Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk 0 2929 2697142 2654448 2026-10-18T08:25:21Z Франак Радзівіл 96369 2697142 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Пагоня (неадназначнасьць)}} {{Іншыя значэньні|Герб Беларусі}} {{Герб |назва = Пагоня |лацінка = Pahonia |арыгінал = |варыянты_назвы = |выява = Coat of Arms of Belarus (1991).svg |памер_выявы = |подпіс_выявы = Герб Пагоня ўзору 1991 году |выява2 = |памер_выявы2 = |подпіс_выявы2 = |вэрсіі = |першыя_згадкі = XIII ст. |дата_прыняцьця = XIV ст.<br>1918 г.<br>19 верасьня 1991 г. |носьбіт = |роды = |кляйнод = |начэльле = |прылбіца = |карона = |тарча = |пахолак = |ордэн = |пастамэнт = |дэвіз = |іншыя = |выкарыстаньне = [[Вялікае Княства Літоўскае]] <br> [[Беларуская Народная Рэспубліка]] <br> [[Рэспубліка Беларусь]] |аўтар = }} '''Паго́ня''' — герб [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="Salanda-2005">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 382.</ref>, які атрымаў статус дзяржаўнага ў час княжаньня [[Вітаўт Вялікі|Вітаўта Вялікага]]{{Зноска|Nasievič|28 сакавіка 1995|Насевіч|старонкі = }}. Традыцыйны [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] [[беларусы|беларусаў]], што ўвасабляе ідэю абароны Бацькаўшчыны<ref name="ehb-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 31.</ref>. Дзяржаўны герб [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — белую, чырвоную альбо сінюю [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з залатым [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Зь левага боку ў вершніка ножны мяча, з-пад сядла зьвісае трохканцовая вупраж. З асноўных колераў Пагоні — нацыянальных колераў беларусаў — утвараецца [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускі нацыянальны бел-чырвона-белы сьцяг]]<ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 342, 346.</ref>. 14 траўня 2007 году [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|афіцыйны ўрад Беларусі]] надаў гербу Пагоні [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|статус нематэрыяльнай гістарычна-культурнай каштоўнасьці]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14 траўня 2007| url = https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=C20700578| копія = https://web.archive.org/web/20210208214246/https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=C20700578| дата копіі = 8 лютага 2021| загаловак = Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 14 траўня 2007 г. № 578 «Аб статусе гісторыка-культурных каштоўнасцей»| фармат = | назва праекту = | выдавец = Нацыянальны прававы Інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусі| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. З 10 красавіка 1990 году варыянт Пагоні («[[Герб Летувы|Віціс]]») — дзяржаўны герб [[Летува|Летувы]]. == Паходжаньне == {{Галерэя |Назва = Вытокі Пагоні |Памер = 165 |Пазыцыя = right |Файл:Bogislaw-I-Duke-of-Pomerania.png|Пячаць [[Багуслаў I|Багуслава I]], князя [[Люцічы|люцічаў]], 1170 г. |Файл:Nicholas_I_Lord_of_Mecklenburg.png|Пячаць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай I (князь Мэкленбурга)|Мікалая I|ru|Николай I (князь Мекленбурга)}}, валадара [[бодрычы|бодрычаў]], 1189 г. |Файл:Seal Kazimierz opolski 1226.svg|Пячаць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Казімер I Апольскі|Казімера I Апольскага|uk|Казимир I Опольський}}, 1226 г. |Файл:Seal of Alexander Nevsky 1236 Avers2.svg|Пячаць [[Аляксандар Неўскі|Аляксандра Неўскага]]. Асабовы бок, па 1236 г. |Файл:Печать Дмитрия-Донского 2 Reverse.svg|Пячаць [[Дзьмітры Данскі|Дзьмітрыя Данскога]], XIV ст. |Файл:Печать Наримунта (Глеба) Полоцкого, 1330.svg|Пячаць [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонта]], [[Полацкае княства|князя полацкага]], 1338 г. |Файл:Lob Печать Лугвена Ольгердовича.svg|Пячаць [[Лугвен]]а, 1395 г. |Файл:Lob Погоня Сигизмунда Кейстутовича.svg|Коньнік зь пячаці вялікага князя [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]], 1432 г. }} На ўзьнікненьне гербу Пагоні і замацаваньне яго на землях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўплывала некалькі чыньнікаў, кожны зь якіх паасобку ня быў вызначальным<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 98.</ref>: [[Файл:Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|міні|180пкс|Пагоня XV ст. з надмагільля [[Ягайла|Ягайлы]]{{Заўвага|адна з найстаражытнейшых выяваў, найбольш выразны і каштоўны выяўленчы аўтэнтык эпохі<ref name="Tryhubovic">{{артыкул|аўтар = Трыгубовіч В.|загаловак = Сьцяг і герб|арыгінал = |спасылка = http://pahonia-plakat.narod.ru/stvarennie_suczasnaj_pahoni.htm|архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210128054605/http://pahonia-plakat.narod.ru/stvarennie_suczasnaj_pahoni.htm|аўтар выданьня = |выданьне = Мастацтва|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 1992|выпуск = |том = |нумар = 8|старонкі = |isbn = }}</ref>}}]] * Пэўныя ўплывы агульнаэўрапейскай геральдычнай традыцыі адлюстраваньня князя-водцы на пячацях фэўдальных герархаў ([[Польшча]], [[Чэхія]]<ref>Хорошкевич А. Л. «Конные печати» Александра Невского и традиции средневековой сфрагистики // Князь Александр Невский и его эпоха. — С-Пб., 1995.</ref>, рыцарскі ордэн [[тампліеры|тампліераў]], конныя пячаці [[Ноўгарад|наўгародзкага]] князя [[Аляксандар Неўскі|Аляксандра Неўскага]] ды іншае) * Атаясамленьне гербу Пагоні з постацьцю абаронцы Айчыны і адлюстраваньне жыцьця тагачасных насельнікаў краю, што знаходзіліся пад заўсёднай ваеннай пагрозай. * Уплыў грэцка-хрысьціянскіх культаў — сьвятых Дзімітрыя Салунскага і [[Сьвяты Юры|Юрыя Пераможцы]], адаптацыя апошніх да мясцовай традыцыі і фармаваньне культу ўласных заступнікаў. * Спалучэньне і пэрсанафікацыя ў гербе постацяў сьвятых Барыса і Глеба з блізкага мінулага і паганскага [[Ярыла|Ярылы]] з больш глыбокіх пластоў. Паводле [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], паходжаньне гербу Пагоні сягае ўглыб стагодзьдзяў і мае [[Сэмантыка|сэмантычную]] повязь з старажытнай ваеннай традыцыяй народнай пагоні — найважнейшай функцыяй арганізацыі жыцьця і побыту [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх плямёнаў]], калі кожны чалавек быў у адказе за жыцьцё супляменьніка. У выпадку раптоўнага нападу супраціўніка і захопу ў палон суродзічаў кожны мужчына, які меў права насіць зброю, мусіў пехатою або конна кідацца ў пагоню за ворагам, каб адбіць палон. Ва ўмовах ваеннай дэмакратыі традыцыя народнай пагоні выконвалася безумоўна і захоўвалася стагодзьдзямі і ў эпоху [[Русь|Русі]], і ў часы Вялікага Княства Літоўскага. [[Іпацьеўскі летапіс]] паведамляе пра пагоню жыхароў [[Берасьце|Берасьця]] ў 1280 годзе за польскім вайсковым аддзелам, які паваяваў ваколіцы места<ref name="ehb-391"/>. [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] [[Ягайла]] ў сваёй ([[Лацінская мова|лацінскай]]) грамаце ад 20 лютага 1387 году засьведчыў тагачасную назву [[Паспалітае рушэньне|паспалітага рушэньня]] ў мове народу [[Літва|Літвы]] — [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]]<ref>Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах (IX—XVIII ст.) / Склад.: В. Шчарбакоў, К. Кернажыцкі, Д. Даўгяла. Т. 1. — Менск: Выдавецтва АН БССР, 1936.</ref><ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 78—78.</ref>: {{Цытата|…паводле старажытнага звычаю, перасьлед ворага ёсьць абавязкам кожнага мужчыны ў нашым краі; гэткае паспалітае рушэньне дзеля выгнаньня ворага з нашае Літоўскае зямлі па-народнаму завецца „пагоня“''. {{арыгінал|la|...Quotiescunque etiam hostes et adversarios nostros et ipsius terrae nostrae Lithuanicae fugitivos insequi opportuerit, ad insequutionem huiusmodi, quod роgоniа vulgo dicitur, nоn solum armigeri, verum etiam omnis masculus, cuiuscunque status aut conditionis extiterit, dummodo аrmа bellicosa gestare poterit, proficisci teneatur.}}||З прывілею вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]], 20 лютага 1387 г.}} Галоўнай прычынай трывалага існаваньня і замацаваньня на землях сучаснай Беларусі старажытнай традыцыі народнай пагоні сталі шматлікія войны, распачатыя пераважна суседнімі народамі і княствамі і абумоўленыя геастратэгічным разьмяшчэньнем [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] на скрыжаваньні найважнейшых гандлёвых шляхоў. Ідэя абароны Бацькаўшчыны стала дзяржаваўтваральнай для жыхароў Вялікага Княства Літоўскага і пад уплывам эўрапейскай геральдыкі і рыцарскіх традыцыяў увасобілася ў дзяржаўны сымбаль — герб Пагоню<ref name="ehb-392">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 392.</ref>. <gallery caption="Пагоня на княскіх пячацях" class="center" widths="150" heights="150"> Alaksandar Karyjatavič, Pahonia. Аляксандар Карыятавіч, Пагоня (K. Kielisiński, 1375, 1841).jpg|[[Аляксандар Карыятавіч]], 1375 г. Vitaŭt-Pahonia. Вітаўт-Пагоня (1385).jpg|[[Вітаўт|Вітаўт Вялікі]], 1385 г. Karybut, Pahonia. Карыбут, Пагоня.jpg|[[Карыбут|Карыбут Альгердавіч]], да 1404 г. Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (K. Kielisiński, 1426, 1841).jpg|Вітаўт Вялікі, 1426 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Žygimont Kiejstutavič, Pahonia. Жыгімонт Кейстутавіч, Пагоня (K. Kielisiński, 1432, 1841).jpg|[[Жыгімонт Кейстутавіч]], да 1440 г. Alaksandar, Pahonia. Аляксандар, Пагоня (K. Kielisiński, 1501, 1841).jpg|[[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар Ягайлавіч]], {{nowrap|1501 г.}} Žygimont Stary, Pahonia. Жыгімонт Стары, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|[[Жыгімонт Стары]] Žygimont Aŭgust, Pahonia. Жыгімонт Аўгуст, Пагоня (K. Kielisiński, 1539, 1841).jpg|[[Жыгімонт Аўгуст]], 1539 г. </gallery> == Назва == [[Файл:Pahonia. Пагоня (1614).jpg|міні|180пкс|Пагоня зь [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Статуту]] выданьня 1614 г.<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 106.</ref>]] Беларуская назва ''Пагоня'' замацавалася за гербам у канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзя, што стала вынікам асэнсаваньня гербавай выявы як сымбалю абаронцы Айчыны{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4—5}}<ref name="Salanda-2005"/>. [[Файл:Pahonia. Пагоня (1832).jpg|значак|180пкс|Пагоня як сымбаль [[Белая Русь|Белай Русі]] (у адрозьненьне ад іншых краінаў) на эмблеме [[Таварыства Літоўскае і зямель Рускіх|Таварыства Літоўскага і зямель Рускіх]], 1832 г.]] Пад гэтай назвай герб апісвалі і тлумачылі ў [[старабеларуская мова|літоўскіх (беларускіх)]] летапісах першае паловы XVI стагодзьдзя: «''…у гербе муж збройны, на каню белам, у полю чырвонам, меч голы, яка бы каго гонячы дзяржаў над галавою, і ёсьць адтоля названы „пагоня“…''». Назвай ''Пагоня'' карыстаўся і апошні з [[Ягайлавічы|Ягайлавічаў]] — кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]]. У 1562 годзе ён загадаў біць на [[Віленская мынца|Віленскай мынцы]] манэты-траякі: «''А на сем з аднае стараны два першыя словы, каторымі ся пачынаець пісаці імя наша гаспадарскае, а з другое стараны … герб Пагоня''»<ref name="Salanda-2005"/>. Урэшце, дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага пад назвай Пагоня ({{мова-be-old|Погоня|скарочана}}) сьцьвярджаецца ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|статутах Вялікага Княства Літоўскага]] [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|1566]]{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|5}} і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|1588]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|25к}} С. 131.</ref> гадоў{{Заўвага|Назва дзяржаўнага гербу шырока бытавала і ў іншых афіцыйных дакумэнтах Вялікага Княства Літоўскага, напрыклад, у інструкцыі [[Пасол соймавы|паслам]] на [[Павятовы соймік|соймік]] [[Мельнік|Мельніцкага]] павету 1566 году: «''і [[Харугва (вайсковая адзінка)|харугаў]] кождага [[павет|павету]] пад гербам звыклым Вялікага Княства Літоўскага Пагонею надаваці рачыў''»<ref>Литовская метрика. Отд. 1—2, ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F7sKAAAAIAAJ&q=%D0%9F%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%8E#v=snippet&q=%D0%9F%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%8E&f=false С. 879].</ref>}}. А ў [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе Статуту 1566 году адмыслова падкрэсьліваецца, што дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага завецца Пагоняй у народнай мове — [[Ліцьвін#Славянская літоўская мова|мове ліцьвінаў]] ({{мова-la|vulgo Pogonia vocatur|скарочана}})<ref>Archiwum komisji prawniczej. T. 7. — Kraków, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mNMMAAAAYAAJ&q=%22vulgo+Pogonia+vocatur%22#v=snippet&q=%22vulgo%20Pogonia%20vocatur%22&f=false S. 80].</ref>. Як адзначае [[Аляксей Шаланда]], афіцыйная беларуская гербавая назва ''Пагоня'' не пакідае ніякіх сумневаў у [[беларусы|беларускай этнічнай прыналежнасьці]] грамадзтва, дзе зьявіўся і выкарыстоўваўся герб Вялікага Княства Літоўскага{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|5}}. == Выгляд == [[Файл:Grunwald Pogoń czerwona.svg|значак|180пкс|Рэканструкцыя выгляду харугвы часоў [[Бітва пад Грунвальдам|бітвы пад Грунвальдам]]]] Клясычны выгляд гербу Пагоні — гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — белую, чырвоную альбо сінюю [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з залатым [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Зь левага боку ў вершніка ножны мяча, з-пад сядла зьвісае трохканцовая вупраж (у розныя часы яна мяняла свой колер зь сіняга да залаціста-жоўтага<ref name="Razauskas">{{Кніга |аўтар = Разаўскас Д. |частка = Белы Вершнік з узнятым мячом на чырвоным фоне. Сімволіка герба Вялікага княства Літоўскага |загаловак = DRUVIS. Almanach Centru etnakasmalohiji «Kryuja». № 2 |арыгінал = |спасылка = |адказны = Пад. рэд. Тодара Кашкурэвіча |выданьне = |месца = Менск |выдавецтва = |год = 2008 |том = |старонкі = 137 |старонак = 242 |сэрыя = |isbn = |тыраж = 299 }}</ref>). Асноўныя колеры Пагоні — [[Белы колер|белы]] і [[чырвоны колер|чырвоны]] — нацыянальныя колеры [[беларусы|беларусаў]], здабытак беларускай матэрыяльнай і духоўнай культуры<ref>{{Спасылка | аўтар = Снежана Инанец.| прозьвішча = Инанец| імя = Снежана| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 11 лістапада 2020| url = https://news.tut.by/society/707492.html| копія = https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html| дата копіі = 16 студзеня 2021| загаловак = Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»| фармат = | назва праекту = Общество| выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. З гэтых колераў нацыянальнага гербу, паводле правілаў [[геральдыка|геральдыкі]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]], утварыўся беларускі нацыянальны [[бел-чырвона-белы сьцяг]]<ref name="ehb393"/>. Кампазыцыя гербу не была аднолькавай: сьпярша вершнік глядзеў у левы (геральдычны) бок, але ад першае паловы XV стагодзьдзя, паводле правілаў эўрапейскай геральдыкі, ён павярнуўся ў правы бок. За часамі Вітаўта пашыралася выява на тарчы вершніка гербу [[Калюмны|Калюмнаў]]{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}. Першая выява Пагоні з шасьціканцовым [[крыж]]ам, ідэнтычным [[Крыж Эўфрасіньні Полацкай|крыжу Эўфрасіньні Полацкай]] — сьвятыні [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]] — зьявілася на гербавай тарчы надмагільля вялікага князя літоўскага і караля польскага [[Ягайла|Ягайлы]]<ref name="ehb-392"/>. Хоць пра вытокі гэтага крыжа (так званага «патрыяршага») і выказваліся вельмі супярэчлівыя думкі{{Заўвага|Напрыклад, беларускі геральдыст [[Аляксей Шаланда]] лічыць яго асабістым гербам Ягайлы пад назвай «[[Бойча]]»}}{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}, ён адназначна мае хрысьціянскае (бізантыйскае) паходжаньне. Тым часам тлумачэньне крыжа з Пагоні як сымбалю паганскага бога [[Ярыла|Ярылы]] трэба прызнаць ня толькі бяздовадным, але і ў існасьці немагчымым{{Зноска|Nasievič|28 сакавіка 1995|Насевіч|старонкі = }}. Увогуле, існавалі пяць варыянтаў<ref name="citou">{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 144.</ref> сярэднявечнай Пагоні: # Клясычная — у чырвоным полі збройны рыцар на белым кані, дзясьніцаю ўздымае голы меч над галавой, на левым плячы тарчу з падвойным залатым крыжам. Конь накрыты трохканцовай гунькаю. На найбольш старажытных каляровых малюнках конская зброя і тарча рыцара — блакітныя. # Такі ж яздок, але ва ўзьдзетай руцэ дзіда, якую ён рыхтуецца кінуць у ворага. # Голы (без засьцерагальнага ўзбраеньня) яздок на кані безь сядла, уздымае над галавою меч. Іканаграфія такога варыянту не сустракаецца, але вядомая падобная вэрсія XVII ст. Маскоўскага гербу. # Малая Пагоня: на тарчы толькі асноўная дэталь гербу — збройная рука з голым мячом. Колер поля чырвоны або залаты. Існуе дзьве адметныя вэрсіі Малой Пагоні. # Татарская Пагоня: у зялёным полі яздок, які адстрэльваецца з лука ў сваіх сьцігачоў. Сучасная эталённая выява Пагоні, распрацаваная ў 1991 годзе адмысловай Камісіяй [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|парлямэнту Беларусі]], мае пэўныя адметнасьці. Найперш гэта белая тарча з залатым рознаканцовым «патрыяршым» крыжам. Такі няроўнаканцовы крыж паходзіць зь некалькіх гістарычных выяваў гербу (у тым ліку часоў [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітвы]] — пэрыяду росквіту Вялікага Княства Літоўскага) і асацыюецца з вобразам [[Эўфрасіньня Полацкая|Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай]], нябёснай заступніцы Беларусі. Прытым зьмяшчэньне залатога на белым (мэталу на мэтале, а ня як звычайна, мэталу на эмалі), згодна з правіламі геральдыкі, ёсьць вынятковым і мусіць падкрэсьліваць асаблівую важнасьць гэтага сымбалю<ref name="Tryhubovic"/>. Як зазначае кіраўнік камісіі з распрацоўваньня эталёну дзяржаўнага гербу Беларусі гісторык [[Алег Трусаў]], у старажытных апісаньнях Пагоні ўжываліся толькі два колеры: белы конь і вершнік на чырвоным фоне. Тым часам пра колер тарчы ў старажытных хроніках нічога не гаворыцца. Такім парадкам, камісія пастанавіла зьмясьціць выяву залатога шасціканцовага крыжа на срэбнай (белай) тарчы — як дзеля захаваньня каляровай еднасьці гербу, так і дзеля адпаведнасьці гістарычным крыніцам<ref>[[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 21—22.</ref>. <gallery caption="Варыянты Пагоні часоў Вялікага Княства Літоўскага" class="center" widths="150" heights="150"> Seal of duke Skirgaila -1386.svg|Зь дзідай і рознаканцовым крыжам на тарчы. [[Скіргайла Альгердавіч|Скіргайла]]<ref>[[Юры Бохан|Бохан Ю. Н.]], [[Сьцяпан Цемушаў|Темушев С. Н.]] История Беларуси» 6-й класс. Ч. 2. — Минск: Изд. центр [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|БГУ]], 2016. [https://www.sb.by/upload/iblock/baa/baa1c03ad6fdf4aeee7854a338c0551e.jpg С. 38].</ref>, 1386 г. Codex Bergshammar - GDL 2.png|З [[Калюмны|Калюмнамі]] на [[Тарча (дасьпехі)|тарчы]]. Codex Bergshammar, 1440 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (XV).jpg|Зь дзідай і рознаканцовым крыжам на тарчы. Armorial Lyncenich, XV ст. Pahonia. Пагоня (1544-72).jpg|Бяз тарчы. Касмаграфія {{nowrap|С. Мюнстэра}}, 1544 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, Pahonia. Статут Вялікага Княства Літоўскага, Пагоня (1588).jpg|[[Трэці статут ВКЛ|Трэці Літоўскі Статут]], 1588 г. Pahonia. Пагоня (1780-89).jpg|Дзяржаўны герб ВКЛ, {{nowrap|1780-я гг.}} Pahonia. Пагоня (1764-92).jpg|Вайсковая харугва ВКЛ, 1764—1792 гг. Pahonia. Пагоня (1794).jpg|Вайсковая харугва ВКЛ з рознаканцовым крыжам на тарчы, 1794 г. </gallery> == Гісторыя == [[Файл:Pahonia. Пагоня (1575).jpg|міні|180пкс|Пагоня з гербоўніка Эразма Комніна 1575 г.]] === Вялікае Княства Літоўскае === Герб Пагоня склаўся ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] — у дзяржаве, дзе сфармавалася [[беларусы|беларуская народнасьць]] і дзе старажытная беларуская культура перажывала ўздым і росквіт{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}. Першы пісьмовы ўпамін пра герб Пагоню сустракаецца ў [[старабеларуская мова|літоўскіх (беларускіх)]] летапісах пад 1278 годам у зьвязку з князем [[Нарымонт]]ам (якога можна атаясаміць з братам або сынам вялікага князя літоўскага [[Трайдзень|Трайдзеня]]): {{Цытата|Той Нарымунт меў герб, або кляйнот, рыцарства сваяго таковы, і тым пячатаваўся, Вялікаму княству Літоўскаму заставіў яго, а то такі: у гербе муж збройны, на каню белам, у полю чырвонам, меч голы, яка бы каго гонячы дзяржаў над галавою, і ёсьць адтоля названы «'''пагоня'''».