіднасьць покера. Папулярнасьць голдэма зьвязана з правіламі Голдэма, якія даюць аптымальныя суадносіны агульнай/утоенай інфармацыі. Напрыклад, у 5-draw покеры агульнай інфармацыі практычна няма (толькі колькасьці карт, якія зьмяніў супраціўнік), а ў 7-стаду наадварот агульнай інфармацыі занадта шмат. Збалянсаваныя суадносіны даюць больш магчымасьцяў для манэўраў, у выніку чаго ў гульні больш дзеяньня. Амаха досыць блізкая да голдэму, але тут Голдэм папулярней з-за прасьцейшых правіл. Гульня праходзіць наступным чынам: * У некаторых гульнях усе гульцы ўносяць невялікі пачатковы ўнёсак (антэ), гэта павялічвае памер банка (агульных грошай на стале) і актыўнасьць гульцоў. * Два гульца, якія сядзяць за здаючым (батон, дылер), уносяць стаўкі ўсьляпую (блайнды). Першы ўносіць палову мінімальнай стаўкі (малы бляйнд), а другі — цэлую стаўку (вялікі бляйнд). * Кожны гулец атрымлівае па дзьве карты ў зачыненую (прэфлёп), далей круг гандлю. * На стол перад усімі гульцамі кладуцца тры карты ў адкрытую (флёп), далей круг гандлю. * На стол кладзецца чацьвёртая карта ў адкрытую (цёрн), далей круг гандлю. Пры гульні ў лімітаваны голдэм фіксаваная стаўка ў гэты момант падвойваецца. * На стол кладзецца пятая карта ў адкрытую (рывэр). Такім чынам, на стале ляжыць 5 карт, далей апошні круг гандлю. * Гульцы могуць выкарыстоўваць свае (кішэнныя) і агульныя карты са стала для складаньня 5-картачных камбінацыяў. === Амаха (Omaha) === {{Асноўны артыкул|Амаха (покер)}} Амаха (часам завецца Амаха Голд’эм) па правілах гульні падобная на Тэхас Голд’эм. Гульня праходзіць наступным чынам: * Часам усе гульцы ўносяць невялікую пачатковую стаўку (антэ). * Два гульца (часам адзін), прысутныя за які здае ўносяць стаўкі ўсьляпую. Звычайна першы ўносіць палову мінімальнай стаўкі, а другі — цэлую стаўку. * Кожны гулец атрымлівае па 4 карты ў зачыненую. * Далей круг гандлю * На стол перад усімі гульцамі кладуцца тры карты ў адкрытую. * Далей круг гандлю * На стол кладзецца яшчэ адна карта ў адкрытую. * Далей круг гандлю. Пры гульні ў ліміт фіксаваная стаўка ў гэты момант падвойваецца. * На стол кладзецца яшчэ адна карта ў адкрытую. Такім чынам на стале ляжыць 5 карт. * Далей апошні круг гандлю * Гульцы павінны выкарыстоўваць любыя 2 са сваіх карт і 3 адкрытых для складаньня 5-картачных камбінацыяў. Існуе разнавіднасьць гульні — Амаха гань-лоў ці амаха 8 ці лепш. Розыгрыш раздачы адбываецца як і ў клясычнай Амахе, але банк падзяляецца паміж найдужэйшай і самай слабай камбінацыяй — адгэтуль і пайшла назва «амаха гань-лоў». Амаха гань-лоў гуляецца з умовай «8 ці лепш», гэта значыць, каб гулец мог прэтэндаваць на выйгрыш лоў часткі банка, у яго павінна быць камбінацыя з карт не старэй васьмёркі. Амаха і Амаха гань-лоў таксама бываюць ліміт, пот-ліміт і ноў-ліміт, але варыяцыя пот-ліміт найболей папулярная ў абедзьвюх гульнях. Калі ў супраціўнікаў аднолькавыя карты, гэта значыць дзьве пары, то ўлічваецца старэйшая карта з наяўных у іх. Калі ў супраціўнікаў аднолькавая пара, то кікерам зьяўляецца другая карта супраціўніка. === Лоўбол ад двойкі да сямёркі (2—7 Lowball) === Супрацьлегласьць Дро-покеру, выйграе найгоршая камбінацыя. Мэта гульні — сабраць камбінацыю зь пяці карт як мага меншага наміналу, якая не зьяўляецца стрытам ці флэшам. Найлепшай камбінацыяй у гэтай гульні зьяўляецца, напрыклад, камбінацыя <span style="color:red">7♥</span>&nbsp;5♠&nbsp;4♣&nbsp;<span style="color:red">3♦&nbsp;2♥</span>, адкуль і пайшла назва разнавіднасьці гульні. Розыгрыш рукі аналягічны дро-покеру. Існуе таксама варыянт гульні з патройным абменам картаў, пасьля кожнага зь якіх ідзе круг гандлю (Lowball 2—7 Triple Draw). === ГАРСЭ (H.O.R.S.E.) === У гэтай разнавіднасьці покера гульцы па чарзе гуляюць ў Голдэм, Амаху, Раз, Стад і Гань-Лоў Стад. === Бадугі (Badugi) === Бадугі (кар. вясёлка) — самая маладая разнавіднасьць покера, вынайдзеная ў Карэі. Сумяшчае ў сабе асаблівасьці Лоўбола й Дро-покера. Найболей папулярная разнавіднасьць зь фіксаваным лімітам ставак. Бадуги — гэта камбінацыя з 4-х разнамастных карт рознага наміналу. Мэта гульні — сабраць найніжэйшую бадугі. Лепшай камбінацыяй зьяўляецца, напрыклад, <span style="color:red">4♥</span>&nbsp;3♠&nbsp;2♣&nbsp;<span style="color:red">Т♦</span>. Апісаньне працэсу гульні: * Кожнаму гульцу здаецца чатыры карты ў зачыненую * Далей круг гандлю * Гульцы аб’яўляюць, што яны зьмяняюць некалькі карт. Круп’е замяняе жадаючым карты (1-й абмен) * Далей круг гандлю * Далей круг абмену (2-й абмен) * Далей круг гандлю * Далей круг абмену (3-й абмен) * Апошні круг гандлю Выйграе гулец, які сабраў меншую бадугі (ніжэй намінал старэйшай карты камбінацыі). У выпадку, калі ні ў аднаго з гульцоў няма бадугі, разглядаюцца 3-х, 2-х і аднакартачныя камбінацыі, складзеныя з карт найменшай якасьці кожнай масьці. Напрыклад, камбінацыя <span style="color:red">7♥</span>&nbsp;6♠&nbsp;4♠&nbsp;<span style="color:red">3♦</span> (3-х картачная камбінацыя 7, 4, 3) лепш камбінацыі 8♠&nbsp;<span style="color:red">3♦&nbsp;2♦&nbsp;Т♥</span> (3-х картачная камбінацыя 8, 2, Т). А камбінацыя <span style="color:red">К♦</span>&nbsp;Д♠&nbsp;5♠&nbsp;<span style="color:red">2♦</span> (2-х картачная камбінацыя 5, 2) лепш камбінацыі 7♠&nbsp;<span style="color:red">7♦</span>&nbsp;<span style="color:red">7♥</span>&nbsp;<span style="color:red">Т♥</span> (2-х картачная камбінацыя 7, Т). == Верагоднасьць камбінацый картаў == {| class="wikitable" |+ Верагоднасьць камбінацыяў картаў „на руцэ” !Камбінацыя !Лічба мажлівых камбінацыяў !Верагоднасьць |- |Рояль-флэш |4 |каля 0,00000154 |- |Стрыт-флэш |36 |каля 0,00001385 |- |Карэ |624 |каля 0,00024 |- |Фул-хаўс |3744 |каля 0,00144 |- |Флэш |5108 |каля 0,00197 |- |Стрыт |10200 |каля 0,00392 |- |Тройка |54912 |каля 0,0211 |- |Дзьве пары |123552 |каля 0,0475 |- |Пара |1098240 |каля 0,423 |- |Кікер |1302540 |каля 0,501 |} Лічба ўсіх мажлівых камбінацыяў карт раўняецца 2598960. == Спрэчкі пра статус покера == У наш час вядуцца спрэчкі пра тое ці варта лічыць покер азартнай ці камэрцыйнай гульнёй. === Азартная гульня === [[Файл:Mgm-poker-lions.jpg|значак|200px|Покерны пакой у казіно ў [[Лас-Вегас]]е.]] * На буйных турнірах, уключаючы сусьветныя чэмпіянаты, перамагаюць заўсёды розныя гульцы. Прысутнічае вельмі высокая [[Дыспэрсія выпадковай велічыні|дыспэрсія]] вынікаў. * Нават пры абсалютна правільным розыгрышы раздачы можна прайграць чалавеку, разыграўшаму руку горшым чынам, з прычыны выйсьця няўдалай карты ўжо пасьля выстаўленьня ва-банку. Болей высокі ўзровень майстэрства не гарантуе выйгрышу ў асобна ўзятай раздачы ці ў асобна ўзятым турніры, а можа толькі малаважна павялічыць верагоднасьць перамогі. === Камэрцыйная гульня === * Наяўнасьць прафэсійных гульцоў, якія зарабляюць грошы на сталай аснове. * Прыбытковасьць выйгрышных стратэгій можна абгрунтаваць пры дапамозе тэорыі верагоднасьцяў і, такім чынам, выйгрыш у покеры не зьяўляецца сьледзтвам посьпеху. Дадатнае матэматычнае чаканьне прыбытку моцнага гульца паводле [[закон вялікіх лікаў|закону вялікіх лікаў]] прывядзе да таго што ён будзе выйграваць, а гэта напроста супярэчыць вызначэньню [[азартнай гульня|азартнай гульні]]. * Вялікі ўплыў на гульню аказвае псыхалёгія гульца, калі гулец правільна разьбярэцца ў эмоцыях супраціўніка, то зможа выбіць яго з гульні, таму можна адзначыць, што вялікі ўплыў на вынік аказвае майстэрства гульца. * Фэдэральны суд [[Нью-Ёрк]]а прызнаў, што покер зьяўляецца гульнёй, дзе «пераважны ўплыў на вынік аказвае майстэрства»<ref>[https://web.archive.org/web/20130727021328/http://newspoker.ru/poker_law/federalnyj-sudya-priznal-poker-igroj-masterstva.html Фэдэральны судзьдзя прызнаў покер гульнёй майстэрства]</ref>. === Спорт === Покер зьўляецца відам спорту ў Беларусі. == Стужкі пра покер == * [[1912 год у кіно|1912]] — [[Гулец у покер (фільм, 1912)|Гулец у покер]] / ''A cure for pokeritis'' * [[1965 год у кіно|1965]] — [[Цынцынаці Кід]] / ''Cincinnati Kid'' * [[1973 год у кіно|1973]] — [[Афёра (фільм, 1973)|Афёра]] / «The Sting» * [[1976 год у кіно|1976]] — [[Блеф (фільм, 1976)|Блеф]] / ''Bluff'' * [[1982 год у кіно|1982]] — [[Вялікі Шу (фільм, 1982)|Вялікі Шу]] / ''Wielki Szu'' * [[1987 год у кіно|1987]] — [[Покер Аліса]] / ''Poker Alice'' * [[1989 год у кіно|1989]] — [[Бог рызыкоўных гульцоў]] / ''God of Gamblers'' * [[1994 год у кіно|1994]] — [[Мэвэрык (фільм)|Мэвэрык]] / ''Maverick'' * [[1998 год у кіно|1998]] — [[Шулеры (фільм)|Шулеры]] / ''Rounders'' * [[1998 год у кіно|1998]] — [[Карты, грошы, два ствала]] / ''Lock stock and two smoking barrels'' * [[1999 год у кіно|1999]] — [[Кітайскі сервіз (фільм)]] * [[2001 год у кіно|2001]] — [[Адзінацатка Оўшэна]] / ''Ocean's Eleven'' * [[2003 год у кіно|2003]] — [[Спрытныя рукі]] / ''Shade'' * [[2003 год у кіно|2003]] — [[Гулец (фільм, 2003)|Гулец]] / ''High Roller: The [[Ангер Стю|Stu Ungar]] ''Story * [[2006 год у кіно|2006]] — [[Казіно «Раяль» (фільм, 2006)|Казіно «Раяль»]] / ''Casino Royale'' * [[2006 год у кіно|2006]] — [[ALL IN]] / «Ва-банк» * [[2007 год у кіно|2007]] — [[Шчасліўчык]] / ''Lucky You'' * [[2007 год у кіно|2007]] — [[Трынацатка Оўшэна]] / ''Ocean's Thirteen'' * [[2008 год у кіно|2008]] — [[Гульцы (фільм, 2008)|Гульцы]] / ''Deal'' * [[2012 год у кіно|2012]] — [[Покер па правілах каханьня]] / Poker.am == Глядзіце таксама == * [[Прыёмы покеру]] * [[Блеф]] * [[Карыбскі покер]] * [[Кітайскі покер]] * [[Рускі покер]] * [[Лэт іт райд]] ({{мова-en|Let it Ride}}) і [[Пай гоў покер]] ({{мова-en|Pai Gow Poker}}) — варыяцыі покера для казіно. * [[Сусьветная сэрыя покера]] * [[Сусветны тур покера]] * [[Адэскі покер]] — умоўная назва картачнай гульні, якая аддалена нагадвае прэфэранс. * [[Бэкінг]] * [[Фрырол]] * [[Шанцы банка]] * [[Сумесь (картачная гульня)]] — старадаўняя гульня, папярэдніца покера * [[Эўрапейскі Покерный Тур]] * [[Покер на костках]] * [[PokerStars]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140112091331/http://www.bfsp.by/ Беларуская фэдэрацыя спартовага покеру] * [https://web.archive.org/web/20091102042303/http://www.pokerfederation.ru/ru/sportpoker/content91/pravila-2-4 Правіла гульні з вызначэньнем базавых тэрмінаў на сайце Фэдэрацыі спартовага покеру Расеі] * [http://www.pokerstars.com Найбуйнейшы покер-рум у сьвеце] [[Катэгорыя:Покер| ]] [[Катэгорыя:Азартныя гульні]] fqv24mechpxizn78hyvklfoj9vdko13 0 155343 2696849 2626268 2026-10-15T16:21:44Z Summershell67 98737 /* */ 2696849 wikitext text/x-wiki {{Групоўка |назва = Данецкая Народная Рэспубліка |арыгінал = {{мова-ru|Донецкая Народная Республика}} |эмблема = New Donetsk Peoples Republic flag.svg{{!}}border |шырыня = 150px |подпіс = Сьцяг групоўкі ДНР |іншыя назвы = [[Новарасея (Саюз народных рэспублік)|Новарасея]],<br/>Данецкая Рэспубліка |частка = |нацыянальнасьць = [[расейцы]] і іншыя |рэлігія = |ідэалёгія = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Расейскі нацыяналізм|расейскі нацыяналізм|uk|Російський націоналізм}},<br/>[[Расейскі фашызм]],<br/>{{Артыкул у іншым разьдзеле|Расейскі нэанацызм|расейскі нэанацызм|uk|Російський неонацизм}},<br/>расейскі імпэрыялізм |дэвіз = |лідэры = [[Ігар Гіркін]], Аляксандар Захарчанка |штаб-кватэра = [[Данецк]], раней [[Славянск]], да 2014 г. [[Макееўка]] ([[Украіна]]) |рэгіён = асобных раёнах [[Данецкая вобласьць|Данецкай вобласьці]] |сфарміравана = ў спэцыяльных лягерах [[ФСБ]] і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Галоўная разьведвальная ўправа Расеі|ГРУ|en|Main Intelligence Directorate (Russia)}} з 2008 г. |расфарміравана = |перш = |стала = |саюзьнікі = [[Узброеныя сілы Расейскай Фэдэрацыі]] |праціўнікі = |колькасьць = |канфлікты = супраць [[Узброеныя сілы Ўкраіны|Узброеных сіл Ўкраіны]] |акцыі = |сайт = |заўвагі = }} «'''Дане́цкая Наро́дная Рэспу́бліка'''» ({{мова-ru|Донецкая народная республика|скарочана}}, {{мова-uk|Донецька народна республіка|скарочана}}) — [[Тэрарызм|тэрарыстычная]] арганізацыя<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Латышы будуць страляць|спасылка=http://www.bielarus.net/archives/2014/09/15/3884|выдавец=[[Беларуская Салідарнасьць]]|дата публікацыі=15 верасьня 2014|дата доступу=17 верасьня 2014}}</ref>, якая з красавіка 2014 году ажыцьцяўляе [[Забойства|забойствы]], [[Катаваньне|катаваньні]], [[выкраданьне]] і запалохваньне людзей у [[Данецкая вобласьць|Данецкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Самаабвешчаныя рэспублікі на ўсходзе Ўкраіны прызнаныя тэрарыстычнымі арганізацыямі|спасылка=http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,19814|выдавец=[[Белсат]]|дата публікацыі=16 траўня 2014|дата доступу=3 чэрвеня 2014}}</ref> дзеля ўсталяваньня [[Улада|ўлады]] над мясцовым [[насельніцтва]]м і ставіць за [[Мэта|мэту]] выхад са складу Ўкраіны й наступны пераход вобласьці ад Украіны ў склад [[Расея|Расеі]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Данецкая народная рэспубліка абвясьціла сябе сувэрэннай дзяржавай|спасылка=http://blr.belta.by/all_news/world/Danetskaja-narodnaja-respublka-abvjastsla-sjabe-suverennaj-dzjarzhavaj_i_67380.html|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=12 траўня 2014|дата доступу=3 чэрвеня 2014}}</ref>. 28 красавіка [[Служба бясьпекі Ўкраіны]] ўстанавіла, што завадатарам тэрарыстаў ёсьць [[палкоўнік]] Галоўнай выведвальнай управы Расеі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ігар Гіркін||uk|Гіркін Ігор Всеволодович}} зь [[мянушка]]й Стралкоў (або Стралок), які 26 лютага прыляцеў ва Ўкраіну з [[Масква|Масквы]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=СБУ назвала сапраўднае прозьвішча галоўнага расейскага дывэрсанта ва Ўкраіне|спасылка=http://m.euroradio.by/sbu-nazvala-sapraudnae-prozvishcha-galounaga-rasiyskaga-dyversanta-va-ukraine|выдавец=[[Эўрарадыё]]|дата публікацыі=28 красавіка 2014|дата доступу=3 чэрвеня 2014}}</ref>. == Храналёгія падзеяў == Акрамя Данецку, па стане на 14 красавіка тэрарысты ўзялі пад свой ​​кантроль урадавыя будынкі ў іншых гарадах у межах вобласьці, у тым ліку [[Марыюпаль]], [[Горлаўка]], [[Славянск]], [[Краматорск]], [[Янакіева]], [[Макееўка]], Дружкоўка і Жданаўка. З захопленага 11 красавіка Славянску тэрарысты, у тым ліку жыхары і грамадзяне Расеі (расейцы і чачэнцы), цягам больш як 2 месяцаў вывозілі дзяўчатаў на свой блёкпост ля гораду, дзе тых [[Гвалтаваньне|гвалцілі]] і пасьля забівалі. Падначалены расейцу Гіркіну Канстанцін Мацьвейчанка расстрэльваў мірных жыхароў, якія супрацівіліся [[Рабунак|рабунку]]<ref>{{Навіна|аўтар=«[[ЛігаБізнэсІнфарм]]»|загаловак=На блокпасце дзяўчат гвалцілі, забівалі|спасылка=http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,21124|выдавец=Белсат|дата публікацыі=28 ліпеня 2014|дата доступу=11 сакавіка 2014}}</ref>. Станам на 6 ліпеня 2014 году канстытуцыйны лад Украіны адноўлены на паўночным захадзе й поўдні Данецкае вобласьці, захопленых раней баевікамі ДНР з удзелам наймітаў з Расеі, Сэрбіі й Польшчы. На цяперашні час пад кантролем узброеных сэпаратыстаў застаецца ўсход цэнтральнае часткі Данецкае вобласьці, пасьпяхова ажыцьцяўляецца вяртаньне канстытуцыйнага ладу на ўсходзе [[Данецк]]у. Пры канцы жніўня намеціўся пэўны наступ сэпаратыстаў пры дапамозе Расеі. 17 ліпеня з тэрыторыі, кантраляванай баевікамі ДНР, было зьдзейсьненае зьбіцьцё пасажырскага Boeing-777. Паводле папярэдніх зьвестак зьбіцьцё адбылося пры дапамозе тэхнічных сродкаў, атрыманых баевікамі з Расеі. 19 ліпеня ад удзелу ў самаабвешчаных структурах ДНР адмовіўся г. зв. сьпікер ДНР Аляксандар Барадай. == Гісторыя == [[Файл:Location of Donetsk People's Republic.png|thumb|right|220px]] Узьнікла як арганізацыя пад назовам Данецкая рэспубліка ў 2006 годзе. У 2008 г. суд забараніў яе за [[замах]] на тэрытарыяльную цэласнасьць Украіны і на зрынаньне дзяржаўнай улады. Аднак у 2009 г. арганізацыя адчыніла ў Данецкай вобласьці вайсковыя лягеры з поўным камплектам баявой зброі. Адзін зь лягераў месьціўся ў горадзе [[Макееўка]]. У 2014 г. зьмяніла назоў на сучасны<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Баевікоў ДНР рыхтавалі яшчэ пяць гадоў назад|спасылка=http://pda.nn.by/artykul/132010.html|выдавец=[[Наша Ніва]]|дата публікацыі=20 ліпеня 2014|дата доступу=21 ліпеня 2014}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Новарасея (Саюз народных рэспублік)]] * [[Луганская народная рэспубліка]] * [[Крымскі крызіс (2014)]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну}} [[Катэгорыя:Данецкая народная рэспубліка| ]] [[Катэгорыя:Расейскі дзяржаўны тэрарызм]] 0cuy4mpgbzo875h2mmnv29arxfu210y 0 156660 2696848 2533146 2026-10-15T16:20:30Z Summershell67 98737 /* */ 2696848 wikitext text/x-wiki {{Групоўка |назва = Луганская народная рэспубліка |арыгінал = {{мова-ru|Луганская народная республика}} |эмблема = Flag of the Lugansk People's Republic (Official).svg{{!}}border |шырыня = 150px |подпіс = сьцяг групоўкі «ЛНР» |іншыя назвы = [[Новарасея (Саюз народных рэспублік)|Наварасея]],<br/>Луганская рэспубліка |частка = |нацыянальнасьць = |рэлігія = |ідэалёгія = {{Артыкул у іншым разьдзеле|расейскі нацыяналізм||uk|Російський націоналізм}},<br/>[[расейскі фашызм]],<br/>{{Артыкул у іншым разьдзеле|расейскі нэанацызм||uk|Російський неонацизм}},<br/>расейскі імпэрыялізм |дэвіз = |лідэры = 2014 (в.а.) [[Генадзь Цыпкалаў]]<br/> 2014 [[Валеры Болатаў]]<br/> 2014—2017 [[Ігар Платніцкі]]<br/> 2017—(ц.ч.) [[Леанід Пасечнік]] |штаб-кватэра = [[Луганск]] |рэгіён = асобных раёнах [[Луганская вобласьць|Луганскай]] вобласьці |сфарміравана = ў спэцыяльных лягерах [[ФСБ]] і [[Галоўная выведвальная ўправа Генэральнага штабу Ўзброеных Сілаў Расейскай Фэдэрацыі|ГВУ]] з 2008 г. |расфарміравана = |перш = |стала = |саюзьнікі = [[Узброеныя сілы Расійскай Фэдэрацыі]] |праціўнікі = |колькасьць = |канфлікты = супраць [[Узброеныя сілы Ўкраіны|Узброеных сіл Украіны]] |акцыі = |сайт = |заўвагі = }} '''Луга́нская наро́дная рэспу́бліка''' ({{мова-ru|Луганская народная республика|скарочана}}, {{мова-uk|Луганська народна республіка|скарочана}}) — [[Тэрарызм|тэрарыстычная]] арганізацыя, якая з красавіка 2014 году ажыцьцяўляе [[Забойства|забойствы]], [[Катаваньне|катаваньні]], [[выкраданьне]] і запалохваньне людзей у [[Луганская вобласьць|Луганскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Самаабвешчаныя рэспублікі на ўсходзе Ўкраіны прызнаныя тэрарыстычнымі арганізацыямі|спасылка=http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,19814|выдавец=[[Белсат]]|дата публікацыі=16 траўня 2014|дата доступу=3 чэрвеня 2014}}</ref> дзеля ўсталяваньня [[Улада|ўлады]] над мясцовым [[насельніцтва]]м, і ставіць за [[мэта|мэту]] выхад са складу Ўкраіны й наступны пераход вобласьці ад Украіны ў склад [[Расея|Расеі]]. == Гісторыя == Пасьля [[Эўрамайдан]]у і адстаўкі [[Прэзыдэнт Украіны|Прэзыдэнта Ўкраіны]] [[Віктар Януковіч|Віктара Януковіча]] мясцовыя прыхільнікі Антымайдану і прарасейскія актывісты захапілі шэраг будынкаў дзяржаўных органаў улады і абвясьцілі 27 красавіка 2014 году аб утварэньні «Луганскай народнай рэспублікі». Каб легітымізаваць свае захопы, 11 траўня 2014 году яны правялі рэфэрэндум і ўжо 12 траўня абвясьцілі незалежнасьць. Падобны рэфэрэндум па вызначэньні статусу рэгіёнаў Украіны не адпавядае заканадаўству краіны. 24 траўня дзьве самаабвешчаныя рэспублікі заявілі аб намеры аб’яднацца ў «Зьвяз народных рэспублік». З траўня тэрарысты з батальёну ЛНР «Зара» пачалі абстрэлы жылых раёнаў Луганску для запалохваньня жыхароў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Луганск абстрэльвалі для запалохваньня мясцовага насельніцтва|спасылка=http://www.belsat.eu/be/articles/bayavik-lnr-lugansk-abstrelvali-dlya-zapalohvannya-myascovaga-naselnictva/|выдавец=Белсат|дата публікацыі=5 верасьня 2014|дата доступу=7 лістапада 2014}}</ref>. У выніку 13-15 ліпеня тэрарысты забілі 17 мірных жыхароў Луганску<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=У Луганску за тры дні загінулі 17 і паранена 73 мірныя жыхары|спасылка=http://www.svaboda.mobi/a/25457355.html|выдавец=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=15 ліпеня 2014|дата доступу=10 верасьня 2014}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Новарасея (Саюз народных рэспублік)|Наварасея]] * [[Данецкая народная рэспубліка]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Накід:Украіна}} {{Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну}} [[Катэгорыя:Луганская народная рэспубліка| ]] [[Катэгорыя:Тэрарыстычныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Ваенныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Нацыяналістычныя тэрарыстычныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Расейскі дзяржаўны тэрарызм]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 2014 годзе]] [[Катэгорыя:Ірэдэнтызм]] [[Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы]] o683hpbyrgtv34ykrtu6jht3bih6afs 0 158229 2696897 2656016 2026-10-16T04:36:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696897 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Вайна |Назва = Сямігадовая вайна |Частка = |Выява = Benjamin West 005.jpg|300пкс |Подпіс да выявы = [[Бэнджамін Ўэст]]. «[[Сьмерць генэрала Вульфа]]» (1771) у [[Бітва на палёх Абрагама|бітве на палёх Абрагама]] над [[Квэбэк (горад)|Квэбэк]]ам ([[Канада]]). |Дата = 1754/1756—1763 |Месца = Эўропа, Паўночная і Цэнтральная Амэрыка, Афрыка, Індыя, Філіпіны |Прычына = |Вынік = {{Просты сьпіс| * [[Пецярбурская мірная дамова (1762)]] * [[Гамбурская мірная дамова (1762)]] * [[Парыская мірная дамова (1763)]] * [[Губэртусбурская мірная дамова]] (1763) }} |Тэрытарыяльныя зьмены = ''[[Status quo ante bellum|бязь зьменаў]]'' у Эўропе. Пераразьмеркаваньне калёніяў паміж Вялікабрытаніяй, Францыяй і Гішпаніяй. * Францыя саступіла Вялікабрытаніі [[Канада (Новая Францыя)|Новую Францыю]] (акрамя Люізыяны) і прызнала брытанскае вяршынства ў [[Бэнгалія|Бэнгаліі]]. * Гішпанія саступіла Вялікабрытаніі Флёрыду. * Францыя саступіла Гішпаніі Люізыяну. * Вялікабрытанія вярнула Гішпаніі Кубу і Філіпіны. |Супернік1 = {{Просты сьпіс| * {{Сьцягафікацыя|Каралеўства Вялікабрытанія}} * {{Сьцягафікацыя|Прусія|1750}} * {{Сьцяг|Гановэр|1692}} [[Браўншвайг-Люнэбург|Гановэр]] * [[Файл:Blason duché ni Brunswick.svg|20пкс]] [[Браўншвайг-Вольфенбютэль]] * [[Файл:Flag of the Iroquois Confederacy.svg|20пкс]] [[Іракезы|Іракеская канфэдэрацыя]] * {{Сьцяг|Партугалія|1750}} [[Партугалія (каралеўства)|Партугалія]] <small>(з 1762)</small> * [[Файл:Flag of Hesse.svg|20пкс]] [[Гесэн-Касэль]] * [[Файл:Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg|20пкс]] [[Шаўмбург-Ліпэ]] }} |Супернік2 = {{Просты сьпіс| * {{Сьцягафікацыя|Каралеўства Францыя}} * {{Сьцяг|Аўстрыя|імпэрыя}} [[Аўстрыя (эрцгерцагства)|Аўстрыя]] * {{Сьцягафікацыя|Расейская імпэрыя}} <small>(да 1762)</small> * {{Сьцяг|Гішпанія|1748}} [[Гішпанская імпэрыя]] <small>(з 1762)</small> * {{Сьцягафікацыя|Швэцыя}} <small>(1757-62)</small> * {{Сьцягафікацыя|Курфюрства Саксонія}} * {{Сьцягафікацыя|Магольская імпэрыя}} <small>(з 1757)</small> }} |Камандуючыя1 = {{Сьцяг|Прусія|1750}} [[Фрэдэрык II Вялікі|Фрэдэрык II]] * [[Генрых Прускі (1726—1802)|Прынц Генрых]] * [[Фрыдрых Вільгельм фон Зэйдліц|Фрыдрых фон Зэйдліц]] {{Сьцяг|Каралеўства Вялікабрытанія}} [[Георг II (кароль Вялікабрытаніі)|Георг II]] <small>(да 1760)</small><br/> {{Сьцяг|Каралеўства Вялікабрытанія}} [[Георг III (кароль Вялікабрытаніі)|Георг III]] <small>(ад 1760)</small> * [[Ўільям Піт (старэйшы)|Ўільям Піт]] * [[Джон Манэрс (маркіз Гранбі)|Джон Манэрс]] * [[Робэрт Клайв]] * [[Джэфры Амгэрст]] {{Сьцяг|Гановэр|1692}} [[Фэрдынанд фон Браўншвайг-Вольфенбютэль|Фэрдынанд Браўншвайскі]]<br/> [[Файл:Flag Portugal (1750).svg|20пкс]] [[Вільгельм (граф Шаўмбургу-Ліпэ)|Вільгельм]] |Камандуючыя2 = {{Сьцяг|Каралеўства Францыя}} [[Людовік XV]] * [[Шарль дэ Руан-Сюбіз]] * [[Люі Шарль Сэзар ле Тэлье]] {{Сьцяг|Аўстрыя|імпэрыя}} [[Марыя Тэрэзія]] * [[Карл Аляксандар Лётарынскі]] * [[Леапольд Ёзэф фон Даўн]] * [[Франц Морыц фон Лясі]] * [[Марыс Бэнёўскі]] * [[Эрнст Гідэон фон Ляўдон]] {{Сьцяг|Расейская імпэрыя}} [[Лізавета (расейская імпэратарка)|Лізавета]] <small>(да 1762)</small><br/> {{Сьцяг|Расейская імпэрыя}} [[Пётар III]] <small>(ад 1762)</small><br/> * [[Пётар Салтыкоў]] * [[Ўільям Фэрмар]] * [[Аляксандар Бутурлін]] {{Сьцяг|Гішпанія|1748}} [[Карляс III]] * Нікаляс дэ Карвахал * [[Пэдра Абарка дэ Балеа]] * [[Мануэль Роха дэль Рыё]] * Хуан дэ Прада * [[Пэдра Антоніё дэ Сэвальёс]] {{Сьцяг|Курфюрства Саксонія}} [[Аўгуст Сас|Фрыдэрык Аўгуст II]] * [[Фрыдэрык Аўгуст Рутоўскі]] {{Сьцяг|Магольская імпэрыя}} [[Аламгір II]] <small>(да 1759)</small><br/> {{Сьцяг|Магольская імпэрыя}} [[Шаг Алам II]] <small>(ад 1759)</small><br/> * Наваб Шыраджу-уд-Даўляху * {{Не перакладзена|Аркот (дзяржава)|Наваб Карнатыкі|ta|ஆற்காடு நவாப்}} |Сілы1 = |Сілы2 = |Сілы3 = |Сілы4 = |Страты1 = |Страты2 = |Страты3 = |Страты4 = |Агульныя страты = |Дадаткі = }} {{Бітвы Сямігадовай вайны}} '''Сямігадо́вая вайна́''' — вайна, якая цягнулася паміж 1754 і 1763, але асноўныя падзеі адбываліся ў сямігадовы пэрыяд 1756—1763 рокаў. У канфлікце ўдзельнічала большасьць тагачасных [[Вялікая дзяржава|вялікіх дзяржаваў]], баявыя дзеі вяліся ў Эўропе, Паўночнай і Цэнтральнай Амэрыцы, Заходняй Афрыцы, Індыі і Філіпінах. У гістарыяграфіі асобных краінаў вайну таксама называюць паводле ўдзельнікаў на адпаведным тэатры: [[Француска-індзейская вайна]] ў ЗША або Вайна заваёвы ў франкамоўнай Канадзе, хоць у ангельскамоўнай яе частцы яна завецца Сямігадовай (Паўночная Амэрыка, 1754-63); [[Памэранская вайна]] (Швэцыі з Прусіяй, 1757-62); Трэцяя [[Карнацкія войны|Карнацкая вайна]] (на Індыйскім паўвостраве, 1757-63); Трэцяя [[Сылескія войны|Сылеская вайна]] (Прусіі з Аўстрыяй, 1756-63). Вайна была выкліканая сутычкай інтарэсаў вялікіх дзяржаваў Эўропы. [[Вялікабрытанія (каралеўства)|Вялікабрытанія]] спаборнічала як з [[Францыя (каралеўства)|Францыяй]], так і з [[Гішпанская імпэрыя|Гішпаніяй]] за гандаль і калёніі. Тым часам крэплая [[Прусія (каралеўства)|Прусія]] змагалася з [[Габсбурская манархія|Аўстрыяй]] за панаваньне ўнутры і звонку [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]] ў цэнтральнай Эўропе. Неўзабаве па [[Вайна за аўстрыйскую спадчыну|вайне за аўстрыйскую спадчыну]] вялікія дзяржавы «[[Дыпляматычная рэвалюцыя|памяняліся партнэрамі]]»; Прусія склала [[Ангельска-прускі хаўрус (1756)|хаўрус з Брытаніяй]], а традыцыйныя ворагі — Францыя і Аўстрыя — сфармавалі [[Вэрсальская дамова (1756)|ўласны альянс]]. Да ангельска-прускага зьвязу далучыліся меншыя [[Сьпіс тэрыторыяў Сьвятой Рымскай імпэрыі|нямецкія дзяржавы]] (асабліва [[Гановэр]]), а пазьней і [[Партугальская імпэрыя|Партугалія]]. У аўстра-францускі хаўрус увайшлі [[Швэцыя]], [[Саксонія (курфюрства)|Саксонія]] і, пазьней, Гішпанія. [[Расейская імпэрыя]] спачатку супрацоўнічала з Аўстрыяй, але пасьля ўзыходу на сталец цара [[Пётар III|Пятра III]] у 1762, падобна Швэцыі, заключыла сэпаратны мір з Прусіяй. Вайна скончылася падпісаньнем у 1763 мірных дамоваў [[Парыская мірная дамова (1763)|у Парыжы]] паміж Францыяй, Гішпаніяй і Вялікабрытаніяй і [[Губэртусбурская мірная дамова|ў Губэртусбургу]] паміж Саксоніяй, Аўстрыяй і Прусіяй. Вайна ў Эўропе характарызавалася аблогамі і падпаламі гарадоў, а таксама надзвычайна высокімі стратамі ў бітвах: агулам загінула паміж 900 000 і 1 400 000 чалавек. Найбольшага посьпеху ў Сямігадовай вайне дабілася Вялікабрытанія, якая займела большасьць [[Новая Францыя|Новай Францыі]] ў Паўночнай Амэрыцы, [[Гішпанская Флёрыда|Гішпанскую Флёрыду]], некалькі [[Карыбы|карыбскіх]] астравоў у [[Вэст-Індыя|Вэст-Індыі]], калёнію [[Сэнэгал]] на заходнім узьбярэжжы Афрыкі і пераўзыходзтва над францускімі гандлёвымі фарпостамі на Індыйскім субкантынэнце. [[Індзейцы|Амэрыканскія абарыгены]] былі выгнаныя зь мірных паселішчаў і ня здолелі вярнуць страчаны статус пасьля [[Паўстаньне Пантыяка|вайны Пантыяка]]. У Эўропе вайна пачалася скрайне катастрафічна для Прусіі, аднак спалучэньне ўдачы і пасьпяховае стратэгіі дазволіла каралю [[Фрыдэрык II Вялікі|Фрыдэрыку Вялікаму]] аднавіць прускія пазыцыі і захаваць ''[[status quo ante bellum]]'' напрыканцы вайны. Удзел Партугаліі, Гішпаніі і Швэцыі не вярнуў іх да страчанага статусу вялікіх дзяржаваў. Францыя пазбавілся мноства калёніяў і была абцяжараная вайсковай запазычанасьцю, Гішпанія страціла Флёрыду, але атрымала [[Француская Люізыяна|Францускую Люізыяну]] і вярнула кантроль над калёніямі [[Куба]]й ды [[Філіпіны (генэрал-капітанства)|Філіпінамі]], заваяванымі было Брытаніяй. == Літаратура == * Anderson, Fred. ''Crucible of War: The Seven Years' War and the Fate of Empire in British North America, 1754—1766''. Faber and Faber, 2000. [http://www.amazon.com/Crucible-War-British-America-1754-1766/dp/0375706364/ excerpt and text search] * Asprey, Robert B., ''Frederick the Great: The Magnificent Enigma'' (Ticknor & Field Publishing: New York, 1986). * Baugh, Daniel. ''The Global Seven Years War, 1754—1763'' (Pearson Press, 2011) 660 pp; [http://www.h-france.net/vol13reviews/vol13no5osman.pdf online review in H-FRANCE] * Carter, Alice Clare. ''The Dutch Republic in Europe in the Seven Years' War''. MacMillan, 1971. * Duffy, Christopher. ''Instrument of War: The Austrian Army in the Seven Years War'' (2000); ''By Force of Arms (The Austrian Army in the Seven Years War, Vol II'' (2008) * Dull, Jonathan R.. [http://books.google.pt/books?id=4ns-VTh45SMC&pg=PA88&dq=%22Portugal+repulsed+the+Spanish+attack%22&hl=pt-PT&sa=X&ei=OwK9UdyQEOLy7Aai24H4Dg&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Portugal%20repulsed%20the%20Spanish%20attack%22&f=false ''The Age of the Ship of the Line: the British and French navies, 1650—1851'']. University of Nebraska Press, 2009. {{ISBN|978-0-8032-1930-4}}. * Dull, Jonathan R.. ''The French Navy and the Seven Years' War''. University of Nebraska Press, 2005. * Dumouriez, Charles-François. [http://books.google.pt/books?id=Ve8rAQAAMAAJ&pg=PA19&dq=%22was+highly+celebrated+in+Portugal,%22&hl=pt-PT&sa=X&ei=Eg7BUbGeJoeJ7AbK9YCgCw&redir_esc=y#v=onepage&q=%22was%20highly%20celebrated%20in%20Portugal%2C%22&f=false ''An Account of Portugal, as it Appeared in 1766 to Dumouriez'']. Lausanne, 1775. * Fowler, William H.. ''Empires at War: The Seven Years' War and the Struggle for North America''. Vancouver: Douglas & McIntyre, 2005. {{ISBN|1-55365-096-4}}. * García Arenas, Mar. [https://web.archive.org/web/20250401003348/https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/1369/1/RHM_22_14.pdf ''El periplo ibérico del general Dumouriez: Una aproximación a las relaciones diplomáticas hispano-portuguesas (1765—1767)''] (in Spanish). Revista de Historia Moderna, Anales de la Universidad de Alicante, n. 22, 2004, pp.&nbsp;403-430. ISSN 0212-5862. * Heidler, David Stephen; Heidler, Jeanne T.. ''[http://books.google.com/books?id=lJy1_faYLp0C Daily lives of civilians in wartime early America: from the colonial era to the Civil War]''. Greenwood Publishing Group; 2007. {{ISBN|978-0-313-33526-6}}. * Keay, John. ''The Honourable Company: A History of the English East India Company''. Harper Collins, 1993. * Luvaas, Jay, ''Frederick the Great on the Art of War'' (The Free Press: New York, 1966). * Marston, Daniel. ''The Seven Years' War''. Essential Histories. Oxford, UK: Osprey, 2001. {{ISBN|1-84176-191-5}}. [http://www.amazon.com/Seven-Years-War-Daniel-Marston/dp/1579583431/ excerpt and text search] * McLynn, Frank. ''1759: The Year Britain Became Master of the World''. London: Jonathan Cape, 2004. {{ISBN|0-224-06245-X}}. * Rodger, N. A. M.. ''Command of the Ocean: A Naval History of Britain 1649—1815''. Penguin Books, 2006. * Smith, Digby George. ''Armies of the Seven Years' War: Commanders, Equipment, Uniforms and Strategies of the 'First World War''' (2012) * Szabo, Franz A. J.. ''The Seven Years' War in Europe 1756—1763''. Longman, 2007, Paperback edition, {{ISBN|0-582-29272-7}}. * Terrage, Marc de Villiers du.[http://books.google.pt/books?id=L_1YAAAAMAAJ&q=%22d%C3%A9faites+en+Allemagne+et+en+Portugal%22&dq=%22d%C3%A9faites+en+Allemagne+et+en+Portugal%22&hl=pt-PT&sa=X&ei=4P68UcXqN-rG7AaL8oD4Cw&redir_esc=y ''Les dernières années de la Louisiane française''] (in French). E. Guilmoto, 1904. == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/seven-years-war Сямігадовая вайна] {{ref-en}} ў ''Канадзкай энцыкляпэдыі'' * [https://web.archive.org/web/20080404000807/http://leuthenjournal.com/ Leuthen Journal] * [http://napoleonistyka.atspace.com/FRENCH_ARMY.htm The French Army 1600—1900] * [https://web.archive.org/web/20190519073106/http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/quebechistory/encyclopedia/SevenYearsWar-FrenchandIndianWar-TheWaroftheConquest.htm Events and the participants in the Seven Years' War] * [https://web.archive.org/web/20131221124712/http://ns1763.ca/remem/7yw-timeline-w.html Seven Years' War timeline] * [http://www.heritage.nf.ca/exploration/7years.html Memorial University of Newfoundland’s page about the war] * [http://www.kronoskaf.com/syw/ Kronoskaf.com: Seven Years' War Knowledge Base] * [http://1759.ccbn-nbc.gc.ca 1759: From the Warpath to the Plains of Abraham Virtual Exhibition.] * [https://web.archive.org/web/20190519073106/http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/quebechistory/encyclopedia/SevenYearsWar-FrenchandIndianWar-TheWaroftheConquest.htm The Seven Years' War in Canada] * [http://www.civilization.ca/cwm/exhibitions/gallery1/clash_e.shtml Clash of Empires and The Battle of the Plains of Abraham — The Canadian War Museum] [[Катэгорыя:Сямігадовая вайна| ]] c5g1dt1q0cfsozeej29clh4ad154jfz 0 161902 2696882 2271492 2026-10-15T23:12:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696882 wikitext text/x-wiki {{Таксанамічная інфармацыя | Назва = Сабакападобныя | Выява = Caniformia 2021 Montage.jpg | Подпіс да выявы = | Царства = [[Жывёлы]] | Падцарства = [[Эўмэтазоі]] | Падраздзел = [[Другаснаротыя]] | Тып = [[Хордавыя]] | Падтып = [[Хрыбетныя]] | Інфратып = [[Щелепні]] | Надкляса = [[Чатырохногія]] | Кляса = [[Сысуны]] | Падкляса = [[Зьвяры]] | Інфракляса = [[Пляцэнтарныя]] | Атрад = [[Драпежныя]] | Падатрад = Сабакападобныя | Лацінская назва = Caniformia | Лацінская назва аўтар = <br>Kretzoi, 1943 | Назва разьдзелу даччыных таксонаў = Сямействы | Даччыныя таксоны = &nbsp;[[Ailuridae]]<br>&nbsp;[[Canidae]]<br>&nbsp;[[Mephitidae]]<br>&nbsp;[[Mustelidae]]<br>&nbsp;[[Odobenidae]]<br>&nbsp;[[Otariidae]]<br>&nbsp;[[Phocidae]]<br>&nbsp;[[Procyonidae]]<br>&nbsp;[[Ursidae]] | Мапа = | Commons = Caniformia | ITIS = 552303 | NCBI = 379584 }} '''''Сабакападобныя''''' — падатрад клясы [[Сысуны|сысуноў]]. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140227163311/http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000690 Don E. Wilson & DeeAnn M. Reeder (editors). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed)] {{ref-en}} * ''Terry Vaughan, James Ryan, Nicholas Czaplewski'' Mammalogy — Jones & Bartlett Learning, 2011, p. 305 [http://books.google.com.ua/books?id=LD1nDlzXYicC&pg=PA305 Google кнігі] {{ref-en}} {{Накід:Заалёгія}} [[Катэгорыя:Сысуны]] 79t9acju4yllxlxpkcglryj9x40o01j 0 162142 2696824 2524322 2026-10-15T12:16:39Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696824 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Навадугінскі раён |Назва ў родным склоне = Навадугінскага раёну |Арыгінальная назва = Новодугинский район |Герб = |Сьцяг = |Краіна = [[Расея]] |Гімн = |Статус = раён |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = вобласьць |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = [[Смаленская вобласьць|Смаленскай вобласьці]] |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = с. Навадугіна |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = 1 чэрвеня 1929 |ДатаСкасаваньня = |Кіраўнік = Муханаў Віктар Пятровіч |Назва пасады кіраўніка = Глава адміністрацыі |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = 9725 |Год перапісу = 2014 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 1935 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = 12 |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Location Novoduginsky District Smolensk Oblast.svg |Загаловак мапы = |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = [[Маскоўскі час|MSK]] ([[GMT]] +3) |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = 48138 |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = 67 |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = |Колер фону герб-сьцяг = {{Колер|Расея}} }} '''Навадугінскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (муніцыпальнае ўтварэньне) у [[Смаленская вобласьць|Смаленскай вобласьці]] [[Расея|Расеі]]. Раён суседні зь [[Вяземскі раён|Вяземскім раёнам]]. == Адміністрацыйны падзел == У раёне ёсьць 6 сельсках паселішчаў: # Высокаўскае сельскае паселішча (в. Высокае). # Дняпроўскае сельскае паселішча (с. Дняпроўскае). # Ізьвекаўскае сельскае паселішча (в. Ізьвекава). # Капусьцінскае сельскае паселішча (в. Капусьціна). # Навадугінскае сельскае паселішча (с. Навадугіна). # Цёсаўскае сельскае паселішча (с. Цёсава). == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210116172037/http://novodugino.admin-smolensk.ru/ АМО «Новодугинский район» Смоленской области]{{ref-ru}} {{Смаленская вобласьць}} [[Катэгорыя:Навадугінскі раён| ]] n2woo5fmbp501zqx5989cdfug8tqac6 0 173383 2696884 2678507 2026-10-16T02:54:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696884 wikitext text/x-wiki {{Футбольная ліга |назва = Супэрліга |лягатып = |памер = |краіна = {{Сьцяг Грэцыі|23px}} [[Грэцыя]] |канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |заснаваная = 1927 |дывізіёны = |каманды = 14 |вылет у = [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга 2]] |узроўні = 1 |хатнія кубкі = [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубак Грэцыі]] |міжнародныя кубкі = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]], [[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]], [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |чэмпіён = [[АЕК Атэны|АЕК]] — 14-ы тытул |сэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |найпасьпяховы клюб = [[Алімпіякос Пірэй]] — 48 тытулаў |тэлебачаньне = |сайт = [http://www.slgr.gr slgr.gr] |актуальны сэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]] }} '''Супэрліга''' — найвышэйшы дывізіён сыстэмы [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|футбольных лігаў Грэцыі]]. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 14 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюбы, якія занялі два апошнія месцы, выбываюць у [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрлігу 2]], а іх месца займаюць дзьве наймацнейшыя каманды другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб [[АЕК Атэны|АЕК]]. == Чэмпіёны == * [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] — 48 тытулаў * [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] — 20 * [[АЕК Атэны|АЕК]] — 14 * [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] — 4 * [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] — 3 * [[АЭЛ Лярыса]] — 1 == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.slgr.gr Афіцыйная старонка] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] a3cqd7x6uscjwmuv5rl8v0w41a9xlrk 0 206874 2696900 2692859 2026-10-16T05:43:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696900 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Талмінава |Лацінка = Tałminava |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Талмінава |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Ашмянскі раён|Ашмянскі]] |Сельсавет = [[Гродзінскі сельсавет|Гродзінскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 118 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 26 |Шырата сэкундаў = 57 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 51 |Даўгата сэкундаў = 0 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Талмі́нава'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 94.</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Загорнікі (рака)|Загаранцы]]. Уваходзіць у склад [[Гродзінскі сельсавет|Гродзінскага сельсавету]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Тальмін}} Тальмэн, Дальмэн або Тальмін (Tallmen, Dalmen<ref>[https://lastnames.myheritage.de/last-name/dalmen Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Dalmen], MyHeritage</ref>, Tallmin<ref>[https://lastnames.myheritage.de/last-name/tallmin Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Tallmin], MyHeritage</ref>, Thalmin<ref name="MyHeritage">[https://lastnames.myheritage.de/last-name/thalmin Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Thalmin], MyHeritage</ref>, Talmine<ref name="navn-1900">[https://web.archive.org/web/20260921052247/https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя германскага паходжаньня<ref>[https://lastnames.myheritage.de/last-name/tallmen Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Tallmen], MyHeritage</ref><ref name="MyHeritage"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Талейка]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Taleke, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>, а аснова [[Мін|-мін- (-мен-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мінят]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Гайлімін|Гальмін]]; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, minthi 'памяць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 169.</ref>. == Гісторыя == На 1904 год у Талмінаве было 239 дзесяцінаў зямлі, вёска ўваходзіла ў Палянскую воласьць. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] загінулі 6 жыхароў Талмінава. У 1944—1946 гадох вёска была цэнтрам Талмінаўскага сельсавету. У лістападзе 1949 году савецкія ўлады стварылі калгас імя Суворава (разам з хутарам Зялёнкай). На 1997 год у вёсцы было 69 двароў, на 2002 год — 74 двары. Талмінава ўваходзіла ў склад Мураванаашмянкоўскага сельсавету, тут працавалі пошта, бібліятэка, клюб, крама, фэрма. == Насельніцтва == * XIX стагодзьдзе: 1904 год — 293 чал. * XX стагодзьдзе: 1997 год — 161 чал.; 1999 год — 158 чал. * XXI стагодзьдзе: 2002 год — 156 чал.; 2009 год — 118 чал.<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гродзінскі сельсавет}} {{Ашмянскі раён}} [[Катэгорыя:Гродзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну]] 91zsdpddq3ot1tsirtkorpzdh3lni5c 0 216920 2696902 2695771 2026-10-16T05:43:38Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696902 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Талькаўцы |Лацінка = Talkaŭcy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Талькаўцоў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскі]] |Сельсавет = [[Гнезнаўскі сельсавет|Гнезнаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 76 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 9 |Шырата сэкундаў = 27 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 11 |Даўгата сэкундаў = 39 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Та́лькаўцы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 135.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Навумка|Навумкі]]. Уваходзяць у склад [[Гнезнаўскі сельсавет|Гнезнаўскага сельсавету]] [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Талейка}} Таліка, Талека, Талейка, Тальке, Далека або Дальке (Taliko, Taleke<ref>Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln — Graz, 1967. S. 133—134, 280.</ref><ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1344.</ref>, Talleike<ref>[https://web.archive.org/web/20260921052247/https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Talke, Dalleke, Dahlke<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA145&dq=Dahlke+Telke+familiennamen&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiIlLfy9YeCAxWh_7sIHXJ4CHQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Dahlke%20Telke%20familiennamen&f=false S. 145].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="SEMSNO-1997-30">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. Іменная аснова [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. == Гісторыя == Упамінаецца ў пісьмовых крыніцах з пачатку XVII стагодзьдзя, у складзе маёнтку [[Шылавічы|Шылавічаў]]. У 1796 годзе належала ордэну брыгітак з [[Горадня|Горадні]]. У 1940—1954 гадох цэнтар [[Талькаўскі сельсавет (Ваўкавыскі раён)|Талькаўскага сельсавету]]. Да 2006 году вёска ўваходзіла ў склад [[Шылавіцкі сельсавет (Ваўкавыскі раён)|Шылавіцкага сельсавету]]<ref>[http://bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blocki6/rtf-z4s1t5.htm Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26.09.2006 № 196 О решении вопросов административно-территориального устройства Волковысского района]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 697 чалавек<ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 177.</ref> * 2004 год — 73 двары, 119 жыхароў * 2009 год — 76 чалавек<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гнезнаўскі сельсавет}} {{Ваўкавыскі раён}} [[Катэгорыя:Гнезнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] sgqv57uyz9p73dk5d6iouhl6n71cmij 0 231328 2696846 2658114 2026-10-15T16:14:15Z Summershell67 98737 /* Храналёгія */ 2696846 wikitext text/x-wiki [[Файл:Coat_of_arms_of_Belarus_(1991–1995).svg|значак|[[Пагоня]] — [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларусь|Беларусі]]]] '''Герб [[Беларусь|Беларусі]]''' — [[герб]] [[Нацыянальная дзяржава|нацыянальнай дзяржавы]] [[Беларусы|беларускага народа]], усеагульнае міжнароднае прызнаньне якой адбылося ў пачатку 1990-х гадоў. * [[Пагоня]] — дзяржаўны герб Беларусі, традыцыйны [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] [[беларусы|беларусаў]]<ref>[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>, з колераў якога ўтвараецца нацыянальны [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Дзяржаўны герб [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|гістарычна-культурная каштоўнасьць Беларусі]]<ref>[https://web.archive.org/web/20201130173053/https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=C20700578 Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 14 траўня 2007 г. № 578 «Аб статусе гісторыка-культурных каштоўнасцей»]</ref>. * [[Герб рэжыму Лукашэнкі]] — прыніжальны для [[Беларусы|беларусаў]]<ref>[[Алесь Чайчыц]], [https://www.svaboda.org/a/30435918.html 10 аргумэнтаў за «Пагоню»], [[Радыё Свабода]], 15 лютага 2020 г.</ref> [[Расея|расейскі]] [[Каляніялізм|каляніяльны]]<ref>Мікулевіч С., Гезгала С. [https://nn.by/?c=ar&i=80310 Сёння — Дзень Пагоні і нацыянальнага сцяга], [[Наша Ніва]], 19 верасьня 2012 г.</ref> герб [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]], незаконна абвешчаны «дзяржаўным гербам Беларусі» ўказам [[Аляксандар Лукашэнка|Лукашэнкі]] ад 12 чэрвеня 1995 году<ref name="latysonak">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20090513003419/http://arche.by/by/10/30/360/ Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі] // Жаўнеры БНР. — Беласток-Вільня, 2009.</ref> на фармальнай падставе сфальсыфікаванага [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму 14 траўня 1995 году]], які праводзіўся ва ўмовах [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|тэрору супраць беларусаў]]<ref name="Navumcyk-2019">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>. Элемэнт [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі (этнацыду) беларусаў]]. Гэта зялёны контур тэрыторыі Беларусі ў залатых промнях сонца над зямною куляй. Над контурам знаходзіцца чырвоная зорка, зьлева і справа контур абкружае вянок з залатых каласоў, пераплеценых кветкамі [[канюшына|канюшыны]] і [[лён|льну]]. Каласы абвіваюць стужкі колераў [[Чырвона-зялёны сьцяг|чырвона-зялёнага сьцяга]], унізе на стужцы разьмяшчаецца залаты надпіс «Рэспубліка Беларусь». Мадыфікацыя [[герб Беларускай ССР|гербу БССР]], распрацаванага на ўзор [[Герб СССР|савецкага гербу]] [[Расея|Расеі]] і зацьверджанага ў час кульмінацыі [[Ёсіф Сталін|Сталінскага]] [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|тэрору]] ([[генацыд]]у) у 1938 годзе<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}}</ref>. Разам з [[Сьцяг Беларусі (афіцыйны)|чырвона-зялёным сьцягам]] не супадае з [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнымі сымбалямі]] [[беларусы|беларусаў]] і асацыюецца найперш з асобай Лукашэнкі і той палітычнай і сацыяльна-эканамічнай мадэльлю, якую ён увасабляе<ref name="salanda-2019-10">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 10.</ref>. == Храналёгія == {| class="wikitable" !colspan="4"|'''Гербы Беларусі і чужынскіх (у тым ліку [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскіх калябарацыянісцкіх]]) утварэньняў на тэрыторыі Беларусі''' |- | bgcolor={{Колер|Беларусь}}| <center>'''Выява'''</center> | bgcolor={{Колер|Беларусь}}| <center>'''Назва дзяржавы'''</center> | bgcolor={{Колер|Беларусь}}| <center>'''Час'''</center> | bgcolor={{Колер|Беларусь}}| <center>'''Назва гербу'''</center> |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Pahonia. Пагоня (1672).jpg|100пкс]] | rowspan=2| [[Герб Вялікага Княства Літоўскага|Вялікае Княства Літоўскае]] | {{nowrap|XIV—XVII ст.}} | [[Пагоня]] |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Pahonia. Пагоня (1780-89).png|100пкс]] | {{nowrap|XVII—XVIII ст.}} | [[Пагоня]] |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Герб Княжества и области белорусские и литовские 1882.svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| Княствы і вобласьці беларускія і літоўскія на вялікім гербе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] | bgcolor=#EEEEEE| 1795—1917 гады | bgcolor=#EEEEEE| Коньнік зь мячом |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Герб БНР 1918.svg|100пкс]] | [[Герб БНР|Беларуская Народная Рэспубліка]] | з 1918 году | [[Пагоня]] |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1919–1920).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| [[ССРБ]] | bgcolor=#EEEEEE| 1919—1927 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian SSR (1927–1937).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE rowspan=6| [[Герб Беларускай ССР|БССР]] | bgcolor=#EEEEEE| 1927—1937 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian SSR (1926-1937).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 1937—1938 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1938–1949).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 1938—1949 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1949–1958).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 1949—1958 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1958–1981).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 1958—1981 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1981–1991).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 1981—1991 | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=90px width=140px align="center"|[[Файл:Coat of Arms of Belarus (1991).svg|100пкс]] | [[Беларусь|Рэспубліка Беларусь]] | з 1991 году | [[Пагоня]] |- | bgcolor=#EEEEEE height=90px width=140px align="center"|[[Файл:Coat of arms of Belarus.svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE rowspan=4| [[Рэжым Лукашэнкі]] | bgcolor=#EEEEEE| 1995—2012 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | bgcolor=#EEEEEE height=90px width=140px align="center"|[[Файл:Coat of arms of Belarus (2012–2021).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 2012—2021 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | bgcolor=#EEEEEE height=90px width=140px align="center"|[[Файл:Coat of arms of Belarus (2020).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| з 2021 году | bgcolor=#EEEEEE| |} == Глядзіце таксама == * [[Сымболіка Беларусі]] * [[Сьцяг Беларусі]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Неадназначнасьць}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці]] 7a8bim0yqnid0jlzf13zz7y02t22m5m 2696847 2696846 2026-10-15T16:15:41Z Summershell67 98737 /* Храналёгія */ 2696847 wikitext text/x-wiki [[Файл:Coat_of_arms_of_Belarus_(1991–1995).svg|значак|[[Пагоня]] — [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларусь|Беларусі]]]] '''Герб [[Беларусь|Беларусі]]''' — [[герб]] [[Нацыянальная дзяржава|нацыянальнай дзяржавы]] [[Беларусы|беларускага народа]], усеагульнае міжнароднае прызнаньне якой адбылося ў пачатку 1990-х гадоў. * [[Пагоня]] — дзяржаўны герб Беларусі, традыцыйны [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] [[беларусы|беларусаў]]<ref>[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>, з колераў якога ўтвараецца нацыянальны [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Дзяржаўны герб [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|гістарычна-культурная каштоўнасьць Беларусі]]<ref>[https://web.archive.org/web/20201130173053/https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=C20700578 Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 14 траўня 2007 г. № 578 «Аб статусе гісторыка-культурных каштоўнасцей»]</ref>. * [[Герб рэжыму Лукашэнкі]] — прыніжальны для [[Беларусы|беларусаў]]<ref>[[Алесь Чайчыц]], [https://www.svaboda.org/a/30435918.html 10 аргумэнтаў за «Пагоню»], [[Радыё Свабода]], 15 лютага 2020 г.</ref> [[Расея|расейскі]] [[Каляніялізм|каляніяльны]]<ref>Мікулевіч С., Гезгала С. [https://nn.by/?c=ar&i=80310 Сёння — Дзень Пагоні і нацыянальнага сцяга], [[Наша Ніва]], 19 верасьня 2012 г.</ref> герб [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]], незаконна абвешчаны «дзяржаўным гербам Беларусі» ўказам [[Аляксандар Лукашэнка|Лукашэнкі]] ад 12 чэрвеня 1995 году<ref name="latysonak">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20090513003419/http://arche.by/by/10/30/360/ Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі] // Жаўнеры БНР. — Беласток-Вільня, 2009.</ref> на фармальнай падставе сфальсыфікаванага [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму 14 траўня 1995 году]], які праводзіўся ва ўмовах [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|тэрору супраць беларусаў]]<ref name="Navumcyk-2019">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>. Элемэнт [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі (этнацыду) беларусаў]]. Гэта зялёны контур тэрыторыі Беларусі ў залатых промнях сонца над зямною куляй. Над контурам знаходзіцца чырвоная зорка, зьлева і справа контур абкружае вянок з залатых каласоў, пераплеценых кветкамі [[канюшына|канюшыны]] і [[лён|льну]]. Каласы абвіваюць стужкі колераў [[Чырвона-зялёны сьцяг|чырвона-зялёнага сьцяга]], унізе на стужцы разьмяшчаецца залаты надпіс «Рэспубліка Беларусь». Мадыфікацыя [[герб Беларускай ССР|гербу БССР]], распрацаванага на ўзор [[Герб СССР|савецкага гербу]] [[Расея|Расеі]] і зацьверджанага ў час кульмінацыі [[Ёсіф Сталін|Сталінскага]] [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|тэрору]] ([[генацыд]]у) у 1938 годзе<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}}</ref>. Разам з [[Сьцяг Беларусі (афіцыйны)|чырвона-зялёным сьцягам]] не супадае з [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнымі сымбалямі]] [[беларусы|беларусаў]] і асацыюецца найперш з асобай Лукашэнкі і той палітычнай і сацыяльна-эканамічнай мадэльлю, якую ён увасабляе<ref name="salanda-2019-10">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 10.</ref>. == Храналёгія == {| class="wikitable" !colspan="4"|'''Гербы Беларусі і чужынскіх (у тым ліку [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскіх калябарацыянісцкіх]]) утварэньняў на тэрыторыі Беларусі''' |- | bgcolor={{Колер|Беларусь}}| <center>'''Выява'''</center> | bgcolor={{Колер|Беларусь}}| <center>'''Назва дзяржавы'''</center> | bgcolor={{Колер|Беларусь}}| <center>'''Час'''</center> | bgcolor={{Колер|Беларусь}}| <center>'''Назва гербу'''</center> |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Pahonia. Пагоня (1672).jpg|100пкс]] | rowspan=2| [[Герб Вялікага Княства Літоўскага|Вялікае Княства Літоўскае]] | {{nowrap|XIV—XVII ст.}} | [[Пагоня]] |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Pahonia. Пагоня (1780-89).png|100пкс]] | {{nowrap|XVII—XVIII ст.}} | [[Пагоня]] |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Герб Княжества и области белорусские и литовские 1882.svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| Княствы і вобласьці беларускія і літоўскія на вялікім гербе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] | bgcolor=#EEEEEE| 1795—1917 гады | bgcolor=#EEEEEE| Коньнік зь мячом |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Герб БНР.svg|100пкс]] | [[Герб БНР|Беларуская Народная Рэспубліка]] | з 1918 году | [[Пагоня]] |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1919–1920).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| [[ССРБ]] | bgcolor=#EEEEEE| 1919—1927 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian SSR (1927–1937).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE rowspan=6| [[Герб Беларускай ССР|БССР]] | bgcolor=#EEEEEE| 1927—1937 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian SSR (1926-1937).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 1937—1938 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1938–1949).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 1938—1949 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1949–1958).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 1949—1958 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1958–1981).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 1958—1981 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=160px width=140px align="center"|[[Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1981–1991).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 1981—1991 | bgcolor=#EEEEEE| |- | height=90px width=140px align="center"|[[Файл:Coat of Arms of Belarus (1991).svg|100пкс]] | [[Беларусь|Рэспубліка Беларусь]] | з 1991 году | [[Пагоня]] |- | bgcolor=#EEEEEE height=90px width=140px align="center"|[[Файл:Coat of arms of Belarus.svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE rowspan=4| [[Рэжым Лукашэнкі]] | bgcolor=#EEEEEE| 1995—2012 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | bgcolor=#EEEEEE height=90px width=140px align="center"|[[Файл:Coat of arms of Belarus (2012–2021).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| 2012—2021 гады | bgcolor=#EEEEEE| |- | bgcolor=#EEEEEE height=90px width=140px align="center"|[[Файл:Coat of arms of Belarus (2020).svg|100пкс]] | bgcolor=#EEEEEE| з 2021 году | bgcolor=#EEEEEE| |} == Глядзіце таксама == * [[Сымболіка Беларусі]] * [[Сьцяг Беларусі]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Неадназначнасьць}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці]] 577vofwlte5fbcexpym4934jw0pas2k 0 243919 2696826 2220175 2026-10-15T14:20:55Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696826 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Нікаля́ўс Я́нцан''' ({{Мова-ням|Nicolaus Jantzon}}, {{Мова-пол|Mikołaj Janson}}) альбо '''Нікаляўс Е́нцэн''' ({{Мова-ням|Nicolaus Jentzen|скарочана}}; 1720 — 1791) — нямецкі {{Не перакладзена|арганмайстар||d|Q1937431}}, вырабнік [[барока]]вых [[арган]]аў у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. == Жыцьцяпіс == Паходзіў, імаверна, з-пад [[Гамбург]]у. Вядома, што прыехаў адтуль у [[Вільня|Вільню]] і ў 1746 року ўладкаваўся падмайстрам да {{Не перакладзена|Гергард Арэнд Цэле|Гергарда Арэнда Цэле|d|Q61789949}}. У 1752 разам зь ім працаваў над стварэньнем аргану для мясцовай {{Не перакладзена|Эвангельска-лютэранская кірха (Вільня)|лютэранскай кірхі|lt|Vilniaus evangelikų liuteronų bažnyčia}}. У наступным годзе ажаніўся зь ягонай дачкой Ганнай Альжбэтай, у 1761 па сьмерці цесьця прыняў у спадчыну ягоную майстэрню. Стварыў значную колькасьць арганаў на тэрыторыі цяперашніх Беларусі і Летувы. == Выбраныя творы == Дакладна можна казаць пра тры арганы, створаныя Янцанам: у [[Будслаў|Будславе]], [[Вільня|Вільні]] і [[Трашкуны|Трашкунах]]. Астатнія вядомыя арганы маглі належаць як яму, так і вучням, якія прытрымліваліся ягонага дызайну. Захаваліся арганы ў Будславе і Цытавянах, а таксама {{Не перакладзена|Арганны праспэкт|праспэкты|d|Q2927648}} ў касьцёлах [[Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў (Вільня)|бэрнардынаў]], [[Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Яна Апостала і Эвангеліста (Вільня)|сьвятога Яна]] і [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|катэдры]] ў Вільні<ref>{{артыкул|аўтар = Martin Rost.|загаловак = Orgelbarock in Vilnius|арыгінал = |спасылка = |аўтар выданьня = |выданьне = Ars Organi|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2007|выпуск = |том = |нумар = 33|старонкі = [https://www.orgelcentrum.de/Orgeln-im-Baltikum.htm 61]|isbn = }}</ref>. {| class="wikitable sortable" style="width:100%" |- class="hintergrundfarbe5" ! Рок !! Месца !! Будынак !! class=unsortable style="width:160px" | Выява !! {{Не перакладзена|Дапаможнік па майстэрстве мэханічнай рэстаўрацыі карцін|Manuale|d|Q21293519}} !! Рэестар !! Аўтарства !! class="unsortable" | Заўвагі |- | 1764—1765 | [[Лінкаў]] | {{Не перакладзена|Касьцёл Найсьвяцейшай Дзевы Марыі Шкаплернай (Лінкаў)|Касьцёл Найсьвяцейшай Дзевы Марыі Шкаплернай|lt|Linkuvos Švč. Mergelės Marijos Škaplierinės bažnyčia}} | | II | 21 | {{Не перакладзена|Атрыбуцыя (мастацтва)|Атрыбуцыя|d|Q230768}} | Захаваўся [[Арганны праспэкт|праспэкт]] |- | 1764—1766 | [[Вільня]] | [[Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў (Вільня)|Касьцёл сьвятога Францішка]] (колішні бэрнардынскі) | [[Файл:Vilnius St. Bernardine Organ.jpg|160пкс]] | II/P | 31 | Задакумэнтаваны | Захаваўся праспэкт, дароблены ў XIX стагодзьдзі {{Не перакладзена|Юозапас Радавічус|Юозапасам Радавічусам|de|Juozapas Radavičius}} |- | 1765—1766 | Вільня | [[Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Яна Апостала і Эвангеліста (Вільня)|Касьцёл сьвятога Яна]] | [[Файл:Vilnius Historic Centre-110906.jpg|160пкс]] | II/P | 22 | Атрыбуцыя | Захаваўся праспэкт; першапачаткова знаходзіўся ў езуіцкім кляштары ў [[Полацк]]у, перанесены ў Вільню ў 1831 року, у 1984/2000 абноўлены {{Не перакладзена|Рымантас Гучас|Рымантасам Гучасам|de|Rimantas Gučas}} (III/P, 64)<ref>[https://organindex.de/index.php?title=Vilnius,_Universit%C3%A4tskirche_St._Johannes ''Universitätskirche St. Johannes''] Organindex (deutsch)</ref> |- | ''1768'' | ''Вільня'' | ''Касьцёл сьвятога Францішка (колішні бэрнардынскі)'' | | ''I'' | ''8'' |''Атрыбуцыя'' | ''{{Не перакладзена|Пазытыў (музычны інструмэнт)|Пазытыў|d|Q1930186}}, у 1984 адбудаваны Рымантасам Гучасам паводле старога ўзору'' |- | 1780—1785 | Вільня | [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра сьвятых Станіслава і Ўладзіслава]] | [[Файл:Vilnius Cathedral Organ (2).jpg|160пкс]] | II | 20 | Атрыбуцыя | Захаваўся праспэкт, які першапачаткова знаходзіўся ў віленскім аўгустынскім касьцёле, перанесены ў 1857 року, у 1969 пашыраны {{Не перакладзена|Alexander Schuke Potsdam Orgelbau|Шуке|de}} (III/P, 49)<ref>[https://organindex.de/index.php?title=Vilnius,_Kathedrale_St._Stanislaus ''Vilnius, Kathedrale St. Johannes''] Organindex</ref> |- | 1781—1783 | [[Будслаў]] (Беларусь) | [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Будслаў)|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі]] | [[Файл:Будслав11.JPG|160пкс]] | II | 21 | Надпіс | Захаваўся, на аргане аўтограф ''Nicolaus Jantzon Anno 1781 17 maey'' |- | {{Каля}} 1785 | [[Ружанасток]] (Польшча) | {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сьвятыня марыянаў (Ружанасток)|Кляштар дамініканаў|pl|Sanktuarium Maryjne w Różanymstoku}} | | | | Атрыбуцыя | Не захаваўся |- | ''1787—1789'' | ''[[Трашкуны]]'' | ''{{Не перакладзена|Касьцёл Сьвятой Тройцы (Трашкуны)|колішні кляштарны касьцёл бэрнардынаў|lt|Troškūnų Švč. Trejybės bažnyčia}}'' | | ''II'' | ''23'' | ''Задакумэнтаваны'' | ''Не захаваўся'' |- | 1789 | [[Цытавяны]] | {{Не перакладзена|Кляштар бэрнардынаў Сьвятой Тройцы (Цытавяны)|колішні кляштарны касьцёл бэрнардынаў|lt|Tytuvėnų bernardinų vienuolynas}} | | II | 25 | Атрыбуцыя | Захаваўся<ref>[https://organindex.de/index.php?title=Tytuv%C4%97nai,_Klosterkirche_St._Marien ''Tytuvėnai, Klosterkirche St. Marien''] Organindex, mit Disposition</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул | аўтар = Girėnas Povilionis. | загаловак = Formation, origins and influence of Lithuanian baroque organ heritage and organbuilder Nicolaus Jantzon's legacy | арыгінал = | спасылка = https://www.vargonai.com/wp-content/uploads/2015/12/2013_IJHSD.