|[[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хроніка Літоўская і Жамойцкая]]{{Заўвага|Хроника Литовская и Жемайтская // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}{{Заўвага|Хроника Быховца // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}}} [[Файл:Pahonia. Пагоня (1672) (2).jpg|180пкс|значак|Герб ВКЛ з Маскоўскага тытулярніка 1672 г.]] [[Густынскі летапіс]] кажа пра ўзьнікненьне гербу Пагоні за часамі вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]] (1294—1316)<ref>[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 366.</ref>: {{Цытата|Віцень нача княжыці над Літвою, ізмысьлі сабе герб і ўсяму княству Літоўскаму пячаць: рыцар збройны на кане зь мечам, ежа ныне нарычуць '''Пагоня'''.|[[Густынскі летапіс]]{{Заўвага|Густынская летопись // [[ПСРЛ]]. Т. 40. — СПб., 2003.}}}} Пагоня ўпершыню зьяўляецца{{Зноска|Юргенсон|2003|Юргенсон|старонкі = }} на пячаці «караля Літвы і Русі» [[Гедзімін]]а (1316—1341){{Зноска|Šałanda|2001|Шаланда|старонкі = }}. Выява гербу крыху адрозьнівалася ад звычайнай: коньнік трымае ў руцэ дзіду, а ня меч. Гэтая пячаць захоўваецца цяпер у гістарычным музэі [[Вільня|Вільні]]. Таксама выява Пагоні ёсьць на пячаці полацкага князя [[Нарымонт|Глеба (Нарымонта)]], датаванай 1330 годам<ref name="ehb-392"/><ref name="citou-2010-99">{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 99.</ref>. Была Пагоня і на пячаці вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а, якой ён змацаваў дамову з польскім каралём Казімерам 1366 году (вакол Пагоні — [[старабеларуская мова|рускі]] надпіс)<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. R. VII, Z. 3—4, 1930. S. 709—710.</ref>. На гэтым этапе гербавая пячаць вершніка ўвасабляла сабой сувэрэннага валадара — князя і магла мець пэўныя адрозныя элемэнты: апроч зазначанай вышэй дзіды замест мяча, [[цмок]]а пад капытамі каня і брак [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}. [[Файл:Pahonia. Пагоня (1720).jpg|міні|180пкс|Дзяржаўны герб ВКЛ. [[Картуш]], 1720-я гг.]] У XIV стагодзьдзі выява вершніка разьмясьцілася на тарчы і пачала выкарыстоўвацца як герб на пячацях [[Ягайла|Ягайлы]] (1386 і 1387) і [[Вітаўт]]а (1401). Адылі Пагоня стала дзяржаўным гербам Вялікага Княства Літоўскага. У канцы XIV ст. Пагоня таксама ўжывалася як сымбаль [[пінск]]іх і [[Друцак (горад)|друцкіх]] князёў. Апроч таго, як дынастычны герб яна выкарыстоўвалася княскімі родамі, якія выводзілі сябе ад Гедзіміна ([[Гедзімінавічы|Гедзімінавічамі]]): [[Алелькавічы|Алелькавічамі]], [[Бельскія (род)|Бельскімі]], [[Карэцкія|Карэцкімі]], [[Сангушкі|Сангушкамі]], [[Чартарыйскія|Чартарыйскімі]] ды іншымі<ref name="Salanda-2005"/>. Увогуле, пераход дынастычнага гербу Пагоні ў новую якасьць зямельнага і дзяржаўнага гербу абумовіла повязь сымбалю з умовамі жыцьця і традыцыямі мясцовых жыхароў. Гэта выявілася адрозьненьнем ад захоўнеэўрапейскага гербу «Рыцар на кані», які пашырыўся ў XI—XIII стагодзьдзях і застаўся толькі сымбалем прыналежнасьці ўладальніка пэўнай пячаці да вяршыняў фэўдальнай герархіі<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 93.</ref>. Згодна з Статутамі Вялікага Княства Літоўскага, усе [[места|месты]] і [[мястэчка|мястэчкі]] Літвы мусілі мець пячаць з Пагоняй, якой змацоўваліся гаспадарскія (вялікакняжацкія) позвы да абывацеляў (на [[Жамойць]] гэта правіла не пашыралася). Ніякія іншыя дакумэнты, апрача вялікакняскіх позваў, не маглі змацоўвацца пячацьцю з Пагоняй: {{Цытата|Тэж мы, гаспадар, даем пад гербам таго паньства нашага, вялікага княства літоўскага, «'''Пагонею'''» пячаць да кождага павету, на каторай ёсьць напісані окала гербу імя таго павету. А тую пячаць пісар земскі прысяжны ў сябе сам, а ня хто іншы, хаваці маець, катораю пячацьцю і пад тытулам нашым позвы маюць быці пячатаваны і выдаваны. А іныя нікаторыя лісты, выпісы і сазнаньня, кромя толька самых позваў, тою пячацьцю ня маець быць пячатаваны.|РАЗЬДЗЕЛ 4, АРТЫКУЛ 12 // [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]]}} У XV—XVIII стагодзьдзях Пагоню зьмяшчалі на брамах беларускіх местаў і замкаў<ref name="ehb-392"/>. Гэта знайшло адлюстраваньне ў мескай геральдыцы — сярод іншага, на [[Герб Магілёва|гербе Магілёва]]. Розныя вэрсіі Пагоні сталіся гербамі ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага — [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага]], [[Менскае ваяводзтва|Менскага]], [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага]], [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага]], [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага]], [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага]] ды іншых (апроч [[Жамойць|Жамойці]]). Прытым выявы Пагоні прыпадаюць толькі на [[этнічная тэрыторыя|этнічную тэрыторыю]] [[беларусы|беларусаў]], усе суседнія землі маюць іншыя гербы<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 25—26.</ref><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 100.</ref>. Пра ўспрыманьне гербу Пагоні сваім сымбалем ня толькі [[шляхта|шляхтай]] і [[Мяшчане|мяшчанамі]], але і [[Ліцьвіны|літоўскімі (беларускімі)]] сялянамі сьведчыць [[Бел-чырвона-белы сьцяг|выкананы ў чырвона-белых колерах]] народны партызанскі сьцяг (харугва) [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|змагароў з маскоўскімі акупантамі]] («шышоў») з-пад [[Барысаў|Барысава]], які зьмяшчае элемэнты гербу Пагоні — «руку з палашом»<ref>Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa, 2024. С. 58—59.</ref>. Зь мінімальнымі стылістычнымі зьменамі Пагоня была дзяржаўным гербам Вялікага Княства Літоўскага і часткай гербу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітае]] да 1795 году, калі ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай тэрыторыю Беларусі [[Анэксія|анэксавала]] [[Расейская імпэрыя|Расейская імпэрыя]]. Такім парадкам, больш за 500 гадоў усе этнічна беларускія землі жылі «пад знакам Пагоні», а продкі сучасных беларусаў проста ня ведалі іншай дзяржаўнай эмблемы{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. <gallery caption="Гербы [[Вялікае Княства Літоўскае#Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага]], 1720-я гады" class="center" widths="150" heights="150"> Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]] Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]] Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]] Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]] </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Менскае ваяводзтва|Менскае]] Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскае]] Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]] Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] </gallery> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Pahonia. Пагоня (1776-83).jpg|180пкс|міні|Ротны сьцяг Беларускай гусарскай харугвы]] Яшчэ па [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|захопе ўсходняй часткі Вялікага Княства Літоўскага]] (1772 год) улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] пастанавілі стварыць Палявы гусарскі беларускі полк. У 1775 годзе яго ўкамлектавалі выхадцамі зь [[Беларуская губэрня|Беларускай губэрні]]. Гэты полк атрымаў у наступным годзе ўласны штандар з гербам, дзе тарча падзялялася на два полі: у горным, залатым, выява чорнага двухгаловага арла, а ў ''«дольнай чырвонай частцы выява Літоўскага ўзброенага ездака на белым кані з узьдзетай шабляй»''. Прыкладна ў той жа час (1870-я гады) утварыўся і Полацкі Мушкетэрскі полк. Ён атрымаў у якасьці гербу на баявы сьцяг расьсечаную тарчу: у правым залатым полі выява паловы чорнага расейскага арла, у левай, чырвонай, — Пагоня. Згодна з указам ад 19 верасьня 1827 году Пагоняй упрыгожваліся сьцягі лейб-гвардыі Гарадзенскага гусарскага палку<ref>[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 368.</ref>. [[Файл:Połacak-Viciebsk, Pahonia. Полацак-Віцебск, Пагоня (1857).png|міні|180пкс|«Беларуская» частка ([[Полацак]], [[Віцебск]], [[Амсьціслаў]]) вялікага гербу [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], 1857 г.]] Герб «Пагоня» знайшоў сваё адлюстраваньне ня толькі на штандарах вайсковых частак, што фармаваліся з ураджэнцаў Беларусі, але і на гербах «беларускіх» ([[Полацкае намесьніцтва]], [[Магілёўскае намесьніцтва]], [[Віцебская губэрня]]) і «літоўскіх» ([[Гарадзенская губэрня]] і [[Віленская губэрня]]) адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Расейскай імпэрыі. Апроч таго, колішні агульнадзяржаўны сымбаль увайшоў у склад гербаў усходніх [[беларусы|беларускіх]] местаў ([[Віцебск]], [[Вяліж]], [[Гарадок]], [[Дзьвінск]], [[Дрыса]], [[Лепель]], [[Магілёў]], [[Невель]], [[Полацак]], [[Себеж]], [[Сураж]], [[Чэрыкаў]]). У кожным з нададзеных расейскімі ўладамі гербаў тарча падзялялася на дзьве часткі: у горнай, паводле геральдычных паняцьцях «панаванай», разьмяшчаўся [[Герб Расеі|двухгаловы арол]], а ў дольнай, «падпарадкаванай» — Пагоня. У канцы 1850-х гадоў Пагоню зьмясьцілі на Вялікім дзяржаўным гербе Расейскай імпэрыі як сымбаль колішніх зямель Вялікага Княства Літоўскага. Увогуле, адлюстраваньне старажытнай Пагоні на беларускіх губэрнскіх, павятовых, мескіх і вайсковых гербах Расейскай імпэрыі канстатавала асэнсаваньне суседнімі народамі тоеснасьці паняцьцяў: геаграфічна-этнічнага — Беларусь, і геральдычнага — Пагоня<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 38.</ref>. Яшчэ ў 1812 годзе ў адноўленым францускім імпэратарам [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам]] Вялікім Княстве Літоўскім гербам Пагоняй карысталася мясцовая адміністрацыя. У час [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] ён выкарыстоўваўся паўстанцамі з колішняга ВКЛ у якасьці сымбалю змаганьня за аднаўленьне страчанай дзяржаўнасьці{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|6}}. У час [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] герб Пагоня ў спалучэньні з польскім «Арлом Белым» стаў сымбалем нацыянальна-вызвольнага змаганьня за дэмакратычную перабудову грамадзтва. Кіраўнік здушэньнем паўстаньня [[Мураўёў-вешальнік]] аддаў распараджэньне аб забароне нашэньня жалобных і рэвалюцыйных знакаў — чорных шапак зь белымі султанамі, спражак з аб’яднаным гербам Польшчы і Літвы. Такім парадкам, герб Пагоня ў XIX стагодзьдзі з аднаго боку быў афіцыйным сымбалем, а зь іншага — неафіцыйным, рэвалюцыйна-дэмакратычным<ref>[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/БелЭн|11к}} С. 479.</ref>. Але ўва ўсіх выпадках ён атаясамліваўся з канкрэтнай тэрыторыяй — тэрыторыяй сучаснай Беларусі<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 36.</ref>. <gallery caption="Гербы [[:Шаблён:Губэрні Расейскай імпэрыі на беларускіх землях|«беларускіх» і «літоўскіх» губэрняў і намесьніцтваў Расейскай імпэрыі]]" class="center" widths="150" heights="150"> Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1807).jpg|[[Віленская губэрня]], 1807 г. Coat of arms of Vilna Governorate 1878.svg|Віленская губэрня, 1878 г. Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1800).jpg|[[Віцебская губэрня]], 1800 г. Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1840).jpg|Віцебская губэрня, 1840 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Coat of arms of Vitebsk Governorate 1856.svg|Віцебская губэрня, 1856 г. Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (1802).jpg|[[Гарадзенская губэрня]], да 1845 г. Mogilev COA (Mogilev Governorate) (1781).png|[[Магілёўская губэрня]], 1781—1796 і 1802—1878 гг. Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1781).png|[[Полацкае намесьніцтва]], 1781—1796 гг. </gallery> === Найноўшы час === [[Файл:Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|міні|Дзяржаўны [[герб БНР]] і гербы беларускіх ваяводзтваў, 1918 г.]] У пачатку XX стагодзьдзя герб Пагоня актыўна выкарыстоўваўся [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускім нацыянальным рухам]]. Ідэю вяртаньня да гістарычна дзяржаўнага сымбалю ў паэтычнай форме выказаў [[Максім Багдановіч]], які ўвосень 1916 году напісаў верш «[[Пагоня (гімн)|Пагоня]]»: {{Цытата|<poem>Толькі ў сэрцы трывожным пачую За краіну радзімую жах, Успомню [[Вострая брама|Вострую Браму]] сьвятую І ваякаў на грозных канях. У белай пене праносяцца коні, Рвуцца, мкнуцца і цяжка хрыпяць, Старадаўняй Літоўскай Пагоні Не разьбіць, не спыніць, не стрымаць!</poem>}} [[Файл:Udzielniki Biełaruskaj kanferencyi 1918 hodu.jpg|значак|Удзельнікі [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларускай канфэрэнцыі 1918 году]]]] У гэты ж час зьявіўся эскіз беларускага нацыянальнага [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белага сьцяга]], створаны [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзіем Дуж-Душэўскім]]{{Зноска|Łatyšonak|2009|Латышонак|303—306}}, які прытрымліваўся геральдычнага прынцыпу пераносу колераў гербу на сьцяг і засьведчыў повязь бел-чырвона-белага сьцяга з Пагоняй: «''Беларусы ''[даўней]'' лічылі сваім дзяржаўным сьцягам белую Пагоню на чырвоным полі''»<ref>Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах / Укл. А. Гесь, У. Ляхоўскі, У. Міхнюк. — Менск: Энцыклапедыкс, 2001. С. 272.</ref>. [[Файл:Słucak, Pahonia. Слуцак, Пагоня (1921).jpg|значак|Сьцяг [[Слуцкі збройны чын|Першага Слуцкага палку стральцоў БНР]], 1920 г.]] 7 сьнежня 1917 году ў [[Менск]]у пад бел-чырвона-белымі сьцягамі<ref>{{Спасылка | аўтар = Ляшко М.| прозьвішча = Ляшко| імя = М.| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 11 сьнежня 2017| url = https://nn.by/?c=ar&i=201664| копія = https://web.archive.org/web/20200505012642/https://nn.by/?c=ar&i=201664| дата копіі = 5 траўня 2020| загаловак = На АНТ расказалі пра Першы Усебеларускі з’езд, але абрэзалі бела-чырвона-белы сцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref> і гербам Пагоняй распачаў сваю працу [[Першы Ўсебеларускі зьезд]] — найважнейшы дзяржаватворчы форум ў найноўшай гісторыі Беларусі, у час якога 1872 дэлегаты ад усіх беларускіх земляў выказаліся за пільную патрэбу вольнага дзяржаўнага самавызначэньня краіны{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. Паводле ўспамінаў [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]], ''«Адкрыцьцё Першага Ўсебеларускага кангрэсу было дужа ўрачыстае. Пры дзьвярах будынка стаяла варта Першага Менскага беларускага палку, сцэна была ўпрыгожана нацыянальнымі сьцягамі і гербам Пагоняй»''<ref name="50 faktau">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.svaboda.org/content/article/25155772.html| загаловак = 50 фактаў за бел-чырвона-белы сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата = 16 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. [[Файл:Diplomatic mission of BNR.jpg|значак|Шыльда [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Вайскова-дыпляматычнай місіі БНР]], 1921 г.]] У 1918 годзе Пагоня стала [[Герб БНР|дзяржаўным гербам]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 369.</ref>, яе выява разьмяшчалася на пячатках беларускіх дзяржаўных установаў. Заснавальнікі БНР лічылі Вялікае Княства Літоўскае адной з гістарычных формаў Беларускай дзяржаўнасьці і такім спосабам працягвалі яго геральдычныя традыцыі ў XX стагодзьдзі{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|6}}. У 1920 годзе герб Пагоня як беларускі і дзяржаўны выкарыстоўвала кіраўніцтва [[Слуцкае паўстаньне|Слуцкага паўстаньня]]. Таго ж году яго зьмясьцілі на бел-чырвона-белым сьцягу [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]] ў складзе войска [[Летува|Летувы]] (па далучэньні Летувы да СССР сьцяг канфіскаваў [[НКВД]]<ref name="VexilBNR">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/belarus/bnr.htm| загаловак = Сьцягі БНР| фармат = | назва праекту = Vexillographia.ru | выдавец = | дата = 11 верасьня 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>). Разам з тым выкарыстаньне беларусамі гербу Пагоні ў Летуве не заўсёды віталася: напрыклад, у сьнежні 1919 году дарогаю з [[Бэрлін]]у ў [[Рыга|Рыгу]] на летувіскай граніцы арыштавалі дыпляматычную дэлегацыю БНР з прычыны, паводле пратаколу затрыманьня, знаходжаньня пры мытным аглядзе «блянкаў пашпартоў невядомай нам Беларускай Рэспублікі зь летувіскім гербам на вокладцы»{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. [[Файл:Flag of Biełaruski Asoby Bataljon u skladzie vojska Letuvy.svg|значак|Сьцяг [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]], 1920 г.]] [[Файл:Жаўнеры Беларускага асобнага батальёна са сцягам.jpg|значак|Жаўнеры Беларускага асобнага батальёну зь сьцягам, да 1923 г.]] У 1920 годзе [[летувісы]] ўзялі за герб уласнай незалежнай дзяржавы варыянт гербу Вялікага Княства Літоўскага замест свайго гістарычнага гербу «[[Мядзьведзь (герб)|Мядзьведзя]]». Каб не выкарыстоўваць беларускай гістарычнай назвы Пагоня, яшчэ ў 1845 годзе летувіская эліта (а менавіта [[Сыманас Даўкантас]]) прыдумала новае слова — «[[Герб Летувы|Віціс]]», якім з 1884 году пачала называць герб Вялікага Княства Літоўскага<ref>[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.</ref>. Такім парадкам, прысваеньне літоўскага гербу мусіла падмацаваць прэтэнзіі маладой Летувіскай Рэспублікі на гістарычную пераемнасьць зь Вялікім Княствам Літоўскім. Аднак у 1920—1930-я гады шмат якія дзяржаўныя дзеячы Летувы паказвалі на неадпаведнасьць гэтага гербу менавіта летувіскай гістарычнай традыцыі. У 1935 годзе прэм’ер-міністар Летувіскай Рэспублікі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Тубаліс||lt|Juozas Tūbelis}} афіцыйна прызнаў не-летувіскае паходжаньне Пагоні і паведаміў пра тое, што ідзе праца над стварэньнем новага дзяржаўнага гербу. З усяго відаць, гэтую працу спынілі падзеі 1939—1940 гадоў<ref name="citou155">{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 155.</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Міхась Скобла.| прозьвішча = Скобла| імя = М.| аўтарlink = Міхась Скобла| суаўтары = | дата публікацыі = 31 студзеня 2008| url = https://www.svaboda.org/a/872644.html| копія = https://web.archive.org/web/20200430215732/https://www.svaboda.org/a/872644.html| дата копіі = 30 красавіка 2020| загаловак = Анатоль Цітоў: «Гербу „Пагоня“ — 730 гадоў»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 373.</ref>. [[Файл:Horadnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Горадня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1927).jpg|значак|Сябры гуртка [[Таварыства беларускай школы]] ў Горадні, 1927 г.]] [[Файл:Mir, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Мір, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1930).jpg|значак|Сябры гуртка ТБШ у [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], 1930 г.]] [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|значак|Хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюзу]] пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на чале з [[Рыгор Шырма|Рыгорам Шырмам]] і з удзелам [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], 1931 г.]] У міжваенны час Пагоня ўжывалася ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] на гербах Віленскага, Палескага, Падляскага і Наваградзкага ваяводзтваў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адначасна гэты герб разам зь бел-чырвона-белым сьцягам актыўна выкарыстоўваўся беларускім нацыянальна-вызвольных рухам: як палітычнымі партыямі, так і непалітычнымі арганізацыямі ([[Таварыства беларускай школы]]). Беларуская нацыянальная сымболіка ўжывалася ва ўсіх беларускіх школах і гімназіях, на мітынгах працоўных, беларускім студэнцтвам<ref name="ehb393">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 393.</ref>. Тым часам у [[БССР]] герб Пагоня трапіў пад негалосную забарону, хоць яшчэ ў 1933 годзе азначаўся ў афіцыйным друку разам з вытворным бел-чырвона-белым сьцягам менавіта як ''дзяржаўныя'' герб і сьцяг Беларускай Народнай Рэспублікі (хоць і ў [[«Нацдэмаўшчына»|«антынацдэмаўскім»]] кантэксьце)<ref>Вольскі В. Аб рэцыдывах нацыянал-дэмакратызму ў творчасьці мастака Мініна // Мастацтва і рэвалюцыя. № 1—2, 1933. С. 6.</ref>. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] герб Пагоня разам зь іншымі нацыянальнымі сымбалямі вярнуў да ўжытку калябарацыйны беларускі ўрад ([[Беларуская Цэнтральная Рада]]). Але, як сьведчыць распараджэньне Райхсміністра па акупаваных усходніх тэрыторыях ад 14 чэрвеня 1944 году<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 156.</ref>, гэтае выкарыстаньне было ''неафіцыйным'' да апошніх дзён нямецкае акупацыі. Шырока вядомае распараджэньне, нібы падпісанае гаўляйтэрам Беларусі [[Вільгельм Кубэ|Вільгельмам Кубэ]] і надрукаванае 27 чэрвеня 1942 году ў газэце «[[Раніца (Бэрлін)|Раніца]]», аб дазволе карыстацца гербам Пагоняй і бел-чырвона-белым сьцягам побач зь нямецкай сымболікай «пры сьвяткаваньнях або для абазначэньня беларускай нацыянальнасьці», выявіўся, паводле вынікаў пазьнейшых дасьледаваньняў, тагачаснай дэзынфармацыяй, вінаватых у якой улады [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] так і не знайшлі<ref name="citou155"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1948).jpg|значак|Беларуская паштоўка да [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці (Дня Волі)]], 1948 г.]] Па вайне ў [[СССР]] працягвала дзеяць фактычная забарона на беларускую нацыянальную сымболіку. 25 сакавіка 1946 году дзеля цырымоніі прыняцьця прысягі сяброў [[Саюз беларускіх патрыётаў|Саюзу беларускіх патрыётаў]] на вернасьць [[Беларусь|Беларусі]] дзяячка нацыянальна-вызвольнага руху [[Алеся Фурс]] намалявала Пагоню, за што савецкія ўлады выраклі яе да 25 гадоў [[ГУЛАГ|савецкіх канцэнтрацыйных лягераў]]. У 1960—1970-я гады гістарычную нацыянальную сымболіку выкарыстоўвалі інтэлектуалы-гуманітары [[Акадэмічны асяродак|Акадэмічнага асяродку]], разгромленага [[КГБ]] у 1974—1975 гадох, і мастакі-дысыдэнты з творчага кола [[На Паддашку]], якія ў 1980 годзе падрыхтавалі і пашырылі паштоўкі і плякат з выявамі Пагоні (адну з гэтых паштовак аўтарства [[Яўген Кулік|Яўгена Куліка]] перавыдалі за мяжой, што стала маніфэстацыяй сьвету беларускага нацыянальна-вызвольнага руху{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}). Тым часам беларускую нацыянальную сымболіку, у тым ліку і Пагоню, актыўна выкарыстоўвала [[беларуская дыяспара]] па-за межамі СССР. [[Файл:Пікет каля Дому ўраду (Менск, 1991 г.).jpg|значак|Пікет у [[Менск]]у з плякатам [[лацінка]]й: «''Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: герб Пагоня й [[бел-чырвона-белы сьцяг]], а таксама назоў Бацькаўшчыны — [[Літва]], сталіцы — Менск!''» (19.09.1991 г.)]] З пачаткам працэсу дэмакратызацыі ў СССР выкарыстаньне нацыянальнай гістарычнай сымболікі ў Беларусі пачало набываць масавы характар{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. Гэтаму спрыялі моладзевыя нефармальныя гістарычна-культурныя аб’яднаньні і клюбы («[[Талака (Менск)|Талака]]», «Паходня», «Узгор’е» і іншых), [[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|Беларускі Народны Фронт]] і іншыя партыі дэмакратычнага кірунку. А напярэдадні распаду СССР герб Пагоня разам зь бел-чырвона-белым сьцягам сталі сымбалямі нацыянальнага адраджэньня Беларусі{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. Тым часам савецкія ўлады працягвалі перасьлед беларусаў (асабліва ў правінцыі) за выкарыстаньне нацыянальных гербу і сьцяга{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. [[Файл:Belarusian Passport (cover).jpg|міні|[[Пашпарт грамадзяніна Рэспублікі Беларусь|Пашпарт грамадзяніна Беларусі]] ўзору 1993—1996 гг.]] Вяртаньне ў масавую сьвядомасьць жыхароў Беларусі гербу Пагоні і бел-чырвона-белага сьцяга як нацыянальных сымбаляў беларусаў адбылося ў 1990 годзе разам з прыняцьцем [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце]]. Тады ж Міністэрства сувязі выдала мільённым накладам паштовы канвэрт з выявай Пагоні на фоне бел-чырвона-белага сьцяга, а кіраўнік [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархату]] ўрачыста асьвяціў беларускі нацыянальны сьцяг у [[Полацак|Полацку]]<ref name="Kupava">{{артыкул|аўтар = Скобла М.|загаловак = Мікола Купава: «Бел-чырвона-белы сцяг непадсудны, гэта прызнаны народам нацыянальны сімвал»|арыгінал = |спасылка = https://www.nv-online.info/2021/02/02/mikola-kupava-bel-chyrvona-bely-scjag-nepadsudny-gjeta-pryznany-narodam-nacyjanalny-simval.html|архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210223194338/https://www.nv-online.info/2021/02/02/mikola-kupava-bel-chyrvona-bely-scjag-nepadsudny-gjeta-pryznany-narodam-nacyjanalny-simval.html|аўтар выданьня = |выданьне = [[Народная Воля]]|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2 лютага 2021|выпуск = |том = |нумар = 8|старонкі = 2|isbn = }}</ref>. У 1991 годзе пад беларускай нацыянальнай сымболікай прайшлі красавіцкія і травенскія [[страйк]]і працоўных Беларусі, якія адыгралі важную ролю ў крушэньні [[таталітарызм]]у ў краіне<ref name="ehb393"/>. А 19 верасьня 1991 году [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]] прыняў законы «Аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь» і «Аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь». Дзяржаўным гербам Беларусі стаў старажытны беларускі герб Пагоня, Дзяржаўным сьцягам Беларусі — бел-чырвона-белы сьцяг<ref name="ehb393"/>. У заканадаўчым актах аб Дзяржаўнай сымболіцы Беларусі зазначалася, што герб Пагоня ''адлюстроўвае гістарычны шлях беларускага народа, шматвекавое існаваньне і разьвіцьцё яго дзяржаўнасьці''{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|6}}. Распрацоўкай эталёнаў дзяржаўнай сымболікі займалася адмысловая Камісія пры Прэзыдыюме Вярхоўнага Савету, у якую ўвайшло больш за 20 чалавек: вядомыя гісторыкі, мастакі, дызайнэры, мастацтвазнаўцы (кіраўнік — дэпутат [[Алег Трусаў]])<ref name="50 faktau"/>. Неўзабаве герб Пагоню ўпершыню ўзьнялі як сымбаль незалежнай Беларусі над усімі прадстаўніцтвамі краіны за мяжой, а ў 1994 годзе каманда Беларусі ўпершыню выступіла пад нацыянальнымі сымбалямі на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1994 году|Алімпійскіх гульнях]]{{Зноска|Рудак|22—29 жніўня 2020|Рудак А.}}. 20 ліпеня 1994 году пад Пагоняй і бел-чырвона-белым сьцягам адбылася інаўгурацыя першага прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. У лютым 1995 году Лукашэнка заявіў пра намер правесьці рэфэрэндум, што стала сьведчаньнем аднаўленьня [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] з мэтай атрымаць падтрымку і грошы [[Расея|Расеі]]<ref name="NN-2020">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 22 лістапада 2020| url = https://nn.by/?c=ar&i=262559| копія = https://web.archive.org/web/20201121225512/https://nashaniva.by/?c=ar&i=262559| дата копіі = 21 лістапада 2020| загаловак = Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ| фармат = | назва праекту = Гісторыя| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Зьмяненьне нацыянальнай гістарычнай сымболікі Беларусі разьлічвалася як мэтанакіраваны ўдар па галоўных палітычных апанэнтах ([[Апазыцыя БНФ]]) і мусіла ўмацаваць яго асабістую ўладу<ref name="Marcinovic">{{Спасылка | аўтар = Мартинович Д.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14.05.2020| url = https://news.tut.by/culture/684354.html| копія = https://web.archive.org/web/20200622200046/https://news.tut.by/culture/684354.html| дата копіі = 22 чэрвеня 2020| загаловак = Без исторической символики, но с русским языком. Как 25 лет назад в Беларуси прошел референдум| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. На думку гісторыка [[Алег Трусаў|Алега Трусава]], дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня, ініцыятыва рэфэрэндуму негалосна ішла ад саміх уладаў Расеі<ref name="Naviny.by">{{Спасылка | аўтар = Гуштын А.| прозьвішча = Гуштын| імя = Адар’я| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14.05.2015| url = https://naviny.online/rubrics/society/2015/05/14/ic_articles_116_188882| копія = https://web.archive.org/web/20210304195235/https://naviny.online/rubrics/society/2015/05/14/ic_articles_116_188882| дата копіі = 4 сакавіка 2021| загаловак = Рэферэндум-1995. Антыгероі беларускай мовы| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Naviny.by]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>, якія імкнуліся рэанімаваць [[Імпэрыялізм|імпэрскую ідэю]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 10.</ref>. Таксама выказвалася меркаваньне, што правядзеньне рэфэрэндуму абумовіла жаданьне Лукашэнкі набыць папулярнасьць у Расеі з наступнай мэтай стаць прэзыдэнтам Расеі<ref>Олегов А. Лукашенко метит в президенты России // Огонёк. № 43, 27 октября 1996. С. 9.</ref>. Паводле дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня [[Сяргей Навумчык|Сяргея Навумчыка]], падобны плян агучваў кіраўнік адміністрацыі Лукашэнкі [[Леанід Сініцын]], [[Расейцы|расеец]] паводле нацыянальнасьці і прыхільнік далучэньня Беларусі да Расеі<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 24.</ref>, які меў імаверныя зьвязкі з расейскімі спэцслужбамі<ref name="Navumcyk_18.04.2014">{{Спасылка | аўтар = Навумчык С.| прозьвішча = Навумчык| імя = Сяргей| аўтарlink = Сяргей Навумчык| суаўтары = | дата публікацыі = 18 красавіка 2014| url = https://www.svaboda.org/a/25354832.html| копія = https://web.archive.org/web/20201127203055/https://www.svaboda.org/a/25354832.html| дата копіі = 27 лістапада 2020| загаловак = «Маўр» Лукашэнкі, або той, хто зьмяніў герб і сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref> і быў фігурантам дакладу дэпутата [[Сяргей Антончык|Сяргея Антончыка]] пра карупцыю ў атачэньні Лукашэнкі<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 127.</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Соўсь Г.| прозьвішча = Соўсь| імя = Г.| аўтарlink = Ганна Соўсь| суаўтары = | дата публікацыі = 12 кастрычніка 2019| url = https://www.svaboda.org/a/30211729.html| копія = https://web.archive.org/web/20210127201433/https://www.svaboda.org/a/30211729.html| дата копіі = 27 студзеня 2021| загаловак = Антончык пра антыкарупцыйны даклад Лукашэнкі, фатальную памылку Ганчара і «звышцынізм» апазыцыі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Ён жа, паводле неаднаразовых уласных прызнаньняў<ref name="Marcinovic"/><ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 65.</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Толкачева Е.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 12.05.2019| url = https://news.tut.by/economics/637111.html| копія = https://web.archive.org/web/20200412135326/https://news.tut.by/economics/637111.html| дата копіі = 12 красавіка 2020| загаловак = «Сел и нарисовал». Как в 1995 году БЧБ-флаг сменили на красно-зеленый, а «Пагоню» — на герб БССР| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>, стварыў прапанаваныя на рэфэрэндум сымбалі, за аснову якіх узяў [[Сьцяг Беларускай ССР|сьцяг]] і [[герб Беларускай ССР|герб]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Як Сініцын апавядаў беларускаму дэпутату [[Валянцін Голубеў|Валянціну Голубеву]]<ref name="Navumcyk_18.04.2014"/>: {{Цытата|Справа ж не ў [[Геральдыка|геральдыцы]]. Таму што калі прыгадаць, навошта ўвогуле трэба было мяняць сымболіку, дык зразумела, што чым яна горш атрымалася, тым лепей. Бо яе замена была толькі правакуючым выпадам, прычым толькі адным — у камбінацыі зь некалькіх удараў.}} Паводле сьведчаньня Сініцына, праца над новай сымболікай вялася з 21 сакавіка, прытым дэпутаты атрымалі эскізы сьцяга і гербу ўжо 23 сакавіка. Як мяркуе Сяргей Навумчык, хуткае (за два дні) стварэньне прапанаванай Лукашэнкам сымболікі сьведчыла пра тое, што галоўнай мэтай рэфэрэндуму было ня столькі ўвядзеньне нейкай канкрэтнай сымболікі (якая разглядалася як часовая — да ліквідацыі незалежнасьці Беларусі), колькі зьнішчэньне дзяржаўнага статусу бел-чырвона-белага сьцяга і Пагоні<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 66.</ref>. Праведзены 14 траўня 1995 году [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]] супярэчыў [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі]] і заканадаўству Беларусі, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня<ref name="Navumcyk">{{Спасылка | аўтар = Навумчык С.| прозьвішча = Навумчык| імя = С.| аўтарlink = Сяргей Навумчык| суаўтары = | дата публікацыі = 12 траўня 2019| url = https://www.svaboda.org/a/27734568.html| копія = https://web.archive.org/web/20210126205154/https://www.svaboda.org/a/27734568.html| дата копіі = 26 студзеня 2021| загаловак = Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Перад ім адбылося [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|зьбіцьцё дэпутатаў у будынку парлямэнту]], якое выявілася сілавой дэманстрацыяй усталяваньня [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму ў Беларусі]]. 7 чэрвеня 1995 году Лукашэнка выдаў указы № 213 «Аб зацьверджаньні эталёну Дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь і Палажэньня аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 7 чэрвеня 1995| url = http://www.levonevski.net/pravo/razdel1/num2/1d2088.html| копія = https://web.archive.org/web/20210117194500/http://www.levonevski.net/pravo/razdel1/num2/1d2088.html| дата копіі = 17 студзеня 2021| загаловак = Об утверждении эталона Государственного герба Республики Беларусь и Положения о Государственном гербе Республики Беларусь| фармат = | назва праекту = Право. Законодательство Республики Беларусь| выдавец = Валер Леванеўскі| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref> і № 214 «Аб зацьверджаньні Палажэньня аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 7 чэрвеня 1995| url = https://geraldika.ru/s/9223| копія = https://web.archive.org/web/20200804165356/https://geraldika.ru/s/9223| дата копіі = 4 жніўня 2020| загаловак = Об утверждении Положения о Государственном флаге Республики Беларусь| фармат = | назва праекту = Геральдика.Ру| выдавец = | дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref> дзеля фармальнага замацаваньня сымболікі рэжыму на заканадаўчым узроўні. Тым часам герб Пагоня разам зь бел-чырвона-белым сьцягам трапіў пад негалосную забарону{{Зноска|Łatyšonak|2009|Латышонак|303—306}}. Нягледзячы на яе, у Беларусі гэтым гербам як нацыянальным працягвалі карыстацца апазыцыйныя да рэжыму Лукашэнкі беларускія арганізацыі. Апроч таго, герб Пагоня актыўна выкарыстоўваўся ў спартовых і культурных імпрэзах па-за межамі краіны<ref>{{Спасылка | аўтар = Зьміцер Панкавец.| прозьвішча = Панкавец| імя = Зьміцер| аўтарlink = Зьміцер Панкавец| суаўтары = | дата публікацыі = 8 верасьня 2008| url = https://nn.by/index.php?c=ar&i=19755| копія = https://web.archive.org/web/20201128084414/https://nn.by/index.php?c=ar&i=19755| дата копіі = 28 лістапада 2020| загаловак = «Тры чарапахі» замест «Кацюшы»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Марина Рахлей.| прозьвішча = Рахлей| імя = Марина| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 27.08.2007| url = http://naviny.by/rubrics/culture/2007/08/27/ic_articles_117_152457/| копія = https://web.archive.org/web/20210225075249/https://naviny.online/rubrics/culture/2007/08/27/ic_articles_117_152457| дата копіі = 25 лютага 2021| загаловак = Слушать хорошую музыку стоит вместе!| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://naviny.by Белорусские новости]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>, а таксама беларускімі эмігранцкімі арганізацыямі. У 2007 годзе герб Пагоню ўлучылі ў [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|дзяржаўны сьпіс нематэрыяльных гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]], а ў 2009 годзе Пагоня стала афіцыйным гербам [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. [[Файл:Flag of Belarus (1918, 1991–1995) with historic coat of arms.png|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг з гербам Пагоняй, які выкарыстоўваўся ў час [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2022)|пратэстаў 2020—2022 гадоў]]]] У 2020 годзе герб Пагоня разам зь бел-чырвона-белым сьцягам сталі сымбалямі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2022)|пратэстаў супраць фальсыфікацыяў выбараў, гвалту і беззаконьня ў Беларусі]]<ref>{{артыкул|аўтар = [[Андрэй Катлярчук|Kotljarchuk A.]]|загаловак = The Flag Revolution. Understanding the political symbols of Belarus|арыгінал = |спасылка = http://balticworlds.com/the-flag-revolution-understanding-the-political-symbols-of-belarus/|архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20201225192118/http://balticworlds.com/the-flag-revolution-understanding-the-political-symbols-of-belarus/|аўтар выданьня = |выданьне = Baltic Worlds|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2020|выпуск = |том = |нумар = 4|старонкі = |isbn = }}</ref>. У гэты ж час адзначаюцца шматлікія выпадкі рэпрэсіяў (арыштаў і штрафаў) з боку рэжыму Лукашэнкі да грамадзянаў Беларусі за выкарыстаньне гербу Пагоні<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 18 лютага 2021| url = https://nn.by/?c=ar&i=268598| копія = https://web.archive.org/web/20210619051328/https://nn.by/?c=ar&i=268598| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = Праваабаронцу арыштавалі на 12 сутак. Барэльеф з «Пагоняй» на яго доме, які вісеў там 8 год, сёння палічылі пікетам| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 сакавіка 2021| url = https://www.svaboda.org/a/31171051.html| копія = https://web.archive.org/web/20210619051310/https://www.svaboda.org/a/31171051.html| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = Жанчыну арыштавалі, бо на машыне, якая яе падвозіла, была налепка «Пагоні»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 29 сакавіка 2021| url = https://nn.by/?c=ar&i=270564| копія = https://web.archive.org/web/20210619051458/https://nn.by/?c=ar&i=270564| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = У аграгарадку Малеч за «Пагоню» на балконе затрымалі кіроўцу саўгаса| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 30 сакавіка 2021| url = https://nn.by/?c=ar&i=270642| копія = https://web.archive.org/web/20210619051358/https://nn.by/?c=ar&i=270642| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = Жыхар Бабруйска, якому далі 15 сутак за налепку з «Пагоняй» на аўто, чацвёрты дзень трымае галадоўку| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 красавіка 2021| url = https://www.svaboda.org/a/31208796.html| копія = https://web.archive.org/web/20210421191758/https://www.svaboda.org/a/31208796.html| дата копіі = 21 красавіка 2021| загаловак = Жыхара Шчомысьліцы затрымалі за флюгер з «Пагоняй»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 23 сакавіка 2021| url = https://www.svaboda.org/a/31165174.html| копія = https://web.archive.org/web/20210614180847/https://www.svaboda.org/a/31165174.html| дата копіі = 14 чэрвеня 2021| загаловак = Шматдзетную маці аштрафавалі на 2900 рублёў за Пагоню на акне| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Тацяна Смоткіна.| прозьвішча = Смоткіна| імя = Тацяна| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 1 красавіка 2021| url = https://www.racyja.com/hramadstva/glybachanina-alyaksandra-shelepenya-asht/| копія = https://web.archive.org/web/20210614182355/https://www.racyja.com/hramadstva/glybachanina-alyaksandra-shelepenya-asht/| дата копіі = 14 чэрвеня 2021| загаловак = Глыбачаніна Аляксандра Шэлепня аштрафавалі за герб „Пагоня” на балконе| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Беларускае Радыё Рацыя]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. 8 жніўня 2021 году{{Заўвага|Глядзіце гісторыю зьменаў старонкі [[:en:Pahonia]]}} адміністрацыя [[Ангельская Вікіпэдыя|Ангельскай Вікіпэдыі]] пад ціскам [[Летувісы|летувіскіх]] [[Шавінізм|шавіністаў]] выдаліла артыкул пра герб Пагоню (створаны ў жніўні 2004 году), зь якога зрабілі перанакіраваньне на [[герб Летувы]]<ref>{{Артыкул|загаловак=Хобі для эрудытаў: абараняць «Пагоню» ў галоўнай сусветнай энцыклапедыі|мова=be|год=13 жніўня 2021|аўтар=[[Алесь Чайчыц|Чайчыц А.]]|выданьне=[[Будзьма беларусамі!]]