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = International Journal of Heritage and Substainable Development | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 2013 | выпуск = | том = 3 | нумар = 1 | старонкі = 21—38 | isbn = | issn = }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210513173238/http://argany.by/%D1%8F%D0%BD%D1%86%D1%8D%D0%BD-%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%81/ Жыцьцяпіс] на бачыне „Арганаў Беларусі“ * [https://www.vargonai.com/meistrai/jantzon-nicolaus/ Жыцьцяпіс] {{ref-lt}} на бачыне „Арганаў Летувы“ {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Янцан, Нікаляўс}} [[Катэгорыя:Арганныя майстры]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нямеччыне]] [[Катэгорыя:Асобы Вільні]] ly8ei2tll4nbempwm0o3wqh9q91it2p 0 245411 2696859 2404042 2026-10-15T16:52:03Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696859 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Паіўка |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Паіўкі |Назва ўкраінскай мовай = Паївка |Герб = Paiivka gerb.png |Сьцяг = Paiivka, prapor.png |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1460<ref name="history">[http://history.org.ua/LiberUA/IMSU_TernObl_1973/IMSU_TernObl_1973.pdf Історія міст і сіл Української РСР: В 26 т. Тернопільська область / Ред. кол. тому: Нечай С. П. (гол. ред.), Андрєєв В. П. (відп. секр. редкол.), Глинський М. П., Забокрицький І. Я., Івасюта М. К., Ілляш І. М., Ельгорт Б. Б., Каніщенко Л. О., Костенко М. П., Куліш В. В., Мишко Д. І., Нестерець М. М., Приходько М. А. (заст. гол. редкол.), Халупа Н. О., Чернявський Ф. Ф. АН УРСР. Інститут історії. – К.: Голов. ред. УРЕ АН УРСР, 1973. – 664 с.]{{ref-uk}}</ref> |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Тарнопальская вобласьць|Тарнопальская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарткоўскі раён|Чарткоўскі]] |Тэрытарыяльная грамада = {{Нп|Грымайлаўская пасялковая грамада|Грымайлаўская грамада|uk|Гримайлівська селищна громада}}<ref>[https://grymaylivska-gromada.gov.ua/structure/ Грымайлаўская грамада]{{ref-uk}}</ref> |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 0.954 |Крыніца плошчы = |Вышыня = 317<ref>[https://foto-planeta.com/ua/np/29686/pavka.html Паіўка]{{ref-uk}}</ref> |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 382 |Год падліку колькасьці = 2017 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="structure"/> |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = [[украінцы]] (99,8%) |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 48230<ref>[https://postindex.pp.ua/uk/street/ternopilska/husiatynskyi/paivka.html Паштовы індэкс]{{ref-uk}}</ref> |Тэлефонны код = +380-3557 |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 49 |Шырата хвілінаў = 19 |Шырата сэкундаў = 14 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 06 |Даўгата сэкундаў = 51 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Паіўка''' ({{мова-uk|Паївка}}) — [[вёска]] ў {{Нп|Грымайлаўская пасялковая грамада|Грымайлаўскай грамадзе|uk|Гримайлівська селищна громада}}<ref name="gromada">[https://decentralization.gov.ua/locality/42805 Грымайлаўская пасялковая грамада]{{ref-uk}}</ref> [[Чарткоўскі раён|Чарткоўскага раёна]] [[Тарнопальская вобласьць|Тарнопальскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Геаграфія == Паіўка разьмешчаная за 7 км на ўсход ад цэнтру тэрытарыяльнай грамады мястэчка [[Грымайлаў]], ў 40 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтру места [[Чарткоў]], і за 44 км на паўночны ўсход ад абласнога цэнтру места [[Тарнопаль]]. == Клімат == Вёска мае [[Кантынэнтальны клімат|ўмерана кантынэнтальны]] клімат. Самы халодны месяц — [[студзень]], самы сьпякотны — [[ліпень]]. Сярэдняя колькасьць ападкаў: 718 мм штогод<ref>[https://en.climate-data.org/europe/ukraine/lviv-oblast/babyna-259170/ Ternopil Oblast Paivka] Climate-Data.org</ref>. {| |- |{{Кліматаграма | Паіўкі | -6.3| -1.2| 38 | -5.4| 0.7| 40 | -2.1| 6.3| 47 | 3.9| 14| 57 | 9.3| 19.4| 71 | 13.2| 22.6| 89 | 15.3| 24.5| 102 | 14.7| 24| 72 | 10.3| 18.8| 68 | 5| 12.4| 47 | 1| 6.2| 44 | -3.7| 0.9| 43 |float=left |clear=left |source = }} |} == Гісторыя == Першая згадка пра Паіўку адносіцца да 1460 году<ref name="history"/>. С 1939 году ўваходзід ў склад Зялёнавскага сельсавету<ref>[https://web.archive.org/web/20210624202931/https://rada.info/rada/04392907/ Зялёнавскі сельсавет]</ref> Ад студзеня 1940 да сакавіка 1959 году Паіўка была ў складзе Грымайлаўскага раёну, з сакавіка 1959 да траўня 1963 году вёска ў складзе Скалацкага раёну, затым да 1965 году ў складзе [[Падвалачыскі раён|Падвалачыскага]], з тых часоў і да 19 ліпеня 2020 году ў складзе [[Гусяцінскі раён|Гусяцінскага раёна]]<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX «Про утворення та ліквідацію районів»]{{ref-uk}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва, станам на 2017 год, складае 382 жыхара<ref name="structure">[https://grymaylivska-gromada.gov.ua/structure/ Грымайлаўская грамада. Пашпарт]{{ref-uk}}</ref>. {| align="ліворуч" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="5" style="border: 1px solid #999" |-bgcolor="#afd6ff" ! 1870 !! 2001 !! 2007 !! 2017 |- bgcolor="#f5f8fc" | align=center|→ 376 | align=center|↗ 497 | align=center|↘ 475 | align=center|↘ 382 |} == Інфраструктура == У вёсцы дзейнічае Клюб, [[Фэльчарска-акушэрскі пункт]]<ref>[https://micto.ua/husiatynskyi-raionnyi-tsentr-pervynnoi-medyko-sanitarnoi-dopomohy-i155960/feldsherskyi-punkt-s-paivka-s2000/ Паіўка. Фэльчарска-акушэрскі пункт]{{ref-uk}}</ref>, Царква Сьвятых Апосталаў князя Ўладзімера і Вольгі ([[Праваслаўная царква Ўкраіны]])<ref>с. Паївка. Храм святих рівноапостольних князя Володимира і Ольги // Храми Української Православної Церкви Київського патріархату. Тернопільщина / Автор концепції Куневич Б.; головний редактор Буяк Я.; фото: Снітовський О., Крочак І., Кислинський Е., Бурдяк В. — Тернопіль : ТОВ «Новий колір», 2012. — С. 120. : іл. — ISBN 978-966-2061-24-6.{{ref-uk}}</ref> і Вікнянськае лясьніцтва<ref>[https://109.te.ua/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D1%96%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C/%D1%88%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%96%D1%8E/%D0%9B%D1%96%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D0%9F%D0%B0%D1%97%D0%B2%D0%BA%D0%B0_33694 Вікнянськае лясьніцтва] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-uk}}</ref>. == Літаратура == * В. Уніят. Паївка // Тернопільський енциклопедичний словник : у 4 т. / редкол.: Г. Яворський та ін. — Тернопіль : Видавничо-поліграфічний комбінат «Збруч», 2008. — Т. 3 : П — Я. — 708 с. — ISBN 978-966-528-279-2. — С. 14.{{ref-uk}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rf7571=30726 Паіўка] [[Вярхоўная Рада Ўкраіны]] {{ref-uk}} * {{SgKP|VII|819}} {{ref-pl}} {{Тарнопальская вобласьць}} {{Накід:Геаграфія Украіны}} [[Катэгорыя:Вёскі Чарткоўскага раёну]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1460-я гады]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:XV стагодзьдзе ва Ўкраіне]] [[Катэгорыя:1460]] hrjeokund8jzxp5yvrmx3fc6mcsfh2d 0 259616 2696876 2345199 2026-10-15T20:28:38Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696876 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Пірасыкаба |Статус = горад |Код мовы назвы краіны = pt |Краіна = Бразылія |Назва ў родным склоне = Пірасыкабы |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Штат |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Сан-Паўлу (штат)|Сан-Паўлу]] |Шырата паўшар’е = паўднёвае |Шырата градусаў = 22 |Шырата хвілінаў = 43 |Шырата сэкундаў = 31 |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 47 |Даўгата хвілінаў = 38 |Даўгата сэкундаў = 57 }} '''Пірасыка́ба''' ({{мова-pt|Piracicaba}}) — горад у [[Бразылія|Бразыліі]], які месьціцца ў штаце [[Сан-Паўлу (штат)|Сан-Паўлу]]. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 407 тысяч чалавек<ref>[http://cod.ibge.gov.br/234XG «Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística»].</ref>. == Гісторыя == У 1766 годзе Антонію Карэа Барбоза, які на загад быў прызначаны на стварэньне паселішча ля ліману ракі Пірасыкаба, абраў месца за 90 км ад ліману. Афіцыйнай датай закладу паселішча лічыцца 1 жніўня 1767 году, з падпарадкаваньнем гораду [[Іту]]<ref name="ibge">[http://cidades.ibge.gov.br/painel/historico.php?lang=&codmun=353870&search=sao-paulo%7Cpiracicaba%7Cinfograficos:-historico «Piracicaba. Histórico»]. IBGE.</ref>. У 1784 году вёска выйшла з-пад улады Іту<ref name="ibge"/>. Статус гораду быў здабыты ў 1856 годзе, а сваё сучаснае імя было набытае ў 1877 годзе, дзякуючы тагачаснаму радніку і будучаму прэзыдэнту [[Прудэнці дэ Марайс]]у<ref name="ibge"/>. У 1944 годзе ў месцы было заснаванае аднайменнае біскупства<ref>[https://web.archive.org/web/20160414223357/http://www.diocesedepiracicaba.org.br/capa.asp?p=325 «Criação da Diocese»]. Diocese de Piracicaba.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.varzeapaulista.sp.gov.br/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Пірасыкаба| ]] r5kjfktkuv3jshanun6qqg9pb63xjg4 0 264051 2696908 2691567 2026-10-16T05:44:28Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696908 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч | Імя = Таліят Кезгайлавіч | Лацінка = Talijat Kiezgajłavič / Kiezhajłavič | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = | Герб = POL COA Zadora.svg | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = Герб «[[Задора]]» | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = | Месца нараджэньня = | Памёр = | Месца сьмерці = | Род = [[Кезгайлы]] | Бацька = [[Кезгайла Валімонтавіч]] | Маці = Алена | Жонка = | Дзеці = | Рэгаліі = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Таліят Кезгайлавіч''' — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]]. == Імя == {{Асноўны артыкул|Таліят|Кезгайла}} Талет, Талетэ, Тайлет або Талейт (Talet, Talette<ref>Strackerjan K. Die jeverländischen Personennamen mit Berücksichtigung der Ortsnamen. — Jever, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Qp0_AQAAMAAJ&q=Talette#v=snippet&q=Talette&f=false S. 21, 45].</ref>, Taillet<ref>Vroonen E. Les noms de famille de Belgique. Vol 2: Dictionnaire étymologique des noms de famille de Belgique. — Bruxelles, 1957.</ref><ref>[https://justitia-veritas.be/justitia-veritas/belgique/histoire/dictionnaire-noms-belges-woordenboek-belgische-familienamen/t/ T], Dictionnaire de tous les noms de famille belges</ref>, Talleit<ref>[https://web.archive.org/web/20260921052247/https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>[https://www.filae.com/nom-de-famille/TALET.html Patronyme TALET], Filae.com: Genealogy</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref name="Dajlida-2019-19">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>, а аснова [[Ят|-ют- (-ят-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ютэль]], [[Даўят (імя)|Даўят]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'<ref name="Dajlida-2019-19"/>. Такім парадкам, імя Таліят азначае «дасьціпнае дзіця»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. Варыянт імя ў гістарычнай крыніцы: ''[[Трокі|Троцкое]] волости. Таляту Кезкгаиловичу пять чоловеков'' (''Талят Кезкгаилович''; 1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 32.</ref>. == Біяграфія == Зь літоўскага баярскага роду [[Кезгайлы|Кезгайлаў]] гербу «[[Задора]]», імаверны сын [[Кезгайла Валімонтавіч|Кезгайлы Валімонтавіча]], [[Кашталяны віленскія|кашталяна віленскага]]. Відаць, меў братоў [[Міхайла Кезгайлавіч|Міхайлу]], [[Ян Кезгайлавіч|Яна]], [[Пётар Кезгайлавіч|Пятра]], [[Дабяслаў Кезгайла|Дабяслава]] і [[Бутрым Кезгайла|Бутрыма]]. У 1433 годзе нейкі Таліят (''Taleiothe'') упамінаецца сярод літоўскіх водцаў, што ўварваліся ў землі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] (магчыма, тоесны Таліяту Вігайлавічу, які ў 1431 годзе засьведчыў [[Чартарыйская дамова|Чартарыйскую ўмову]]). У сярэдзіне XV ст. атрымаў пяць чалавек у Троцкай воласьці. Магчыма, тоесны памянёнаму ў лісьце 1481 году [[Ян Кезгайла|Яна Кезгайлы]] цівуну [[Эйрагола|эйрагольскаму]] Таліяту<ref>{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 255.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Літоўская знаць (2014)}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кезгайлавіч, Таліят}} [[Катэгорыя:Кезгайлы|Таліят]] [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] gqr09x26y4fylbms8xpwvcawkzorsdt 10 264120 2696918 2696801 2026-10-16T09:17:16Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2696918 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | style="background:#ccffcc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Каманда выходзіць у плэй-оф праз дывізіён |- | style="background:#ffffbf;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Каманда выходзіць у плэй-оф праз канфэрэнцыю |} === Заходняя канфэрэнцыя === ==== Ціхаакіянскі дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=VGK |каманда2=EDM |каманда3=SEA |каманда4=ANA |каманда5=SJS |каманда6=VAN |каманда7=LAK |каманда8=CGY <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=15 кастрычніка 2026 |перамогі_VGK=5 |АТперамогі_VGK=2 |АТпаразы_VGK=0 |паразы_VGK=2 |мз_VGK=36 |мп_VGK=22 |перамогі_EDM=5 |АТперамогі_EDM=0 |АТпаразы_EDM=1 |паразы_EDM=1 |мз_EDM=31 |мп_EDM=22 |перамогі_SEA=4 |АТперамогі_SEA=1 |АТпаразы_SEA=1 |паразы_SEA=2 |мз_SEA=32 |мп_SEA=23 |перамогі_ANA=3 |АТперамогі_ANA=1 |АТпаразы_ANA=0 |паразы_ANA=2 |мз_ANA=20 |мп_ANA=17 |перамогі_SJS=0 |АТперамогі_SJS=4 |АТпаразы_SJS=0 |паразы_SJS=3 |мз_SJS=19 |мп_SJS=25 |перамогі_VAN=1 |АТперамогі_VAN=1 |АТпаразы_VAN=1 |паразы_VAN=6 |мз_VAN=28 |мп_VAN=41 |перамогі_LAK=0 |АТперамогі_LAK=0 |АТпаразы_LAK=2 |паразы_LAK=3 |мз_LAK=11 |мп_LAK=21 |перамогі_CGY=1 |АТперамогі_CGY=0 |АТпаразы_CGY=0 |паразы_CGY=6 |мз_CGY=14 |мп_CGY=35 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_VGK=[[Вэгас Голдэн Найтс]] |назва_EDM=[[Эдмантан Ойлерз]] |назва_SEA=[[Сіетл Кракен]] |назва_ANA=[[Анагайм Дакс]] |назва_SJS=[[Сан-Хасэ Шаркс]] |назва_VAN=[[Ванкувэр Кэнакс]] |назва_LAK=[[Лос-Анджэлес Кінгс]] |назва_CGY=[[Калгары Флэймз]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> ==== Цэнтральны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=UTA |каманда2=MIN |каманда3=WPG |каманда4=COL |каманда5=STL |каманда6=DAL |каманда7=NSH |каманда8=CHI <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=15 кастрычніка 2026 |перамогі_UTA=6 |АТперамогі_UTA=0 |АТпаразы_UTA=0 |паразы_UTA=2 |мз_UTA=31 |мп_UTA=21 |перамогі_MIN=5 |АТперамогі_MIN=0 |АТпаразы_MIN=1 |паразы_MIN=2 |мз_MIN=26 |мп_MIN=20 |перамогі_WPG=4 |АТперамогі_WPG=0 |АТпаразы_WPG=2 |паразы_WPG=1 |мз_WPG=21 |мп_WPG=21 |перамогі_COL=4 |АТперамогі_COL=0 |АТпаразы_COL=1 |паразы_COL=2 |мз_COL=31 |мп_COL=22 |перамогі_STL=3 |АТперамогі_STL=0 |АТпаразы_STL=1 |паразы_STL=3 |мз_STL=25 |мп_STL=23 |перамогі_DAL=2 |АТперамогі_DAL=1 |АТпаразы_DAL=1 |паразы_DAL=3 |мз_DAL=16 |мп_DAL=13 |перамогі_NSH=2 |АТперамогі_NSH=0 |АТпаразы_NSH=3 |паразы_NSH=2 |мз_NSH=18 |мп_NSH=22 |перамогі_CHI=2 |АТперамогі_CHI=1 |АТпаразы_CHI=0 |паразы_CHI=5 |мз_CHI=21 |мп_CHI=32 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_UTA=[[Юта Мамат]] |назва_MIN=[[Мінэсота Ўайлд]] |назва_WPG=[[Вініпэг Джэтс]] |назва_COL=[[Каларада Эвэланш]] |назва_STL=[[Сэнт-Луіс Блюз]] |назва_DAL=[[Далас Старз]] |назва_NSH=[[Нэшвіл Прэдатарз]] |назва_CHI=[[Чыкага Блэкгокс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> === Усходняя канфэрэнцыя === ==== Атлянтычны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=OTT |каманда2=BOS |каманда3=TBL |каманда4=FLA |каманда5=BUF |каманда6=TOR |каманда7=MTL |каманда8=DET <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5=S |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=15 кастрычніка 2026 |перамогі_OTT=4 |АТперамогі_OTT=2 |АТпаразы_OTT=0 |паразы_OTT=2 |мз_OTT=23 |мп_OTT=20 |перамогі_BOS=4 |АТперамогі_BOS=1 |АТпаразы_BOS=0 |паразы_BOS=2 |мз_BOS=26 |мп_BOS=16 |перамогі_TBL=4 |АТперамогі_TBL=1 |АТпаразы_TBL=0 |паразы_TBL=2 |мз_TBL=21 |мп_TBL=19 |перамогі_FLA=2 |АТперамогі_FLA=2 |АТпаразы_FLA=2 |паразы_FLA=2 |мз_FLA=22 |мп_FLA=22 |перамогі_BUF=2 |АТперамогі_BUF=2 |АТпаразы_BUF=1 |паразы_BUF=3 |мз_BUF=24 |мп_BUF=30 |перамогі_TOR=2 |АТперамогі_TOR=1 |АТпаразы_TOR=2 |паразы_TOR=3 |мз_TOR=28 |мп_TOR=28 |перамогі_MTL=1 |АТперамогі_MTL=2 |АТпаразы_MTL=1 |паразы_MTL=3 |мз_MTL=23 |мп_MTL=27 |перамогі_DET=2 |АТперамогі_DET=0 |АТпаразы_DET=2 |паразы_DET=3 |мз_DET=16 |мп_DET=21 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_OTT=[[Атава Сэнатарз]] |назва_BOS=[[Бостан Бруінз]] |назва_TBL=[[Тампа Бэй Лайтнінг]] |назва_FLA=[[Флорыда Пантэрз]] |назва_BUF=[[Бафала Сэйбрз]] |назва_TOR=[[Таронта Мэйпл Ліфс]] |назва_MTL=[[Манрэаль Канадыенз]] |назва_DET=[[Дэтройт Рэд Ўінгс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> ==== Сталічны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=CAR |каманда2=NYR |каманда3=WSH |каманда4=NJD |каманда5=NYI |каманда6=PIT |каманда7=CBJ |каманда8=PHI <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=15 кастрычніка 2026 |перамогі_CAR=5 |АТперамогі_CAR=1 |АТпаразы_CAR=1 |паразы_CAR=1 |мз_CAR=31 |мп_CAR=19 |перамогі_NYR=6 |АТперамогі_NYR=0 |АТпаразы_NYR=0 |паразы_NYR=3 |мз_NYR=28 |мп_NYR=21 |перамогі_WSH=4 |АТперамогі_WSH=0 |АТпаразы_WSH=0 |паразы_WSH=3 |мз_WSH=24 |мп_WSH=22 |перамогі_NJD=2 |АТперамогі_NJD=2 |АТпаразы_NJD=0 |паразы_NJD=3 |мз_NJD=23 |мп_NJD=23 |перамогі_NYI=3 |АТперамогі_NYI=0 |АТпаразы_NYI=1 |паразы_NYI=3 |мз_NYI=20 |мп_NYI=17 |перамогі_PIT=1 |АТперамогі_PIT=2 |АТпаразы_PIT=1 |паразы_PIT=3 |мз_PIT=25 |мп_PIT=22 |перамогі_CBJ=1 |АТперамогі_CBJ=1 |АТпаразы_CBJ=0 |паразы_CBJ=3 |мз_CBJ=16 |мп_CBJ=21 |перамогі_PHI=0 |АТперамогі_PHI=0 |АТпаразы_PHI=3 |паразы_PHI=6 |мз_PHI=11 |мп_PHI=33 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CAR=[[Караліна Гарыкейнз]] |назва_NYR=[[Нью-Ёрк Рэйнджарз]] |назва_WSH=[[Вашынгтон Кэпіталз]] |назва_NJD=[[Нью-Джэрзі Дэвілз]] |назва_NYI=[[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] |назва_PIT=[[Пітсбург Пінгвінз]] |назва_CBJ=[[Каламбус Блю Джэкетс]] |назва_PHI=[[Філадэлфія Флаерз]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> fjf1xo91kic0fxnia4nutkworzggqob 0 264123 2696907 2687339 2026-10-16T05:44:27Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696907 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Таліят |лацінка = Talijat |арыгінал = Talet |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Таль (імя)|Talo]] + [[Ят|Joto]] |варыянт = Талет, Талят, Талат, Далят, Талют, Далат |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Таліят''', '''Талет''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Талят''' (''Талат'', ''Далят''). == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Талет, Талетэ, Тайлет або Талейт (Talet, Talette<ref>Strackerjan K. Die jeverländischen Personennamen mit Berücksichtigung der Ortsnamen. — Jever, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Qp0_AQAAMAAJ&q=Talette#v=snippet&q=Talette&f=false S. 21, 45].</ref>, Taillet<ref>Vroonen E. Les noms de famille de Belgique. Vol 2: Dictionnaire étymologique des noms de famille de Belgique. — Bruxelles, 1957.</ref><ref>[https://justitia-veritas.be/justitia-veritas/belgique/histoire/dictionnaire-noms-belges-woordenboek-belgische-familienamen/t/ T], Dictionnaire de tous les noms de famille belges</ref>, Talleit<ref>[https://web.archive.org/web/20260921052247/https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>[https://www.filae.com/nom-de-famille/TALET.html Patronyme TALET], Filae.com: Genealogy</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref name="Dajlida-2019-19">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>, а аснова [[Ят|-ют- (-ят-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ютэль]], [[Даўят (імя)|Даўят]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'<ref name="Dajlida-2019-19"/>. Такім парадкам, імя Таліят азначае «дасьціпнае дзіця»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. Імя Талят бытавала ў [[Прусія|Прусіі]] (ваколіцы [[Клайпеда|Мэмэлю]]): ''Gregor Thaladt'' (1511—1520 гады)<ref>Rowell S. C. Aspects of settlement in the Klaipėda District (Memelland) in the late fifteenth and early-sixteenth centuries // Acta historica universitatis Klaipedensis. T. 11, 2005. P. 30.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Talutten von Medenig'' (1406 год)<ref>Das Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399—1409. — Königsberg, 1896. S. 397.</ref>; ''Thaliati Wygaylowicz''<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Wygaylowicz#v=snippet&q=Wygaylowicz&f=false С. 137].</ref>, ''Thaliati Wygaelowycz''<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Wygaelowycz#v=snippet&q=Wygaelowycz&f=false С. 135].</ref> ([[Чартарыйскае замірэньне|1 верасьня 1431 году]]); ''Taliad'' ([[Другая Хрыстмэмэльская ўмова|15 траўня 1432 году]])<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Taliad#v=snippet&q=Taliad&f=false С. 191].</ref>; ''Taleiothe'' (11 ліпеня 1433 году)<ref>Regesta historica-diplomatica Ordinis S. Mariae Theutonicorum, 1198—1525. Pars I. — Göttingen, 1948. [https://books.google.by/books?id=9e9PiO96jkMC&q=Czungal+Taleiothe&dq=Czungal+Taleiothe&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwib5sCnq4H-AhXoN-wKHe58BioQ6AF6BAgHEAI S. 406].</ref>; ''Juskone filio Taliathonis'' (24 чэрвеня 1437 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 168.</ref>; ''[[Трокі|Троцкое]] волости. Таляту Кезкгаиловичу пять чоловеков''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 32.</ref>, ''Таляту семица''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 48.</ref> (''Талят Кезкгаилович''; 1440—1492 гады); ''domino Thalud et filiis ipsius [[Бутывід|Butwid]]'' (1451 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 235.</ref>; ''Талата, тивуна [[Эйрагола|ойракгольского]]'' (30 траўня 1481 году паводле выпісу 19 верасьня 1568 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 393.</ref>; ''в Городенском повете… земли пустовъскихъ Талютевъщыну'' (5 сакавіка 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 314.</ref>; ''Лаврин Талятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 87.</ref>, ''Григор Талюдовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>, ''Петръ Талятович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 166.</ref> (1528 год); ''земян господарских земли Жомоитскои, пана Яна и пана Станислава Урбановичов Петровича Талаттов Келпъшов'' (30 студзеня 1607 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 385.</ref>; ''а пана Павла Талятовича'' (29 ліпеня 1608 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 30. — Вильна, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-uYDAAAAYAAJ&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 371].</ref>; ''передо мною Яномъ Геронимомъ Далятомъ — подстаростимъ Жомойтскимъ'' (7 студзеня 1656 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 12. — Вильна, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=1-MDAAAAYAAJ&q=%D0%AF%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D0%AF%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 425].</ref>; ''po śmierci ur. Jana Hieronima Talata, podstarościego żmujdzkiego'' (24 ліпеня 1658 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 129, 136.</ref>; ''енерала воеводства Троцъкого Станислава Талятовича'' (8 кастрычніка 1666 году, 7 сьнежня 1668 году, 11 студзеня 1672 году)<ref>[https://books.google.by/books?hl=ru&id=qnwZAAAAYAAJ&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 389, 398, 421].</ref>; ''зъ умоцованымъ своимъ паномъ Юрьемъ Талятовичом'' (6 чэрвеня 1671 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 31. — Вильна, 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=qnwZAAAAYAAJ&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%BC#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%BC&f=false С. 415].</ref>; ''Georgius 2dus de Talat'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 20.</ref>; ''с пленипотентом своим наном Юремъ Талятовичомъ'' (6 чэрвеня і 11 кастрычніка 1679 году, 5 лістапада 1682 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 31. — Вильна, 1906. С. 444, 449, 476.</ref>; ''пан Юрей Талятовичъ'' (6 чэрвеня 1681 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 31. — Вильна, 1906. С. 460.</ref>; ''Maria Taletowicz'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Taletowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcin Tallet'' (1832 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=3595&search_lastname=Tallet&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Michaliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Таліят Кезгайлавіч]] — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]] * Таліят [[Вігайла (імя)|Вігайлавіч]] — літоўскі баярын, які засьведчыў [[Чартарыйская дамова|Чартарыйскую ўмову]] (1431 год) пячацьцю з рускім надпісам «ТАЛИЯТОВА»<ref>Semkowiczh W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych z szlachtą polską w Horodle 1413 r. // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. IV, 1913. S. 45.</ref> * Таліят — адзін зь літоўскіх водцаў, якія ў 1433 годзе ўварваліся ў землі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] * Юшка Таліятавіч — літоўскі баярын, які ў 1437 годзе засьведчыў наданьне [[Станіслаў Даўгайла|Даўгайлы]] [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Вільня)|віленскім францішканам]] * Таліят (Талют) — [[Гедройцы (мястэчка)|гедройцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1451 годзе * Таліят — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], цівун [[Эйрагола|эйрагольскі]] ў 1481 годзе * Урбан Пятровіч Талятовіч (Талят) — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1581—1586 гадох<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 76, 163, 209].</ref> * Ян Талят Келпш — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падстароста [[берасьце]]йскі ў 1614—1617 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 8. Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2020. S. 124.</ref> * Адам Далятаў (1919—?) — [[беларусы|беларус]] з [[Бабруйск]]у<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie38466154/ Долятов Адам Иванович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Іван Далят (1923—?) — беларус з ваколіцаў Бабруйску, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index5.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Свердловской обл.</ref> Таляты гербаў [[Жураў]] і [[Прус (герб)|Прус]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 820.</ref>. Кенскі-Талат (Kęski-Tałat) гербу [[Радван (герб)|Радван]] — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 308.</ref>. Таляты (Talat) гербу [[Ястрабец (герб)|Ястрабец]] і Талятовічы або Тэлятовічы (Talatowicz, Telatowicz) гербу Ястрабец — літоўскія шляхецкія роды з Троцкага павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 431.</ref>. Талаты<ref>[http://www.nobility.by/families/t/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Т], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> і Таляты-Келпшы<ref>[http://www.nobility.by/families/k/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на К], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскія шляхецкія роды. Далатовічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/d/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Д], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Талатовіч або Талятовіч (Talatowicz, Tolatowicz) і Тальятовіч (Taljatowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У 1523 годзе ўпаміналася пустаўшчына Тальятоўшчына (''Тальятовщина'') у [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскім павеце]]<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. С. 278.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Таль (імя)|Тала]] * [[Ят]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай тал}} {{Імёны з фармантам ят}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] fgfsd6fqzdel3u8ugeb6xfe3z5gfbz0 10 264575 2696917 2696802 2026-10-16T09:17:16Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2696917 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 15 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=MAX, DMI, ISL, NIO, DBR, HOM, VIC, FCM, TAZ, SLA, BAR, ARS, BAT, BSH, NAF, DNE <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_MAX=14 | нічыі_MAX=8 |паразы_MAX=1 |мз_MAX=49 |мп_MAX=18 |перамогі_DMI=15 | нічыі_DMI=4 |паразы_DMI=4 |мз_DMI=43 |мп_DMI=19 |перамогі_ISL=13 | нічыі_ISL=7 |паразы_ISL=3 |мз_ISL=37 |мп_ISL=18 |перамогі_NIO=13 | нічыі_NIO=4 |паразы_NIO=7 |мз_NIO=31 |мп_NIO=20 |перамогі_DBR=13 | нічыі_DBR=4 |паразы_DBR=7 |мз_DBR=39 |мп_DBR=23 |перамогі_HOM=11 | нічыі_HOM=6 |паразы_HOM=7 |мз_HOM=34 |мп_HOM=23 |перамогі_VIC=10 | нічыі_VIC=7 |паразы_VIC=7 |мз_VIC=28 |мп_VIC=21 |перамогі_FCM=10 | нічыі_FCM=4 |паразы_FCM=10 |мз_FCM=30 |мп_FCM=29 |перамогі_TAZ=8 | нічыі_TAZ=6 |паразы_TAZ=10 |мз_TAZ=29 |мп_TAZ=31 |перамогі_SLA=6 | нічыі_SLA=7 |паразы_SLA=11 |мз_SLA=25 |мп_SLA=31 |перамогі_BAR=6 | нічыі_BAR=7 |паразы_BAR=11 |мз_BAR=24 |мп_BAR=41 |перамогі_ARS=5 | нічыі_ARS=8 |паразы_ARS=11 |мз_ARS=24 |мп_ARS=42 |перамогі_BAT=4 | нічыі_BAT=9 |паразы_BAT=11 |мз_BAT=18 |мп_BAT=30 |перамогі_BSH=5 | нічыі_BSH=6 |паразы_BSH=12 |мз_BSH=23 |мп_BSH=40 |перамогі_NAF=4 | нічыі_NAF=5 |паразы_NAF=15 |мз_NAF=24 |мп_NAF=55 |перамогі_DNE=2 | нічыі_DNE=10 |паразы_DNE=12 |мз_DNE=22 |мп_DNE=39 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]] |назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]] |назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] |назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]] |назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]] |назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]] |назва_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дняпро]] |назва_DBR=[[Дынама Берасьце]] |назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] |назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]] |назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]] |назва_MAX=[[МЛ Віцебск]] |назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] |назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]] |назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]] |назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL1Q |вынік2=ECL1Q |вынік14=RPO |вынік15=REL |вынік16=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CL1Q=green2|тэкст_CL1Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL1Q=yellow1 |тэкст_ECL1Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> nik19gr5o29jc1gcbtv9z6ma0s8x1qa 10 265448 2696919 2696804 2026-10-16T09:17:17Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2696919 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ARS, BAR, BAT, BSH, VIC, HOM, DNE, DBR, DMI, ISL, FCM, MAX, NAF, NIO, SLA, TAZ |скарачэньне_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арс]] |скарачэньне_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Бар]] |скарачэньне_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТ]] |скарачэньне_BSH=[[Белшына Бабруйск|Бел]] |скарачэньне_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віц]] |скарачэньне_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гом]] |скарачэньне_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дня]] |скарачэньне_DBR=[[Дынама Берасьце|ДБр]] |скарачэньне_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|ДМн]] |скарачэньне_ISL=[[Іслач Менскі раён|Ісл]] |скарачэньне_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Мен]] |скарачэньне_MAX=[[МЛ Віцебск|МЛ]] |скарачэньне_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Наф]] |скарачэньне_NIO=[[Нёман Горадня|Нём]] |скарачэньне_SLA=[[Славія Мазыр|Сла]] |скарачэньне_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тар]] |назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]] |назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]] |назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] |назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]] |назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]] |назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]] |назва_DNE=[[Дняпро Магілёў]] |назва_DBR=[[Дынама Берасьце]] |назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] |назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]] |назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]] |назва_MAX=[[МЛ Віцебск]] |назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] |назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]] |назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]] |назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 15 кастрычніка 2026 |матч_ARS_BAR=0:0 |матч_ARS_BAT= |матч_ARS_BSH=2:0 |матч_ARS_DBR=0:1 |матч_ARS_DMI=0:1 |матч_ARS_DNE= |матч_ARS_FCM=1:2 |матч_ARS_HOM=1:1 |матч_ARS_ISL=2:2 |матч_ARS_MAX=0:3 |матч_ARS_NAF=2:0 |матч_ARS_NIO= |матч_ARS_SLA=1:3 |матч_ARS_TAZ=2:4 |матч_ARS_VIC=0:3 |матч_BAR_ARS=1:1 |матч_BAR_BAT=2:2 |матч_BAR_BSH= |матч_BAR_DBR=1:1 |матч_BAR_DMI=2:3 |матч_BAR_DNE=2:1 |матч_BAR_FCM=2:1 |матч_BAR_HOM=0:2 |матч_BAR_ISL=3:4 |матч_BAR_MAX=0:4 |матч_BAR_NAF= |матч_BAR_NIO=1:2 |матч_BAR_SLA=1:1 |матч_BAR_TAZ=1:0 |матч_BAR_VIC= |матч_BAT_ARS=2:3 |матч_BAT_BAR=3:0 |матч_BAT_BSH= |матч_BAT_DBR=0:3 |матч_BAT_DMI=0:0 |матч_BAT_DNE=1:1 |матч_BAT_FCM=2:1 |матч_BAT_HOM=0:1 |матч_BAT_ISL= |матч_BAT_MAX=1:2 |матч_BAT_NAF=2:2 |матч_BAT_NIO=0:2 |матч_BAT_SLA=2:1 |матч_BAT_TAZ= |матч_BAT_VIC=1:0 |матч_BSH_ARS=2:0 |матч_BSH_BAR=1:1 |матч_BSH_BAT=1:1 |матч_BSH_DBR=1:0 |матч_BSH_DMI= |матч_BSH_DNE=1:2 |матч_BSH_FCM=2:0 |матч_BSH_HOM=0:2 |матч_BSH_ISL= |матч_BSH_MAX= |матч_BSH_NAF=5:1 |матч_BSH_NIO=2:2 |матч_BSH_SLA= |матч_BSH_TAZ=0:2 |матч_BSH_VIC=1:0 |матч_DBR_ARS=3:0 |матч_DBR_BAR=3:0 |матч_DBR_BAT=1:0 |матч_DBR_BSH=4:0 |матч_DBR_DMI=1:2 |матч_DBR_DNE=4:2 |матч_DBR_FCM=0:0 |матч_DBR_HOM= |матч_DBR_ISL=1:2 |матч_DBR_MAX=1:3 |матч_DBR_NAF= |матч_DBR_NIO=1:3 |матч_DBR_SLA=4:1 |матч_DBR_TAZ=0:2 |матч_DBR_VIC= |матч_DMI_ARS= |матч_DMI_BAR=0:1 |матч_DMI_BAT=2:0 |матч_DMI_BSH=2:0 |матч_DMI_DBR=0:1 |матч_DMI_DNE=3:1 |матч_DMI_FCM= |матч_DMI_HOM=2:1 |матч_DMI_ISL=1:1 |матч_DMI_MAX=2:3 |матч_DMI_NAF=5:1 |матч_DMI_NIO= |матч_DMI_SLA=3:1 |матч_DMI_TAZ=4:0 |матч_DMI_VIC=1:1 |матч_DNE_ARS=0:1 |матч_DNE_BAR=0:0 |матч_DNE_BAT= |матч_DNE_BSH=1:1 |матч_DNE_DBR=1:1 |матч_DNE_DMI=2:3 |матч_DNE_FCM=1:2 |матч_DNE_HOM= |матч_DNE_ISL=0:0 |матч_DNE_MAX=1:1 |матч_DNE_NAF=3:3 |матч_DNE_NIO=2:0 |матч_DNE_SLA=0:1 |матч_DNE_TAZ=2:2 |матч_DNE_VIC= |матч_FCM_ARS=1:1 |матч_FCM_BAR= |матч_FCM_BAT=1:0 |матч_FCM_BSH=5:1 |матч_FCM_DBR= |матч_FCM_DMI=0:3 |матч_FCM_DNE= |матч_FCM_HOM=2:0 |матч_FCM_ISL=1:1 |матч_FCM_MAX=2:2 |матч_FCM_NAF=4:2 |матч_FCM_NIO=0:1 |матч_FCM_SLA=1:0 |матч_FCM_TAZ=0:1 |матч_FCM_VIC=0:1 |матч_HOM_ARS= |матч_HOM_BAR=2:3 |матч_HOM_BAT= |матч_HOM_BSH=1:0 |матч_HOM_DBR=2:1 |матч_HOM_DMI= |матч_HOM_DNE=2:0 |матч_HOM_FCM=0:1 |матч_HOM_ISL=2:0 |матч_HOM_MAX=1:5 |матч_HOM_NAF=6:0 |матч_HOM_NIO=1:1 |матч_HOM_SLA=3:1 |матч_HOM_TAZ=1:1 |матч_HOM_VIC=0:1 |матч_ISL_ARS=1:1 |матч_ISL_BAR=2:0 |матч_ISL_BAT=2:0 |матч_ISL_BSH=4:0 |матч_ISL_DBR=0:1 |матч_ISL_DMI=1:0 |матч_ISL_DNE=2:1 |матч_ISL_FCM= |матч_ISL_HOM=2:1 |матч_ISL_MAX= |матч_ISL_NAF=3:1 |матч_ISL_NIO=1:2 |матч_ISL_SLA= |матч_ISL_TAZ= |матч_ISL_VIC=3:0 |матч_MAX_ARS=5:1 |матч_MAX_BAR=2:0 |матч_MAX_BAT=0:0 |матч_MAX_BSH=1:1 |матч_MAX_DBR=0:0 |матч_MAX_DMI=0:0 |матч_MAX_DNE=5:1 |матч_MAX_FCM= |матч_MAX_HOM=0:0 |матч_MAX_ISL=1:1 |матч_MAX_NAF=2:1 |матч_MAX_NIO= |матч_MAX_SLA= |матч_MAX_TAZ=2:0 |матч_MAX_VIC=1:2 |матч_NAF_ARS=3:0 |матч_NAF_BAR=1:0 |матч_NAF_BAT=0:0 |матч_NAF_BSH=4:1 |матч_NAF_DBR=2:4 |матч_NAF_DMI= |матч_NAF_DNE=0:0 |матч_NAF_FCM=0:3 |матч_NAF_HOM=0:2 |матч_NAF_ISL= |матч_NAF_MAX= |матч_NAF_NIO=0:2 |матч_NAF_SLA=0:1 |матч_NAF_TAZ=0:4 |матч_NAF_VIC=1:1 |матч_NIO_ARS=0:1 |матч_NIO_BAR=3:0 |матч_NIO_BAT=0:0 |матч_NIO_BSH=2:1 |матч_NIO_DBR= |матч_NIO_DMI=1:3 |матч_NIO_DNE= |матч_NIO_FCM=2:1 |матч_NIO_HOM= |матч_NIO_ISL=0:1 |матч_NIO_MAX=1:2 |матч_NIO_NAF=3:1 |матч_NIO_SLA=1:0 |матч_NIO_TAZ=1:0 |матч_NIO_VIC=2:0 |матч_SLA_ARS=1:1 |матч_SLA_BAR= |матч_SLA_BAT=1:1 |матч_SLA_BSH=2:1 |матч_SLA_DBR= |матч_SLA_DMI=1:2 |матч_SLA_DNE=3:0 |матч_SLA_FCM=1:2 |матч_SLA_HOM=0:0 |матч_SLA_ISL=0:2 |матч_SLA_MAX=2:4 |матч_SLA_NAF=0:1 |матч_SLA_NIO=0:0 |матч_SLA_TAZ= |матч_SLA_VIC=3:0 |матч_TAZ_ARS=3:3 |матч_TAZ_BAR= |матч_TAZ_BAT=3:0 |матч_TAZ_BSH= |матч_TAZ_DBR=0:1 |матч_TAZ_DMI=0:1 |матч_TAZ_DNE=0:0 |матч_TAZ_FCM=3:0 |матч_TAZ_HOM=1:2 |матч_TAZ_ISL=0:2 |матч_TAZ_MAX=0:1 |матч_TAZ_NAF= |матч_TAZ_NIO=1:0 |матч_TAZ_SLA=1:1 |матч_TAZ_VIC=1:1 |матч_VIC_ARS= |матч_VIC_BAR=2:3 |матч_VIC_BAT=1:0 |матч_VIC_BSH=1:1 |матч_VIC_DBR=1:2 |матч_VIC_DMI= |матч_VIC_DNE=1:0 |матч_VIC_FCM=2:0 |матч_VIC_HOM=1:1 |матч_VIC_ISL=0:0 |матч_VIC_MAX= |матч_VIC_NAF=2:0 |матч_VIC_NIO=1:0 |матч_VIC_SLA=0:0 |матч_VIC_TAZ=6:0 <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} fn47ikimehc617y3twaojx28d9jkyew 10 275286 2696920 2696806 2026-10-16T09:17:25Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2696920 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! style="width:150пкс;"| Гулец ! style="width:150пкс;"| Клюб ! style="width:25пкс;"| М ! style="width:25пкс;"| Г ! style="width:25пкс;"| А ! style="width:25пкс;"| Пункты ! style="width:25пкс;"| +/− |- |style="text-align:left;"| [[Конар Макдэйвід]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 7 || 4 || 14 || '''18''' || +15 |- |style="text-align:left;"| [[Джэк Айкел]] ||style="text-align:left;"| [[Вэгас Голдэн Найтс]] || 9 || 5 || 11 || '''16''' || +6 |- |style="text-align:left;"| [[Эван Бушар]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 7 || 6 || 9 || '''15''' || +14 |- |style="text-align:left;"| [[Кірыл Капрызаў]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 8 || 9 || 5 || '''14''' || +7 |- |style="text-align:left;"| [[Остан Мэт’юз]] ||style="text-align:left;"| [[Таронта Мэйпл Ліфс]] || 8 || 6 || 7 || '''13''' || +3 |- |style="text-align:left;"| [[Сэбастыян Аха]] ||style="text-align:left;"| [[Караліна Гарыкейнз]] || 8 || 6 || 7 || '''13''' || +6 |- |style="text-align:left;"| [[Леан Драйзайтль]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 7 || 5 || 7 || '''12''' || +11 |- |style="text-align:left;"| [[Натан Макінан]] ||style="text-align:left;"| [[Каларада Эвэланш]] || 7 || 5 || 7 || '''12''' || +2 |- |style="text-align:left;"| [[Вільям Нюляндэр]] ||style="text-align:left;"| [[Таронта Мэйпл Ліфс]] || 8 || 5 || 7 || '''12''' || -1 |- |style="text-align:left;"| [[Кўін Г’юз]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 8 || 2 || 10 || '''12''' || +2 |} <small>''М = Матчы; Г = Галы; A = Асыстэнцкія перадачы; П = Пункты; +/− = [[плюс-мінус (хакей)|Плюс/мінус]]''</small> hkfwr9zjuu2m2c50t4t2qpdusgvwdk2 10 275287 2696921 2696807 2026-10-16T09:17:32Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2696921 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! style="width:150пкс;"| Гулец ! style="width:150пкс;"| Клюб ! style="width:25пкс;"| М ! style="width:25пкс;"| ЧнЛ ! style="width:25пкс;"| ПШ ! style="width:25пкс;"| АК ! style="width:25пкс;"| Н% |- |style="text-align:left;"| [[Данііл Тарасаў]] ||style="text-align:left;"| [[Дэтройт Рэд Ўінгс]] || 3 || 150:55 || 2 || 55 || '''96,49''' |- |style="text-align:left;"| [[Лінус Ульмарк]] ||style="text-align:left;"| [[Атава Сэнатарз]] || 6 || 348:43 || 7 || 130 || '''94,89''' |- |style="text-align:left;"| [[Джэйк Отынджэр]] ||style="text-align:left;"| [[Далас Старз]] || 5 || 300:17 || 6 || 101 || '''94,39''' |- |style="text-align:left;"| [[Ільля Сарокін]] ||style="text-align:left;"| [[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] || 5 || 297:45 || 9 || 128 || '''93,43''' |- |style="text-align:left;"| [[Джэрэмі Сўэйман]] ||style="text-align:left;"| [[Бостан Бруінз]] || 6 || 361:55 || 12 || 159 || '''92,98''' |- |style="text-align:left;"| [[Ігар Шасьцёркін]] ||style="text-align:left;"| [[Нью-Ёрк Рэйнджарз]] || 5 || 267:41 || 8 || 101 || '''92,66''' |- |style="text-align:left;"| [[Леэві Мэрыляйнэн]] ||style="text-align:left;"| [[Ванкувэр Кэнакс]] || 6 || 287:06 || 12 || 149 || '''92,55''' |- |style="text-align:left;"| [[Еспэр Вальстэт]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 7 || 422:26 || 15 || 173 || '''92,02''' |- |style="text-align:left;"| [[Джозэф Ўол]] ||style="text-align:left;"| [[Філадэлфія Флаерз]] || 5 || 303:37 || 14 || 152 || '''91,57''' |- |style="text-align:left;"| [[Дылан Гаранд]] ||style="text-align:left;"| [[Нью-Ёрк Рэйнджарз]] || 5 || 233:55 || 8 || 86 || '''91,49''' |} <small>''М = Матчы; ЧнЛ = Час на лёдзе (хвіліны:сэкунды); ПШ = Прапушчаныя шайбы; АК = Адбітыя кідкі; Н% = Адсотак надзейнасьці''</small> tdlvjsectbjiek1a8o66rt9ba845ak9 0 275455 2696898 2693409 2026-10-16T05:43:02Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696898 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Талейка |лацінка = Talejka |арыгінал = Taleke |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Таль (імя)|Talo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Таліка, Талька, Талка, Далека, Далейка, Далік, Далька |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Талейка''' (''Таліка''), '''Талька''' (''Талка''), '''Далека''' (''Далейка'', ''Далік'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Таліка, Талека, Талейка, Тальке, Далека або Дальке (Taliko, Taleke<ref>Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln — Graz, 1967. S. 133—134, 280.</ref><ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1344.</ref>, Talleike<ref>[https://web.archive.org/web/20260921052247/https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Talke, Dalleke, Dahlke<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA145&dq=Dahlke+Telke+familiennamen&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiIlLfy9YeCAxWh_7sIHXJ4CHQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Dahlke%20Telke%20familiennamen&f=false S. 145].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="SEMSNO-1997-30">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. Іменная аснова [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. Адпаведнасьць літоўскіх імёнаў на -ейка (-іка) германскім імёнам з суфіксам -к- ([[Вілейка (імя)|Вілейка]] — Wilico, [[Мінейка (імя)|Мінейка]] — Minnico, [[Радыка|Радзейка]] — Radecke < Radacho і г. д.) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне [[Імёны ліцьвінаў|літоўскіх уласных імёнаў]]<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 161—162, 167.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Talka<ref name="SEMSNO-1997-30"/>. Германскае імя Talke гістарычна бытавала ў [[Рыга|Рызе]]<ref>Hildebrand H. Das Rigische Schuldbuch (1286—1352). — St. Petersburg, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9rxLAAAAYAAJ&q=Tale#v=snippet&q=Tale&f=false S. XL].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''den [[Судовія|Sudauern]] [[Мунд|Muntigin]], Tholeyke'' (1285 год)<ref>Dukavičienė I. XIII amžiaus prūsų asmenvardžiai prūsų registre // Acta linguistica Lithuanica. T. 72, 2015. P. 235.</ref>; ''чоловеки — Талико'' (20 чэрвеня 1413—1424 гадоў<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 499.</ref> паводле выпісу 30 студзеня 1607 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 386.</ref>; ''domino Talkone Dangwidowicz'' (21 кастрычніка 1440 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 190.</ref>; ''бояринъ [[Слонім|слонимъскии]] Талько Некрашевичъ'' (1488 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 129.</ref>; ''donatione Anne Talkonis'' (15 верасьня 1489 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 424.</ref>; ''homines… Thalko Andreyowicz'' (7 чэрвеня 1492 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 443.</ref>; ''отчины Талковы Некрашевича Порецкое'' (22 студзеня 1495 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 350.</ref>; ''Талковая Бурнейковая… того Талка Бурнейка'' (7 траўня 1497 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 767.</ref>; ''ego Petrus Talkovycz'' (1501 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 620.</ref>; ''людеи [[Меднікі|Медницкого]] повета за [[Вяльля|Велею]]… а Богдана Талеиковича'' (25 верасьня 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 328.</ref>; ''земль пустовских там жо в [[Дарсунішкі|Дорсунишках]]… Талеиковщины'' (19 сакавіка 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 227.</ref>; ''Толеико Воинетович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 99, 281.</ref>; ''село Толейковичи'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J2dcAAAAcAAJ&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 70].</ref>; ''Symon Taleykowicz'' (4 сьнежня 1554 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 99.</ref>; ''Станиславъ Талко''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE&f=false С, 847].</ref>, ''Юрьи Талко… Янь Талко''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 850—851.</ref>, ''Янъ Талковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1284].</ref> (1567 год); ''Dalkiewicze… Tałeykie'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Ferdynand Tołejko'' (8 сакавіка 1814 году)<ref>Tylus S. Duchowieństwo Lubomla, Oleksińca, Torczyna i Turzyska : spis na podstawie materiałów archiwalnych (XVII w. — 1826) // Archiwa, biblioteki i muzea rościelne. T. 75, 2001. S. 400.</ref>; ''Marcela Tałejko'' (1815 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=9307&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=2000&searchtable=&rpp2=50 Helianów (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Dalik'' (1833 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Dalik&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Łysków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Zygmunt Dalekiewicz'' (1848 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Dalekiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Raków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Талейка [[Войнат|Войнетавіч]] — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох * Іван Далейка — праваслаўны з ваколіцаў [[Дукора|Дукоры]], паранены ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №1209 убитым, раненым и без вести пропавшим солдатам. — СПб., 1915. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004422370?page=144 С. 19344].</ref> * Іван Далькевіч — праваслаўны з [[Красьнінскі павет|Красьнінскага павету]], зьніклы ў Першую сусьветную вайну<ref>ИИменной список №781 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358636?page=4 С. 12484].</ref> * Іван Талікевіч — удзельнік Першай сусьветнай вайны з [[Скрыгалаў|Скрыгалава]]<ref>[https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital21899658/ Таликевич Иван Николаевич], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Іван Талейка (1869—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Койданаў|Койданава]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1869) Талейка Іван Мацеевіч (1869)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Сяргей Тальковіч (1895—?) — беларус з ваколіцаў [[Глуск]]у<ref>[https://partizany.by/partisans/208991/ Талькович Сергей Васильевич], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Іван Талейка (1912—?) — беларус з ваколіцаў [[Грэск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index19.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Генадзь Талейка (1912—?) — беларус зь [[Менск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index19.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Томской обл.</ref> * Яўген Талейка (1922—?) — беларус з ваколіцаў [[Капыль|Капылю]]<ref>[https://partizany.by/partisans/83088/ Талейко Евгений Иванович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * [[Максім Талейка]] (нар. 1993) — беларускі футбаліст У канцы XVIII ст. на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] адзначаўся шляхецкі род Талковічаў<ref>Анішчанка Я. Шляхецкія ваколіцы ўсходнебеларускіх губерняў 1783—1785 і 1798—1799 // Годнасьць. № 1 (3), 1997. С. 28.</ref>. Парэцкія-Талькі і Талькі-Грынцэвічы — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/t/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Т], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Талькі (Talko) гербу [[Дуброва (герб)|Дуброва]] — літоўскі шляхецкі род з [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага ваяводзтва]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 254.</ref>. Талкевічы-Кліманскія — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/k/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на К], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Талька (Talko) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Віленскі павет (ВКЛ)|гістарычнай Віленшчыне]] існуе вёска [[Талейкі]], на [[Гарадзенскі павет|гістарычнай Гарадзеншчыне]] — [[Талькі]], на [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]] — [[Талька (вёска)|Талька]], на [[Слонімскі павет|гістарычнай Слонімшчыне]] — [[Талькаўшчына]], на [[Ваўкавыскі павет|гістарычнай Ваўкавышчыне]] — [[Талькаўцы]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам к}} {{Імёны з асновай тал}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] p46h9567z5bvuka2bvgu86evthf7yxo 0 276958 2696899 2693411 2026-10-16T05:43:03Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696899 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Талейкі |Лацінка = Talejki |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Талейкаў |Назва летувіскай мовай = Toleikiai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Віленскі павет|Віленскі]] |Раён = |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 43 |Шырата сэкундаў = 44.4 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 42 |Даўгата сэкундаў = 32.4 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Талейкі''' ({{мова-lt|Toleikiai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Стрэва|Стрэвы]]. Уваходзяць у склад Пастраўскага староства [[Электрэнскае самакіраваньне|Электрэнскага самакіраваньня]] [[Віленскі павет|Віленскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Талейка}} Таліка, Талека, Талейка, Тальке, Далека або Дальке (Taliko, Taleke<ref>Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln — Graz, 1967. S. 133—134, 280.</ref><ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1344.</ref>, Talleike<ref>[https://web.archive.org/web/20260921052247/https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Talke, Dalleke, Dahlke<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA145&dq=Dahlke+Telke+familiennamen&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiIlLfy9YeCAxWh_7sIHXJ4CHQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Dahlke%20Telke%20familiennamen&f=false S. 145].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="SEMSNO-1997-30">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. Іменная аснова [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. Адпаведнасьць літоўскіх імёнаў на -ейка (-іка) германскім імёнам з суфіксам -к- ([[Вілейка (імя)|Вілейка]] — Wilico, [[Мінейка (імя)|Мінейка]] — Minnico, [[Радыка|Радзейка]] — Radecke < Radacho і г. д.) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне [[Імёны ліцьвінаў|літоўскіх уласных імёнаў]]<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 161—162, 167.</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 3 чалавекі<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 320.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага павету (Летува)]] 96dao49pt5uknmhd2bitebemu4s9dri 0 287083 2696892 2642634 2026-10-16T02:56:11Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696892 wikitext text/x-wiki '''Супэрліга 2023—2024 гадоў''' — 88-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які праходзіў з 18 жніўня 2023 году па 19 траўня 2024 году. Чэмпіёнам стаў [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]], які тым самым здабыў свой чацьвёрты тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 14 клюбаў, зь якіх 12 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Супэрлігі 2 — «[[Пансэраікос Сэрэс|Пансэраікос]]» і «[[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Янікос Нікея|Янікос]]» і «[[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне=завершана |крыніца=[https://www.slgr.gr/en/scoreboard/22/126/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=PAOK, AEK, OLY, PAO, ARIS, LAM, AST, ATR, PNS, OFI, KIF, PNE, VOL, PAS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P1 |вынік6=P1 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P2 |вынік10=P2 |вынік11=P2 |вынік12=P2 |вынік13=P2 |вынік14=P2 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =17|нічыі_AEK =8 |паразы_AEK =1 |мз_AEK =60|мп_AEK =25<!-- АЕК Атэны --> |перамогі_PAO =17|нічыі_PAO =5 |паразы_PAO =4 |мз_PAO =62|мп_PAO =21<!-- Панатынаікос --> |перамогі_OLY =18|нічыі_OLY =3 |паразы_OLY =5 |мз_OLY =58|мп_OLY =24<!-- Алімпіякос --> |перамогі_KIF =4 |нічыі_KIF =9 |паразы_KIF =13|мз_KIF =31|мп_KIF =56<!-- Кіфісія --> |перамогі_ARIS=12|нічыі_ARIS=6 |паразы_ARIS=8 |мз_ARIS=39|мп_ARIS=29<!-- Арыс --> |перамогі_AST =9 |нічыі_AST =4 |паразы_AST =13|мз_AST =36|мп_AST =46<!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR =6 |нічыі_ATR =10|паразы_ATR =10|мз_ATR =29|мп_ATR =44<!-- Атромітас --> |перамогі_LAM =9 |нічыі_LAM =7 |паразы_LAM =10|мз_LAM =35|мп_LAM =44<!-- Лямія --> |перамогі_OFI =5 |нічыі_OFI =10|паразы_OFI =11|мз_OFI =26|мп_OFI =44<!-- ОФІ --> |перамогі_PNE =4 |нічыі_PNE =8 |паразы_PNE =14|мз_PNE =26|мп_PNE =46<!-- Панэталікос --> |перамогі_PNS =6 |нічыі_PNS =9 |паразы_PNS =11|мз_PNS =28|мп_PNS =45<!-- Пансэраікос --> |перамогі_PAOK=19|нічыі_PAOK=3 |паразы_PAOK=4 |мз_PAOK=66|мп_PAOK=21<!-- ПАОК --> |перамогі_PAS =3 |нічыі_PAS =9 |паразы_PAS =14|мз_PAS =25|мп_PAS =48<!-- ПАС Яніна --> |перамогі_VOL =4 |нічыі_VOL =7 |паразы_VOL =15|мз_VOL =24|мп_VOL =52<!-- Воляс --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_P1=green1 |тэкст_P1=[[#Чэмпіёнская група|Чэмпіёнская група]] |колер_P2=red1 |тэкст_P2=[[#Група на паніжэньне|Група на паніжэньне]] }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/22/126/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, ARIS, AST, ATR, VOL, KIF, LAM, OFI, PAO, PNS, PNE, PAOK, PAS | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіф]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Псэ]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_PAS = [[ПАС Яніна|ПАС]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] |матч_AEK_ARIS = 1–0 |матч_AEK_KIF = 3–0 |матч_AEK_AST = 4–2 |матч_AEK_ATR = 2–1 |матч_AEK_LAM = 3–0 |матч_AEK_OFI = 3–0 |матч_AEK_OLY = 1–1 |матч_AEK_PAO = 2–2 |матч_AEK_PNE = 3–0 |матч_AEK_PNS = 1–1 |матч_AEK_PAOK = 2–0 |матч_AEK_PAS = 4–2 |матч_AEK_VOL = 3–0 |матч_KIF_AEK = 1–1 |матч_KIF_ARIS = 0–1 |матч_KIF_AST = 1–3 |матч_KIF_ATR = 2–1 |матч_KIF_LAM = 1–1 |матч_KIF_OFI = 0–0 |матч_KIF_OLY = 2–3 |матч_KIF_PAO = 0–1 |матч_KIF_PNE = 2–2 |матч_KIF_PNS = 4–4 |матч_KIF_PAOK = 0–6 |матч_KIF_PAS = 4–2 |матч_KIF_VOL = 3–0 |матч_KIF_VOL_заўвага= Матч скончыўся зь лікам 0:0, аднак пазьней «Волясу» прысудзілі тэхнічную паразу 0:3. |матч_ARIS_AEK = 3–3 |матч_ARIS_KIF = 1–1 |матч_ARIS_AST = 3–2 |матч_ARIS_ATR = 1–3 |матч_ARIS_LAM = 2–2 |матч_ARIS_OFI = 1–0 |матч_ARIS_OLY = 1–2 |матч_ARIS_PAO = 2–0 |матч_ARIS_PNE = 3–0 |матч_ARIS_PNS = 1–0 |матч_ARIS_PAOK = 2–1 |матч_ARIS_PAS = 2–0 |матч_ARIS_VOL = 2–0 |матч_AST_AEK = 0–3 |матч_AST_KIF = 3–3 |матч_AST_ARIS = 3–2 |матч_AST_ATR = 3–1 |матч_AST_LAM = 0–1 |матч_AST_OFI = 3–0 |матч_AST_OLY = 0–2 |матч_AST_PAO = 1–4 |матч_AST_PNE = 2–2 |матч_AST_PNS = 1–0 |матч_AST_PAOK = 1–4 |матч_AST_PAS = 2–2 |матч_AST_VOL = 1–0 |матч_ATR_AEK = 0–5 |матч_ATR_KIF = 3–0 |матч_ATR_ARIS = 0–2 |матч_ATR_AST = 0–0 |матч_ATR_LAM = 3–1 |матч_ATR_OFI = 1–1 |матч_ATR_OLY = 0–0 |матч_ATR_PAO = 3–2 |матч_ATR_PNE = 3–2 |матч_ATR_PNS = 1–1 |матч_ATR_PAOK = 0–2 |матч_ATR_PAS = 1–1 |матч_ATR_VOL = 1–1 |матч_LAM_AEK = 1–3 |матч_LAM_KIF = 4–1 |матч_LAM_ARIS = 1–0 |матч_LAM_AST = 2–1 |матч_LAM_ATR = 3–3 |матч_LAM_OFI = 2–2 |матч_LAM_OLY = 1–0 |матч_LAM_PAO = 1–2 |матч_LAM_PNE = 1–0 |матч_LAM_PNS = 0–2 |матч_LAM_PAOK = 0–2 |матч_LAM_PAS = 2–1 |матч_LAM_VOL = 1–2 |матч_OFI_AEK = 2–0 |матч_OFI_KIF = 1–2 |матч_OFI_ARIS = 3–2 |матч_OFI_AST = 0–2 |матч_OFI_ATR = 1–1 |матч_OFI_LAM = 1–1 |матч_OFI_OLY = 0–2 |матч_OFI_PAO = 2–2 |матч_OFI_PNE = 1–0 |матч_OFI_PNS = 4–0 |матч_OFI_PAOK = 1–0 |матч_OFI_PAS = 1–1 |матч_OFI_VOL = 1–1 |матч_OLY_AEK = 1–2 |матч_OLY_KIF = 4–0 |матч_OLY_ARIS = 4–1 |матч_OLY_AST = 2–1 |матч_OLY_ATR = 4–0 |матч_OLY_LAM = 4–0 |матч_OLY_OFI = 4-0 |матч_OLY_PAO = 0–3 |матч_OLY_PAO_заўвага = Матч спынілі на 51-й хвіліне пры ліку 1:1 з-за траўмы гульца «Панатынаікосу» ад узарванай пэтарды. Суд прысудзіў «Алімпіякосу» тэхнічную паразу 0:3. |матч_OLY_PNE = 3–1 |матч_OLY_PNS = 2–0 |матч_OLY_PAOK = 2–4 |матч_OLY_PAS = 3–1 |матч_OLY_VOL = 3–0 |матч_PAO_AEK = 1–2 |матч_PAO_KIF = 1–1 |матч_PAO_ARIS = 2–0 |матч_PAO_AST = 2–0 |матч_PAO_ATR = 5–0 |матч_PAO_LAM = 2–2 |матч_PAO_OFI = 4–0 |матч_PAO_OLY = 2–0 |матч_PAO_PNE = 2–1 |матч_PAO_PNS = 5–0 |матч_PAO_PAOK = 2–2 |матч_PAO_PAS = 2–0 |матч_PAO_VOL = 3–0 |матч_PNE_AEK = 2–2 |матч_PNE_KIF = 3–0 |матч_PNE_ARIS = 0–4 |матч_PNE_AST = 0–1 |матч_PNE_ATR = 1–0 |матч_PNE_LAM = 1–2 |матч_PNE_OFI = 1–1 |матч_PNE_OLY = 1–2 |матч_PNE_PAO = 0–5 |матч_PNE_PNS = 3–2 |матч_PNE_PAOK = 1–3 |матч_PNE_PAS = 0–0 |матч_PNE_VOL = 2–0 |матч_PNS_AEK = 2–2 |матч_PNS_KIF = 1–1 |матч_PNS_ARIS = 1–1 |матч_PNS_AST = 2–1 |матч_PNS_ATR = 0–0 |матч_PNS_LAM = 2–0 |матч_PNS_OFI = 2–1 |матч_PNS_OLY = 0–1 |матч_PNS_PAO = 0–3 |матч_PNS_PNE = 1–1 |матч_PNS_PAOK = 0–2 |матч_PNS_PAS = 3–2 |матч_PNS_VOL = 2–2 |матч_PAOK_AEK = 1–1 |матч_PAOK_KIF = 2–1 |матч_PAOK_ARIS = 0–0 |матч_PAOK_AST = 3–0 |матч_PAOK_ATR = 2–0 |матч_PAOK_LAM = 3–0 |матч_PAOK_OFI = 4–0 |матч_PAOK_OLY = 1–4 |матч_PAOK_PAO = 2–1 |матч_PAOK_PNE = 2–1 |матч_PAOK_PNS = 5–0 |матч_PAOK_PAS = 4–0 |матч_PAOK_VOL = 3–0 |матч_PAS_AEK = 0–1 |матч_PAS_KIF = 3–0 |матч_PAS_ARIS = 0–0 |матч_PAS_AST = 2–1 |матч_PAS_ATR = 1–1 |матч_PAS_LAM = 1–4 |матч_PAS_OFI = 2–2 |матч_PAS_OLY = 0–3 |матч_PAS_PAO = 0–1 |матч_PAS_PNE = 0–0 |матч_PAS_PNS = 0–2 |матч_PAS_PAOK = 1–3 |матч_PAS_VOL = 1–1 |матч_VOL_AEK = 2–3 |матч_VOL_KIF = 2–1 |матч_VOL_ARIS = 0–2 |матч_VOL_AST = 1–2 |матч_VOL_ATR = 1–2 |матч_VOL_LAM = 2–2 |матч_VOL_OFI = 3–1 |матч_VOL_OLY = 2–2 |матч_VOL_PAO = 0–3 |матч_VOL_PNE = 1–1 |матч_VOL_PNS = 1–0 |матч_VOL_PAOK = 1–5 |матч_VOL_PAS = 1-2 }} == Чэмпіёнская група == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне=завершана |крыніца=[https://www.slgr.gr/en/scoreboard/22/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=PAOK, AEK, OLY, PAO, ARIS, LAM <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL2Q |вынік2=ECL2Q |вынік3=ELLS |вынік4=EL2Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =23|нічыі_AEK =9 |паразы_AEK =4 |мз_AEK =80|мп_AEK =35<!-- АЕК Атэны --> |перамогі_PAOK=25|нічыі_PAOK=5 |паразы_PAOK=6 |мз_PAOK=87|мп_PAOK=34<!-- ПАОК --> |перамогі_PAO =22|нічыі_PAO =6 |паразы_PAO =8 |мз_PAO =82|мп_PAO =37<!-- Панатынаікос --> |перамогі_OLY =23|нічыі_OLY =5 |паразы_OLY =8 |мз_OLY =78|мп_OLY =36<!-- Алімпіякос --> |перамогі_ARIS=16|нічыі_ARIS=7 |паразы_ARIS=13|мз_ARIS=51|мп_ARIS=44<!-- Арыс --> |перамогі_LAM =9 |нічыі_LAM =8 |паразы_LAM =19|мз_LAM =43|мп_LAM =79<!-- Лямія --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CL2Q=green1 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2024—2025 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2024—2025 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2024—2025 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1|тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2024—2025 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |заўвага_вынікі_EL2Q = «Панатынаікос» кваліфікаваўся ў другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы як пераможца [[Кубак Грэцыі па футболе 2023—2024 гадоў|Кубка Грэцыі]]. |заўвага_вынікі_ELLS = «Алімпіякос» кваліфікаваўся ў лігавы этап Лігі Эўропы як пераможца [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў|Лігі канфэрэнцыяў]]. <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | матч_AEK_ARIS = 2-0 | матч_AEK_LAM = 3–0 | матч_AEK_OLY = 1–0 | матч_AEK_PAO = 3-0 | матч_AEK_PAOK = 2-2 | матч_ARIS_AEK = 1-2 | матч_ARIS_LAM = 3–1 | матч_ARIS_OLY = 1-1 | матч_ARIS_PAO = 0–2 | матч_ARIS_PAOK = 1–2 | матч_OLY_AEK = 2-0 | матч_OLY_ARIS = 3–0 | матч_OLY_LAM = 4-1 | матч_OLY_PAO = 1–3 | матч_OLY_PAOK = 2-1 | матч_PAO_AEK = 2–1 | матч_PAO_ARIS = 0–1 | матч_PAO_LAM = 3-1 | матч_PAO_OLY = 2–2 | матч_PAO_PAOK = 2–3 | матч_PAOK_AEK = 3–2 | матч_PAOK_ARIS = 0–1 | матч_PAOK_LAM = 3–1 | матч_PAOK_OLY = 2-0 | матч_PAOK_PAO = 4-1 | матч_LAM_AEK = 0–4 | матч_LAM_ARIS = 2-4 | матч_LAM_OLY = 1–5 | матч_LAM_PAO = 0-5 | матч_LAM_PAOK = 1–1 }} == Група на паніжэньне == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне=завершана |крыніца=[https://www.slgr.gr/en/scoreboard/22/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=7 |каманда7=PNS |каманда8=AST |каманда9=PNE |каманда10=OFI |каманда11=ATR |каманда12=VOL |каманда13=KIF |каманда14=PAS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік13=REL |вынік14=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AST =11|нічыі_AST =5 |паразы_AST =17|мз_AST =40|мп_AST =55<!