|спасылка=https://budzma.by/news/khobi-dlya-erudyta-.html}}</ref>. [[Файл:Полк Каліноўскага. Сьцяг.png|значак|Сьцяг [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палку імя Кастуся Каліноўскага]]]] За часамі [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|адкрытага расейскага ўварваньня ва Ўкраіну]] герб Пагоня і бел-чырвона-белы сьцяг сталі сымбалямі [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|беларускага палку імя Кастуся Каліноўскага]]. Увогуле, беларускія добраахвотнікі ([[Пагоня (аддзел)|аддзел «Пагоня»]] і [[тактычная група «Беларусь»]]) баранілі Ўкраіну пад нацыянальнай беларускай сымболікай ад [[Расейска-ўкраінская вайна|пачатку расейскай гібрыднай агрэсіі ў 2014 годзе]]. == Сучаснае афіцыйнае выкарыстаньне == Пагоня зьмяшчаецца на эмблемах некалькіх беларускіх грамадзкіх аб’яднаньняў: * [[Партыя БНФ]]; * [[Кансэрватыўна-Хрысьціянская Партыя — БНФ]]; * [[Згуртаваньне Беларусаў Сьвету Бацькаўшчына|Згуртаваньне Беларусаў Сьвету «Бацькаўшчына»]]; * [[Беларускі Хельсынскі камітэт]]. [[Файл:COA Pahonia in Fürstenzug.jpg|міні|Выява Пагоні часоў ВКЛ на пано «[[Шэсьце князёў]]» у [[Дрэздэн]]е]] Пагоню маюць у сваім складзе сучасныя гербы наступных населеных пунктаў: * [[Файл:POL Białystok COA.svg|20пкс]] [[Беласток]] * [[Файл:POL Brańsk COA.svg|20пкс]] [[Бранск (Польшча)|Бранск]] * [[Файл:Coat of Arms of Velizh.png|20пкс]] [[Вяліж]] * [[Файл:Coat of Arms of Vierchniadzvinsk, Belarus.svg|20пкс]] [[Дрыса]] * [[Файл:Coat of arms of Iziaslav.png|20пкс]] [[Заслаў (Украіна)|Заслаў]] * [[Файл:Coat of Arms of Lepiel, Belarus.svg|20пкс]] [[Лепель]] * [[Файл:BIA Lipniszki COA.png|20пкс]] [[Ліпнішкі]] * [[Файл:Coat of Arms of Mahiloŭ.svg|20пкс]] [[Магілёў]] * [[Файл:Coat of Arms of Nevel (Pskov oblast).png|20пкс]] [[Невель]] * [[Файл:Puławy herb.svg|20пкс]] [[Пулавы]] * [[Файл:Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg|20пкс]] [[Рэчыца]] * [[Файл:Coat of Arms of Sebezh.png|20пкс]] [[Себеж]] * [[Файл:Herb Siedlce.svg|20пкс]] [[Седльцы]] Наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі маюць Пагоню ў складзе сваіх сучасных гербаў: * [[Файл:Bialski_pow.png|20пкс]] [[Бельскі павет (Люблінскае ваяводзтва)|Бельскі павет]] * [[Файл:Coat of Arms of Vitsebsk Voblasts.svg|20пкс]] [[Віцебская вобласьць]] * [[Файл:Coat of arms of Homyel Voblast.svg|20пкс]] [[Гомельская вобласьць]] * [[Файл:POL województwo podlaskie COA.svg|20пкс]] [[Падляскае ваяводзтва]] * [[Файл:Coat of Arms of Zhytomyr Oblast.svg|20пкс]] [[Жытомірская вобласьць]] * [[Файл:POL powiat siemiatycki COA.svg|20пкс]] [[Сямяціцкі павет]] Таксама вэрсія Пагоні ёсьць [[Герб Летувы|гербам Летувы]]. Апроч гэтага, стылізаваная выява Пагоні як гербу [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] зьмяшчаецца на найбольшым у сьвеце парцалянавым [[пано]] «[[Шэсьце князёў]]» у [[Дрэздэн]]е. == Галерэя == === XIV—XV стагодзьдзі === <gallery caption="Пагоня ў XIV—XV стагодзьдзях" class="center" widths="150" heights="150"> Kobrynski, Pahonia. Кобрынскі, Пагоня (1387).jpg|Пячатка князёў Кобрынскіх, 1387 г. Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1841).jpg|Пячаткі Вітаўта Вялікага Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1416).jpg|Герб Вітаўта, 1416 г. Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (1416).jpg|Герб Ягайлы, 1416 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1443).jpg|Пахаваньне Вітаўта Вялікага, 1443 г. Žygimont Karybutavič, Pahonia. Жыгімонт Карыбутавіч, Пагоня.jpg|Уваход Жыгімонта Карыбутавіча ў Прагу, {{nowrap|1443 г.}} Pahonia. Пагоня (1460-64).jpg|Chronik des Konstanzer Konzils, 1460—1464 гг. Lithuanian Vytis (Waykimas) from the Bavarian State Library (1475).jpg|Wappen besonders von deutschen Geshlchtern, {{nowrap|1475 г.}} </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1475).jpg|Wernigeroder Wappenbuch, 1475 г. Pahonia. Пагоня (1480) (2).jpg|Das Wappenbuch Conrads von Grünenberg, 1480 г. Pahonia. Пагоня (1480).jpg|Das Wappenbuch Conrads von Grünenberg, 1480 г. Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1483) (3).jpg|Герб Вітаўта, 1483 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1483).jpg|Герб Вітаўта, 1483 г. Bona Sforza, Pahonia. Бона Сфорца, Пагоня (1492) (2).jpg|З вокладкі малітоўніка [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], 1492 г. Bona Sforza, Pahonia. Бона Сфорца, Пагоня (1492).jpg |З вокладкі малітоўніка Боны Сфорцы, 1492 г. Pahonia. Пагоня (1401-1500).jpg|Armorial général, XV ст. </gallery> === XVI стагодзьдзе === <gallery caption="Пагоня ў XVI стагодзьдзі" class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1530).jpg|Sammelband mehrerer Wappenbücher, 1530 г. Pahonia. Пагоня (1530) (3).jpg|Sammelband mehrerer Wappenbücher, 1530 г. Pahonia. Пагоня (1531).jpg|З Лаўрэнцьеўскага сьпісу Літоўскага Статуту, 1531 г. Žygimont Aŭgust, Pahonia. Жыгімонт Аўгуст, Пагоня (1552).jpg|Герб вялікага князя Жыгімонта Аўгуста. Пруская хроніка, 1552 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1555) (2).jpg|З габэлену, 1555 г. Pahonia. Пагоня (1555) (1).jpg|З габэлену, 1555 г. Pahonia. Пагоня (1555) (3).jpg|З габэлену, 1555 г. Pahonia. Пагоня (1555) (4).jpg|З габэлену, 1555 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1555).jpg|1555 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1555).jpg|Герб Віленскай зямлі, {{nowrap|1555 г.}} Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1555).jpg|Герб Троцкай зямлі, 1555 г. Jan z knižataŭ litoŭskich, Pahonia. Ян з княжатаў літоўскіх, Пагоня (1555).jpg|Герб [[Ян з княжатаў літоўскіх|Яна з княжатаў літоўскіх]], 1555 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pavał Halšanski, Pahonia. Павал Гальшанскі, Пагоня (1555).jpg|Герб [[Павал Гальшанскі|Паўла Гальшанскага]], 1555 г. Žygimont Aŭgust, Pahonia. Жыгімонт Аўгуст, Пагоня (1571).jpg|Герб Жыгімонта Аўгуста, 1571 г. Pahonia. Пагоня (1572).jpg|1572 г. Pahonia. Пагоня (1574).jpg|Goniec cnothy, 1574 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1579).jpg|1579 г. Stefan Batory, Pahonia. Стэфан Баторы, Пагоня (1583).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]], 1583 г. Pahonia. Пагоня (1586).jpg|Großes Wappenbuch, 1586 г. Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1586).jpg|Герб Полацкага ваяводзтва, 1586 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1586).jpg|Герб Падляскага ваяводзтва, 1586 г. Volyn, Pahonia. Волинь, Пагоня (1586).jpg|Герб Валынскага ваяводзтва, 1586 г. Pahonia. Пагоня (1593).jpg|З казаньня на пахаваньні [[Ян Сямён Алелькавіч|Яна Сямёна Алелькавіча]], 1593 г. Pahonia. Пагоня (1600).jpg|1600 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (XVI) (3).jpg|Зь нямецкага рукапіснага гербоўніка Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (XVI).jpg|Троцкая харугва Pahonia. Пагоня (XVI).jpg|З Прускай хронікі Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (XVI).jpg|Герб Віцебскага ваяводзтва </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (XVI).jpg|Пячатка Віленскага ўнівэрсытэту Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (XVI).jpg|Герб Вітаўта Вялікага Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (XVI).jpg|Герб Ягайлы Žygimont Stary. Жыгімонт Стары (XVI).jpg|Жыгімонт Стары </gallery> === XVII стагодзьдзе === <gallery caption="Пагоня ў XVII стагодзьдзі" class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1604).jpg|Le blason des armoiries, {{nowrap|1604 г.}} Mahiloŭ, Pahonia. Магілёў, Пагоня (1661, 1780-89).jpg|Герб Магілёва, 1661 г. Pahonia. Пагоня (1672).jpg|Герб ВКЛ з Маскоўскага Тытулярніка, 1672 г. Pahonia. Пагоня (1672) (5).jpg|Герб ВКЛ з Маскоўскага Тытулярніка, 1672 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1672).jpg|Герб Амсьціслаўскага княства, 1672 г. Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1672) (2).jpg|Герб Амсьціслаўскага княства, 1672 г. Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1672).jpg|Герб Віцебскага княства, 1672 г. Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1672) .jpg|Герб Віцебскага княства, 1672 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1672).jpg|Герб Полацкага княства, 1672 г. Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1672) (2).jpg|Герб Полацкага княства, 1672 г. Alaksandra Tyškievič (Čartaryjskaja), Pahonia. Аляксандра Тышкевіч (Чартарыйская), Пагоня (1670-79).jpg|Фрагмэнт партрэта Аляксандры Тышкевіч з князёў Чартарыйскіх, {{nowrap|1670-я гг.}} Jan Sabieski, Pahonia. Ян Сабескі, Пагоня (1677).jpg|З дакумэнта Яна Сабескага, 1677 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (XVII).jpg|Гарадзенская харугва Raman Sanguška, Pahonia. Раман Сангушка, Пагоня (XVII) (2).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Раман Сангушка|Рамана Сангушкі]] Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (XVII).jpg|Фрагмэнт партрэта Ягайлы Fiodar Karyjatavič, Pahonia. Фёдар Карыятавіч, Пагоня (1799).jpg|Фёдар Карыятавіч у вобразе вершніка </gallery> === XVIII стагодзьдзе === <gallery caption="Пагоня ў XVIII стагодзьдзі" class="center" widths="150" heights="150"> Aŭgust Mocny, Pahonia. Аўгуст Моцны, Пагоня (1702).jpg|Харугва [[Аўгуст Моцны|Аўгуста Моцнага]], 1702 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1707).jpg|Герб [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], 1707 г. Pahonia. Пагоня (1715).jpg|1715 г. Pahonia. Пагоня (1718).jpg|Штандар пяхоты ВКЛ, {{nowrap|1718 г.}} </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Słonim, Pahonia. Слонім, Пагоня (1747).jpg|[[Слонімскі павет|Слонімская]] харугва, 1747 г. Michał Servacy Višniaviecki, Pahonia. Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, Пагоня (1750).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага]], 1750 г. Pahonia. Пагоня (1760).jpg|Kuryer Litewski, 1760 г. Vasil Tyškievič, Laliva-Pahonia. Васіль Тышкевіч, Ляліва-Пагоня (1794).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Васіль Тышкевіч|Васіля Тышкевіча]], 1760 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Файл:Pahonia. Пагоня (1764).jpg|Газэта Віленская, 1764 г. Файл:Sanguška, Pahonia. Сангушка, Пагоня (1780).jpg|З сэрвізу князёў [[Сангушкі|Сангушак]], 1780 г. Файл:Pahonia. Пагоня (1780-89) (2).jpg|Расейская выява з [[Васьміканцовы крыж|укосным крыжам]], 1780-я гг. Файл:Józef II cesarz rzymsko-niemiecki zatwierdza Adamowi Kazimierzowi Czartoryskiemu tytuł książęcy i herb Pogoń (015) - 13066 Rkps - Czartoryski Library in Kraków.jpg|З дакумэнта князёў [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]], 1785 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (F. Reilly, 1793).jpg|Дзяржаўны герб, 1793 г. Lipniški, Pahonia. Ліпнішкі, Пагоня (1792).jpg|[[Герб Ліпнішак]], 1792 г. Ašmiany, Pahonia. Ашмяны, Пагоня (1796).jpg|Пячатка [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]], 1796 г. Słonim, Pahonia. Слонім, Пагоня (XVIII).jpg|Знак Слонімскай паштовай станцыі </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Raman Sanguška, Pahonia. Раман Сангушка, Пагоня (XVIII).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Раман Сангушка|Рамана Сангушкі]] (з рознаканцовым крыжам на трачы) Vasil Tyškievič, Laliva-Pahonia. Васіль Тышкевіч, Ляліва-Пагоня (XVIII).jpg|Фрагмэнт партрэта Васіля Тышкевіча Vasil Tyškievič, Pahonia. Васіль Тышкевіч, Пагоня (XVIII).jpg|Фрагмэнт партрэта Васіля Тышкевіча Pahonia - Пагоня, Lithuanian (Belarusian) Coat of Arms.jpg|кан. XVIII ст. </gallery> === XIX стагодзьдзе === <gallery caption="Пагоня ў XIX стагодзьдзі" class="center" widths="150" heights="150"> Ašmiany, Pahonia. Ашмяны, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Ашмянаў, 1840-я гг. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Вільні, 1840-я гг. Lida, Pahonia. Ліда, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Ліды, 1840-я гг. Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1840).png|Герб Полацку, 1840-я гг. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Rečyca, Pahonia. Рэчыца, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Рэчыцы, 1840-я гг. Słucak, Pahonia. Слуцак, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Слуцку, 1840-я гг. Śvianciany, Pahonia. Сьвянцяны, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Сьвянцянаў, 1840-я гг. Biełastok, Pahonia. Беласток, Пагоня (1843).jpg|Герб Беластоцкай вобласьці, 1843 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1843).jpg|Герб Віцебску, 1843 г. Vialiž, Pahonia. Вяліж, Пагоня (1843).jpg|Герб Вяліжу, 1843 г. Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (1843).jpg|Герб Гарадзенскай губэрні, 1843 г. Haradok, Pahonia. Гарадок, Пагоня (1843).jpg|Герб Гарадку, 1843 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Drysa, Pahonia. Дрыса, Пагоня (1843).jpg|Герб Дрысы, 1843 г. Dynaburg, Pahonia. Дынабург, Пагоня (1843).jpg|Герб Дынабургу, 1843 г. Lucyn, Pahonia. Люцын, Пагоня (1843).jpg|Герб Люцына, 1843 г. Mahiloŭ, Pahonia. Магілёў, Пагоня (1843).jpg|Герб Магілёва, 1843 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Nieviel, Pahonia. Невель, Пагоня (1843).jpg|Герб Невелю, 1843 г. Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1843).jpg|Герб Полацку, 1843 г. Režyca, Pahonia. Рэжыца, Пагоня (1843).jpg|Герб Рэжыцы, 1843 г. Siebiež, Pahonia. Себеж, Пагоня (1843).jpg|Герб Себежу, 1843 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Słucak, Pahonia. Слуцак, Пагоня (1843).jpg|Герб Слуцку, 1843 г. Suraž, Pahonia. Сураж, Пагоня (1843).jpg|Герб Суражу, 1843 г. Čerykaŭ, Pahonia. Чэрыкаў, Пагоня (1843).jpg|Герб Чэрыкава, 1843 г. Vialejka, Pahonia. Вялейка, Пагоня (1846).jpg|Герб Вялейкі, 1846 </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Dzisna, Pahonia. Дзісна, Пагоня (1846).jpg|Герб Дзісны, 1846 г. Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1846).jpg|Герб Трокаў, 1846 г. Vilenski albom, Pahonia. Віленскі альбом, Пагоня (E. Hauger, 1848).jpg|Вокладка Віленскага альбома, 1850 г. Lepiel, Pahonia. Лепель, Пагоня (1850).jpg|Герб Лепеля, 1850 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Sapieha, Pahonia. Сапега, Пагоня (1858).jpg|Вялікі герб Сапегаў, 1858 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1858-60).jpg|Зь Віленскага альбома, {{nowrap|1858 г.}} Čerykaŭ, Pahonia. Чэрыкаў, Пагоня (1862).jpg|Герб Чэрыкава, 1862 г. Stefan Batory, Pahonia. Стэфан Баторы, Пагоня (XIX).jpg|Росьпіс капліцы Стэфана Баторыя </gallery> === XX стагодзьдзе === <gallery caption="Пагоня ў XX стагодзьдзі" class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia, BNR. Пагоня, БНР (1918-20).jpg|Вокладка пашпарту грамадзяніна [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], 1918—1920 гг. Pahonia (25 Hrošaŭ, Orange), Stamp of Belarusian People's Republic.jpg|Марка БНР, 1918 г. Pahonia. Пагоня (1920).jpg|З часопісу [[Рунь (1920)|Рунь]], 1920 г. Pahonia. Пагоня (1921).jpg|З кнігі «Родны край», 1921 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1929).jpg|З часопісу [[Шлях моладзі (1929)|Шлях моладзі]], 1929 г. Studenckaja dumka, Pahonia. Студэнцкая думка, Пагоня (1929).jpg|Вокладка «[[Студэнцкая думка (Вільня)|Студэнцкай думкі]]», 1929 г. Pahonia. Пагоня (1930-39).jpg|Праект дзяржаўнага гербу, створаны беларусамі [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыны]], 1930-я гг. Pahonia. Пагоня (1948).jpg|Налепка да [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці]], 1948 г. </gallery> == Глядзіце таксама == [[Файл:Bar "Pahonia", Vilnia 2022.jpg|значак|Беларускі бар «Pahonia» ў [[Вільня|Вільні]] (''[[Праспэкт Гедзіміна (Вільня)|праспэкт Гедзіміна]], 20'')]] * [[Бел-чырвона-белы сьцяг]] * [[Герб Беларусі]] * [[Сьцяг Беларусі]] * [[Жыве Беларусь!]] * [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне]] * [[Ліцьвіны]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БелЭн|11}} * {{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * {{Артыкул | аўтар = [[Алег Латышонак|Латышонак А.]] | загаловак = Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі | арыгінал = | спасылка = https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20201125114031/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Жаўнеры БНР | тып = | месца = Беласток — Вільня | выдавецтва = | год = 2009 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 303—306 | isbn = | issn = | ref = Łatyšonak }} * {{Артыкул | аўтар = [[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] | загаловак = Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан | спасылка = http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210121043828/http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = [[ARCHE Пачатак]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 2002 | выпуск = | том = | нумар = 1 (21) | старонкі = 98—112 | isbn = | issn = | ref = Lalkoŭ }} * {{Артыкул | аўтар = [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] | загаловак = Сімвал Вялікага княства | спасылка = https://vln.by/node/48 | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210506211203/https://vln.by/node/48 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = [[Чырвоная Змена]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 28 сакавіка 1995 | выпуск = | том = | нумар = 33 (13891) | старонкі = | isbn = | issn = | ref = Nasievič }} * {{Артыкул | аўтар = Рудак А. | загаловак = Мінуўшчына і сучаснасць гістарычнай сімволікі | спасылка = https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210121235356/https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = [[Культура (газэта)|Культура]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 22—29 жніўня 2020 | выпуск = | том = | нумар = 34 (1473) | старонкі = | isbn = | issn = | ref = Рудак }} * [[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * {{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)}} * {{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня}} * {{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)}} * {{Артыкул | аўтар = [[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] | загаловак = Генезіс «Пагоні» — дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага | арыгінал = | спасылка = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2178 | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20081119044008/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/16/16kom_szalanda.htm | мова = | адказны = Mironowicz Eugeniusz | аўтар выданьня = | выданьне = [[Białoruskie Zeszyty Historyczne|Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 2001 | выпуск = | том = | нумар = 16 | старонкі = 152—158 | isbn = | issn = 1232-7468 | ref = Šałanda }} * {{Артыкул | аўтар = [[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] | загаловак = Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Герольд Litherland | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 2019 | выпуск = | том = | нумар = 21 | старонкі = 3—10 | isbn = | issn = | ref = Шаланда }} * {{Літаратура/ЭГБ|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * {{Артыкул | аўтар = Юргенсон У. | загаловак = Эвалюцыя дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага па дадзеных сфрагістыкі і нумізматыкі | арыгінал = | спасылка = http://belcoins.com/numinfo.phtml?art=61 | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210505180915/http://www.belcoins.com/numinfo.phtml?art=61 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = [[Беларускі гістарычны часопіс]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 2003 | выпуск = | том = | нумар = 8 | старонкі = | isbn = | issn = | ref = Юргенсон }} * {{Артыкул | аўтар = [[Міхась Ткачоў|Ткачев М.]] | загаловак = Национальные символы: народ и история | арыгінал = | спасылка = https://naviny.online/rubrics/society/2009/10/12/ic_articles_116_164915 | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210304220343/https://naviny.online/rubrics/society/2009/10/12/ic_articles_116_164915 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = [[Советская Белоруссия]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 11.10.1989, 12.10.1989 | выпуск = | том = | нумар = 235 (17716), 236 (17717) | старонкі = | isbn = | issn = | ref = Ткачоў }} == Вонкавыя спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|73БЛ000004}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.radabnr.org/symbali/| загаловак = Дзяржаўныя сымбалі Беларускай Народнай Рэспублікі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]| дата = 19 сакавіка 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Сяргей Мікулевіч | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 3 сакавіка 2012 | url = http://nn.by/?c=ar&i=69322 | загаловак = Сапраўдныя беларускія сімвалы | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]] | дата = 3 сакавіка 2012 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = [[Віктар Ляхар|Ляхар В.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://euroradio.fm/lyahar-pagonya-i-bel-chyrvona-bely-scyag-simvaly-yakiya-nas-abyadnouvayuc | загаловак = Ляхар: "Пагоня" і бел-чырвона-белы сцяг — сімвалы, якія нас аб’ядноўваюць | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{YouTube|fnK8hZJPFgg|«Пагоня» працягласцю восем вякоў / Загадкі беларускай гісторыі}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.lyczkowski.net/be/hierby-bielaruskaj-slachty/litary-p-r.html | загаловак = Гербы беларускай шляхты: герб Пагоня і яго карыстальнікі | фармат = | назва праекту = Генэалёгія Лычкоўскіх | выдавец = | дата = 20 сакавіка 2021 | мова = | камэнтар = }} {{Беларусь у тэмах}} {{Беларуская Народная Рэспубліка ў тэмах}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Пагоня (герб)| ]] jhv7mphn65unyya9tpdbq0op7u4wisy 2697143 2697142 2026-10-18T08:26:11Z Франак Радзівіл 96369 2697143 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Пагоня (неадназначнасьць)}} {{Іншыя значэньні|Герб БНР}} {{Іншыя значэньні|Герб Беларусі}} {{Герб |назва = Пагоня |лацінка = Pahonia |арыгінал = |варыянты_назвы = |выява = Coat of Arms of Belarus (1991).svg |памер_выявы = |подпіс_выявы = Герб Пагоня ўзору 1991 году |выява2 = |памер_выявы2 = |подпіс_выявы2 = |вэрсіі = |першыя_згадкі = XIII ст. |дата_прыняцьця = XIV ст.<br>1918 г.<br>19 верасьня 1991 г. |носьбіт = |роды = |кляйнод = |начэльле = |прылбіца = |карона = |тарча = |пахолак = |ордэн = |пастамэнт = |дэвіз = |іншыя = |выкарыстаньне = [[Вялікае Княства Літоўскае]] <br> [[Беларуская Народная Рэспубліка]] <br> [[Рэспубліка Беларусь]] |аўтар = }} '''Паго́ня''' — герб [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="Salanda-2005">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 382.</ref>, які атрымаў статус дзяржаўнага ў час княжаньня [[Вітаўт Вялікі|Вітаўта Вялікага]]{{Зноска|Nasievič|28 сакавіка 1995|Насевіч|старонкі = }}. Традыцыйны [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] [[беларусы|беларусаў]], што ўвасабляе ідэю абароны Бацькаўшчыны<ref name="ehb-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 31.</ref>. Дзяржаўны герб [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — белую, чырвоную альбо сінюю [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з залатым [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Зь левага боку ў вершніка ножны мяча, з-пад сядла зьвісае трохканцовая вупраж. З асноўных колераў Пагоні — нацыянальных колераў беларусаў — утвараецца [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускі нацыянальны бел-чырвона-белы сьцяг]]<ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 342, 346.</ref>. 14 траўня 2007 году [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|афіцыйны ўрад Беларусі]] надаў гербу Пагоні [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|статус нематэрыяльнай гістарычна-культурнай каштоўнасьці]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14 траўня 2007| url = https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=C20700578| копія = https://web.archive.org/web/20210208214246/https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=C20700578| дата копіі = 8 лютага 2021| загаловак = Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 14 траўня 2007 г. № 578 «Аб статусе гісторыка-культурных каштоўнасцей»| фармат = | назва праекту = | выдавец = Нацыянальны прававы Інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусі| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. З 10 красавіка 1990 году варыянт Пагоні («[[Герб Летувы|Віціс]]») — дзяржаўны герб [[Летува|Летувы]]. == Паходжаньне == {{Галерэя |Назва = Вытокі Пагоні |Памер = 165 |Пазыцыя = right |Файл:Bogislaw-I-Duke-of-Pomerania.png|Пячаць [[Багуслаў I|Багуслава I]], князя [[Люцічы|люцічаў]], 1170 г. |Файл:Nicholas_I_Lord_of_Mecklenburg.png|Пячаць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай I (князь Мэкленбурга)|Мікалая I|ru|Николай I (князь Мекленбурга)}}, валадара [[бодрычы|бодрычаў]], 1189 г. |Файл:Seal Kazimierz opolski 1226.svg|Пячаць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Казімер I Апольскі|Казімера I Апольскага|uk|Казимир I Опольський}}, 1226 г. |Файл:Seal of Alexander Nevsky 1236 Avers2.svg|Пячаць [[Аляксандар Неўскі|Аляксандра Неўскага]]. Асабовы бок, па 1236 г. |Файл:Печать Дмитрия-Донского 2 Reverse.svg|Пячаць [[Дзьмітры Данскі|Дзьмітрыя Данскога]], XIV ст. |Файл:Печать Наримунта (Глеба) Полоцкого, 1330.svg|Пячаць [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонта]], [[Полацкае княства|князя полацкага]], 1338 г. |Файл:Lob Печать Лугвена Ольгердовича.svg|Пячаць [[Лугвен]]а, 1395 г. |Файл:Lob Погоня Сигизмунда Кейстутовича.svg|Коньнік зь пячаці вялікага князя [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]], 1432 г. }} На ўзьнікненьне гербу Пагоні і замацаваньне яго на землях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўплывала некалькі чыньнікаў, кожны зь якіх паасобку ня быў вызначальным<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 98.</ref>: [[Файл:Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|міні|180пкс|Пагоня XV ст. з надмагільля [[Ягайла|Ягайлы]]{{Заўвага|адна з найстаражытнейшых выяваў, найбольш выразны і каштоўны выяўленчы аўтэнтык эпохі<ref name="Tryhubovic">{{артыкул|аўтар = Трыгубовіч В.|загаловак = Сьцяг і герб|арыгінал = |спасылка = http://pahonia-plakat.narod.ru/stvarennie_suczasnaj_pahoni.htm|архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210128054605/http://pahonia-plakat.narod.ru/stvarennie_suczasnaj_pahoni.htm|аўтар выданьня = |выданьне = Мастацтва|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 1992|выпуск = |том = |нумар = 8|старонкі = |isbn = }}</ref>}}]] * Пэўныя ўплывы агульнаэўрапейскай геральдычнай традыцыі адлюстраваньня князя-водцы на пячацях фэўдальных герархаў ([[Польшча]], [[Чэхія]]<ref>Хорошкевич А. Л. «Конные печати» Александра Невского и традиции средневековой сфрагистики // Князь Александр Невский и его эпоха. — С-Пб., 1995.</ref>, рыцарскі ордэн [[тампліеры|тампліераў]], конныя пячаці [[Ноўгарад|наўгародзкага]] князя [[Аляксандар Неўскі|Аляксандра Неўскага]] ды іншае) * Атаясамленьне гербу Пагоні з постацьцю абаронцы Айчыны і адлюстраваньне жыцьця тагачасных насельнікаў краю, што знаходзіліся пад заўсёднай ваеннай пагрозай. * Уплыў грэцка-хрысьціянскіх культаў — сьвятых Дзімітрыя Салунскага і [[Сьвяты Юры|Юрыя Пераможцы]], адаптацыя апошніх да мясцовай традыцыі і фармаваньне культу ўласных заступнікаў. * Спалучэньне і пэрсанафікацыя ў гербе постацяў сьвятых Барыса і Глеба з блізкага мінулага і паганскага [[Ярыла|Ярылы]] з больш глыбокіх пластоў. Паводле [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], паходжаньне гербу Пагоні сягае ўглыб стагодзьдзяў і мае [[Сэмантыка|сэмантычную]] повязь з старажытнай ваеннай традыцыяй народнай пагоні — найважнейшай функцыяй арганізацыі жыцьця і побыту [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх плямёнаў]], калі кожны чалавек быў у адказе за жыцьцё супляменьніка. У выпадку раптоўнага нападу супраціўніка і захопу ў палон суродзічаў кожны мужчына, які меў права насіць зброю, мусіў пехатою або конна кідацца ў пагоню за ворагам, каб адбіць палон. Ва ўмовах ваеннай дэмакратыі традыцыя народнай пагоні выконвалася безумоўна і захоўвалася стагодзьдзямі і ў эпоху [[Русь|Русі]], і ў часы Вялікага Княства Літоўскага. [[Іпацьеўскі летапіс]] паведамляе пра пагоню жыхароў [[Берасьце|Берасьця]] ў 1280 годзе за польскім вайсковым аддзелам, які паваяваў ваколіцы места<ref name="ehb-391"/>. [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] [[Ягайла]] ў сваёй ([[Лацінская мова|лацінскай]]) грамаце ад 20 лютага 1387 году засьведчыў тагачасную назву [[Паспалітае рушэньне|паспалітага рушэньня]] ў мове народу [[Літва|Літвы]] — [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]]<ref>Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах (IX—XVIII ст.) / Склад.: В. Шчарбакоў, К. Кернажыцкі, Д. Даўгяла. Т. 1. — Менск: Выдавецтва АН БССР, 1936.</ref><ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 78—78.</ref>: {{Цытата|…паводле старажытнага звычаю, перасьлед ворага ёсьць абавязкам кожнага мужчыны ў нашым краі; гэткае паспалітае рушэньне дзеля выгнаньня ворага з нашае Літоўскае зямлі па-народнаму завецца „пагоня“''. {{арыгінал|la|...Quotiescunque etiam hostes et adversarios nostros et ipsius terrae nostrae Lithuanicae fugitivos insequi opportuerit, ad insequutionem huiusmodi, quod роgоniа vulgo dicitur, nоn solum armigeri, verum etiam omnis masculus, cuiuscunque status aut conditionis extiterit, dummodo аrmа bellicosa gestare poterit, proficisci teneatur.}}||З прывілею вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]], 20 лютага 1387 г.}} Галоўнай прычынай трывалага існаваньня і замацаваньня на землях сучаснай Беларусі старажытнай традыцыі народнай пагоні сталі шматлікія войны, распачатыя пераважна суседнімі народамі і княствамі і абумоўленыя геастратэгічным разьмяшчэньнем [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] на скрыжаваньні найважнейшых гандлёвых шляхоў. Ідэя абароны Бацькаўшчыны стала дзяржаваўтваральнай для жыхароў Вялікага Княства Літоўскага і пад уплывам эўрапейскай геральдыкі і рыцарскіх традыцыяў увасобілася ў дзяржаўны сымбаль — герб Пагоню<ref name="ehb-392">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 392.</ref>. <gallery caption="Пагоня на княскіх пячацях" class="center" widths="150" heights="150"> Alaksandar Karyjatavič, Pahonia. Аляксандар Карыятавіч, Пагоня (K. Kielisiński, 1375, 1841).jpg|[[Аляксандар Карыятавіч]], 1375 г. Vitaŭt-Pahonia. Вітаўт-Пагоня (1385).jpg|[[Вітаўт|Вітаўт Вялікі]], 1385 г. Karybut, Pahonia. Карыбут, Пагоня.jpg|[[Карыбут|Карыбут Альгердавіч]], да 1404 г. Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (K. Kielisiński, 1426, 1841).jpg|Вітаўт Вялікі, 1426 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Žygimont Kiejstutavič, Pahonia. Жыгімонт Кейстутавіч, Пагоня (K. Kielisiński, 1432, 1841).jpg|[[Жыгімонт Кейстутавіч]], да 1440 г. Alaksandar, Pahonia. Аляксандар, Пагоня (K. Kielisiński, 1501, 1841).jpg|[[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар Ягайлавіч]], {{nowrap|1501 г.}} Žygimont Stary, Pahonia. Жыгімонт Стары, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|[[Жыгімонт Стары]] Žygimont Aŭgust, Pahonia. Жыгімонт Аўгуст, Пагоня (K. Kielisiński, 1539, 1841).jpg|[[Жыгімонт Аўгуст]], 1539 г. </gallery> == Назва == [[Файл:Pahonia. Пагоня (1614).jpg|міні|180пкс|Пагоня зь [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Статуту]] выданьня 1614 г.<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 106.</ref>]] Беларуская назва ''Пагоня'' замацавалася за гербам у канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзя, што стала вынікам асэнсаваньня гербавай выявы як сымбалю абаронцы Айчыны{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4—5}}<ref name="Salanda-2005"/>. [[Файл:Pahonia. Пагоня (1832).jpg|значак|180пкс|Пагоня як сымбаль [[Белая Русь|Белай Русі]] (у адрозьненьне ад іншых краінаў) на эмблеме [[Таварыства Літоўскае і зямель Рускіх|Таварыства Літоўскага і зямель Рускіх]], 1832 г.]] Пад гэтай назвай герб апісвалі і тлумачылі ў [[старабеларуская мова|літоўскіх (беларускіх)]] летапісах першае паловы XVI стагодзьдзя: «''…у гербе муж збройны, на каню белам, у полю чырвонам, меч голы, яка бы каго гонячы дзяржаў над галавою, і ёсьць адтоля названы „пагоня“…''». Назвай ''Пагоня'' карыстаўся і апошні з [[Ягайлавічы|Ягайлавічаў]] — кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]]. У 1562 годзе ён загадаў біць на [[Віленская мынца|Віленскай мынцы]] манэты-траякі: «''А на сем з аднае стараны два першыя словы, каторымі ся пачынаець пісаці імя наша гаспадарскае, а з другое стараны … герб Пагоня''»<ref name="Salanda-2005"/>. Урэшце, дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага пад назвай Пагоня ({{мова-be-old|Погоня|скарочана}}) сьцьвярджаецца ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|статутах Вялікага Княства Літоўскага]] [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|1566]]{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|5}} і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|1588]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|25к}} С. 131.</ref> гадоў{{Заўвага|Назва дзяржаўнага гербу шырока бытавала і ў іншых афіцыйных дакумэнтах Вялікага Княства Літоўскага, напрыклад, у інструкцыі [[Пасол соймавы|паслам]] на [[Павятовы соймік|соймік]] [[Мельнік|Мельніцкага]] павету 1566 году: «''і [[Харугва (вайсковая адзінка)|харугаў]] кождага [[павет|павету]] пад гербам звыклым Вялікага Княства Літоўскага Пагонею надаваці рачыў''»<ref>Литовская метрика. Отд. 1—2, ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F7sKAAAAIAAJ&q=%D0%9F%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%8E#v=snippet&q=%D0%9F%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%8E&f=false С. 879].</ref>}}. А ў [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе Статуту 1566 году адмыслова падкрэсьліваецца, што дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага завецца Пагоняй у народнай мове — [[Ліцьвін#Славянская літоўская мова|мове ліцьвінаў]] ({{мова-la|vulgo Pogonia vocatur|скарочана}})<ref>Archiwum komisji prawniczej. T. 7. — Kraków, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mNMMAAAAYAAJ&q=%22vulgo+Pogonia+vocatur%22#v=snippet&q=%22vulgo%20Pogonia%20vocatur%22&f=false S. 80].</ref>. Як адзначае [[Аляксей Шаланда]], афіцыйная беларуская гербавая назва ''Пагоня'' не пакідае ніякіх сумневаў у [[беларусы|беларускай этнічнай прыналежнасьці]] грамадзтва, дзе зьявіўся і выкарыстоўваўся герб Вялікага Княства Літоўскага{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|5}}. == Выгляд == [[Файл:Grunwald Pogoń czerwona.svg|значак|180пкс|Рэканструкцыя выгляду харугвы часоў [[Бітва пад Грунвальдам|бітвы пад Грунвальдам]]]] Клясычны выгляд гербу Пагоні — гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — белую, чырвоную альбо сінюю [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з залатым [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Зь левага боку ў вершніка ножны мяча, з-пад сядла зьвісае трохканцовая вупраж (у розныя часы яна мяняла свой колер зь сіняга да залаціста-жоўтага<ref name="Razauskas">{{Кніга |аўтар = Разаўскас Д. |частка = Белы Вершнік з узнятым мячом на чырвоным фоне. Сімволіка герба Вялікага княства Літоўскага |загаловак = DRUVIS. Almanach Centru etnakasmalohiji «Kryuja». № 2 |арыгінал = |спасылка = |адказны = Пад. рэд. Тодара Кашкурэвіча |выданьне = |месца = Менск |выдавецтва = |год = 2008 |том = |старонкі = 137 |старонак = 242 |сэрыя = |isbn = |тыраж = 299 }}</ref>). Асноўныя колеры Пагоні — [[Белы колер|белы]] і [[чырвоны колер|чырвоны]] — нацыянальныя колеры [[беларусы|беларусаў]], здабытак беларускай матэрыяльнай і духоўнай культуры<ref>{{Спасылка | аўтар = Снежана Инанец.| прозьвішча = Инанец| імя = Снежана| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 11 лістапада 2020| url = https://news.tut.by/society/707492.html| копія = https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html| дата копіі = 16 студзеня 2021| загаловак = Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»| фармат = | назва праекту = Общество| выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. З гэтых колераў нацыянальнага гербу, паводле правілаў [[геральдыка|геральдыкі]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]], утварыўся беларускі нацыянальны [[бел-чырвона-белы сьцяг]]<ref name="ehb393"/>. Кампазыцыя гербу не была аднолькавай: сьпярша вершнік глядзеў у левы (геральдычны) бок, але ад першае паловы XV стагодзьдзя, паводле правілаў эўрапейскай геральдыкі, ён павярнуўся ў правы бок. За часамі Вітаўта пашыралася выява на тарчы вершніка гербу [[Калюмны|Калюмнаў]]{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}. Першая выява Пагоні з шасьціканцовым [[крыж]]ам, ідэнтычным [[Крыж Эўфрасіньні Полацкай|крыжу Эўфрасіньні Полацкай]] — сьвятыні [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]] — зьявілася на гербавай тарчы надмагільля вялікага князя літоўскага і караля польскага [[Ягайла|Ягайлы]]<ref name="ehb-392"/>. Хоць пра вытокі гэтага крыжа (так званага «патрыяршага») і выказваліся вельмі супярэчлівыя думкі{{Заўвага|Напрыклад, беларускі геральдыст [[Аляксей Шаланда]] лічыць яго асабістым гербам Ягайлы пад назвай «[[Бойча]]»}}{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}, ён адназначна мае хрысьціянскае (бізантыйскае) паходжаньне. Тым часам тлумачэньне крыжа з Пагоні як сымбалю паганскага бога [[Ярыла|Ярылы]] трэба прызнаць ня толькі бяздовадным, але і ў існасьці немагчымым{{Зноска|Nasievič|28 сакавіка 1995|Насевіч|старонкі = }}. Увогуле, існавалі пяць варыянтаў<ref name="citou">{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 144.</ref> сярэднявечнай Пагоні: # Клясычная — у чырвоным полі збройны рыцар на белым кані, дзясьніцаю ўздымае голы меч над галавой, на левым плячы тарчу з падвойным залатым крыжам. Конь накрыты трохканцовай гунькаю. На найбольш старажытных каляровых малюнках конская зброя і тарча рыцара — блакітныя. # Такі ж яздок, але ва ўзьдзетай руцэ дзіда, якую ён рыхтуецца кінуць у ворага. # Голы (без засьцерагальнага ўзбраеньня) яздок на кані безь сядла, уздымае над галавою меч. Іканаграфія такога варыянту не сустракаецца, але вядомая падобная вэрсія XVII ст. Маскоўскага гербу. # Малая Пагоня: на тарчы толькі асноўная дэталь гербу — збройная рука з голым мячом. Колер поля чырвоны або залаты. Існуе дзьве адметныя вэрсіі Малой Пагоні. # Татарская Пагоня: у зялёным полі яздок, які адстрэльваецца з лука ў сваіх сьцігачоў. Сучасная эталённая выява Пагоні, распрацаваная ў 1991 годзе адмысловай Камісіяй [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|парлямэнту Беларусі]], мае пэўныя адметнасьці. Найперш гэта белая тарча з залатым рознаканцовым «патрыяршым» крыжам. Такі няроўнаканцовы крыж паходзіць зь некалькіх гістарычных выяваў гербу (у тым ліку часоў [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітвы]] — пэрыяду росквіту Вялікага Княства Літоўскага) і асацыюецца з вобразам [[Эўфрасіньня Полацкая|Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай]], нябёснай заступніцы Беларусі. Прытым зьмяшчэньне залатога на белым (мэталу на мэтале, а ня як звычайна, мэталу на эмалі), згодна з правіламі геральдыкі, ёсьць вынятковым і мусіць падкрэсьліваць асаблівую важнасьць гэтага сымбалю<ref name="Tryhubovic"/>. Як зазначае кіраўнік камісіі з распрацоўваньня эталёну дзяржаўнага гербу Беларусі гісторык [[Алег Трусаў]], у старажытных апісаньнях Пагоні ўжываліся толькі два колеры: белы конь і вершнік на чырвоным фоне. Тым часам пра колер тарчы ў старажытных хроніках нічога не гаворыцца. Такім парадкам, камісія пастанавіла зьмясьціць выяву залатога шасціканцовага крыжа на срэбнай (белай) тарчы — як дзеля захаваньня каляровай еднасьці гербу, так і дзеля адпаведнасьці гістарычным крыніцам<ref>[[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 21—22.</ref>. <gallery caption="Варыянты Пагоні часоў Вялікага Княства Літоўскага" class="center" widths="150" heights="150"> Seal of duke Skirgaila -1386.svg|Зь дзідай і рознаканцовым крыжам на тарчы. [[Скіргайла Альгердавіч|Скіргайла]]<ref>[[Юры Бохан|Бохан Ю. Н.]], [[Сьцяпан Цемушаў|Темушев С. Н.]] История Беларуси» 6-й класс. Ч. 2. — Минск: Изд. центр [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|БГУ]], 2016. [https://www.sb.by/upload/iblock/baa/baa1c03ad6fdf4aeee7854a338c0551e.jpg С. 38].</ref>, 1386 г. Codex Bergshammar - GDL 2.png|З [[Калюмны|Калюмнамі]] на [[Тарча (дасьпехі)|тарчы]]. Codex Bergshammar, 1440 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (XV).jpg|Зь дзідай і рознаканцовым крыжам на тарчы. Armorial Lyncenich, XV ст. Pahonia. Пагоня (1544-72).jpg|Бяз тарчы. Касмаграфія {{nowrap|С. Мюнстэра}}, 1544 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, Pahonia. Статут Вялікага Княства Літоўскага, Пагоня (1588).jpg|[[Трэці статут ВКЛ|Трэці Літоўскі Статут]], 1588 г. Pahonia. Пагоня (1780-89).jpg|Дзяржаўны герб ВКЛ, {{nowrap|1780-я гг.