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR =7 |нічыі_ATR =13|паразы_ATR =13|мз_ATR =36|мп_ATR =53<!-- Атромітас --> |перамогі_KIF =6 |нічыі_KIF =10|паразы_KIF =17|мз_KIF =38|мп_KIF =68<!-- Кіфісія --> |перамогі_OFI =7 |нічыі_OFI =14|паразы_OFI =12|мз_OFI =36|мп_OFI =50<!-- ОФІ --> |перамогі_PNE =9 |нічыі_PNE =9 |паразы_PNE =15|мз_PNE =36|мп_PNE =49<!-- Панэталікос --> |перамогі_PNS =9 |нічыі_PNS =11|паразы_PNS =13|мз_PNS =37|мп_PNS =53<!-- Пансэраікос --> |перамогі_PAS =4 |нічыі_PAS =11|паразы_PAS =18|мз_PAS =33|мп_PAS =62<!-- ПАС Яніна --> |перамогі_VOL =8 |нічыі_VOL =9 |паразы_VOL =16|мз_VOL =36|мп_VOL =58<!-- Воляс --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=R |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Супэрлігу 2 }} === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/22/141/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AST, ATR, VOL, KIF, OFI, PNS, PNE, PAS | скарачэньне_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіф]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Псэ]] | скарачэньне_PAS = [[ПАС Яніна|ПАС]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] |матч_AST_ATR = null |матч_AST_KIF = 1–2 |матч_AST_OFI = 1-1 |матч_AST_PNE = 0-2 |матч_AST_PNS = null |матч_AST_PAS = null |матч_AST_VOL = 0–2 |матч_ATR_AST = 0-1 |матч_ATR_KIF = 1-2 |матч_ATR_OFI = null |матч_ATR_PNE = null |матч_ATR_PNS = 1–1 |матч_ATR_PAS = 3–2 |матч_ATR_VOL = null |матч_KIF_AST = null |матч_KIF_ATR = null |матч_KIF_OFI = 0–0 |матч_KIF_PNE = 0-1 |матч_KIF_PNS = null |матч_KIF_PAS = 2-3 |матч_KIF_VOL = null |матч_OFI_AST = null |матч_OFI_ATR = 0-0 |матч_OFI_KIF = null |матч_OFI_PNE = 1-2 |матч_OFI_PNS = null |матч_OFI_PAS = 4–0 |матч_OFI_VOL = 2-1 |матч_PNE_AST = null |матч_PNE_ATR = 1-0 |матч_PNE_KIF = null |матч_PNE_OFI = null |матч_PNE_PNS = 3–0 |матч_PNE_PAS = null |матч_PNE_VOL = 0–1 |матч_PNS_AST = 2-0 |матч_PNS_ATR = null |матч_PNS_KIF = 2-0 |матч_PNS_OFI = 2-2 |матч_PNS_PNE = null |матч_PNS_PAS = 2-1 |матч_PNS_VOL = null |матч_PAS_AST = 0-1 |матч_PAS_ATR = null |матч_PAS_KIF = null |матч_PAS_OFI = null |матч_PAS_PNE = 1-1 |матч_PAS_PNS = null |матч_PAS_VOL = 1-1 |матч_VOL_AST = null |матч_VOL_ATR = 2-2 |матч_VOL_KIF = 4-1 |матч_VOL_OFI = null |матч_VOL_PNE = null |матч_VOL_PNS = 1-0 |матч_VOL_PAS = null }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2023—2024 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2023 год у футболе]] [[Катэгорыя:2024 год у футболе]] e59xvjfg6mgydmbsztq19ck3vvg1b8z 0 290626 2696912 2694368 2026-10-16T08:28:34Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696912 wikitext text/x-wiki {{Хакеіст |Імя = Уладзіслаў Калячонак |Клюб = [[Ютыка Комэтс]] |Выступаў = {{Просты сьпіс| * [[Лёндан Найтс]] * [[Флінт Файрбэрдс]] * [[Дынама Менск (хакейны клюб)|Дынама]] * [[Сырак’юз Кранч]] * [[Тусан Роўдранэрз]] * [[Арызона Каётыз]] * [[Юта Солт-Лэйк-Сіці|Юта]] * [[Пітсбург Пінгвінз]] * [[Тэхас Старз Сыдар-Парк|Тэхас Старз]] * [[Далас Старз]] * [[Бостан Бруінз]] }} |Пачатак кар’еры = 2020 |Драфт НХЛ = 52 |Год драфту = 2019 |Клюб драфту = [[Флорыда Пантэрз]] }} '''Уладзісла́ў Калячонак''' ({{Н}} 26 траўня 2001 году) — беларускі хакеіст, абаронца клюбу «[[Ютыка Комэтс]]» з [[Амэрыканская хакейная ліга|Амэрыканскай хакейнай лігі]]. У 2019 годзе быў абраны на [[драфт НХЛ|драфце НХЛ]] клюбам «[[Флорыда Пантэрз]]» у другім раўндзе пад агульным 52-м нумарам. == Кар’ера == Пачынаў кар’еру ў Найвышэйшай лізе айчыннага першынства. У 2018 годзе быў задрафтаваны клюбам «[[Лёндан Найтс]]» з [[Хакейная ліга Антарыё|хакейнай лігі Антарыё]]<ref>[https://chl.ca/ohl/meet-the-ohls-2018-chl-import-draft-picks/ «Meet the OHL’s 2018 CHL Import Draft Picks»]. Canadian Hockey League.</ref>. Згуляўшы за гэты клюб толькі адзіны матч, абаронца прыяднаўся да клюбу «[[Флінт Файрбэрдс]]» з той жа лігі<ref>[https://web.archive.org/web/20220630010701/https://flintfirebirds.com/article/vladislav-kolyachonok «Firebirds claim Belarus native Vladislav Kolyachonok off waivers»]. Flint Firebirds.</ref>. Калячонак быў абраны клюбам «[[Флорыда Пантэрз]]» у другім раўндзе драфту НХЛ пад агульным 52-м нумарам. 13 верасьня 2019 году ён склаў з клюбам трохгадовае працоўнае пагадненьне пачаткоўца<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211307/https://www.nhl.com/panthers/news/florida-panthers-agree-to-terms-with-defenseman-vladislav-kolyachonok-on-a-three-year-entry-level-contract/c-309113414 «Florida Panthers agree to terms with Vladislav Kolyachonok»]. NHL.</ref>. Пандэмія адклала пачатак [[НХЛ 2020—2021 гадоў|сэзону 2020—2021 гадоў]], у выніку чаго Калячонак пастанавіў сабе вярнуцца на радзіму, дзе пэўны час гуляў у складзе сталічнага «[[Дынама Менск (хакейны клюб)|Дынама]]»<ref>[https://hcdinamo.by/news/sobytiya/dostignuta-dogovorennost-o-podpisanii-kontrakta-s-vladislavom-kolyachonkom/ «Достигнута договоренность о подписании контракта с Владиславом Колячонком»]. ХК «Дынама».</ref>. Пасьля далучыўся да клюбу «[[Сырак’юз Кранч]]» з [[Амэрыканская хакейная ліга|Амэрыканскай хакейнай лігі]] (АХЛ), дзе на заканчэньні сэзону зарабіў дзьве галявыя перадачы ў дзесяці гульнях<ref name="stralman">[https://web.archive.org/web/20220122111452/https://www.nhl.com/coyotes/news/coyotes-acquire-stralman-kolyachonok-2024-second-round-draft-choice/c-325818926 «Coyotes acquire Stralman, Kolyachonok and draft pick»]. NHL.</ref>. [[Файл:Vladislav Kolyachonok - December 2024.jpg|значак|зьлева|Абаронца ў складзе «[[Юта Мамат|Юты]]» ў 2024 годзе.]] 26 ліпеня 2021 году хакеіст быў абменены клюбам у «[[Арызона Каётыз|Арызону Каётыз]]» на [[Антон Строльман|Антона Строльмана]] і выбарам у другім раўндзе драфту 2024 году і ў сёмым раўндзе 2023 году<ref name="stralman"/>. У наступным сэзоне 2021—2022 гадоў Калячонак спачатку спаборнічаў у фарм-клюбе «[[Тусан Роўдранэрз]]» з АХЛ. Стаўшы трэцім у камандзе паводле колькасьці заробленых пунктаў на пачатку розыгрышу, абаронца атрымаў сваё першае запрашэньне ў НХЛ 11 студзеня 2022 году<ref>[https://web.archive.org/web/20220122111457/https://www.nhl.com/coyotes/news/coyotes-recall-soderstrom-kolyachonok-and-prosvetov-from-tucson-roadrunners-to-taxi-squad/c-329670952 «Coyotes recall Soderstrom, Kolyachonok and Prosvetov»]. NHL.</ref>. На наступны дзень ён дэбютаваў у лізе у пераможным матчы супраць «[[Таронта Мэйпл Ліфс]]»<ref>[https://www.espn.com/nhl/recap/_/gameId/401349783 «Dzingel, Vejmelka lift Coyotes past Maple Leafs»]. ESPN.</ref>. Першым голам адзначыўся ў матчы супраць «Калгары Флэймз»<ref>[https://vernonmatters.ca/2022/03/25/gaudreau-notches-three-points-flames-hand-struggling-coyotes-4-2-loss/ «Gaudreau notches three points, Flames hand struggling Coyotes 4-2 loss»]. Vernon Matters.</ref>. У сэзоне 2022—2023 гадоў амаль не гуляў у складзе «Арызону», усё яшчэ баронячы колеры толькі «Тусан Роўдранэрз». [[НХЛ 2023—2024 гадоў|Сэзон 2023—2024 гадоў]] зноў пачаў у тусанскім клюбе, але 6 лістапада «Арызона» адклікала яго пасьля траўмы свайго абаронцы [[Юўса Вялімякі]]<ref>[https://www.cbssports.com/fantasy/hockey/news/coyotes-vladislav-kolyachonok-summoned-by-arizona-511374/ «Coyotes’ Vladislav Kolyachonok: Summoned by Arizona»]. CBS Sports.</ref>. У складзе клюбу зьявіўся толькі адзін раз, 25 лістапада, у матчы супраць «[[Вэгас Голдэн Найтс]]». Аднак падчас гульні ён атрымаў пашкоджаньне<ref>[https://www.espn.com/nhl/recap/_/gameId/401559543 «Connor Ingram makes 34 saves for 2nd NHL shutout, Coyotes beat Golden Knights 2-0»]. ESPN.</ref>. Акрыяўшы, вярнуўся ў Тусан, але ў красавіку 2024 году зноў быў выкліканы да «Арызоны», каб замяніць траўмаванага [[Максімілян Шубэр|Максіміляна Шубэра]]. 10 красавіка адзначыўся голам у браму «[[Ванкувэр Кэнакс]]»<ref>[https://new.cbssports.com/fantasy/hockey/news/coyotes-vladislav-kolyachonok-earns-two-points-after-recall/ «Coyotes’ Vladislav Kolyachonok: Earns two points after recall»] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. CBS Sports.</ref>. Неўзабаве па заканчэньні рэгулярнага сэзону 2023—2024 гадоў «Каётыз» прыпыніў сваё існаваньне, а з улікам таго, што франшыза пераехала ў [[Солт-Лэйк-Сіці]], Калячонак далучыўся да навастворанай «[[Юта Солт-Лэйк-Сіці|Юты]]»<ref>[https://www.azcentral.com/story/sports/nhl/coyotes/2024/04/17/coyotes-fans-create-unique-atmosphere-in-last-game-at-mullett-arena/73253893007/ «Coyotes give fans a win in final Arizona game, fans show plenty of love»]. The Arizona Republic.</ref>. У чэрвені ён склаў кантракт з клюбам на два гады ды згуляў у пачатковым матчы каманды ў НХЛ<ref>[https://thehockeynews.com/nhl/utah/game-day/utah-hc-unveils-2024-2025-opening-night-roster «Utah HC Unveils 2024-2025 Opening Night Roster»]. The Hockey News.</ref>. 9 лютага 2025 году прыяднаўся да «[[Пітсбург Пінгвінз]]»<ref>[https://www.post-gazette.com/sports/penguins/2025/02/09/penguins-claim-vladislav-kolyachonok-off-waivers-jesse-puljujarvi/stories/202502090122 «Penguins claim defenseman Vladislav Kolyachonok off waivers; Jesse Puljujarvi goes unclaimed»]. Pittsburgh Post-Gazette.</ref>. Па заканчэньні сэзону 10 ліпеня 2025 году Калячонак быў абменены ў «Далас Старз» на Мэта Дамбу і выбар у другім раўндзе драфту 2028 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nhl.com/news/matt-dumba-pick-traded-to-pittsburgh-by-dallas-for-vladislav-kolyachonok|загаловак=Dumba, 2028 draft pick traded to Penguins by Stars|выдавецтва=NHL.com|дата публікацыі=07.2025}}</ref>. У выніку гулец быў накіраваны ў даччыны клюб «[[Тэхас Старз Сыдар-Парк|Тэхас Старз]]». Празь некалькі месяцаў, 15 сьнежня 2025 году, Калячонак быў адлічаны з «Старз»<ref>{{спасылка|аўтар=Kuehl, Tyler|спасылка=https://www.dailyfaceoff.com/news/chicago-blackhawks-laurent-brossoit-detroit-red-wings-jonatan-berggren-dallas-stars-vladislav-kolyachonok-nhl-waivers-ahl|загаловак=Three NHL players placed on waivers for Dec. 15|выдавецтва=Daily Faceoff|дата публікацыі=15.12.2025|дата доступу=16.12.2025}}</ref>, а ўжо на наступны дзень яго забраў клюб «[[Бостан Бруінз]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nhl.com/bruins/news/bruins-claim-vladislav-kolyachonok-place-jonathan-aspirot-on-ir|загаловак=Bruins Claim Vladislav Kolyachonok; Place Jonathan Aspirot on IR|выдавецтва=Boston Bruins|дата публікацыі=16.12.2025|дата доступу=16.12.2025}}</ref>. Пасьля ўсяго двух гульняў за новы клюб абаронца зноў быў адклічаны 20 студзеня 2026 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nhl.com/bruins/news/bruins-place-vladislav-kolyachonok-on-waivers|загаловак=Bruins Place Vladislav Kolyachonok On Waivers|выдавецтва=Boston Bruins|дата публікацыі=20.01.2026|дата доступу=20.01.2026}}</ref>, і на наступны дзень яго паўторна набыў «Далас Старз»<ref>{{спасылка|аўтар=Assimakopoulos, Lia|спасылка=https://www.dallasnews.com/sports/stars/2026/01/21/stars-reclaim-defenseman-vladislav-kolyachonok-off-waivers-one-month-after-move-to-bruins/|загаловак=Stars reclaim defenseman Vladislav Kolyachonok off waivers one month after move to Bruins|выдавецтва=Dallas Morning News|дата публікацыі=21.01.2026|дата доступу=21.01.2026}}</ref>. Як абмежаваны свабодны агент, Калячонак не атрымаў кваліфікацыйнай прапановы ад «Старз», таму апынуўся на рынку свабодных агентаў. 1 ліпеня 2026 году хакеіст падпісаў аднагадовы кантракт на зь «[[Нью-Джэрзі Дэвілз]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nhl.com/devils/news/kolyachonok-signing-release-7-1-26|загаловак=Devils sign Vladislav Kolyachonok|выдавецтва=New Jersey Devils|дата публікацыі=01.07.2026|дата доступу=01.07.2026}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Eliteprospects}} * {{NHL}} * {{Hockeydb}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Калячонак, Уладзіслаў}} [[Катэгорыя:Беларускія хакеісты]] [[Катэгорыя:Хакеісты зборнай Беларусі]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лёндан Найтс»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Флінт Файрбэрдс»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Дынама» Менск]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сырак’юз Кранч»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Тусан Роўдранэрз»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Арызона Каётыз»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Юта Мамат»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Пітсбург Пінгвінз»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Тэхас Старз» Сыдар-Парк]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Далас Старз»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бостан Бруінз»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ютыка Комэтс»]] cm8w36ytini4dstjy4ca8ozvtd2ujkz 0 292951 2696891 2642562 2026-10-16T02:56:10Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696891 wikitext text/x-wiki '''Супэрліга 2022—2023 гадоў''' — 87-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які праходзіў з 19 жніўня 2022 году па 14 траўня 2023 году. Чэмпіёнам стаў [[АЕК Атэны|АЕК]], які тым самым здабыў свой 13-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 14 клюбаў, зь якіх 13 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а «[[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]]» прасунуўся з Супэрлігі 2, замяніўшы «[[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/21/111/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=PAO |каманда2=AEK |каманда3=OLY |каманда4=PAOK |каманда5=ARIS |каманда6=VOL |каманда7=PNE |каманда8=ATR |каманда9=OFI |каманда10=AST |каманда11=PAS |каманда12=ION |каманда13=LAM |каманда14=LEV <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P1 |вынік6=P1 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P2 |вынік10=P2 |вынік11=P2 |вынік12=P2 |вынік13=P2 |вынік14=P2 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =19|нічыі_AEK =2 |паразы_AEK =5 |мз_AEK =51|мп_AEK =14<!-- АЕК Атэны --> |перамогі_ARIS=12|нічыі_ARIS=4 |паразы_ARIS=10|мз_ARIS=38|мп_ARIS=24<!-- Арыс --> |перамогі_AST =4 |нічыі_AST =13|паразы_AST =9 |мз_AST =19|мп_AST =30<!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR =7 |нічыі_ATR =8 |паразы_ATR =11|мз_ATR =25|мп_ATR =29<!-- Атромітас --> |перамогі_ION =4 |нічыі_ION =6 |паразы_ION =16|мз_ION =16|мп_ION =42<!-- Янікос --> |перамогі_LAM =2 |нічыі_LAM =11|паразы_LAM =13|мз_LAM =13|мп_LAM =45<!-- Лямія --> |перамогі_LEV =3 |нічыі_LEV =8 |паразы_LEV =15|мз_LEV =14|мп_LEV =38<!-- Левадыякос --> |перамогі_OFI =6 |нічыі_OFI =8 |паразы_OFI =12|мз_OFI =23|мп_OFI =34<!-- ОФІ --> |перамогі_OLY =16|нічыі_OLY =8 |паразы_OLY =2 |мз_OLY =53|мп_OLY =14<!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAO =19|нічыі_PAO =4 |паразы_PAO =3 |мз_PAO =38|мп_PAO =12<!-- Панатынаікос --> |перамогі_PNE =7 |нічыі_PNE =8 |паразы_PNE =11|мз_PNE =26|мп_PNE =38<!-- Панэталікос --> |перамогі_PAOK=15|нічыі_PAOK=9 |паразы_PAOK=2 |мз_PAOK=43|мп_PAOK=15<!-- ПАОК --> |перамогі_PAS =4 |нічыі_PAS =11|паразы_PAS =11|мз_PAS =24|мп_PAS =41<!-- ПАС Яніна --> |перамогі_VOL =11|нічыі_VOL =6 |паразы_VOL =9 |мз_VOL =31|мп_VOL =38<!-- Воляс --> <!--Заўвагі пры роўных пунктах.--> |заўвага_пункты_ATR= Пункты ў гульнях паміж сабою: «Панэталікос» — 4, «Атромітас» — 1 |заўвага_пункты_PNE=ATR |заўвага_пункты_LAM= Пункты ў гульнях паміж сабою: «Лямія» — 4, «Левадыякос» — 1 |заўвага_пункты_LEV=LAM <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_ION = [[Янікос Нікея|Янікос]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_P1=green1 |тэкст_P1=[[#Чэмпіёнская група|Чэмпіёнская група]] |колер_P2=red1 |тэкст_P2=[[#Група на паніжэньне|Група на паніжэньне]] }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/21/111/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, ARIS, AST, ATR, VOL, LEV, LAM, OFI, PAO, PNE, PAOK, PAS, ION | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_ION = [[Янікос Нікея|Яні]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_PAS = [[ПАС Яніна|ПАС]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_ION = [[Янікос Нікея|Янікос]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] | матч_AEK_ARIS = 3–0 | матч_AEK_AST = 2–0 | матч_AEK_ATR = 1–0 | матч_AEK_ION = 4–1 | матч_AEK_LAM = 3–0 | матч_AEK_LEV = 3–0 | матч_AEK_OFI = 3–0 | матч_AEK_OLY = 1–3 | матч_AEK_PAO = 1–0 | матч_AEK_PNE = 4–1 | матч_AEK_PAOK = 2–0 | матч_AEK_PAS = 2–0 | матч_AEK_VOL = 0–1 | матч_ARIS_AEK = 0–2 | матч_ARIS_AST = 3–0 | матч_ARIS_ATR = 2–1 | матч_ARIS_ION = 2–1 | матч_ARIS_LAM = 5–0 | матч_ARIS_LEV = 3–0 | матч_ARIS_OFI = 1–1 | матч_ARIS_OLY = 2–1 | матч_ARIS_PAO = 1–2 | матч_ARIS_PNE = 1–0 | матч_ARIS_PAOK = 0–0 | матч_ARIS_PAS = 3–1 | матч_ARIS_VOL = 3–0 | матч_AST_AEK = 1–1 | матч_AST_ARIS = 0–2 | матч_AST_ATR = 1–1 | матч_AST_ION = 1–0 | матч_AST_LAM = 3–0 | матч_AST_LEV = 0–0 | матч_AST_OFI = 2–0 | матч_AST_OLY = 0–0 | матч_AST_PAO = 1–0 | матч_AST_PNE = 0–0 | матч_AST_PAOK = 2–2 | матч_AST_PAS = 1–1 | матч_AST_VOL = 0–0 | матч_ATR_AEK = 0–1 | матч_ATR_ARIS = 0–0 | матч_ATR_AST = 2–0 | матч_ATR_ION = 2–0 | матч_ATR_LEV = 1–0 | матч_ATR_LAM = 0–0 | матч_ATR_OFI = 3–1 | матч_ATR_OLY = 1–1 | матч_ATR_PAO = 0–2 | матч_ATR_PNE = 1–1 | матч_ATR_PAOK = 1–1 | матч_ATR_PAS = 2–1 | матч_ATR_VOL = 0–2 | матч_ION_AEK = 1–2 | матч_ION_ARIS = 1–0 | матч_ION_AST = 1–0 | матч_ION_ATR = 1–4 | матч_ION_LEV = 0–0 | матч_ION_LAM = 1–1 | матч_ION_OFI = 0–2 | матч_ION_OLY = 0–2 | матч_ION_PAO = 1–1 | матч_ION_PNE = 1–1 | матч_ION_PAOK = 0–3 | матч_ION_PAS = 2–2 | матч_ION_VOL = 0–1 | матч_LAM_AEK = 0–3 | матч_LAM_ARIS = 2–1 | матч_LAM_AST = 0–0 | матч_LAM_ATR = 1–1 | матч_LAM_ION = 0–2 | матч_LAM_LEV = 1–0 | матч_LAM_OFI = 1–4 | матч_LAM_OLY = 0–3 | матч_LAM_PAO = 0–2 | матч_LAM_PNE = 1–3 | матч_LAM_PAOK = 0–3 | матч_LAM_PAS = 1–1 | матч_LAM_VOL = 2–2 | матч_LEV_AEK = 0–2 | матч_LEV_ARIS = 1–1 | матч_LEV_AST = 1–1 | матч_LEV_ATR = 2–1 | матч_LEV_ION = 1–0 | матч_LEV_LAM = 0–0 | матч_LEV_OFI = 2–0 | матч_LEV_OLY = 0–1 | матч_LEV_PAO = 0–1 | матч_LEV_PNE = 0–0 | матч_LEV_PAOK = 1–1 | матч_LEV_PAS = 1–3 | матч_LEV_VOL = 0–3 | матч_OFI_AEK = 0–3 | матч_OFI_ARIS = 0–3 | матч_OFI_AST = 1–0 | матч_OFI_ATR = 0–1 | матч_OFI_ION = 0–2 | матч_OFI_LAM = 0–0 | матч_OFI_LEV = 2–1 | матч_OFI_OLY = 1–2 | матч_OFI_PAO = 0–2 | матч_OFI_PNE = 1–2 | матч_OFI_PAOK = 1–1 | матч_OFI_PAS = 0–0 | матч_OFI_VOL = 0–0 | матч_OLY_AEK = 0–0 | матч_OLY_ARIS = 1–0 | матч_OLY_AST = 5–0 | матч_OLY_ATR = 2–0 | матч_OLY_ION = 3–1 | матч_OLY_LAM = 2–0 | матч_OLY_LEV = 6–0 | матч_OLY_OFI = 2–1 | матч_OLY_PAO = 0–0 | матч_OLY_PNE = 6–1 | матч_OLY_PAOK = 1–2 | матч_OLY_PAS = 2–0 | матч_OLY_VOL = 1–1 | матч_PAO_AEK = 2–1 | матч_PAO_ARIS = 1–0 | матч_PAO_AST = 1–0 | матч_PAO_ATR = 2–0 | матч_PAO_ION = 1–0 | матч_PAO_LAM = 2–0 | матч_PAO_LEV = 1–0 | матч_PAO_OFI = 1–1 | матч_PAO_OLY = 1–1 | матч_PAO_PNE = 2–0 | матч_PAO_PAOK = 0–3 | матч_PAO_PAS = 3–0 | матч_PAO_VOL = 2–0 | матч_PNE_AEK = 0–2 | матч_PNE_AST = 0–0 | матч_PNE_ARIS = 3–1 | матч_PNE_ATR = 2–0 | матч_PNE_ION = 1–0 | матч_PNE_LAM = 1–1 | матч_PNE_LEV = 0–0 | матч_PNE_OFI = 0–4 | матч_PNE_OLY = 0–2 | матч_PNE_PAO = 0–1 | матч_PNE_PAOK = 0–2 | матч_PNE_PAS = 1–1 | матч_PNE_VOL = 2–3 | матч_PAOK_AEK = 2–0 | матч_PAOK_ARIS = 1–0 | матч_PAOK_AST = 2–2 | матч_PAOK_ATR = 2–1 | матч_PAOK_ION = 6–0 | матч_PAOK_LAM = 1–0 | матч_PAOK_LEV = 3–2 | матч_PAOK_OFI = 0–0 | матч_PAOK_OLY = 0–0 | матч_PAOK_PAO = 1–2 | матч_PAOK_PNE = 1–0 | матч_PAOK_PAS = 2–0 | матч_PAOK_VOL = 3–0 | матч_PAS_AEK = 2–1 | матч_PAS_ARIS = 0–4 | матч_PAS_AST = 2–1 | матч_PAS_ATR = 1–1 | матч_PAS_ION = 0–0 | матч_PAS_LAM = 1–1 | матч_PAS_LEV = 2–1 | матч_PAS_OFI = 2–2 | матч_PAS_OLY = 2–2 | матч_PAS_PAO = 0–1 | матч_PAS_PNE = 1–4 | матч_PAS_PAOK = 0–0 | матч_PAS_VOL = 0–1 | матч_VOL_AEK = 0–4 | матч_VOL_ARIS = 2–0 | матч_VOL_AST = 3–3 | матч_VOL_ATR = 2–1 | матч_VOL_ION = 2–0 | матч_VOL_LAM = 1–1 | матч_VOL_LEV = 2–1 | матч_VOL_OFI = 0–1 | матч_VOL_OLY = 0–4 | матч_VOL_PAO = 1–5 | матч_VOL_PNE = 2–3 | матч_VOL_PAOK = 0–1 | матч_VOL_PAS = 2–1 }} == Чэмпіёнская група == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/21/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=AEK |каманда2=PAO |каманда3=OLY |каманда4=PAOK |каманда5=ARIS |каманда6=VOL <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL3Q |вынік2=CL2Q |вынік3=EL3Q |вынік4=ECL2Q |вынік5=ECL2Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =26|нічыі_AEK =5 |паразы_AEK =5 |мз_AEK =69|мп_AEK =17<!-- АЕК Атэны --> |перамогі_PAO =23|нічыі_PAO =9 |паразы_PAO =4 |мз_PAO =47|мп_PAO =16<!-- Панатынаікос --> |перамогі_OLY =21|нічыі_OLY =10|паразы_OLY =5 |мз_OLY =70|мп_OLY =24<!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAOK=19|нічыі_PAOK=10|паразы_PAOK=7 |мз_PAOK=57|мп_PAOK=32<!-- ПАОК --> |перамогі_ARIS=15|нічыі_ARIS=6 |паразы_ARIS=15|мз_ARIS=55|мп_ARIS=41<!-- Арыс --> |перамогі_VOL =11|нічыі_VOL =7 |паразы_VOL =18|мз_VOL =35|мп_VOL =66<!-- Воляс --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CL3Q=green1 |тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2023—2024 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL2Q=green2 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2023—2024 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL3Q=blue1 |тэкст_EL3Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2023—2024 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1|тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | матч_AEK_ARIS = 3–1 | матч_AEK_OLY = 0–0 | матч_AEK_PAO = 0–0 | матч_AEK_PAOK = 4–0 | матч_AEK_VOL = 4–0 | матч_ARIS_AEK = 1–2 | матч_ARIS_OLY = 2–1 | матч_ARIS_PAO = 0–1 | матч_ARIS_PAOK = 1–2 | матч_ARIS_VOL = 4–2 | матч_OLY_AEK = 1–3 | матч_OLY_ARIS = 2–2 | матч_OLY_PAO = 1–0 | матч_OLY_PAOK = 3–1 | матч_OLY_VOL = 5–0 | матч_PAO_AEK = 0–0 | матч_PAO_ARIS = 1–1 | матч_PAO_OLY = 2–0 | матч_PAO_PAOK = 1–1 | матч_PAO_VOL = 0-0 | матч_PAOK_AEK = 0–1 | матч_PAOK_ARIS =3–2 | матч_PAOK_OLY = 0–1 | матч_PAOK_PAO = 1–2 | матч_PAOK_VOL = 4-2 | матч_VOL_AEK = 0–1 | матч_VOL_ARIS = 0–3 | матч_VOL_OLY = 0–3 | матч_VOL_PAO = 0–2 | матч_VOL_PAOK = 0–2 }} == Група на паніжэньне == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/21/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=7 |каманда7=OFI |каманда8=ATR |каманда9=PAS |каманда10=AST |каманда11=PNE |каманда12=LAM |каманда13=ION |каманда14=LEV <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік13=REL |вынік14=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AST =5 |нічыі_AST =16|паразы_AST =12|мз_AST =23|мп_AST =36<!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR =9 |нічыі_ATR =11|паразы_ATR =13|мз_ATR =34|мп_ATR =36<!-- Атромітас --> |перамогі_ION =6 |нічыі_ION =9 |паразы_ION =18|мз_ION =24|мп_ION =51<!-- Янікос --> |перамогі_LAM =5 |нічыі_LAM =14|паразы_LAM =14|мз_LAM =23|мп_LAM =53<!-- Лямія --> |перамогі_LEV =4 |нічыі_LEV =14|паразы_LEV =15|мз_LEV =25|мп_LEV =48<!-- Левадыякос --> |перамогі_OFI =10|нічыі_OFI =11|паразы_OFI =12|мз_OFI =37|мп_OFI =41<!-- ОФІ --> |перамогі_PNE =7 |нічыі_PNE =9 |паразы_PNE =17|мз_PNE =32|мп_PNE =53<!-- Панэталікос --> |перамогі_PAS =7 |нічыі_PAS =13|паразы_PAS =13|мз_PAS =33|мп_PAS =50<!-- ПАС Яніна --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_ION = [[Янікос Нікея|Янікос]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=R |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Супэрлігу 2 }} === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/21/122/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AST, ATR, LEV, LAM, OFI, PNE, PAS, ION | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_ION = [[Янікос Нікея|Яні]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PAS = [[ПАС Яніна|ПАС]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_ION = [[Янікос Нікея|Янікос]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | матч_AST_ATR = 1–1 | матч_AST_ION = null | матч_AST_LAM = 0–0 | матч_AST_LEV = 0–1 | матч_AST_OFI = null | матч_AST_PNE = 2–1 | матч_AST_PAS = null | матч_ATR_AST = null | матч_ATR_ION = 2–0 | матч_ATR_LEV = null | матч_ATR_LAM = null | матч_ATR_OFI = 2–3 | матч_ATR_PNE = 2–0 | матч_ATR_PAS = 1–1 | матч_ION_AST = 1–0 | матч_ION_ATR = null | матч_ION_LEV = null | матч_ION_LAM = 2–2 | матч_ION_OFI = null | матч_ION_PNE = null | матч_ION_PAS = 0–1 | матч_LAM_AST = null | матч_LAM_ATR = 1–0 | матч_LAM_ION = null | матч_LAM_LEV = 1–1 | матч_LAM_OFI = null | матч_LAM_PNE = null | матч_LAM_PAS = 2–0 | матч_LEV_AST = null | матч_LEV_ATR = 1–1 | матч_LEV_ION = 2–2 | матч_LEV_LAM = null | матч_LEV_OFI = null | матч_LEV_PNE = null | матч_LEV_PAS = 3–3 | матч_OFI_AST = 1–1 | матч_OFI_ATR = null | матч_OFI_ION = 2–2 | матч_OFI_LAM = 4–1 | матч_OFI_LEV = 1–1 | матч_OFI_PNE = null | матч_OFI_PAS = null | матч_PNE_AST = null | матч_PNE_ATR = null | матч_PNE_ION = 0–1 | матч_PNE_LAM = 1–3 | матч_PNE_LEV = 2–2 | матч_PNE_OFI = 0-2 | матч_PNE_PAS = null | матч_PAS_AST = 1–0 | матч_PAS_ATR = null | матч_PAS_ION = null | матч_PAS_LAM = null | матч_PAS_LEV = null | матч_PAS_OFI = 0–1 | матч_PAS_PNE = 3–2 }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2022—2023 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2022 год у футболе]] [[Катэгорыя:2023 год у футболе]] cdpkiaxdd4elvdzymg691a3bii4c4z2 0 292971 2696890 2642490 2026-10-16T02:56:09Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696890 wikitext text/x-wiki '''Супэрліга 2021—2022 гадоў''' — 86-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які праходзіў з 11 верасьня 2021 году па 17 траўня 2022 году. Чэмпіёнам стаў «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]», які тым самым здабыў свой 47-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 14 клюбаў, зь якіх 13 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а «[[Янікос Нікея|Янікос]]» прасунуўся з Супэрлігі 2, замяніўшы [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]]. == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/20/103/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=OLY |каманда2=PAOK |каманда3=AEK |каманда4=ARIS |каманда5=PAO |каманда6=PAS |каманда7=OFI |каманда8=AST |каманда9=PNE |каманда10=VOL |каманда11=ION |каманда12=ATR |каманда13=LAM |каманда14=APS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P1 |вынік6=P1 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P2 |вынік10=P2 |вынік11=P2 |вынік12=P2 |вынік13=P2 |вынік14=P2 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =14|нічыі_AEK = 4|паразы_AEK = 8|мз_AEK =42|мп_AEK =28 <!-- АЕК Атэны --> |перамогі_APS = 2|нічыі_APS = 7|паразы_APS =17|мз_APS = 9|мп_APS =47 <!-- Апалён Сьмірніс --> |перамогі_ARIS=13|нічыі_ARIS= 6|паразы_ARIS= 7|мз_ARIS=28|мп_ARIS=21 <!-- Арыс --> |перамогі_AST =10|нічыі_AST = 5|паразы_AST =11|мз_AST =27|мп_AST =29 <!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR = 6|нічыі_ATR = 5|паразы_ATR =15|мз_ATR =27|мп_ATR =47 <!-- Атромітас --> |перамогі_ION = 6|нічыі_ION = 8|паразы_ION =12|мз_ION =26|мп_ION =34 <!-- Янікос --> |перамогі_LAM = 4|нічыі_LAM = 6|паразы_LAM =16|мз_LAM =19|мп_LAM =37 <!-- Лямія --> |перамогі_OFI = 9|нічыі_OFI =10|паразы_OFI = 7|мз_OFI =33|мп_OFI =32 <!-- ОФІ --> |перамогі_OLY =20|нічыі_OLY = 5|паразы_OLY = 1|мз_OLY =47|мп_OLY =14 <!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAO =13|нічыі_PAO = 3|паразы_PAO =10|мз_PAO =41|мп_PAO =21 <!-- Панатынаікос --> |перамогі_PNE = 9|нічыі_PNE = 5|паразы_PNE =12|мз_PNE =27|мп_PNE =39 <!-- Панэталікос --> |перамогі_PAOK=16|нічыі_PAOK= 5|паразы_PAOK= 5|мз_PAOK=50|мп_PAOK=24 <!-- ПАОК --> |перамогі_PAS =11|нічыі_PAS = 7|паразы_PAS = 8|мз_PAS =28|мп_PAS =24 <!-- ПАС Яніна --> |перамогі_VOL = 8|нічыі_VOL = 6|паразы_VOL =12|мз_VOL =35|мп_VOL =42 <!-- Воляс --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_ION = [[Янікос Нікея|Янікос]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_P1=green1 |тэкст_P1=[[#Чэмпіёнская група|Чэмпіёнская група]] |колер_P2=red1 |тэкст_P2=[[#Група на паніжэньне|Група на паніжэньне]] }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/20/103/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, APS, ARIS, AST, ATR, VOL, LAM, OFI, PAO, PNE, PAOK, PAS, ION | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апа]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_ION = [[Янікос Нікея|Яні]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_PAS = [[ПАС Яніна|ПАС]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_ION = [[Янікос Нікея|Янікос]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] | матч_AEK_APS = 3–0 | матч_AEK_ARIS = 2–1 | матч_AEK_AST = 2–1 | матч_AEK_ATR = 3–0 | матч_AEK_ION = 3–0 | матч_AEK_LAM = 1–0 | матч_AEK_OFI = 1–2 | матч_AEK_OLY = 2–3 | матч_AEK_PAO = 1–0 | матч_AEK_PNE = 1–2 | матч_AEK_PAOK = 1–1 | матч_AEK_PAS = 2–0 | матч_AEK_VOL = 1–2 | матч_APS_AEK = 2–2 | матч_APS_ARIS = 0–0 | матч_APS_AST = 0–1 | матч_APS_ATR = 0–2 | матч_APS_ION = 0–0 | матч_APS_LAM = 0–0 | матч_APS_OFI = 0–3 | матч_APS_OLY = 0–0 | матч_APS_PAO = 0–3 | матч_APS_PNE = 0–0 | матч_APS_PAOK = 0–2 | матч_APS_PAS = 1–0 | матч_APS_VOL = 1–3 | матч_ARIS_AEK = 2–1 | матч_ARIS_APS = 0–0 | матч_ARIS_AST = 1–0 | матч_ARIS_ATR = 3–0 | матч_ARIS_ION = 1–0 | матч_ARIS_LAM = 0–0 | матч_ARIS_OFI = 0–0 | матч_ARIS_OLY = 2–1 | матч_ARIS_PAO = 1–0 | матч_ARIS_PNE = 5–1 | матч_ARIS_PAOK = 0–0 | матч_ARIS_PAS = 0–5 | матч_ARIS_VOL = 0–2 | матч_AST_AEK = 0–0 | матч_AST_APS = 1–0 | матч_AST_ARIS = 0–2 | матч_AST_ATR = 6–2 | матч_AST_ION = 2–3 | матч_AST_LAM = 0–1 | матч_AST_OFI = 1–0 | матч_AST_OLY = 0–2 | матч_AST_PAO = 2–1 | матч_AST_PNE = 1–0 | матч_AST_PAOK = 0–1 | матч_AST_PAS = 2–0 | матч_AST_VOL = 1–0 | матч_ATR_AEK = 0–2 | матч_ATR_APS = 4–1 | матч_ATR_ARIS = 1–3 | матч_ATR_AST = 2–0 | матч_ATR_ION = 0–2 | матч_ATR_LAM = 3–1 | матч_ATR_OFI = 2–2 | матч_ATR_OLY = 0–3 | матч_ATR_PAO = 0–2 | матч_ATR_PNE = 1–2 | матч_ATR_PAOK = 2–0 | матч_ATR_PAS = 1–1 | матч_ATR_VOL = 2–1 | матч_ION_AEK = 0–1 | матч_ION_APS = 4–0 | матч_ION_ARIS = 1–0 | матч_ION_AST = 1–1 | матч_ION_ATR = 2–1 | матч_ION_LAM = 1–2 | матч_ION_OFI = 0–0 | матч_ION_OLY = 0–3 | матч_ION_PAO = 0–1 | матч_ION_PNE = 1–2 | матч_ION_PAOK = 3–2 | матч_ION_PAS = 0–0 | матч_ION_VOL = 1–1 | матч_LAM_AEK = 0–2 | матч_LAM_APS = 1–2 | матч_LAM_ARIS = 0–1 | матч_LAM_AST = 0–2 | матч_LAM_ATR = 2–2 | матч_LAM_ION = 2–1 | матч_LAM_OFI = 2–1 | матч_LAM_OLY = 1–2 | матч_LAM_PAO = 1–3 | матч_LAM_PNE = 2–2 | матч_LAM_PAOK = 0–2 | матч_LAM_PAS = 0–1 | матч_LAM_VOL = 2–2 | матч_OFI_AEK = 3–3 | матч_OFI_APS = 2–0 | матч_OFI_ARIS = 1–1 | матч_OFI_AST = 0–0 | матч_OFI_ATR = 2–0 | матч_OFI_ION = 2–1 | матч_OFI_LAM = 0–0 | матч_OFI_OLY = 1–3 | матч_OFI_PAO = 3–2 | матч_OFI_PNE = 2–4 | матч_OFI_PAOK = 1–3 | матч_OFI_PAS = 1–1 | матч_OFI_VOL = 2–1 | матч_OLY_AEK = 1–0 | матч_OLY_APS = 4–1 | матч_OLY_ARIS = 1–0 | матч_OLY_AST = 5–1 | матч_OLY_ATR = 0–0 | матч_OLY_ION = 1–0 | матч_OLY_LAM = 1–0 | матч_OLY_OFI = 2–0 | матч_OLY_PAO = 0–0 | матч_OLY_PNE = 3–1 | матч_OLY_PAOK = 2–1 | матч_OLY_PAS = 2–0 | матч_OLY_VOL = 2–1 | матч_PAO_AEK = 3–0 | матч_PAO_APS = 4–0 | матч_PAO_ARIS = 2–0 | матч_PAO_AST = 0–1 | матч_PAO_ATR = 2–0 | матч_PAO_ION = 4–1 | матч_PAO_LAM = 2–0 | матч_PAO_OFI = 0–0 | матч_PAO_OLY = 0–0 | матч_PAO_PNE = 2–0 | матч_PAO_PAOK = 1–3 | матч_PAO_PAS = 2–0 | матч_PAO_VOL = 5–1 | матч_PNE_AEK = 1–3 | матч_PNE_APS = 1–0 | матч_PNE_AST = 0–0 | матч_PNE_ARIS = 0–2 | матч_PNE_ATR = 2–1 | матч_PNE_ION = 2–2 | матч_PNE_LAM = 1–0 | матч_PNE_OFI = 1–2 | матч_PNE_OLY = 1–2 | матч_PNE_PAO = 1–0 | матч_PNE_PAOK = 1–2 | матч_PNE_PAS = 0–1 | матч_PNE_VOL = 0–0 | матч_PAOK_AEK = 2–0 | матч_PAOK_APS = 4–1 | матч_PAOK_ARIS = 0–1 | матч_PAOK_AST = 3–2 | матч_PAOK_ATR = 1–0 | матч_PAOK_ION = 1–1 | матч_PAOK_LAM = 2–1 | матч_PAOK_OFI = 3–0 | матч_PAOK_OLY = 1–1 | матч_PAOK_PAO = 2–1 | матч_PAOK_PNE = 2–0 | матч_PAOK_PAS = 0–1 | матч_PAOK_VOL = 4–4 | матч_PAS_AEK = 1–2 | матч_PAS_APS = 2–0 | матч_PAS_ARIS = 2–0 | матч_PAS_AST = 1–1 | матч_PAS_ATR = 1–1 | матч_PAS_ION = 1–0 | матч_PAS_LAM = 1–0 | матч_PAS_OFI = 1–1 | матч_PAS_OLY = 1–2 | матч_PAS_PAO = 1–0 | матч_PAS_PNE = 3–0 | матч_PAS_PAOK = 0–4 | матч_PAS_VOL = 3–2 | матч_VOL_AEK = 1–3 | матч_VOL_APS = 1–0 | матч_VOL_ARIS = 1–2 | матч_VOL_AST = 2–1 | матч_VOL_ATR = 3–0 | матч_VOL_ION = 1–1 | матч_VOL_LAM = 2–1 | матч_VOL_OFI = 0–2 | матч_VOL_OLY = 0–1 | матч_VOL_PAO = 3–1 | матч_VOL_PNE = 1–2 | матч_VOL_PAOK = 0–4 | матч_VOL_PAS = 0–0 }} == Чэмпіёнская група == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/20/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=OLY |каманда2=PAOK |каманда3=ARIS |каманда4=PNA |каманда5=AEK |каманда6=PAS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL2Q |вынік2=ECL2Q |вынік3=ECL2Q |вынік4=ECL3Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_OLY =25 |нічыі_OLY =8 |паразы_OLY =3 |мз_OLY =62 |мп_OLY =26 <!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAOK=19 |нічыі_PAOK=7 |паразы_PAOK=10 |мз_PAOK=58 |мп_PAOK=33 <!-- ПАОК --> |перамогі_AEK =16 |нічыі_AEK =8 |паразы_AEK =12 |мз_AEK =56 |мп_AEK =42 <!-- АЕК Атэны --> |перамогі_ARIS=18 |нічыі_ARIS=8 |паразы_ARIS=10 |мз_ARIS=39 |мп_ARIS=28 <!-- Арыс --> |перамогі_PNA =18 |нічыі_PNA =7 |паразы_PNA =11 |мз_PNA =52 |мп_PNA =26 <!-- Панатынаікос --> |перамогі_PAS =12 |нічыі_PAS =10 |паразы_PAS =14 |мз_PAS =34 |мп_PAS =42 <!-- ПАС Яніна --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PNA = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CL2Q=green1 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2022—2023 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL3Q=yellow1|тэкст_ECL3Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2022—2023 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_ECL2Q=yellow2|тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2022—2023 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |заўвага_вынікі_ECL3Q = «Панатынаікос» кваліфікаваўся ў трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў як пераможца [[Кубак Грэцыі па футболе 2021—2022 гадоў|Кубка Грэцыі]]. <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_PNA = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_PAS = [[ПАС Яніна|ПАС]] | матч_AEK_ARIS = 1–2 | матч_AEK_OLY = 2–3 | матч_AEK_PNA = 0–0 | матч_AEK_PAOK = 0–1 | матч_AEK_PAS = 3–0 | матч_ARIS_AEK = 3–2 | матч_ARIS_OLY = 0–1 | матч_ARIS_PNA = 0–0 | матч_ARIS_PAOK = 1–0 | матч_ARIS_PAS = 0–0 | матч_OLY_AEK = 1–1 | матч_OLY_ARIS = 2–1 | матч_OLY_PNA = 1–2 | матч_OLY_PAOK = 1–1 | матч_OLY_PAS = 3–2 | матч_PNA_AEK = 1–1 | матч_PNA_ARIS = 1–0 | матч_PNA_OLY = 1–0 | матч_PNA_PAOK = 2–1 | матч_PNA_PAS = 4–0 | матч_PAOK_AEK = 1–1 | матч_PAOK_ARIS = 0–1 | матч_PAOK_OLY = 1–2 | матч_PAOK_PNA = 2–0 | матч_PAOK_PAS = 1–0 | матч_PAS_AEK = 2–3 | матч_PAS_ARIS = 0–3 | матч_PAS_OLY = 1–1 | матч_PAS_PNA = 0–0 | матч_PAS_PAOK = 1–0 }} == Група на паніжэньне == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/20/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=7 |каманда7=ION |каманда8=OFI |каманда9=AST |каманда10=VOL |каманда11=PNE |каманда12=ATR |каманда13=LAM |каманда14=APS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік13=RPO |вынік14=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_APS = 4|нічыі_APS =10|паразы_APS =19|мз_APS =16|мп_APS =57 <!-- Апалён Сьмірніс --> |перамогі_AST =11|нічыі_AST = 8|паразы_AST =14|мз_AST =33|мп_AST =37 <!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR = 8|нічыі_ATR = 9|паразы_ATR =16|мз_ATR =33|мп_ATR =52 <!-- Атромітас --> |перамогі_ION =12|нічыі_ION = 9|паразы_ION =12|мз_ION =44|мп_ION =42 <!-- Янікос --> |перамогі_LAM = 6|нічыі_LAM = 8|паразы_LAM =19|мз_LAM =24|мп_LAM =44 <!-- Лямія --> |перамогі_PNE =10|нічыі_PNE = 7|паразы_PNE =16|мз_PNE =32|мп_PNE =48 <!-- Панэталікос --> |перамогі_OFI =11|нічыі_OFI =11|паразы_OFI =11|мз_OFI =40|мп_OFI =45 <!-- ОФІ --> |перамогі_VOL =10|нічыі_VOL =10|паразы_VOL =13|мз_VOL =47|мп_VOL =48 <!-- Воляс --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_ION = [[Янікос Нікея|Янікос]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=R |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=[[#Пераходныя матчы|Пераходныя матчы]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Супэрлігу 2 }} === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/20/109/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= APS, AST, ATR, VOL, LAM, OFI, PNE, ION | скарачэньне_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апа]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_ION = [[Янікос Нікея|Яні]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_ION = [[Янікос Нікея|Янікос]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] | матч_APS_AST = null | матч_APS_ATR = null | матч_APS_ION = null | матч_APS_LAM = 0-0 | матч_APS_OFI = null | матч_APS_PNE = 1-0 | матч_APS_VOL = 1-1 | матч_AST_APS = 2-2 | матч_AST_ATR = 0-0 | матч_AST_ION = 2-3 | матч_AST_LAM = 0–2 | матч_AST_OFI = null | матч_AST_PNE = null | матч_AST_VOL = null | матч_ATR_APS = 1–0 | матч_ATR_AST = null | матч_ATR_ION = 0–1 | матч_ATR_LAM = null | матч_ATR_OFI = 1–1 | матч_ATR_PNE = null | матч_ATR_VOL = null | матч_ION_APS = 5–1 | матч_ION_AST = null | матч_ION_ATR = null | матч_ION_LAM = null | матч_ION_OFI = null | матч_ION_PNE = 3–1 | матч_ION_VOL = 2–2 | матч_LAM_APS = null | матч_LAM_AST = null | матч_LAM_ATR = 0–0 | матч_LAM_ION = 0–1 | матч_LAM_OFI = 1–2 | матч_LAM_PNE = null | матч_LAM_VOL = null | матч_OFI_APS = 1–2 | матч_OFI_AST = 1–0 | матч_OFI_ATR = null | матч_OFI_ION = 2–3 | матч_OFI_LAM = null | матч_OFI_PNE = 0–1 | матч_OFI_VOL = null | матч_PNE_APS = null | матч_PNE_AST = 0–0 | матч_PNE_ATR = 2–3 | матч_PNE_ION = null | матч_PNE_LAM = 1–2 | матч_PNE_OFI = null | матч_PNE_VOL = 0–0 | матч_VOL_APS = null | матч_VOL_AST = 0–2 | матч_VOL_ATR = 1–1 | матч_VOL_ION = null | матч_VOL_LAM = 3–0 | матч_VOL_OFI = 5–0 | матч_VOL_PNE = null }} == Пераходныя матчы == Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы паміж «[[Лямія (футбольны клюб)|Ляміяй]]», якая заняла 13-е месца ў Супэрлізе, і «[[Вэрыя (футбольны клюб)|Вэрыяй]]», якая заняла другое месца ў Супэрлізе 2. Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабыла «Лямія», і клюбы засталіся ў сваіх лігах. {{Справаздача пра матч |дата = 11 чэрвеня 2022 |час = 18:45 |стадыён = [[Вэрыя (стадыён)|Вэрыя]], [[Вэрыя]] |каманда1 = [[Вэрыя (футбольны клюб)|Вэрыя]] |лік = 1:2 |пратакол = [https://int.soccerway.com/matches/2022/06/11/greece/play-offs-12/veria-fc/lamia/3794884/ Справаздача] |каманда2 = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] |галы1 = [[Яніс Пасас|Пасас]], 78’ |галы2 = [[Дані Бэхарана|Бэхарана]], 7’<br/>[[Ёргас Манусас|Манусас]], 82’ |гледачы = |судзьдзя = Аліяр Агаеў (Азэрбайджан) |справаздача = |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2022 |час = 20:00 |стадыён = [[Муніцыпальны стадыён (Лямія)|Муніцыпальны стадыён]], [[Лямія]] |каманда1 = Лямія |лік = 1:1 |пратакол = [https://int.soccerway.com/matches/2022/06/18/greece/play-offs-12/lamia/veria-fc/3794885/ Справаздача] |каманда2 = Вэрыя |галы1 = [[Дані Бэхарана|Бэхарана]], 78’ |галы2 = [[Пэтрас Якумакіс|Якумакіс]], 28’ |гледачы = |судзьдзя = Тамаш Багнар (Вугоршчына) |справаздача = |смі = }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2021—2022 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2021 год у футболе]] [[Катэгорыя:2022 год у футболе]] 9rxpl8elvrs3hwzqj3ew0timjglcn2r 0 292975 2696889 2642363 2026-10-16T02:56:08Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696889 wikitext text/x-wiki '''Супэрліга 2020—2021 гадоў''' — 85-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які праходзіў з 11 верасьня 2020 году па 16 траўня 2021 году. Чэмпіёнам стаў «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]», які тым самым здабыў свой 46-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 14 клюбаў, зь якіх 12 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Супэрлігі 2 — [[ПАС Яніна|ПАС]] і «[[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]]» і «[[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/19/97/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=OLY |каманда2=ARIS |каманда3=AEK |каманда4=PAOK |каманда5=PAO |каманда6=AST |каманда7=VOL |каманда8=PAS |каманда9=APS |каманда10=ATR |каманда11=LAM |каманда12=PNE |каманда13=OFI |каманда14=AEL <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P1 |вынік6=P1 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P2 |вынік10=P2 |вынік11=P2 |вынік12=P2 |вынік13=P2 |вынік14=P2 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =14|нічыі_AEK =6 |паразы_AEK =6 |мз_AEK =41|мп_AEK =29<!-- АЕК Атэны --> |перамогі_AEL =3 |нічыі_AEL =7 |паразы_AEL =16|мз_AEL =18|мп_AEL =42<!-- АЭЛ Лярыса --> |перамогі_APS =8 |нічыі_APS =4 |паразы_APS =14|мз_APS =26|мп_APS =35<!-- Апалён Сьмірніс --> |перамогі_ARIS=15|нічыі_ARIS=6 |паразы_ARIS=5 |мз_ARIS=34|мп_ARIS=16<!-- Арыс --> |перамогі_AST =11|нічыі_AST =9 |паразы_AST =6 |мз_AST =27|мп_AST =25<!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR =6 |нічыі_ATR =10|паразы_ATR =10|мз_ATR =24|мп_ATR =35<!-- Атромітас --> |перамогі_LAM =5 |нічыі_LAM =8 |паразы_LAM =13|мз_LAM =14|мп_LAM =38<!-- Лямія --> |перамогі_OFI =5 |нічыі_OFI =4 |паразы_OFI =17|мз_OFI =22|мп_OFI =43<!-- ОФІ --> |перамогі_OLY =21|нічыі_OLY =4 |паразы_OLY =1 |мз_OLY =64|мп_OLY =13<!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAO =13|нічыі_PAO =6 |паразы_PAO =7 |мз_PAO =30|мп_PAO =19<!-- Панатынаікос --> |перамогі_PNE =4 |нічыі_PNE =8 |паразы_PNE =14|мз_PNE =13|мп_PNE =32<!-- Панэталікос --> |перамогі_PAOK=13|нічыі_PAOK=8 |паразы_PAOK=5 |мз_PAOK=49|мп_PAOK=26<!-- ПАОК --> |перамогі_PAS =8 |нічыі_PAS =7 |паразы_PAS =11|мз_PAS =23|мп_PAS =26<!-- ПАС Яніна --> |перамогі_VOL =8 |нічыі_VOL =9 |паразы_VOL =9 |мз_VOL =26|мп_VOL =32<!-- Воляс --> <!--Заўвагі пры роўных пунктах.--> |заўвага_пункты_APS= Пункты ў гульнях паміж сабою: «Апалён Сьмірніс» — 4, «Атромітас» — 1 |заўвага_пункты_ATR=APS <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы; 5) Прапушчаныя мячы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_P1=green1 |тэкст_P1=[[#Чэмпіёнская група|Чэмпіёнская група]] |колер_P2=red1 |тэкст_P2=[[#Група на паніжэньне|Група на паніжэньне]] }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/19/97/202126/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, APS, ARIS, AST, ATR, AEL, VOL, LAM, OFI, PAO, PNE, PAOK, PAS | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_AEL = [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] | скарачэньне_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апа]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_PAS = [[ПАС Яніна|ПАС]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] | матч_AEK_AEL = 4–1 | матч_AEK_APS = 2–0 | матч_AEK_ARIS = 0–2 | матч_AEK_AST = 2–2 | матч_AEK_ATR = 2–1 | матч_AEK_LAM = 3–0 | матч_AEK_OFI = 2–1 | матч_AEK_OLY = 1–1 | матч_AEK_PAO = 1–2 | матч_AEK_PNE = 1–0 | матч_AEK_PAOK = 1–1 | матч_AEK_PAS = 0–2 | матч_AEK_VOL = 2–2 | матч_AEL_AEK = 2–4 | матч_AEL_APS = 0–1 | матч_AEL_ARIS = 0–3 | матч_AEL_AST = 1–3 | матч_AEL_ATR = 0–0 | матч_AEL_LAM = 0–1 | матч_AEL_OFI = 0–1 | матч_AEL_OLY = 1–3 | матч_AEL_PAO = 1–1 | матч_AEL_PNE = 1–0 | матч_AEL_PAOK = 1–1 | матч_AEL_PAS = 0–0 | матч_AEL_VOL = 0–0 | матч_APS_AEK = 3–4 | матч_APS_AEL = 1–0 | матч_APS_ARIS = 0–1 | матч_APS_AST = 0–1 | матч_APS_ATR = 2–1 | матч_APS_LAM = 0–1 | матч_APS_OFI = 2–1 | матч_APS_OLY = 1–3 | матч_APS_PAO = 0–1 | матч_APS_PNE = 1–0 | матч_APS_PAOK = 1–3 | матч_APS_PAS = 1–2 | матч_APS_VOL = 3–3 | матч_ARIS_AEK = 0–1 | матч_ARIS_APS = 1–0 | матч_ARIS_AEL = 1–0 | матч_ARIS_AST = 1–0 | матч_ARIS_ATR = 3–0 | матч_ARIS_LAM = 3–1 | матч_ARIS_OFI = 1–0 | матч_ARIS_OLY = 1–2 | матч_ARIS_PAO = 0–1 | матч_ARIS_PNE = 0–0 | матч_ARIS_PAOK = 1–0 | матч_ARIS_PAS = 2–2 | матч_ARIS_VOL = 2–0 | матч_AST_AEK = 1–2 | матч_AST_AEL = 1–0 | матч_AST_APS = 0–0 | матч_AST_ARIS = 2–1 | матч_AST_ATR = 2–0 | матч_AST_LAM = 0–0 | матч_AST_OFI = 1–0 | матч_AST_OLY = 0–4 | матч_AST_PAO = 1–0 | матч_AST_PNE = 2–0 | матч_AST_PAOK = 2–1 | матч_AST_PAS = 0–1 | матч_AST_VOL = 1–1 | матч_ATR_AEK = 1–0 | матч_ATR_AEL = 1–1 | матч_ATR_APS = 2–2 | матч_ATR_ARIS = 2–2 | матч_ATR_AST = 1–1 | матч_ATR_LAM = 2–1 | матч_ATR_OFI = 0–0 | матч_ATR_OLY = 0–1 | матч_ATR_PAO = 2–3 | матч_ATR_PNE = 2–0 | матч_ATR_PAOK = 3–2 | матч_ATR_PAS = 0–2 | матч_ATR_VOL = 0–2 | матч_LAM_AEK = 0–1 | матч_LAM_AEL = 2–1 | матч_LAM_APS = 1–0 | матч_LAM_ARIS = 2–0 | матч_LAM_AST = 2–2 | матч_LAM_ATR = 0–0 | матч_LAM_OFI = 1–2 | матч_LAM_OLY = 0–6 | матч_LAM_PAO = 0–2 | матч_LAM_PNE = 0–0 | матч_LAM_PAOK = 0–2 | матч_LAM_PAS = 0–0 | матч_LAM_VOL = 1–2 | матч_OFI_AEK = 0–2 | матч_OFI_AEL = 2–3 | матч_OFI_APS = 0–2 | матч_OFI_ARIS = 0–3 | матч_OFI_AST = 0–1 | матч_OFI_ATR = 2–2 | матч_OFI_LAM = 2–0 | матч_OFI_OLY = 0–2 | матч_OFI_PAO = 2–2 | матч_OFI_PNE = 1–1 | матч_OFI_PAOK = 0–3 | матч_OFI_PAS = 2–1 | матч_OFI_VOL = 1–2 | матч_OLY_AEK = 3–0 | матч_OLY_AEL = 5–1 | матч_OLY_APS = 2–0 | матч_OLY_ARIS = 1–1 | матч_OLY_AST = 3–0 | матч_OLY_ATR = 4–0 | матч_OLY_LAM = 3–0 | матч_OLY_OFI = 3–0 | матч_OLY_PAO = 1–0 | матч_OLY_PNE = 2–0 | матч_OLY_PAOK = 3–0 | матч_OLY_PAS = 1–0 | матч_OLY_VOL = 4–1 | матч_PAO_AEK = 1–1 | матч_PAO_AEL = 2–0 | матч_PAO_APS = 1–0 | матч_PAO_ARIS = 0–1 | матч_PAO_AST = 0–0 | матч_PAO_ATR = 0–1 | матч_PAO_LAM = 0–0 | матч_PAO_OFI = 2–0 | матч_PAO_OLY = 2–1 | матч_PAO_PNE = 2–1 | матч_PAO_PAOK = 2–1 | матч_PAO_PAS = 2–0 | матч_PAO_VOL = 1–1 | матч_PNE_AEK = 0–2 | матч_PNE_AEL = 2–1 | матч_PNE_APS = 0–1 | матч_PNE_ARIS = 0–1 | матч_PNE_AST = 1–1 | матч_PNE_ATR = 1–1 | матч_PNE_LAM = 0–0 | матч_PNE_OFI = 2–1 | матч_PNE_OLY = 1–2 | матч_PNE_PAO = 1–0 | матч_PNE_PAOK = 1–3 | матч_PNE_PAS = 1–2 | матч_PNE_VOL = 1–0 | матч_PAOK_AEK = 2–2 | матч_PAOK_AEL = 1–0 | матч_PAOK_APS = 2–2 | матч_PAOK_ARIS = 2–2 | матч_PAOK_AST = 2–0 | матч_PAOK_ATR = 1–1 | матч_PAOK_LAM = 4–0 | матч_PAOK_OFI = 3–0 | матч_PAOK_OLY = 1–1 | матч_PAOK_PNE = 5–0 | матч_PAOK_PAO = 2–1 | матч_PAOK_PAS = 2–1 | матч_PAOK_VOL = 3–1 | матч_PAS_AEK = 0–1 | матч_PAS_AEL = 1–2 | матч_PAS_APS = 1–3 | матч_PAS_ARIS = 0–0 | матч_PAS_AST = 2–2 | матч_PAS_ATR = 0–1 | матч_PAS_LAM = 2–0 | матч_PAS_OFI = 1–0 | матч_PAS_OLY = 1–1 | матч_PAS_PAO = 1–0 | матч_PAS_PNE = 0–0 | матч_PAS_PAOK = 0–2 | матч_PAS_VOL = 0–1 | матч_VOL_AEK = 1–0 | матч_VOL_AEL = 1–1 | матч_VOL_APS = 2–0 | матч_VOL_ARIS = 0–1 | матч_VOL_AST = 0–1 | матч_VOL_ATR = 1–0 | матч_VOL_LAM = 1–1 | матч_VOL_OFI = 1–4 | матч_VOL_OLY = 1–2 | матч_VOL_PAO = 0–2 | матч_VOL_PNE = 0–0 | матч_VOL_PAOK = 0–0 | матч_VOL_PAS = 2–1 }} == Чэмпіёнская група == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/19/102/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=OLY |каманда2=PAOK |каманда3=ARIS |каманда4=AEK |каманда5=PAO |каманда6=AST <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL2Q |вынік2=ECL3Q |вынік3=ECL2Q |вынік4=ECL2Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =17|нічыі_AEK = 9|паразы_AEK =10|мз_AEK =53|мп_AEK =45<!-- АЕК Атэны --> |перамогі_ARIS=17|нічыі_ARIS=10|паразы_ARIS= 9|мз_ARIS=41|мп_ARIS=26<!-- Арыс --> |перамогі_AST =12|нічыі_AST =15|паразы_AST = 9|мз_AST =36|мп_AST =38<!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_OLY =28|нічыі_OLY = 6|паразы_OLY = 2|мз_OLY =82|мп_OLY =19<!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAOK=18|нічыі_PAOK=10|паразы_PAOK= 8|мз_PAOK=60|мп_PAOK=34<!-- ПАОК --> |перамогі_PAO =14|нічыі_PAO =11|паразы_PAO =11|мз_PAO =41|мп_PAO =34<!-- Панатынаікос --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CL2Q=green1 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2021—2022 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL3Q=yellow1|тэкст_ECL3Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2021—2022 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_ECL2Q=yellow2|тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2021—2022 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |заўвага_вынікі_ECL3Q = ПАОК кваліфікаваўся ў трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў як пераможца [[Кубак Грэцыі па футболе 2020—2021 гадоў|Кубка Грэцыі]]. <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | матч_AEK_ARIS = 0–0 | матч_AEK_AST = 3–1 | матч_AEK_OLY = 1–5 | матч_AEK_PAO = 1–1 | матч_AEK_PAOK = 1–2 | матч_ARIS_AEK = 1–3 | матч_ARIS_AST = 2–0 | матч_ARIS_OLY = 1–1 | матч_ARIS_PAO = 0–0 | матч_ARIS_PAOK = 0–1 | матч_AST_AEK = 1–1 | матч_AST_ARIS = 1–1 | матч_AST_OLY = 0–0 | матч_AST_PAO = 2–2 | матч_AST_PAOK = 1–1 | матч_OLY_AEK = 2–0 | матч_OLY_ARIS = 1–0 | матч_OLY_AST = 1–0 | матч_OLY_PAO = 3–1 | матч_OLY_PAOK = 1–0 | матч_PAO_AEK = 0–1 | матч_PAO_ARIS = 1–2 | матч_PAO_AST = 2–2 | матч_PAO_OLY = 1–4 | матч_PAO_PAOK = 3–0 | матч_PAOK_AEK = 3–1 | матч_PAOK_ARIS = 2–0 | матч_PAOK_AST = 0–1 | матч_PAOK_OLY = 2–0 | матч_PAOK_PAO = 0–0 }} == Група на паніжэньне == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/19/102/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=7 |каманда7=VOL |каманда8=ATR |каманда9=PAS |каманда10=LAM |каманда11=APS |каманда12=OFI |каманда13=PNE |каманда14=AEL <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік13=RPO |вынік14=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEL=6 |нічыі_AEL=9 |паразы_AEL=18|мз_AEL=25|мп_AEL=47<!-- АЭЛ Лярыса --> |перамогі_APS=9 |нічыі_APS=7 |паразы_APS=17|мз_APS=29|мп_APS=40<!-- Апалён Сьмірніс --> |перамогі_ATR=8 |нічыі_ATR=13|паразы_ATR=12|мз_ATR=30|мп_ATR=40<!-- Атромітас --> |перамогі_LAM=8 |нічыі_LAM=11|паразы_LAM=14|мз_LAM=21|мп_LAM=42<!-- Лямія --> |перамогі_OFI=8 |нічыі_OFI=8 |паразы_OFI=17|мз_OFI=30|мп_OFI=47<!-- ОФІ --> |перамогі_PAS=9 |нічыі_PAS=8 |паразы_PAS=16|мз_PAS=27|мп_PAS=36<!-- ПАС Яніна --> |перамогі_PNE=6 |нічыі_PNE=10|паразы_PNE=17|мз_PNE=20|мп_PNE=44<!-- Панэталікос --> |перамогі_VOL=10|нічыі_VOL=13|паразы_VOL=10|мз_VOL=34|мп_VOL=37<!-- Воляс --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=R |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=[[#Пераходныя матчы|Пераходныя матчы]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Супэрлігу 2 }} === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/19/102/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= APS, ATR, AEL, VOL, LAM, OFI, PAS, PNE | скарачэньне_AEL = [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] | скарачэньне_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апа]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_PAS = [[ПАС Яніна|ПАС]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] | матч_AEL_APS = null | матч_AEL_ATR = null | матч_AEL_LAM = null | матч_AEL_OFI = 0-1 | матч_AEL_PAS = 2-0 | матч_AEL_PNE = 1-1 | матч_AEL_VOL = null | матч_APS_AEL = 0-2 | матч_APS_ATR = null | матч_APS_LAM = 0-1 | матч_APS_OFI = 0–0 | матч_APS_PAS = null | матч_APS_PNE = null | матч_APS_VOL = 0–0 | матч_ATR_AEL = 0–1 | матч_ATR_APS = 1–1 | матч_ATR_LAM = 0–0 | матч_ATR_OFI = null | матч_ATR_PAS = null | матч_ATR_PNE = null | матч_ATR_VOL = 1–0 | матч_LAM_AEL = 0–0 | матч_LAM_APS = null | матч_LAM_ATR = null | матч_LAM_OFI = 0–2 | матч_LAM_PAS = null | матч_LAM_PNE = null | матч_LAM_VOL = 1–1 | матч_OFI_AEL = null | матч_OFI_APS = null | матч_OFI_ATR = 1–1 | матч_OFI_LAM = null | матч_OFI_PAS = 2–1 | матч_OFI_PNE = 2–2 | матч_OFI_VOL = null | матч_PAS_AEL = null | матч_PAS_APS = 0–2 | матч_PAS_ATR = 1–0 | матч_PAS_LAM = 1–2 | матч_PAS_OFI = null | матч_PAS_PNE = 0–1 | матч_PAS_VOL = null | матч_PNE_AEL = null | матч_PNE_APS = 1–0 | матч_PNE_ATR = 1–3 | матч_PNE_LAM = 0–3 | матч_PNE_OFI = null | матч_PNE_PAS = null | матч_PNE_VOL = null | матч_VOL_AEL = 3–1 | матч_VOL_APS = null | матч_VOL_ATR = null | матч_VOL_LAM = null | матч_VOL_OFI = 0–0 | матч_VOL_PAS = 1–1 | матч_VOL_PNE = 3–1 }} == Пераходныя матчы == Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы паміж «[[Панэталікос Агрыніён|Панэталікосам]]», які заняў 13-е месца ў Супэрлізе, і «[[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]]», які заняў другое месца ў Супэрлізе 2. Перамогу паводле правіла галоў на выезьдзе здабыў «Панэталікос», і клюбы засталіся ў сваіх лігах. {{Справаздача пра матч |дата = 26 траўня 2021 |час = 15:30 |стадыён = [[Ксанці Арэна]], [[Ксанці]] |каманда1 = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] |лік = 2:1 |пратакол = [https://int.soccerway.com/matches/2021/05/26/greece/play-offs-12/ao-xanthi/panaitolikos-agrinio/3509287/ Справаздача] |каманда2 = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] |галы1 = [[Патрык Эбэрт|Эбэрт]], 52’<br/>[[Бэка Мікелтадзэ|Мікелтадзэ]], 71’ |галы2 = [[Нікас Вэргас|Вэргас]], 6’ |гледачы = 0 |судзьдзя = Анастасіяс Сыдыропуляс |справаздача = |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 30 траўня 2021 |час = 19:30 |стадыён = [[Панэталікос (стадыён)|Панэталікос]], [[Агрыніён]] |каманда1 = Панэталікос |лік = 1:0 |пратакол = [https://int.soccerway.com/matches/2021/05/30/greece/play-offs-12/panaitolikos-agrinio/ao-xanthi/3509288/ Справаздача] |каманда2 = Ксанці |галы1 = [[Нікас Вэргас|Вэргас]], 83’ ([[пэнальці (футбол)|пэн.]]) |галы2 = |гледачы = 0 |судзьдзя = Эвангеляс Эвангелю |справаздача = |смі = }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2020—2021 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2020 год у футболе]] [[Катэгорыя:2021 год у футболе]] g2isjmlq7dh4mjyz3hi75mfqxas9dbh 0 293011 2696888 2642292 2026-10-16T02:56:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696888 wikitext text/x-wiki '''Супэрліга 2019—2020 гадоў''' — 84-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які пачаўся 24 жніўня 2019 году. У зьвязку з [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэміяй каранавірусу]] 13 сакавіка 2020 году розыгрыш спынілі. Турнір узнавіўся 6 чэрвеня 2020 году, спаборніцтва завяршылася 19 ліпеня 2020 году. Чэмпіёнам стаў «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]», які тым самым здабыў свой 45-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У параўнаньні з папярэднім сэзонам лік удзельнікаў паменшылі з 16 да 14. Сярод удзельнікаў 13 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а «[[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]]» прасунуўся з Футбольнай лігі, замяніўшы [[ПАС Яніна|ПАС]], «[[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]]» і «[[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/18/88/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=OLY |каманда2=PAOK |каманда3=AEK |каманда4=PAO |каманда5=OFI |каманда6=ARIS |каманда7=ATR |каманда8=AEL |каманда9=AST |каманда10=LAM |каманда11=VOL |каманда12=XAN |каманда13=PNE |каманда14=PGSS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P1 |вынік6=P1 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P2 |вынік10=P2 |вынік11=P2 |вынік12=P2 |вынік13=P2 |вынік14=P2 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =15|нічыі_AEK =6 |паразы_AEK =5 |мз_AEK =42|мп_AEK =22<!-- АЕК Атэны --> |перамогі_AEL =7 |нічыі_AEL =9 |паразы_AEL =10|мз_AEL =28|мп_AEL =33<!-- АЭЛ Лярыса --> |перамогі_ARIS=8 |нічыі_ARIS=10|паразы_ARIS=8 |мз_ARIS=38|мп_ARIS=32<!-- Арыс --> |перамогі_AST =8 |нічыі_AST =6 |паразы_AST =12|мз_AST =33|мп_AST =37<!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR =9 |нічыі_ATR =5 |паразы_ATR =12|мз_ATR =31|мп_ATR =36<!-- Атромітас --> |перамогі_LAM =5 |нічыі_LAM =12|паразы_LAM =9 |мз_LAM =19|мп_LAM =33<!-- Лямія --> |перамогі_OFI =10|нічыі_OFI =4 |паразы_OFI =12|мз_OFI =35|мп_OFI =35<!-- ОФІ --> |перамогі_OLY =20|нічыі_OLY =6 |паразы_OLY =0 |мз_OLY =53|мп_OLY =9 <!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAO =12|нічыі_PAO =8 |паразы_PAO =6 |мз_PAO =35|мп_PAO =23<!-- Панатынаікос --> |перамогі_PNE =3 |нічыі_PNE =8 |паразы_PNE =15|мз_PNE =20|мп_PNE =42<!-- Панэталікос --> |перамогі_PGSS=4 |нічыі_PGSS=5 |паразы_PGSS=17|мз_PGSS=16|мп_PGSS=45<!-- Паніёніяс --> |перамогі_PAOK=18|нічыі_PAOK=5 |паразы_PAOK=3 |мз_PAOK=50|мп_PAOK=23<!-- ПАОК --> |перамогі_VOL =7 |нічыі_VOL =6 |паразы_VOL =13|мз_VOL =23|мп_VOL =42<!-- Воляс --> |перамогі_XAN =8 |нічыі_XAN =6 |паразы_XAN =12|мз_XAN =21|мп_XAN =32<!-- Ксанці --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_PGSS=-6 |заўвага_PGSS=З «Паніёніясу» зьнялі 6 пунктаў з-за непраходжаньня ліцэнзаваньня. |карэкцыя_пунктаў_XAN=-12 |заўвага_XAN=З «Ксанці» зьнялі 12 пунктаў з-за сумеснага валоданьня з ПАОКам. <!--Заўвагі пры роўных пунктах.--> |заўвага_пункты_OFI= Пункты ў гульнях паміж сабою: ОФІ — 4, «Арыс» — 1 |заўвага_пункты_ARIS=OFI |заўвага_пункты_AST= Пункты ў гульнях паміж сабою: АЭЛ — 4, «Астэрас» — 1 |заўвага_пункты_AEL=AST |заўвага_пункты_VOL= Пры раўнавазе ў асабістых сустрэчах «Лямія» разьмешчана ў табліцы вышэй за «Воляс» паводле лепшай агульнай розьніцы мячоў. |заўвага_пункты_LAM=VOL <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] | назва_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы; 5) Прапушчаныя мячы; 6) Дадатковыя матчы. (Заўвага: толькі крытэр 6 ужываецца для вызначэньня чэмпіёна, удзельнікаў эўракубкаў і камандаў на паніжэньне). <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_P1=green1 |тэкст_P1=[[#Чэмпіёнская група|Чэмпіёнская група]] |колер_P2=red1 |тэкст_P2=[[#Група на паніжэньне|Група на паніжэньне]] }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/18/88/192026/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, ARIS, AST, ATR, AEL, VOL, XAN, LAM, OFI, PAO, PGSS, PNE, PAOK | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_AEL = [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Піё]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | скарачэньне_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Кса]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] | назва_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] | матч_AEK_AEL = 3–0 | матч_AEK_ARIS = 1–1 | матч_AEK_AST = 2–1 | матч_AEK_ATR = 3–2 | матч_AEK_LAM = 2–0 | матч_AEK_OFI = 3–0 | матч_AEK_OLY = 0–0 | матч_AEK_PAO = 1–0 | матч_AEK_PNE = 3–1 | матч_AEK_PGSS = 5–0 | матч_AEK_PAOK = 2–2 | матч_AEK_VOL = 3–2 | матч_AEK_XAN = 1–2 | матч_AEL_AEK = 0–0 | матч_AEL_ARIS = 0–0 | матч_AEL_AST = 3–0 | матч_AEL_ATR = 1–2 | матч_AEL_LAM = 0–3 | матч_AEL_OFI = 3–2 | матч_AEL_OLY = 0–1 | матч_AEL_PAO = 0–2 | матч_AEL_PNE = 2–2 | матч_AEL_PGSS = 2–0 | матч_AEL_PAOK = 1–2 | матч_AEL_VOL = 2–1 | матч_AEL_XAN = 3–0 | матч_ARIS_AEK = 0–1 | матч_ARIS_AEL = 2–3 | матч_ARIS_AST = 2–1 | матч_ARIS_ATR = 1–2 | матч_ARIS_LAM = 1–1 | матч_ARIS_OFI = 1–1 | матч_ARIS_OLY = 1–2 | матч_ARIS_PAO = 4–0 | матч_ARIS_PNE = 2–0 | матч_ARIS_PGSS = 2–0 | матч_ARIS_PAOK = 4–2 | матч_ARIS_VOL = 4–0 | матч_ARIS_XAN = 1–0 | матч_AST_AEK = 2–3 | матч_AST_AEL = 1–1 | матч_AST_ARIS = 1–1 | матч_AST_ATR = 2–1 | матч_AST_LAM = 4–1 | матч_AST_OFI = 2–0 | матч_AST_OLY = 0–5 | матч_AST_PAO = 1–1 | матч_AST_PNE = 2–1 | матч_AST_PGSS = 2–0 | матч_AST_PAOK = 1–2 | матч_AST_VOL = 0–0 | матч_AST_XAN = 5–0 | матч_ATR_AEK = 0–1 | матч_ATR_AEL = 1–1 | матч_ATR_ARIS = 2–2 | матч_ATR_AST = 2–1 | матч_ATR_LAM = 1–1 | матч_ATR_OFI = 2–1 | матч_ATR_OLY = 0–1 | матч_ATR_PAO = 0–1 | матч_ATR_PNE = 2–0 | матч_ATR_PGSS = 4–0 | матч_ATR_PAOK = 2–3 | матч_ATR_VOL = 0–0 | матч_ATR_XAN = 1–0 | матч_LAM_AEK = 0–0 | матч_LAM_AEL = 0–0 | матч_LAM_ARIS = 2–2 | матч_LAM_AST = 1–1 | матч_LAM_ATR = 2–2 | матч_LAM_OFI = 2–1 | матч_LAM_OLY = 0–4 | матч_LAM_PAO = 1–1 | матч_LAM_PNE = 0–0 | матч_LAM_PGSS = 1–1 | матч_LAM_PAOK = 0–1 | матч_LAM_VOL = 1–0 | матч_LAM_XAN = 1–0 | матч_OFI_AEK = 1–0 | матч_OFI_AEL = 0–0 | матч_OFI_ARIS = 3–1 | матч_OFI_AST = 3–1 | матч_OFI_ATR = 1–0 | матч_OFI_LAM = 3–0 | матч_OFI_OLY = 0–1 | матч_OFI_PAO = 1–1 | матч_OFI_PNE = 3–1 | матч_OFI_PGSS = 4–1 | матч_OFI_PAOK = 0–1 | матч_OFI_VOL = 1–2 | матч_OFI_XAN = 2–0 | матч_OLY_AEK = 2–0 | матч_OLY_AEL = 4–1 | матч_OLY_ARIS = 4–2 | матч_OLY_AST = 1–0 | матч_OLY_ATR = 2–0 | матч_OLY_LAM = 2–0 | матч_OLY_OFI = 2–1 | матч_OLY_PAO = 1–0 | матч_OLY_PNE = 2–0 | матч_OLY_PGSS = 4–0 | матч_OLY_PAOK = 1–1 | матч_OLY_VOL = 5–0 | матч_OLY_XAN = 3–1 | матч_PAO_AEK = 3–2 | матч_PAO_AEL = 1–2 | матч_PAO_ARIS = 0–0 | матч_PAO_AST = 1–0 | матч_PAO_ATR = 3–0 | матч_PAO_LAM = 2–0 | матч_PAO_OFI = 1–3 | матч_PAO_OLY = 1–1 | матч_PAO_PNE = 3–1 | матч_PAO_PGSS = 3–0 | матч_PAO_PAOK = 2–0 | матч_PAO_VOL = 4–1 | матч_PAO_XAN = 0–1 | матч_PNE_AEK = 0–1 | матч_PNE_AEL = 2–2 | матч_PNE_ARIS = 2–0 | матч_PNE_AST = 1–1 | матч_PNE_ATR = 0–1 | матч_PNE_LAM = 1–1 | матч_PNE_OFI = 2–0 | матч_PNE_OLY = 0–3 | матч_PNE_PAO = 0–0 | матч_PNE_PGSS = 1–0 | матч_PNE_PAOK = 0–3 | матч_PNE_VOL = 1–1 | матч_PNE_XAN = 1–2 | матч_PGSS_AEK = 1–1 | матч_PGSS_AEL = 1–0 | матч_PGSS_ARIS = 1–1 | матч_PGSS_AST = 0–1 | матч_PGSS_ATR = 1–0 | матч_PGSS_LAM = 0–1 | матч_PGSS_OFI = 1–2 | матч_PGSS_OLY = 1–1 | матч_PGSS_PAO = 0–1 | матч_PGSS_PNE = 3–0 | матч_PGSS_PAOK = 0–2 | матч_PGSS_VOL = 1–2 | матч_PGSS_XAN = 0–0 | матч_PAOK_AEK = 1–0 | матч_PAOK_AEL = 1–0 | матч_PAOK_ARIS = 2–2 | матч_PAOK_AST = 3–1 | матч_PAOK_ATR = 5–1 | матч_PAOK_LAM = 3–0 | матч_PAOK_OFI = 4–0 | матч_PAOK_OLY = 0–1 | матч_PAOK_PAO = 2–2 | матч_PAOK_PNE = 2–1 | матч_PAOK_PGSS = 2–1 | матч_PAOK_VOL = 1–0 | матч_PAOK_XAN = 2–0 | матч_VOL_AEK = 1–3 | матч_VOL_AEL = 0–0 | матч_VOL_ARIS = 1–0 | матч_VOL_AST = 0–1 | матч_VOL_ATR = 2–3 | матч_VOL_LAM = 1–0 | матч_VOL_OFI = 1–0 | матч_VOL_OLY = 0–0 | матч_VOL_PAO = 1–1 | матч_VOL_PNE = 3–2 | матч_VOL_PGSS = 2–1 | матч_VOL_PAOK = 0–2 | матч_VOL_XAN = 1–3 | матч_XAN_AEK = 0–1 | матч_XAN_AEL = 2–1 | матч_XAN_ARIS = 0–1 | матч_XAN_AST = 2–1 | матч_XAN_ATR = 1–0 | матч_XAN_LAM = 0–0 | матч_XAN_OFI = 2–2 | матч_XAN_OLY = 0–0 | матч_XAN_PAO = 0–1 | матч_XAN_PNE = 0–0 | матч_XAN_PGSS = 1–2 | матч_XAN_PAOK = 1–1 | матч_XAN_VOL = 3–1 }} == Чэмпіёнская група == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/18/94/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=OLY |каманда2=PAOK |каманда3=AEK |каманда4=PAO |каманда5=ARIS |каманда6=OFI <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLPO |вынік2=CL2Q |вынік3=EL3Q |вынік5=EL2Q |вынік6=EL2Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =20|нічыі_AEK = 9|паразы_AEK = 7|мз_AEK =59|мп_AEK =32<!-- АЕК Атэны --> |перамогі_ARIS=10|нічыі_ARIS=12|паразы_ARIS=14|мз_ARIS=48|мп_ARIS=51<!-- Арыс --> |перамогі_OFI =10|нічыі_OFI = 6|паразы_OFI =20|мз_OFI =43|мп_OFI =56<!-- ОФІ --> |перамогі_OLY =28|нічыі_OLY = 7|паразы_OLY = 1|мз_OLY =74|мп_OLY =16<!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAO =15|нічыі_PAO =13|паразы_PAO = 8|мз_PAO= 43|мп_PAO =32<!-- Панатынаікос --> |перамогі_PAOK=21|нічыі_PAOK=10|паразы_PAOK =5|мз_PAOK=58|мп_PAOK=29<!