}} Pahonia. Пагоня (1764-92).jpg|Вайсковая харугва ВКЛ, 1764—1792 гг. Pahonia. Пагоня (1794).jpg|Вайсковая харугва ВКЛ з рознаканцовым крыжам на тарчы, 1794 г. </gallery> == Гісторыя == [[Файл:Pahonia. Пагоня (1575).jpg|міні|180пкс|Пагоня з гербоўніка Эразма Комніна 1575 г.]] === Вялікае Княства Літоўскае === Герб Пагоня склаўся ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] — у дзяржаве, дзе сфармавалася [[беларусы|беларуская народнасьць]] і дзе старажытная беларуская культура перажывала ўздым і росквіт{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}. Першы пісьмовы ўпамін пра герб Пагоню сустракаецца ў [[старабеларуская мова|літоўскіх (беларускіх)]] летапісах пад 1278 годам у зьвязку з князем [[Нарымонт]]ам (якога можна атаясаміць з братам або сынам вялікага князя літоўскага [[Трайдзень|Трайдзеня]]): {{Цытата|Той Нарымунт меў герб, або кляйнот, рыцарства сваяго таковы, і тым пячатаваўся, Вялікаму княству Літоўскаму заставіў яго, а то такі: у гербе муж збройны, на каню белам, у полю чырвонам, меч голы, яка бы каго гонячы дзяржаў над галавою, і ёсьць адтоля названы «'''пагоня'''».|[[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хроніка Літоўская і Жамойцкая]]{{Заўвага|Хроника Литовская и Жемайтская // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}{{Заўвага|Хроника Быховца // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}}} [[Файл:Pahonia. Пагоня (1672) (2).jpg|180пкс|значак|Герб ВКЛ з Маскоўскага тытулярніка 1672 г.]] [[Густынскі летапіс]] кажа пра ўзьнікненьне гербу Пагоні за часамі вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]] (1294—1316)<ref>[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 366.</ref>: {{Цытата|Віцень нача княжыці над Літвою, ізмысьлі сабе герб і ўсяму княству Літоўскаму пячаць: рыцар збройны на кане зь мечам, ежа ныне нарычуць '''Пагоня'''.|[[Густынскі летапіс]]{{Заўвага|Густынская летопись // [[ПСРЛ]]. Т. 40. — СПб., 2003.}}}} Пагоня ўпершыню зьяўляецца{{Зноска|Юргенсон|2003|Юргенсон|старонкі = }} на пячаці «караля Літвы і Русі» [[Гедзімін]]а (1316—1341){{Зноска|Šałanda|2001|Шаланда|старонкі = }}. Выява гербу крыху адрозьнівалася ад звычайнай: коньнік трымае ў руцэ дзіду, а ня меч. Гэтая пячаць захоўваецца цяпер у гістарычным музэі [[Вільня|Вільні]]. Таксама выява Пагоні ёсьць на пячаці полацкага князя [[Нарымонт|Глеба (Нарымонта)]], датаванай 1330 годам<ref name="ehb-392"/><ref name="citou-2010-99">{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 99.</ref>. Была Пагоня і на пячаці вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а, якой ён змацаваў дамову з польскім каралём Казімерам 1366 году (вакол Пагоні — [[старабеларуская мова|рускі]] надпіс)<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. R. VII, Z. 3—4, 1930. S. 709—710.</ref>. На гэтым этапе гербавая пячаць вершніка ўвасабляла сабой сувэрэннага валадара — князя і магла мець пэўныя адрозныя элемэнты: апроч зазначанай вышэй дзіды замест мяча, [[цмок]]а пад капытамі каня і брак [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}. [[Файл:Pahonia. Пагоня (1720).jpg|міні|180пкс|Дзяржаўны герб ВКЛ. [[Картуш]], 1720-я гг.]] У XIV стагодзьдзі выява вершніка разьмясьцілася на тарчы і пачала выкарыстоўвацца як герб на пячацях [[Ягайла|Ягайлы]] (1386 і 1387) і [[Вітаўт]]а (1401). Адылі Пагоня стала дзяржаўным гербам Вялікага Княства Літоўскага. У канцы XIV ст. Пагоня таксама ўжывалася як сымбаль [[пінск]]іх і [[Друцак (горад)|друцкіх]] князёў. Апроч таго, як дынастычны герб яна выкарыстоўвалася княскімі родамі, якія выводзілі сябе ад Гедзіміна ([[Гедзімінавічы|Гедзімінавічамі]]): [[Алелькавічы|Алелькавічамі]], [[Бельскія (род)|Бельскімі]], [[Карэцкія|Карэцкімі]], [[Сангушкі|Сангушкамі]], [[Чартарыйскія|Чартарыйскімі]] ды іншымі<ref name="Salanda-2005"/>. Увогуле, пераход дынастычнага гербу Пагоні ў новую якасьць зямельнага і дзяржаўнага гербу абумовіла повязь сымбалю з умовамі жыцьця і традыцыямі мясцовых жыхароў. Гэта выявілася адрозьненьнем ад захоўнеэўрапейскага гербу «Рыцар на кані», які пашырыўся ў XI—XIII стагодзьдзях і застаўся толькі сымбалем прыналежнасьці ўладальніка пэўнай пячаці да вяршыняў фэўдальнай герархіі<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 93.</ref>. Згодна з Статутамі Вялікага Княства Літоўскага, усе [[места|месты]] і [[мястэчка|мястэчкі]] Літвы мусілі мець пячаць з Пагоняй, якой змацоўваліся гаспадарскія (вялікакняжацкія) позвы да абывацеляў (на [[Жамойць]] гэта правіла не пашыралася). Ніякія іншыя дакумэнты, апрача вялікакняскіх позваў, не маглі змацоўвацца пячацьцю з Пагоняй: {{Цытата|Тэж мы, гаспадар, даем пад гербам таго паньства нашага, вялікага княства літоўскага, «'''Пагонею'''» пячаць да кождага павету, на каторай ёсьць напісані окала гербу імя таго павету. А тую пячаць пісар земскі прысяжны ў сябе сам, а ня хто іншы, хаваці маець, катораю пячацьцю і пад тытулам нашым позвы маюць быці пячатаваны і выдаваны. А іныя нікаторыя лісты, выпісы і сазнаньня, кромя толька самых позваў, тою пячацьцю ня маець быць пячатаваны.|РАЗЬДЗЕЛ 4, АРТЫКУЛ 12 // [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]]}} У XV—XVIII стагодзьдзях Пагоню зьмяшчалі на брамах беларускіх местаў і замкаў<ref name="ehb-392"/>. Гэта знайшло адлюстраваньне ў мескай геральдыцы — сярод іншага, на [[Герб Магілёва|гербе Магілёва]]. Розныя вэрсіі Пагоні сталіся гербамі ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага — [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага]], [[Менскае ваяводзтва|Менскага]], [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага]], [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага]], [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага]], [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага]] ды іншых (апроч [[Жамойць|Жамойці]]). Прытым выявы Пагоні прыпадаюць толькі на [[этнічная тэрыторыя|этнічную тэрыторыю]] [[беларусы|беларусаў]], усе суседнія землі маюць іншыя гербы<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 25—26.</ref><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 100.</ref>. Пра ўспрыманьне гербу Пагоні сваім сымбалем ня толькі [[шляхта|шляхтай]] і [[Мяшчане|мяшчанамі]], але і [[Ліцьвіны|літоўскімі (беларускімі)]] сялянамі сьведчыць [[Бел-чырвона-белы сьцяг|выкананы ў чырвона-белых колерах]] народны партызанскі сьцяг (харугва) [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|змагароў з маскоўскімі акупантамі]] («шышоў») з-пад [[Барысаў|Барысава]], які зьмяшчае элемэнты гербу Пагоні — «руку з палашом»<ref>Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa, 2024. С. 58—59.</ref>. Зь мінімальнымі стылістычнымі зьменамі Пагоня была дзяржаўным гербам Вялікага Княства Літоўскага і часткай гербу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітае]] да 1795 году, калі ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай тэрыторыю Беларусі [[Анэксія|анэксавала]] [[Расейская імпэрыя|Расейская імпэрыя]]. Такім парадкам, больш за 500 гадоў усе этнічна беларускія землі жылі «пад знакам Пагоні», а продкі сучасных беларусаў проста ня ведалі іншай дзяржаўнай эмблемы{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. <gallery caption="Гербы [[Вялікае Княства Літоўскае#Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага]], 1720-я гады" class="center" widths="150" heights="150"> Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]] Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]] Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]] Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]] </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Менскае ваяводзтва|Менскае]] Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскае]] Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]] Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] </gallery> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Pahonia. Пагоня (1776-83).jpg|180пкс|міні|Ротны сьцяг Беларускай гусарскай харугвы]] Яшчэ па [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|захопе ўсходняй часткі Вялікага Княства Літоўскага]] (1772 год) улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] пастанавілі стварыць Палявы гусарскі беларускі полк. У 1775 годзе яго ўкамлектавалі выхадцамі зь [[Беларуская губэрня|Беларускай губэрні]]. Гэты полк атрымаў у наступным годзе ўласны штандар з гербам, дзе тарча падзялялася на два полі: у горным, залатым, выява чорнага двухгаловага арла, а ў ''«дольнай чырвонай частцы выява Літоўскага ўзброенага ездака на белым кані з узьдзетай шабляй»''. Прыкладна ў той жа час (1870-я гады) утварыўся і Полацкі Мушкетэрскі полк. Ён атрымаў у якасьці гербу на баявы сьцяг расьсечаную тарчу: у правым залатым полі выява паловы чорнага расейскага арла, у левай, чырвонай, — Пагоня. Згодна з указам ад 19 верасьня 1827 году Пагоняй упрыгожваліся сьцягі лейб-гвардыі Гарадзенскага гусарскага палку<ref>[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 368.</ref>. [[Файл:Połacak-Viciebsk, Pahonia. Полацак-Віцебск, Пагоня (1857).png|міні|180пкс|«Беларуская» частка ([[Полацак]], [[Віцебск]], [[Амсьціслаў]]) вялікага гербу [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], 1857 г.]] Герб «Пагоня» знайшоў сваё адлюстраваньне ня толькі на штандарах вайсковых частак, што фармаваліся з ураджэнцаў Беларусі, але і на гербах «беларускіх» ([[Полацкае намесьніцтва]], [[Магілёўскае намесьніцтва]], [[Віцебская губэрня]]) і «літоўскіх» ([[Гарадзенская губэрня]] і [[Віленская губэрня]]) адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Расейскай імпэрыі. Апроч таго, колішні агульнадзяржаўны сымбаль увайшоў у склад гербаў усходніх [[беларусы|беларускіх]] местаў ([[Віцебск]], [[Вяліж]], [[Гарадок]], [[Дзьвінск]], [[Дрыса]], [[Лепель]], [[Магілёў]], [[Невель]], [[Полацак]], [[Себеж]], [[Сураж]], [[Чэрыкаў]]). У кожным з нададзеных расейскімі ўладамі гербаў тарча падзялялася на дзьве часткі: у горнай, паводле геральдычных паняцьцях «панаванай», разьмяшчаўся [[Герб Расеі|двухгаловы арол]], а ў дольнай, «падпарадкаванай» — Пагоня. У канцы 1850-х гадоў Пагоню зьмясьцілі на Вялікім дзяржаўным гербе Расейскай імпэрыі як сымбаль колішніх зямель Вялікага Княства Літоўскага. Увогуле, адлюстраваньне старажытнай Пагоні на беларускіх губэрнскіх, павятовых, мескіх і вайсковых гербах Расейскай імпэрыі канстатавала асэнсаваньне суседнімі народамі тоеснасьці паняцьцяў: геаграфічна-этнічнага — Беларусь, і геральдычнага — Пагоня<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 38.</ref>. Яшчэ ў 1812 годзе ў адноўленым францускім імпэратарам [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам]] Вялікім Княстве Літоўскім гербам Пагоняй карысталася мясцовая адміністрацыя. У час [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] ён выкарыстоўваўся паўстанцамі з колішняга ВКЛ у якасьці сымбалю змаганьня за аднаўленьне страчанай дзяржаўнасьці{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|6}}. У час [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] герб Пагоня ў спалучэньні з польскім «Арлом Белым» стаў сымбалем нацыянальна-вызвольнага змаганьня за дэмакратычную перабудову грамадзтва. Кіраўнік здушэньнем паўстаньня [[Мураўёў-вешальнік]] аддаў распараджэньне аб забароне нашэньня жалобных і рэвалюцыйных знакаў — чорных шапак зь белымі султанамі, спражак з аб’яднаным гербам Польшчы і Літвы. Такім парадкам, герб Пагоня ў XIX стагодзьдзі з аднаго боку быў афіцыйным сымбалем, а зь іншага — неафіцыйным, рэвалюцыйна-дэмакратычным<ref>[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/БелЭн|11к}} С. 479.</ref>. Але ўва ўсіх выпадках ён атаясамліваўся з канкрэтнай тэрыторыяй — тэрыторыяй сучаснай Беларусі<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 36.</ref>. <gallery caption="Гербы [[:Шаблён:Губэрні Расейскай імпэрыі на беларускіх землях|«беларускіх» і «літоўскіх» губэрняў і намесьніцтваў Расейскай імпэрыі]]" class="center" widths="150" heights="150"> Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1807).jpg|[[Віленская губэрня]], 1807 г. Coat of arms of Vilna Governorate 1878.svg|Віленская губэрня, 1878 г. Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1800).jpg|[[Віцебская губэрня]], 1800 г. Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1840).jpg|Віцебская губэрня, 1840 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Coat of arms of Vitebsk Governorate 1856.svg|Віцебская губэрня, 1856 г. Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (1802).jpg|[[Гарадзенская губэрня]], да 1845 г. Mogilev COA (Mogilev Governorate) (1781).png|[[Магілёўская губэрня]], 1781—1796 і 1802—1878 гг. Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1781).png|[[Полацкае намесьніцтва]], 1781—1796 гг. </gallery> === Найноўшы час === [[Файл:Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|міні|Дзяржаўны [[герб БНР]] і гербы беларускіх ваяводзтваў, 1918 г.]] У пачатку XX стагодзьдзя герб Пагоня актыўна выкарыстоўваўся [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускім нацыянальным рухам]]. Ідэю вяртаньня да гістарычна дзяржаўнага сымбалю ў паэтычнай форме выказаў [[Максім Багдановіч]], які ўвосень 1916 году напісаў верш «[[Пагоня (гімн)|Пагоня]]»: {{Цытата|<poem>Толькі ў сэрцы трывожным пачую За краіну радзімую жах, Успомню [[Вострая брама|Вострую Браму]] сьвятую І ваякаў на грозных канях. У белай пене праносяцца коні, Рвуцца, мкнуцца і цяжка хрыпяць, Старадаўняй Літоўскай Пагоні Не разьбіць, не спыніць, не стрымаць!</poem>}} [[Файл:Udzielniki Biełaruskaj kanferencyi 1918 hodu.jpg|значак|Удзельнікі [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларускай канфэрэнцыі 1918 году]]]] У гэты ж час зьявіўся эскіз беларускага нацыянальнага [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белага сьцяга]], створаны [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзіем Дуж-Душэўскім]]{{Зноска|Łatyšonak|2009|Латышонак|303—306}}, які прытрымліваўся геральдычнага прынцыпу пераносу колераў гербу на сьцяг і засьведчыў повязь бел-чырвона-белага сьцяга з Пагоняй: «''Беларусы ''[даўней]'' лічылі сваім дзяржаўным сьцягам белую Пагоню на чырвоным полі''»<ref>Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах / Укл. А. Гесь, У. Ляхоўскі, У. Міхнюк. — Менск: Энцыклапедыкс, 2001. С. 272.</ref>. [[Файл:Słucak, Pahonia. Слуцак, Пагоня (1921).jpg|значак|Сьцяг [[Слуцкі збройны чын|Першага Слуцкага палку стральцоў БНР]], 1920 г.]] 7 сьнежня 1917 году ў [[Менск]]у пад бел-чырвона-белымі сьцягамі<ref>{{Спасылка | аўтар = Ляшко М.| прозьвішча = Ляшко| імя = М.| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 11 сьнежня 2017| url = https://nn.by/?c=ar&i=201664| копія = https://web.archive.org/web/20200505012642/https://nn.by/?c=ar&i=201664| дата копіі = 5 траўня 2020| загаловак = На АНТ расказалі пра Першы Усебеларускі з’езд, але абрэзалі бела-чырвона-белы сцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref> і гербам Пагоняй распачаў сваю працу [[Першы Ўсебеларускі зьезд]] — найважнейшы дзяржаватворчы форум ў найноўшай гісторыі Беларусі, у час якога 1872 дэлегаты ад усіх беларускіх земляў выказаліся за пільную патрэбу вольнага дзяржаўнага самавызначэньня краіны{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. Паводле ўспамінаў [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]], ''«Адкрыцьцё Першага Ўсебеларускага кангрэсу было дужа ўрачыстае. Пры дзьвярах будынка стаяла варта Першага Менскага беларускага палку, сцэна была ўпрыгожана нацыянальнымі сьцягамі і гербам Пагоняй»''<ref name="50 faktau">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.svaboda.org/content/article/25155772.html| загаловак = 50 фактаў за бел-чырвона-белы сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата = 16 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. [[Файл:Diplomatic mission of BNR.jpg|значак|Шыльда [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Вайскова-дыпляматычнай місіі БНР]], 1921 г.]] У 1918 годзе Пагоня стала [[Герб БНР|дзяржаўным гербам]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 369.</ref>, яе выява разьмяшчалася на пячатках беларускіх дзяржаўных установаў. Заснавальнікі БНР лічылі Вялікае Княства Літоўскае адной з гістарычных формаў Беларускай дзяржаўнасьці і такім спосабам працягвалі яго геральдычныя традыцыі ў XX стагодзьдзі{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|6}}. У 1920 годзе герб Пагоня як беларускі і дзяржаўны выкарыстоўвала кіраўніцтва [[Слуцкае паўстаньне|Слуцкага паўстаньня]]. Таго ж году яго зьмясьцілі на бел-чырвона-белым сьцягу [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]] ў складзе войска [[Летува|Летувы]] (па далучэньні Летувы да СССР сьцяг канфіскаваў [[НКВД]]<ref name="VexilBNR">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/belarus/bnr.htm| загаловак = Сьцягі БНР| фармат = | назва праекту = Vexillographia.ru | выдавец = | дата = 11 верасьня 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>). Разам з тым выкарыстаньне беларусамі гербу Пагоні ў Летуве не заўсёды віталася: напрыклад, у сьнежні 1919 году дарогаю з [[Бэрлін]]у ў [[Рыга|Рыгу]] на летувіскай граніцы арыштавалі дыпляматычную дэлегацыю БНР з прычыны, паводле пратаколу затрыманьня, знаходжаньня пры мытным аглядзе «блянкаў пашпартоў невядомай нам Беларускай Рэспублікі зь летувіскім гербам на вокладцы»{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. [[Файл:Flag of Biełaruski Asoby Bataljon u skladzie vojska Letuvy.svg|значак|Сьцяг [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]], 1920 г.]] [[Файл:Жаўнеры Беларускага асобнага батальёна са сцягам.jpg|значак|Жаўнеры Беларускага асобнага батальёну зь сьцягам, да 1923 г.]] У 1920 годзе [[летувісы]] ўзялі за герб уласнай незалежнай дзяржавы варыянт гербу Вялікага Княства Літоўскага замест свайго гістарычнага гербу «[[Мядзьведзь (герб)|Мядзьведзя]]». Каб не выкарыстоўваць беларускай гістарычнай назвы Пагоня, яшчэ ў 1845 годзе летувіская эліта (а менавіта [[Сыманас Даўкантас]]) прыдумала новае слова — «[[Герб Летувы|Віціс]]», якім з 1884 году пачала называць герб Вялікага Княства Літоўскага<ref>[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.</ref>. Такім парадкам, прысваеньне літоўскага гербу мусіла падмацаваць прэтэнзіі маладой Летувіскай Рэспублікі на гістарычную пераемнасьць зь Вялікім Княствам Літоўскім. Аднак у 1920—1930-я гады шмат якія дзяржаўныя дзеячы Летувы паказвалі на неадпаведнасьць гэтага гербу менавіта летувіскай гістарычнай традыцыі. У 1935 годзе прэм’ер-міністар Летувіскай Рэспублікі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Тубаліс||lt|Juozas Tūbelis}} афіцыйна прызнаў не-летувіскае паходжаньне Пагоні і паведаміў пра тое, што ідзе праца над стварэньнем новага дзяржаўнага гербу. З усяго відаць, гэтую працу спынілі падзеі 1939—1940 гадоў<ref name="citou155">{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 155.</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Міхась Скобла.| прозьвішча = Скобла| імя = М.| аўтарlink = Міхась Скобла| суаўтары = | дата публікацыі = 31 студзеня 2008| url = https://www.svaboda.org/a/872644.html| копія = https://web.archive.org/web/20200430215732/https://www.svaboda.org/a/872644.html| дата копіі = 30 красавіка 2020| загаловак = Анатоль Цітоў: «Гербу „Пагоня“ — 730 гадоў»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 373.</ref>. [[Файл:Horadnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Горадня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1927).jpg|значак|Сябры гуртка [[Таварыства беларускай школы]] ў Горадні, 1927 г.]] [[Файл:Mir, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Мір, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1930).jpg|значак|Сябры гуртка ТБШ у [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], 1930 г.]] [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|значак|Хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюзу]] пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на чале з [[Рыгор Шырма|Рыгорам Шырмам]] і з удзелам [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], 1931 г.]] У міжваенны час Пагоня ўжывалася ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] на гербах Віленскага, Палескага, Падляскага і Наваградзкага ваяводзтваў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адначасна гэты герб разам зь бел-чырвона-белым сьцягам актыўна выкарыстоўваўся беларускім нацыянальна-вызвольных рухам: як палітычнымі партыямі, так і непалітычнымі арганізацыямі ([[Таварыства беларускай школы]]). Беларуская нацыянальная сымболіка ўжывалася ва ўсіх беларускіх школах і гімназіях, на мітынгах працоўных, беларускім студэнцтвам<ref name="ehb393">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 393.</ref>. Тым часам у [[БССР]] герб Пагоня трапіў пад негалосную забарону, хоць яшчэ ў 1933 годзе азначаўся ў афіцыйным друку разам з вытворным бел-чырвона-белым сьцягам менавіта як ''дзяржаўныя'' герб і сьцяг Беларускай Народнай Рэспублікі (хоць і ў [[«Нацдэмаўшчына»|«антынацдэмаўскім»]] кантэксьце)<ref>Вольскі В. Аб рэцыдывах нацыянал-дэмакратызму ў творчасьці мастака Мініна // Мастацтва і рэвалюцыя. № 1—2, 1933. С. 6.</ref>. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] герб Пагоня разам зь іншымі нацыянальнымі сымбалямі вярнуў да ўжытку калябарацыйны беларускі ўрад ([[Беларуская Цэнтральная Рада]]). Але, як сьведчыць распараджэньне Райхсміністра па акупаваных усходніх тэрыторыях ад 14 чэрвеня 1944 году<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 156.</ref>, гэтае выкарыстаньне было ''неафіцыйным'' да апошніх дзён нямецкае акупацыі. Шырока вядомае распараджэньне, нібы падпісанае гаўляйтэрам Беларусі [[Вільгельм Кубэ|Вільгельмам Кубэ]] і надрукаванае 27 чэрвеня 1942 году ў газэце «[[Раніца (Бэрлін)|Раніца]]», аб дазволе карыстацца гербам Пагоняй і бел-чырвона-белым сьцягам побач зь нямецкай сымболікай «пры сьвяткаваньнях або для абазначэньня беларускай нацыянальнасьці», выявіўся, паводле вынікаў пазьнейшых дасьледаваньняў, тагачаснай дэзынфармацыяй, вінаватых у якой улады [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] так і не знайшлі<ref name="citou155"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1948).jpg|значак|Беларуская паштоўка да [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці (Дня Волі)]], 1948 г.]] Па вайне ў [[СССР]] працягвала дзеяць фактычная забарона на беларускую нацыянальную сымболіку. 25 сакавіка 1946 году дзеля цырымоніі прыняцьця прысягі сяброў [[Саюз беларускіх патрыётаў|Саюзу беларускіх патрыётаў]] на вернасьць [[Беларусь|Беларусі]] дзяячка нацыянальна-вызвольнага руху [[Алеся Фурс]] намалявала Пагоню, за што савецкія ўлады выраклі яе да 25 гадоў [[ГУЛАГ|савецкіх канцэнтрацыйных лягераў]]. У 1960—1970-я гады гістарычную нацыянальную сымболіку выкарыстоўвалі інтэлектуалы-гуманітары [[Акадэмічны асяродак|Акадэмічнага асяродку]], разгромленага [[КГБ]] у 1974—1975 гадох, і мастакі-дысыдэнты з творчага кола [[На Паддашку]], якія ў 1980 годзе падрыхтавалі і пашырылі паштоўкі і плякат з выявамі Пагоні (адну з гэтых паштовак аўтарства [[Яўген Кулік|Яўгена Куліка]] перавыдалі за мяжой, што стала маніфэстацыяй сьвету беларускага нацыянальна-вызвольнага руху{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}). Тым часам беларускую нацыянальную сымболіку, у тым ліку і Пагоню, актыўна выкарыстоўвала [[беларуская дыяспара]] па-за межамі СССР. [[Файл:Пікет каля Дому ўраду (Менск, 1991 г.).jpg|значак|Пікет у [[Менск]]у з плякатам [[лацінка]]й: «''Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: герб Пагоня й [[бел-чырвона-белы сьцяг]], а таксама назоў Бацькаўшчыны — [[Літва]], сталіцы — Менск!''» (19.09.1991 г.)]] З пачаткам працэсу дэмакратызацыі ў СССР выкарыстаньне нацыянальнай гістарычнай сымболікі ў Беларусі пачало набываць масавы характар{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. Гэтаму спрыялі моладзевыя нефармальныя гістарычна-культурныя аб’яднаньні і клюбы («[[Талака (Менск)|Талака]]», «Паходня», «Узгор’е» і іншых), [[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|Беларускі Народны Фронт]] і іншыя партыі дэмакратычнага кірунку. А напярэдадні распаду СССР герб Пагоня разам зь бел-чырвона-белым сьцягам сталі сымбалямі нацыянальнага адраджэньня Беларусі{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. Тым часам савецкія ўлады працягвалі перасьлед беларусаў (асабліва ў правінцыі) за выкарыстаньне нацыянальных гербу і сьцяга{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. [[Файл:Belarusian Passport (cover).jpg|міні|[[Пашпарт грамадзяніна Рэспублікі Беларусь|Пашпарт грамадзяніна Беларусі]] ўзору 1993—1996 гг.]] Вяртаньне ў масавую сьвядомасьць жыхароў Беларусі гербу Пагоні і бел-чырвона-белага сьцяга як нацыянальных сымбаляў беларусаў адбылося ў 1990 годзе разам з прыняцьцем [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце]]. Тады ж Міністэрства сувязі выдала мільённым накладам паштовы канвэрт з выявай Пагоні на фоне бел-чырвона-белага сьцяга, а кіраўнік [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархату]] ўрачыста асьвяціў беларускі нацыянальны сьцяг у [[Полацак|Полацку]]<ref name="Kupava">{{артыкул|аўтар = Скобла М.|загаловак = Мікола Купава: «Бел-чырвона-белы сцяг непадсудны, гэта прызнаны народам нацыянальны сімвал»|арыгінал = |спасылка = https://www.nv-online.info/2021/02/02/mikola-kupava-bel-chyrvona-bely-scjag-nepadsudny-gjeta-pryznany-narodam-nacyjanalny-simval.html|архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210223194338/https://www.nv-online.info/2021/02/02/mikola-kupava-bel-chyrvona-bely-scjag-nepadsudny-gjeta-pryznany-narodam-nacyjanalny-simval.html|аўтар выданьня = |выданьне = [[Народная Воля]]|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2 лютага 2021|выпуск = |том = |нумар = 8|старонкі = 2|isbn = }}</ref>. У 1991 годзе пад беларускай нацыянальнай сымболікай прайшлі красавіцкія і травенскія [[страйк]]і працоўных Беларусі, якія адыгралі важную ролю ў крушэньні [[таталітарызм]]у ў краіне<ref name="ehb393"/>. А 19 верасьня 1991 году [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]] прыняў законы «Аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь» і «Аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь». Дзяржаўным гербам Беларусі стаў старажытны беларускі герб Пагоня, Дзяржаўным сьцягам Беларусі — бел-чырвона-белы сьцяг<ref name="ehb393"/>. У заканадаўчым актах аб Дзяржаўнай сымболіцы Беларусі зазначалася, што герб Пагоня ''адлюстроўвае гістарычны шлях беларускага народа, шматвекавое існаваньне і разьвіцьцё яго дзяржаўнасьці''{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|6}}. Распрацоўкай эталёнаў дзяржаўнай сымболікі займалася адмысловая Камісія пры Прэзыдыюме Вярхоўнага Савету, у якую ўвайшло больш за 20 чалавек: вядомыя гісторыкі, мастакі, дызайнэры, мастацтвазнаўцы (кіраўнік — дэпутат [[Алег Трусаў]])<ref name="50 faktau"/>. Неўзабаве герб Пагоню ўпершыню ўзьнялі як сымбаль незалежнай Беларусі над усімі прадстаўніцтвамі краіны за мяжой, а ў 1994 годзе каманда Беларусі ўпершыню выступіла пад нацыянальнымі сымбалямі на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1994 году|Алімпійскіх гульнях]]{{Зноска|Рудак|22—29 жніўня 2020|Рудак А.}}. 20 ліпеня 1994 году пад Пагоняй і бел-чырвона-белым сьцягам адбылася інаўгурацыя першага прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. У лютым 1995 году Лукашэнка заявіў пра намер правесьці рэфэрэндум, што стала сьведчаньнем аднаўленьня [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] з мэтай атрымаць падтрымку і грошы [[Расея|Расеі]]<ref name="NN-2020">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 22 лістапада 2020| url = https://nn.by/?c=ar&i=262559| копія = https://web.archive.org/web/20201121225512/https://nashaniva.by/?c=ar&i=262559| дата копіі = 21 лістапада 2020| загаловак = Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ| фармат = | назва праекту = Гісторыя| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Зьмяненьне нацыянальнай гістарычнай сымболікі Беларусі разьлічвалася як мэтанакіраваны ўдар па галоўных палітычных апанэнтах ([[Апазыцыя БНФ]]) і мусіла ўмацаваць яго асабістую ўладу<ref name="Marcinovic">{{Спасылка | аўтар = Мартинович Д.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14.05.2020| url = https://news.tut.by/culture/684354.html| копія = https://web.archive.org/web/20200622200046/https://news.tut.by/culture/684354.html| дата копіі = 22 чэрвеня 2020| загаловак = Без исторической символики, но с русским языком. Как 25 лет назад в Беларуси прошел референдум| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. На думку гісторыка [[Алег Трусаў|Алега Трусава]], дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня, ініцыятыва рэфэрэндуму негалосна ішла ад саміх уладаў Расеі<ref name="Naviny.by">{{Спасылка | аўтар = Гуштын А.| прозьвішча = Гуштын| імя = Адар’я| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14.05.2015| url = https://naviny.online/rubrics/society/2015/05/14/ic_articles_116_188882| копія = https://web.archive.org/web/20210304195235/https://naviny.online/rubrics/society/2015/05/14/ic_articles_116_188882| дата копіі = 4 сакавіка 2021| загаловак = Рэферэндум-1995. Антыгероі беларускай мовы| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Naviny.by]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>, якія імкнуліся рэанімаваць [[Імпэрыялізм|імпэрскую ідэю]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 10.</ref>. Таксама выказвалася меркаваньне, што правядзеньне рэфэрэндуму абумовіла жаданьне Лукашэнкі набыць папулярнасьць у Расеі з наступнай мэтай стаць прэзыдэнтам Расеі<ref>Олегов А. Лукашенко метит в президенты России // Огонёк. № 43, 27 октября 1996. С. 9.</ref>. Паводле дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня [[Сяргей Навумчык|Сяргея Навумчыка]], падобны плян агучваў кіраўнік адміністрацыі Лукашэнкі [[Леанід Сініцын]], [[Расейцы|расеец]] паводле нацыянальнасьці і прыхільнік далучэньня Беларусі да Расеі<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 24.</ref>, які меў імаверныя зьвязкі з расейскімі спэцслужбамі<ref name="Navumcyk_18.04.2014">{{Спасылка | аўтар = Навумчык С.| прозьвішча = Навумчык| імя = Сяргей| аўтарlink = Сяргей Навумчык| суаўтары = | дата публікацыі = 18 красавіка 2014| url = https://www.svaboda.org/a/25354832.html| копія = https://web.archive.org/web/20201127203055/https://www.svaboda.org/a/25354832.html| дата копіі = 27 лістапада 2020| загаловак = «Маўр» Лукашэнкі, або той, хто зьмяніў герб і сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref> і быў фігурантам дакладу дэпутата [[Сяргей Антончык|Сяргея Антончыка]] пра карупцыю ў атачэньні Лукашэнкі<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 127.</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Соўсь Г.| прозьвішча = Соўсь| імя = Г.| аўтарlink = Ганна Соўсь| суаўтары = | дата публікацыі = 12 кастрычніка 2019| url = https://www.svaboda.org/a/30211729.html| копія = https://web.archive.org/web/20210127201433/https://www.svaboda.org/a/30211729.html| дата копіі = 27 студзеня 2021| загаловак = Антончык пра антыкарупцыйны даклад Лукашэнкі, фатальную памылку Ганчара і «звышцынізм» апазыцыі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Ён жа, паводле неаднаразовых уласных прызнаньняў<ref name="Marcinovic"/><ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 65.</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Толкачева Е.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 12.05.2019| url = https://news.tut.by/economics/637111.html| копія = https://web.archive.org/web/20200412135326/https://news.tut.by/economics/637111.html| дата копіі = 12 красавіка 2020| загаловак = «Сел и нарисовал». Как в 1995 году БЧБ-флаг сменили на красно-зеленый, а «Пагоню» — на герб БССР| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>, стварыў прапанаваныя на рэфэрэндум сымбалі, за аснову якіх узяў [[Сьцяг Беларускай ССР|сьцяг]] і [[герб Беларускай ССР|герб]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Як Сініцын апавядаў беларускаму дэпутату [[Валянцін Голубеў|Валянціну Голубеву]]<ref name="Navumcyk_18.04.2014"/>: {{Цытата|Справа ж не ў [[Геральдыка|геральдыцы]]. Таму што калі прыгадаць, навошта ўвогуле трэба было мяняць сымболіку, дык зразумела, што чым яна горш атрымалася, тым лепей. Бо яе замена была толькі правакуючым выпадам, прычым толькі адным — у камбінацыі зь некалькіх удараў.}} Паводле сьведчаньня Сініцына, праца над новай сымболікай вялася з 21 сакавіка, прытым дэпутаты атрымалі эскізы сьцяга і гербу ўжо 23 сакавіка. Як мяркуе Сяргей Навумчык, хуткае (за два дні) стварэньне прапанаванай Лукашэнкам сымболікі сьведчыла пра тое, што галоўнай мэтай рэфэрэндуму было ня столькі ўвядзеньне нейкай канкрэтнай сымболікі (якая разглядалася як часовая — да ліквідацыі незалежнасьці Беларусі), колькі зьнішчэньне дзяржаўнага статусу бел-чырвона-белага сьцяга і Пагоні<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 66.</ref>. Праведзены 14 траўня 1995 году [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]] супярэчыў [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі]] і заканадаўству Беларусі, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня<ref name="Navumcyk">{{Спасылка | аўтар = Навумчык С.| прозьвішча = Навумчык| імя = С.| аўтарlink = Сяргей Навумчык| суаўтары = | дата публікацыі = 12 траўня 2019| url = https://www.svaboda.org/a/27734568.html| копія = https://web.archive.org/web/20210126205154/https://www.svaboda.org/a/27734568.html| дата копіі = 26 студзеня 2021| загаловак = Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Перад ім адбылося [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|зьбіцьцё дэпутатаў у будынку парлямэнту]], якое выявілася сілавой дэманстрацыяй усталяваньня [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму ў Беларусі]]. 7 чэрвеня 1995 году Лукашэнка выдаў указы № 213 «Аб зацьверджаньні эталёну Дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь і Палажэньня аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 7 чэрвеня 1995| url = http://www.levonevski.net/pravo/razdel1/num2/1d2088.html| копія = https://web.archive.org/web/20210117194500/http://www.levonevski.net/pravo/razdel1/num2/1d2088.html| дата копіі = 17 студзеня 2021| загаловак = Об утверждении эталона Государственного герба Республики Беларусь и Положения о Государственном гербе Республики Беларусь| фармат = | назва праекту = Право. Законодательство Республики Беларусь| выдавец = Валер Леванеўскі| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref> і № 214 «Аб зацьверджаньні Палажэньня аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 7 чэрвеня 1995| url = https://geraldika.ru/s/9223| копія = https://web.archive.org/web/20200804165356/https://geraldika.ru/s/9223| дата копіі = 4 жніўня 2020| загаловак = Об утверждении Положения о Государственном флаге Республики Беларусь| фармат = | назва праекту = Геральдика.Ру| выдавец = | дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref> дзеля фармальнага замацаваньня сымболікі рэжыму на заканадаўчым узроўні. Тым часам герб Пагоня разам зь бел-чырвона-белым сьцягам трапіў пад негалосную забарону{{Зноска|Łatyšonak|2009|Латышонак|303—306}}. Нягледзячы на яе, у Беларусі гэтым гербам як нацыянальным працягвалі карыстацца апазыцыйныя да рэжыму Лукашэнкі беларускія арганізацыі. Апроч таго, герб Пагоня актыўна выкарыстоўваўся ў спартовых і культурных імпрэзах па-за межамі краіны<ref>{{Спасылка | аўтар = Зьміцер Панкавец.| прозьвішча = Панкавец| імя = Зьміцер| аўтарlink = Зьміцер Панкавец| суаўтары = | дата публікацыі = 8 верасьня 2008| url = https://nn.by/index.php?c=ar&i=19755| копія = https://web.archive.org/web/20201128084414/https://nn.by/index.php?c=ar&i=19755| дата копіі = 28 лістапада 2020| загаловак = «Тры чарапахі» замест «Кацюшы»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Марина Рахлей.| прозьвішча = Рахлей| імя = Марина| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 27.08.2007| url = http://naviny.by/rubrics/culture/2007/08/27/ic_articles_117_152457/| копія = https://web.archive.org/web/20210225075249/https://naviny.online/rubrics/culture/2007/08/27/ic_articles_117_152457| дата копіі = 25 лютага 2021| загаловак = Слушать хорошую музыку стоит вместе!| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://naviny.by Белорусские новости]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>, а таксама беларускімі эмігранцкімі арганізацыямі. У 2007 годзе герб Пагоню ўлучылі ў [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|дзяржаўны сьпіс нематэрыяльных гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]], а ў 2009 годзе Пагоня стала афіцыйным гербам [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. [[Файл:Flag of Belarus (1918, 1991–1995) with historic coat of arms.png|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг з гербам Пагоняй, які выкарыстоўваўся ў час [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2022)|пратэстаў 2020—2022 гадоў]]]] У 2020 годзе герб Пагоня разам зь бел-чырвона-белым сьцягам сталі сымбалямі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2022)|пратэстаў супраць фальсыфікацыяў выбараў, гвалту і беззаконьня ў Беларусі]]<ref>{{артыкул|аўтар = [[Андрэй Катлярчук|Kotljarchuk A.]]|загаловак = The Flag Revolution. Understanding the political symbols of Belarus|арыгінал = |спасылка = http://balticworlds.com/the-flag-revolution-understanding-the-political-symbols-of-belarus/|архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20201225192118/http://balticworlds.com/the-flag-revolution-understanding-the-political-symbols-of-belarus/|аўтар выданьня = |выданьне = Baltic Worlds|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2020|выпуск = |том = |нумар = 4|старонкі = |isbn = }}</ref>. У гэты ж час адзначаюцца шматлікія выпадкі рэпрэсіяў (арыштаў і штрафаў) з боку рэжыму Лукашэнкі да грамадзянаў Беларусі за выкарыстаньне гербу Пагоні<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 18 лютага 2021| url = https://nn.by/?c=ar&i=268598| копія = https://web.archive.org/web/20210619051328/https://nn.by/?c=ar&i=268598| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = Праваабаронцу арыштавалі на 12 сутак. Барэльеф з «Пагоняй» на яго доме, які вісеў там 8 год, сёння палічылі пікетам| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 сакавіка 2021| url = https://www.svaboda.org/a/31171051.html| копія = https://web.archive.org/web/20210619051310/https://www.svaboda.org/a/31171051.html| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = Жанчыну арыштавалі, бо на машыне, якая яе падвозіла, была налепка «Пагоні»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 29 сакавіка 2021| url = https://nn.by/?c=ar&i=270564| копія = https://web.archive.org/web/20210619051458/https://nn.by/?c=ar&i=270564| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = У аграгарадку Малеч за «Пагоню» на балконе затрымалі кіроўцу саўгаса| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 30 сакавіка 2021| url = https://nn.by/?c=ar&i=270642| копія = https://web.archive.org/web/20210619051358/https://nn.by/?c=ar&i=270642| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = Жыхар Бабруйска, якому далі 15 сутак за налепку з «Пагоняй» на аўто, чацвёрты дзень трымае галадоўку| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 красавіка 2021| url = https://www.svaboda.org/a/31208796.html| копія = https://web.archive.org/web/20210421191758/https://www.svaboda.org/a/31208796.html| дата копіі = 21 красавіка 2021| загаловак = Жыхара Шчомысьліцы затрымалі за флюгер з «Пагоняй»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 23 сакавіка 2021| url = https://www.svaboda.org/a/31165174.html| копія = https://web.archive.org/web/20210614180847/https://www.svaboda.org/a/31165174.html| дата копіі = 14 чэрвеня 2021| загаловак = Шматдзетную маці аштрафавалі на 2900 рублёў за Пагоню на акне| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Тацяна Смоткіна.