-- ПАОК --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя галы; 5) Прапушчаныя галы; 6) Дадатковыя матчы; 7) Жарабя. (Заўвага: толькі крытэр 6 ужываецца для вызначэньня чэмпіёна, удзельнікаў эўракубкаў і камандаў на паніжэньне). <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CLPO=green1 |тэкст_CLPO=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2020—2021 гадоў#Раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL2Q=green2 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2020—2021 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL3Q=blue1|тэкст_EL3Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2020—2021 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2|тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2020—2021 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |заўвага_вынікі_ECL3Q = ПАОК кваліфікаваўся ў трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў як пераможца [[Кубак Грэцыі па футболе 2020—2021 гадоў|Кубка Грэцыі]]. |заўвага_PAO=Фінансавы кантроль УЭФА адхіліў «Панатынаікос» ад эўракубкаў на першы сэзон паміж 2018 і 2021 гадамі, на які ён кваліфікуецца. Паколькі «Панатынаікос» не кваліфікаваўся ў эўракубкі на сэзоны 2018—2019 гадоў і 2019—2020 гадоў, адхіленьне набыла моц на сэзон 2020—2021 гадоў. <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | матч_AEK_ARIS = 2–2 | матч_AEK_OFI = 2–0 | матч_AEK_OLY = 1–2 | матч_AEK_PAO = 1–1 | матч_AEK_PAOK = 0–0 | матч_ARIS_AEK = 1–4 | матч_ARIS_OFI = 3–1 | матч_ARIS_OLY = 2–4 | матч_ARIS_PAO = 0–1 | матч_ARIS_PAOK = 0–2 | матч_OFI_AEK = 0–2 | матч_OFI_ARIS = 0–1 | матч_OFI_OLY = 1–3 | матч_OFI_PAO = 0–0 | матч_OFI_PAOK = 2–2 | матч_OLY_AEK = 3–0 | матч_OLY_ARIS = 3–1 | матч_OLY_OFI = 2–1 | матч_OLY_PAO = 3–0 | матч_OLY_PAOK = 0–1 | матч_PAO_AEK = 1–3 | матч_PAO_ARIS = 2–0 | матч_PAO_OFI = 3–2 | матч_PAO_OLY = 0–0 | матч_PAO_PAOK = 0–0 | матч_PAOK_AEK = 0–2 | матч_PAOK_ARIS = 0–0 | матч_PAOK_OFI = 3–1 | матч_PAOK_OLY = 0–1 | матч_PAOK_PAO = 0–0 }} == Група на паніжэньне == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/18/94/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=7 |каманда7=AST |каманда8=ATR |каманда9=AEL |каманда10=LAM |каманда11=VOL|каманда12=PNE |каманда13=XAN |каманда14=PGSS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік13=RPO |вынік14=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEL = 8|нічыі_AEL =12|паразы_AEL =13|мз_AEL =32|мп_AEL =42<!-- АЭЛ Лярыса --> |перамогі_AST =11|нічыі_AST =10|паразы_AST =12|мз_AST =44|мп_AST =42<!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR =11|нічыі_ATR = 9|паразы_ATR =13|мз_ATR =41|мп_ATR =43<!-- Атромітас --> |перамогі_LAM = 6|нічыі_LAM =17|паразы_LAM =10|мз_LAM =23|мп_LAM =36<!-- Лямія --> |перамогі_PNE = 6|нічыі_PNE =11|паразы_PNE =16|мз_PNE =30|мп_PNE =48<!-- Панэталікос --> |перамогі_PGSS= 7|нічыі_PGSS= 8|паразы_PGSS=18|мз_PGSS=20|мп_PGSS=48<!-- Паніёніяс --> |перамогі_VOL = 8|нічыі_VOL = 7|паразы_VOL =18|мз_VOL =27|мп_VOL =54<!-- Воляс --> |перамогі_XAN = 9|нічыі_XAN = 9|паразы_XAN =15|мз_XAN =25|мп_XAN =38<!-- Ксанці --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_PGSS=-6 |заўвага_PGSS=З «Паніёніясу» зьнялі 6 пунктаў з-за непраходжаньня ліцэнзаваньня. |карэкцыя_пунктаў_XAN=-12 |заўвага_XAN=З «Ксанці» зьнялі 12 пунктаў з-за сумеснага валоданьня з ПАОКам. <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PGSS = [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] | назва_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя галы; 5) Прапушчаныя галы; 6) Дадатковыя матчы; 7) Жарабя. (Заўвага: толькі крытэр 6 ужываецца для вызначэньня чэмпіёна, удзельнікаў эўракубкаў і камандаў на паніжэньне). <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=R |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=[[#Пераходныя матчы|Пераходныя матчы]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Гама Этнікі }} === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/18/94/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AST, ATR, AEL, VOL, XAN, LAM, PGSS, PNE | скарачэньне_AEL = [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PGSS = [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Піё]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | скарачэньне_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Кса]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PGSS = [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] | назва_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] | матч_AEL_AST = 1–2 | матч_AEL_ATR = null | матч_AEL_LAM = null | матч_AEL_PNE = null | матч_AEL_PGSS = 0–0 | матч_AEL_VOL = 3–1 | матч_AEL_XAN = 0–0 | матч_AST_AEL = null | матч_AST_ATR = 1–1 | матч_AST_LAM = 1–1 | матч_AST_PNE = null | матч_AST_PGSS = 0–0 | матч_AST_VOL = 4–0 | матч_AST_XAN = null | матч_ATR_AEL = 3–0 | матч_ATR_AST = null | матч_ATR_LAM = 1–1 | матч_ATR_PNE = 2–2 | матч_ATR_PGSS = 0–0 | матч_ATR_VOL = null | матч_ATR_XAN = null | матч_LAM_AEL = 0–0 | матч_LAM_AST = null | матч_LAM_ATR = null | матч_LAM_PNE = 2–0 | матч_LAM_PGSS = 0–1 | матч_LAM_VOL = null | матч_LAM_XAN = 0–0 | матч_PNE_AEL = 3–0 | матч_PNE_AST = 1–1 | матч_PNE_ATR = null | матч_PNE_LAM = null | матч_PNE_PGSS = null | матч_PNE_VOL = 1–0 | матч_PNE_XAN = null | матч_PGSS_AEL = null | матч_PGSS_AST = null | матч_PGSS_ATR = null | матч_PGSS_LAM = null | матч_PGSS_PNE = 0–2 | матч_PGSS_VOL = 1–0 | матч_PGSS_XAN = 2–1 | матч_VOL_AEL = null | матч_VOL_AST = null | матч_VOL_ATR = 2–3 | матч_VOL_LAM = 0–0 | матч_VOL_PNE = null | матч_VOL_PGSS = null | матч_VOL_XAN = 1–0 | матч_XAN_AEL = null | матч_XAN_AST = 1–2 | матч_XAN_ATR = 1–0 | матч_XAN_LAM = null | матч_XAN_PNE = 1–1 | матч_XAN_PGSS = null | матч_XAN_VOL = null }} == Пераходныя матчы == Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы паміж «[[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]]», які заняў 13-е месца ў Супэрлізе, і «[[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалёнам Сьмірнісам]]», які заняў другое месца ў Супэрлізе 2. Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабыў «Апалён Сьмірніс» і павысіўся ў Супэрлігу, а «Ксанці» адправіўся ў Супэрлігу 2. {{Справаздача пра матч |дата = 26 жніўня 2020 |час = 20:00 |стадыён = [[Ксанці Арэна]], [[Ксанці]] |каманда1 = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] |лік = 0:1 |пратакол = [https://int.soccerway.com/matches/2020/08/22/greece/play-offs-12/ao-xanthi/apollon-smirnis/3338078/ Справаздача] |каманда2 = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] |галы1 = |галы2 = [[Томас Бэдынэльлі|Бэдынэльлі]], 67’ ([[пэнальці (футбол)|пэн.]]) |гледачы = 0 |судзьдзя = Анастасіяс Папапэтру |справаздача = |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 29 жніўня 2020 |час = 20:00 |стадыён = [[Георгіяс Камарас (стадыён)|Георгіяс Камарас]], [[Атэны]] |каманда1 = Апалён Сьмірніс |лік = 3:1 |пратакол = [https://int.soccerway.com/matches/2020/08/29/greece/play-offs-12/apollon-smirnis/ao-xanthi/3338079/ Справаздача] |каманда2 = Ксанці |галы1 = [[Томас Бэдынэльлі|Бэдынэльлі]], 14’ ([[пэнальці (футбол)|пэн.]]), 57’<br/>[[Дымастэніс Тэнэкес|Тэнэкес]], 36’ (аўтагол) |галы2 = [[Басыліс Фасыдыс|Фасыдыс]], 84’ ([[пэнальці (футбол)|пэн.]]) |гледачы = 0 |судзьдзя = Анастасіяс Сыдыропуляс |справаздача = |смі = }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2019—2020 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2019 год у футболе]] [[Катэгорыя:2020 год у футболе]] 0ztmwc0tlcgi3g32jmizk9ieodz6bkh 0 294743 2696924 2692168 2026-10-16T09:23:53Z Dymitr 10914 /* Табліца */ абнаўленьне зьвестак 2696924 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў |Арыгінальная назва = |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Спаборніцтва = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА]] |Сэзон = 2026—2027 |Дата пачатку = ''Кваліфікацыя:''<br>9 ліпеня — 27 жніўня 2026<br>''Асноўная частка:''<br>15 кастрычніка 2026 |Дата заканчэньня = 2 чэрвеня 2027 |Колькасьць удзельнікаў = |Пераможца = |Фіналіст = |Гледачоў = |Згуляных матчаў = |Забітых галоў = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 6-ы сэзон трэцяга паводле статуснасьці эўрапейскага турніру [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. Пераможац турніру аўтаматычна кваліфікуецца ў лігавую фазу [[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў]], калі толькі папярэдне не атрымае месца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|Лізе чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў]] або тую ж Лігу Эўропы праз вынікі ў нацыянальным чэмпіянаце. Як дзейны чэмпіён ангельскі клюб «Крыстал Пэлас» аўтаматычна кваліфікаваўся ў лігавую фазу Лігі Эўропы, таму ня здолее абараніць свой тытул, бо новая фарматная сыстэма не дазваляе клюбам пераходзіць зь Лігі Эўропы ў Лігу канфэрэнцыяў пачынаючы зь лігавай фазы. Фінальны матч будзе згуляны на стадыёне «[[Бэшыкташ (стадыён)|Бэшыкташ]]» у [[Стамбул]]е<ref>[https://www.nss-sports.com/en/lifestyle/45432/besiktas-park-2026-europa-league-final-stadium Why is the Europa League final stadium shaped like an amphitheatre?]. NSS Sports.</ref>, які папярэдне за год за таго прымаў у сваіх сьценах фінал [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў]]. == Расклад матчаў == Матчы заплянаваныя быць згулянымі чацьвяргамі, акрамя фіналу, які адбыўся ў сераду, але ў выключных выпадках фінал мог ладзіцца ў аўторак ці сераду праз канфлікты ў раскладзе. {| class="wikitable" |+Расклад матчаў на Лігу канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 !Фаза !Раўнд !Лёсаваньне !Першы матч !Другі матч |- | rowspan="3" |Кваліфікацыя |Першы кваліфікацыйны |16 чэрвеня 2026 |9 ліпеня 2026 |16 ліпеня 2026 |- |Другі кваліфікацыйны |17 чэрвеня 2026 |23 ліпеня 2026 |30 ліпеня 2026 |- |Трэці кваліфікацыйны |20 ліпеня 2026 |6 жніўня 2026 |13 жніўня 2026 |- |Плэй-оф |Кваліфікацыйны плэй-оф |3 жніўня 2026 |20 жніўня 2026 |27 жніўня 2026 |- | rowspan="6" |Фаза адзінай лігі |1 гульнявы дзень | rowspan="6" |28 жніўня 2026 | colspan="2" |15 кастрычніка 2026 |- |2 гульнявы дзень | colspan="2" |22 кастрычніка 2026 |- |3 гульнявы дзень | colspan="2" |5 лістапада 2026 |- |4 гульнявы дзень | colspan="2" |26 лістапада 2026 |- |5 гульнявы дзень | colspan="2" |10 сьнежня 2026 |- |6 гульнявы дзень | colspan="2" |17 сьнежня 2026 |- | rowspan="5" |Гульні на вылет |Папярэдні плэй-оф раўнд |15 студзеня 2027 |18 лютага 2027 |25 лютага 2027 |- |Раўнд шаснаццаці | rowspan="4" |26 лютага 2027 |11 сакавіка 2027 |18 сакавіка 2027 |- |Чвэрцьфіналы |8 красавіка 2027 |15 красавіка 2027 |- |Паўфіналы |29 красавіка 2027 |6 траўня 2027 |- |Фінал | colspan="2" |2 чэрвеня 2027 году |} == Кваліфікацыйныя раўнды == === Першы кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Вележ Мостар|Вележ]]|BIH|2–1|[[Мілсамі Архэй|Мілсамі]]|MDA|1–1|1–0 |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|2–0|[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]]|GIB|2–0|0–0 |[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|4–2|[[Астана (футбольны клюб)|Астана]]|KAZ|0–1|4–1 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Конас-Кій Номадс]]|WAL|2–3|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]|KOS|0–0|2–3 |[[Зіра Баку|Зіра]]|AZE|6–0|[[Тарпэда Кутаісі]]|GEO|3−0|3–0 |[[Дыфэрданж 03 (футбольны клюб)|Дыфэрданж 03]]|LUX|1–3|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|0–0|1–3 |[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 6:5)|[[Сылекс Кратава|Сылекс]]|MKD|0–1|1–0 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]|LVA|3–1|[[Дэчыч Тузі|Дэчыч]]|MNE|1–0|2–1 |[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]]|ALB|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:5)|[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|BLR|1–1|0–0 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Глентаран Бэлфаст|Глентаран]]|NIR|1–4|[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|1–2|0–2 |[[Атлетык Эскальдэс-Энгардань|Атлетык Эскальдэс]]|AND|4–2|[[Морнар Бар|Морнар]]|MNE|2–1|2–1 |[[Мандорф-ле-Бэн (футбольны клюб)|Мандорф-ле-Бэн]]|LUX|2–3|[[Дынама Тбілісі]]|GEO|1–2|1–1 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Петравац (футбольны клюб)|Петравац]]|MNE|2–5|[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|1–3|1–2 |[[Карнарван Таўн]]|WAL|0–10|[[Левадыя Талін|Левадыя]]|EST|0–5|0–5 |[[Марсашлок (футбольны клюб)|Марсашлок]]|MLT|0–4|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]|ARM|0–3|0–1 |[[Гэгельман Коўна|Гэгельман]]|LTU|1–4|[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|1−1|0–3 |[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]|ARM|3–3 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 6:5)|[[Елімай Семей|Елімай]]|KAZ|1–1|2–2 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Ст’ярнан Гардабайр|Ст’ярнан]]|ISL|5–3|[[Вікінгур Лейрвік|Вікінгур]]|FRO|3–1|2–2 |[[Дыла Горы|Дыла]]|GEO|3–2|[[Віртус Акуавіва|Віртус]]|SMR|3−1|0–1 |[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]]|BIH|2–3|[[Інтэр Турку]]|FIN|1–1|1–2 |[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]]|GIB|0–6|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|0–5|0–1 |[[Нымэ Калью Талін|Нымэ Калью]]|EST|3–2|[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]]|NIR|1−0|2–2 |[[Пэн-і-Бонт Брыджэнд|Пэн-і-Бонт]]|WAL|0–4|[[Санта-Калёма (футбольны клюб)|Санта-Калёма]]|AND|0–1|0–3 |[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|3–2|[[Гамрун Спартанз]]|MLT|1–1|2–1 |[[УНА Штрасэн]]|LUX|3–0|[[Ля Фіярыта Монтэджардана|Ля Фіярыта]]|SMR|1–0|2–0 |[[Влазьнія Шкодэр|Влазьнія]]|ALB|2–6|[[Малішава (футбольны клюб)|Малішава]]|KOS|2–1|0–5 }} === Другі кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Трэ Фіёры Фіярэнтына|Трэ Фіёры]]|SMR|+:-|—||—|— |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр Эскальдэс]]|AND|+:-|—||—|— |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|6–3|[[Пэтракуб Хынчэшць|Пэтракуб]]|MDA|3–0|3–3 |[[Атэрт Бісэн|Атэрт]]|LUX|3–7|[[Д’ёр (футбольны клюб)|Д’ёр]]|HUN|2−6|1–1 |[[МЛ Віцебск]]|BLR|5–1|[[Сут’еска Нікшыч|Сут’еска]]|MNE|3–0|2–1 |[[Флёра Талін]]|EST|1−1 (4−2 p)|[[Нью-Сэйнтс Освэстры|Нью-Сэйнтс]]|WAL|1–0|0−1 (aet) |[[Фларыяна (футбольны клюб)|Фларыяна]]|MLT|2−3|[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|1−1|1−2 (aet) |[[Вардар Скоп’е|Вардар]]|MKD|4–8|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|2–3|2–5 (aet) |heading9=Асноўны шлях |[[Рыека (футбольны клюб)|Рыека]]|CRO|2–0|[[Дэры Сіці]]|IRL|1–0|1–0 |[[Істанбул Башакшэхір]]|TUR|1–3|[[Інтэр Турку]]|FIN|1–1|0–2 |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|6–1|[[Дукаджыні Кліна|Дукаджыні]]|KOS|1–0|5–1 |[[ХІК Хэльсынкі]]|FIN|8–0|[[Колрэйн (футбольны клюб)|Колрэйн]]|NIR|5–0|3–0 |[[ФКСБ Бухарэст|ФКСБ]]|ROU|3–7|[[Аўда Кекава|Аўда]]|LVA|2–3|1–4 |[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|5–2|[[Вэстры Ісаф’ярдарбайр|Вэстры]]|ISL|4–1|1–1 |[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]|POL|7–1|[[Валета (футбольны клюб)|Валета]]|MLT|3–1|4–0 |[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]|LVA|1–5|[[Аўстрыя Вена]]|AUT|0−2|1–3 |[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]|HUN|1–0|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]|ARM|1–0|0–0 |[[ГАІС Гётэборг|ГАІС]]|SWE|1–6|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|1–0|0–6 |[[Гётэборг (футбольны клюб)|Гётэборг]]|SWE|4–3|[[Левадыя Талін|Левадыя]]|EST|1−2|3–1 (aet) |[[Жыліна (футбольны клюб)|Жыліна]]|SVK|3–4|[[ГКС Катавіцы]]|POL|2–1|1–3 |[[Вараждзін-2012 (футбольны клюб)|Вараждзін]]|CRO|3–4|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|3–2|0–2 |[[Дыла Горы|Дыла]]|GEO|0–7|[[Апалён Лімасол]]|CYP|0–4|0–3 |[[Брава Любляна|Брава]]|SVN|3−4|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|2–1|1–3 |[[Унівэрсытаця Клуж]]|ROU|3–5|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|2–2|1–3 |[[Шэлбурн Дублін|Шэлбурн]]|IRL|6–4|[[Нымэ Калью Талін|Нымэ Калью]]|EST|5–2|1–2 |[[Валюр Рэйк’явік]]|ISL|3–2|[[Зрынскі Мостар]]|BIH|1–0|2–2 |[[Зымбру Кішынёў|Зымбру]]|MDA|2–3|[[Ноа Ерэван|Ноа]]|ARM|1–1|1–2 |[[Дынама Тбілісі]]|GEO|5–7|[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|3–0|2–7 |[[Алюміні Кідрычава|Алюміні]]|SVN|1–4|[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|1–1|0–3 |[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]|SVK|4–0|[[Вележ Мостар|Вележ]]|BIH|1–0|3–0 |[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|BLR|1–5|[[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]|SUI|1–1|0–4 |[[Ст’ярнан Гардабайр|Ст’ярнан]]|ISL|2–2 (4–5 p)|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|1–0|1–2 (aet) |[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]|SCO|5–0|[[ГБ Торсгаўн]]|FRO|2–0|3–0 |[[Панявеж (футбольны клюб)|Панявеж]]|LTU|2–2 (2–3 p)|[[Табол Кастанай|Табол]]|KAZ|1–1|1–1 (aet) |[[Малішава (футбольны клюб)|Малішава]]|KOS|3–4|[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]|SCO|2–0|1–4 |[[Нэфтчы Баку]]|AZE|3–4|[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|2–4|1–0 |[[Пакш (футбольны клюб)|Пакш]]|HUN|3–4|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|1–2|2–2 |[[Жалезьнічар Панчава]]|SRB|0–5|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|0−1|0–4 |[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]|SRB|2–8|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|1–4|1–4 |[[Палесьсе Жытомір|Палесьсе]]|UKR|4–5|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|3–3|1–2 |[[ЛНЗ Чаркасы]]|UKR|0–0 (2–4 p)|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|0–0|0–0 (aet) |[[Санта-Калёма (футбольны клюб)|Санта-Калёма]]|AND|3–9|[[Рапід Вена]]|AUT|1–3|2–6 |[[Гапаэль Тэль-Авіў]]|ISR|4–2|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]|BUL|2–0|2–2 |[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]|ARM|1–4|[[ЧФР Клуж]]|ROU|1–1|0–3 |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|4–4 (5–4 p)|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]|KOS|2–1|2–3 (aet) |[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|2–1|[[Зіра Баку|Зіра]]|AZE|1–0|1–1 |[[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]|LIE|6–0|[[Атлетык Эскальдэс-Энгардань|Атлетык Эскальдэс]]|AND|4–0|2–0 |[[Спартак Трнава]]|SVK|0–0 (3–5 p)|[[ЦСКА 1948 Сафія|ЦСКА 1948]]|BUL|0–0|0–0 (aet) |[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|3–3 (4–3 p)|[[Копэр (футбольны клюб)|Копэр]]|SVN|0–2|3–1 (aet) |[[АЕК Лярнака]]|CYP|3–3 (3–4 p)|[[Бэйтар Ерусалім|Бэйтар]]|ISR|0–1|3–2 (aet) |[[Партызан Бялград|Партызан]]|SRB|5–0|[[УНА Штрасэн]]|LUX|4–0|1–0 }} === Трэці кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Трэ Фіёры Фіярэнтына|Трэ Фіёры]]|SMR|1–9|[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|1–4|0–5 |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|2–2 (4–2 p)|[[МЛ Віцебск]]|BLR|1–0|1–2 (aet) |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр Эскальдэс]]|AND|6–0|[[Флёра Талін]]|EST|2–0|4–0 |[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|2–1|[[Д’ёр (футбольны клюб)|Д’ёр]]|HUN|1–0|1–1 |heading5=Шлях прадстаўнікоў ліг |[[Інтэр Турку]]|FIN|4–3|[[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]|LIE|2–1|2–2 |[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|2–9|[[Хайдук Спліт]]|CRO|2–5|0–4 |[[Партызан Бялград|Партызан]]|SRB|5–1|[[Табол Кастанай|Табол]]|KAZ|3–0|2–1 |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|3–2|[[ЦСКА 1948 Сафія|ЦСКА 1948]]|BUL|1–1|2–1 (aet) |[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|5–3|[[Шэлбурн Дублін|Шэлбурн]]|IRL|3–1|2–2 |[[Аўда Кекава|Аўда]]|LVA|1–4|[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|1−0|0–4 |[[Ноа Ерэван|Ноа]]|ARM|3−4|[[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]|SUI|2−2|1−2 |[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|1–0|[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|1–0|0–0 |[[Валюр Рэйк’явік]]|ISL|0–7|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|0–2|0–5 |[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]|MDA|2–8|[[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]|SUI|1–3|1–5 |[[Гапаэль Тэль-Авіў]]|ISR|3–2|[[ГКС Катавіцы]]|POL|2–0|1–2 |[[Бэйтар Ерусалім|Бэйтар]]|ISR|3–3 (2–4 p)|[[Аўстрыя Вена]]|AUT|1–2|2–1 (aet) |[[ЧФР Клуж]]|ROU|1–7|[[Трумсё (футбольны клюб)|Трумсё]]|NOR|0–5|1–2 |[[Дынама Кіеў]]|UKR|1–2|[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|1–0|0–2 |[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|4–3|[[Апалён Лімасол]]|CYP|0–1|4–2 (aet) |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|4–2|[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|2–0|2–2 |[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]|POL|1–0|[[Гамарбю Стакгольм|Гамарбю]]|SWE|0–0|1–0 |[[ХІК Хэльсынкі]]|FIN|1–3|[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]|SCO|1−1|0–2 |[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]|SCO|2–1|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|2–1|0–0 |[[Гётэборг (футбольны клюб)|Гётэборг]]|SWE|1–2|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|0–1|1–1 |[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|1–6|[[Рапід Вена]]|AUT|1−4|0–2 |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|2–5|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|0–2|2–3 |[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]|HUN|1–8|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|0–3|1–5 |[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|4–1|[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|2−0|2–1 |[[Рыека (футбольны клюб)|Рыека]]|CRO|2–1|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|1–0|1–1 |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|9–3|[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]|SVK|6–0|3–3 }} === Раўнд плэй-оф === {{Якар|Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Вікінгур Рэйк’явік]]|ISL|2–6|[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|1−3|1–3 |[[Шэмрак Ровэрз Дублін|Шэмрак Ровэрз]]|IRL|1−2|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|1−1|0−1 |[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|2–2 (2–4 p)|[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр Эскальдэс]]|AND|2−2|0–0 (aet) |[[КІ Кляксвуйк|КІ Кляксьвік]]|FRO|1–2|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|0−0|1–2 |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|3–2|[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]|NIR|0−2|3−0 (aet) |heading6=Шлях прадстаўнікоў ліг |[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]|SCO|2–7|[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER|1−3|1–4 |[[Гурнік Забжэ]]|POL|3–7|[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA|2−3|1–4 |[[Інтэр Турку]]|FIN|1–4|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|0−0|1–4 |[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|4−4 (4−3 p)|[[Рапід Вена]]|AUT|2−2|2−2 (aet) |[[Трумсё (футбольны клюб)|Трумсё]]|NOR|0–4|[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG|0−0|0–4 |[[Хайдук Спліт]]|CRO|5–4|[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]|POL|2−2|3−2 (aet) |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|4–3|[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]|CZE|2–2|2–1 (aet) |[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|3–2|[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]|SCO|0−0|3–2 |[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]|GRE|3–4|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|1−1|2–3 |[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA|1–0|[[Гапаэль Тэль-Авіў]]|ISR|0−0|1–0 |[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|6–1|[[Рыека (футбольны клюб)|Рыека]]|CRO|2−0|4–1 |[[Рэйнджарз Глазга|Рэйнджарз]]|SCO|1–1 (3−4 p)|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|1−0|0–1 (aet) |[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|4–2|[[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]|SUI|1−0|3–2 |[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|3–5|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|1−1|2–4 (aet) |[[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]|SUI|5–9|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|2−4|3–5 |[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|2–0|[[Аўстрыя Вена]]|AUT|2−0|0–0 |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|4–2|[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|0−1|4–1 (aet) |[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP|4–3|[[Партызан Бялград|Партызан]]|SRB|3−1|1–2 |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|3−2|[[Макабі Тэль-Авіў]]|ISR|2−1|1−1 }} == Этап лігі == У лігавы этап Лігі канфэрэнцыяў трапілі 24 пераможцы раўнду плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў, а таксама 12 клюбаў, якія зазналі паразу у плэй-оф раўнду [[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў|Лігі Эўропы]]. Лёсаванне этапу лігі сэзону 2026—2027 гадоў адбылося ў [[Манака]] 28 жніўня 2026 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaconferenceleague/draws/2027/2002249/|загаловак=League phase draw|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=28.08.2026|дата доступу=28.08.2026}}</ref>. 36 клюбаў былі падзеленыя на шэсьць кошыкаў па шэсьць камандаў у кожным у залежнасьці клюбнага каэфіцыенту ў рэйтынгу УЭФА. «[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]», «[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]», «[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]», «[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр]]», «[[Каўна Жальгірыс]]», «[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]», «[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]» і «[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]» дэбютуюць на групавым этапе або лігавым этапе буйнога клюбнага спаборніцтва УЭФА. У дадатак «Інтэр» ёсьць першым клюбам Андоры, які згуляў у групавым або лігавым этапе буйнога спаборніцтва УЭФА. У лігавым этапе прадстаўленыя клюбы з 30 нацыянальных асацыяцыяў. === Табліца === {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=УЭФА<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaconferenceleague/standings/ |title=League phase table |publisher=UEFA |access-date=28 жніўня 2026}}</ref> <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, gd, gf, agf, w, aw. opp_pts, opp_gd, opp_gf <!--Месцы камандаў.--> |default_order=AGF, AJX, ATA, BOR, BRA, SKB, BHA, COP, CSO, EGN, GNT, GET, HAJ, HEA, IBE, ICE, JAB, KAI, KZG, KUPS, LRI, LUG, MID, MJA, MON, NOR, PAF, PAN, CZV, RIG, FRE, STR, THU, TRA, TWE, UCR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=15 кастрычніка <!--Месцы камандаў.--> |матч_LUG_CZV=3–2 |матч_HAJ_AJX=2–1 |матч_GNT_AGF=1–0 |матч_EGN_MID=1–1 |матч_KUPS_TRA=2–4 |матч_MJA_ICE=2–0 |матч_PAN_BOR=2–1 |матч_CSO_MON=1–2 |матч_RIG_KAI=1–1 |матч_UCR_GET=1–1 |матч_ATA_PAF=3–1 |матч_BHA_KZG=4–0 |матч_COP_BRA=3–0 |матч_TWE_THU=1–0 |матч_HEA_NOR=1–1 |матч_STR_IBE=2–0 |матч_FRE_JAB=3–2 |матч_SKB_LRI=2–1 <!--Вызначэньне камандаў --> |назва_AGF ={{Сьцяг|Данія}} [[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]] |назва_AJX ={{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |назва_ATA ={{Сьцяг|Італія}} [[Аталянта Бэргама|Аталянта]] |назва_BOR ={{Сьцяг|Босьнія і Герцагавіна}} [[Борац Баня-Лука|Борац]] |назва_BRA ={{Сьцяг|Партугалія}} [[Брага (футбольны клюб)|Брага]] |назва_SKB ={{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Бран Бэрген|Бран]] |назва_BHA ={{Сьцяг|Ангельшчына}} [[Брайтан энд Гоўв Альбіён]] |назва_COP ={{Сьцяг|Данія}} [[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]] |назва_CSO ={{Сьцяг|Баўгарыя}} [[ЦСКА Сафія|ЦСКА]] |назва_EGN ={{Сьцяг|Альбанія}} [[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]] |назва_GNT ={{Сьцяг|Бэльгія}} [[Гент (футбольны клюб)|Гент]] |назва_GET ={{Сьцяг|Гішпанія}} [[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]] |назва_HAJ ={{Сьцяг|Харватыя}} [[Хайдук Спліт|Хайдук]] |назва_HEA ={{Сьцяг|Шатляндыя}} [[Гартс Эдынбург|Гартс]] |назва_IBE ={{Сьцяг|Грузія}} [[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя 1999]] |назва_ICE ={{Сьцяг|Андора}} [[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр Эскальдэс]] |назва_JAB ={{Сьцяг|Чэхія}} [[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] |назва_KAI ={{Сьцяг|Казахстан}} [[Кайрат Алматы|Кайрат]] |назва_KZG ={{Сьцяг|Летува}} [[Каўна Жальгірыс]] |назва_KUPS={{Сьцяг|Фінляндыя}} [[КуПС Куопіё|КуПС]] |назва_LRI ={{Сьцяг|Гібральтар}} [[Лінкальн Рэд Імпс]] |назва_LUG ={{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]] |назва_MID ={{Сьцяг|Данія}} [[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]] |назва_MJA ={{Сьцяг|Швэцыя}} [[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]] |назва_MON ={{Сьцяг|Францыя}} [[Манака (футбольны клюб)|Манака]] |назва_NOR ={{Сьцяг|Данія}} [[Норшэлян Фарум|Норшэлян]] |назва_PAF ={{Сьцяг|Кіпр}} [[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]] |назва_PAN ={{Сьцяг|Грэцыя}} [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] |назва_CZV ={{Сьцяг|Сэрбія}} [[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]] |назва_RIG ={{Сьцяг|Латвія}} [[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]] |назва_FRE ={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]] |назва_STR ={{Сьцяг|Бэльгія}} [[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]] |назва_THU ={{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Тун (футбольны клюб)|Тун]] |назва_TRA ={{Сьцяг|Турэччына}} [[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]] |назва_TWE ={{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]] |назва_UCR ={{Сьцяг|Румынія}} [[Унівэрсытаця Краёва]] }} === Вынікі === {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Першы тур |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|15 кастр|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB |[[Хайдук Спліт]]|CRO|15 кастр|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED |[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|15 кастр|[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN |[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|15 кастр|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN |[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|15 кастр|[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR |[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE|15 кастр|[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|15 кастр|[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH |[[ЦСКА Сафія]]|BUL|15 кастр|[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA |[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|15 кастр|[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ |[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|15 кастр|[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP |[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA|15 кастр|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP |[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG|15 кастр|[[Каўна Жальгірыс]]|LTU |[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|15 кастр|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|15 кастр|[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI |[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|15 кастр|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN |[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL|15 кастр|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO |[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER|15 кастр|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE |[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|15 кастр|[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB }} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Другі тур |[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|22 кастр|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE |[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|22 кастр|[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE |[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|22 кастр|[[ЦСКА Сафія]]|BUL |[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB|22 кастр|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN |[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|22 кастр|[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG |[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|22 кастр|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR |[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP|22 кастр|[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND|22 кастр|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU |[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|22 кастр|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA |[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR|22 кастр|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO |[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|22 кастр|[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA |[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN|22 кастр|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB |[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA|22 кастр|[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER |[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|22 кастр|[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL |[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|22 кастр|[[Хайдук Спліт]]|CRO |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|22 кастр|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|22 кастр|[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED |[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|22 кастр|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL }} {{Слупок-канец}} {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Трэці тур |[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN|5 ліст|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR |[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA|5 ліст|[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ |[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|5 ліст|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED |[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|5 ліст|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO |[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB|5 ліст|[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND |[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|5 ліст|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|5 ліст|[[Хайдук Спліт]]|CRO |[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE|5 ліст|[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH |[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR|5 ліст|[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER |[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA|5 ліст|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN |[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|5 ліст|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|5 ліст|[[Каўна Жальгірыс]]|LTU |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|5 ліст|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP |[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP|5 ліст|[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG |[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL|5 ліст|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|5 ліст|[[ЦСКА Сафія]]|BUL |[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|5 ліст|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE |[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|5 ліст|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB }} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Чацьверты тур |[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|26 ліст|[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE |[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|26 ліст|[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI |[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG|26 ліст|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU |[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|26 ліст|[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP |[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|26 ліст|[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI |[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|26 ліст|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA |[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|26 ліст|[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA |[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|26 ліст|[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB |[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|26 ліст|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN |[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|26 ліст|[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN |[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|26 ліст|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|26 ліст|[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA |[[Хайдук Спліт]]|CRO|26 ліст|[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND|26 ліст|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN |[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|26 ліст|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB |[[ЦСКА Сафія]]|BUL|26 ліст|[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR |[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|26 ліст|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN |[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER|26 ліст|[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED }} {{Слупок-канец}} {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Пяты тур |[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|10 сьнеж|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU |[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|10 сьнеж|[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI |[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|10 сьнеж|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB |[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP|10 сьнеж|[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND |[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|10 сьнеж|[[ЦСКА Сафія]]|BUL |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|10 сьнеж|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN |[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|10 сьнеж|[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA |[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER|10 сьнеж|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE |[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|10 сьнеж|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR |[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR|10 сьнеж|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE |[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN|10 сьнеж|[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED |[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG|10 сьнеж|[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA |[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|10 сьнеж|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL |[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|10 сьнеж|[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH |[[Хайдук Спліт]]|CRO|10 сьнеж|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN |[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL|10 сьнеж|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED |[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|10 сьнеж|[[Каўна Жальгірыс]]|LTU |[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE|10 сьнеж|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP }} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Шосты тур |[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|17 сьнеж|[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP |[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA|17 сьнеж|[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB |[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA|17 сьнеж|[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|17 сьнеж|[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL |[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|17 сьнеж|[[Хайдук Спліт]]|CRO |[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|17 сьнеж|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|17 сьнеж|[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|17 сьнеж|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA |[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB|17 сьнеж|[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR |[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|17 сьнеж|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO |[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|17 сьнеж|[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND|17 сьнеж|[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN |[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|17 сьнеж|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR |[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|17 сьнеж|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|17 сьнеж|[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG |[[ЦСКА Сафія]]|BUL|17 сьнеж|[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI |[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|17 сьнеж|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB |[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|17 сьнеж|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN }} {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20201204162225/https://www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/ Ліга канфэрэнцыяў УЭФА] на афіцыйным сайце УЭФА. {{Ліга канфэрэнцыяў УЭФА}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] ia3kxs2j50opwkoa1kv5f33g6evh3ya 2696925 2696924 2026-10-16T09:26:25Z Dymitr 10914 /* Вынікі */ абнаўленьне зьвестак 2696925 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў |Арыгінальная назва = |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Спаборніцтва = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА]] |Сэзон = 2026—2027 |Дата пачатку = ''Кваліфікацыя:''<br>9 ліпеня — 27 жніўня 2026<br>''Асноўная частка:''<br>15 кастрычніка 2026 |Дата заканчэньня = 2 чэрвеня 2027 |Колькасьць удзельнікаў = |Пераможца = |Фіналіст = |Гледачоў = |Згуляных матчаў = |Забітых галоў = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 6-ы сэзон трэцяга паводле статуснасьці эўрапейскага турніру [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. Пераможац турніру аўтаматычна кваліфікуецца ў лігавую фазу [[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў]], калі толькі папярэдне не атрымае месца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|Лізе чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў]] або тую ж Лігу Эўропы праз вынікі ў нацыянальным чэмпіянаце. Як дзейны чэмпіён ангельскі клюб «Крыстал Пэлас» аўтаматычна кваліфікаваўся ў лігавую фазу Лігі Эўропы, таму ня здолее абараніць свой тытул, бо новая фарматная сыстэма не дазваляе клюбам пераходзіць зь Лігі Эўропы ў Лігу канфэрэнцыяў пачынаючы зь лігавай фазы. Фінальны матч будзе згуляны на стадыёне «[[Бэшыкташ (стадыён)|Бэшыкташ]]» у [[Стамбул]]е<ref>[https://www.nss-sports.com/en/lifestyle/45432/besiktas-park-2026-europa-league-final-stadium Why is the Europa League final stadium shaped like an amphitheatre?]. NSS Sports.</ref>, які папярэдне за год за таго прымаў у сваіх сьценах фінал [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў]]. == Расклад матчаў == Матчы заплянаваныя быць згулянымі чацьвяргамі, акрамя фіналу, які адбыўся ў сераду, але ў выключных выпадках фінал мог ладзіцца ў аўторак ці сераду праз канфлікты ў раскладзе. {| class="wikitable" |+Расклад матчаў на Лігу канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 !Фаза !Раўнд !Лёсаваньне !Першы матч !Другі матч |- | rowspan="3" |Кваліфікацыя |Першы кваліфікацыйны |16 чэрвеня 2026 |9 ліпеня 2026 |16 ліпеня 2026 |- |Другі кваліфікацыйны |17 чэрвеня 2026 |23 ліпеня 2026 |30 ліпеня 2026 |- |Трэці кваліфікацыйны |20 ліпеня 2026 |6 жніўня 2026 |13 жніўня 2026 |- |Плэй-оф |Кваліфікацыйны плэй-оф |3 жніўня 2026 |20 жніўня 2026 |27 жніўня 2026 |- | rowspan="6" |Фаза адзінай лігі |1 гульнявы дзень | rowspan="6" |28 жніўня 2026 | colspan="2" |15 кастрычніка 2026 |- |2 гульнявы дзень | colspan="2" |22 кастрычніка 2026 |- |3 гульнявы дзень | colspan="2" |5 лістапада 2026 |- |4 гульнявы дзень | colspan="2" |26 лістапада 2026 |- |5 гульнявы дзень | colspan="2" |10 сьнежня 2026 |- |6 гульнявы дзень | colspan="2" |17 сьнежня 2026 |- | rowspan="5" |Гульні на вылет |Папярэдні плэй-оф раўнд |15 студзеня 2027 |18 лютага 2027 |25 лютага 2027 |- |Раўнд шаснаццаці | rowspan="4" |26 лютага 2027 |11 сакавіка 2027 |18 сакавіка 2027 |- |Чвэрцьфіналы |8 красавіка 2027 |15 красавіка 2027 |- |Паўфіналы |29 красавіка 2027 |6 траўня 2027 |- |Фінал | colspan="2" |2 чэрвеня 2027 году |} == Кваліфікацыйныя раўнды == === Першы кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Вележ Мостар|Вележ]]|BIH|2–1|[[Мілсамі Архэй|Мілсамі]]|MDA|1–1|1–0 |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|2–0|[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]]|GIB|2–0|0–0 |[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|4–2|[[Астана (футбольны клюб)|Астана]]|KAZ|0–1|4–1 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Конас-Кій Номадс]]|WAL|2–3|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]|KOS|0–0|2–3 |[[Зіра Баку|Зіра]]|AZE|6–0|[[Тарпэда Кутаісі]]|GEO|3−0|3–0 |[[Дыфэрданж 03 (футбольны клюб)|Дыфэрданж 03]]|LUX|1–3|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|0–0|1–3 |[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 6:5)|[[Сылекс Кратава|Сылекс]]|MKD|0–1|1–0 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]|LVA|3–1|[[Дэчыч Тузі|Дэчыч]]|MNE|1–0|2–1 |[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]]|ALB|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:5)|[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|BLR|1–1|0–0 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Глентаран Бэлфаст|Глентаран]]|NIR|1–4|[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|1–2|0–2 |[[Атлетык Эскальдэс-Энгардань|Атлетык Эскальдэс]]|AND|4–2|[[Морнар Бар|Морнар]]|MNE|2–1|2–1 |[[Мандорф-ле-Бэн (футбольны клюб)|Мандорф-ле-Бэн]]|LUX|2–3|[[Дынама Тбілісі]]|GEO|1–2|1–1 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Петравац (футбольны клюб)|Петравац]]|MNE|2–5|[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|1–3|1–2 |[[Карнарван Таўн]]|WAL|0–10|[[Левадыя Талін|Левадыя]]|EST|0–5|0–5 |[[Марсашлок (футбольны клюб)|Марсашлок]]|MLT|0–4|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]|ARM|0–3|0–1 |[[Гэгельман Коўна|Гэгельман]]|LTU|1–4|[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|1−1|0–3 |[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]|ARM|3–3 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 6:5)|[[Елімай Семей|Елімай]]|KAZ|1–1|2–2 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Ст’ярнан Гардабайр|Ст’ярнан]]|ISL|5–3|[[Вікінгур Лейрвік|Вікінгур]]|FRO|3–1|2–2 |[[Дыла Горы|Дыла]]|GEO|3–2|[[Віртус Акуавіва|Віртус]]|SMR|3−1|0–1 |[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]]|BIH|2–3|[[Інтэр Турку]]|FIN|1–1|1–2 |[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]]|GIB|0–6|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|0–5|0–1 |[[Нымэ Калью Талін|Нымэ Калью]]|EST|3–2|[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]]|NIR|1−0|2–2 |[[Пэн-і-Бонт Брыджэнд|Пэн-і-Бонт]]|WAL|0–4|[[Санта-Калёма (футбольны клюб)|Санта-Калёма]]|AND|0–1|0–3 |[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|3–2|[[Гамрун Спартанз]]|MLT|1–1|2–1 |[[УНА Штрасэн]]|LUX|3–0|[[Ля Фіярыта Монтэджардана|Ля Фіярыта]]|SMR|1–0|2–0 |[[Влазьнія Шкодэр|Влазьнія]]|ALB|2–6|[[Малішава (футбольны клюб)|Малішава]]|KOS|2–1|0–5 }} === Другі кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Трэ Фіёры Фіярэнтына|Трэ Фіёры]]|SMR|+:-|—||—|— |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр Эскальдэс]]|AND|+:-|—||—|— |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|6–3|[[Пэтракуб Хынчэшць|Пэтракуб]]|MDA|3–0|3–3 |[[Атэрт Бісэн|Атэрт]]|LUX|3–7|[[Д’ёр (футбольны клюб)|Д’ёр]]|HUN|2−6|1–1 |[[МЛ Віцебск]]|BLR|5–1|[[Сут’еска Нікшыч|Сут’еска]]|MNE|3–0|2–1 |[[Флёра Талін]]|EST|1−1 (4−2 p)|[[Нью-Сэйнтс Освэстры|Нью-Сэйнтс]]|WAL|1–0|0−1 (aet) |[[Фларыяна (футбольны клюб)|Фларыяна]]|MLT|2−3|[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|1−1|1−2 (aet) |[[Вардар Скоп’е|Вардар]]|MKD|4–8|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|2–3|2–5 (aet) |heading9=Асноўны шлях |[[Рыека (футбольны клюб)|Рыека]]|CRO|2–0|[[Дэры Сіці]]|IRL|1–0|1–0 |[[Істанбул Башакшэхір]]|TUR|1–3|[[Інтэр Турку]]|FIN|1–1|0–2 |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|6–1|[[Дукаджыні Кліна|Дукаджыні]]|KOS|1–0|5–1 |[[ХІК Хэльсынкі]]|FIN|8–0|[[Колрэйн (футбольны клюб)|Колрэйн]]|NIR|5–0|3–0 |[[ФКСБ Бухарэст|ФКСБ]]|ROU|3–7|[[Аўда Кекава|Аўда]]|LVA|2–3|1–4 |[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|5–2|[[Вэстры Ісаф’ярдарбайр|Вэстры]]|ISL|4–1|1–1 |[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]|POL|7–1|[[Валета (футбольны клюб)|Валета]]|MLT|3–1|4–0 |[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]|LVA|1–5|[[Аўстрыя Вена]]|AUT|0−2|1–3 |[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]|HUN|1–0|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]|ARM|1–0|0–0 |[[ГАІС Гётэборг|ГАІС]]|SWE|1–6|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|1–0|0–6 |[[Гётэборг (футбольны клюб)|Гётэборг]]|SWE|4–3|[[Левадыя Талін|Левадыя]]|EST|1−2|3–1 (aet) |[[Жыліна (футбольны клюб)|Жыліна]]|SVK|3–4|[[ГКС Катавіцы]]|POL|2–1|1–3 |[[Вараждзін-2012 (футбольны клюб)|Вараждзін]]|CRO|3–4|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|3–2|0–2 |[[Дыла Горы|Дыла]]|GEO|0–7|[[Апалён Лімасол]]|CYP|0–4|0–3 |[[Брава Любляна|Брава]]|SVN|3−4|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|2–1|1–3 |[[Унівэрсытаця Клуж]]|ROU|3–5|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|2–2|1–3 |[[Шэлбурн Дублін|Шэлбурн]]|IRL|6–4|[[Нымэ Калью Талін|Нымэ Калью]]|EST|5–2|1–2 |[[Валюр Рэйк’явік]]|ISL|3–2|[[Зрынскі Мостар]]|BIH|1–0|2–2 |[[Зымбру Кішынёў|Зымбру]]|MDA|2–3|[[Ноа Ерэван|Ноа]]|ARM|1–1|1–2 |[[Дынама Тбілісі]]|GEO|5–7|[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|3–0|2–7 |[[Алюміні Кідрычава|Алюміні]]|SVN|1–4|[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|1–1|0–3 |[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]|SVK|4–0|[[Вележ Мостар|Вележ]]|BIH|1–0|3–0 |[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|BLR|1–5|[[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]|SUI|1–1|0–4 |[[Ст’ярнан Гардабайр|Ст’ярнан]]|ISL|2–2 (4–5 p)|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|1–0|1–2 (aet) |[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]|SCO|5–0|[[ГБ Торсгаўн]]|FRO|2–0|3–0 |[[Панявеж (футбольны клюб)|Панявеж]]|LTU|2–2 (2–3 p)|[[Табол Кастанай|Табол]]|KAZ|1–1|1–1 (aet) |[[Малішава (футбольны клюб)|Малішава]]|KOS|3–4|[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]|SCO|2–0|1–4 |[[Нэфтчы Баку]]|AZE|3–4|[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|2–4|1–0 |[[Пакш (футбольны клюб)|Пакш]]|HUN|3–4|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|1–2|2–2 |[[Жалезьнічар Панчава]]|SRB|0–5|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|0−1|0–4 |[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]|SRB|2–8|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|1–4|1–4 |[[Палесьсе Жытомір|Палесьсе]]|UKR|4–5|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|3–3|1–2 |[[ЛНЗ Чаркасы]]|UKR|0–0 (2–4 p)|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|0–0|0–0 (aet) |[[Санта-Калёма (футбольны клюб)|Санта-Калёма]]|AND|3–9|[[Рапід Вена]]|AUT|1–3|2–6 |[[Гапаэль Тэль-Авіў]]|ISR|4–2|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]|BUL|2–0|2–2 |[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]|ARM|1–4|[[ЧФР Клуж]]|ROU|1–1|0–3 |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|4–4 (5–4 p)|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]|KOS|2–1|2–3 (aet) |[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|2–1|[[Зіра Баку|Зіра]]|AZE|1–0|1–1 |[[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]|LIE|6–0|[[Атлетык Эскальдэс-Энгардань|Атлетык Эскальдэс]]|AND|4–0|2–0 |[[Спартак Трнава]]|SVK|0–0 (3–5 p)|[[ЦСКА 1948 Сафія|ЦСКА 1948]]|BUL|0–0|0–0 (aet) |[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|3–3 (4–3 p)|[[Копэр (футбольны клюб)|Копэр]]|SVN|0–2|3–1 (aet) |[[АЕК Лярнака]]|CYP|3–3 (3–4 p)|[[Бэйтар Ерусалім|Бэйтар]]|ISR|0–1|3–2 (aet) |[[Партызан Бялград|Партызан]]|SRB|5–0|[[УНА Штрасэн]]|LUX|4–0|1–0 }} === Трэці кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Трэ Фіёры Фіярэнтына|Трэ Фіёры]]|SMR|1–9|[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|1–4|0–5 |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|2–2 (4–2 p)|[[МЛ Віцебск]]|BLR|1–0|1–2 (aet) |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр Эскальдэс]]|AND|6–0|[[Флёра Талін]]|EST|2–0|4–0 |[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|2–1|[[Д’ёр (футбольны клюб)|Д’ёр]]|HUN|1–0|1–1 |heading5=Шлях прадстаўнікоў ліг |[[Інтэр Турку]]|FIN|4–3|[[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]|LIE|2–1|2–2 |[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|2–9|[[Хайдук Спліт]]|CRO|2–5|0–4 |[[Партызан Бялград|Партызан]]|SRB|5–1|[[Табол Кастанай|Табол]]|KAZ|3–0|2–1 |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|3–2|[[ЦСКА 1948 Сафія|ЦСКА 1948]]|BUL|1–1|2–1 (aet) |[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|5–3|[[Шэлбурн Дублін|Шэлбурн]]|IRL|3–1|2–2 |[[Аўда Кекава|Аўда]]|LVA|1–4|[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|1−0|0–4 |[[Ноа Ерэван|Ноа]]|ARM|3−4|[[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]|SUI|2−2|1−2 |[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|1–0|[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|1–0|0–0 |[[Валюр Рэйк’явік]]|ISL|0–7|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|0–2|0–5 |[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]|MDA|2–8|[[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]|SUI|1–3|1–5 |[[Гапаэль Тэль-Авіў]]|ISR|3–2|[[ГКС Катавіцы]]|POL|2–0|1–2 |[[Бэйтар Ерусалім|Бэйтар]]|ISR|3–3 (2–4 p)|[[Аўстрыя Вена]]|AUT|1–2|2–1 (aet) |[[ЧФР Клуж]]|ROU|1–7|[[Трумсё (футбольны клюб)|Трумсё]]|NOR|0–5|1–2 |[[Дынама Кіеў]]|UKR|1–2|[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|1–0|0–2 |[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|4–3|[[Апалён Лімасол]]|CYP|0–1|4–2 (aet) |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|4–2|[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|2–0|2–2 |[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]|POL|1–0|[[Гамарбю Стакгольм|Гамарбю]]|SWE|0–0|1–0 |[[ХІК Хэльсынкі]]|FIN|1–3|[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]|SCO|1−1|0–2 |[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]|SCO|2–1|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|2–1|0–0 |[[Гётэборг (футбольны клюб)|Гётэборг]]|SWE|1–2|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|0–1|1–1 |[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|1–6|[[Рапід Вена]]|AUT|1−4|0–2 |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|2–5|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|0–2|2–3 |[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]|HUN|1–8|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|0–3|1–5 |[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|4–1|[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|2−0|2–1 |[[Рыека (футбольны клюб)|Рыека]]|CRO|2–1|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|1–0|1–1 |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|9–3|[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]|SVK|6–0|3–3 }} === Раўнд плэй-оф === {{Якар|Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Вікінгур Рэйк’явік]]|ISL|2–6|[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|1−3|1–3 |[[Шэмрак Ровэрз Дублін|Шэмрак Ровэрз]]|IRL|1−2|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|1−1|0−1 |[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|2–2 (2–4 p)|[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр Эскальдэс]]|AND|2−2|0–0 (aet) |[[КІ Кляксвуйк|КІ Кляксьвік]]|FRO|1–2|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|0−0|1–2 |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|3–2|[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]|NIR|0−2|3−0 (aet) |heading6=Шлях прадстаўнікоў ліг |[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]|SCO|2–7|[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER|1−3|1–4 |[[Гурнік Забжэ]]|POL|3–7|[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA|2−3|1–4 |[[Інтэр Турку]]|FIN|1–4|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|0−0|1–4 |[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|4−4 (4−3 p)|[[Рапід Вена]]|AUT|2−2|2−2 (aet) |[[Трумсё (футбольны клюб)|Трумсё]]|NOR|0–4|[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG|0−0|0–4 |[[Хайдук Спліт]]|CRO|5–4|[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]|POL|2−2|3−2 (aet) |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|4–3|[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]|CZE|2–2|2–1 (aet) |[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|3–2|[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]|SCO|0−0|3–2 |[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]|GRE|3–4|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|1−1|2–3 |[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA|1–0|[[Гапаэль Тэль-Авіў]]|ISR|0−0|1–0 |[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|6–1|[[Рыека (футбольны клюб)|Рыека]]|CRO|2−0|4–1 |[[Рэйнджарз Глазга|Рэйнджарз]]|SCO|1–1 (3−4 p)|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|1−0|0–1 (aet) |[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|4–2|[[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]|SUI|1−0|3–2 |[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|3–5|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|1−1|2–4 (aet) |[[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]|SUI|5–9|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|2−4|3–5 |[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|2–0|[[Аўстрыя Вена]]|AUT|2−0|0–0 |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|4–2|[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|0−1|4–1 (aet) |[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP|4–3|[[Партызан Бялград|Партызан]]|SRB|3−1|1–2 |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|3−2|[[Макабі Тэль-Авіў]]|ISR|2−1|1−1 }} == Этап лігі == У лігавы этап Лігі канфэрэнцыяў трапілі 24 пераможцы раўнду плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў, а таксама 12 клюбаў, якія зазналі паразу у плэй-оф раўнду [[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў|Лігі Эўропы]]. Лёсаванне этапу лігі сэзону 2026—2027 гадоў адбылося ў [[Манака]] 28 жніўня 2026 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaconferenceleague/draws/2027/2002249/|загаловак=League phase draw|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=28.08.2026|дата доступу=28.08.2026}}</ref>. 36 клюбаў былі падзеленыя на шэсьць кошыкаў па шэсьць камандаў у кожным у залежнасьці клюбнага каэфіцыенту ў рэйтынгу УЭФА. «[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]», «[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]», «[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]», «[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр]]», «[[Каўна Жальгірыс]]», «[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]», «[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]» і «[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]» дэбютуюць на групавым этапе або лігавым этапе буйнога клюбнага спаборніцтва УЭФА. У дадатак «Інтэр» ёсьць першым клюбам Андоры, які згуляў у групавым або лігавым этапе буйнога спаборніцтва УЭФА. У лігавым этапе прадстаўленыя клюбы з 30 нацыянальных асацыяцыяў. === Табліца === {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=УЭФА<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaconferenceleague/standings/ |title=League phase table |publisher=UEFA |access-date=28 жніўня 2026}}</ref> <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, gd, gf, agf, w, aw. opp_pts, opp_gd, opp_gf <!--Месцы камандаў.--> |default_order=AGF, AJX, ATA, BOR, BRA, SKB, BHA, COP, CSO, EGN, GNT, GET, HAJ, HEA, IBE, ICE, JAB, KAI, KZG, KUPS, LRI, LUG, MID, MJA, MON, NOR, PAF, PAN, CZV, RIG, FRE, STR, THU, TRA, TWE, UCR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=15 кастрычніка <!--Месцы камандаў.--> |матч_LUG_CZV=3–2 |матч_HAJ_AJX=2–1 |матч_GNT_AGF=1–0 |матч_EGN_MID=1–1 |матч_KUPS_TRA=2–4 |матч_MJA_ICE=2–0 |матч_PAN_BOR=2–1 |матч_CSO_MON=1–2 |матч_RIG_KAI=1–1 |матч_UCR_GET=1–1 |матч_ATA_PAF=3–1 |матч_BHA_KZG=4–0 |матч_COP_BRA=3–0 |матч_TWE_THU=1–0 |матч_HEA_NOR=1–1 |матч_STR_IBE=2–0 |матч_FRE_JAB=3–2 |матч_SKB_LRI=2–1 <!--Вызначэньне камандаў --> |назва_AGF ={{Сьцяг|Данія}} [[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]] |назва_AJX ={{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |назва_ATA ={{Сьцяг|Італія}} [[Аталянта Бэргама|Аталянта]] |назва_BOR ={{Сьцяг|Босьнія і Герцагавіна}} [[Борац Баня-Лука|Борац]] |назва_BRA ={{Сьцяг|Партугалія}} [[Брага (футбольны клюб)|Брага]] |назва_SKB ={{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Бран Бэрген|Бран]] |назва_BHA ={{Сьцяг|Ангельшчына}} [[Брайтан энд Гоўв Альбіён]] |назва_COP ={{Сьцяг|Данія}} [[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]] |назва_CSO ={{Сьцяг|Баўгарыя}} [[ЦСКА Сафія|ЦСКА]] |назва_EGN ={{Сьцяг|Альбанія}} [[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]] |назва_GNT ={{Сьцяг|Бэльгія}} [[Гент (футбольны клюб)|Гент]] |назва_GET ={{Сьцяг|Гішпанія}} [[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]] |назва_HAJ ={{Сьцяг|Харватыя}} [[Хайдук Спліт|Хайдук]] |назва_HEA ={{Сьцяг|Шатляндыя}} [[Гартс Эдынбург|Гартс]] |назва_IBE ={{Сьцяг|Грузія}} [[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя 1999]] |назва_ICE ={{Сьцяг|Андора}} [[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр Эскальдэс]] |назва_JAB ={{Сьцяг|Чэхія}} [[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] |назва_KAI ={{Сьцяг|Казахстан}} [[Кайрат Алматы|Кайрат]] |назва_KZG ={{Сьцяг|Летува}} [[Каўна Жальгірыс]] |назва_KUPS={{Сьцяг|Фінляндыя}} [[КуПС Куопіё|КуПС]] |назва_LRI ={{Сьцяг|Гібральтар}} [[Лінкальн Рэд Імпс]] |назва_LUG ={{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]] |назва_MID ={{Сьцяг|Данія}} [[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]] |назва_MJA ={{Сьцяг|Швэцыя}} [[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]] |назва_MON ={{Сьцяг|Францыя}} [[Манака (футбольны клюб)|Манака]] |назва_NOR ={{Сьцяг|Данія}} [[Норшэлян Фарум|Норшэлян]] |назва_PAF ={{Сьцяг|Кіпр}} [[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]] |назва_PAN ={{Сьцяг|Грэцыя}} [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] |назва_CZV ={{Сьцяг|Сэрбія}} [[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]] |назва_RIG ={{Сьцяг|Латвія}} [[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]] |назва_FRE ={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]] |назва_STR ={{Сьцяг|Бэльгія}} [[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]] |назва_THU ={{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Тун (футбольны клюб)|Тун]] |назва_TRA ={{Сьцяг|Турэччына}} [[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]] |назва_TWE ={{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]] |назва_UCR ={{Сьцяг|Румынія}} [[Унівэрсытаця Краёва]] }} === Вынікі === {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Першы тур |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|3–2|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB |[[Хайдук Спліт]]|CRO|2–1|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED |[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|1–0|[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN |[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|1–1|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN |[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|2–4|[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR |[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE|2–0|[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|2–1|[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH |[[ЦСКА Сафія]]|BUL|1–2|[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA |[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|1–1|[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ |[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|1–1|[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP |[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA|3–1|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP |[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG|4–0|[[Каўна Жальгірыс]]|LTU |[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|3–0|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|1–0|[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI |[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|1–1|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN |[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL|2–0|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO |[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER|3–2|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE |[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|2–1|[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB }} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Другі тур |[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|22 кастр|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE |[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|22 кастр|[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE |[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|22 кастр|[[ЦСКА Сафія]]|BUL |[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB|22 кастр|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN |[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|22 кастр|[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG |[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|22 кастр|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR |[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP|22 кастр|[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND|22 кастр|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU |[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|22 кастр|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA |[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR|22 кастр|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO |[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|22 кастр|[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA |[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN|22 кастр|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB |[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA|22 кастр|[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER |[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|22 кастр|[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL |[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|22 кастр|[[Хайдук Спліт]]|CRO |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|22 кастр|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|22 кастр|[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED |[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|22 кастр|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL }} {{Слупок-канец}} {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Трэці тур |[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN|5 ліст|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR |[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA|5 ліст|[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ |[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|5 ліст|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED |[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|5 ліст|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO |[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB|5 ліст|[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND |[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|5 ліст|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|5 ліст|[[Хайдук Спліт]]|CRO |[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE|5 ліст|[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH |[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR|5 ліст|[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER |[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA|5 ліст|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN |[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|5 ліст|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|5 ліст|[[Каўна Жальгірыс]]|LTU |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|5 ліст|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP |[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP|5 ліст|[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG |[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL|5 ліст|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|5 ліст|[[ЦСКА Сафія]]|BUL |[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|5 ліст|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE |[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|5 ліст|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB }} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Чацьверты тур |[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|26 ліст|[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE |[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|26 ліст|[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI |[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG|26 ліст|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU |[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|26 ліст|[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP |[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|26 ліст|[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI |[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|26 ліст|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA |[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|26 ліст|[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA |[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|26 ліст|[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB |[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|26 ліст|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN |[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|26 ліст|[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN |[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|26 ліст|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|26 ліст|[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA |[[Хайдук Спліт]]|CRO|26 ліст|[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND|26 ліст|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN |[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|26 ліст|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB |[[ЦСКА Сафія]]|BUL|26 ліст|[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR |[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|26 ліст|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN |[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER|26 ліст|[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED }} {{Слупок-канец}} {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Пяты тур |[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|10 сьнеж|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU |[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|10 сьнеж|[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI |[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|10 сьнеж|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB |[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP|10 сьнеж|[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND |[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|10 сьнеж|[[ЦСКА Сафія]]|BUL |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|10 сьнеж|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN |[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|10 сьнеж|[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA |[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER|10 сьнеж|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE |[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|10 сьнеж|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR |[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR|10 сьнеж|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE |[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN|10 сьнеж|[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED |[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG|10 сьнеж|[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA |[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|10 сьнеж|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL |[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|10 сьнеж|[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH |[[Хайдук Спліт]]|CRO|10 сьнеж|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN |[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL|10 сьнеж|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED |[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|10 сьнеж|[[Каўна Жальгірыс]]|LTU |[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE|10 сьнеж|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP }} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Шосты тур |[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|17 сьнеж|[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP |[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA|17 сьнеж|[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB |[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA|17 сьнеж|[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|17 сьнеж|[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL |[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|17 сьнеж|[[Хайдук Спліт]]|CRO |[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|17 сьнеж|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|17 сьнеж|[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|17 сьнеж|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA |[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB|17 сьнеж|[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR |[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|17 сьнеж|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO |[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|17 сьнеж|[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND|17 сьнеж|[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN |[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|17 сьнеж|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR |[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|17 сьнеж|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|17 сьнеж|[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG |[[ЦСКА Сафія]]|BUL|17 сьнеж|[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI |[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|17 сьнеж|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB |[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|17 сьнеж|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN }} {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20201204162225/https://www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/ Ліга канфэрэнцыяў УЭФА] на афіцыйным сайце УЭФА. {{Ліга канфэрэнцыяў УЭФА}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] my18whnv1fdx4swyyfpveffr2wsni70 0 295173 2696922 2690789 2026-10-16T09:19:23Z Dymitr 10914 /* Этап лігі */ абнаўленьне зьвестак 2696922 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў |Арыгінальная назва = |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Спаборніцтва = [[Ліга Эўропы УЭФА]] |Сэзон = 2026—2027 |Дата пачатку = ''Кваліфікацыя:''<br>9 ліпеня — 27 жніўня 2026<br>''Асноўная частка:''<br>16 верасьня 2026 |Дата заканчэньня = 26 траўня 2027 |Колькасьць удзельнікаў = ''Асноўная частка:'' 25+11<br />''Усяго:'' 45+31 (з 40 асацыяцыяў) |Пераможца = |Фіналіст = |Гледачоў = |Згуляных матчаў = |Забітых галоў = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 56-ы сэзон другога паводле статуснасьці эўрапейскага турніру [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]], і 18-ы зь іх пасьля перайменаваньня Кубка УЭФА ў [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігу Эўропы УЭФА]]. Фінал будзе згуляны 26 траўня 2027 году на стадыёне «[[Вальдштадыён]]» у [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]], [[Нямеччына]]<ref>[https://profis.eintracht.de/news/zuschlag-fuer-europa-league-endspiel-2027-158966 Zuschlag für Europa-League-Endspiel]. Eintracht Frankfurt.</ref>. Дзейны чэмпіён «[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Віла]]» ня здолее абараніць свой тытул, бо як пераможца Лігі Эўропы аўтаматычна кваліфікавалася ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігу чэмпіёнаў]], а новы фармат не дазваляе клюбам пераходзіць зь Лігі чэмпіёнаў у Лігу Эўропы пасьля лігавага этапу. == Расклад матчаў == Матчы заплянаваныя быць згулянымі чацьвяргамі, акрамя фіналу, які адбудзецца ў сераду, але ў выключных выпадках фінал можа ладзіцца ў аўторак ці сераду праз канфлікты ў раскладзе. Толькі ў першы гульнявы дзень лігавага этапу матчы расьцягнуцца на сераду і чацьвер. {| class="wikitable" |+Расклад матчаў на Лігу Эўропы УЭФА 2026—2027 !Фаза !Раўнд !Лёсаваньне !Першы матч !Другі матч |- | rowspan="3" |Кваліфікацыя |Першы кваліфікацыйны |16 чэрвеня 2026 |9 ліпеня 2026 |16 ліпеня 2026 |- |Другі кваліфікацыйны |17 чэрвеня 2026 |23 ліпеня 2026 |30 ліпеня 2026 |- |Трэці кваліфікацыйны |20 ліпеня 2026 |6 жніўня 2026 |13 жніўня 2026 |- |Плэй-оф |Кваліфікацыйны плэй-оф |3 жніўня 2026 |20 жніўня 2026 |27 жніўня 2026 |- | rowspan="8" |Фаза адзінай лігі |1 гульнявы дзень | rowspan="8" |28 жніўня 2026 | colspan="2" |16—17 верасьня 2026 |- |2 гульнявы дзень | colspan="2" |15 кастрычніка 2026 |- |3 гульнявы дзень | colspan="2" |22 кастрычніка 2026 |- |4 гульнявы дзень | colspan="2" |5 лістапада 2026 |- |5 гульнявы дзень | colspan="2" |26 лістапада 2026 |- |6 гульнявы дзень | colspan="2" |10 сьнежня 2026 |- |7 гульнявы дзень | colspan="2" |21 студзеня 2027 |- |8 гульнявы дзень | colspan="2" |28 студзеня 2027 |- | rowspan="5" |Гульні на вылет |Папярэдні плэй-оф раўнд |29 студзеня 2027 |18 лютага 2027 |25 лютага 2027 |- |Раўнд шаснаццаці | rowspan="4" |26 лютага 2027 |11 сакавіка 2027 |18 сакавіка 2027 |- |Чвэрцьфіналы |8 красавіка 2027 |15 красавіка 2027 |- |Паўфіналы |29 красавіка 2027 |6 траўня 2027 |- |Фінал | colspan="2" |26 траўня 2027 году |} == Кваліфікацыйныя раўнды == === Першы кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Дынама Кіеў]]|UKR|0–0 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:2)|[[Унівэрсытаця Клуж]]|ROU|0–0|0–0 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|6–0|[[Вэстры Ісаф’ярдарбайр|Вэстры]]|ISL|3–0|3–0 |[[Хайдук Спліт]]|CRO|3–2|[[Жыліна (футбольны клюб)|Жыліна]]|SVK|2–0|1–2 |[[ЦСКА Сафія]]|BUL|5–3|[[Дэры Сіці]]|IRL|3–2|2–1 |[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]|MDA|1–0|[[Алюміні Кідрычава|Алюміні]]|SVN|0–0|1–0 |[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]|SRB|1–5|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|1–2|0–3 }} === Другі кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Гамарбю Стакгольм|Гамарбю]]|SWE|2–4|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL|1–1|1–3 |[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|0–0 (4–5 p)|[[ЦСКА Сафія]]|BUL|0–0|0–0 (aet) |[[Трумсё (футбольны клюб)|Трумсё]]|NOR|1–4|[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]|CZE|0–1|1–3 |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|3−4|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|1–2|2−2 |[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR|3–0|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|1–0|2–0 |[[Хайдук Спліт]]|CRO|2–4|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|2–0|0–4 (aet) |[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]|MDA|0–6|[[Макабі Тэль-Авіў]]|ISR|0–5|0–1 |[[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]|SUI|2–6|[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR|2–1|0–5 |[[Дынама Кіеў]]|UKR|2–5|[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]|GRE|2–3|0–2 }} === Трэці кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]|NIR|1–2|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|0–0|1–2 (aet) |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|1–2|[[Амонія Нікасія]]|CYP|1–1|0–1 |[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|2–3|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|1–1|1–2 |[[Шэмрак Ровэрз Дублін|Шэмрак Ровэрз]]|IRL|4–6|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|3–1|1–5 |[[Лех Познань]]|POL|6–0|[[КІ Кляксвуйк|КІ Кляксьвік]]|FRO|1–0|5–0 |[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|5–3|[[Вікінгур Рэйк’явік]]|ISL|3–0|2–3 |heading7=Асноўны шлях |[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]|CZE|0–2|[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR|0–1|0–1 |[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]|POL|3–2|[[Рэйнджарз Глазга|Рэйнджарз]]|SCO|2–1|1–1 |[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]|GRE|2–4|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL|0–1|2–3 |[[Рэд Бул Зальцбург]]|AUT|4–3|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|1–0|3–3 |[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR|7–2|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|6–1|1–1 |[[Макабі Тэль-Авіў]]|ISR|3–4|[[ЦСКА Сафія]]|BUL|0−3|3–1 |[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|2–1|[[Гурнік Забжэ]]|POL|1–0|1–1 }} === Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR|0–5|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|0−1|0–4 |[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|1–2|[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM|1−1|0–1 |[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL|3−4|[[Амонія Нікасія]]|CYP|1−0|2−4 |[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB|4–5|[[Вікторыя Пльзень]]|CZE|3−0|1–5 (aet) |[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|1–2|[[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]]|NOR|0−0|1–2 (aet) |[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]|POL|6−1|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|4−0|2−1 |[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE|0−4|[[Рэд Бул Зальцбург]]|AUT|0−1|0−3 |[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|0–6|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL|0−3|0–3 |[[Лех Познань]]|POL|9–2|[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|7−0|2–2 |[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR|3−1|[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|3−0|0−1 |[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR|6–2|[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN|3−1|3–1 |[[ОФІ Іракліён]]|GRE|5–0|[[ЦСКА Сафія]]|BUL|3−0|2–0 }} == Этап лігі == {{Якар|Лігавы этап}} Лёсаваньне этапу лігі Лігі Эўропы адбылося 28 жніўня 2026 году ў [[Манака]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/draws/2027/2002229/|загаловак=League phase draw|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=28.08.2026|дата доступу=28.08.2026}}</ref>. 36 клюбаў былі падзеленыя на чатыры кошыкі зь дзевяцьцю камандамі ў кожнай, грунтуючыся на клюбных каэфіцыентах УЭФА. Лёсаваньне матчаў было цалкам згенэраванае кампутарам. Кожная каманда сустрэнецца з двума супернікамі з кожнай з чатырох кошыкаў, па адным дома і адным на выезьдзе. Клюбы ня могуць гуляць з супернікамі з сваёй уласнай асацыяцыі, а таксама супернікамі могуць быць ня больш за два клюбы з адной асацыяцыі. Акрамя таго, калі два клюбы ўжо гулялі паміж сабою ў папярэднія два сэзоны, матч ня мог быць паўтораны ў трэці раз з той жа камандай. «[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]», «[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]]», «[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]», «[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]», «[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]», «[[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]]», [[НЭК Нэймэген|НЭК]], [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] і «[[Тарыенсі Торыж Вэдраш|Тарыенсі]]» дэбютуюць у групавой частцы турніру ад часу, калі гэтая стадыя зьявілася. Тым ня менш, НЭК раней ужо браў удзел у групавым этапе Кубка УЭФА. «Тарыенсі» стане першай камандай, якая не спаборнічае ў найвышэйшай лізе нацыянальнага чэмпіянату, якая зьявіцца на буйным турніры УЭФА ад часу паўстаньня этапу лігі. «Арарат-Армэнія» ёсьць першым клюбам з [[Армэнія|Армэніі]], які згуляе ў групавым або лігавым этапе Лігі Эўропы. Агулам на гэтым этапе прадстаўленыя клюбы з 22 нацыянальных асацыяцыяў. === Табліца === {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=УЭФА<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/standings/ |title=League phase table |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |access-date=29 жніўня 2026}}</ref> <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, gd, gf, agf, w, aw. opp_pts, opp_gd, opp_gf <!--Месцы камандаў.--> |default_order=AND, AAR, AZ, LEV, BEN, BES, BOU, CEJ, CEL, CLT, CRY, DIN, FER, HBS, JAG, JUV, LPO, LSO, LIL, LYO, MAR, MIL, NEC, OFI, OLY, OMO, RSO, SAL, REN, SLA, STU, SUN, TOR, HOF, USG, PLZ <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=15 кастрычніка <!--1-ы тур.--> |матч_AAR_SLA=1–4 |матч_OMO_CEL=1–0 |матч_MIL_BEN=0–2 |матч_LEV_CEJ=2–0 |матч_HBS_DIN=0–0 |матч_OLY_JAG=2–1 |матч_AND_LYO=1–2 |матч_STU_REN=0–0 |матч_SUN_AZ=1–0 |матч_OFI_HOF=2–0 |матч_LSO_SAL=0–1 |матч_BES_MAR=4–1 |матч_CLT_FER=1–3 |матч_CRY_LPO=4–0 |матч_PLZ_USG=0–3 |матч_JUV_NEC=5–0 |матч_LIL_TOR=1–2 |матч_RSO_BOU=1–2 <!--2-і тур.--> |матч_SLA_LIL=1–1 |матч_AZ_HBS=2–1 |матч_SAL_MIL=0–4 |матч_LPO_LEV=0–4 |матч_CEJ_OMO=0–3 |матч_LYO_CRY=3–2 |матч_USG_RSO=1–1 |матч_TOR_SUN=1–2 |матч_BOU_STU=3–0 |матч_FER_PLZ=2–1 |матч_DIN_AND=1–0 |матч_JAG_AAR=3–1 |матч_NEC_LSO=1–1 |матч_MAR_OLY=0–1 |матч_CEL_JUV=1–2 |матч_BEN_CLT=4–1 |матч_REN_OFI=2–1 |матч_HOF_BES=2–3 <!--Вызначэньне камандаў --> |назва_AND ={{Сьцяг|Бэльгія}} [[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]] |назва_AZ ={{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[АЗ Алькмаар]] |назва_AAR ={{Сьцяг|Армэнія}} [[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]] |назва_LEV ={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Баер Левэркузэн|Баер]] |назва_BEN ={{Сьцяг|Партугалія}} [[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]] |назва_BES ={{Сьцяг|Турэччына}} [[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]] |назва_BOU ={{Сьцяг|Ангельшчына}} [[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]] |назва_CEJ ={{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]] |назва_CEL ={{Сьцяг|Гішпанія}} [[Сэльта Віга|Сэльта]] |назва_CLT ={{Сьцяг|Шатляндыя}} [[Сэлтык Глазга|Сэлтык]] |назва_CRY ={{Сьцяг|Ангельшчына}} [[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]] |назва_DIN ={{Сьцяг|Харватыя}} [[Дынама Заграб]] |назва_FER ={{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]] |назва_HBS ={{Сьцяг|Ізраіль}} [[Гапаэль Бээршэба]] |назва_JAG ={{Сьцяг|Польшча}} [[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]] |назва_JUV ={{Сьцяг|Італія}} [[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]] |назва_LPO ={{Сьцяг|Польшча}} [[Лех Познань|Лех]] |назва_LSO ={{Сьцяг|Баўгарыя}} [[Леўскі Сафія|Леўскі]] |назва_LIL ={{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]] |назва_LYO ={{Сьцяг|Францыя}} [[Алімпік Ліён]] |назва_MAR ={{Сьцяг|Францыя}} [[Алімпік Марсэль]] |назва_MIL ={{Сьцяг|Італія}} [[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]] |назва_NEC ={{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[НЭК Нэймэген]] |назва_OFI ={{Сьцяг|Грэцыя}} [[ОФІ Іракліён]] |назва_OLY ={{Сьцяг|Грэцыя}} [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] |назва_OMO ={{Сьцяг|Кіпр}} [[Амонія Нікасія|Амонія]] |назва_RSO ={{Сьцяг|Гішпанія}} [[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]] |назва_SAL ={{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Рэд Бул Зальцбург]] |назва_REN ={{Сьцяг|Францыя}} [[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]] |назва_SLA ={{Сьцяг|Чэхія}} [[Спарта Прага]] |назва_STU ={{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Штурм Грац|Штурм]] |назва_SUN ={{Сьцяг|Ангельшчына}} [[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]] |назва_TOR ={{Сьцяг|Партугалія}} [[Тарыенсі Торыж Вэдраш|Тарыенсі]] |назва_HOF ={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]] |назва_USG ={{Сьцяг|Бэльгія}} [[Юніён Сэн-Жыль|Юніён]] |назва_PLZ ={{Сьцяг|Чэхія}} [[Вікторыя Пльзень]] }} === Вынікі === {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Першы тур |[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM|1-4|[[Спарта Прага]]|CZE |[[Амонія Нікасія]]|CYP|1-0|[[Сэльта Віга|Сэльта]]|ESP |[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]|ITA|0-2|[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR |[[Баер Левэркузэн]]|GER|2-0|[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SLO |[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR|0-0|[[Дынама Заграб]]|CRO |[[Алімпіякос Пірэй]]|GRE|2-1|[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]|POL |[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL|1-2|[[Алімпік Ліён]]|FRA |[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT|0-0|[[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]]|FRA |[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]]|ENG|1-0|[[АЗ Алькмаар]]|NED |[[ОФІ Іракліён]]|GRE|2-0|[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]|GER |[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL|0-1|[[Рэд Бул Зальцбург]]|AUT |[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR|4-1|[[Алімпік Марсэль]]|FRA |[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]|SCO|1-3|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN |[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]|ENG|4-0|[[Лех Познань]]|POL |[[Вікторыя Пльзень]]|CZE|0-3|[[Юніён Сэн-Жыль|Юніён Сэн-Жылюаз]]|BEL |[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]|ITA|5-0|[[НЭК Нэймэген]]|NED |[[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]]|NOR|1-2|[[Тарыенсі Торыж Вэдраш|Тарыенсі]]|POR |[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]|ESP|1-2|[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]]|ENG }} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Другі тур |[[Спарта Прага]]|CZE|1–1|[[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]]|NOR |[[АЗ Алькмаар]]|NED|2–1|[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR |[[Рэд Бул Зальцбург]]|AUT|0–4|[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]|ITA |[[Лех Познань]]|POL|0–4|[[Баер Левэркузэн]]|GER |[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SLO|0–3|[[Амонія Нікасія]]|CYP |[[Алімпік Ліён]]|FRA|3–2|[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]|ENG |[[Юніён Сэн-Жыль|Юніён Сэн-Жылюаз]]|BEL|1–1|[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]|ESP |[[Тарыенсі Торыж Вэдраш|Тарыенсі]]|POR|1–2|[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]]|ENG |[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]]|ENG|3–0|[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT |[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|2–1|[[Вікторыя Пльзень]]|CZE |[[Дынама Заграб]]|CRO|1–0|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL |[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]|POL|3–1|[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM |[[НЭК Нэймэген]]|NED|1–1|[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL |[[Алімпік Марсэль]]|FRA|0–1|[[Алімпіякос Пірэй]]|GRE |[[Сэльта Віга|Сэльта]]|ESP|1–2|[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]|ITA |[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR|4–1|[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]|SCO |[[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]]|FRA|2–1|[[ОФІ Іракліён]]|GRE |[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]|GER|2–3|[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR }} {{Слупок-канец}} {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Трэці тур |[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM|22 кастр|[[АЗ Алькмаар]]|NED |[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|22 кастр|[[Тарыенсі Торыж Вэдраш|Тарыенсі]]|POR |[[Дынама Заграб]]|CRO|22 кастр|[[НЭК Нэймэген]]|NED |[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]|ITA|22 кастр|[[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]]|FRA |[[Лех Познань]]|POL|22 кастр|[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]]|ENG |[[ОФІ Іракліён]]|GRE|22 кастр|[[Баер Левэркузэн]]|GER |[[Юніён Сэн-Жыль|Юніён Сэн-Жылюаз]]|BEL|22 кастр|[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR |[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT|22 кастр|[[Алімпік Марсэль]]|FRA |[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]]|ENG|22 кастр|[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]|ITA |[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR|22 кастр|[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]|ENG |[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]|SCO|22 кастр|[[Сэльта Віга|Сэльта]]|ESP |[[Вікторыя Пльзень]]|CZE|22 кастр|[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL |[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]|POL|22 кастр|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL |[[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]]|NOR|22 кастр|[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]|ESP |[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SLO|22 кастр|[[Рэд Бул Зальцбург]]|AUT |[[Алімпіякос Пірэй]]|GRE|22 кастр|[[Спарта Прага]]|CZE |[[Амонія Нікасія]]|CYP|22 кастр|[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR |[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]|GER|22 кастр|[[Алімпік Ліён]]|FRA }} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Чацьверты тур |[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]|ITA|5 ліст|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN |[[Спарта Прага]]|CZE|5 ліст|[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]]|ENG |[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]|ENG|5 ліст|[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]|GER |[[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]]|NOR|5 ліст|[[Вікторыя Пльзень]]|CZE |[[НЭК Нэймэген]]|NED|5 ліст|[[Амонія Нікасія]]|CYP |[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL|5 ліст|[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]|POL |[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]|ESP|5 ліст|[[Алімпік Ліён]]|FRA |[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL|5 ліст|[[Рэд Бул Зальцбург]]|AUT |[[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]]|FRA|5 ліст|[[Алімпіякос Пірэй]]|GRE |[[АЗ Алькмаар]]|NED|5 ліст|[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]|ITA |[[Баер Левэркузэн]]|GER|5 ліст|[[Алімпік Марсэль]]|FRA |[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]|SCO|5 ліст|[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR |[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR|5 ліст|[[ОФІ Іракліён]]|GRE |[[Сэльта Віга|Сэльта]]|ESP|5 ліст|[[Юніён Сэн-Жыль|Юніён Сэн-Жылюаз]]|BEL |[[Тарыенсі Торыж Вэдраш|Тарыенсі]]|POR|5 ліст|[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM |[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT|5 ліст|[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SLO |[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR|5 ліст|[[Лех Познань]]|POL |[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]]|ENG|5 ліст|[[Дынама Заграб]]|CRO }} {{Слупок-канец}} {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Пяты тур |[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR|26 ліст|[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR |[[Рэд Бул Зальцбург]]|AUT|26 ліст|[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM |[[Вікторыя Пльзень]]|CZE|26 ліст|[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR |[[Дынама Заграб]]|CRO|26 ліст|[[Баер Левэркузэн]]|GER |[[Алімпіякос Пірэй]]|GRE|26 ліст|[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]|ITA |[[Алімпік Марсэль]]|FRA|26 ліст|[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL |[[Юніён Сэн-Жыль|Юніён Сэн-Жылюаз]]|BEL|26 ліст|[[Лех Познань]]|POL |[[Сэльта Віга|Сэльта]]|ESP|26 ліст|[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]]|ENG |[[Спарта Прага]]|CZE|26 ліст|[[АЗ Алькмаар]]|NED |[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]|ENG|26 ліст|[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]|ESP |[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|26 ліст|[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SLO |[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]|ITA|26 ліст|[[Амонія Нікасія]]|CYP |[[НЭК Нэймэген]]|NED|26 ліст|[[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]]|FRA |[[ОФІ Іракліён]]|GRE|26 ліст|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL |[[Алімпік Ліён]]|FRA|26 ліст|[[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]]|NOR |[[Тарыенсі Торыж Вэдраш|Тарыенсі]]|POR|26 ліст|[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]|SCO |[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]]|ENG|26 ліст|[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]|POL |[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]|GER|26 ліст|[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT }} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Шосты тур |[[АЗ Алькмаар]]|NED|10 сьнеж|[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT |[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM|10 сьнеж|[[НЭК Нэймэген]]|NED |[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR|10 сьнеж|[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]|ITA |[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]|POL|10 сьнеж|[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]|ENG |[[Алімпік Марсэль]]|FRA|10 сьнеж|[[Сэльта Віга|Сэльта]]|ESP |[[Амонія Нікасія]]|CYP|10 сьнеж|[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]|SCO |[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL|10 сьнеж|[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]|GER |[[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]]|FRA|10 сьнеж|[[Дынама Заграб]]|CRO |[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]|ITA|10 сьнеж|[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]]|ENG |[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]]|ENG|10 сьнеж|[[Вікторыя Пльзень]]|CZE |[[Баер Левэркузэн]]|GER|10 сьнеж|[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR |[[Рэд Бул Зальцбург]]|AUT|10 сьнеж|[[Спарта Прага]]|CZE |[[Лех Познань]]|POL|10 сьнеж|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN |[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SLO|10 сьнеж|[[Алімпіякос Пірэй]]|GRE |[[Алімпік Ліён]]|FRA|10 сьнеж|[[Юніён Сэн-Жыль|Юніён Сэн-Жылюаз]]|BEL |[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL|10 сьнеж|[[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]]|NOR |[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]|ESP|10 сьнеж|[[Тарыенсі Торыж Вэдраш|Тарыенсі]]|POR |[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR|10 сьнеж|[[ОФІ Іракліён]]|GRE }} {{Слупок-канец}} {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Сёмы тур |[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR|21 студз|[[Юніён Сэн-Жыль|Юніён Сэн-Жылюаз]]|BEL |[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM|21 студз|[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SLO |[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|21 студз|[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]|ITA |[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]|POL|21 студз|[[Алімпік Ліён]]|FRA |[[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]]|NOR|21 студз|[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]]|ENG |[[НЭК Нэймэген]]|NED|21 студз|[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR |[[Алімпіякос Пірэй]]|GRE|21 студз|[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]|GER |[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]|ESP|21 студз|[[Вікторыя Пльзень]]|CZE |[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT|21 студз|[[ОФІ Іракліён]]|GRE |[[АЗ Алькмаар]]|NED|21 студз|[[Дынама Заграб]]|CRO |[[Баер Левэркузэн]]|GER|21 студз|[[Рэд Бул Зальцбург]]|AUT |[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]|SCO|21 студз|[[Алімпік Марсэль]]|FRA |[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]|ENG|21 студз|[[Спарта Прага]]|CZE |[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR|21 студз|[[Сэльта Віга|Сэльта]]|ESP |[[Лех Познань]]|POL|21 студз|[[Тарыенсі Торыж Вэдраш|Тарыенсі]]|POR |[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL|21 студз|[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]|ITA |[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL|21 студз|[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]]|ENG |[[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]]|FRA|21 студз|[[Амонія Нікасія]]|CYP }} {{Слупок-новы}} {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=0|h_a=не|caption=Восьмы тур |[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]|ITA|28 студз|[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM |[[Спарта Прага]]|CZE|28 студз|[[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]]|FRA |[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]]|ENG|28 студз|[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR |[[Рэд Бул Зальцбург]]|AUT|28 студз|[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]|ENG |[[Вікторыя Пльзень]]|CZE|28 студз|[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]|POL |[[Дынама Заграб]]|CRO|28 студз|[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT |[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]|ITA|28 студз|[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]|ESP |[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SLO|28 студз|[[НЭК Нэймэген]]|NED |[[ОФІ Іракліён]]|GRE|28 студз|[[Лех Познань]]|POL |[[Алімпік Марсэль]]|FRA|28 студз|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL |[[Алімпік Ліён]]|FRA|28 студз|[[Баер Левэркузэн]]|GER |[[Амонія Нікасія]]|CYP|28 студз|[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR |[[Юніён Сэн-Жыль|Юніён Сэн-Жылюаз]]|BEL|28 студз|[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]|SCO |[[Сэльта Віга|Сэльта]]|ESP|28 студз|[[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]]|NOR |[[Тарыенсі Торыж Вэдраш|Тарыенсі]]|POR|28 студз|[[Алімпіякос Пірэй]]|GRE |[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR|28 студз|[[АЗ Алькмаар]]|NED |[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]]|ENG|28 студз|[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL |[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]|GER|28 студз|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN }} {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/ Ліга Эўропы УЭФА] на афіцыйным сайце УЭФА. {{Ліга Эўропы УЭФА}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Ліга Эўропы УЭФА|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] 3nv4i4gfv2zlakb1uhvf0sihgy1qux5 0 296579 2696893 2642706 2026-10-16T02:56:12Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696893 wikitext text/x-wiki '''Супэрліга 2024—2025 гадоў''' — 89-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які праходзіў з 17 жніўня 2024 году па 22 траўня 2025 году. Чэмпіёнам стаў «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]», які тым самым здабыў свой 48-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 14 клюбаў, зь якіх 12 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Супэрлігі 2 — «[[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]]» і «[[Калітэя (футбольны клюб)|Калітэя]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісію]]» і [[ПАС Яніна|ПАС]]. == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/23/146/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=OLY, AEK, PAO, PAOK, ARIS, OFI, ATR, AST, PNE, LEV, PNS, VOL, ATK, LAM <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P2 |вынік6=P2 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P3 |вынік10=P3 |вынік11=P3 |вынік12=P3 |вынік13=P3 |вынік14=P3 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK=16| нічыі_AEK=5 | паразы_AEK=5 | мз_AEK=44 | мп_AEK=16 <!-- АЕК Атэны --> |перамогі_ARIS=12|нічыі_ARIS=6| паразы_ARIS=8| мз_ARIS=31| мп_ARIS=28 <!-- Арыс --> |перамогі_AST=10| нічыі_AST=5 | паразы_AST=11| мз_AST=27 | мп_AST=29 <!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR=10| нічыі_ATR=5 | паразы_ATR=11| мз_ATR=32 | мп_ATR=32 <!-- Атромітас --> |перамогі_ATK=4 | нічыі_ATK=9 | паразы_ATK=13| мз_ATK=24 | мп_ATK=40 <!-- Калітэя --> |перамогі_LAM=3 | нічыі_LAM=6 | паразы_LAM=17| мз_LAM=14 | мп_LAM=44 <!-- Лямія --> |перамогі_LEV=6 | нічыі_LEV=10| паразы_LEV=10| мз_LEV=30 | мп_LEV=34 <!-- Левадыякос --> |перамогі_OFI=10| нічыі_OFI=6 | паразы_OFI=10| мз_OFI=37 | мп_OFI=38 <!-- ОФІ --> |перамогі_OLY=18| нічыі_OLY=6 | паразы_OLY=2 | мз_OLY=45 | мп_OLY=16 <!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAO=14| нічыі_PAO=8 | паразы_PAO=4 | мз_PAO=31 | мп_PAO=22 <!-- Панатынаікос --> |перамогі_PNE=9 | нічыі_PNE=6 | паразы_PNE=11| мз_PNE=20 | мп_PNE=22 <!-- Панэталікос --> |перамогі_PNS=8 | нічыі_PNS=4 | паразы_PNS=14| мз_PNS=30 | мп_PNS=47 <!-- Пансэраікос --> |перамогі_PAOK=14|нічыі_PAOK=4| паразы_PAOK=8| мз_PAOK=51| мп_PAOK=26 <!-- ПАОК --> |перамогі_VOL=6 | нічыі_VOL=4 | паразы_VOL=16| мз_VOL=20 | мп_VOL=42 <!-- Воляс --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ATK = [[Калітэя (футбольны клюб)|Калітэя]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_P1=green1 |тэкст_P1=[[#Чэмпіёнская група|Чэмпіёнская група]] |колер_P2=blue1 |тэкст_P2=[[#Група за Лігу канфэрэнцыяў|Група за Лігу канфэрэнцыяў]] |колер_P3=red1 |тэкст_P3=[[#Група на паніжэньне|Група на паніжэньне]] }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/23/146/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, ARIS, AST, ATR, VOL, ATK, LEV, LAM, OFI, PAO, PNS, PNE, PAOK | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_ATK = [[Калітэя (футбольны клюб)|Кал]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Псэ]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_ATK = [[Калітэя (футбольны клюб)|Калітэя]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] |матч_AEK_ARIS = 4–0 |матч_AEK_AST = 3–0 |матч_AEK_ATK = 2–0 |матч_AEK_ATR = 2–1 |матч_AEK_LAM = 1–1 |матч_AEK_LEV = 1–1 |матч_AEK_OFI = 3–0 |матч_AEK_OLY = 0–1 |матч_AEK_PAO = 2–0 |матч_AEK_PNE = 1–0 |матч_AEK_PNS = 5–0 |матч_AEK_PAOK = 1–1 |матч_AEK_VOL = 2–0 |матч_ARIS_AEK = 0–0 |матч_ARIS_AST = 1–1 |матч_ARIS_ATK = 2–0 |матч_ARIS_ATR = 2–1 |матч_ARIS_LAM = 2–0 |матч_ARIS_LEV = 3–1 |матч_ARIS_OFI = 0–2 |матч_ARIS_OLY = 2–1 |матч_ARIS_PAO = 2–0 |матч_ARIS_PNE = 2–1 |матч_ARIS_PNS = 1–0 |матч_ARIS_PAOK = 0–0 |матч_ARIS_VOL = 0–1 |матч_AST_AEK = 0–3 |матч_AST_ARIS = 2–1 |матч_AST_ATK = 1–0 |матч_AST_ATR = 1–2 |матч_AST_LAM = 1–0 |матч_AST_LEV = 1–1 |матч_AST_OFI = 3–0 |матч_AST_OLY = 1–0 |матч_AST_PAO = 0–1 |матч_AST_PNE = 2–0 |матч_AST_PNS = 1–2 |матч_AST_PAOK = 1–2 |матч_AST_VOL = 0–1 |матч_ATK_AEK = 0–0 |матч_ATK_ARIS = 0–1 |матч_ATK_AST = 1–3 |матч_ATK_ATR = 0–3 |матч_ATK_LAM = 2–1 |матч_ATK_LEV = 2–4 |матч_ATK_OFI = 1–3 |матч_ATK_OLY = 1–1 |матч_ATK_PAO = 2–2 |матч_ATK_PNE = 1–1 |матч_ATK_PNS = 1–2 |матч_ATK_PAOK = 2–1 |матч_ATK_VOL = 2–0 |матч_ATR_AEK = 0–1 |матч_ATR_ARIS = 1–1 |матч_ATR_ATK = 1–2 |матч_ATR_AST = 0–1 |матч_ATR_LAM = 4–2 |матч_ATR_LEV = 2–1 |матч_ATR_OFI = 0–0 |матч_ATR_OLY = 1–2 |матч_ATR_PAO = 1–1 |матч_ATR_PNE = 0–2 |матч_ATR_PNS = 1–0 |матч_ATR_PAOK = 1–2 |матч_ATR_VOL = 1–2 |матч_LAM_AEK = 0–1 |матч_LAM_ARIS = 0–2 |матч_LAM_AST = 0–0 |матч_LAM_ATK = 0–0 |матч_LAM_ATR = 0–3 |матч_LAM_LEV = 0–2 |матч_LAM_OFI = 1–1 |матч_LAM_OLY = 0–3 |матч_LAM_PAO = 3–1 |матч_LAM_PNE = 0–1 |матч_LAM_PNS = 1–2 |матч_LAM_PAOK = 1–2 |матч_LAM_VOL = 1–0 |матч_LEV_AEK = 0–3 |матч_LEV_ARIS = 4–1 |матч_LEV_AST = 1–2 |матч_LEV_ATK = 0–0 |матч_LEV_ATR = 1–2 |матч_LEV_LAM = 2–2 |матч_LEV_OFI = 1–1 |матч_LEV_OLY = 0–1 |матч_LEV_PAO = 0–1 |матч_LEV_PNE = 1–1 |матч_LEV_PNS = 1–0 |матч_LEV_PAOK = 0–2 |матч_LEV_VOL = 3–2 |матч_OFI_AEK = 1–2 |матч_OFI_ARIS = 3–2 |матч_OFI_AST = 2–1 |матч_OFI_ATK = 2–2 |матч_OFI_ATR = 1–1 |матч_OFI_LAM = 3–0 |матч_OFI_LEV = 0–0 |матч_OFI_OLY = 0–2 |матч_OFI_PAO = 0–1 |матч_OFI_PNE = 1–2 |матч_OFI_PNS = 3–2 |матч_OFI_PAOK = 0–5 |матч_OFI_VOL = 4–0 |матч_OLY_AEK = 4–1 |матч_OLY_ARIS = 2–1 |матч_OLY_AST = 1–1 |матч_OLY_ATK = 2–1 |матч_OLY_ATR = 2–0 |матч_OLY_LAM = 1–0 |матч_OLY_LEV = 2–2 |матч_OLY_OFI = 1–0 |матч_OLY_PAO = 1–1 |матч_OLY_PNE = 0–0 |матч_OLY_PNS = 2–1 |матч_OLY_PAOK = 2–1 |матч_OLY_VOL = 3–0 |матч_PAO_AEK = 1–0 |матч_PAO_ARIS = 1–1 |матч_PAO_AST = 0–1 |матч_PAO_ATK = 1–0 |матч_PAO_ATR = 1–1 |матч_PAO_LAM = 1–0 |матч_PAO_LEV = 1–0 |матч_PAO_OFI = 3–2 |матч_PAO_OLY = 0–0 |матч_PAO_PNE = 2–0 |матч_PAO_PNS = 3–1 |матч_PAO_PAOK = 2–1 |матч_PAO_VOL = 2–1 |матч_PNE_AEK = 1–0 |матч_PNE_ARIS = 2–1 |матч_PNE_AST = 1–1 |матч_PNE_ATK = 2–0 |матч_PNE_ATR = 0–1 |матч_PNE_LAM = 0–1 |матч_PNE_LEV = 0–0 |матч_PNE_OFI = 1–0 |матч_PNE_OLY = 0–2 |матч_PNE_PAO = 1–2 |матч_PNE_PNS = 3–0 |матч_PNE_PAOK = 0–1 |матч_PNE_VOL = 0–1 |матч_PNS_AEK = 1–0 |матч_PNS_ARIS = 0–1 |матч_PNS_AST = 2–1 |матч_PNS_ATK = 2–1 |матч_PNS_ATR = 2–3 |матч_PNS_LAM = 2–0 |матч_PNS_LEV = 2–2 |матч_PNS_OFI = 2–3 |матч_PNS_OLY = 0–4 |матч_PNS_PAO = 2–2 |матч_PNS_PNE = 0–0 |матч_PNS_PAOK = 1–4 |матч_PNS_VOL = 1–1 |матч_PAOK_AEK = 1–2 |матч_PAOK_ARIS = 0–1 |матч_PAOK_AST = 2–0 |матч_PAOK_ATK = 2–2 |матч_PAOK_ATR = 3–0 |матч_PAOK_LAM = 7–0 |матч_PAOK_LEV = 1–0 |матч_PAOK_OFI = 1–2 |матч_PAOK_OLY = 2–3 |матч_PAOK_PAO = 0–0 |матч_PAOK_PNE = 2–0 |матч_PAOK_PNS = 3–2 |матч_PAOK_VOL = 1–2 |матч_VOL_AEK = 2–4 |матч_VOL_ARIS = 1–1 |матч_VOL_AST = 2–1 |матч_VOL_ATK = 1–1 |матч_VOL_ATR = 0–1 |матч_VOL_LAM = 0–0 |матч_VOL_LEV = 1–2 |матч_VOL_OFI = 1–3 |матч_VOL_OLY = 0–2 |матч_VOL_PAO = 0–1 |матч_VOL_PNE = 0–1 |матч_VOL_PNS = 0–1 |матч_VOL_PAOK = 1–4 }} == Чэмпіёнская група == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/23/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=OLY, PAO, PAOK, AEK <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CL2Q |вынік3=EL3Q|вынік4=ECL2Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_OLY=23 | нічыі_OLY=6 | паразы_OLY=3 | мз_OLY=58 | мп_OLY=22 <!-- Алімпіякос --> |перамогі_AEK=16 | нічыі_AEK=5 | паразы_AEK=11| мз_AEK=48 | мп_AEK=28 <!-- АЕК Атэны --> |перамогі_PAO=17 | нічыі_PAO=8 | паразы_PAO=7 | мз_PAO=42 | мп_PAO=32 <!-- Панатынаікос --> |перамогі_PAOK=18| нічыі_PAOK=4|паразы_PAOK=10| мз_PAOK=62| мп_PAOK=37 <!-- ПАОК --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CLLS=green1 |тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2025—2026 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL2Q=green2 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2025—2026 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL3Q=blue1 |тэкст_EL3Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1|тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |заўвага_вынікі_CLLS = Паколькі пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2024—2025 гадоў|Лігі чэмпіёнаў]] «Пары Сэн-Жэрмэн» кваліфікаваўся ў Лігу чэмпіёнаў празь месца ў Лізе 1, «Алімпіякос» атрымаў месца адразу ў лігавым этапе Лігі чэмпіёнаў як чэмпіён з найвышэйшым каэфіцыентам сярод удзельнікаў кваліфікацыі. |заўвага_вынікі_EL3Q = Паколькі пераможца [[Кубак Грэцыі па футболе 2024—2025 гадоў|Кубка Грэцыі]] «Алімпіякос» кваліфікаваўся ў Лігу чэмпіёнаў празь месца ў лізе, кваліфікацыя ў трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы, прызначаная для пераможцы Кубка, перайшла трэцяй камандзе лігі. <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] |матч_OLY_AEK = 1–0 |матч_OLY_PAO = 4–2 |матч_OLY_PAOK = 4–2 |матч_AEK_OLY = 0–2 |матч_AEK_PAO = 1–2 |матч_AEK_PAOK = 2–3 |матч_PAO_AEK = 3–1 |матч_PAO_OLY = 0–1 |матч_PAO_PAOK = 3–1 |матч_PAOK_AEK = 1–0 |матч_PAOK_OLY = 2–1 |матч_PAOK_PAO = 2–1 }} == Група за Лігу канфэрэнцыяў == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/23/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=5 |каманда5=ARIS |каманда6=AST |каманда7=ATR |каманда8=OFI <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік5=ECL2Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_ARIS=16| нічыі_ARIS=8| паразы_ARIS=8 | мз_ARIS=42| мп_ARIS=32 <!-- Арыс --> |перамогі_AST=13 | нічыі_AST=5 | паразы_AST=14 | мз_AST=35 | мп_AST=40 <!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR=12 | нічыі_ATR=7 | паразы_ATR=13 | мз_ATR=39 | мп_ATR=37 <!-- Атромітас --> |перамогі_OFI=10 | нічыі_OFI=8 | паразы_OFI=14 | мз_OFI=40 | мп_OFI=47 <!-- ОФІ --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_ARIS = -21 |карэкцыя_пунктаў_OFI = -18 |карэкцыя_пунктаў_ATR = -17 |карэкцыя_пунктаў_AST = -17 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_ECL2Q=yellow1|тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] |матч_ARIS_AST = 4–2 |матч_ARIS_ATR = 1–0 |матч_ARIS_OFI = 2–0 |матч_OFI_ARIS = 1–1 |матч_OFI_AST = 0–2 |матч_OFI_ATR = 1–2 |матч_ATR_ARIS = 1–1 |матч_ATR_AST = 0–1 |матч_ATR_OFI = 0–0 |матч_AST_ARIS = 0–2 |матч_AST_ATR = 1–4 |матч_AST_OFI = 2–1 }} == Група на паніжэньне == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/23/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=9 |каманда9=LEV |каманда10=PNE |каманда11=VOL |каманда12=PNS |каманда13=ATK |каманда14=LAM <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік13=REL |вынік14=REL2 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_LEV=13| нічыі_LEV=11| паразы_LEV=12| мз_LEV=50 | мп_LEV=43 <!-- Левадыякос --> |перамогі_PNE=13| нічыі_PNE=9 | паразы_PNE=14| мз_PNE=29 | мп_PNE=31 <!-- Панэталікос --> |перамогі_PNS=10| нічыі_PNS=7 | паразы_PNS=19| мз_PNS=40 | мп_PNS=61 <!-- Пансэраікос --> |перамогі_ATK=8 | нічыі_ATK=12| паразы_ATK=16| мз_ATK=36 | мп_ATK=52 <!-- Калітэя --> |перамогі_VOL=11| нічыі_VOL=6 | паразы_VOL=19| мз_VOL=36 | мп_VOL=52 <!-- Воляс --> |перамогі_LAM=4 | нічыі_LAM=8 | паразы_LAM=24| мз_LAM=21 | мп_LAM=64 <!-- Лямія --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_ATK = [[Калітэя (футбольны клюб)|Калітэя]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=R |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Супэрлігу 2 |колер_REL2=red1 |тэкст_REL2=Паніжэньне ў Гама Этнікі |заўвага_вынікі_REL2 = «Лямія» мусіла панізіцца ў Супэрлігу 2, аднак адмовілася ад удзелу ў другім дывізіёне і перайшла ў Гама Этнікі (трэці дывізіён)<ref>{{спасылка|url=https://www.gazzetta.gr/football/superleague-2/2457286/super-league-2-sti-g-ethniki-i-lamia-aytoi-einai-oi-omiloi-tis|загаловак=Super League 2: Στη Γ' Εθνική η Λαμία, αυτοί είναι οι όμιλοι της|выдавец=gazzetta.gr|дата публікацыі=7 ліпеня 2025|дата доступу=27 жніўня 2025|мова=el}}</ref>. <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_ATK = [[Калітэя (футбольны клюб)|Кал]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Псэ]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] |матч_PNE_ATK = 0–1 |матч_PNE_LAM = 1–0 |матч_PNE_LEV = 1–2 |матч_PNE_PNS = 1-0 |матч_PNE_VOL = 0–3 |матч_LEV_ATK = 4–1 |матч_LEV_LAM = 0–0 |матч_LEV_PNE = 1–2 |матч_LEV_PNS = 3–0 |матч_LEV_VOL = 3-2 |матч_PNS_ATK = 3–1 |матч_PNS_LAM = 1–1 |матч_PNS_LEV = 0-1 |матч_PNS_PNE = 1–1 |матч_PNS_VOL = 3–0 |матч_VOL_ATK = 0-2 |матч_VOL_LAM = 3-0 |матч_VOL_LEV = 1–0 |матч_VOL_PNE = 0–0 |матч_VOL_PNS = 3–0 |матч_ATK_LAM = 3-0 |матч_ATK_LEV = 0–3 |матч_ATK_PNE = 0–0 |матч_ATK_PNS = 1–1 |матч_ATK_VOL = 1–1 |матч_LAM_ATK = 0–2 |матч_LAM_LEV = 2–3 |матч_LAM_PNE = 1-3 |матч_LAM_PNS = 2–1 |матч_LAM_VOL = 1–3 }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2024—2025 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2024 год у футболе]] [[Катэгорыя:2025 год у футболе]] b10jup6di1ixez5x80wya68thflz0un 0 298595 2696887 2642223 2026-10-16T02:56:05Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696887 wikitext text/x-wiki '''Супэрліга 2018—2019 гадоў''' — 83-і розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які праходзіў з 25 жніўня 2018 году па 5 траўня 2019 году. Чэмпіёнам стаў [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]], які тым самым здабыў свой трэці тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 16 клюбаў, зь якіх 14 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Футбольнай лігі — [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] і «[[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Керкіра (футбольны клюб)|Керкіру]]» і «[[Плятаніяс (футбольны клюб)|Плятаніяс]]». == Табліца == <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/17/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=PAOK |каманда2=OLY |каманда3=AEK |каманда4=ATR |каманда5=ARIS |каманда6=PGSS |каманда7=LAM |каманда8=PAO |каманда9=PNE |каманда10=AEL |каманда11=AST |каманда12=XAN |каманда13=OFI |каманда14=PAS |каманда15=LEV |каманда16=APS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL3Q |вынік2=CL2Q |вынік3=EL3Q |вынік4=EL2Q |вынік5=EL2Q |вынік13=RPO |вынік14=REL |вынік15=REL |вынік16=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =18|нічыі_AEK =6 |паразы_AEK =6 |мз_AEK =50|мп_AEK =19 <!-- АЕК Атэны --> |перамогі_AEL =8 |нічыі_AEL =10|паразы_AEL =12|мз_AEL =26|мп_AEL =34 <!-- АЭЛ Лярыса --> |перамогі_ARIS=15|нічыі_ARIS=4 |паразы_ARIS=11|мз_ARIS=46|мп_ARIS=33 <!-- Арыс --> |перамогі_APS =2 |нічыі_APS =4 |паразы_APS =24|мз_APS =11|мп_APS =55 <!-- Апалён Сьмірніс --> |перамогі_AST =8 |нічыі_AST =9 |паразы_AST =13|мз_AST =25|мп_AST =30 <!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR =15|нічыі_ATR =7 |паразы_ATR =8 |мз_ATR =41|мп_ATR =28 <!-- Атромітас --> |перамогі_LAM =9 |нічыі_LAM =10|паразы_LAM =11|мз_LAM =28|мп_LAM =37 <!-- Лямія --> |перамогі_LEV =5 |нічыі_LEV =6 |паразы_LEV =19|мз_LEV =15|мп_LEV =45 <!-- Левадыякос --> |перамогі_OFI =7 |нічыі_OFI =11|паразы_OFI =12|мз_OFI =30|мп_OFI =42 <!-- ОФІ --> |перамогі_OLY =24|нічыі_OLY =3 |паразы_OLY =3 |мз_OLY =71|мп_OLY =17 <!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAO =13|нічыі_PAO =8 |паразы_PAO =9 |мз_PAO =38|мп_PAO =30 <!-- Панатынаікос --> |перамогі_PNE =10|нічыі_PNE =6 |паразы_PNE =14|мз_PNE =34|мп_PNE =48 <!-- Панэталікос --> |перамогі_PGSS=11|нічыі_PGSS=5 |паразы_PGSS=14|мз_PGSS=27|мп_PGSS=45 <!-- Паніёніяс --> |перамогі_PAOK=26|нічыі_PAOK=4 |паразы_PAOK=0 |мз_PAOK=66|мп_PAOK=14 <!-- ПАОК --> |перамогі_PAS =7 |нічыі_PAS =6 |паразы_PAS =17|мз_PAS =19|мп_PAS =38 <!-- ПАС Яніна --> |перамогі_XAN =7 |нічыі_XAN =11|паразы_XAN =12|мз_XAN =22|мп_XAN =34 <!-- Ксанці --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_PAOK=-2 |заўвага_PAOK=З ПАОКу зьнялі 2 пункты паводле рашэньня суду. |карэкцыя_пунктаў_PAO =-11 |заўвага_PAO =З «Панатынаікосу» зьнялі 11 пунктаў: 6 па фінансавых прычынах і 5 паводле рашэньня суду. |карэкцыя_пунктаў_AEK =-3 |заўвага_AEK =З АЕКу зьнялі 3 пункты паводле рашэньня суду. <!--Заўвагі пры роўных пунктах.--> |заўвага_пункты_PAO= Пункты ў гульнях паміж сабою: «Панатынаікос» — 6, «Панэталікос» — 0. |заўвага_пункты_PNE=PAO |заўвага_пункты_XAN= Пункты ў гульнях паміж сабою: «Ксанці» — 4, ОФІ — 1. |заўвага_пункты_OFI=XAN <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Прапушчаныя мячы; 7) Дадатковыя матчы. (Заўвага: крытэр 7 ужываецца толькі для вызначэньня чэмпіёна, удзельнікаў эўракубкаў і камандаў на паніжэньне). <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CL3Q=green1 |тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2019—2020 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL2Q=green2 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2019—2020 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL3Q=blue1|тэкст_EL3Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2019—2020 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2|тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2019—2020 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=[[#Пераходныя матчы|Пераходныя матчы]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Супэрлігу 2 }}</onlyinclude> == Вынікі гульняў == {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/17/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, APS, ARIS, AST, ATR, AEL, XAN, LEV, LAM, OFI, PAO, PGSS, PNE, PAOK, PAS | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_AEL = [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] | скарачэньне_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апа]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Піё]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_PAS = [[ПАС Яніна|ПАС]] | скарачэньне_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Кса]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] | матч_AEK_APS = 2–1 | матч_AEK_AEL = 0–1 | матч_AEK_ARIS = 4–0 | матч_AEK_AST = 3–0 | матч_AEK_ATR = 0–2 | матч_AEK_LAM = 2–0 | матч_AEK_LEV = 1–0 | матч_AEK_OFI = 1–0 | матч_AEK_OLY = 1–1 | матч_AEK_PAO = 0–0 | матч_AEK_PNE = 4–0 | матч_AEK_PGSS = 4–0 | матч_AEK_PAOK = 1–1 | матч_AEK_PAS = 2–0 | матч_AEK_XAN = 2–0 | матч_AEL_AEK = 0–0 | матч_AEL_APS = 3–0 | матч_AEL_ARIS = 0–0 | матч_AEL_AST = 2–1 | матч_AEL_ATR = 0–1 | матч_AEL_LAM = 1–2 | матч_AEL_LEV = 2–0 | матч_AEL_OFI = 0–0 | матч_AEL_OLY = 0–3 | матч_AEL_PAO = 1–3 | матч_AEL_PNE = 1–0 | матч_AEL_PGSS = 4–2 | матч_AEL_PAOK = 1–1 | матч_AEL_PAS = 2–0 | матч_AEL_XAN = 1–1 | матч_APS_AEK = 0–2 | матч_APS_AEL = 0–1 | матч_APS_ARIS = 1–2 | матч_APS_AST = 0–2 | матч_APS_ATR = 1–1 | матч_APS_LAM = 0–3 | матч_APS_LEV = 0–0 | матч_APS_OFI = 0–0 | матч_APS_OLY = 0–2 | матч_APS_PAO = 1–3 | матч_APS_PNE = 0–1 | матч_APS_PGSS = 0–2 | матч_APS_PAOK = 1–5 | матч_APS_PAS = 1–2 | матч_APS_XAN = 1–0 | матч_ARIS_AEK = 2–0 | матч_ARIS_AEL = 2–0 | матч_ARIS_APS = 5–0 | матч_ARIS_AST = 2–0 | матч_ARIS_ATR = 0–2 | матч_ARIS_LAM = 1–0 | матч_ARIS_LEV = 2–0 | матч_ARIS_OFI = 3–1 | матч_ARIS_OLY = 0–1 | матч_ARIS_PAO = 1–1 | матч_ARIS_PNE = 1–2 | матч_ARIS_PGSS = 1–1 | матч_ARIS_PAOK = 1–2 | матч_ARIS_PAS = 1–0 | матч_ARIS_XAN = 7–2 | матч_AST_AEK = 0–1 | матч_AST_AEL = 2–0 | матч_AST_APS = 2–0 | матч_AST_ARIS = 0–3 | матч_AST_ATR = 1–1 | матч_AST_LAM = 0–0 | матч_AST_LEV = 0–0 | матч_AST_OFI = 2–1 | матч_AST_OLY = 0–2 | матч_AST_PAO = 1–1 | матч_AST_PNE = 3–0 | матч_AST_PGSS = 3–0 | матч_AST_PAOK = 0–3 | матч_AST_PAS = 1–0 | матч_AST_XAN = 0–1 | матч_ATR_AEK = 0–1 | матч_ATR_AEL = 2–0 | матч_ATR_APS = 1–0 | матч_ATR_ARIS = 4–2 | матч_ATR_AST = 3–2 | матч_ATR_LAM = 1–0 | матч_ATR_LEV = 1–0 | матч_ATR_OFI = 0–2 | матч_ATR_OLY = 1–2 | матч_ATR_PAO = 2–0 | матч_ATR_PNE = 2–2 | матч_ATR_PGSS = 3–0 | матч_ATR_PAOK = 1–1 | матч_ATR_PAS = 1–0 | матч_ATR_XAN = 0–0 | матч_LAM_AEK = 2–2 | матч_LAM_AEL = 2–1 | матч_LAM_APS = 2–1 | матч_LAM_ARIS = 0–3 | матч_LAM_AST = 0–0 | матч_LAM_ATR = 2–1 | матч_LAM_LEV = 3–2 | матч_LAM_OFI = 1–1 | матч_LAM_OLY = 1–3 | матч_LAM_PAO = 1–0 | матч_LAM_PNE = 0–2 | матч_LAM_PGSS = 1–0 | матч_LAM_PAOK = 0–1 | матч_LAM_PAS = 1–1 | матч_LAM_XAN = 0–0 | матч_LEV_AEK = 0–3 | матч_LEV_AEL = 1–1 | матч_LEV_APS = 1–0 | матч_LEV_ARIS = 1–0 | матч_LEV_AST = 0–2 | матч_LEV_ATR = 0–2 | матч_LEV_LAM = 1–1 | матч_LEV_OFI = 2–1 | матч_LEV_OLY = 0–2 | матч_LEV_PAO = 0–0 | матч_LEV_PNE = 1–0 | матч_LEV_PGSS = 1–2 | матч_LEV_PAOK = 1–2 | матч_LEV_PAS = 0–2 | матч_LEV_XAN = 1–2 | матч_OFI_AEK = 0–3 | матч_OFI_AEL = 0–0 | матч_OFI_APS = 0–0 | матч_OFI_ARIS = 1–2 | матч_OFI_AST = 1–1 | матч_OFI_ATR = 1–1 | матч_OFI_LAM = 1–3 | матч_OFI_LEV = 2–0 | матч_OFI_OLY = 1–0 | матч_OFI_PAO = 3–1 | матч_OFI_PNE = 3–0 | матч_OFI_PGSS = 1–1 | матч_OFI_PAOK = 1–3 | матч_OFI_PAS = 1–0 | матч_OFI_XAN = 0–0 | матч_OLY_AEK = 4–1 | матч_OLY_AEL = 4–0 | матч_OLY_APS = 1–0 | матч_OLY_ARIS = 4–1 | матч_OLY_AST = 2–1 | матч_OLY_ATR = 2–1 | матч_OLY_LAM = 3–0 | матч_OLY_LEV = 1–0 | матч_OLY_OFI = 5–1 | матч_OLY_PAO = 1–1 | матч_OLY_PNE = 2–1 | матч_OLY_PGSS = 4–0 | матч_OLY_PAOK = 0–1 | матч_OLY_PAS = 5–0 | матч_OLY_XAN = 4–0 | матч_PAO_AEK = 0–0 | матч_PAO_AEL = 1–1 | матч_PAO_APS = 5–1 | матч_PAO_ARIS = 2–0 | матч_PAO_AST = 1–0 | матч_PAO_ATR = 1–0 | матч_PAO_LAM = 3–1 | матч_PAO_LEV = 3–0 | матч_PAO_OFI = 1–3 | матч_PAO_OLY = 0–3 | матч_PAO_PNE = 4–0 | матч_PAO_PGSS = 1–0 | матч_PAO_PAOK = 0–2 | матч_PAO_PAS = 2–1 | матч_PAO_XAN = 2–2 | матч_PNE_AEK = 2–1 | матч_PNE_AEL = 2–2 | матч_PNE_APS = 2–1 | матч_PNE_ARIS = 1–2 | матч_PNE_AST = 1–1 | матч_PNE_ATR = 1–2 | матч_PNE_LAM = 2–2 | матч_PNE_LEV = 2–1 | матч_PNE_OFI = 2–1 | матч_PNE_OLY = 0–5 | матч_PNE_PAO = 0–1 | матч_PNE_PGSS = 5–0 | матч_PNE_PAOK = 1–2 | матч_PNE_PAS = 1–0 | матч_PNE_XAN = 0–0 | матч_PGSS_AEK = 0–2 | матч_PGSS_AEL = 1–0 | матч_PGSS_APS = 0–1 | матч_PGSS_ARIS = 1–0 | матч_PGSS_AST = 1–0 | матч_PGSS_ATR = 2–2 | матч_PGSS_LAM = 1–0 | матч_PGSS_LEV = 1–1 | матч_PGSS_OFI = 2–2 | матч_PGSS_OLY = 0–1 | матч_PGSS_PAO= 2–0 | матч_PGSS_PNE = 3–0 | матч_PGSS_PAOK = 0–1 | матч_PGSS_PAS = 2–1 | матч_PGSS_XAN = 1–0 | матч_PAOK_AEK = 2–0 | матч_PAOK_AEL = 2–1 | матч_PAOK_APS = 2–0 | матч_PAOK_ARIS = 1–1 | матч_PAOK_AST = 1–0 | матч_PAOK_ATR = 3–0 | матч_PAOK_LAM = 3–0 | матч_PAOK_LEV = 5–0 | матч_PAOK_OFI = 4–0 | матч_PAOK_OLY = 3–1 | матч_PAOK_PAO = 2–0 | матч_PAOK_PNE = 2–1 | матч_PAOK_PGSS = 3–0 | матч_PAOK_PAS = 2–1 | матч_PAOK_XAN = 2–0 | матч_PAS_AEK = 0–4 | матч_PAS_AEL = 0–0 | матч_PAS_APS = 1–0 | матч_PAS_ARIS = 1–0 | матч_PAS_AST = 0–0 | матч_PAS_ATR = 0–2 | матч_PAS_LAM = 0–0 | матч_PAS_LEV = 2–0 | матч_PAS_OFI = 1–1 | матч_PAS_OLY = 1–2 | матч_PAS_PAO = 1–0 | матч_PAS_PNE = 0–2 | матч_PAS_PGSS = 3–1 | матч_PAS_PAOK = 0–2 | матч_PAS_XAN = 0–0 | матч_XAN_AEK = 1–3 | матч_XAN_AEL = 1–0 | матч_XAN_APS = 2–0 | матч_XAN_ARIS = 0–1 | матч_XAN_AST = 0–0 | матч_XAN_ATR = 2–1 | матч_XAN_LAM = 0–0 | матч_XAN_LEV = 0–1 | матч_XAN_OFI = 3–0 | матч_XAN_OLY = 1–1 | матч_XAN_PAO = 0–1 | матч_XAN_PNE = 1–1 | матч_XAN_PGSS = 0–1 | матч_XAN_PAOK = 1–2 | матч_XAN_PAS = 2–1 }} == Пераходныя матчы == Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы паміж [[ОФІ Іракліён|ОФІ]], які заняў 13-е месца ў Супэрлізе, і «[[Плятаніяс (футбольны клюб)|Плятаніясам]]», які заняў другое месца ў Футбольнай лізе. Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабыў ОФІ, і клюбы засталіся ў сваіх лігах. {{Справаздача пра матч |дата = 19 траўня 2019 |час = 21:30 |стадыён = [[Муніцыпальны стадыён (Пэрыволія)|Муніцыпальны стадыён]], [[Ханья (Грэцыя)|Ханья]] |каманда1 = [[Плятаніяс (футбольны клюб)|Плятаніяс]] |лік = 0:0 |пратакол = [https://www.transfermarkt.co.uk/ao-platanias_ofi-crete/index/spielbericht/3188028 Справаздача] |каманда2 = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] |галы1 = |галы2 = |гледачы = 2700 |судзьдзя = Атанасыяс Цылас |справаздача = |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 22 траўня 2019 |час = 19:00 |стадыён = [[Тэадорас Вардынаяніс (стадыён)|Тэадорас Вардынаяніс]], [[Іракліён]] |каманда1 = ОФІ |лік = 3:2 |пратакол = [https://www.transfermarkt.co.uk/spielbericht/index/spielbericht/3188030 Справаздача] |каманда2 = Плятаніяс |галы1 = Сасі, 11’ ([[пэнальці (футбол)|пэн.]])<br/>Якумакіс, 69’<br/>Набі, 90+5’ |галы2 = Цамурыс, 42’<br/>Папанікаляў, 90+1’ |гледачы = 6500 |судзьдзя = Георгіяс Камініс |справаздача = |смі = }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2018—2019 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2018 год у футболе]] [[Катэгорыя:2019 год у футболе]] 3fl5ls88evrq0tvwe90sd99vb5kuiss 0 298596 2696886 2642164 2026-10-16T02:56:04Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696886 wikitext text/x-wiki '''Супэрліга 2017—2018 гадоў''' — 82-і розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які праходзіў з 19 жніўня 2017 году па 7 траўня 2018 году. Чэмпіёнам стаў [[АЕК Атэны|АЕК]], які тым самым здабыў свой 12-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 16 клюбаў, зь якіх 14 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Футбольнай лігі — «[[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]]» і «[[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]]» і «[[Вэрыя (футбольны клюб)|Вэрыю]]». == Табліца == <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/16/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=AEK |каманда2=PAOK |каманда3=OLY |каманда4=ATR |каманда5=AST |каманда6=XAN |каманда7=PGSS |каманда8=PNE |каманда9=PAS |каманда10=LEV |каманда11=PAO |каманда12=AEL |каманда13=LAM |каманда14=APS |каманда15=KER |каманда16=PLA <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL3Q |вынік2=CL2Q |вынік3=EL3Q |вынік4=EL2Q |вынік5=EL2Q |вынік15=REL |вынік16=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =21|нічыі_AEK =7 |паразы_AEK =2 |мз_AEK =50|мп_AEK =12<!-- АЕК Атэны --> |перамогі_APS =6 |нічыі_APS =11|паразы_APS =13|мз_APS =23|мп_APS =36<!-- Апалён Сьмірніс --> |перамогі_AST =12|нічыі_AST =9 |паразы_AST =9 |мз_AST =39|мп_AST =24<!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR =15|нічыі_ATR =11|паразы_ATR =4 |мз_ATR =43|мп_ATR =21<!-- Атромітас --> |перамогі_KER =4 |нічыі_KER =10|паразы_KER =16|мз_KER =19|мп_KER =51<!-- Керкіра --> |перамогі_LAM =6 |нічыі_LAM =12|паразы_LAM =12|мз_LAM =20|мп_LAM =34<!-- Лямія --> |перамогі_AEL =7 |нічыі_AEL =10|паразы_AEL =13|мз_AEL =22|мп_AEL =41<!-- АЭЛ Лярыса --> |перамогі_LEV =8 |нічыі_LEV =10|паразы_LEV =12|мз_LEV =23|мп_LEV =34<!-- Левадыякос --> |перамогі_OLY =18|нічыі_OLY =6 |паразы_OLY =6 |мз_OLY =63|мп_OLY =28<!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAO =10|нічыі_PAO =10|паразы_PAO =10|мз_PAO =30|мп_PAO =30<!-- Панатынаікос --> |перамогі_PNE =9 |нічыі_PNE =8 |паразы_PNE =13|мз_PNE =31|мп_PNE =40<!-- Панэталікос --> |перамогі_PGSS=10|нічыі_PGSS=10|паразы_PGSS=10|мз_PGSS=32|мп_PGSS=31<!-- Паніёніяс --> |перамогі_PAOK=21|нічыі_PAOK=4 |паразы_PAOK=5 |мз_PAOK=59|мп_PAOK=19<!-- ПАОК --> |перамогі_PAS =7 |нічыі_PAS =13|паразы_PAS =10|мз_PAS =31|мп_PAS =34<!-- ПАС Яніна --> |перамогі_PLA =2 |нічыі_PLA =4 |паразы_PLA =24|мз_PLA =14|мп_PLA =65<!-- Плятаніяс --> |перамогі_XAN =12|нічыі_XAN =9 |паразы_XAN =9 |мз_XAN =31|мп_XAN =30<!-- Ксанці --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_PAOK=-3 |заўвага_PAOK=З ПАОКу зьнялі 3 пункты паводле рашэньня суду. |карэкцыя_пунктаў_PAO =-8 |заўвага_PAO =З «Панатынаікосу» зьнялі 8 пунктаў: 2 з-за паводзінаў заўзятараў у матчы супраць ПАОКу ў сэзоне 2016—2017 гадоў і 6 па фінансавых прычынах. |карэкцыя_пунктаў_OLY =-3 |заўвага_OLY =З «Алімпіякосу» зьнялі 3 пункты з-за паводзінаў заўзятараў у матчы супраць АЕКу 4 лютага 2018 году. <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_KER = [[Керкіра (футбольны клюб)|Керкіра]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_PLA = [[Плятаніяс (футбольны клюб)|Плятаніяс]] | назва_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы; 5) Прапушчаныя мячы; 6) Дадатковыя матчы; 7) Жэрабя. (Заўвага: крытэр 6 ужываецца толькі для вызначэньня чэмпіёна, удзельнікаў эўракубкаў і камандаў на паніжэньне). <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CL3Q=green1 |тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2018—2019 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL2Q=green2 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2018—2019 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL3Q=blue1|тэкст_EL3Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2018—2019 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2|тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2018—2019 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Футбольную лігу }}</onlyinclude> == Вынікі гульняў == {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/16/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, APS, AST, ATR, AEL, KER, XAN, LEV, LAM, PAO, PGSS, PNE, PAOK, PAS, PLA | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_AEL = [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] | скарачэньне_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апа]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_KER = [[Керкіра (футбольны клюб)|Кер]] | скарачэньне_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лям]] | скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Піё]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_PAS = [[ПАС Яніна|ПАС]] | скарачэньне_PLA = [[Плятаніяс (футбольны клюб)|Пля]] | скарачэньне_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Кса]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_APS = [[Апалён Сьмірніс Атэны|Апалён Сьмірніс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_KER = [[Керкіра (футбольны клюб)|Керкіра]] | назва_LAM = [[Лямія (футбольны клюб)|Лямія]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_PLA = [[Плятаніяс (футбольны клюб)|Плятаніяс]] | назва_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] | матч_AEK_AEL = 4–0 | матч_AEK_APS = 0–0 | матч_AEK_AST = 1–0 | матч_AEK_ATR = 0–1 | матч_AEK_KER = 3–1 | матч_AEK_LAM = 2–0 | матч_AEK_LEV = 2-0 | матч_AEK_OLY = 3-2 | матч_AEK_PAO = 3–0 | матч_AEK_PNE = 2–0 | матч_AEK_PGSS = 1–0 | матч_AEK_PAOK = 1–0 | матч_AEK_PAS = 3-1 | матч_AEK_PLA = 3-0 | матч_AEK_XAN = 4-0 | матч_AEL_AEK = 0–0 | матч_AEL_APS = 1-0 | матч_AEL_AST = 1-1 | матч_AEL_ATR = 0–0 | матч_AEL_KER = 0-0 | матч_AEL_LAM = 1-1 | матч_AEL_LEV = 1–0 | матч_AEL_OLY = 0–3 | матч_AEL_PAO = 0-1 | матч_AEL_PNE = 4-2 | матч_AEL_PGSS = 0-0 | матч_AEL_PAOK = 1–1 | матч_AEL_PAS = 1–1 | матч_AEL_PLA = 1–0 | матч_AEL_XAN = 1-0 | матч_APS_AEK = 0-1 | матч_APS_AEL = 3-0 | матч_APS_AST = 1-3 | матч_APS_ATR = 0-3 | матч_APS_KER = 0-0 | матч_APS_LAM = 1-1 | матч_APS_LEV = 1-1 | матч_APS_OLY = 1-0 | матч_APS_PAO = 0-0 | матч_APS_PNE = 2-1 | матч_APS_PGSS = 1–1 | матч_APS_PAOK = 0-0 | матч_APS_PAS = 4–3 | матч_APS_PLA = 0–1 | матч_APS_XAN = 2-0 | матч_AST_AEK = 2-0 | матч_AST_AEL = 3-1 | матч_AST_APS = 2-1 | матч_AST_ATR = 0-1 | матч_AST_KER = 4–0 | матч_AST_LAM = 1–3 | матч_AST_LEV = 2-0 | матч_AST_OLY = 1-1 | матч_AST_PAO = 1-0 | матч_AST_PNE = 0-0 | матч_AST_PGSS = 0-1 | матч_AST_PAOK = 3-2 | матч_AST_PAS = 1–2 | матч_AST_PLA = 4-0 | матч_AST_XAN = 1-1 | матч_ATR_AEK = 1–1 | матч_ATR_AEL = 1-0 | матч_ATR_APS = 1–1 | матч_ATR_AST = 1-0 | матч_ATR_KER = 4-0 | матч_ATR_LAM = 3–0 | матч_ATR_LEV = 1-0 | матч_ATR_OLY = 2–2 | матч_ATR_PAO = 1-1 | матч_ATR_PNE = 0-1 | матч_ATR_PGSS = 0–0 | матч_ATR_PAOK = 0-2 | матч_ATR_PAS = 0–0 | матч_ATR_PLA = 4-1 | матч_ATR_XAN = 1-0 | матч_KER_AEK = 0-0 | матч_KER_AEL = 1–1 | матч_KER_APS = 2-0 | матч_KER_AST = 1-3 | матч_KER_ATR = 1–3 | матч_KER_LAM = 0-0 | матч_KER_LEV = 1-1 | матч_KER_OLY = 1-3 | матч_KER_PAO = 1-0 | матч_KER_PNE = 1-0 | матч_KER_PGSS = 0–1 | матч_KER_PAOK = 0–3 | матч_KER_PAS = 1-1 | матч_KER_PLA = 2-0 | матч_KER_XAN = 0-2 | матч_LAM_AEK = 0–1 | матч_LAM_AEL = 0-2 | матч_LAM_APS = 0-0 | матч_LAM_AST = 1-0 | матч_LAM_ATR = 1-1 | матч_LAM_KER = 1-1 | матч_LAM_LEV = 1-1 | матч_LAM_OLY = 0−1 | матч_LAM_PAO = 1-1 | матч_LAM_PNE = 2–2 | матч_LAM_PGSS = 1-0 | матч_LAM_PAOK = 0−2 | матч_LAM_PAS = 2-1 | матч_LAM_PLA = 2-0 | матч_LAM_XAN = 0–1 | матч_LEV_AEK = 0–2 | матч_LEV_AEL = 2–1 | матч_LEV_APS = 2-1 | матч_LEV_AST = 1-0 | матч_LEV_ATR = 0-1 | матч_LEV_KER = 2-0 | матч_LEV_LAM = 0-0 | матч_LEV_OLY = 1-1 | матч_LEV_PAO = 3-2 | матч_LEV_PNE = 1-2 | матч_LEV_PGSS = 2-1 | матч_LEV_PAOK = 0–0 | матч_LEV_PAS = 1-1 | матч_LEV_PLA = 1–1 | матч_LEV_XAN = 1-0 | матч_OLY_AEK = 1–2 | матч_OLY_AEL = 4–1 | матч_OLY_APS = 3–1 | матч_OLY_AST = 1-1 | матч_OLY_ATR = 0-1 | матч_OLY_KER = 5-1 | матч_OLY_LAM = 2–0 | матч_OLY_LEV = 2-1 | матч_OLY_PAO = 1–1 | матч_OLY_PNE = 4-0 | матч_OLY_PGSS = 1-0 | матч_OLY_PAOK = 1-0 | матч_OLY_PAS = 1-0 | матч_OLY_PLA = 5–1 | матч_OLY_XAN = 3–0 | матч_PAO_AEK = 1–1 | матч_PAO_AEL = 2-1 | матч_PAO_APS = 1–0 | матч_PAO_AST = 1-1 | матч_PAO_ATR = 1-0 | матч_PAO_KER = 4–0 | матч_PAO_LAM = 2–0 | матч_PAO_LEV = 0-0 | матч_PAO_OLY = 1–0 | матч_PAO_PNE = 0-0 | матч_PAO_PGSS = 0–1 | матч_PAO_PAOK = 0-3 | матч_PAO_PAS = 2–0 | матч_PAO_PLA = 2–0 | матч_PAO_XAN = 1-2 | матч_PNE_AEK = 1–4 | матч_PNE_AEL = 3-1 | матч_PNE_APS = 1-1 | матч_PNE_AST = 0-2 | матч_PNE_ATR = 2–2 | матч_PNE_KER = 1-0 | матч_PNE_LAM = 1-0 | матч_PNE_LEV = 0–1 | матч_PNE_OLY = 1-4 | матч_PNE_PAO = 2–0 | матч_PNE_PGSS = 1-1 | матч_PNE_PAOK = 0–1 | матч_PNE_PAS = 1-0 | матч_PNE_PLA = 3–0 | матч_PNE_XAN = 1–3 | матч_PGSS_AEK = 0-1 | матч_PGSS_AEL = 4-1 | матч_PGSS_APS = 2-0 | матч_PGSS_AST = 0–0 | матч_PGSS_ATR = 2-2 | матч_PGSS_KER = 3–1 | матч_PGSS_LAM = 1-0 | матч_PGSS_LEV = 2-0 | матч_PGSS_OLY = 3-4 | матч_PGSS_PAO = 0-3 | матч_PGSS_PNE = 1-1 | матч_PGSS_PAOK = 2-2 | матч_PGSS_PAS = 0-1 | матч_PGSS_PLA = 2-1 | матч_PGSS_XAN = 0-0 | матч_PAOK_AEK = 0-3 | матч_PAOK_AEK_заўвага = Матч перарвалі на 90-й хвіліне пры ліку 1:0 на карысьць ПАОКу. Пазьней ПАОКу прысудзілі тэхнічную паразу 0:3. | матч_PAOK_AEL = 3-0 | матч_PAOK_APS = 3-0 | матч_PAOK_AST = 2-0 | матч_PAOK_ATR = 2-1 | матч_PAOK_KER = 3-1 | матч_PAOK_LAM = 4-0 | матч_PAOK_LEV = 5–0 | матч_PAOK_OLY = 0-3 | матч_PAOK_OLY_заўвага = Матч перарвалі яшчэ да яго пачатку з-за таго, што ў трэнера гасьцёў кінулі рэч з трыбунаў. Пазьней ПАОКу прысудзілі тэхнічную паразу 0:3. | матч_PAOK_PAO = 4-0 | матч_PAOK_PNE = 1-0 | матч_PAOK_PGSS = 3-1 | матч_PAOK_PAS = 1-0 | матч_PAOK_PLA = 3-0 | матч_PAOK_XAN = 2-1 | матч_PAS_AEK = 0-0 | матч_PAS_AEL = 0-0 | матч_PAS_APS = 0-1 | матч_PAS_AST = 0–0 | матч_PAS_ATR = 2-2 | матч_PAS_KER = 2–1 | матч_PAS_LAM = 1-1 | матч_PAS_LEV = 0–0 | матч_PAS_OLY = 3-0 | матч_PAS_PAO = 2-1 | матч_PAS_PNE = 1–1 | матч_PAS_PGSS = 1-1 | матч_PAS_PAOK = 1-3 | матч_PAS_PLA = 3-1 | матч_PAS_XAN = 1-1 | матч_PLA_AEK = 0-1 | матч_PLA_AEL = 0-1 | матч_PLA_APS = 1–1 | матч_PLA_AST = 0–3 | матч_PLA_ATR = 1-3 | матч_PLA_KER = 0–0 | матч_PLA_LAM = 1–2 | матч_PLA_LEV = 1-0 | матч_PLA_OLY = 0–4 | матч_PLA_PAO = 1–1 | матч_PLA_PNE = 0–3 | матч_PLA_PGSS = 1-2 | матч_PLA_PAOK = 0–1 | матч_PLA_PAS = 0–3 | матч_PLA_XAN = 0–2 | матч_XAN_AEK = 1-1 | матч_XAN_AEL = 1-0 | матч_XAN_APS = 2–0 | матч_XAN_AST = 0-0 | матч_XAN_ATR = 0–2 | матч_XAN_KER = 1-1 | матч_XAN_LAM = 0–0 | матч_XAN_LEV = 2-1 | матч_XAN_OLY = 1–1 | матч_XAN_PAO = 1-1 | матч_XAN_PNE = 1–0 | матч_XAN_PGSS = 2–0 | матч_XAN_PAOK = 0–3 | матч_XAN_PAS = 3-0 | матч_XAN_PLA = 3–2 }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2017—2018 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2017 год у футболе]] [[Катэгорыя:2018 год у футболе]] 2pad0bvlz2ygy34z2hi244sb707k0g7 0 298597 2696885 2642075 2026-10-16T02:56:03Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696885 wikitext text/x-wiki '''Супэрліга 2016—2017 гадоў''' — 81-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які праходзіў з 10 верасьня 2016 году па 30 красавіка 2017 году. Чэмпіёнам стаў «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]», які тым самым здабыў свой 44-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 16 клюбаў, зь якіх 14 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Футбольнай лігі — [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] з Лярысы і «[[Керкіра (футбольны клюб)|Керкіра]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Пантракікос Каматыні|Пантракікос]]» і «[[АЭЛ Каляніс Мітыліні|АЭЛ Каляніс]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/15/61/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=OLY |каманда2=PAOK |каманда3=PAO |каманда4=AEK |каманда5=PGSS |каманда6=XAN |каманда7=PLA |каманда8=ATR |каманда9=PAS |каманда10=KER |каманда11=PNE |каманда12=AST |каманда13=AEL |каманда14=LEV |каманда15=IRA |каманда16=VER <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL3Q |вынік2=PO |вынік3=PO |вынік4=PO |вынік5=PO |вынік15=REL2 |вынік16=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =14|нічыі_AEK =11|паразы_AEK =5 |мз_AEK =54|мп_AEK =23<!-- АЕК Атэны --> |перамогі_AST =6 |нічыі_AST =10|паразы_AST =14|мз_AST =34|мп_AST =49<!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR =11|нічыі_ATR =6 |паразы_ATR =13|мз_ATR =29|мп_ATR =38<!-- Атромітас --> |перамогі_IRA =6 |нічыі_IRA =11|паразы_IRA= 13|мз_IRA =28|мп_IRA =39<!-- Іракліс --> |перамогі_KER =8 |нічыі_KER =8 |паразы_KER =14|мз_KER =22|мп_KER =43<!-- Керкіра --> |перамогі_AEL =6 |нічыі_AEL =10|паразы_AEL =14|мз_AEL =23|мп_AEL =42<!-- АЭЛ Лярыса --> |перамогі_LEV =6 |нічыі_LEV =8 |паразы_LEV =16|мз_LEV =27|мп_LEV =49<!-- Левадыякос --> |перамогі_OLY =21|нічыі_OLY =4 |паразы_OLY =5 |мз_OLY =57|мп_OLY =16<!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAO =16|нічыі_PAO =9 |паразы_PAO =5 |мз_PAO =45|мп_PAO =19<!-- Панатынаікос --> |перамогі_PNE =8 |нічыі_PNE =7 |паразы_PNE =15|мз_PNE =29|мп_PNE =40<!-- Панэталікос --> |перамогі_PGSS=15|нічыі_PGSS=7 |паразы_PGSS=8 |мз_PGSS=35|мп_PGSS=23<!-- Паніёніяс --> |перамогі_PAOK=20|нічыі_PAOK=4 |паразы_PAOK=6 |мз_PAOK=52|мп_PAOK=19<!-- ПАОК --> |перамогі_PAS =8 |нічыі_PAS =12|паразы_PAS =10|мз_PAS =30|мп_PAS =37<!-- ПАС Яніна --> |перамогі_PLA =11|нічыі_PLA =9 |паразы_PLA =10|мз_PLA =34|мп_PLA =38<!-- Плятаніяс --> |перамогі_VER =5 |нічыі_VER =7 |паразы_VER =18|мз_VER =23|мп_VER =56<!-- Вэрыя --> |перамогі_XAN =13|нічыі_XAN =9 |паразы_XAN =8 |мз_XAN =34|мп_XAN =25<!-- Ксанці --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_PAOK=-3 |заўвага_PAOK=З ПАОКу зьнялі 3 пункты. <!--Заўвагі пры роўных пунктах.--> |заўвага_пункты_AST= Пункты ў гульнях паміж сабою: «Астэрас» — 4, АЭЛ — 1. |заўвага_пункты_AEL=AST <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]] | назва_KER = [[Керкіра (футбольны клюб)|Керкіра]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_PLA = [[Плятаніяс (футбольны клюб)|Плятаніяс]] | назва_VER = [[Вэрыя (футбольны клюб)|Вэрыя]] | назва_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы; 5) Прапушчаныя мячы; 6) Дадатковыя матчы; 7) Жэрабя. (Заўвага: крытэр 6 ужываецца толькі для вызначэньня чэмпіёна, удзельнікаў эўракубкаў і камандаў на паніжэньне). <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CL3Q=green1 |тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2017—2018 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_PO=yellow1 |тэкст_PO=[[#Плэй-оф|Плэй-оф]] |колер_REL2=red1 |тэкст_REL2=Паніжэньне ў Гама Этнікі |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Футбольную лігу |заўвага_вынікі_REL2 = «Іракліс» спачатку панізіўся ў Футбольную лігу з-за фінансавых праблемаў, але ў выніку адмовіўся ад выступу ў другім дывізіёне і адправіўся ў Гама Этнікі (трэці дывізіён). }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/15/61/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, AST, ATR, AEL, VER, IRA, KER, XAN, LEV, PAO, PGSS, PNE, PAOK, PAS, PLA | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_AEL = [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іра]] | скарачэньне_KER = [[Керкіра (футбольны клюб)|Кер]] | скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Піё]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_PAS = [[ПАС Яніна|ПАС]] | скарачэньне_PLA = [[Плятаніяс (футбольны клюб)|Пля]] | скарачэньне_VER = [[Вэрыя (футбольны клюб)|Вэр]] | скарачэньне_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Кса]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]] | назва_KER = [[Керкіра (футбольны клюб)|Керкіра]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_PAS = [[ПАС Яніна]] | назва_PLA = [[Плятаніяс (футбольны клюб)|Плятаніяс]] | назва_VER = [[Вэрыя (футбольны клюб)|Вэрыя]] | назва_XAN = [[Ксанці (футбольны клюб)|Ксанці]] | матч_AEK_AEL = 3–0 | матч_AEK_AST = 2–0 | матч_AEK_ATR = 2–2 | матч_AEK_IRA = 0–0 | матч_AEK_KER = 5–0 | матч_AEK_LEV = 4–0 | матч_AEK_OLY = 1–0 | матч_AEK_PAO = 2–3 | матч_AEK_PNE = 0–0 | матч_AEK_PGSS = 0–0 | матч_AEK_PAOK = 3–0 | матч_AEK_PAS = 1–1 | матч_AEK_PLA = 3–0 | матч_AEK_VER = 6–0 | матч_AEK_XAN = 4–1 | матч_AEL_AEK = 1–2 | матч_AEL_AST = 1–4 | матч_AEL_ATR = 1–2 | матч_AEL_IRA = 2–2 | матч_AEL_KER = 1–1 | матч_AEL_LEV = 2–1 | матч_AEL_OLY = 1–0 | матч_AEL_PAO = 0–0 | матч_AEL_PNE = 1–0 | матч_AEL_PGSS = 2–0 | матч_AEL_PAOK = 0–2 | матч_AEL_PAS = 1–1 | матч_AEL_PLA = 0–0 | матч_AEL_VER = 2–1 | матч_AEL_XAN = 1–0 | матч_AST_AEK = 3–2 | матч_AST_AEL = 1–1 | матч_AST_ATR = 0–1 | матч_AST_IRA = 2–2 | матч_AST_KER = 1–2 | матч_AST_LEV = 1–0 | матч_AST_OLY = 0–0 | матч_AST_PAO = 0–5 | матч_AST_PNE = 4–1 | матч_AST_PGSS = 1–1 | матч_AST_PAOK = 1–2 | матч_AST_PAS = 1–1 | матч_AST_PLA = 2–0 | матч_AST_VER = 0–0 | матч_AST_XAN = 0–0 | матч_ATR_AEK = 0–1 | матч_ATR_AEL = 0–0 | матч_ATR_AST = 1–0 | матч_ATR_IRA = 1–0 | матч_ATR_KER = 1–4 | матч_ATR_LEV = 2–0 | матч_ATR_OLY = 0–1 | матч_ATR_PAO = 0–1 | матч_ATR_PNE = 0–2 | матч_ATR_PGSS = 1–2 | матч_ATR_PAOK = 0–2 | матч_ATR_PAS = 1–1 | матч_ATR_PLA = 4–1 | матч_ATR_VER = 1–0 | матч_ATR_XAN = 2–1 | матч_IRA_AEK = 2–2 | матч_IRA_AEL = 1–1 | матч_IRA_AST = 1–1 | матч_IRA_ATR = 1–2 | матч_IRA_KER = 0–0 | матч_IRA_LEV = 1–0 | матч_IRA_OLY = 1–2 | матч_IRA_PAO = 1–1 | матч_IRA_PNE = 2–1 | матч_IRA_PGSS = 1–2 | матч_IRA_PAOK = 1–1 | матч_IRA_PAS = 2–1 | матч_IRA_PLA = 1–1 | матч_IRA_VER = 1–1 | матч_IRA_XAN = 0–1 | матч_KER_AEK = 1–1 | матч_KER_AEL = 2–0 | матч_KER_AST = 2–0 | матч_KER_ATR = 1–1 | матч_KER_IRA = 0–3 | матч_KER_LEV = 1–0 | матч_KER_OLY = 0–2 | матч_KER_PAO = 1–1 | матч_KER_PNE = 0–0 | матч_KER_PGSS = 1–0 | матч_KER_PAOK = 0–5 | матч_KER_PAS = 0–1 | матч_KER_PLA = 0–1 | матч_KER_VER = 2–0 | матч_KER_XAN = 1–0 | матч_LEV_AEK = 0–2 | матч_LEV_AEL = 1–1 | матч_LEV_AST = 1–1 | матч_LEV_ATR = 1–1 | матч_LEV_IRA = 3–0 | матч_LEV_KER = 2–1 | матч_LEV_OLY = 1–1 | матч_LEV_PAO = 0–3 | матч_LEV_PNE = 2–1 | матч_LEV_PGSS = 1–4 | матч_LEV_PAOK = 0–1 | матч_LEV_PAS = 2–1 | матч_LEV_PLA = 1–2 | матч_LEV_VER = 3–1 | матч_LEV_XAN = 1–1 | матч_OLY_AEK = 3–0 | матч_OLY_AEL = 2–0 | матч_OLY_AST = 2–1 | матч_OLY_ATR = 2–0 | матч_OLY_IRA = 3–0 | матч_OLY_KER = 0–0 | матч_OLY_LEV = 4–0 | матч_OLY_PAO = 3–0 | матч_OLY_PNE = 3–1 | матч_OLY_PGSS = 0–1 | матч_OLY_PAOK = 2–1 | матч_OLY_PAS = 5–0 | матч_OLY_PLA = 2–1 | матч_OLY_VER = 6–1 | матч_OLY_XAN = 2–0 | матч_PAO_AEK = 0–0 | матч_PAO_AEL = 2–0 | матч_PAO_AST = 3–1 | матч_PAO_ATR = 1–0 | матч_PAO_IRA = 2–0 | матч_PAO_KER = 1–0 | матч_PAO_LEV = 0–0 | матч_PAO_OLY = 1–0 | матч_PAO_PNE = 4–0 | матч_PAO_PGSS = 1–0 | матч_PAO_PAOK = 1–0 | матч_PAO_PAS = 4–0 | матч_PAO_PLA = 2–1 | матч_PAO_VER = 5–0 | матч_PAO_XAN = 1–2 | матч_PNE_AEK = 3–2 | матч_PNE_AEL = 2–1 | матч_PNE_AST = 1–1 | матч_PNE_ATR = 2–0 | матч_PNE_IRA = 2–0 | матч_PNE_KER = 4–0 | матч_PNE_LEV = 2–0 | матч_PNE_OLY = 0–2 | матч_PNE_PAO = 0–0 | матч_PNE_PGSS = 0–2 | матч_PNE_PAOK = 0–1 | матч_PNE_PAS = 1–2 | матч_PNE_PLA = 1–2 | матч_PNE_VER = 1–0 | матч_PNE_XAN = 2–3 | матч_PGSS_AEK = 1–1 | матч_PGSS_AEL = 1–0 | матч_PGSS_AST = 3–0 | матч_PGSS_ATR = 2–1 | матч_PGSS_IRA = 1–0 | матч_PGSS_KER = 1–0 | матч_PGSS_LEV = 1–3 | матч_PGSS_OLY = 0–2 | матч_PGSS_PAO = 1–1 | матч_PGSS_PNE = 2–0 | матч_PGSS_PAOK = 1–0 | матч_PGSS_PAS = 1–1 | матч_PGSS_PLA = 1–1 | матч_PGSS_VER = 1–2 | матч_PGSS_XAN = 2–0 | матч_PAOK_AEK = 1–0 | матч_PAOK_AEL = 2–0 | матч_PAOK_AST = 3–2 | матч_PAOK_ATR = 3–4 | матч_PAOK_IRA = 1–0 | матч_PAOK_KER = 5–1 | матч_PAOK_LEV = 3–0 | матч_PAOK_OLY = 2–0 | матч_PAOK_PAO = 3–0 | матч_PAOK_PNE = 2–1 | матч_PAOK_PGSS = 1–0 | матч_PAOK_PAS = 0–1 | матч_PAOK_PLA = 3–0 | матч_PAOK_VER = 4–0 | матч_PAOK_XAN = 0–0 | матч_PAS_AEK = 1–1 | матч_PAS_AEL = 4–0 | матч_PAS_AST = 1–2 | матч_PAS_ATR = 3–0 | матч_PAS_IRA = 1–2 | матч_PAS_KER = 1–0 | матч_PAS_LEV = 0–0 | матч_PAS_OLY = 0–2 | матч_PAS_PAO = 1–1 | матч_PAS_PNE = 0–0 | матч_PAS_PGSS = 1–0 | матч_PAS_PAOK = 0–1 | матч_PAS_PLA = 0–0 | матч_PAS_VER = 2–0 | матч_PAS_XAN = 1–1 | матч_PLA_AEK = 0–2 | матч_PLA_AEL = 3–2 | матч_PLA_AST = 3–0 | матч_PLA_ATR = 3–0 | матч_PLA_IRA = 1–0 | матч_PLA_KER = 2–1 | матч_PLA_LEV = 3–2 | матч_PLA_OLY = 2–2 | матч_PLA_PAO = 1–0 | матч_PLA_PNE = 0–0 | матч_PLA_PGSS = 1–1 | матч_PLA_PAOK = 1–3 | матч_PLA_PAS = 3–3 | матч_PLA_VER = 1–0 | матч_PLA_XAN = 0–1 | матч_VER_AEK = 0–2 | матч_VER_AEL = 1–1 | матч_VER_AST = 4–3 | матч_VER_ATR = 0–1 | матч_VER_IRA = 0–2 | матч_VER_KER = 4–0 | матч_VER_LEV = 2–0 | матч_VER_OLY = 1–2 | матч_VER_PAO = 1–1 | матч_VER_PNE = 1–1 | матч_VER_PGSS = 0–1 | матч_VER_PAOK = 0–0 | матч_VER_PAS = 3–0 | матч_VER_PLA = 0–0 | матч_VER_XAN = 0–4 | матч_XAN_AEK = 0–0 | матч_XAN_AEL = 1–0 | матч_XAN_AST = 3–1 | матч_XAN_ATR = 0–0 | матч_XAN_IRA = 3–1 | матч_XAN_KER = 0–0 | матч_XAN_LEV = 2–2 | матч_XAN_OLY = 0–2 | матч_XAN_PAO = 1–0 | матч_XAN_PNE = 3–0 | матч_XAN_PGSS = 0–2 | матч_XAN_PAOK = 0–0 | матч_XAN_PAS = 2–0 | матч_XAN_PLA = 1–0 | матч_XAN_VER = 3–0 }} == Плэй-оф == У плэй-оф каманды змагаліся за кваліфікацыю ў Лігу чэмпіёнаў і Лігу Эўропы. Для вызначэньня пачатковых пунктаў улічваўся выступ у рэгулярным сэзоне, у выніку ПАОК пачаў з 2 пунктаў, «Панатынаікос» з 1 пункту, АЕК і «Паніёніяс» з 0 пунктаў. {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/15/67/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=2 |каманда2=AEK |каманда3=PAO |каманда4=PAOK |каманда5=PGSS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік2=CL3Q |вынік3=EL3Q |вынік4=EL3Q |вынік5=EL2Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK =4|нічыі_AEK =0|паразы_AEK =2|мз_AEK =5|мп_AEK =3<!-- АЕК Атэны --> |перамогі_PAO =3|нічыі_PAO =1|паразы_PAO =2|мз_PAO =6|мп_PAO =7<!-- Панатынаікос --> |перамогі_PGSS=1|нічыі_PGSS=1|паразы_PGSS=4|мз_PGSS=3|мп_PGSS=6<!-- Паніёніяс --> |перамогі_PAOK=3|нічыі_PAOK=0|паразы_PAOK=3|мз_PAOK=7|мп_PAOK=5<!-- ПАОК --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_PAO=-2 |заўвага_PAO=З «Панатынаікосу» зьнялі 3 пункты. |карэкцыя_пунктаў_PAOK=-4 |заўвага_PAOK=З ПАОКу зьнялі 6 пунктаў. <!--Заўвагі пры роўных пунктах.--> |заўвага_пункты_AST= Пункты ў гульнях паміж сабою: «Астэрас» — 4, АЭЛ — 1. |заўвага_пункты_AEL=AST <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Паніёніяс]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы; 5) Прапушчаныя мячы; 6) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CL3Q=green1 |тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2017—2018 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL3Q=blue1|тэкст_EL3Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2|тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |заўвага_вынікі_EL3Q = ПАОК кваліфікаваўся ў трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы як пераможца [[Кубак Грэцыі па футболе 2016—2017 гадоў|Кубка Грэцыі]]. <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_PGSS= [[Паніёніяс Нэа-Сьмірні|Піё]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | матч_AEK_PAO = 1–0 | матч_AEK_PGSS = 0–1 | матч_AEK_PAOK = 1–0 | матч_PAO_AEK = 1–0 | матч_PAO_PGSS = 1–0 | матч_PAO_PAOK = 0–3 | матч_PAO_PAOK_заўвага = Матч перарвалі на 54-й хвіліне пры ліку 1:0 на карысьць «Панатынаікосу». Пазьней «Панатынаікосу» прысудзілі тэхнічную паразу 0:3. | матч_PGSS_AEK = 1–2 | матч_PGSS_PAO = 1–1 | матч_PGSS_PAOK = 0–1 | матч_PAOK_AEK = 0–1 | матч_PAOK_PAO = 2–3 | матч_PAOK_PGSS = 1–0 }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2016—2017 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2016 год у футболе]] [[Катэгорыя:2017 год у футболе]] t8j9a9ecwvpqbfo3d2xquqhvayh0usy 0 298670 2696894 2671713 2026-10-16T02:56:12Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696894 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Супэрліга 2025—2026 гадоў |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2024—2025 гадоў|2024—2025]] |Наступны сэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2026—2027 гадоў|2026—2027]] }} '''Супэрліга 2025—2026 гадоў''' — 90-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які праходзіў з 23 жніўня 2025 году па 21 траўня 2026 году. Чэмпіёнам стаў [[АЕК Атэны|АЕК]], які тым самым здабыў свой 14-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 14 клюбаў, зь якіх 12 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Супэрлігі 2 — [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] і «[[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Калітэя (футбольны клюб)|Калітэю]]» і «[[Лямія (футбольны клюб)|Лямію]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/24/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў= AEK, OLY, PAOK, PAO, LEV, OFI, VOL, ARIS, ATR, KIF, PNE, AEL, PNS, AST <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P2 |вынік6=P2 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P3 |вынік10=P3 |вынік11=P3 |вынік12=P3 |вынік13=P3 |вынік14=P3 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK=18 | нічыі_AEK=6 | паразы_AEK=2 | мз_AEK=49 | мп_AEK=17 <!-- АЕК Атэны --> |перамогі_KIF=6 | нічыі_KIF=9 | паразы_KIF=11 | мз_KIF=32 | мп_KIF=42 <!-- Кіфісія --> |перамогі_AEL=4 | нічыі_AEL=11 | паразы_AEL=11 | мз_AEL=22 | мп_AEL=39 <!-- АЭЛ Лярыса --> |перамогі_ARIS=6 | нічыі_ARIS=12| паразы_ARIS=8 | мз_ARIS=20| мп_ARIS=27<!-- Арыс --> |перамогі_AST=3 | нічыі_AST=8 | паразы_AST=15 | мз_AST=22 | мп_AST=41 <!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_ATR=7 | нічыі_ATR=8 | паразы_ATR=11 | мз_ATR=26 | мп_ATR=30 <!-- Атромітас --> |перамогі_LEV=12 | нічыі_LEV=6 | паразы_LEV=8 | мз_LEV=51 | мп_LEV=37 <!-- Левадыякос --> |перамогі_OFI=10 | нічыі_OFI=2 | паразы_OFI=14 | мз_OFI=34 | мп_OFI=45 <!-- ОФІ --> |перамогі_OLY=17 | нічыі_OLY=7 | паразы_OLY=2 | мз_OLY=45 | мп_OLY=11 <!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAO=14 | нічыі_PAO=7 | паразы_PAO=5 | мз_PAO=44 | мп_PAO=26 <!-- Панатынаікос --> |перамогі_PNE=7 | нічыі_PNE=5 | паразы_PNE=14 | мз_PNE=24 | мп_PNE=38 <!-- Панэталікос --> |перамогі_PNS=4 | нічыі_PNS=5 | паразы_PNS=17 | мз_PNS=16 | мп_PNS=55 <!-- Пансэраікос --> |перамогі_PAOK=17| нічыі_PAOK=6 | паразы_PAOK=3 | мз_PAOK=52| мп_PAOK=17<!-- ПАОК --> |перамогі_VOL=9 | нічыі_VOL=4 | паразы_VOL=13 | мз_VOL=26 | мп_VOL=38 <!-- Воляс --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Лік перамог; 7) Гасьцявыя забітыя мячы; 8) Лік гасьцявых перамог. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_P1=green1 |тэкст_P1=[[#Чэмпіёнская група|Чэмпіёнская група]] |колер_P2=blue1 |тэкст_P2=[[#Група за Лігу канфэрэнцыяў|Група за Лігу канфэрэнцыяў]] |колер_P3=red1 |тэкст_P3=[[#Група на паніжэньне|Група на паніжэньне]] }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/24/ Супэрліга] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, ARIS, AST, ATR, AEL, VOL, KIF, LEV, OFI, PAO, PNS, PNE, PAOK | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіф]] | скарачэньне_AEL = [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Псэ]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] |матч_AEK_KIF = 3–0 |матч_AEK_AEL = 1–0 |матч_AEK_ARIS = 1–0 |матч_AEK_AST = 1–0 |матч_AEK_ATR = 4–1 |матч_AEK_LEV = 4–0 |матч_AEK_OFI = 2–1 |матч_AEK_OLY = 1–1 |матч_AEK_PAO = 4–0 |матч_AEK_PNE = 1–0 |матч_AEK_PNS = 2–0 |матч_AEK_PAOK = 0–2 |матч_AEK_VOL = 1–0 |матч_KIF_AEK = 2–3 |матч_KIF_AEL = 1–1 |матч_KIF_ARIS = 0–1 |матч_KIF_AST = 0–0 |матч_KIF_ATR = 0–1 |матч_KIF_LEV = 1–0 |матч_KIF_OFI = 2–2 |матч_KIF_OLY = 1–3 |матч_KIF_PAO = 3–2 |матч_KIF_PNE = 1–1 |матч_KIF_PNS = 3–0 |матч_KIF_PAOK = 1–4 |матч_KIF_VOL = 2-0 |матч_AEL_AEK = 1–1 |матч_AEL_KIF = 1–1 |матч_AEL_ARIS = 1–0 |матч_AEL_AST = 1-1 |матч_AEL_ATR = 0–0 |матч_AEL_LEV = 0–2 |матч_AEL_OFI = 1–2 |матч_AEL_OLY = 0–2 |матч_AEL_PAO = 2–2 |матч_AEL_PNE = 1–4 |матч_AEL_PNS = 1–0 |матч_AEL_PAOK = 1–1 |матч_AEL_VOL = 2–5 |матч_ARIS_AEK = 1–1 |матч_ARIS_KIF = 1–1 |матч_ARIS_AEL = 2–1 |матч_ARIS_AST = 0–0 |матч_ARIS_ATR = 0–0 |матч_ARIS_LEV = 2–2 |матч_ARIS_OFI = 0–2 |матч_ARIS_OLY = 0–0 |матч_ARIS_PAO = 1–1 |матч_ARIS_PNE = 0–2 |матч_ARIS_PNS = 1–1 |матч_ARIS_PAOK = 0–0 |матч_ARIS_VOL = 2–0 |матч_AST_AEK = 0–1 |матч_AST_KIF = 2–2 |матч_AST_AEL = 2–2 |матч_AST_ARIS = 0–1 |матч_AST_ATR = 1–2 |матч_AST_LEV = 1–1 |матч_AST_OFI = 3–0 |матч_AST_OLY = 0–3 |матч_AST_PAO = 1–2 |матч_AST_PNE = 1–1 |матч_AST_PNS = 0–1 |матч_AST_PAOK = 3–3 |матч_AST_VOL = 2–0 |матч_ATR_AEK = 2-2 |матч_ATR_KIF = 1–2 |матч_ATR_AEL = 1–1 |матч_ATR_ARIS = 1–2 |матч_ATR_AST = 0–1 |матч_ATR_LEV = 2–2 |матч_ATR_OFI = 1–2 |матч_ATR_OLY = 0–2 |матч_ATR_PAO = 0–0 |матч_ATR_PNE = 1–0 |матч_ATR_PNS = 2–2 |матч_ATR_PAOK = 2–0 |матч_ATR_VOL = 0–1 |матч_LEV_AEK = 0–1 |матч_LEV_KIF = 3–2 |матч_LEV_AEL = 3–0 |матч_LEV_ARIS = 1–1 |матч_LEV_AST = 3–1 |матч_LEV_ATR = 1–0 |матч_LEV_OFI = 4–0 |матч_LEV_OLY = 0–0 |матч_LEV_PAO = 1–4 |матч_LEV_PNE = 6–0 |матч_LEV_PNS = 5–2 |матч_LEV_PAOK = 2–3 |матч_LEV_VOL = 3–1 |матч_OFI_AEK = 0–1 |матч_OFI_KIF = 1–3 |матч_OFI_AEL = 3–0 |матч_OFI_ARIS = 3–0 |матч_OFI_AST = 4–0 |матч_OFI_ATR = 1–3 |матч_OFI_LEV = 3–2 |матч_OFI_OLY = 0-3 |матч_OFI_PAO = 0–2 |матч_OFI_PNE = 1–0 |матч_OFI_PNS = 3–0 |матч_OFI_PAOK = 1–2 |матч_OFI_VOL = 0–1 |матч_OLY_AEK = 2–0 |матч_OLY_KIF = 1–1 |матч_OLY_AEL = 0–0 |матч_OLY_ARIS = 2–1 |матч_OLY_AST = 2–0 |матч_OLY_ATR = 3–0 |матч_OLY_LEV = 3–2 |матч_OLY_OFI = 3–0 |матч_OLY_PAO = 0–1 |матч_OLY_PNE = 2–0 |матч_OLY_PNS = 5–0 |матч_OLY_PAOK = 0–0 |матч_OLY_VOL = 1–0 |матч_PAO_AEK = 2–3 |матч_PAO_KIF = 3–0 |матч_PAO_AEL = 1–1 |матч_PAO_ARIS = 3–1 |матч_PAO_AST = 2–0 |матч_PAO_ATR = 1–0 |матч_PAO_LEV = 1–1 |матч_PAO_OFI = 4–1 |матч_PAO_OLY = 1–1 |матч_PAO_PNE = 0–0 |матч_PAO_PNS = 3–0 |матч_PAO_PAOK = 2–1 |матч_PAO_VOL = 2–1 |матч_PNE_AEK = 0–5 |матч_PNE_KIF = 2–1 |матч_PNE_AEL = 3–0 |матч_PNE_ARIS = 0–1 |матч_PNE_AST = 3–1 |матч_PNE_ATR = 0–2 |матч_PNE_LEV = 1–3 |матч_PNE_OFI = 4–2 |матч_PNE_OLY = 0–1 |матч_PNE_PAO = 1–2 |матч_PNE_PNS = 0–0 |матч_PNE_PAOK = 0–3 |матч_PNE_VOL = 1–2 |матч_PNS_AEK = 0–4 |матч_PNS_KIF = 2–1 |матч_PNS_AEL = 0–2 |матч_PNS_ARIS = 0-0 |матч_PNS_AST = 2–1 |матч_PNS_ATR = 1–1 |матч_PNS_LEV = 0–2 |матч_PNS_OFI = 0–1 |матч_PNS_OLY = 1–2 |матч_PNS_PAO = 0–3 |матч_PNS_PNE = 0–1 |матч_PNS_PAOK = 0–5 |матч_PNS_VOL = 2–1 |матч_PAOK_AEK = 0–0 |матч_PAOK_KIF = 3–0 |матч_PAOK_AEL = 1–0 |матч_PAOK_ARIS = 3–1 |матч_PAOK_AST = 2–0 |матч_PAOK_ATR = 1–0 |матч_PAOK_LEV = 3-0 |матч_PAOK_OFI = 3–0 |матч_PAOK_OLY = 2–1 |матч_PAOK_PAO = 2–0 |матч_PAOK_PNE = 0–0 |матч_PAOK_PNS = 4–1 |матч_PAOK_VOL = 3–0 |матч_VOL_AEK = 2–2 |матч_VOL_KIF = 1–1 |матч_VOL_AEL = 0–2 |матч_VOL_ARIS = 1–1 |матч_VOL_AST = 2–1 |матч_VOL_ATR = 0–3 |матч_VOL_LEV = 1–2 |матч_VOL_OFI = 1–1 |матч_VOL_OLY = 0–2 |матч_VOL_PAO = 1–0 |матч_VOL_PNE = 1–0 |матч_VOL_PNS = 2–1 |матч_VOL_PAOK = 2–1 }} == Чэмпіёнская група == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/24/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=AEK, OLY, PAOK, PAO <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLPO |вынік2=CL3Q |вынік3=EL2Q|вынік4=ECL2Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK=21 | нічыі_AEK=9 | паразы_AEK=2 | мз_AEK=57 | мп_AEK=20 <!-- АЕК Атэны --> |перамогі_PAOK=18| нічыі_PAOK=10| паразы_PAOK=4 | мз_PAOK=59| мп_PAOK=25 <!-- ПАОК --> |перамогі_OLY=19 | нічыі_OLY=9 | паразы_OLY=4 | мз_OLY=51 | мп_OLY=17 <!-- Алімпіякос --> |перамогі_PAO=14 | нічыі_PAO=10 | паразы_PAO=8 | мз_PAO=47 | мп_PAO=33 <!-- Панатынаікос --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CLPO=green1 |тэкст_CLPO=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2 |тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1|тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] |матч_AEK_OLY = 1–1 |матч_AEK_PAO = 2–1 |матч_AEK_PAOK = 3–0 |матч_OLY_AEK = 0–1 |матч_OLY_PAO = 1–0 |матч_OLY_PAOK = 1–1 |матч_PAOK_AEK = 1–1 |матч_PAOK_OLY = 3–1 |матч_PAOK_PAO = 0–0 |матч_PAO_AEK = 0–0 |матч_PAO_OLY = 0–2 |матч_PAO_PAOK = 2–2 }} == Група за Лігу канфэрэнцыяў == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/24/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=5 |каманда5=ARIS |каманда6=LEV |каманда7=OFI |каманда8=VOL <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік7=ELPO <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_LEV=15 | нічыі_LEV=7 | паразы_LEV=10 | мз_LEV=63 | мп_LEV=47 <!-- Левадыякос --> |перамогі_OFI=12 | нічыі_OFI=3 | паразы_OFI=17 | мз_OFI=43 | мп_OFI=55 <!-- ОФІ --> |перамогі_VOL=9 | нічыі_VOL=5 | паразы_VOL=18 | мз_VOL=33 | мп_VOL=55 <!-- Воляс --> |перамогі_ARIS=11| нічыі_ARIS=13| паразы_ARIS=8 | мз_ARIS=34| мп_ARIS=32 <!-- Арыс --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_LEV = -21 |карэкцыя_пунктаў_OFI = -16 |карэкцыя_пунктаў_VOL = -15 |карэкцыя_пунктаў_ARIS = -15 <!--Заўвагі пры роўных пунктах.--> |заўвага_пункты_ARIS=Пункты ў гульнях паміж сабою: «Арыс» — 6, «Левадыякос» — 3. |заўвага_пункты_LEV=ARIS <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_ELPO=blue1 |тэкст_ELPO=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі Эўропы]] |заўвага_вынікі_ELPO = ОФІ кваліфікаваўся ў раўнд плэй-оф Лігі Эўропы як пераможца [[Кубак Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|Кубка Грэцыі]]. <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] |матч_LEV_OFI = 3–2 |матч_LEV_VOL = 5–2 |матч_LEV_ARIS = 1–1 |матч_OFI_LEV = 2–0 |матч_OFI_VOL = 3–1 |матч_OFI_ARIS = 0–2 |матч_VOL_LEV = 0–3 |матч_VOL_OFI = 1–1 |матч_VOL_ARIS = 1–2 |матч_ARIS_LEV = 3–0 |матч_ARIS_OFI = 3–1 |матч_ARIS_VOL = 3–2 }} == Група на паніжэньне == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/24/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=9 |каманда9=ATR |каманда10=KIF |каманда11=AST |каманда12=PNE |каманда13=AEL |каманда14=PNS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік13=REL |вынік14=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_ATR=12 | нічыі_ATR=10 | паразы_ATR=14 | мз_ATR=49 | мп_ATR=42 <!-- Атромітас --> |перамогі_KIF=9 | нічыі_KIF=14 | паразы_KIF=13 | мз_KIF=40 | мп_KIF=51 <!-- Кіфісія --> |перамогі_PNE=9 | нічыі_PNE=9 | паразы_PNE=18 | мз_PNE=35 | мп_PNE=51 <!-- Панэталікос --> |перамогі_AST=8 | нічыі_AST=12 | паразы_AST=16 | мз_AST=36 | мп_AST=49 <!-- Астэрас Трыпаліс --> |перамогі_PNS=7 | нічыі_PNS=8 | паразы_PNS=21 | мз_PNS=25 | мп_PNS=73 <!-- Пансэраікос --> |перамогі_AEL=5 | нічыі_AEL=15 | паразы_AEL=16 | мз_AEL=34 | мп_AEL=56 <!-- АЭЛ Лярыса --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]] | назва_AEL = [[АЭЛ Лярыса]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Месца ў рэгулярным сэзоне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=R |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Супэрлігу 2 <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 | скарачэньне_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіф]] | скарачэньне_AEL = [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PNS = [[Пансэраікос Сэрэн|Псэ]] |матч_AEL_ATR = 2–1 |матч_AEL_KIF = 1–1 |матч_AEL_PNE = 1–2 |матч_AEL_PNS = 0–1 |матч_AEL_AST = 1–1 |матч_AST_ATR = 4–2 |матч_AST_KIF = 0–0 |матч_AST_PNE = 2–1 |матч_AST_AEL = 3–1 |матч_AST_PNS = 1–0 |матч_ATR_KIF = 0–0 |матч_ATR_PNE = 1–2 |матч_ATR_AEL = 3–2 |матч_ATR_PNS = 6–0 |матч_ATR_AST = 2–1 |матч_KIF_ATR = 0–3 |матч_KIF_PNE = 0–0 |матч_KIF_AEL = 3–2 |матч_KIF_PNS = 1–2 |матч_KIF_AST = 0–0 |матч_PNE_ATR = 1–1 |матч_PNE_KIF = 0–1 |матч_PNE_AEL = 1–1 |матч_PNE_PNS = 2–3 |матч_PNE_AST = 1–2 |матч_PNS_ATR = 0–4 |матч_PNS_KIF = 1–2 |матч_PNS_PNE = 1–1 |матч_PNS_AEL = 1–1 |матч_PNS_AST = 0–0 }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2025—2026 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2025 год у футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] o6rvln9cho1a1umm1ax45znizunkars 0 298936 2696869 2634957 2026-10-15T19:56:45Z Dymitr 10914 /* Крыніцы */ [[Вікіпэдыя:Шаблёны|шаблён]] 2696869 wikitext text/x-wiki {{Палітык}} '''Сэбаст’е́н Лекарню́''' ({{мова-fr|Sébastien Lecornu}}; 11 чэрвеня 1986 году) — францускі палітык, які займае пасаду прэм’ер-міністра [[Францыя|Францыі]] з 9 верасьня 2025 году. Лекарню займае правую пазыцыю ў ідэалягічным палітычным спэктры, прытрымліваецца галісцкіх, сэгенісцкіх і сацыяльна-кансэрватыўных поглядаў<ref>Dryef, Zineb (1.03.2019). [https://web.archive.org/web/20190301183640/https://www.lemonde.fr/m-le-mag/article/2019/03/01/sebastien-lecornu-un-jeune-expert-de-la-politique-a-l-ancienne_5430115_4500055.html «Sébastien Lecornu, un jeune expert de la politique à l’ancienne»]. Le Monde.</ref><ref>Robson, Graham (10.09.2025). [https://www.scenemag.co.uk/frances-new-prime-minister-sebastien-lecornu-faces-backlash-over-past-opposition-to-gay-marriage/ «France’s new Prime Minister Sébastien Lecornu faces backlash over past opposition to gay marriage»]. Scene Magazine.</ref>. Пасьля выхаду з [[Рэспубліканцы (Францыя)|Рэспубліканскай партыі]] ў 2017 годзе палітык стаў сябрам партыі [[Адраджэньне (партыя, Францыя)|Адраджэньне]]. Лекарню быў прэзыдэнтам дэпартамэнтальнай рады Эр з 2015 па 2017 гады. Ва ўрадзе займаў пасады дзяржаўнага сакратара пры міністры экалягічнага і інклюзіўнага пераходу з 2017 па 2018 гады, міністра мясцовых органаў улады з 2018 па 2020 гады, міністра заморскіх справаў з 2020 па 2022 гады і міністра ўзброеных сілаў краіны з 2022 па 2025 гады. 9 верасьня 2025 году быў прызначаны [[Эманюэль Макрон|Эманюэлем Макронам]] на пасаду прэм’ер-міністра пасьля таго, як урад [[Франсуа Байру|Байру]] быў зрынуты ў выніку вотуму недаверу<ref>[https://web.archive.org/web/20250909181301/https://www.bfmtv.com/politique/gouvernement/direct-francois-bayrou-remet-sa-lettre-de-demission-a-emmanuel-macron-ce-mardi-le-nouveau-premier-ministre-nomme-dans-les-prochains-jours_LN-202509090082.html «François Bayrou remet sa lettre de démission à Emmanuel Macron ce mardi, le nouveau Premier ministre nommé dans les prochains jours»]. BFMTV.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Прэм’ер-міністры Францыі}} {{Кіраўнікі ўрадаў}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лекарню, Сэбаст’ен}} [[Катэгорыя:Францускія палітыкі]] ejtndbmz805dry2uzz6ykcfdnyc1zf3 0 302090 2696865 2696737 2026-10-15T18:29:55Z Dymitr 10914 /* 1/2 фіналу */ абнаўленьне зьвестак 2696865 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Выява = Estadio Centenario 2021.jpg |Подпіс выявы = Фінальны матч турніру будзе ладзіцца на стадыён [[Сэнтэнарыё]] ў [[Мантэвідэо]]. |Фіналіст = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Кубак Лібэртадорэс 2025 году|2025]] |Наступны сэзон = [[Кубак Лібэртадорэс 2027 году|2027]] }} '''[[Кубак Лібэртадорэс]] 2026 году''' — 67-ы розыгрыш трафэю, які лічыцца самым галоўным клюбным футбольным спаборніцтвам у Паўднёвай Амэрыцы. Турнір ладзіўся арганізацыяй [[КОНМЭБОЛ]]. Свой тытул бароніць бразыльскі клюб «[[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]]». Розыгрыш пачаўся 3 лютага 2026 году, а скончыцца фіналам 28 лістапада 2026 году ў [[Мантэвідэо]]<ref name="schedule">{{спасылка|спасылка=https://www.conmebol.com/noticias/calendario-de-la-conmebol-libertadores-conmebol-sudamericana-y-conmebol-recopa-2026/|загаловак=Calendario de la CONMEBOL Libertadores, CONMEBOL Sudamericana y CONMEBOL Recopa 2026|выдавецтва=CONMEBOL|дата публікацыі=28.07.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com.co/futbol/copa-libertadores/nota/_/id/16026114/final-2026-donde-se-jugara-en-que-ciudad-montevideo-conmebol-dominguez|загаловак=Alejandro Domínguez confirmó la sede de la final de la CONMEBOL Libertadores 2026|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=30.11.2025}}</ref>. Пераможца Кубка Лібэртадорэс атрымае права згуляць зь пераможцам [[Паўднёваамэрыканскі кубак 2026 году|Паўднёваамэрыканскага кубка 2026 году]] ў [[Рэкопа Паўднёвай Амэрыкі 2027 году|Рэкопе Паўднёвай Амэрыкі 2027 году]]. Таксама пераможца аўтаматычна кваліфікуецца на Міжкантынэнтальны кубак ФІФА 2026 году, клюбны чэмпіянат сьвету па футболе 2029 году і групавы этап [[Кубак Лібэртадорэс 2027 году|Кубка Лібэртадорэс 2027 году]]. == Першы раўнд == {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Стронгест Ля-Пас|Стронгест]]|BOL|2–2 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 3:5)|[[Дэпартыва Тачыра Сан-Крыстабаль|Дэпартыва Тачыра]]|VEN|2–1|0–1 |[[Хувэнтуд Ляс-П’едрас|Хувэнтуд]]|URU|4–4 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:3)|[[Унівэрсыдад Католіка Кіта|Унівэрсыдад Католіка]]|ECU|0–1|4–3 |[[2 траўня Пэдра-Хуан-Кабальера|2 траўня]]|PAR|2–1|[[Альянса Ліма|Альянса]]|PER|1–0|1–1 }} == Другі раўнд == {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Хувэнтуд Ляс-П’едрас|Хувэнтуд]]|URU|2–1|[[Гуарані Асунсьён|Гуарані]]|PAR|0–0|2–1 |[[Дэпартыва Тачыра Сан-Крыстабаль|Дэпартыва Тачыра]]|VEN|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 0:3)|[[Дэпортэс Таліма]]|COL|0–1|1–0 |[[2 траўня Пэдра-Хуан-Кабальера|2 траўня]]|PAR|2–2 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:5)|[[Спортынг Крысталь Ліма|Спортынг Крысталь]]|PER|2–2|0–0 |[[Барсэлёна Гуаякіль|Барсэлёна]]|ECU|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 5:4)|[[Архэнтынас Хуніёрс Буэнас-Айрэс|Архэнтынас Хуніёрс]]|ARG|0–1|1–0 |[[Насьяналь Патасі|Насьяналь]]|BOL|1–2|[[Батафогу Рыю-дэ-Жанэйру|Батафогу]]|BRA|1–0|0–2 |[[Карабоба Валенсія|Карабоба]]|VEN|3–1|[[Уачыпата Талькаўана|Уачыпата]]|CHI|1–0|2–1 |[[О’Гігінз Ранкагуа|О’Гігінз]]|CHI|2–2 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:3)|[[Баія Салвадор|Баія]]|BRA|1–0|1–2 |[[Лівэрпул Мантэвідэо|Лівэрпул]]|URU|1–2|[[Індэпэнд’ентэ Мэдэін]]|COL|1–2|0–0 }} == Трэці раўнд == {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Хувэнтуд Ляс-П’едрас|Хувэнтуд]]|URU|2–3|[[Індэпэнд’ентэ Мэдэін]]|COL|1–1|1–2 |[[О’Гігінз Ранкагуа|О’Гігінз]]|CHI|1–2|[[Дэпортэс Таліма]]|COL|1–0|0–2 |[[Карабоба Валенсія|Карабоба]]|VEN|2–2 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 2:3)|[[Спортынг Крысталь Ліма|Спортынг Крысталь]]|PER|0–1|2–1 |[[Барсэлёна Гуаякіль|Барсэлёна]]|ECU|2–1|[[Батафогу Рыю-дэ-Жанэйру|Батафогу]]|BRA|1–1|1–0 }} == Групавы этап == === Група 1 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=FLA |каманда2=EST |каманда3=DIM |каманда4=CUS <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_FLA=5 |нічыі_FLA=1 |паразы_FLA=0 |мз_FLA=14|мп_FLA=2 |перамогі_EST=2 |нічыі_EST=3 |паразы_EST=1 |мз_EST=6 |мп_EST=5 |перамогі_CUS=0 |нічыі_CUS=1 |паразы_CUS=5 |мз_CUS=4 |мп_CUS=12 |перамогі_DIM=2 |нічыі_DIM=1 |паразы_DIM=3 |мз_DIM=6 |мп_DIM=11 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_FLA={{Сьцяг|Бразылія}} [[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]] |назва_EST={{Сьцяг|Аргентына}} [[Эстудыянтэс Ля-Плята|Эстудыянтэс]] |назва_CUS={{Сьцяг|Пэру}} [[Куска (футбольны клюб)|Куска]] |назва_DIM={{Сьцяг|Калюмбія}} [[Індэпэнд’ентэ Мэдэін]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 2 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=COQ |каманда2=TOL |каманда3=NAC |каманда4=UNI <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_NAC=2 |нічыі_NAC=2 |паразы_NAC=2 |мз_NAC=7 |мп_NAC=9 |перамогі_UNI=1 |нічыі_UNI=3 |паразы_UNI=2 |мз_UNI=5 |мп_UNI=6 |перамогі_COQ=3 |нічыі_COQ=1 |паразы_COQ=2 |мз_COQ=8 |мп_COQ=6 |перамогі_TOL=2 |нічыі_TOL=2 |паразы_TOL=2 |мз_TOL=7 |мп_TOL=6 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_NAC={{Сьцяг|Уругвай}} [[Насьяналь Мантэвідэо|Насьяналь]] |назва_UNI={{Сьцяг|Пэру}} [[Унівэрсытарыё Ліма|Унівэрсытарыё]] |назва_COQ={{Сьцяг|Чылі}} [[Какімба Ўніда]] |назва_TOL={{Сьцяг|Калюмбія}} [[Дэпортэс Таліма]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 3 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=IRI |каманда2=FLU |каманда3=BOL |каманда4=DLG <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_FLU=2 |нічыі_FLU=2 |паразы_FLU=2 |мз_FLU=7 |мп_FLU=7 |перамогі_BOL=1 |нічыі_BOL=2 |паразы_BOL=3 |мз_BOL=6 |мп_BOL=8 |перамогі_DLG=0 |нічыі_DLG=3 |паразы_DLG=3 |мз_DLG=6 |мп_DLG=13 |перамогі_IRI=5 |нічыі_IRI=1 |паразы_IRI=0 |мз_IRI=15|мп_IRI=6 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_FLU={{Сьцяг|Бразылія}} [[Флумінэнсі Рыю-дэ-Жанэйру|Флумінэнсі]] |назва_BOL={{Сьцяг|Балівія}} [[Балівар Ля-Пас|Балівар]] |назва_DLG={{Сьцяг|Вэнэсуэла}} [[Дэпартыва Ля-Гуайра]] |назва_IRI={{Сьцяг|Аргентына}} [[Індэпэнд’ентэ Рывадавія Мэндоса|Індэпэнд’ентэ-Рывадавія]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 4 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=UCA |каманда2=CRU |каманда3=BOC |каманда4=BSC <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_BOC=2 |нічыі_BOC=1 |паразы_BOC=3 |мз_BOC=6 |мп_BOC=5 |перамогі_CRU=3 |нічыі_CRU=2 |паразы_CRU=1 |мз_CRU=8 |мп_CRU=3 |перамогі_UCA=4 |нічыі_UCA=1 |паразы_UCA=1 |мз_UCA=8 |мп_UCA=4 |перамогі_BSC=1 |нічыі_BSC=0 |паразы_BSC=5 |мз_BSC=2 |мп_BSC=12 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BOC={{Сьцяг|Аргентына}} [[Бока Хуніёрс Буэнас-Айрэс|Бока Хуніёрс]] |назва_CRU={{Сьцяг|Бразылія}} [[Крузэйру Бэлу-Арызонці|Крузэйру]] |назва_UCA={{Сьцяг|Чылі}} [[Унівэрсыдад Католіка Сант’яга-дэ-Чылі|Унівэрсыдад Католіка]] |назва_BSC={{Сьцяг|Эквадор}} [[Барсэлёна Гуаякіль|Барсэлёна]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 5 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=COR |каманда2=PLA |каманда3=SFE |каманда4=PEÑ <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_PEÑ=0 |нічыі_PEÑ=3 |паразы_PEÑ=3 |мз_PEÑ=4 |мп_PEÑ=8 |перамогі_COR=3 |нічыі_COR=2 |паразы_COR=1 |мз_COR=8 |мп_COR=4 |перамогі_SFE=2 |нічыі_SFE=2 |паразы_SFE=2 |мз_SFE=6 |мп_SFE=7 |перамогі_PLA=3 |нічыі_PLA=1 |паразы_PLA=2 |мз_PLA=8 |мп_PLA=7 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_PEÑ={{Сьцяг|Уругвай}} [[Пэньяроль Мантэвідэо|Пэньяроль]] |назва_COR={{Сьцяг|Бразылія}} [[Карынтыянс Сан-Паўлу|Карынтыянс]] |назва_SFE={{Сьцяг|Калюмбія}} [[Індэпэнд’ентэ Санта-Фэ Багата|Санта-Фэ]] |назва_PLA={{Сьцяг|Аргентына}} [[Плятэнсэ Буэнас-Айрэс|Плятэнсэ]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 6 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=CCP |каманда2=PAL |каманда3=CRI |каманда4=JUN <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_PAL=3 |нічыі_PAL=2 |паразы_PAL=1 |мз_PAL=10|мп_PAL=5 |перамогі_CCP=4 |нічыі_CCP=1 |паразы_CCP=1 |мз_CCP=6 |мп_CCP=2 |перамогі_JUN=1 |нічыі_JUN=1 |паразы_JUN=4 |мз_JUN=5 |мп_JUN=11 |перамогі_CRI=2 |нічыі_CRI=0 |паразы_CRI=4 |мз_CRI=6 |мп_CRI=9 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_PAL={{Сьцяг|Бразылія}} [[Палмэйрас Сан-Паўлу|Палмэйрас]] |назва_CCP={{Сьцяг|Парагвай}} [[Сэра Партэньнё Асунсьён|Сэра Партэньнё]] |назва_JUN={{Сьцяг|Калюмбія}} [[Хуніяр Баранкільля|Хуніяр]] |назва_CRI={{Сьцяг|Пэру}} [[Спортынг Крысталь Ліма|Спортынг Крысталь]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 7 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=LDQ |каманда2=MIR |каманда3=LAN |каманда4=CAR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_LDQ=4 |нічыі_LDQ=0 |паразы_LDQ=2 |мз_LDQ=8 |мп_LDQ=5 |перамогі_LAN=3 |нічыі_LAN=0 |паразы_LAN=3 |мз_LAN=3 |мп_LAN=7 |перамогі_CAR=1 |нічыі_CAR=0 |паразы_CAR=5 |мз_CAR=7 |мп_CAR=9 |перамогі_MIR=4 |нічыі_MIR=0 |паразы_MIR=2 |мз_MIR=7 |мп_MIR=4 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_LDQ={{Сьцяг|Эквадор}} [[ЛДУ Кіта|ЛДУ]] |назва_LAN={{Сьцяг|Аргентына}} [[Лянус (футбольны клюб)|Лянус]] |назва_CAR={{Сьцяг|Балівія}} [[Олўэйз Рэдзі Ля-Пас|Олўэйз Рэдзі]] |назва_MIR={{Сьцяг|Бразылія}} [[Мірасол (футбольны клюб)|Мірасол]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 8 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=IDV |каманда2=ROS |каманда3=UCV |каманда4=LIB <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_IDV=4 |нічыі_IDV=1 |паразы_IDV=1 |мз_IDV=11|мп_IDV=6 |перамогі_LIB=0 |нічыі_LIB=0 |паразы_LIB=6 |мз_LIB=4 |мп_LIB=13 |перамогі_ROS=4 |нічыі_ROS=1 |паразы_ROS=1 |мз_ROS=9 |мп_ROS=1 |перамогі_UCV=3 |нічыі_UCV=0 |паразы_UCV=3 |мз_UCV=7 |мп_UCV=11 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_IDV={{Сьцяг|Эквадор}} [[Індэпэнд’ентэ дэль Вальле Сангалькі|Індэпэнд’ентэ дэль Вальле]] |назва_LIB={{Сьцяг|Парагвай}} [[Лібэртад Асунсьён|Лібэртад]] |назва_ROS={{Сьцяг|Аргентына}} [[Расарыё Сэнтраль]] |назва_UCV={{Сьцяг|Вэнэсуэла}} [[Унівэрсыдад Сэнтраль Каракас|Унівэрсыдад Сэнтраль]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> == Плэй-оф == === 1/8 фіналу === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Эстудыянтэс Ля-Плята|Эстудыянтэс]]|ARG|4–1|[[Унівэрсыдад Католіка Сант’яга-дэ-Чылі|Унівэрсыдад Католіка]]|CHI|1–1|3–0 |[[Мірасол (футбольны клюб)|Мірасол]]|BRA|1–1 (4–5 p)|[[ЛДУ Кіта|ЛДУ]]|ECU|1–1|0–0 |[[Флумінэнсі Рыю-дэ-Жанэйру|Флумінэнсі]]|BRA|1–1 (5–4 p) |[[Індэпэнд’ентэ Рывадавія Мэндоса|Індэпэнд’ентэ Рывадавія]]|ARG|0–0|1–1 |[[Дэпортэс Таліма]]|COL|1–4|[[Індэпэнд’ентэ дэль Вальле Сангалькі|Індэпэнд’ентэ дэль Вальле]]|ECU|0–1|1–3 |[[Крузэйру Бэлу-Арызонці|Крузэйру]]|BRA|2–3|[[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]]|BRA|1–1|1–2 |[[Плятэнсэ Буэнас-Айрэс|Плятэнсэ]]|ARG|1–1 (7–6 p)|[[Какімба Ўніда]]|CHI|1–1|0–0 |[[Палмэйрас Сан-Паўлу|Палмэйрас]]|BRA|2–1|[[Сэра Партэньнё Асунсьён|Сэра Партэньнё]]|PAR|1–1|1–0 |[[Расарыё Сэнтраль]]|ARG|0–1|[[Карынтыянс Сан-Паўлу|Карынтыянс]]|BRA|0–0|0–1 }} === 1/4 фіналу === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Эстудыянтэс Ля-Плята|Эстудыянтэс]]|ARG|2–1|[[Карынтыянс Сан-Паўлу|Карынтыянс]]|BRA|1–1|1–0 |[[Палмэйрас Сан-Паўлу|Палмэйрас]]|BRA|3–3 (4–3 p)|[[ЛДУ Кіта|ЛДУ]]|ECU|1–0|2–3 |[[Флумінэнсі Рыю-дэ-Жанэйру|Флумінэнсі]]|BRA|3–2|[[Плятэнсэ Буэнас-Айрэс|Плятэнсэ]]|ARG|2–0|1–2 |[[Індэпэнд’ентэ дэль Вальле Сангалькі|Індэпэнд’ентэ дэль Вальле]]|ECU|1–3|[[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]]|BRA|0–2|1–1 }} === 1/2 фіналу === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Эстудыянтэс Ля-Плята|Эстудыянтэс]]|ARG|Матч 1|[[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]]|BRA|15 кастр|22 кастр |[[Флумінэнсі Рыю-дэ-Жанэйру|Флумінэнсі]]|BRA|Матч 2|[[Палмэйрас Сан-Паўлу|Палмэйрас]]|BRA|1–2|21 кастр }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://conmebollibertadores.com/ Афіцыйная старонка]{{Ref-en}} {{Кубак Лібэртадорэс}} [[Катэгорыя:Кубак Лібэртадорэс|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] 4nqr9w2gobnbexwyim7lzw4l17o8w42 0 303152 2696895 2686701 2026-10-16T02:56:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696895 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Супэрліга 2026—2027 гадоў |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Супэрліга 2026—2027 гадоў''' — 91-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які пачаўся 22 жніўня 2026 году. == Клюбы == У турніры бяруць удзел 14 клюбаў, зь якіх 12 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Супэрлігі 2 — «[[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]]» і «[[Калямата (футбольны клюб)|Калямата]]». Гэтыя клюбы замянілі [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] і «[[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = 23 жніўня 2026 |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/25/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў= AEK, PAOK, PNE, OFI, ARIS, OLY, PAO, KIF, KAL, ATR, AST, VOL, IRA, LEV <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P2 |вынік6=P2 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P3 |вынік10=P3 |вынік11=P3 |вынік12=P3 |вынік13=P3 |вынік14=P3 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK=1 | нічыі_AEK=0 | паразы_AEK=0 | мз_AEK=4 | мп_AEK=0 <!-- AEK Athens --> |перамогі_KIF=0 | нічыі_KIF=0 | паразы_KIF=0 | мз_KIF=0 | мп_KIF=0 <!-- A.E. Kifisia --> |перамогі_ARIS=1 | нічыі_ARIS=0 | паразы_ARIS=0 | мз_ARIS=3 | мп_ARIS=2 <!-- Aris --> |перамогі_AST=0 | нічыі_AST=0 | паразы_AST=1 | мз_AST=1 | мп_AST=3 <!-- Asteras Tripolis --> |перамогі_ATR=0 | нічыі_ATR=0 | паразы_ATR=1 | мз_ATR=0 | мп_ATR=1 <!-- Atromitos --> |перамогі_IRA=0 | нічыі_IRA=0 | паразы_IRA=1 | мз_IRA=0 | мп_IRA=4 <!-- Iraklis --> |перамогі_KAL=0 | нічыі_KAL=0 | паразы_KAL=1 | мз_KAL=2 | мп_KAL=3 <!-- Kalamata --> |перамогі_LEV=0 | нічыі_LEV=0 | паразы_LEV=1 | мз_LEV=0 | мп_LEV=4 <!-- Levadiakos --> |перамогі_OFI=1 | нічыі_OFI=0 | паразы_OFI=0 | мз_OFI=2 | мп_OFI=0 <!-- OFI --> |перамогі_OLY=1 | нічыі_OLY=0 | паразы_OLY=0 | мз_OLY=1 | мп_OLY=0 <!-- Olympiacos --> |перамогі_PAO=0 | нічыі_PAO=0 | паразы_PAO=0 | мз_PAO=0 | мп_PAO=0 <!-- Panathinaikos --> |перамогі_PNE=1 | нічыі_PNE=0 | паразы_PNE=0 | мз_PNE=3 | мп_PNE=1 <!-- Panetolikos --> |перамогі_PAOK=1 | нічыі_PAOK=0 | паразы_PAOK=0 | мз_PAOK=4 | мп_PAOK=0 <!-- PAOK --> |перамогі_VOL=0 | нічыі_VOL=0 | паразы_VOL=1 | мз_VOL=0 | мп_VOL=2 <!-- Volos --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]] | назва_KAL = [[Калямата (футбольны клюб)|Калямата]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Лік перамог; 7) Гасьцявыя забітыя мячы; 8) Лік гасьцявых перамог. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_P1=green1 |тэкст_P1=Чэмпіёнская група |колер_P2=blue1 |тэкст_P2=Група за Лігу канфэрэнцыяў |колер_P3=red1 |тэкст_P3=Група на паніжэньне }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/25/ Супэрліга] | абнаўленьне = 23 жніўня 2026 | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, ARIS, AST, ATR, VOL, IRA, KAL, KIF, LEV, OFI, PAO, PNE, PAOK | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіф]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іра]] | скарачэньне_KAL = [[Калямата (футбольны клюб)|Кал]] | скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]] | назва_KAL = [[Калямата (футбольны клюб)|Калямата]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] |матч_AEK_KIF = |матч_AEK_ARIS = |матч_AEK_AST = |матч_AEK_ATR = |матч_AEK_IRA = 4–0 |матч_AEK_KAL = |матч_AEK_LEV = |матч_AEK_OFI = |матч_AEK_OLY = |матч_AEK_PAO = |матч_AEK_PNE = |матч_AEK_PAOK = |матч_AEK_VOL = |матч_KIF_AEK = |матч_KIF_ARIS = |матч_KIF_AST = |матч_KIF_ATR = |матч_KIF_IRA = |матч_KIF_KAL = |матч_KIF_LEV = |матч_KIF_OFI = |матч_KIF_OLY = |матч_KIF_PAO = |матч_KIF_PNE = |матч_KIF_PAOK = |матч_KIF_VOL = |матч_ARIS_AEK = |матч_ARIS_KIF = |матч_ARIS_AST = |матч_ARIS_ATR = |матч_ARIS_IRA = |матч_ARIS_KAL = |матч_ARIS_LEV = |матч_ARIS_OFI = |матч_ARIS_OLY = |матч_ARIS_PAO = |матч_ARIS_PNE = |матч_ARIS_PAOK = |матч_ARIS_VOL = |матч_AST_AEK = |матч_AST_KIF = |матч_AST_ARIS = |матч_AST_ATR = |матч_AST_IRA = |матч_AST_KAL = |матч_AST_LEV = |матч_AST_OFI = |матч_AST_OLY = |матч_AST_PAO = |матч_AST_PNE = |матч_AST_PAOK = |матч_AST_VOL = |матч_ATR_AEK = |матч_ATR_KIF = |матч_ATR_ARIS = |матч_ATR_AST = |матч_ATR_IRA = |матч_ATR_KAL = |матч_ATR_LEV = |матч_ATR_OFI = |матч_ATR_OLY = |матч_ATR_PAO = |матч_ATR_PNE = |матч_ATR_PAOK = |матч_ATR_VOL = |матч_IRA_AEK = |матч_IRA_KIF = |матч_IRA_ARIS = |матч_IRA_AST = |матч_IRA_ATR = |матч_IRA_KAL = |матч_IRA_LEV = |матч_IRA_OFI = |матч_IRA_OLY = |матч_IRA_PAO = |матч_IRA_PNE = |матч_IRA_PAOK = |матч_IRA_VOL = |матч_KAL_AEK = |матч_KAL_KIF = |матч_KAL_ARIS = 2–3 |матч_KAL_AST = |матч_KAL_ATR = |матч_KAL_IRA = |матч_KAL_LEV = |матч_KAL_OFI = |матч_KAL_OLY = |матч_KAL_PAO = |матч_KAL_PNE = |матч_KAL_PAOK = |матч_KAL_VOL = |матч_LEV_AEK = |матч_LEV_KIF = |матч_LEV_ARIS = |матч_LEV_AST = |матч_LEV_ATR = |матч_LEV_IRA = |матч_LEV_KAL = |матч_LEV_OFI = |матч_LEV_OLY = |матч_LEV_PAO = |матч_LEV_PNE = |матч_LEV_PAOK = |матч_LEV_VOL = |матч_OFI_AEK = |матч_OFI_KIF = |матч_OFI_ARIS = |матч_OFI_AST = |матч_OFI_ATR = |матч_OFI_IRA = |матч_OFI_KAL = |матч_OFI_LEV = |матч_OFI_OLY = |матч_OFI_PAO = |матч_OFI_PNE = |матч_OFI_PAOK = |матч_OFI_VOL = 2–0 |матч_OLY_AEK = |матч_OLY_KIF = |матч_OLY_ARIS = |матч_OLY_AST = |матч_OLY_ATR = 1–0 |матч_OLY_IRA = |матч_OLY_KAL = |матч_OLY_LEV = |матч_OLY_OFI = |матч_OLY_PAO = |матч_OLY_PNE = |матч_OLY_PAOK = |матч_OLY_VOL = |матч_PAO_AEK = |матч_PAO_KIF = |матч_PAO_ARIS = |матч_PAO_AST = |матч_PAO_ATR = |матч_PAO_IRA = |матч_PAO_KAL = |матч_PAO_LEV = |матч_PAO_OFI = |матч_PAO_OLY = |матч_PAO_PNE = |матч_PAO_PAOK = |матч_PAO_VOL = |матч_PNE_AEK = |матч_PNE_KIF = |матч_PNE_ARIS = |матч_PNE_AST = 3–1 |матч_PNE_ATR = |матч_PNE_IRA = |матч_PNE_KAL = |матч_PNE_LEV = |матч_PNE_OFI = |матч_PNE_OLY = |матч_PNE_PAO = |матч_PNE_PAOK = |матч_PNE_VOL = |матч_PAOK_AEK = |матч_PAOK_KIF = |матч_PAOK_ARIS = |матч_PAOK_AST = |матч_PAOK_ATR = |матч_PAOK_IRA = |матч_PAOK_KAL = |матч_PAOK_LEV = 4–0 |матч_PAOK_OFI = |матч_PAOK_OLY = |матч_PAOK_PAO = |матч_PAOK_PNE = |матч_PAOK_VOL = |матч_VOL_AEK = |матч_VOL_KIF = |матч_VOL_ARIS = |матч_VOL_AST = |матч_VOL_ATR = |матч_VOL_IRA = |матч_VOL_KAL = |матч_VOL_LEV = |матч_VOL_OFI = |матч_VOL_OLY = |матч_VOL_PAO = |матч_VOL_PNE = |матч_VOL_PAOK = }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] jkf5r8mr60pr26gd1lbpw4g95vymecd 0 303656 2696926 2696766 2026-10-16T09:30:54Z Dymitr 10914 /* Група A */ абнаўленьне зьвестак 2696926 wikitext text/x-wiki '''Групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў ЭГФ 2026—2027 гадоў|Лігі чэмпіёнаў ЭГФ 2026—2027 гадоў]]''' ладзіцца з 9 верасьня 2025 году па 29 кастрычніка 2026 году, каб вызначыць дванаццаць клюбаў, якія мусяць атрымаць месца ў плэй-оф турніру. == Групы == У параўняньні з папярэднім сэзонам фармат групавога этапу зьмяніўся. Калі раней 16 клюбаў былі разьдзеленыя на дзьве групы па восем камандаў, цяпер жа 24 клюбы былі падзеленыя падзеленыя на шэсьць групаў па чатыры каманды, каб згуляюць турнір у два колы. Дзьве найлепшыя каманды выходзяць у асноўны раўнд<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.eurohandball.com/en/news/en/ehf-exec-confirms-champions-league-with-24-teams-new-system-for-european-league/|загаловак=EHF EXEC confirms: Champions League with 24 teams, new system for European League|выдавецтва=eurohandball.com|дата публікацыі=21.10.2025}}</ref>. Матчы групавога этапу будуць згуляныя 9—19 верасьня, 16—17 верасьня, 7—8 кастрычніка, 14—15 кастрычніка, 21—22 кастрычніка і 28—29 кастрычніка<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.eurohandball.com/media/5qtnxvqz/regulations-ehf-champions-league-women-2026_27-1.pdf|загаловак=EHF Champions League Women Season 2026/27 Regulations|выдавецтва=European Handball Federation|дата публікацыі=09.06.2026|дата доступу=03.07.2026}}</ref>. === Група A === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група A |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=VES, BER, POR, PAR |абнаўленьне=15 кастрычніка 2026 |матч_VES_BER= |матч_VES_POR=36–28 |матч_VES_PAR=38–28 |матч_BER_VES=29–35 |матч_BER_POR=40–32 |матч_BER_PAR= |матч_POR_VES= |матч_POR_BER=33–36 |матч_POR_PAR=32–28 |матч_PAR_VES=26–37 |матч_PAR_BER=33–44 |матч_PAR_POR= <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_VES={{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |назва_BER={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |назва_POR={{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |назва_PAR={{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Вэспрэм-арэна]], [[Вэспрэм]] |гледачы = 3815 |судзьдзя = Равіцкі, Фабрычны |судзьдзя_краіна = POL |каманда1 = [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |лік = 36:28 |лік_першай_паловы = 15:14 |галы1 = [[Юго Дэска|Дэска]], [[Нэдым Рэмілі|Рэмілі]] 7 |галы2 = [[Гільермэ Боржэс Мараэс Сылва|Боржэс]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101003/OneVeszpr%C3%A9mHC-FCPorto/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля імя Аляксандра Нікаліча]], [[Бялград]] |гледачы = 4215 |судзьдзя = Будзак, Заграднік |судзьдзя_краіна = Славаччына |каманда1 = [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] {{Сьцяг|Сэрбія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |лік = 33:44 |лік_першай_паловы = 15:23 |галы1 = ''тры гульцы'' 6 |галы2 = [[Матыяс Гідсэль|Гідсэль]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101010/RKPartizanAdmiralBet-F%C3%BCchseBerlin/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Арэна імя Макса Шмэлінга]], [[Бэрлін]] |гледачы = 7732 |судзьдзя = Павічавіч, Ражнатавіч |судзьдзя_краіна = Чарнагорыя |каманда1 = [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |лік = 29:35 |лік_першай_паловы = 16:21 |галы1 = [[Матыяс Гідсэль|Гідсэль]] 10 |галы2 = [[Юго Дэска|Дэска]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101002/F%C3%BCchseBerlin-OneVeszpr%C3%A9mHC/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 7 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Драган-арэна]], [[Порту]] |гледачы = 1001 |судзьдзя = Гасьмі, Гасьмі |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] |лік = 32:28 |лік_першай_паловы = 17:14 |галы1 = [[Антоніё Мартынэс Льямасарэс|Мартынэс]] 8 |галы2 = [[Яаў Люмброса|Люмброса]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101011/FCPorto-RKPartizanAdmiralBet/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля імя Аляксандра Нікаліча]], [[Бялград]] |гледачы = 2265 |судзьдзя = Кул, Тынт |судзьдзя_краіна = Эстонія |каманда1 = [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] {{Сьцяг|Сэрбія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |лік = 26:37 |лік_першай_паловы = 12:17 |галы1 = [[Уладзіслаў Кулеш|Кулеш]] 6 |галы2 = [[Іван Мартынавіч|Мартынавіч]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101006/RKPartizanAdmiralBet-OneVeszpr%C3%A9mHC/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна імя Макса Шмэлінга]], [[Бэрлін]] |гледачы = 8017 |судзьдзя = Цындрыч, Гонзурак |судзьдзя_краіна = Харватыя |каманда1 = [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |лік = 40:32 |лік_першай_паловы = 20:17 |галы1 = [[Матыяс Гідсэль|Гідсэль]] 17 |галы2 = [[Антоніё Мартынэс Льямасарэс|Мартынэс]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101007/F%C3%BCchseBerlin-FCPorto/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Вэспрэм-арэна]], [[Вэспрэм]] |гледачы = 3800 |судзьдзя = Пырву, Патырніке |судзьдзя_краіна = Румынія |каманда1 = [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] |лік = 38:28 |лік_першай_паловы = 18:15 |галы1 = [[Драган Пэшмалбэк|Пэшмалбэк]] 8 |галы2 = [[Тобіяс Вагнэр|Вагнэр]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101005/OneVeszpr%C3%A9mHC-RKPartizanAdmiralBet/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = 1 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Драган-арэна]], [[Порту]] |гледачы = 1682 |судзьдзя = Пэтурсан, Трастарсан |судзьдзя_краіна = Ісьляндыя |каманда1 = [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |лік = 33:36 |лік_першай_паловы = 18:19 |галы1 = [[Вашку Кошта|В. Кошта]] 8 |галы2 = [[Тым Фрайгёфэр|Фрайгёфэр]] 15 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101008/FCPorto-F%C3%BCchseBerlin/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Вэспрэм-арэна]], [[Вэспрэм]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101001/OneVeszpr%C3%A9mHC-F%C3%BCchseBerlin/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Заля імя Аляксандра Нікаліча]], [[Бялград]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] {{Сьцяг|Сэрбія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101012/RKPartizanAdmiralBet-FCPorto/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Драган-арэна]], [[Порту]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101004/FCPorto-OneVeszpr%C3%A9mHC/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Арэна імя Макса Шмэлінга]], [[Бэрлін]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101009/F%C3%BCchseBerlin-RKPartizanAdmiralBet/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група B === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група B |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=NAN, MEL, PLO, VAR |абнаўленьне=14 кастрычніка 2026 |матч_NAN_MEL=33–25 |матч_NAN_PLO=26–25 |матч_NAN_VAR= |матч_MEL_NAN=28–23 |матч_MEL_PLO= |матч_MEL_VAR=33–31 |матч_PLO_NAN= |матч_PLO_MEL=25–24 |матч_PLO_VAR=33–32 |матч_VAR_NAN=32–33 |матч_VAR_MEL= |матч_VAR_PLO=26–32 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_NAN={{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |назва_MEL={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |назва_PLO={{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |назва_VAR={{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Бальё (палац спорту)|Бальё]], [[Нант]] |гледачы = 5902 |судзьдзя = Гарсія, Марын |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |лік = 26:25 |лік_першай_паловы = 11:11 |галы1 = [[Ян Тарафэта|Тарафэта]] 9 |галы2 = [[Давід Давідзік|Давідзік]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101015/HBCNantes-OrlenWislaPlock/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Заля Ротэнбах]], [[Касэль]] |гледачы = 2437 |судзьдзя = Гансэн, Мадсэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] |лік = 33:31 |лік_першай_паловы = 16:15 |галы1 = [[Флёрыян Дростэн|Дростэн]], [[Яганэс Гольля|Гольля]] 5 |галы2 = [[Вукашын Воркапіч|Воркапіч]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101021/MTMelsungen-HCVardar1961/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Спартовы цэнтар імя Янэ Санданскага|Янэ Санданскі]], [[Скоп’е]] |гледачы = 5000 |судзьдзя = Хорват, Мартан |судзьдзя_краіна = Вугоршчына |каманда1 = [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |лік = 32:33 |лік_першай_паловы = 15:16 |галы1 = [[Магаб Абдэльгак|Абдэльгак]] 10 |галы2 = [[Ноам Леапольд|Леапольд]] 13 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101018/HCVardar1961-HBCNantes/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Орлен-арэна]], [[Плоцк]] |гледачы = 3652 |судзьдзя = Ёрум, Клевэн |судзьдзя_краіна = Нарвэгія |каманда1 = [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |лік = 25:24 |лік_першай_паловы = 13:15 |галы1 = [[Фрэдэрык Б’ерэ|Б’ерэ]] 9 |галы2 = [[Рэйнір Тор Стэфансан|Стэфансан]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101020/OrlenWislaPlock-MTMelsungen/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Заля Ротэнбах]], [[Касэль]] |гледачы = 3446 |судзьдзя = Борычыч, Маркавіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |лік = 28:23 |лік_першай_паловы = 14:11 |галы1 = [[Флёрыян Дростэн|Дростэн]] 6 |галы2 = [[Нікаля Турна|Турна]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101014/MTMelsungen-HBCNantes/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Спартовы цэнтар імя Янэ Санданскага|Янэ Санданскі]], [[Скоп’е]] |гледачы = 5000 |судзьдзя = Кавальчук, Кавальчук |судзьдзя_краіна = Малдова |каманда1 = [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |лік = 26:32 |лік_першай_паловы = 13:15 |галы1 = [[Матэо Фадзюіль|Фадзюіль]] 14 |галы2 = [[Фрэдэрык Б’ерэ|Б’ерэ]] 10 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101024/HCVardar1961-OrlenWislaPlock/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Бальё (палац спорту)|Бальё]], [[Нант]] |гледачы = 5900 |судзьдзя = Павічавіч, Ражнатавіч |судзьдзя_краіна = Чарнагорыя |каманда1 = [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |лік = 33:25 |лік_першай_паловы = 17:10 |галы1 = [[Тыбо Брые|Брые]] 7 |галы2 = [[Ааран Мэнсінг|Мэнсінг]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101013/HBCNantes-MTMelsungen/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Орлен-арэна]], [[Плоцк]] |гледачы = 3420 |судзьдзя = Барысас, Пятрушыс |судзьдзя_краіна = Летува |каманда1 = [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] |лік = 33:32 |лік_першай_паловы = 16:13 |галы1 = [[Фрэдэрык Б’ерэ|Б’ерэ]] 7 |галы2 = [[Яка Малус|Малус]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101023/OrlenWislaPlock-HCVardar1961/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Бальё (палац спорту)|Бальё]], [[Нант]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101017/HBCNantes-HCVardar1961/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Заля Ротэнбах]], [[Касэль]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101019/MTMelsungen-OrlenWislaPlock/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Орлен-арэна]], [[Плоцк]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101016/OrlenWislaPlock-HBCNantes/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Спартовы цэнтар імя Янэ Санданскага|Янэ Санданскі]], [[Скоп’е]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101022/HCVardar1961-MTMelsungen/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група C === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група C |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=AAL, PAR, ZAG, CEL |абнаўленьне=14 кастрычніка 2026 |матч_AAL_PAR=33–33 |матч_AAL_ZAG=34–33 |матч_AAL_CEL= |матч_PAR_AAL= |матч_PAR_ZAG=34–30 |матч_PAR_CEL=46–35 |матч_ZAG_AAL=23–33 |матч_ZAG_PAR= |матч_ZAG_CEL=31–29 |матч_CEL_AAL=26–36 |матч_CEL_PAR=30–41 |матч_CEL_ZAG= <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AAL={{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |назва_PAR={{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |назва_ZAG={{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |назва_CEL={{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Гігантыюм]], [[Ольбарг]] |гледачы = 5500 |судзьдзя = Шульцэ, Тэніс |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |лік = 33:33 |лік_першай_паловы = 16:18 |галы1 = [[Мадс Гоксэр Гангор|Гангор]], [[Юры Кнор|Кнор]] 7 |галы2 = [[Фэран Сале|Сале]] 10 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101025/AalborgH%C3%A5ndbold-ParisSaintGermain/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Заграб]], [[Заграб]] |гледачы = 4831 |судзьдзя = Мітрэўскі, Тадароўскі |судзьдзя_краіна = Паўночная Македонія |каманда1 = [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] {{Сьцяг|Харватыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] |лік = 31:29 |лік_першай_паловы = 14:12 |галы1 = [[Ігар Бяляўскі|Бяляўскі]] 9 |галы2 = [[Алюш Анжыч|Анжыч]] 11 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101035/HCZagreb-RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 7 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Стадыён П’ера Кубэртэна]], [[Парыж]] |гледачы = 2915 |судзьдзя = Кавальчук, Кавальчук |судзьдзя_краіна = Малдова |каманда1 = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |лік = 34:30 |лік_першай_паловы = 18:17 |галы1 = [[Яг’я Амар|Амар]] 10 |галы2 = [[Ігар Бяляўскі|Бяляўскі]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101031/ParisSaintGermain-HCZagreb/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Златагор-арэна]], [[Цэле (Славенія)|Цэле]] |гледачы = 2988 |судзьдзя = Боліч, Гурых |судзьдзя_краіна = Аўстрыя |каманда1 = [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] {{Сьцяг|Славенія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |лік = 26:36 |лік_першай_паловы = 16:19 |галы1 = [[Ураш Мілічавіч|Мілічавіч]] 7 |галы2 = [[Тобіяс Нільсэн|Нільсэн]] 13 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101030/RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko-AalborgH%C3%A5ndbold/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Стадыён П’ера Кубэртэна]], [[Парыж]] |гледачы = 2693 |судзьдзя = Баўван, Праштала |судзьдзя_краіна = Босьнія і Герцагавіна |каманда1 = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] |лік = 46:35 |лік_першай_паловы = 25:16 |галы1 = [[Б’яркі Мар Элісан|Элісан]], [[Эляім Прандзі|Прандзі]] 7 |галы2 = [[Алюш Анжыч|Анжыч]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101033/ParisSaintGermain-RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Заграб]], [[Заграб]] |гледачы = 6175 |судзьдзя = Біро, Кіс |судзьдзя_краіна = Вугоршчына |каманда1 = [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] {{Сьцяг|Харватыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |лік = 23:33 |лік_першай_паловы = 12:17 |галы1 = [[Філіп Главаш|Главаш]] 10 |галы2 = [[Юры Кнор|Кнор]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101028/HCZagreb-AalborgH%C3%A5ndbold/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Гігантыюм]], [[Ольбарг]] |гледачы = 5500 |судзьдзя = Вээйманс, Вольбэртус |судзьдзя_краіна = Нідэрлянды |каманда1 = [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |лік = 34:33 |лік_першай_паловы = 19:15 |галы1 = ''тры гульцы'' 6 |галы2 = [[Філіп Главаш|Главаш]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101027/AalborgH%C3%A5ndbold-HCZagreb/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = 2 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Златагор-арэна]], [[Цэле (Славенія)|Цэле]] |гледачы = 3744 |судзьдзя = Антыч, Якаўлевіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] {{Сьцяг|Славенія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |лік = 30:41 |лік_першай_паловы = 14:22 |галы1 = [[Алюш Анжыч|Анжыч]] 9 |галы2 = [[Каміль Сыпшак|Сыпшак]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101034/RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko-ParisSaintGermain/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Арэна-Заграб]], [[Заграб]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] {{Сьцяг|Харватыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101032/HCZagreb-ParisSaintGermain/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Гігантыюм]], [[Ольбарг]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101029/AalborgH%C3%A5ndbold-RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Стадыён П’ера Кубэртэна]], [[Парыж]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101026/ParisSaintGermain-AalborgH%C3%A5ndbold/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Златагор-арэна]], [[Цэле (Славенія)|Цэле]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] {{Сьцяг|Славенія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101036/RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko-HCZagreb/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група D === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група D |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=SPO, SZE, GOG, KRI |абнаўленьне=10 кастрычніка 2026 |матч_SPO_SZE= |матч_SPO_GOG=43–33 |матч_SPO_KRI= |матч_SZE_SPO=35–35 |матч_SZE_GOG= |матч_SZE_KRI=42–31 |матч_GOG_SPO= |матч_GOG_SZE=36–34 |матч_GOG_KRI= |матч_KRI_SPO=29–37 |матч_KRI_SZE= |матч_KRI_GOG=32–37 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_SPO={{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |назва_SZE={{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |назва_GOG={{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |назва_KRI={{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Пік-арэна]], [[Сэгед]] |гледачы = 3521 |судзьдзя = Пэтурсан, Трастарсан |судзьдзя_краіна = Ісьляндыя |каманда1 = [[Пік Сэгед|Пік]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] |лік = 42:31 |лік_першай_паловы = 22:13 |галы1 = [[Магнус Абэльвік Рэд|Рэд]] 9 |галы2 = [[Антан Гальбэк|Гальбэк]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101045/OTPBankPICKSzeged-IFKKristianstad/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Павільён імя Жуана Рошы]], [[Лісабон]] |гледачы = 1709 |судзьдзя = Борычыч, Маркавіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |лік = 43:33 |лік_першай_паловы = 21:13 |галы1 = [[Мартым Кошта|М. Кошта]] 11 |галы2 = [[Олі Мітун|Мітун]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101039/SportingClubedePortugal-GOG/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 7 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Свэнбарг]], [[Свэнбарг]] |гледачы = 3075 |судзьдзя = Гарсія, Марын |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |лік = 36:34 |лік_першай_паловы = 18:17 |галы1 = [[Олі Мітун|Мітун]], [[Мануэль Цэндэр|Цэндэр]] 10 |галы2 = [[Міклаш Рошта|Рошта]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101044/GOG-OTPBankPICKSzeged/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = 1 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Крыстыянстад-Арэна]], [[Крыстыянстад]] |гледачы = 2113 |судзьдзя = Пырву, Патырніке |судзьдзя_краіна = Румынія |каманда1 = [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] {{Сьцяг|Швэцыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |лік = 29:37 |лік_першай_паловы = 16:22 |галы1 = [[Ісаак Біль Нільсэн|Нільсэн]] 7 |галы2 = [[Оры Фрэйр Торкельсан|Торкельсан]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101042/IFKKristianstad-SportingClubedePortugal/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Крыстыянстад-Арэна]], [[Крыстыянстад]] |гледачы = 2364 |судзьдзя = Кутлер, Мэрц |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] {{Сьцяг|Швэцыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |лік = 32:37 |лік_першай_паловы = 14:17 |галы1 = [[Эйнар Брагі Атальстэйнсан|Атальстэйнсан]] 10 |галы2 = [[Эміль Оксэнвад Тонэсэн|Тонэсэн]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101048/IFKKristianstad-GOG/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 кастрычніка 2026 |час = 21:00 |стадыён = [[Пік-арэна]], [[Сэгед]] |гледачы = 6123 |судзьдзя = Лаг, Сок |судзьдзя_краіна = Славенія |каманда1 = [[Пік Сэгед|Пік]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |лік = 35:35 |лік_першай_паловы = 16:16 |галы1 = [[Марыё Шоштарыч|Шоштарыч]] 11 |галы2 = [[Кіку Кошта|К. Кошта]], [[Мартым Кошта|М. Кошта]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101038/OTPBankPICKSzeged-SportingClubedePortugal/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Свэнбарг]], [[Свэнбарг]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101047/GOG-IFKKristianstad/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Павільён імя Жуана Рошы]], [[Лісабон]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101037/SportingClubedePortugal-OTPBankPICKSzeged/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Пік-арэна]], [[Сэгед]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Пік Сэгед|Пік]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101043/OTPBankPICKSzeged-GOG/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Павільён імя Жуана Рошы]], [[Лісабон]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101041/SportingClubedePortugal-IFKKristianstad/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Арэна-Свэнбарг]], [[Свэнбарг]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101040/GOG-SportingClubedePortugal/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Крыстыянстад-Арэна]], [[Крыстыянстад]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] {{Сьцяг|Швэцыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101046/IFKKristianstad-OTPBankPICKSzeged/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група E === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група E |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=BAR, MON, BUC, AAR |абнаўленьне=8 кастрычніка 2026 |матч_BAR_MON= |матч_BAR_BUC=34–27 |матч_BAR_AAR=39–28 |матч_MON_BAR=27–28 |матч_MON_BUC= |матч_MON_AAR= |матч_BUC_BAR= |матч_BUC_MON=23–27 |матч_BUC_AAR= |матч_AAR_BAR= |матч_AAR_MON=36–32 |матч_AAR_BUC=25–25 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BAR={{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |назва_MON={{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |назва_BUC={{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |назва_AAR={{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Паляў Бляўграна]], [[Барсэлёна]] |гледачы = 1136 |судзьдзя = Кутлер, Мэрц |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] {{Сьцяг|Гішпанія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] |лік = 39:28 |лік_першай_паловы = 18:13 |галы1 = [[Дыка Мэм|Мэм]] 7 |галы2 = [[Эміль Лярке|Лярке]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101053/Bar%C3%A7a-SAHAarhus/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля Палівалэнцэ (Бухарэст)|Заля Палівалэнцэ]], [[Бухарэст]] |гледачы = 3400 |судзьдзя = Канічанін, Канічанін |судзьдзя_краіна = Босьнія і Герцагавіна |каманда1 = [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] {{Сьцяг|Румынія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |лік = 23:27 |лік_першай_паловы = 9:11 |галы1 = [[Аніел Лангару|Лангару]] 6 |галы2 = [[Давід Балягер|Балягер]], [[Кіліян Вільміно|Вільміно]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101056/DinamoBucuresti-MontpellierHandball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Сюд-дэ-Франс-арэна]], [[Манпэлье]] |гледачы = 7500 |судзьдзя = Металары, Нікалаўскі |судзьдзя_краіна = Паўночная Македонія |каманда1 = [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |лік = 27:28 |лік_першай_паловы = 15:18 |галы1 = [[Кіліян Вільміно|Вільміно]] 7 |галы2 = [[Дыка Мэм|Мэм]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101050/MontpellierHandball-Bar%C3%A7a/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Сэрэс-Арэна]], [[Оргус]] |гледачы = 2134 |судзьдзя = Ёвандыч, Секуліч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |лік = 25:25 |лік_першай_паловы = 14:15 |галы1 = [[Эміль Лярке|Лярке]] 6 |галы2 = [[Мадс-Эміль Ленбрах|Ленбрах]], [[Бранка Вуявіч|Вуявіч]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101060/SAHAarhus-DinamoBucuresti/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Сэрэс-Арэна]], [[Оргус]] |гледачы = 2947 |судзьдзя = Богданаўс, Чэрняўскіс |судзьдзя_краіна = LAT |каманда1 = [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |лік = 36:32 |лік_першай_паловы = 15:13 |галы1 = [[Ёган Гансэн|Гансэн]] 7 |галы2 = [[Дрэві Паскаль|Паскаль]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101058/SAHAarhus-MontpellierHandball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Паляў Бляўграна]], [[Барсэлёна]] |гледачы = 1459 |судзьдзя = Равіцкі, Фабрычны |судзьдзя_краіна = POL |каманда1 = [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] {{Сьцяг|Гішпанія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |лік = 34:27 |лік_першай_паловы = 16:13 |галы1 = [[Дыка Мэм|Мэм]] 6 |галы2 = [[Бранка Вуявіч|Вуявіч]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101051/Bar%C3%A7a-DinamoBucuresti/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля Палівалэнцэ (Бухарэст)|Заля Палівалэнцэ]], [[Бухарэст]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] {{Сьцяг|Румынія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101052/DinamoBucuresti-Bar%C3%A7a/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Сюд-дэ-Франс-арэна]], [[Манпэлье]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101057/MontpellierHandball-SAHAarhus/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Заля Палівалэнцэ (Бухарэст)|Заля Палівалэнцэ]], [[Бухарэст]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] {{Сьцяг|Румынія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101059/DinamoBucuresti-SAHAarhus/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Паляў Бляўграна]], [[Барсэлёна]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] {{Сьцяг|Гішпанія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101049/Bar%C3%A7a-MontpellierHandball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Сюд-дэ-Франс-арэна]], [[Манпэлье]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101055/MontpellierHandball-DinamoBucuresti/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Сэрэс-Арэна]], [[Оргус]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101054/SAHAarhus-Bar%C3%A7a/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група F === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група F |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=MAG, KIE, KOL, KRI |абнаўленьне=14 кастрычніка 2026 |матч_MAG_KIE=30–27 |матч_MAG_KOL=37–22 |матч_MAG_KRI= |матч_KIE_MAG=30–35 |матч_KIE_KOL= |матч_KIE_KRI=30–29 |матч_KOL_MAG= |матч_KOL_KIE=29–36 |матч_KOL_KRI=28–36 |матч_KRI_MAG=29–39 |матч_KRI_KIE= |матч_KRI_KOL=34–32 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_MAG={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |назва_KIE={{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |назва_KOL={{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |назва_KRI={{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля легіёнаў]], [[Кельцы]] |гледачы = 4321 |судзьдзя = Біро, Кіс |судзьдзя_краіна = Вугоршчына |каманда1 = [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] |лік = 30:29 |лік_першай_паловы = 19:15 |галы1 = [[Алекс Улах|Улах]] 8 |галы2 = [[Марын Шыпіч|Шыпіч]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101069/IndustriaKielce-HCKriensLuzern/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[GETEC-арэна]], [[Магдэбург]] |гледачы = 5500 |судзьдзя = Кул, Тынт |судзьдзя_краіна = Эстонія |каманда1 = [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |лік = 37:22 |лік_першай_паловы = 19:12 |галы1 = [[Омар Інгі Магнусан|Магнусан]] 7 |галы2 = [[Сыман Епсан|Епсан]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101063/SCMagdeburg-KolstadH%C3%A5ndball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Кальстад-Арэна]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 1556 |судзьдзя = Богданаўс, Чэрняўскіс |судзьдзя_краіна = LAT |каманда1 = [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] {{Сьцяг|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |лік = 29:36 |лік_першай_паловы = 14:20 |галы1 = [[Эмрэ Крыстафэр Бэрге|Бэрге]] 7 |галы2 = [[Алекс Улах|Улах]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101068/KolstadH%C3%A5ndball-IndustriaKielce/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Пілятус-Арэна]], [[Крынс]] |гледачы = 3899 |судзьдзя = Альварэс, Бустамантэ |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] {{Сьцяг|Швайцарыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |лік = 29:39 |лік_першай_паловы = 11:20 |галы1 = [[Ёнас Шэлькер|Шэлькер]] 7 |галы2 = ''чатыры гульцы'' 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101066/HCKriensLuzern-SCMagdeburg/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Пілятус-Арэна]], [[Крынс]] |гледачы = 3838 |судзьдзя = Мітрэўскі, Тадароўскі |судзьдзя_краіна = Паўночная Македонія |каманда1 = [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] {{Сьцяг|Швайцарыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |лік = 34:32 |лік_першай_паловы = 19:16 |галы1 = [[Жэром Мюлер|Ж. Мюлер]] 10 |галы2 = [[Сыман Епсан|Епсан]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101072/HCKriensLuzern-KolstadH%C3%A5ndball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Заля легіёнаў]], [[Кельцы]] |гледачы = 4200 |судзьдзя = Гансэн, Мадсэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |лік = 30:35 |лік_першай_паловы = 17:19 |галы1 = [[Алекс Улах|Улах]] 8 |галы2 = [[Гісьлі Торгейр Крыст’янсан|Крыст’янсан]], [[Омар Інгі Магнусан|Магнусан]] 11 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101062/IndustriaKielce-SCMagdeburg/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[GETEC-арэна]], [[Магдэбург]] |гледачы = 6401 |судзьдзя = Ёвандыч, Секуліч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |лік = 30:27 |лік_першай_паловы = 13:14 |галы1 = [[Гісьлі Торгейр Крыст’янсан|Крыст’янсан]] 6 |галы2 = [[Дылян Наі|Наі]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101061/SCMagdeburg-IndustriaKielce/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 7 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Кальстад-Арэна]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 1375 |судзьдзя = Гасьмі, Гасьмі |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] {{Сьцяг|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] |лік = 28:36 |лік_першай_паловы = 13:16 |галы1 = [[Сыман Епсан|Епсан]] 9 |галы2 = [[Жэром Мюлер|Ж. Мюлер]] 12 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101071/KolstadH%C3%A5ndball-HCKriensLuzern/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Пілятус-Арэна]], [[Крынс]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] {{Сьцяг|Швайцарыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101070/HCKriensLuzern-IndustriaKielce/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Кальстад-Арэна]], [[Тронгэйм]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] {{Сьцяг|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101064/KolstadH%C3%A5ndball-SCMagdeburg/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[GETEC-арэна]], [[Магдэбург]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101065/SCMagdeburg-HCKriensLuzern/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Заля легіёнаў]], [[Кельцы]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101067/IndustriaKielce-KolstadH%C3%A5ndball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} c96bcsi76uefbfn2sen9adj1se5e7sk 2696929 2696926 2026-10-16T09:35:40Z Dymitr 10914 /* Група D */ абнаўленьне зьвестак 2696929 wikitext text/x-wiki '''Групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў ЭГФ 2026—2027 гадоў|Лігі чэмпіёнаў ЭГФ 2026—2027 гадоў]]''' ладзіцца з 9 верасьня 2025 году па 29 кастрычніка 2026 году, каб вызначыць дванаццаць клюбаў, якія мусяць атрымаць месца ў плэй-оф турніру. == Групы == У параўняньні з папярэднім сэзонам фармат групавога этапу зьмяніўся. Калі раней 16 клюбаў былі разьдзеленыя на дзьве групы па восем камандаў, цяпер жа 24 клюбы былі падзеленыя падзеленыя на шэсьць групаў па чатыры каманды, каб згуляюць турнір у два колы. Дзьве найлепшыя каманды выходзяць у асноўны раўнд<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.eurohandball.com/en/news/en/ehf-exec-confirms-champions-league-with-24-teams-new-system-for-european-league/|загаловак=EHF EXEC confirms: Champions League with 24 teams, new system for European League|выдавецтва=eurohandball.com|дата публікацыі=21.10.2025}}</ref>. Матчы групавога этапу будуць згуляныя 9—19 верасьня, 16—17 верасьня, 7—8 кастрычніка, 14—15 кастрычніка, 21—22 кастрычніка і 28—29 кастрычніка<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.eurohandball.com/media/5qtnxvqz/regulations-ehf-champions-league-women-2026_27-1.pdf|загаловак=EHF Champions League Women Season 2026/27 Regulations|выдавецтва=European Handball Federation|дата публікацыі=09.06.2026|дата доступу=03.07.2026}}</ref>. === Група A === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група A |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=VES, BER, POR, PAR |абнаўленьне=15 кастрычніка 2026 |матч_VES_BER= |матч_VES_POR=36–28 |матч_VES_PAR=38–28 |матч_BER_VES=29–35 |матч_BER_POR=40–32 |матч_BER_PAR= |матч_POR_VES= |матч_POR_BER=33–36 |матч_POR_PAR=32–28 |матч_PAR_VES=26–37 |матч_PAR_BER=33–44 |матч_PAR_POR= <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_VES={{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |назва_BER={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |назва_POR={{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |назва_PAR={{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Вэспрэм-арэна]], [[Вэспрэм]] |гледачы = 3815 |судзьдзя = Равіцкі, Фабрычны |судзьдзя_краіна = POL |каманда1 = [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |лік = 36:28 |лік_першай_паловы = 15:14 |галы1 = [[Юго Дэска|Дэска]], [[Нэдым Рэмілі|Рэмілі]] 7 |галы2 = [[Гільермэ Боржэс Мараэс Сылва|Боржэс]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101003/OneVeszpr%C3%A9mHC-FCPorto/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля імя Аляксандра Нікаліча]], [[Бялград]] |гледачы = 4215 |судзьдзя = Будзак, Заграднік |судзьдзя_краіна = Славаччына |каманда1 = [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] {{Сьцяг|Сэрбія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |лік = 33:44 |лік_першай_паловы = 15:23 |галы1 = ''тры гульцы'' 6 |галы2 = [[Матыяс Гідсэль|Гідсэль]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101010/RKPartizanAdmiralBet-F%C3%BCchseBerlin/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Арэна імя Макса Шмэлінга]], [[Бэрлін]] |гледачы = 7732 |судзьдзя = Павічавіч, Ражнатавіч |судзьдзя_краіна = Чарнагорыя |каманда1 = [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |лік = 29:35 |лік_першай_паловы = 16:21 |галы1 = [[Матыяс Гідсэль|Гідсэль]] 10 |галы2 = [[Юго Дэска|Дэска]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101002/F%C3%BCchseBerlin-OneVeszpr%C3%A9mHC/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 7 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Драган-арэна]], [[Порту]] |гледачы = 1001 |судзьдзя = Гасьмі, Гасьмі |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] |лік = 32:28 |лік_першай_паловы = 17:14 |галы1 = [[Антоніё Мартынэс Льямасарэс|Мартынэс]] 8 |галы2 = [[Яаў Люмброса|Люмброса]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101011/FCPorto-RKPartizanAdmiralBet/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля імя Аляксандра Нікаліча]], [[Бялград]] |гледачы = 2265 |судзьдзя = Кул, Тынт |судзьдзя_краіна = Эстонія |каманда1 = [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] {{Сьцяг|Сэрбія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |лік = 26:37 |лік_першай_паловы = 12:17 |галы1 = [[Уладзіслаў Кулеш|Кулеш]] 6 |галы2 = [[Іван Мартынавіч|Мартынавіч]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101006/RKPartizanAdmiralBet-OneVeszpr%C3%A9mHC/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна імя Макса Шмэлінга]], [[Бэрлін]] |гледачы = 8017 |судзьдзя = Цындрыч, Гонзурак |судзьдзя_краіна = Харватыя |каманда1 = [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |лік = 40:32 |лік_першай_паловы = 20:17 |галы1 = [[Матыяс Гідсэль|Гідсэль]] 17 |галы2 = [[Антоніё Мартынэс Льямасарэс|Мартынэс]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101007/F%C3%BCchseBerlin-FCPorto/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Вэспрэм-арэна]], [[Вэспрэм]] |гледачы = 3800 |судзьдзя = Пырву, Патырніке |судзьдзя_краіна = Румынія |каманда1 = [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] |лік = 38:28 |лік_першай_паловы = 18:15 |галы1 = [[Драган Пэшмалбэк|Пэшмалбэк]] 8 |галы2 = [[Тобіяс Вагнэр|Вагнэр]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101005/OneVeszpr%C3%A9mHC-RKPartizanAdmiralBet/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = 1 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Драган-арэна]], [[Порту]] |гледачы = 1682 |судзьдзя = Пэтурсан, Трастарсан |судзьдзя_краіна = Ісьляндыя |каманда1 = [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |лік = 33:36 |лік_першай_паловы = 18:19 |галы1 = [[Вашку Кошта|В. Кошта]] 8 |галы2 = [[Тым Фрайгёфэр|Фрайгёфэр]] 15 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101008/FCPorto-F%C3%BCchseBerlin/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Вэспрэм-арэна]], [[Вэспрэм]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101001/OneVeszpr%C3%A9mHC-F%C3%BCchseBerlin/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Заля імя Аляксандра Нікаліча]], [[Бялград]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] {{Сьцяг|Сэрбія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101012/RKPartizanAdmiralBet-FCPorto/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Драган-арэна]], [[Порту]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101004/FCPorto-OneVeszpr%C3%A9mHC/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Арэна імя Макса Шмэлінга]], [[Бэрлін]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101009/F%C3%BCchseBerlin-RKPartizanAdmiralBet/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група B === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група B |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=NAN, MEL, PLO, VAR |абнаўленьне=14 кастрычніка 2026 |матч_NAN_MEL=33–25 |матч_NAN_PLO=26–25 |матч_NAN_VAR= |матч_MEL_NAN=28–23 |матч_MEL_PLO= |матч_MEL_VAR=33–31 |матч_PLO_NAN= |матч_PLO_MEL=25–24 |матч_PLO_VAR=33–32 |матч_VAR_NAN=32–33 |матч_VAR_MEL= |матч_VAR_PLO=26–32 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_NAN={{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |назва_MEL={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |назва_PLO={{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |назва_VAR={{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Бальё (палац спорту)|Бальё]], [[Нант]] |гледачы = 5902 |судзьдзя = Гарсія, Марын |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |лік = 26:25 |лік_першай_паловы = 11:11 |галы1 = [[Ян Тарафэта|Тарафэта]] 9 |галы2 = [[Давід Давідзік|Давідзік]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101015/HBCNantes-OrlenWislaPlock/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Заля Ротэнбах]], [[Касэль]] |гледачы = 2437 |судзьдзя = Гансэн, Мадсэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] |лік = 33:31 |лік_першай_паловы = 16:15 |галы1 = [[Флёрыян Дростэн|Дростэн]], [[Яганэс Гольля|Гольля]] 5 |галы2 = [[Вукашын Воркапіч|Воркапіч]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101021/MTMelsungen-HCVardar1961/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Спартовы цэнтар імя Янэ Санданскага|Янэ Санданскі]], [[Скоп’е]] |гледачы = 5000 |судзьдзя = Хорват, Мартан |судзьдзя_краіна = Вугоршчына |каманда1 = [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |лік = 32:33 |лік_першай_паловы = 15:16 |галы1 = [[Магаб Абдэльгак|Абдэльгак]] 10 |галы2 = [[Ноам Леапольд|Леапольд]] 13 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101018/HCVardar1961-HBCNantes/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Орлен-арэна]], [[Плоцк]] |гледачы = 3652 |судзьдзя = Ёрум, Клевэн |судзьдзя_краіна = Нарвэгія |каманда1 = [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |лік = 25:24 |лік_першай_паловы = 13:15 |галы1 = [[Фрэдэрык Б’ерэ|Б’ерэ]] 9 |галы2 = [[Рэйнір Тор Стэфансан|Стэфансан]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101020/OrlenWislaPlock-MTMelsungen/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Заля Ротэнбах]], [[Касэль]] |гледачы = 3446 |судзьдзя = Борычыч, Маркавіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |лік = 28:23 |лік_першай_паловы = 14:11 |галы1 = [[Флёрыян Дростэн|Дростэн]] 6 |галы2 = [[Нікаля Турна|Турна]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101014/MTMelsungen-HBCNantes/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Спартовы цэнтар імя Янэ Санданскага|Янэ Санданскі]], [[Скоп’е]] |гледачы = 5000 |судзьдзя = Кавальчук, Кавальчук |судзьдзя_краіна = Малдова |каманда1 = [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |лік = 26:32 |лік_першай_паловы = 13:15 |галы1 = [[Матэо Фадзюіль|Фадзюіль]] 14 |галы2 = [[Фрэдэрык Б’ерэ|Б’ерэ]] 10 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101024/HCVardar1961-OrlenWislaPlock/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Бальё (палац спорту)|Бальё]], [[Нант]] |гледачы = 5900 |судзьдзя = Павічавіч, Ражнатавіч |судзьдзя_краіна = Чарнагорыя |каманда1 = [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |лік = 33:25 |лік_першай_паловы = 17:10 |галы1 = [[Тыбо Брые|Брые]] 7 |галы2 = [[Ааран Мэнсінг|Мэнсінг]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101013/HBCNantes-MTMelsungen/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Орлен-арэна]], [[Плоцк]] |гледачы = 3420 |судзьдзя = Барысас, Пятрушыс |судзьдзя_краіна = Летува |каманда1 = [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] |лік = 33:32 |лік_першай_паловы = 16:13 |галы1 = [[Фрэдэрык Б’ерэ|Б’ерэ]] 7 |галы2 = [[Яка Малус|Малус]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101023/OrlenWislaPlock-HCVardar1961/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Бальё (палац спорту)|Бальё]], [[Нант]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101017/HBCNantes-HCVardar1961/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Заля Ротэнбах]], [[Касэль]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101019/MTMelsungen-OrlenWislaPlock/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Орлен-арэна]], [[Плоцк]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101016/OrlenWislaPlock-HBCNantes/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Спартовы цэнтар імя Янэ Санданскага|Янэ Санданскі]], [[Скоп’е]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101022/HCVardar1961-MTMelsungen/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група C === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група C |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=AAL, PAR, ZAG, CEL |абнаўленьне=14 кастрычніка 2026 |матч_AAL_PAR=33–33 |матч_AAL_ZAG=34–33 |матч_AAL_CEL= |матч_PAR_AAL= |матч_PAR_ZAG=34–30 |матч_PAR_CEL=46–35 |матч_ZAG_AAL=23–33 |матч_ZAG_PAR= |матч_ZAG_CEL=31–29 |матч_CEL_AAL=26–36 |матч_CEL_PAR=30–41 |матч_CEL_ZAG= <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AAL={{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |назва_PAR={{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |назва_ZAG={{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |назва_CEL={{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Гігантыюм]], [[Ольбарг]] |гледачы = 5500 |судзьдзя = Шульцэ, Тэніс |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |лік = 33:33 |лік_першай_паловы = 16:18 |галы1 = [[Мадс Гоксэр Гангор|Гангор]], [[Юры Кнор|Кнор]] 7 |галы2 = [[Фэран Сале|Сале]] 10 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101025/AalborgH%C3%A5ndbold-ParisSaintGermain/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Заграб]], [[Заграб]] |гледачы = 4831 |судзьдзя = Мітрэўскі, Тадароўскі |судзьдзя_краіна = Паўночная Македонія |каманда1 = [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] {{Сьцяг|Харватыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] |лік = 31:29 |лік_першай_паловы = 14:12 |галы1 = [[Ігар Бяляўскі|Бяляўскі]] 9 |галы2 = [[Алюш Анжыч|Анжыч]] 11 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101035/HCZagreb-RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 7 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Стадыён П’ера Кубэртэна]], [[Парыж]] |гледачы = 2915 |судзьдзя = Кавальчук, Кавальчук |судзьдзя_краіна = Малдова |каманда1 = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |лік = 34:30 |лік_першай_паловы = 18:17 |галы1 = [[Яг’я Амар|Амар]] 10 |галы2 = [[Ігар Бяляўскі|Бяляўскі]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101031/ParisSaintGermain-HCZagreb/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Златагор-арэна]], [[Цэле (Славенія)|Цэле]] |гледачы = 2988 |судзьдзя = Боліч, Гурых |судзьдзя_краіна = Аўстрыя |каманда1 = [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] {{Сьцяг|Славенія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |лік = 26:36 |лік_першай_паловы = 16:19 |галы1 = [[Ураш Мілічавіч|Мілічавіч]] 7 |галы2 = [[Тобіяс Нільсэн|Нільсэн]] 13 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101030/RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko-AalborgH%C3%A5ndbold/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Стадыён П’ера Кубэртэна]], [[Парыж]] |гледачы = 2693 |судзьдзя = Баўван, Праштала |судзьдзя_краіна = Босьнія і Герцагавіна |каманда1 = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] |лік = 46:35 |лік_першай_паловы = 25:16 |галы1 = [[Б’яркі Мар Элісан|Элісан]], [[Эляім Прандзі|Прандзі]] 7 |галы2 = [[Алюш Анжыч|Анжыч]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101033/ParisSaintGermain-RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Заграб]], [[Заграб]] |гледачы = 6175 |судзьдзя = Біро, Кіс |судзьдзя_краіна = Вугоршчына |каманда1 = [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] {{Сьцяг|Харватыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |лік = 23:33 |лік_першай_паловы = 12:17 |галы1 = [[Філіп Главаш|Главаш]] 10 |галы2 = [[Юры Кнор|Кнор]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101028/HCZagreb-AalborgH%C3%A5ndbold/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Гігантыюм]], [[Ольбарг]] |гледачы = 5500 |судзьдзя = Вээйманс, Вольбэртус |судзьдзя_краіна = Нідэрлянды |каманда1 = [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |лік = 34:33 |лік_першай_паловы = 19:15 |галы1 = ''тры гульцы'' 6 |галы2 = [[Філіп Главаш|Главаш]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101027/AalborgH%C3%A5ndbold-HCZagreb/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = 2 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Златагор-арэна]], [[Цэле (Славенія)|Цэле]] |гледачы = 3744 |судзьдзя = Антыч, Якаўлевіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] {{Сьцяг|Славенія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |лік = 30:41 |лік_першай_паловы = 14:22 |галы1 = [[Алюш Анжыч|Анжыч]] 9 |галы2 = [[Каміль Сыпшак|Сыпшак]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101034/RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko-ParisSaintGermain/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Арэна-Заграб]], [[Заграб]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] {{Сьцяг|Харватыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101032/HCZagreb-ParisSaintGermain/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Гігантыюм]], [[Ольбарг]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101029/AalborgH%C3%A5ndbold-RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Стадыён П’ера Кубэртэна]], [[Парыж]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101026/ParisSaintGermain-AalborgH%C3%A5ndbold/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Златагор-арэна]], [[Цэле (Славенія)|Цэле]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] {{Сьцяг|Славенія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101036/RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko-HCZagreb/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група D === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група D |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=SPO, SZE, GOG, KRI |абнаўленьне=15 кастрычніка 2026 |матч_SPO_SZE=34–28 |матч_SPO_GOG=43–33 |матч_SPO_KRI= |матч_SZE_SPO=35–35 |матч_SZE_GOG= |матч_SZE_KRI=42–31 |матч_GOG_SPO= |матч_GOG_SZE=36–34 |матч_GOG_KRI=39–30 |матч_KRI_SPO=29–37 |матч_KRI_SZE= |матч_KRI_GOG=32–37 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_SPO={{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |назва_SZE={{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |назва_GOG={{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |назва_KRI={{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Пік-арэна]], [[Сэгед]] |гледачы = 3521 |судзьдзя = Пэтурсан, Трастарсан |судзьдзя_краіна = Ісьляндыя |каманда1 = [[Пік Сэгед|Пік]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] |лік = 42:31 |лік_першай_паловы = 22:13 |галы1 = [[Магнус Абэльвік Рэд|Рэд]] 9 |галы2 = [[Антан Гальбэк|Гальбэк]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101045/OTPBankPICKSzeged-IFKKristianstad/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Павільён імя Жуана Рошы]], [[Лісабон]] |гледачы = 1709 |судзьдзя = Борычыч, Маркавіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |лік = 43:33 |лік_першай_паловы = 21:13 |галы1 = [[Мартым Кошта|М. Кошта]] 11 |галы2 = [[Олі Мітун|Мітун]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101039/SportingClubedePortugal-GOG/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 7 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Свэнбарг]], [[Свэнбарг]] |гледачы = 3075 |судзьдзя = Гарсія, Марын |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |лік = 36:34 |лік_першай_паловы = 18:17 |галы1 = [[Олі Мітун|Мітун]], [[Мануэль Цэндэр|Цэндэр]] 10 |галы2 = [[Міклаш Рошта|Рошта]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101044/GOG-OTPBankPICKSzeged/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = 1 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Крыстыянстад-Арэна]], [[Крыстыянстад]] |гледачы = 2113 |судзьдзя = Пырву, Патырніке |судзьдзя_краіна = Румынія |каманда1 = [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] {{Сьцяг|Швэцыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |лік = 29:37 |лік_першай_паловы = 16:22 |галы1 = [[Ісаак Біль Нільсэн|Нільсэн]] 7 |галы2 = [[Оры Фрэйр Торкельсан|Торкельсан]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101042/IFKKristianstad-SportingClubedePortugal/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Крыстыянстад-Арэна]], [[Крыстыянстад]] |гледачы = 2364 |судзьдзя = Кутлер, Мэрц |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] {{Сьцяг|Швэцыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |лік = 32:37 |лік_першай_паловы = 14:17 |галы1 = [[Эйнар Брагі Атальстэйнсан|Атальстэйнсан]] 10 |галы2 = [[Эміль Оксэнвад Тонэсэн|Тонэсэн]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101048/IFKKristianstad-GOG/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 кастрычніка 2026 |час = 21:00 |стадыён = [[Пік-арэна]], [[Сэгед]] |гледачы = 6123 |судзьдзя = Лаг, Сок |судзьдзя_краіна = Славенія |каманда1 = [[Пік Сэгед|Пік]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |лік = 35:35 |лік_першай_паловы = 16:16 |галы1 = [[Марыё Шоштарыч|Шоштарыч]] 11 |галы2 = [[Кіку Кошта|К. Кошта]], [[Мартым Кошта|М. Кошта]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101038/OTPBankPICKSzeged-SportingClubedePortugal/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Свэнбарг]], [[Свэнбарг]] |гледачы = 3456 |судзьдзя = Металары, Нікалаўскі |судзьдзя_краіна = Паўночная Македонія |каманда1 = [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] |лік = 39:30 |лік_першай_паловы = 22:17 |галы1 = [[Мануэль Цэндэр|Цэндэр]] 11 |галы2 = [[Эйнар Брагі Атальстэйнсан|Атальстэйнсан]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101047/GOG-IFKKristianstad/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Павільён імя Жуана Рошы]], [[Лісабон]] |гледачы = 2165 |судзьдзя = Шульцэ, Тэніс |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |лік = 34:28 |лік_першай_паловы = 19:14 |галы1 = [[Кіку Кошта|К. Кошта]] 9 |галы2 = [[Марыё Шоштарыч|Шоштарыч]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101037/SportingClubedePortugal-OTPBankPICKSzeged/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Пік-арэна]], [[Сэгед]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Пік Сэгед|Пік]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101043/OTPBankPICKSzeged-GOG/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Павільён імя Жуана Рошы]], [[Лісабон]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101041/SportingClubedePortugal-IFKKristianstad/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Арэна-Свэнбарг]], [[Свэнбарг]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101040/GOG-SportingClubedePortugal/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Крыстыянстад-Арэна]], [[Крыстыянстад]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] {{Сьцяг|Швэцыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101046/IFKKristianstad-OTPBankPICKSzeged/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група E === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група E |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=BAR, MON, BUC, AAR |абнаўленьне=8 кастрычніка 2026 |матч_BAR_MON= |матч_BAR_BUC=34–27 |матч_BAR_AAR=39–28 |матч_MON_BAR=27–28 |матч_MON_BUC= |матч_MON_AAR= |матч_BUC_BAR= |матч_BUC_MON=23–27 |матч_BUC_AAR= |матч_AAR_BAR= |матч_AAR_MON=36–32 |матч_AAR_BUC=25–25 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BAR={{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |назва_MON={{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |назва_BUC={{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |назва_AAR={{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Паляў Бляўграна]], [[Барсэлёна]] |гледачы = 1136 |судзьдзя = Кутлер, Мэрц |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] {{Сьцяг|Гішпанія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] |лік = 39:28 |лік_першай_паловы = 18:13 |галы1 = [[Дыка Мэм|Мэм]] 7 |галы2 = [[Эміль Лярке|Лярке]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101053/Bar%C3%A7a-SAHAarhus/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля Палівалэнцэ (Бухарэст)|Заля Палівалэнцэ]], [[Бухарэст]] |гледачы = 3400 |судзьдзя = Канічанін, Канічанін |судзьдзя_краіна = Босьнія і Герцагавіна |каманда1 = [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] {{Сьцяг|Румынія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |лік = 23:27 |лік_першай_паловы = 9:11 |галы1 = [[Аніел Лангару|Лангару]] 6 |галы2 = [[Давід Балягер|Балягер]], [[Кіліян Вільміно|Вільміно]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101056/DinamoBucuresti-MontpellierHandball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Сюд-дэ-Франс-арэна]], [[Манпэлье]] |гледачы = 7500 |судзьдзя = Металары, Нікалаўскі |судзьдзя_краіна = Паўночная Македонія |каманда1 = [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |лік = 27:28 |лік_першай_паловы = 15:18 |галы1 = [[Кіліян Вільміно|Вільміно]] 7 |галы2 = [[Дыка Мэм|Мэм]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101050/MontpellierHandball-Bar%C3%A7a/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Сэрэс-Арэна]], [[Оргус]] |гледачы = 2134 |судзьдзя = Ёвандыч, Секуліч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |лік = 25:25 |лік_першай_паловы = 14:15 |галы1 = [[Эміль Лярке|Лярке]] 6 |галы2 = [[Мадс-Эміль Ленбрах|Ленбрах]], [[Бранка Вуявіч|Вуявіч]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101060/SAHAarhus-DinamoBucuresti/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Сэрэс-Арэна]], [[Оргус]] |гледачы = 2947 |судзьдзя = Богданаўс, Чэрняўскіс |судзьдзя_краіна = LAT |каманда1 = [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |лік = 36:32 |лік_першай_паловы = 15:13 |галы1 = [[Ёган Гансэн|Гансэн]] 7 |галы2 = [[Дрэві Паскаль|Паскаль]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101058/SAHAarhus-MontpellierHandball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Паляў Бляўграна]], [[Барсэлёна]] |гледачы = 1459 |судзьдзя = Равіцкі, Фабрычны |судзьдзя_краіна = POL |каманда1 = [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] {{Сьцяг|Гішпанія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |лік = 34:27 |лік_першай_паловы = 16:13 |галы1 = [[Дыка Мэм|Мэм]] 6 |галы2 = [[Бранка Вуявіч|Вуявіч]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101051/Bar%C3%A7a-DinamoBucuresti/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля Палівалэнцэ (Бухарэст)|Заля Палівалэнцэ]], [[Бухарэст]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] {{Сьцяг|Румынія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101052/DinamoBucuresti-Bar%C3%A7a/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Сюд-дэ-Франс-арэна]], [[Манпэлье]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101057/MontpellierHandball-SAHAarhus/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Заля Палівалэнцэ (Бухарэст)|Заля Палівалэнцэ]], [[Бухарэст]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] {{Сьцяг|Румынія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101059/DinamoBucuresti-SAHAarhus/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Паляў Бляўграна]], [[Барсэлёна]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] {{Сьцяг|Гішпанія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101049/Bar%C3%A7a-MontpellierHandball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Сюд-дэ-Франс-арэна]], [[Манпэлье]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101055/MontpellierHandball-DinamoBucuresti/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Сэрэс-Арэна]], [[Оргус]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101054/SAHAarhus-Bar%C3%A7a/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група F === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група F |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=MAG, KIE, KOL, KRI |абнаўленьне=14 кастрычніка 2026 |матч_MAG_KIE=30–27 |матч_MAG_KOL=37–22 |матч_MAG_KRI= |матч_KIE_MAG=30–35 |матч_KIE_KOL= |матч_KIE_KRI=30–29 |матч_KOL_MAG= |матч_KOL_KIE=29–36 |матч_KOL_KRI=28–36 |матч_KRI_MAG=29–39 |матч_KRI_KIE= |матч_KRI_KOL=34–32 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_MAG={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |назва_KIE={{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |назва_KOL={{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |назва_KRI={{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля легіёнаў]], [[Кельцы]] |гледачы = 4321 |судзьдзя = Біро, Кіс |судзьдзя_краіна = Вугоршчына |каманда1 = [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] |лік = 30:29 |лік_першай_паловы = 19:15 |галы1 = [[Алекс Улах|Улах]] 8 |галы2 = [[Марын Шыпіч|Шыпіч]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101069/IndustriaKielce-HCKriensLuzern/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[GETEC-арэна]], [[Магдэбург]] |гледачы = 5500 |судзьдзя = Кул, Тынт |судзьдзя_краіна = Эстонія |каманда1 = [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |лік = 37:22 |лік_першай_паловы = 19:12 |галы1 = [[Омар Інгі Магнусан|Магнусан]] 7 |галы2 = [[Сыман Епсан|Епсан]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101063/SCMagdeburg-KolstadH%C3%A5ndball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Кальстад-Арэна]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 1556 |судзьдзя = Богданаўс, Чэрняўскіс |судзьдзя_краіна = LAT |каманда1 = [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] {{Сьцяг|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |лік = 29:36 |лік_першай_паловы = 14:20 |галы1 = [[Эмрэ Крыстафэр Бэрге|Бэрге]] 7 |галы2 = [[Алекс Улах|Улах]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101068/KolstadH%C3%A5ndball-IndustriaKielce/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Пілятус-Арэна]], [[Крынс]] |гледачы = 3899 |судзьдзя = Альварэс, Бустамантэ |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] {{Сьцяг|Швайцарыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |лік = 29:39 |лік_першай_паловы = 11:20 |галы1 = [[Ёнас Шэлькер|Шэлькер]] 7 |галы2 = ''чатыры гульцы'' 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101066/HCKriensLuzern-SCMagdeburg/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Пілятус-Арэна]], [[Крынс]] |гледачы = 3838 |судзьдзя = Мітрэўскі, Тадароўскі |судзьдзя_краіна = Паўночная Македонія |каманда1 = [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] {{Сьцяг|Швайцарыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |лік = 34:32 |лік_першай_паловы = 19:16 |галы1 = [[Жэром Мюлер|Ж. Мюлер]] 10 |галы2 = [[Сыман Епсан|Епсан]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101072/HCKriensLuzern-KolstadH%C3%A5ndball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Заля легіёнаў]], [[Кельцы]] |гледачы = 4200 |судзьдзя = Гансэн, Мадсэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |лік = 30:35 |лік_першай_паловы = 17:19 |галы1 = [[Алекс Улах|Улах]] 8 |галы2 = [[Гісьлі Торгейр Крыст’янсан|Крыст’янсан]], [[Омар Інгі Магнусан|Магнусан]] 11 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101062/IndustriaKielce-SCMagdeburg/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[GETEC-арэна]], [[Магдэбург]] |гледачы = 6401 |судзьдзя = Ёвандыч, Секуліч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |лік = 30:27 |лік_першай_паловы = 13:14 |галы1 = [[Гісьлі Торгейр Крыст’янсан|Крыст’янсан]] 6 |галы2 = [[Дылян Наі|Наі]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101061/SCMagdeburg-IndustriaKielce/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 7 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Кальстад-Арэна]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 1375 |судзьдзя = Гасьмі, Гасьмі |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] {{Сьцяг|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] |лік = 28:36 |лік_першай_паловы = 13:16 |галы1 = [[Сыман Епсан|Епсан]] 9 |галы2 = [[Жэром Мюлер|Ж. Мюлер]] 12 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101071/KolstadH%C3%A5ndball-HCKriensLuzern/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Пілятус-Арэна]], [[Крынс]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] {{Сьцяг|Швайцарыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101070/HCKriensLuzern-IndustriaKielce/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Кальстад-Арэна]], [[Тронгэйм]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] {{Сьцяг|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101064/KolstadH%C3%A5ndball-SCMagdeburg/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[GETEC-арэна]], [[Магдэбург]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101065/SCMagdeburg-HCKriensLuzern/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Заля легіёнаў]], [[Кельцы]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101067/IndustriaKielce-KolstadH%C3%A5ndball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} 4qdqnhnw5qznlmobvsqyo877f5m96al 2696933 2696929 2026-10-16T09:47:41Z Dymitr 10914 /* Група E */ абнаўленьне зьвестак 2696933 wikitext text/x-wiki '''Групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў ЭГФ 2026—2027 гадоў|Лігі чэмпіёнаў ЭГФ 2026—2027 гадоў]]''' ладзіцца з 9 верасьня 2025 году па 29 кастрычніка 2026 году, каб вызначыць дванаццаць клюбаў, якія мусяць атрымаць месца ў плэй-оф турніру. == Групы == У параўняньні з папярэднім сэзонам фармат групавога этапу зьмяніўся. Калі раней 16 клюбаў былі разьдзеленыя на дзьве групы па восем камандаў, цяпер жа 24 клюбы былі падзеленыя падзеленыя на шэсьць групаў па чатыры каманды, каб згуляюць турнір у два колы. Дзьве найлепшыя каманды выходзяць у асноўны раўнд<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.eurohandball.com/en/news/en/ehf-exec-confirms-champions-league-with-24-teams-new-system-for-european-league/|загаловак=EHF EXEC confirms: Champions League with 24 teams, new system for European League|выдавецтва=eurohandball.com|дата публікацыі=21.10.2025}}</ref>. Матчы групавога этапу будуць згуляныя 9—19 верасьня, 16—17 верасьня, 7—8 кастрычніка, 14—15 кастрычніка, 21—22 кастрычніка і 28—29 кастрычніка<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.eurohandball.com/media/5qtnxvqz/regulations-ehf-champions-league-women-2026_27-1.pdf|загаловак=EHF Champions League Women Season 2026/27 Regulations|выдавецтва=European Handball Federation|дата публікацыі=09.06.2026|дата доступу=03.07.2026}}</ref>. === Група A === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група A |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=VES, BER, POR, PAR |абнаўленьне=15 кастрычніка 2026 |матч_VES_BER= |матч_VES_POR=36–28 |матч_VES_PAR=38–28 |матч_BER_VES=29–35 |матч_BER_POR=40–32 |матч_BER_PAR= |матч_POR_VES= |матч_POR_BER=33–36 |матч_POR_PAR=32–28 |матч_PAR_VES=26–37 |матч_PAR_BER=33–44 |матч_PAR_POR= <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_VES={{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |назва_BER={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |назва_POR={{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |назва_PAR={{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Вэспрэм-арэна]], [[Вэспрэм]] |гледачы = 3815 |судзьдзя = Равіцкі, Фабрычны |судзьдзя_краіна = POL |каманда1 = [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |лік = 36:28 |лік_першай_паловы = 15:14 |галы1 = [[Юго Дэска|Дэска]], [[Нэдым Рэмілі|Рэмілі]] 7 |галы2 = [[Гільермэ Боржэс Мараэс Сылва|Боржэс]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101003/OneVeszpr%C3%A9mHC-FCPorto/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля імя Аляксандра Нікаліча]], [[Бялград]] |гледачы = 4215 |судзьдзя = Будзак, Заграднік |судзьдзя_краіна = Славаччына |каманда1 = [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] {{Сьцяг|Сэрбія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |лік = 33:44 |лік_першай_паловы = 15:23 |галы1 = ''тры гульцы'' 6 |галы2 = [[Матыяс Гідсэль|Гідсэль]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101010/RKPartizanAdmiralBet-F%C3%BCchseBerlin/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Арэна імя Макса Шмэлінга]], [[Бэрлін]] |гледачы = 7732 |судзьдзя = Павічавіч, Ражнатавіч |судзьдзя_краіна = Чарнагорыя |каманда1 = [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |лік = 29:35 |лік_першай_паловы = 16:21 |галы1 = [[Матыяс Гідсэль|Гідсэль]] 10 |галы2 = [[Юго Дэска|Дэска]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101002/F%C3%BCchseBerlin-OneVeszpr%C3%A9mHC/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 7 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Драган-арэна]], [[Порту]] |гледачы = 1001 |судзьдзя = Гасьмі, Гасьмі |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] |лік = 32:28 |лік_першай_паловы = 17:14 |галы1 = [[Антоніё Мартынэс Льямасарэс|Мартынэс]] 8 |галы2 = [[Яаў Люмброса|Люмброса]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101011/FCPorto-RKPartizanAdmiralBet/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля імя Аляксандра Нікаліча]], [[Бялград]] |гледачы = 2265 |судзьдзя = Кул, Тынт |судзьдзя_краіна = Эстонія |каманда1 = [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] {{Сьцяг|Сэрбія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |лік = 26:37 |лік_першай_паловы = 12:17 |галы1 = [[Уладзіслаў Кулеш|Кулеш]] 6 |галы2 = [[Іван Мартынавіч|Мартынавіч]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101006/RKPartizanAdmiralBet-OneVeszpr%C3%A9mHC/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна імя Макса Шмэлінга]], [[Бэрлін]] |гледачы = 8017 |судзьдзя = Цындрыч, Гонзурак |судзьдзя_краіна = Харватыя |каманда1 = [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |лік = 40:32 |лік_першай_паловы = 20:17 |галы1 = [[Матыяс Гідсэль|Гідсэль]] 17 |галы2 = [[Антоніё Мартынэс Льямасарэс|Мартынэс]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101007/F%C3%BCchseBerlin-FCPorto/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Вэспрэм-арэна]], [[Вэспрэм]] |гледачы = 3800 |судзьдзя = Пырву, Патырніке |судзьдзя_краіна = Румынія |каманда1 = [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] |лік = 38:28 |лік_першай_паловы = 18:15 |галы1 = [[Драган Пэшмалбэк|Пэшмалбэк]] 8 |галы2 = [[Тобіяс Вагнэр|Вагнэр]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101005/OneVeszpr%C3%A9mHC-RKPartizanAdmiralBet/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = 1 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Драган-арэна]], [[Порту]] |гледачы = 1682 |судзьдзя = Пэтурсан, Трастарсан |судзьдзя_краіна = Ісьляндыя |каманда1 = [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |лік = 33:36 |лік_першай_паловы = 18:19 |галы1 = [[Вашку Кошта|В. Кошта]] 8 |галы2 = [[Тым Фрайгёфэр|Фрайгёфэр]] 15 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101008/FCPorto-F%C3%BCchseBerlin/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Вэспрэм-арэна]], [[Вэспрэм]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101001/OneVeszpr%C3%A9mHC-F%C3%BCchseBerlin/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Заля імя Аляксандра Нікаліча]], [[Бялград]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] {{Сьцяг|Сэрбія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101012/RKPartizanAdmiralBet-FCPorto/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Драган-арэна]], [[Порту]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Порту (гандбольны клюб)|Порту]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Вэспрэм (гандбольны клюб)|Вэспрэм]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101004/FCPorto-OneVeszpr%C3%A9mHC/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Арэна імя Макса Шмэлінга]], [[Бэрлін]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Фюксэ Бэрлін|Фюксэ]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Сэрбія}} [[Партызан Бялград (гандбольны клюб)|Партызан]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101009/F%C3%BCchseBerlin-RKPartizanAdmiralBet/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група B === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група B |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=NAN, MEL, PLO, VAR |абнаўленьне=14 кастрычніка 2026 |матч_NAN_MEL=33–25 |матч_NAN_PLO=26–25 |матч_NAN_VAR= |матч_MEL_NAN=28–23 |матч_MEL_PLO= |матч_MEL_VAR=33–31 |матч_PLO_NAN= |матч_PLO_MEL=25–24 |матч_PLO_VAR=33–32 |матч_VAR_NAN=32–33 |матч_VAR_MEL= |матч_VAR_PLO=26–32 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_NAN={{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |назва_MEL={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |назва_PLO={{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |назва_VAR={{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Бальё (палац спорту)|Бальё]], [[Нант]] |гледачы = 5902 |судзьдзя = Гарсія, Марын |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |лік = 26:25 |лік_першай_паловы = 11:11 |галы1 = [[Ян Тарафэта|Тарафэта]] 9 |галы2 = [[Давід Давідзік|Давідзік]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101015/HBCNantes-OrlenWislaPlock/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Заля Ротэнбах]], [[Касэль]] |гледачы = 2437 |судзьдзя = Гансэн, Мадсэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] |лік = 33:31 |лік_першай_паловы = 16:15 |галы1 = [[Флёрыян Дростэн|Дростэн]], [[Яганэс Гольля|Гольля]] 5 |галы2 = [[Вукашын Воркапіч|Воркапіч]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101021/MTMelsungen-HCVardar1961/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Спартовы цэнтар імя Янэ Санданскага|Янэ Санданскі]], [[Скоп’е]] |гледачы = 5000 |судзьдзя = Хорват, Мартан |судзьдзя_краіна = Вугоршчына |каманда1 = [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |лік = 32:33 |лік_першай_паловы = 15:16 |галы1 = [[Магаб Абдэльгак|Абдэльгак]] 10 |галы2 = [[Ноам Леапольд|Леапольд]] 13 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101018/HCVardar1961-HBCNantes/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Орлен-арэна]], [[Плоцк]] |гледачы = 3652 |судзьдзя = Ёрум, Клевэн |судзьдзя_краіна = Нарвэгія |каманда1 = [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |лік = 25:24 |лік_першай_паловы = 13:15 |галы1 = [[Фрэдэрык Б’ерэ|Б’ерэ]] 9 |галы2 = [[Рэйнір Тор Стэфансан|Стэфансан]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101020/OrlenWislaPlock-MTMelsungen/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Заля Ротэнбах]], [[Касэль]] |гледачы = 3446 |судзьдзя = Борычыч, Маркавіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |лік = 28:23 |лік_першай_паловы = 14:11 |галы1 = [[Флёрыян Дростэн|Дростэн]] 6 |галы2 = [[Нікаля Турна|Турна]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101014/MTMelsungen-HBCNantes/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Спартовы цэнтар імя Янэ Санданскага|Янэ Санданскі]], [[Скоп’е]] |гледачы = 5000 |судзьдзя = Кавальчук, Кавальчук |судзьдзя_краіна = Малдова |каманда1 = [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |лік = 26:32 |лік_першай_паловы = 13:15 |галы1 = [[Матэо Фадзюіль|Фадзюіль]] 14 |галы2 = [[Фрэдэрык Б’ерэ|Б’ерэ]] 10 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101024/HCVardar1961-OrlenWislaPlock/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Бальё (палац спорту)|Бальё]], [[Нант]] |гледачы = 5900 |судзьдзя = Павічавіч, Ражнатавіч |судзьдзя_краіна = Чарнагорыя |каманда1 = [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |лік = 33:25 |лік_першай_паловы = 17:10 |галы1 = [[Тыбо Брые|Брые]] 7 |галы2 = [[Ааран Мэнсінг|Мэнсінг]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101013/HBCNantes-MTMelsungen/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Орлен-арэна]], [[Плоцк]] |гледачы = 3420 |судзьдзя = Барысас, Пятрушыс |судзьдзя_краіна = Летува |каманда1 = [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] |лік = 33:32 |лік_першай_паловы = 16:13 |галы1 = [[Фрэдэрык Б’ерэ|Б’ерэ]] 7 |галы2 = [[Яка Малус|Малус]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101023/OrlenWislaPlock-HCVardar1961/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Бальё (палац спорту)|Бальё]], [[Нант]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101017/HBCNantes-HCVardar1961/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Заля Ротэнбах]], [[Касэль]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101019/MTMelsungen-OrlenWislaPlock/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Орлен-арэна]], [[Плоцк]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Вісла Плоцк (гандбольны клюб)|Вісла]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Нант (гандбольны клюб)|Нант]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101016/OrlenWislaPlock-HBCNantes/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Спартовы цэнтар імя Янэ Санданскага|Янэ Санданскі]], [[Скоп’е]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Вардар Скоп’е (гандбольны клюб)|Вардар]] {{Сьцяг|Паўночная Македонія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэльзунген (гандбольны клюб)|Мэльзунген]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101022/HCVardar1961-MTMelsungen/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група C === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група C |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=AAL, PAR, ZAG, CEL |абнаўленьне=14 кастрычніка 2026 |матч_AAL_PAR=33–33 |матч_AAL_ZAG=34–33 |матч_AAL_CEL= |матч_PAR_AAL= |матч_PAR_ZAG=34–30 |матч_PAR_CEL=46–35 |матч_ZAG_AAL=23–33 |матч_ZAG_PAR= |матч_ZAG_CEL=31–29 |матч_CEL_AAL=26–36 |матч_CEL_PAR=30–41 |матч_CEL_ZAG= <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AAL={{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |назва_PAR={{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |назва_ZAG={{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |назва_CEL={{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Гігантыюм]], [[Ольбарг]] |гледачы = 5500 |судзьдзя = Шульцэ, Тэніс |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |лік = 33:33 |лік_першай_паловы = 16:18 |галы1 = [[Мадс Гоксэр Гангор|Гангор]], [[Юры Кнор|Кнор]] 7 |галы2 = [[Фэран Сале|Сале]] 10 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101025/AalborgH%C3%A5ndbold-ParisSaintGermain/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Заграб]], [[Заграб]] |гледачы = 4831 |судзьдзя = Мітрэўскі, Тадароўскі |судзьдзя_краіна = Паўночная Македонія |каманда1 = [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] {{Сьцяг|Харватыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] |лік = 31:29 |лік_першай_паловы = 14:12 |галы1 = [[Ігар Бяляўскі|Бяляўскі]] 9 |галы2 = [[Алюш Анжыч|Анжыч]] 11 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101035/HCZagreb-RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 7 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Стадыён П’ера Кубэртэна]], [[Парыж]] |гледачы = 2915 |судзьдзя = Кавальчук, Кавальчук |судзьдзя_краіна = Малдова |каманда1 = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |лік = 34:30 |лік_першай_паловы = 18:17 |галы1 = [[Яг’я Амар|Амар]] 10 |галы2 = [[Ігар Бяляўскі|Бяляўскі]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101031/ParisSaintGermain-HCZagreb/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Златагор-арэна]], [[Цэле (Славенія)|Цэле]] |гледачы = 2988 |судзьдзя = Боліч, Гурых |судзьдзя_краіна = Аўстрыя |каманда1 = [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] {{Сьцяг|Славенія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |лік = 26:36 |лік_першай_паловы = 16:19 |галы1 = [[Ураш Мілічавіч|Мілічавіч]] 7 |галы2 = [[Тобіяс Нільсэн|Нільсэн]] 13 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101030/RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko-AalborgH%C3%A5ndbold/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Стадыён П’ера Кубэртэна]], [[Парыж]] |гледачы = 2693 |судзьдзя = Баўван, Праштала |судзьдзя_краіна = Босьнія і Герцагавіна |каманда1 = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] |лік = 46:35 |лік_першай_паловы = 25:16 |галы1 = [[Б’яркі Мар Элісан|Элісан]], [[Эляім Прандзі|Прандзі]] 7 |галы2 = [[Алюш Анжыч|Анжыч]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101033/ParisSaintGermain-RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Заграб]], [[Заграб]] |гледачы = 6175 |судзьдзя = Біро, Кіс |судзьдзя_краіна = Вугоршчына |каманда1 = [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] {{Сьцяг|Харватыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |лік = 23:33 |лік_першай_паловы = 12:17 |галы1 = [[Філіп Главаш|Главаш]] 10 |галы2 = [[Юры Кнор|Кнор]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101028/HCZagreb-AalborgH%C3%A5ndbold/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Гігантыюм]], [[Ольбарг]] |гледачы = 5500 |судзьдзя = Вээйманс, Вольбэртус |судзьдзя_краіна = Нідэрлянды |каманда1 = [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |лік = 34:33 |лік_першай_паловы = 19:15 |галы1 = ''тры гульцы'' 6 |галы2 = [[Філіп Главаш|Главаш]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101027/AalborgH%C3%A5ndbold-HCZagreb/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = 2 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Златагор-арэна]], [[Цэле (Славенія)|Цэле]] |гледачы = 3744 |судзьдзя = Антыч, Якаўлевіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] {{Сьцяг|Славенія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |лік = 30:41 |лік_першай_паловы = 14:22 |галы1 = [[Алюш Анжыч|Анжыч]] 9 |галы2 = [[Каміль Сыпшак|Сыпшак]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101034/RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko-ParisSaintGermain/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Арэна-Заграб]], [[Заграб]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] {{Сьцяг|Харватыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101032/HCZagreb-ParisSaintGermain/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Гігантыюм]], [[Ольбарг]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Славенія}} [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101029/AalborgH%C3%A5ndbold-RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Стадыён П’ера Кубэртэна]], [[Парыж]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)|Пары Сэн-Жэрмэн]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Ольбарг (гандбольны клюб)|Ольбарг]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101026/ParisSaintGermain-AalborgH%C3%A5ndbold/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Златагор-арэна]], [[Цэле (Славенія)|Цэле]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Цэле (гандбольны клюб)|Цэле]] {{Сьцяг|Славенія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Харватыя}} [[Заграб (гандбольны клюб)|Заграб]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101036/RKCeljePivovarnaLa%C5%A1ko-HCZagreb/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група D === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група D |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=SPO, SZE, GOG, KRI |абнаўленьне=15 кастрычніка 2026 |матч_SPO_SZE=34–28 |матч_SPO_GOG=43–33 |матч_SPO_KRI= |матч_SZE_SPO=35–35 |матч_SZE_GOG= |матч_SZE_KRI=42–31 |матч_GOG_SPO= |матч_GOG_SZE=36–34 |матч_GOG_KRI=39–30 |матч_KRI_SPO=29–37 |матч_KRI_SZE= |матч_KRI_GOG=32–37 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_SPO={{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |назва_SZE={{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |назва_GOG={{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |назва_KRI={{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Пік-арэна]], [[Сэгед]] |гледачы = 3521 |судзьдзя = Пэтурсан, Трастарсан |судзьдзя_краіна = Ісьляндыя |каманда1 = [[Пік Сэгед|Пік]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] |лік = 42:31 |лік_першай_паловы = 22:13 |галы1 = [[Магнус Абэльвік Рэд|Рэд]] 9 |галы2 = [[Антан Гальбэк|Гальбэк]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101045/OTPBankPICKSzeged-IFKKristianstad/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Павільён імя Жуана Рошы]], [[Лісабон]] |гледачы = 1709 |судзьдзя = Борычыч, Маркавіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |лік = 43:33 |лік_першай_паловы = 21:13 |галы1 = [[Мартым Кошта|М. Кошта]] 11 |галы2 = [[Олі Мітун|Мітун]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101039/SportingClubedePortugal-GOG/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 7 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Свэнбарг]], [[Свэнбарг]] |гледачы = 3075 |судзьдзя = Гарсія, Марын |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |лік = 36:34 |лік_першай_паловы = 18:17 |галы1 = [[Олі Мітун|Мітун]], [[Мануэль Цэндэр|Цэндэр]] 10 |галы2 = [[Міклаш Рошта|Рошта]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101044/GOG-OTPBankPICKSzeged/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = 1 }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Крыстыянстад-Арэна]], [[Крыстыянстад]] |гледачы = 2113 |судзьдзя = Пырву, Патырніке |судзьдзя_краіна = Румынія |каманда1 = [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] {{Сьцяг|Швэцыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |лік = 29:37 |лік_першай_паловы = 16:22 |галы1 = [[Ісаак Біль Нільсэн|Нільсэн]] 7 |галы2 = [[Оры Фрэйр Торкельсан|Торкельсан]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101042/IFKKristianstad-SportingClubedePortugal/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Крыстыянстад-Арэна]], [[Крыстыянстад]] |гледачы = 2364 |судзьдзя = Кутлер, Мэрц |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] {{Сьцяг|Швэцыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |лік = 32:37 |лік_першай_паловы = 14:17 |галы1 = [[Эйнар Брагі Атальстэйнсан|Атальстэйнсан]] 10 |галы2 = [[Эміль Оксэнвад Тонэсэн|Тонэсэн]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101048/IFKKristianstad-GOG/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 кастрычніка 2026 |час = 21:00 |стадыён = [[Пік-арэна]], [[Сэгед]] |гледачы = 6123 |судзьдзя = Лаг, Сок |судзьдзя_краіна = Славенія |каманда1 = [[Пік Сэгед|Пік]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |лік = 35:35 |лік_першай_паловы = 16:16 |галы1 = [[Марыё Шоштарыч|Шоштарыч]] 11 |галы2 = [[Кіку Кошта|К. Кошта]], [[Мартым Кошта|М. Кошта]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101038/OTPBankPICKSzeged-SportingClubedePortugal/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Арэна-Свэнбарг]], [[Свэнбарг]] |гледачы = 3456 |судзьдзя = Металары, Нікалаўскі |судзьдзя_краіна = Паўночная Македонія |каманда1 = [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] |лік = 39:30 |лік_першай_паловы = 22:17 |галы1 = [[Мануэль Цэндэр|Цэндэр]] 11 |галы2 = [[Эйнар Брагі Атальстэйнсан|Атальстэйнсан]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101047/GOG-IFKKristianstad/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Павільён імя Жуана Рошы]], [[Лісабон]] |гледачы = 2165 |судзьдзя = Шульцэ, Тэніс |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |лік = 34:28 |лік_першай_паловы = 19:14 |галы1 = [[Кіку Кошта|К. Кошта]] 9 |галы2 = [[Марыё Шоштарыч|Шоштарыч]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101037/SportingClubedePortugal-OTPBankPICKSzeged/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Пік-арэна]], [[Сэгед]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Пік Сэгед|Пік]] {{Сьцяг|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101043/OTPBankPICKSzeged-GOG/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Павільён імя Жуана Рошы]], [[Лісабон]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] {{Сьцяг|Партугалія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101041/SportingClubedePortugal-IFKKristianstad/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Арэна-Свэнбарг]], [[Свэнбарг]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[ГОГ Гудмэ|ГОГ]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Партугалія}} [[Спортынг Лісабон (гандбольны клюб)|Спортынг]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101040/GOG-SportingClubedePortugal/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Крыстыянстад-Арэна]], [[Крыстыянстад]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Крыстыянстад (гандбольны клюб)|Крыстыянстад]] {{Сьцяг|Швэцыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Пік Сэгед|Пік]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101046/IFKKristianstad-OTPBankPICKSzeged/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група E === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група E |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=BAR, MON, BUC, AAR |абнаўленьне=15 кастрычніка 2026 |матч_BAR_MON= |матч_BAR_BUC=34–27 |матч_BAR_AAR=39–28 |матч_MON_BAR=27–28 |матч_MON_BUC= |матч_MON_AAR=30–38 |матч_BUC_BAR=22–36 |матч_BUC_MON=23–27 |матч_BUC_AAR= |матч_AAR_BAR= |матч_AAR_MON=36–32 |матч_AAR_BUC=25–25 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BAR={{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |назва_MON={{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |назва_BUC={{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |назва_AAR={{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Паляў Бляўграна]], [[Барсэлёна]] |гледачы = 1136 |судзьдзя = Кутлер, Мэрц |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] {{Сьцяг|Гішпанія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] |лік = 39:28 |лік_першай_паловы = 18:13 |галы1 = [[Дыка Мэм|Мэм]] 7 |галы2 = [[Эміль Лярке|Лярке]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101053/Bar%C3%A7a-SAHAarhus/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля Палівалэнцэ (Бухарэст)|Заля Палівалэнцэ]], [[Бухарэст]] |гледачы = 3400 |судзьдзя = Канічанін, Канічанін |судзьдзя_краіна = Босьнія і Герцагавіна |каманда1 = [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] {{Сьцяг|Румынія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |лік = 23:27 |лік_першай_паловы = 9:11 |галы1 = [[Аніел Лангару|Лангару]] 6 |галы2 = [[Давід Балягер|Балягер]], [[Кіліян Вільміно|Вільміно]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101056/DinamoBucuresti-MontpellierHandball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Сюд-дэ-Франс-арэна]], [[Манпэлье]] |гледачы = 7500 |судзьдзя = Металары, Нікалаўскі |судзьдзя_краіна = Паўночная Македонія |каманда1 = [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |лік = 27:28 |лік_першай_паловы = 15:18 |галы1 = [[Кіліян Вільміно|Вільміно]] 7 |галы2 = [[Дыка Мэм|Мэм]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101050/MontpellierHandball-Bar%C3%A7a/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Сэрэс-Арэна]], [[Оргус]] |гледачы = 2134 |судзьдзя = Ёвандыч, Секуліч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |лік = 25:25 |лік_першай_паловы = 14:15 |галы1 = [[Эміль Лярке|Лярке]] 6 |галы2 = [[Мадс-Эміль Ленбрах|Ленбрах]], [[Бранка Вуявіч|Вуявіч]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101060/SAHAarhus-DinamoBucuresti/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Сэрэс-Арэна]], [[Оргус]] |гледачы = 2947 |судзьдзя = Богданаўс, Чэрняўскіс |судзьдзя_краіна = LAT |каманда1 = [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |лік = 36:32 |лік_першай_паловы = 15:13 |галы1 = [[Ёган Гансэн|Гансэн]] 7 |галы2 = [[Дрэві Паскаль|Паскаль]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101058/SAHAarhus-MontpellierHandball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 8 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Паляў Бляўграна]], [[Барсэлёна]] |гледачы = 1459 |судзьдзя = Равіцкі, Фабрычны |судзьдзя_краіна = POL |каманда1 = [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] {{Сьцяг|Гішпанія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |лік = 34:27 |лік_першай_паловы = 16:13 |галы1 = [[Дыка Мэм|Мэм]] 6 |галы2 = [[Бранка Вуявіч|Вуявіч]] 7 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101051/Bar%C3%A7a-DinamoBucuresti/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = 1 }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля Палівалэнцэ (Бухарэст)|Заля Палівалэнцэ]], [[Бухарэст]] |гледачы = 4250 |судзьдзя = Будзак, Заграднік |судзьдзя_краіна = Славаччына |каманда1 = [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] {{Сьцяг|Румынія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |лік = 22:36 |лік_першай_паловы = 11:20 |галы1 = [[Ёсіф Бузьле|Бузьле]], [[Мігел Мартынш|Мартынш]] 4 |галы2 = [[Тыматэ Н’Гесан|Н’Гесан]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101052/DinamoBucuresti-Bar%C3%A7a/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Палац спорту імя Рэнэ Буньёля|Рэнэ-Буньёль]], [[Манпэлье]] |гледачы = 2500 |судзьдзя = Мартынш, Мартынш |судзьдзя_краіна = Партугалія |каманда1 = [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] |лік = 30:38 |лік_першай_паловы = 14:18 |галы1 = [[Арцюр Лен|Лен]], [[Люка Гігон|Гігон]] 4 |галы2 = [[Андрэас Сёгар|Сёгар]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101057/MontpellierHandball-SAHAarhus/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 20:45 |стадыён = [[Заля Палівалэнцэ (Бухарэст)|Заля Палівалэнцэ]], [[Бухарэст]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] {{Сьцяг|Румынія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Данія}} [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101059/DinamoBucuresti-SAHAarhus/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Паляў Бляўграна]], [[Барсэлёна]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] {{Сьцяг|Гішпанія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Францыя}} [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101049/Bar%C3%A7a-MontpellierHandball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Сюд-дэ-Франс-арэна]], [[Манпэлье]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Манпэлье (гандбольны клюб)|Манпэлье]] {{Сьцяг|Францыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Румынія}} [[Дынама Бухарэст (гандбольны клюб)|Дынама]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101055/MontpellierHandball-DinamoBucuresti/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 29 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Сэрэс-Арэна]], [[Оргус]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Сканэрборг (гандбольны клюб)|Сканэрборг]] {{Сьцяг|Данія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Барсэлёна (гандбольны клюб)|Барсэлёна]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101054/SAHAarhus-Bar%C3%A7a/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} === Група F === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |section=Група F |крыніца=[https://ehfcl.eurohandball.com/men/2026-27/standings/#group-phase ЭГФ] |winpoints=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= <!--Аўтаматычнае стварэньне табліцы--> |генэраваць_турнірную_табліцу=так |ranking_criteria=pts, h2h_pts, h2h_gd, h2h_gf, gd, gf |default_order=MAG, KIE, KOL, KRI |абнаўленьне=14 кастрычніка 2026 |матч_MAG_KIE=30–27 |матч_MAG_KOL=37–22 |матч_MAG_KRI= |матч_KIE_MAG=30–35 |матч_KIE_KOL= |матч_KIE_KRI=30–29 |матч_KOL_MAG= |матч_KOL_KIE=29–36 |матч_KOL_KRI=28–36 |матч_KRI_MAG=29–39 |матч_KRI_KIE= |матч_KRI_KOL=34–32 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_MAG={{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |назва_KIE={{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |назва_KOL={{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |назва_KRI={{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |колер_A=green1|тэкст_A= Асноўны раўнд |колер_Б=blue1|тэкст_Б= Пераход у [[Эўрапейская ліга ЭГФ|Эўрапейскую лігу]] <!--Налады--> |ліміт_паказу=5 |загаловак_слупка_вынікаў=QR }}</onlyinclude> {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Заля легіёнаў]], [[Кельцы]] |гледачы = 4321 |судзьдзя = Біро, Кіс |судзьдзя_краіна = Вугоршчына |каманда1 = [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] |лік = 30:29 |лік_першай_паловы = 19:15 |галы1 = [[Алекс Улах|Улах]] 8 |галы2 = [[Марын Шыпіч|Шыпіч]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101069/IndustriaKielce-HCKriensLuzern/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[GETEC-арэна]], [[Магдэбург]] |гледачы = 5500 |судзьдзя = Кул, Тынт |судзьдзя_краіна = Эстонія |каманда1 = [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |лік = 37:22 |лік_першай_паловы = 19:12 |галы1 = [[Омар Інгі Магнусан|Магнусан]] 7 |галы2 = [[Сыман Епсан|Епсан]] 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101063/SCMagdeburg-KolstadH%C3%A5ndball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Кальстад-Арэна]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 1556 |судзьдзя = Богданаўс, Чэрняўскіс |судзьдзя_краіна = LAT |каманда1 = [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] {{Сьцяг|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |лік = 29:36 |лік_першай_паловы = 14:20 |галы1 = [[Эмрэ Крыстафэр Бэрге|Бэрге]] 7 |галы2 = [[Алекс Улах|Улах]] 9 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101068/KolstadH%C3%A5ndball-IndustriaKielce/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 верасьня 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Пілятус-Арэна]], [[Крынс]] |гледачы = 3899 |судзьдзя = Альварэс, Бустамантэ |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] {{Сьцяг|Швайцарыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |лік = 29:39 |лік_першай_паловы = 11:20 |галы1 = [[Ёнас Шэлькер|Шэлькер]] 7 |галы2 = ''чатыры гульцы'' 5 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101066/HCKriensLuzern-SCMagdeburg/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Пілятус-Арэна]], [[Крынс]] |гледачы = 3838 |судзьдзя = Мітрэўскі, Тадароўскі |судзьдзя_краіна = Паўночная Македонія |каманда1 = [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] {{Сьцяг|Швайцарыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |лік = 34:32 |лік_першай_паловы = 19:16 |галы1 = [[Жэром Мюлер|Ж. Мюлер]] 10 |галы2 = [[Сыман Епсан|Епсан]] 8 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101072/HCKriensLuzern-KolstadH%C3%A5ndball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 7 кастрычніка 2026 |час = 21:45 |стадыён = [[Заля легіёнаў]], [[Кельцы]] |гледачы = 4200 |судзьдзя = Гансэн, Мадсэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |лік = 30:35 |лік_першай_паловы = 17:19 |галы1 = [[Алекс Улах|Улах]] 8 |галы2 = [[Гісьлі Торгейр Крыст’янсан|Крыст’янсан]], [[Омар Інгі Магнусан|Магнусан]] 11 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101062/IndustriaKielce-SCMagdeburg/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[GETEC-арэна]], [[Магдэбург]] |гледачы = 6401 |судзьдзя = Ёвандыч, Секуліч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |лік = 30:27 |лік_першай_паловы = 13:14 |галы1 = [[Гісьлі Торгейр Крыст’янсан|Крыст’янсан]] 6 |галы2 = [[Дылян Наі|Наі]] 6 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101061/SCMagdeburg-IndustriaKielce/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 7 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 кастрычніка 2026 |час = 19:45 |стадыён = [[Кальстад-Арэна]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 1375 |судзьдзя = Гасьмі, Гасьмі |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] {{Сьцяг|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] |лік = 28:36 |лік_першай_паловы = 13:16 |галы1 = [[Сыман Епсан|Епсан]] 9 |галы2 = [[Жэром Мюлер|Ж. Мюлер]] 12 |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101071/KolstadH%C3%A5ndball-HCKriensLuzern/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Пілятус-Арэна]], [[Крынс]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] {{Сьцяг|Швайцарыя}} |каманда2 = {{Сьцяг|Польшча}} [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101070/HCKriensLuzern-IndustriaKielce/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Кальстад-Арэна]], [[Тронгэйм]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] {{Сьцяг|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101064/KolstadH%C3%A5ndball-SCMagdeburg/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[GETEC-арэна]], [[Магдэбург]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Магдэбург (гандбольны клюб)|Магдэбург]] {{Сьцяг|Нямеччына}} |каманда2 = {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Крынс-Люцэрн (гандбольны клюб)|Крынс-Люцэрн]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101065/SCMagdeburg-HCKriensLuzern/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 кастрычніка 2026 |час = 22:45 |стадыён = [[Заля легіёнаў]], [[Кельцы]] |гледачы = |судзьдзя = |судзьдзя_краіна = |каманда1 = [[Індустрыя Кельцы|Індустрыя]] {{Сьцяг|Польшча}} |каманда2 = {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Кальстад Тронгэйм|Кальстад]] |лік = : |лік_першай_паловы = |галы1 = |галы2 = |пратакол = [http://www.eurohandball.com/en/matches/202711020101067/IndustriaKielce-KolstadH%C3%A5ndball/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} 4swru0df38wvh4g57a139a6zc4l52u7 0 304015 2696905 2692857 2026-10-16T05:43:43Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2696905 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Тальмін |лацінка = Talmin |арыгінал = Tallmen |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Таль (імя)|Tallo]] + [[Мін|Minno]] |варыянт = Тальмэн, Дальмін |вытворныя = [[Даўмен]] |зьвязаныя = }} '''Тальмін''' (''Тальмэн'', ''Дальмін'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Тальмэн, Дальмэн або Тальмін (Tallmen, Dalmen<ref>[https://lastnames.myheritage.de/last-name/dalmen Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Dalmen], MyHeritage</ref>, Tallmin<ref>[https://lastnames.myheritage.de/last-name/tallmin Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Tallmin], MyHeritage</ref>, Thalmin<ref name="MyHeritage">[https://lastnames.myheritage.de/last-name/thalmin Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Thalmin], MyHeritage</ref>, Talmine<ref name="navn-1900">[https://web.archive.org/web/20260921052247/https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя германскага паходжаньня<ref>[https://lastnames.myheritage.de/last-name/tallmen Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Tallmen], MyHeritage</ref><ref name="MyHeritage"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Талейка]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Taleke, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>, а аснова [[Мін|-мін- (-мен-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мінят]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Гайлімін|Гальмін]]; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, minthi 'памяць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 169.</ref>. Апроч таго, адзначалася германскае імя [[Дальман|Tallman]] ([[Таль (імя)|Tall]]-[[Ман|man]])<ref>Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HlUQAAAAYAAJ&q=Tallman#v=snippet&q=Tallman&f=false P. 47].</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася імя Талемін: ''[[Ганус (імя)|Hans]] Tolemynne''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=%40Tolemynne#v=snippet&q=%40Tolemynne&f=false S. 103].</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавала прозьвішча Tollmien<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=TOLLMIEN&ofb=engelau&modus=&lang=de TOLLMIEN], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Albertus Talmynovycz'' (30 ліпеня 1501 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 609—610.</ref>; ''Albertus Talminowicz'' (20 траўня 1503 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 644—645.</ref>; ''выменила передъ нами Сенька Толминовича'' (31 сакавіка 1517 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 453].</ref>; ''Талмин [[Мажырым|Можримович]]… Добко Далминович'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 151, 335, 347.</ref>; ''Zofia Talmen'' (1841 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Talmen&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == На [[Наваградзкі павет|гістарычнай Наваградчыне]] існуе вёска [[Тальмінавічы]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — [[Талмінава]]. == Глядзіце таксама == * [[Таль (імя)|Таль]] * [[Мін]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай тал}} {{Імёны з асновай мін}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] i0ud8r6bwjb0vkstwdmz48m3asko78n 0 304267 2696909 2696792 2026-10-16T05:47:01Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2696909 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на Палесьсі. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік гэтага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 8agc4pmczioxtm8s37k6i9rmo2zvguj 2696913 2696909 2026-10-16T08:56:42Z Дамінік 64057 2696913 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на Палесьсі. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік гэтага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] k9pcks8ngm5o5sz77wqcyy2mw2q9482 2696914 2696913 2026-10-16T09:00:54Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2696914 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на Палесьсі. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік гэтага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] dlpyjdif5c7z4zyukj31cnro6r73bss 2696916 2696914 2026-10-16T09:08:40Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2696916 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на Палесьсі. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік гэтага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] th3sapnur5w93k50xilmnjr6p54rw7q 2696923 2696916 2026-10-16T09:19:30Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2696923 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на Палесьсі. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік гэтага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] eel8l4f81lu0eucj3m4uam90j65avr1 2696927 2696923 2026-10-16T09:32:55Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2696927 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік гэтага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] dfl5ac4ei95u1p5v2lb78d6s42o87ci 2696928 2696927 2026-10-16T09:34:53Z Дамінік 64057 /* Заўвагі */ 2696928 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік гэтага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] l19x05eao3onyz1tb74qq926m0rw29p 2696930 2696928 2026-10-16T09:38:16Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2696930 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 78i9ew4kf1a5xpu2szivyqnre8pwjyj 2696931 2696930 2026-10-16T09:39:19Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2696931 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] fahc5ap2z6gdi3x0x6bo0rc41vtqe4x 2696934 2696931 2026-10-16T10:09:48Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2696934 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === У рэестры [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што ў 1571 годзе з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына было выбрана па 12 грошаў, яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 7w30qg41y93cqlmtlsgfgi6rtxbybnc 2696935 2696934 2026-10-16T10:17:17Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2696935 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, у 1571 годзе з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) было выбрана па 12 грошаў, яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] qfxdluaywzyvz4jx3q6ifcuw405p5w9 2696943 2696935 2026-10-16T11:24:33Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2696943 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, у 1571 годзе з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) было выбрана па 12 грошаў, яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 16d0l4xvctsl3vbmheotmz2rxtnk3io 2696944 2696943 2026-10-16T11:25:23Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2696944 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, у 1571 годзе з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) было выбрана па 12 грошаў, яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 9g49ij3rpm22ab5i3pb6q41j93ajo3z 2696945 2696944 2026-10-16T11:26:25Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2696945 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, у 1571 годзе з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) было выбрана па 12 грошаў, яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] bkdh9oudsgq3lr7b7l91axvb7epq2hy 2696946 2696945 2026-10-16T11:42:22Z Дамінік 64057 2696946 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, у 1571 годзе з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) было выбрана па 12 грошаў, яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 2tmedujyfwyr8ldeg3kxwe2jq6j9dzg 2696947 2696946 2026-10-16T11:44:02Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2696947 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...»}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, у 1571 годзе з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 9mm9x1blzjhdqrczfqozyjw90n7ougu 0 304300 2696864 2696761 2026-10-15T18:29:44Z Lautsevich 68179 Дададзеныя зьвесткі пра захаваныя цымбалы Сушкевіча, спасылка на ліст Нацыянальнага гістарычнага музэю і ягоны скан., выпраўленьне спасылак, дапаўненьне, [[Вікіпэдыя:Выявы|выява]] 2696864 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Канстанцін Паўлавіч Сушкевіч |род дзейнасьці = музыка, майстар музычных інструмэнтаў<ref name="krasnobaeva">Краснобаева Т. А. [https://nbpublish.com/library_read_article.php?id=36665 Новый взгляд на историю модернизации белорусских цимбал. Проблемы производства, подготовки мастеров и качества инструментов] // Культура и искусство. — 2022. — № 10. — С. 63—72. — DOI: [https://doi.org/10.7256/2454-0625.2022.10.36665 10.7256/2454-0625.2022.10.36665]. Другасная навуковая крыніца. Дата доступу: 14 кастрычніка 2026 году.</ref> |дата нараджэньня = 7 сакавіка 1898<ref name="memorial">[https://web.archive.org/web/20211129064209/https://base.memo.ru/person/show/2847222 Сушкевич Константин Павлович] // Жертвы политического террора в СССР. Международное общество «Мемориал». Картка № 2847222. Крыніца зьвестак у картцы: Беларускі «Мэмарыял»; архіўная справа КДБ Рэспублікі Беларусі № 11321-с. Архіўная копія за 29 лістапада 2021 году. Дата доступу: 14 кастрычніка 2026 году.</ref><ref name="openlist">[https://ru.openlist.wiki/Сушкевич_Константин_Павлович_(1898) Сушкевич Константин Павлович (1898)] // Открытый список. У картцы пазначаная архіўная справа КДБ Рэспублікі Беларусі № 11321-с. Дата доступу: 14 кастрычніка 2026 году.</ref> |месца нараджэньня = [[Менск]]<ref name="openlist" /> |дата сьмерці = 4 лістапада 1937<ref name="openlist" /> |месца сьмерці = [[Менск]]<ref name="openlist" /> |месца працы = Беларускі ансамбль народных інструмэнтаў<ref name="openlist" /> }} '''Канстанцін Паўлавіч Сушкевіч''' (7 сакавіка 1898, [[Менск]] — 4 лістапада 1937, Менск)<ref name="memorial" /> — беларускі музыка і майстар музычных інструмэнтаў, удзельнік рэканструкцыі беларускіх [[цымбалы|цымбалаў]] у 1920-я гады.<ref name="krasnobaeva" /><ref name="openlist" /> Працаваў у Беларускім ансамблі народных інструмэнтаў. Расстраляны ў 1937 годзе, рэабілітаваны ў 1957 годзе.<ref name="memorial" /> == Біяграфія == Нарадзіўся 7 сакавіка 1898 году ў Менску.<ref name="memorial" /><ref name="martyrology">[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/rozstrzelani_minsk_1937.pdf Расстраляныя ў Мінскай унутранай турме НКВД у перыяд крывавага тунэля смерці (па алфавіце)]. — PDF. — С. 138 паводле нумарацыі файла. Запіс «СУШКЕВІЧ Канстанцін Паўлавіч (7.3.1898)». Даведачная публікацыя; не факсыміле першаснага дакумэнту. Дата доступу: 14 кастрычніка 2026 году.</ref> Паходзіў зь сялян.<ref name="openlist" /> У адказе Нацыянальнага гістарычнага музэю Рэспублікі Беларусь Сушкевіч названы майстрам-самавукам.<ref name="museum2025">Нацыянальны гістарычны музэй Рэспублікі Беларусь. [[:commons:File:Museum-letter-2025-12-04-redacted.pdf|«О предоставлении информации»]]: ліст ад 4 сьнежня 2025 году, № 01-10/Л-9. — С. 1. Скан адказу за подпісам дырэктара; зьвесткі пра атрымальніка зафарбаваныя.</ref> Уваходзіў у першапачатковы склад Беларускага дзяржаўнага ансамблю народных інструмэнтаў, створанага ў 1930 годзе пад кіраўніцтвам Дзьмітрыя Захара.<ref name="orchestra">[https://nafo.by/istoriya/dirizhery/zakhar-dmitrij-andreevich.html?iccaldate=2025-01-1&start=1 Дмитрий Андреевич Захар. Страница 2] // Афіцыйны сайт Нацыянальнага акадэмічнага народнага аркестру імя І. Жыновіча. Разьдзел «Оркестр цимбал, жалеек и дудок — главное дело его жизни». Інстытуцыйная гістарычная публікацыя; не дакумэнт 1920—1930-х гадоў. Дата доступу: 14 кастрычніка 2026 году.</ref> == Рэканструкцыя цымбалаў == У 1927 годзе Сушкевіч разам з Дзьмітрыем Захарам распачаў працу над рэканструкцыяй цымбалаў для аркестру беларускіх народных інструмэнтаў. Сушкевіч вырабляў інструмэнты паводле чарцяжоў Захара. У 1928 годзе былі створаныя новыя цымбалы з пашыраным гукарадам і храматычным строем.<ref name="krasnobaeva" /> Паводле гісторыі аркестру, Сушкевіч вырабіў цымбалы розных рэгістраў: прыму, альт, тэнар, бас і пікалё.<ref name="orchestra" /> У навуковай працы Тацьцяны Краснабаевай да вынікаў сумеснай працы Захара і Сушкевіча аднесеныя таксама цымбалы-кантрабас.<ref name="krasnobaeva" /> == Захаваныя інструмэнты == [[File:Museum-letter-2025-12-04-redacted.pdf|thumb|Ліст Нацыянальнага гістарычнага музэю Рэспублікі Беларусь ад 4 сьнежня 2025 году пра цымбалы працы Канстанціна Сушкевіча.]] Паводле адказу Нацыянальнага гістарычнага музэю Рэспублікі Беларусь ад 4 сьнежня 2025 году, у ягоных фондах захоўваюцца двое цымбалаў працы Сушкевіча: цымбалы-прыма і цымбалы-альт.<ref name="museum2025" /> Цымбалы-прыма музэй датуе пачаткам 1920-х гадоў. Яны вырабленыя паводле ўзораў беларускіх народных і вугорскіх цымбалаў. У 1927–1957 гадах на іх граў Язэп Жыновіч. Паводле ліста, падчас нямецка-савецкай вайны Жыновіч карыстаўся гэтым інструмэнтам, выступаючы перад вайскоўцамі на фронце ў складзе канцэртнай брыгады Дзяржаўнай харавой капэлы Казаскай ССР. У 1965 годзе ён перадаў цымбалы музэю.<ref name="museum2025" /> Цымбалы-альт датаваныя 1927–1928 гадамі і вырабленыя паводле ўзораў беларускіх народных цымбалаў. Да 1973 году яны знаходзіліся ў Дзяржаўным ансамблі народных інструмэнтаў БССР, пазьней пераўтвораным у аркестар. У 1973 годзе цымбалы перадалі выкладчыцы Менскай музычнай вучэльні імя М. Глінкі, якая ў 1975 годзе перадала іх музэю.<ref name="museum2025" /> == Рэпрэсіі і рэабілітацыя == 24 жніўня 1937 году Сушкевіч быў арыштаваны. 1 лістапада 1937 году камісія НКВД СССР і Пракурора СССР асудзіла яго да расстрэлу паводле артыкулаў 66, 68 і 76 Крымінальнага кодэксу БССР. Расстраляны ў Менску 4 лістапада 1937 году.<ref name="memorial" /> 11 верасьня 1957 году рэабілітаваны вайсковым трыбуналам Ленінградзкай вайсковай акругі.<ref name="memorial" /> == Варыянты імя па бацьку == У даведачных зьвестках пра рэпрэсіі пазначаны як ''Канстанцін Паўлавіч Сушкевіч'', а ў гісторыі аркестру — як ''Канстанцін Пятровіч Сушкевіч''.<ref name="openlist" /><ref name="orchestra" /> У адказе Нацыянальнага гістарычнага музэю Рэспублікі Беларусь таксама ўжытае імя ''Канстанцін Паўлавіч Сушкевіч''.<ref name="museum2025" /> Тацьцяна Краснабаева разглядае гэтыя запісы як зьвесткі пра аднаго чалавека, спасылаючыся на супадзеньне даты нараджэньня і месца працы.<ref name="krasnobaeva" /> == Крыніцы == <references /> == Літаратура == * Благутина А. Ю. [https://elib.grsu.by/doc/50739 Реконструкция белорусских цимбал в контексте истории возникновения и развития инструмента] // Актуальные проблемы мировой художественной культуры: зборнік навуковых артыкулаў: у 2 ч. Ч. 1 / пад рэд. Т. Г. Барановской. — Горадня: ГрДУ імя Янкі Купалы, 2018. — С. 191—195. gkn73ajq9pznt1vjp6xz854p49t4m8f 3 304311 2696850 2026-10-15T16:45:48Z Ліцьвін 847 Вітаем 2696850 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}} fbn7wwakni74vxuz1x9rcjfgbiynfll 0 304312 2696861 2026-10-15T17:17:13Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/James_Justin?oldid=1379707274 2696861 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Джэймз Джа́стын''' ({{мова-en|James Justin}}; {{Н}} 23 лютага 1998 году) — ангельскі футбаліст, абаронца клюбу «[[Лідс Юнайтэд]]» і [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]]. == Кар’ера == === Клюбная === Джастын трапіў у футбольнага акадэмію роднага «[[Лутан Таўн|Лутан Таўну]]», за які заўзеў ягоны бацька. 4 лістапада 2015 году Джастын падпісаў свой першы прафэсійны кантракт, які залучыў яго з клюбам да канца сэзону 2016—2017 гадоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.lutontown.co.uk/news/2015/november/james-justin--frankie-musonda-turn-professional/|загаловак=James Justin & Frankie Musonda turn professional|выдавецтва=Luton Town F.C.|дата публікацыі=04.11.2015|дата доступу=27.05.2018|копія=https://web.archive.org/web/20220628182850/https://www.lutontown.co.uk/news/2015/november/james-justin--frankie-musonda-turn-professional/|дата копіі=28.06.2022}}</ref>. 19 сьнежня ён упершыню трапіў у заяўку на матч, але застаўся на лаўцы запасных у матчы супраць «[[Эксэтэр Сіці]]»<ref>{{навіна|аўтар=Simmonds, Mike|спасылка=https://www.lutontoday.co.uk/sport/football/luton-town/benson-bundles-in-100th-minute-winner-at-exeter-1-7124701|загаловак=Benson bundles in 100th minute winner at Exeter|выдавец=Luton Today|дата публікацыі=19.12.2015}}</ref>. Дэбютаваў у складзе клюбу зноў жа ў матчы супраць «Эксэтэр Сіці» ў апошнім туры сэзону 2015—2016 гадоў. Ужо ў наступным сэзоне замацаваўся ў складзе лутанцаў. 12 ліпеня 2017 году «Лутан» адхіліў прапанову ў адзін мільён фунтаў за Джастына ад клюбу «[[Нотынггэм Форэст]]у»<ref>{{навіна|аўтар=Street, Tim|спасылка=http://www.bedfordshire-news.co.uk/exclusive-luton-reject-nottingham-forest-s-bid-for-james-justin/story-30437657-detail/story.html|загаловак=Exclusive: Luton reject Nottingham Forest's bid for James Justin|выдавец=Bedfordshire on Sunday|дата публікацыі=12.07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20171022094838/http://www.bedfordshire-news.co.uk/exclusive-luton-reject-nottingham-forest-s-bid-for-james-justin/story-30437657-detail/story.html|дата копіі=22.10.2017}}</ref>. Пазьней таго ж месяца ён падпісаў новы кантракт з клюбам да 2020 году з магчымасьцю падаўжэньня яшчэ на год<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40781613|загаловак=Luton Town: James Justin rewarded with contract extension|дата публікацыі=31.07.2017}}</ref>. 28 чэрвеня 2019 году Джастын перайшоў у клюб [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лігі]] «[[Лэстэр Сіці]]», склаўшы пяцігадовую ўгоду. Сума трансфэру не была выкрытая, але паведамлялася, што яна была рэкордам для «Лутан Таўну»<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48806418|загаловак=James Justin: Leicester’s Brendan Rodgers makes Luton full-back his first signing|дата публікацыі=28.06.2019}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://thelutonian.com/bradley-admits-he-wasnt-happy-with-sale-of-brilliant-justin-and-stacey/|загаловак=Bradley admits he wasn’t happy with sale of 'brilliant' Justin and Stacey|выдавецтва=The Lutonian|дата публікацыі=06.08.2019}}</ref>. 24 верасьня футбаліст адзначыўся ў сваім дэбютным матчы за «Лэстэр Сіці» ў пераможным матчы над сваёй былой камандай у трэцім раўндзе [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубку лігі]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49723458|загаловак=Luton Town 0–4 Leicester City: Demarai Gray & James Justin goals ease Foxes into fourth round|дата публікацыі=24.09.2019}}</ref>. 4 сьнежня ён запачаткаваў выступы ў Прэм’ер-лізе, выйшаўшы на замену на 80-й хвіліне ў сустрэчы з «[[Ўотфард (футбольны клюб)|Ўотфардам]]». 25 жніўня 2025 году ангелец падпісаў чатырохгадовы кантракт зь «[[Лідс Юнайтэд]]» за 8 мільёнаў фунтаў, з мажлівым дадатковымі 2 мільёнамі ў выглядзе бонусаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/ckgj4wxqgg5o|загаловак=Leeds sign Leicester full-back Justin in £10m deal|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=25.08.2025}}</ref>. Празь пяць дзён Джастын дэбютаваў за новую каманду, выйшаўшы на замену на 80-й хвіліне ў матчы, які скончыўся ўнічыю 0:0 зь «[[Ньюкасл Юнайтэд]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.leedsunited.com/en/news/report-leeds-united-0-0-newcastle-united|загаловак=Report: Leeds United 0–0 Newcastle United|выдавецтва=Leeds United|дата публікацыі=30.08.2025}}</ref>. === Міжнародная === 24 траўня 2022 году Джастын упершыню атрымаў выклік у нацыянальную [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборную Ангельшчыны]] дзеля ўдзелу ў матчах [[Ліга нацыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|Лігі нацыяў 2022—2023 гадоў]] супраць [[Мужчынская зборная Вугоршчыны па футболе|зборных Вугоршчыны]], Нямеччыны і Італіі<ref>{{навіна|аўтар=Veevers, Nicholas|спасылка=https://www.englandfootball.com/articles/2022/May/24/england-mens-senior-squad-named-for-uefa-nations-league-games-in-june-20222405|загаловак=England squad named for June’s Nations League games|выдавец=The Football Association|дата публікацыі=24.05.2022}}</ref>. Дэбютаваў за дружыну 4 чэрвеня ў матчы супраць вугорцаў, але быў заменены ў перапынку праз траўму<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/61615189|загаловак=Hungary 1–0 England|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=04.06.2022|дата доступу=04.06.2022}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Лэстэр Сіці»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2021 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джастын, Джэймз}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] qybuqdtfm56gecywlcpx03hz1ww08hl 0 304313 2696867 2026-10-15T19:42:20Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Andreas_Pereira?oldid=1380055329 2696867 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Андрэас Пэрэйра''' ({{мова-pt|Andreas Pereira}}; {{Н}} 1 студзеня 1996 году) — бразыльскі футбаліст, паўабаронца клюбу «[[Палмэйрас Сан-Паўлу|Палмэйрас]]» і [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]]. Ягоны бацька таксама быў футбалістам, які большую частку кар’еры правёў у [[Бэльгія|Бэльгіі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Пэрэйра далучыўся да нідэрляндзкага клюбу [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] у 2005 годзе, калі ён меў усяго дзевяць гадоў. Праз правілы, якія рэгулююць міжнародныя трансфэры, пераход гульца ня мог быць завершаны да 16-годзьдзя Пэрэйры, а праз дадатковыя цяжкасьці зь міжнародным дазволам ён прыяднаўся да акадэміі «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» толькі ў красавіку 2012 году. 15 сакавіка 2015 году бразылец дэбютаваў у [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лізе]] ў матчы супраць «[[Тотэнгэм Готспур]]», выйшаўшы на замену на 77-й хвіліне замест [[Хуан Мата|Хуана Маты]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/0/football/31785852|загаловак=Manchester United 3–0 Tottenham Hotspur|выдавец=BBC|дата публікацыі=15.03.2015}}</ref>. [[Файл:Andreas Pereira 2020.jpg|значак|зьлева|Пэрэйра ў складзе «[[Ляцыё Рым|Ляцыё]]».]] 26 жніўня 2016 году гулец далучыўся да гішпанскай «[[Гранада (футбольны клюб)|Гранады]]» на правах арэнды да канца сэзону<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.manutd.com/en/News-And-Features/Football-News/2016/Aug/andreas-pereira-set-to-be-loaned-to-granada-in-la-liga.aspx|загаловак=Pereira to seal loan move to Granada|выдавецтва=Manchester United F.C.|дата публікацыі=26.08.2016|дата доступу=26.08.2016}}</ref>, а праз год на такіх жа ўмовах стаў футбалістам «[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсіі]]»<ref>{{навіна|спасылка=http://en.valenciacf.com/ver/72853/comunicado-oficial--andreas-pereira.html|загаловак=Official Statement Andreas Pereira|выдавец=Valencia CF|дата публікацыі=01.09.2017}}</ref>. Пасьля зноў вярнуўся ў [[Манчэстэр]]. 2 сакавіка 2019 году ён загнаў свой першы гол у Прэм’ер-лізе ў пераможным зь лікам 3:2 матчы супраць «[[Саўтгэмптан (футбольны клюб)|Саўтгэмптану]]». Гэты гол пазьней быў абраны найлепшым голам «Манчэстэр Юнайтэд» сэзону 2018—2019 гадоў. 7 сакавіка Пэрэйра выйшаў у стартавым складзе ў матчы 1/8 фіналу Лігі чэмпіёнаў, дзе ангельцы сустракаліся з [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|ПСЖ]]. 5 ліпеня 2019 году было абвешчана, што паўабаронца падпісаў новы чатырохгадовы кантракт з мажлівасьцю ягонага падаўжэньня яшчэ на год<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.manutd.com/en/news/detail/andreas-pereira-signs-new-long-term-contract-at-united|загаловак=Andreas Pereira signs new deal with Man Utd|выдавецтва=Manchester United F.C.|дата доступу=06.09.2021}}</ref>. Праз паўтары гады апынуўся ў арэндзе спачатку ў італьянскім «[[Ляцыё Рым|Ляцыё]]», а потым у бразыльскім «[[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]]». 11 ліпеня 2022 году «[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фулгэм]]» абвесьціў аб складаньні з Пэрэйрам чатырохгадовай працоўнай угоды<ref>{{спасылка|аўтар=FC, Fulham|спасылка=https://www.fulhamfc.com/news/2022/july/11/andreas-pereira-joins-fulham/|загаловак=Pereira Joins Fulham|выдавецтва=Fulham FC|дата публікацыі=11.07.2022|дата доступу=11.07.2022}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62121407|загаловак=Andreas Pereira: Fulham sign Brazil midfielder from Manchester United|выдавец=BBC Sport}}</ref>. У жніўні 2025 году далучыўся да «[[Палмэйрас Сан-Паўлу|Палмэйрасу]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cq87np89xvlo|загаловак=Pereira returns to Brazil|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=30.08.2025|дата доступу=30.06.2026}}</ref>. А складзе новай каманды 21 верасьня адзначыўся першымі двума галамі ў матчы супраць «[[Фарталеза (футбольны клюб)|Фарталезы]]», чым дапамог аформіць разгром зь лікам 4:1<ref>{{спасылка|спасылка=https://onefootball.com/fr/news/andreas-pereira-nets-his-first-goals-as-palmeiras-thrash-fortaleza-41694475|загаловак=Andreas Pereira nets his first goals as Palmeiras thrash Fortaleza|выдавецтва=OneFootball|дата публікацыі=21.09.2025|дата доступу=30.06.2026}}</ref>. === Міжнародная === Праз тое, што футбаліст нарадзіўся ў Бэльгіі ў сям’і бразыльца, ён меў мажлівасьць абраць любую з двух краінаў дзеля выступаў на міжнародным узроўні. Пэрэйра гуляў у складзе малодшых зборных Бэльгіі, аднак у 2014 году пастанавіў бараніць колеры Бразыліі. 17 жніўня 2018 году паўабаронца ўпершыню атрымаў выклік у [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборную Бразыліі]] дзеля выступаў у таварыскіх матчах супраць [[Мужчынская зборная ЗША па футболе|зборных ЗША]] і [[Мужчынская зборная Сальвадору па футболе|Сальвадору]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.skysports.com/football/news/12027/11475176/manchester-uniteds-andreas-pereira-called-up-for-brazil-as-four-man-city-stars-miss-out|загаловак=Manchester United's Andreas Pereira called up for Brazil as four Man City stars miss out|выдавецтва=Sky Sports|дата публікацыі=17.08.2018|дата доступу=18.08.2018}}</ref>. Дэбютаваў за каманду 11 верасьня ў матчы супраць зборнай Сальвадору, стаўшы першым гульцом за больш як 100 гадоў, які выступіў за бразыльскую зборную, пры гэтым быўшы народжаным па-за межамі краіны<ref>{{навіна|спасылка=https://www.manutd.com/en/news/detail/pereira-makes-historic-international-debut|загаловак=Andreas Pereira makes historic Brazil debut|выдавец=Manchester United F.C.|дата публікацыі=12.09.2018}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Фламэнгу»''': * Уладальнік [[Кубак Бразыліі па футболе|Кубка Бразыліі]]: 2022 * Уладальнік [[Кубак Лібэртадорэс|Кубка Лібэртадорэс]]: 2022 '''«Палмэйрас»''': * [[Ліга Паўліста|Чэмпіён штату Сан-Паўлу]]: 2026 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Бразылія на КА-2024}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Пэрэйра, Андрэас}} [[Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты]] 3zp3x5p2kuwtlktyvrwvl5u7k7u8tq3 10 304314 2696937 2026-10-16T10:32:44Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „Norderney, Promenade -- 2025 -- 9281.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude>“ 2696937 wikitext text/x-wiki Norderney, Promenade -- 2025 -- 9281.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude> elcvfag7irp742lkkzlh1o3605uerdu 10 304315 2696938 2026-10-16T10:33:43Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „Carrot Eucalyptus Kulisholai Nilgiris Sep26 OM3 1041.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude>“ 2696938 wikitext text/x-wiki Carrot Eucalyptus Kulisholai Nilgiris Sep26 OM3 1041.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude> fje4hiy2imp3jfa24mn0itjue90d5vt 10 304316 2696939 2026-10-16T10:34:00Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „Litli-Hrútur - Volcanic Eruption in Iceland July 2023 (53063284354).jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude>“ 2696939 wikitext text/x-wiki Litli-Hrútur - Volcanic Eruption in Iceland July 2023 (53063284354).jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude> abzqmctmkthyvvu7885y4049jp96ma7 10 304317 2696940 2026-10-16T10:34:16Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „Gadwall female flapping (91072).jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude>“ 2696940 wikitext text/x-wiki Gadwall female flapping (91072).jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude> n3r78tp93v5dwli2it7ctzxy4rul0jj 0 304318 2696941 2026-10-16T10:38:21Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „{{Іншыя значэньні|Ляды}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ляды |Лацінка = Liady |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Лядаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн...“ 2696941 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Ляды}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ляды |Лацінка = Liady |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Лядаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Драчкаўскі сельсавет|Драчкаўскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 69 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222213<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9B%D1%8F%D0%B4%D1%8B Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248808036 |Выява = Вёска Ляды 20190805 115121.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 39 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 05 |Даўгата сэкундаў = 14 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ля́ды'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 433</ref> — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Драчкаўскі сельсавет|Драчкаўскага сельсавету]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Liady village, Dračkaŭski Sieĺsaviet, Smaliavičy District}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёну] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёну] {{Драчкаўскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Драчкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] 8i3l8104uhhio4q9v6slbyy1xsmqfkk