| прозьвішча = Смоткіна| імя = Тацяна| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 1 красавіка 2021| url = https://www.racyja.com/hramadstva/glybachanina-alyaksandra-shelepenya-asht/| копія = https://web.archive.org/web/20210614182355/https://www.racyja.com/hramadstva/glybachanina-alyaksandra-shelepenya-asht/| дата копіі = 14 чэрвеня 2021| загаловак = Глыбачаніна Аляксандра Шэлепня аштрафавалі за герб „Пагоня” на балконе| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Беларускае Радыё Рацыя]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. 8 жніўня 2021 году{{Заўвага|Глядзіце гісторыю зьменаў старонкі [[:en:Pahonia]]}} адміністрацыя [[Ангельская Вікіпэдыя|Ангельскай Вікіпэдыі]] пад ціскам [[Летувісы|летувіскіх]] [[Шавінізм|шавіністаў]] выдаліла артыкул пра герб Пагоню (створаны ў жніўні 2004 году), зь якога зрабілі перанакіраваньне на [[герб Летувы]]<ref>{{Артыкул|загаловак=Хобі для эрудытаў: абараняць «Пагоню» ў галоўнай сусветнай энцыклапедыі|мова=be|год=13 жніўня 2021|аўтар=[[Алесь Чайчыц|Чайчыц А.]]|выданьне=[[Будзьма беларусамі!]]|спасылка=https://budzma.by/news/khobi-dlya-erudyta-.html}}</ref>. [[Файл:Полк Каліноўскага. Сьцяг.png|значак|Сьцяг [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палку імя Кастуся Каліноўскага]]]] За часамі [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|адкрытага расейскага ўварваньня ва Ўкраіну]] герб Пагоня і бел-чырвона-белы сьцяг сталі сымбалямі [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|беларускага палку імя Кастуся Каліноўскага]]. Увогуле, беларускія добраахвотнікі ([[Пагоня (аддзел)|аддзел «Пагоня»]] і [[тактычная група «Беларусь»]]) баранілі Ўкраіну пад нацыянальнай беларускай сымболікай ад [[Расейска-ўкраінская вайна|пачатку расейскай гібрыднай агрэсіі ў 2014 годзе]]. == Сучаснае афіцыйнае выкарыстаньне == Пагоня зьмяшчаецца на эмблемах некалькіх беларускіх грамадзкіх аб’яднаньняў: * [[Партыя БНФ]]; * [[Кансэрватыўна-Хрысьціянская Партыя — БНФ]]; * [[Згуртаваньне Беларусаў Сьвету Бацькаўшчына|Згуртаваньне Беларусаў Сьвету «Бацькаўшчына»]]; * [[Беларускі Хельсынскі камітэт]]. [[Файл:COA Pahonia in Fürstenzug.jpg|міні|Выява Пагоні часоў ВКЛ на пано «[[Шэсьце князёў]]» у [[Дрэздэн]]е]] Пагоню маюць у сваім складзе сучасныя гербы наступных населеных пунктаў: * [[Файл:POL Białystok COA.svg|20пкс]] [[Беласток]] * [[Файл:POL Brańsk COA.svg|20пкс]] [[Бранск (Польшча)|Бранск]] * [[Файл:Coat of Arms of Velizh.png|20пкс]] [[Вяліж]] * [[Файл:Coat of Arms of Vierchniadzvinsk, Belarus.svg|20пкс]] [[Дрыса]] * [[Файл:Coat of arms of Iziaslav.png|20пкс]] [[Заслаў (Украіна)|Заслаў]] * [[Файл:Coat of Arms of Lepiel, Belarus.svg|20пкс]] [[Лепель]] * [[Файл:BIA Lipniszki COA.png|20пкс]] [[Ліпнішкі]] * [[Файл:Coat of Arms of Mahiloŭ.svg|20пкс]] [[Магілёў]] * [[Файл:Coat of Arms of Nevel (Pskov oblast).png|20пкс]] [[Невель]] * [[Файл:Puławy herb.svg|20пкс]] [[Пулавы]] * [[Файл:Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg|20пкс]] [[Рэчыца]] * [[Файл:Coat of Arms of Sebezh.png|20пкс]] [[Себеж]] * [[Файл:Herb Siedlce.svg|20пкс]] [[Седльцы]] Наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі маюць Пагоню ў складзе сваіх сучасных гербаў: * [[Файл:Bialski_pow.png|20пкс]] [[Бельскі павет (Люблінскае ваяводзтва)|Бельскі павет]] * [[Файл:Coat of Arms of Vitsebsk Voblasts.svg|20пкс]] [[Віцебская вобласьць]] * [[Файл:Coat of arms of Homyel Voblast.svg|20пкс]] [[Гомельская вобласьць]] * [[Файл:POL województwo podlaskie COA.svg|20пкс]] [[Падляскае ваяводзтва]] * [[Файл:Coat of Arms of Zhytomyr Oblast.svg|20пкс]] [[Жытомірская вобласьць]] * [[Файл:POL powiat siemiatycki COA.svg|20пкс]] [[Сямяціцкі павет]] Таксама вэрсія Пагоні ёсьць [[Герб Летувы|гербам Летувы]]. Апроч гэтага, стылізаваная выява Пагоні як гербу [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] зьмяшчаецца на найбольшым у сьвеце парцалянавым [[пано]] «[[Шэсьце князёў]]» у [[Дрэздэн]]е. == Галерэя == === XIV—XV стагодзьдзі === <gallery caption="Пагоня ў XIV—XV стагодзьдзях" class="center" widths="150" heights="150"> Kobrynski, Pahonia. Кобрынскі, Пагоня (1387).jpg|Пячатка князёў Кобрынскіх, 1387 г. Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1841).jpg|Пячаткі Вітаўта Вялікага Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1416).jpg|Герб Вітаўта, 1416 г. Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (1416).jpg|Герб Ягайлы, 1416 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1443).jpg|Пахаваньне Вітаўта Вялікага, 1443 г. Žygimont Karybutavič, Pahonia. Жыгімонт Карыбутавіч, Пагоня.jpg|Уваход Жыгімонта Карыбутавіча ў Прагу, {{nowrap|1443 г.}} Pahonia. Пагоня (1460-64).jpg|Chronik des Konstanzer Konzils, 1460—1464 гг. Lithuanian Vytis (Waykimas) from the Bavarian State Library (1475).jpg|Wappen besonders von deutschen Geshlchtern, {{nowrap|1475 г.}} </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1475).jpg|Wernigeroder Wappenbuch, 1475 г. Pahonia. Пагоня (1480) (2).jpg|Das Wappenbuch Conrads von Grünenberg, 1480 г. Pahonia. Пагоня (1480).jpg|Das Wappenbuch Conrads von Grünenberg, 1480 г. Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1483) (3).jpg|Герб Вітаўта, 1483 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1483).jpg|Герб Вітаўта, 1483 г. Bona Sforza, Pahonia. Бона Сфорца, Пагоня (1492) (2).jpg|З вокладкі малітоўніка [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], 1492 г. Bona Sforza, Pahonia. Бона Сфорца, Пагоня (1492).jpg |З вокладкі малітоўніка Боны Сфорцы, 1492 г. Pahonia. Пагоня (1401-1500).jpg|Armorial général, XV ст. </gallery> === XVI стагодзьдзе === <gallery caption="Пагоня ў XVI стагодзьдзі" class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1530).jpg|Sammelband mehrerer Wappenbücher, 1530 г. Pahonia. Пагоня (1530) (3).jpg|Sammelband mehrerer Wappenbücher, 1530 г. Pahonia. Пагоня (1531).jpg|З Лаўрэнцьеўскага сьпісу Літоўскага Статуту, 1531 г. Žygimont Aŭgust, Pahonia. Жыгімонт Аўгуст, Пагоня (1552).jpg|Герб вялікага князя Жыгімонта Аўгуста. Пруская хроніка, 1552 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1555) (2).jpg|З габэлену, 1555 г. Pahonia. Пагоня (1555) (1).jpg|З габэлену, 1555 г. Pahonia. Пагоня (1555) (3).jpg|З габэлену, 1555 г. Pahonia. Пагоня (1555) (4).jpg|З габэлену, 1555 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1555).jpg|1555 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1555).jpg|Герб Віленскай зямлі, {{nowrap|1555 г.}} Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1555).jpg|Герб Троцкай зямлі, 1555 г. Jan z knižataŭ litoŭskich, Pahonia. Ян з княжатаў літоўскіх, Пагоня (1555).jpg|Герб [[Ян з княжатаў літоўскіх|Яна з княжатаў літоўскіх]], 1555 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pavał Halšanski, Pahonia. Павал Гальшанскі, Пагоня (1555).jpg|Герб [[Павал Гальшанскі|Паўла Гальшанскага]], 1555 г. Žygimont Aŭgust, Pahonia. Жыгімонт Аўгуст, Пагоня (1571).jpg|Герб Жыгімонта Аўгуста, 1571 г. Pahonia. Пагоня (1572).jpg|1572 г. Pahonia. Пагоня (1574).jpg|Goniec cnothy, 1574 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1579).jpg|1579 г. Stefan Batory, Pahonia. Стэфан Баторы, Пагоня (1583).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]], 1583 г. Pahonia. Пагоня (1586).jpg|Großes Wappenbuch, 1586 г. Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1586).jpg|Герб Полацкага ваяводзтва, 1586 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1586).jpg|Герб Падляскага ваяводзтва, 1586 г. Volyn, Pahonia. Волинь, Пагоня (1586).jpg|Герб Валынскага ваяводзтва, 1586 г. Pahonia. Пагоня (1593).jpg|З казаньня на пахаваньні [[Ян Сямён Алелькавіч|Яна Сямёна Алелькавіча]], 1593 г. Pahonia. Пагоня (1600).jpg|1600 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (XVI) (3).jpg|Зь нямецкага рукапіснага гербоўніка Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (XVI).jpg|Троцкая харугва Pahonia. Пагоня (XVI).jpg|З Прускай хронікі Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (XVI).jpg|Герб Віцебскага ваяводзтва </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (XVI).jpg|Пячатка Віленскага ўнівэрсытэту Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (XVI).jpg|Герб Вітаўта Вялікага Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (XVI).jpg|Герб Ягайлы Žygimont Stary. Жыгімонт Стары (XVI).jpg|Жыгімонт Стары </gallery> === XVII стагодзьдзе === <gallery caption="Пагоня ў XVII стагодзьдзі" class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1604).jpg|Le blason des armoiries, {{nowrap|1604 г.}} Mahiloŭ, Pahonia. Магілёў, Пагоня (1661, 1780-89).jpg|Герб Магілёва, 1661 г. Pahonia. Пагоня (1672).jpg|Герб ВКЛ з Маскоўскага Тытулярніка, 1672 г. Pahonia. Пагоня (1672) (5).jpg|Герб ВКЛ з Маскоўскага Тытулярніка, 1672 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1672).jpg|Герб Амсьціслаўскага княства, 1672 г. Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1672) (2).jpg|Герб Амсьціслаўскага княства, 1672 г. Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1672).jpg|Герб Віцебскага княства, 1672 г. Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1672) .jpg|Герб Віцебскага княства, 1672 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1672).jpg|Герб Полацкага княства, 1672 г. Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1672) (2).jpg|Герб Полацкага княства, 1672 г. Alaksandra Tyškievič (Čartaryjskaja), Pahonia. Аляксандра Тышкевіч (Чартарыйская), Пагоня (1670-79).jpg|Фрагмэнт партрэта Аляксандры Тышкевіч з князёў Чартарыйскіх, {{nowrap|1670-я гг.}} Jan Sabieski, Pahonia. Ян Сабескі, Пагоня (1677).jpg|З дакумэнта Яна Сабескага, 1677 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (XVII).jpg|Гарадзенская харугва Raman Sanguška, Pahonia. Раман Сангушка, Пагоня (XVII) (2).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Раман Сангушка|Рамана Сангушкі]] Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (XVII).jpg|Фрагмэнт партрэта Ягайлы Fiodar Karyjatavič, Pahonia. Фёдар Карыятавіч, Пагоня (1799).jpg|Фёдар Карыятавіч у вобразе вершніка </gallery> === XVIII стагодзьдзе === <gallery caption="Пагоня ў XVIII стагодзьдзі" class="center" widths="150" heights="150"> Aŭgust Mocny, Pahonia. Аўгуст Моцны, Пагоня (1702).jpg|Харугва [[Аўгуст Моцны|Аўгуста Моцнага]], 1702 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1707).jpg|Герб [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], 1707 г. Pahonia. Пагоня (1715).jpg|1715 г. Pahonia. Пагоня (1718).jpg|Штандар пяхоты ВКЛ, {{nowrap|1718 г.}} </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Słonim, Pahonia. Слонім, Пагоня (1747).jpg|[[Слонімскі павет|Слонімская]] харугва, 1747 г. Michał Servacy Višniaviecki, Pahonia. Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, Пагоня (1750).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага]], 1750 г. Pahonia. Пагоня (1760).jpg|Kuryer Litewski, 1760 г. Vasil Tyškievič, Laliva-Pahonia. Васіль Тышкевіч, Ляліва-Пагоня (1794).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Васіль Тышкевіч|Васіля Тышкевіча]], 1760 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Файл:Pahonia. Пагоня (1764).jpg|Газэта Віленская, 1764 г. Файл:Sanguška, Pahonia. Сангушка, Пагоня (1780).jpg|З сэрвізу князёў [[Сангушкі|Сангушак]], 1780 г. Файл:Pahonia. Пагоня (1780-89) (2).jpg|Расейская выява з [[Васьміканцовы крыж|укосным крыжам]], 1780-я гг. Файл:Józef II cesarz rzymsko-niemiecki zatwierdza Adamowi Kazimierzowi Czartoryskiemu tytuł książęcy i herb Pogoń (015) - 13066 Rkps - Czartoryski Library in Kraków.jpg|З дакумэнта князёў [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]], 1785 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (F. Reilly, 1793).jpg|Дзяржаўны герб, 1793 г. Lipniški, Pahonia. Ліпнішкі, Пагоня (1792).jpg|[[Герб Ліпнішак]], 1792 г. Ašmiany, Pahonia. Ашмяны, Пагоня (1796).jpg|Пячатка [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]], 1796 г. Słonim, Pahonia. Слонім, Пагоня (XVIII).jpg|Знак Слонімскай паштовай станцыі </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Raman Sanguška, Pahonia. Раман Сангушка, Пагоня (XVIII).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Раман Сангушка|Рамана Сангушкі]] (з рознаканцовым крыжам на трачы) Vasil Tyškievič, Laliva-Pahonia. Васіль Тышкевіч, Ляліва-Пагоня (XVIII).jpg|Фрагмэнт партрэта Васіля Тышкевіча Vasil Tyškievič, Pahonia. Васіль Тышкевіч, Пагоня (XVIII).jpg|Фрагмэнт партрэта Васіля Тышкевіча Pahonia - Пагоня, Lithuanian (Belarusian) Coat of Arms.jpg|кан. XVIII ст. </gallery> === XIX стагодзьдзе === <gallery caption="Пагоня ў XIX стагодзьдзі" class="center" widths="150" heights="150"> Ašmiany, Pahonia. Ашмяны, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Ашмянаў, 1840-я гг. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Вільні, 1840-я гг. Lida, Pahonia. Ліда, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Ліды, 1840-я гг. Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1840).png|Герб Полацку, 1840-я гг. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Rečyca, Pahonia. Рэчыца, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Рэчыцы, 1840-я гг. Słucak, Pahonia. Слуцак, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Слуцку, 1840-я гг. Śvianciany, Pahonia. Сьвянцяны, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Сьвянцянаў, 1840-я гг. Biełastok, Pahonia. Беласток, Пагоня (1843).jpg|Герб Беластоцкай вобласьці, 1843 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1843).jpg|Герб Віцебску, 1843 г. Vialiž, Pahonia. Вяліж, Пагоня (1843).jpg|Герб Вяліжу, 1843 г. Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (1843).jpg|Герб Гарадзенскай губэрні, 1843 г. Haradok, Pahonia. Гарадок, Пагоня (1843).jpg|Герб Гарадку, 1843 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Drysa, Pahonia. Дрыса, Пагоня (1843).jpg|Герб Дрысы, 1843 г. Dynaburg, Pahonia. Дынабург, Пагоня (1843).jpg|Герб Дынабургу, 1843 г. Lucyn, Pahonia. Люцын, Пагоня (1843).jpg|Герб Люцына, 1843 г. Mahiloŭ, Pahonia. Магілёў, Пагоня (1843).jpg|Герб Магілёва, 1843 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Nieviel, Pahonia. Невель, Пагоня (1843).jpg|Герб Невелю, 1843 г. Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1843).jpg|Герб Полацку, 1843 г. Režyca, Pahonia. Рэжыца, Пагоня (1843).jpg|Герб Рэжыцы, 1843 г. Siebiež, Pahonia. Себеж, Пагоня (1843).jpg|Герб Себежу, 1843 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Słucak, Pahonia. Слуцак, Пагоня (1843).jpg|Герб Слуцку, 1843 г. Suraž, Pahonia. Сураж, Пагоня (1843).jpg|Герб Суражу, 1843 г. Čerykaŭ, Pahonia. Чэрыкаў, Пагоня (1843).jpg|Герб Чэрыкава, 1843 г. Vialejka, Pahonia. Вялейка, Пагоня (1846).jpg|Герб Вялейкі, 1846 </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Dzisna, Pahonia. Дзісна, Пагоня (1846).jpg|Герб Дзісны, 1846 г. Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1846).jpg|Герб Трокаў, 1846 г. Vilenski albom, Pahonia. Віленскі альбом, Пагоня (E. Hauger, 1848).jpg|Вокладка Віленскага альбома, 1850 г. Lepiel, Pahonia. Лепель, Пагоня (1850).jpg|Герб Лепеля, 1850 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Sapieha, Pahonia. Сапега, Пагоня (1858).jpg|Вялікі герб Сапегаў, 1858 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1858-60).jpg|Зь Віленскага альбома, {{nowrap|1858 г.}} Čerykaŭ, Pahonia. Чэрыкаў, Пагоня (1862).jpg|Герб Чэрыкава, 1862 г. Stefan Batory, Pahonia. Стэфан Баторы, Пагоня (XIX).jpg|Росьпіс капліцы Стэфана Баторыя </gallery> === XX стагодзьдзе === <gallery caption="Пагоня ў XX стагодзьдзі" class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia, BNR. Пагоня, БНР (1918-20).jpg|Вокладка пашпарту грамадзяніна [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], 1918—1920 гг. Pahonia (25 Hrošaŭ, Orange), Stamp of Belarusian People's Republic.jpg|Марка БНР, 1918 г. Pahonia. Пагоня (1920).jpg|З часопісу [[Рунь (1920)|Рунь]], 1920 г. Pahonia. Пагоня (1921).jpg|З кнігі «Родны край», 1921 г. </gallery> <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Pahonia. Пагоня (1929).jpg|З часопісу [[Шлях моладзі (1929)|Шлях моладзі]], 1929 г. Studenckaja dumka, Pahonia. Студэнцкая думка, Пагоня (1929).jpg|Вокладка «[[Студэнцкая думка (Вільня)|Студэнцкай думкі]]», 1929 г. Pahonia. Пагоня (1930-39).jpg|Праект дзяржаўнага гербу, створаны беларусамі [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыны]], 1930-я гг. Pahonia. Пагоня (1948).jpg|Налепка да [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці]], 1948 г. </gallery> == Глядзіце таксама == [[Файл:Bar "Pahonia", Vilnia 2022.jpg|значак|Беларускі бар «Pahonia» ў [[Вільня|Вільні]] (''[[Праспэкт Гедзіміна (Вільня)|праспэкт Гедзіміна]], 20'')]] * [[Бел-чырвона-белы сьцяг]] * [[Герб Беларусі]] * [[Сьцяг Беларусі]] * [[Жыве Беларусь!]] * [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне]] * [[Ліцьвіны]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БелЭн|11}} * {{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * {{Артыкул | аўтар = [[Алег Латышонак|Латышонак А.]] | загаловак = Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі | арыгінал = | спасылка = https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20201125114031/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Жаўнеры БНР | тып = | месца = Беласток — Вільня | выдавецтва = | год = 2009 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 303—306 | isbn = | issn = | ref = Łatyšonak }} * {{Артыкул | аўтар = [[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] | загаловак = Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан | спасылка = http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210121043828/http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = [[ARCHE Пачатак]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 2002 | выпуск = | том = | нумар = 1 (21) | старонкі = 98—112 | isbn = | issn = | ref = Lalkoŭ }} * {{Артыкул | аўтар = [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] | загаловак = Сімвал Вялікага княства | спасылка = https://vln.by/node/48 | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210506211203/https://vln.by/node/48 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = [[Чырвоная Змена]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 28 сакавіка 1995 | выпуск = | том = | нумар = 33 (13891) | старонкі = | isbn = | issn = | ref = Nasievič }} * {{Артыкул | аўтар = Рудак А. | загаловак = Мінуўшчына і сучаснасць гістарычнай сімволікі | спасылка = https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210121235356/https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = [[Культура (газэта)|Культура]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 22—29 жніўня 2020 | выпуск = | том = | нумар = 34 (1473) | старонкі = | isbn = | issn = | ref = Рудак }} * [[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * {{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)}} * {{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня}} * {{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)}} * {{Артыкул | аўтар = [[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] | загаловак = Генезіс «Пагоні» — дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага | арыгінал = | спасылка = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2178 | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20081119044008/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/16/16kom_szalanda.htm | мова = | адказны = Mironowicz Eugeniusz | аўтар выданьня = | выданьне = [[Białoruskie Zeszyty Historyczne|Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 2001 | выпуск = | том = | нумар = 16 | старонкі = 152—158 | isbn = | issn = 1232-7468 | ref = Šałanda }} * {{Артыкул | аўтар = [[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] | загаловак = Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Герольд Litherland | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 2019 | выпуск = | том = | нумар = 21 | старонкі = 3—10 | isbn = | issn = | ref = Шаланда }} * {{Літаратура/ЭГБ|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * {{Артыкул | аўтар = Юргенсон У. | загаловак = Эвалюцыя дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага па дадзеных сфрагістыкі і нумізматыкі | арыгінал = | спасылка = http://belcoins.com/numinfo.phtml?art=61 | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210505180915/http://www.belcoins.com/numinfo.phtml?art=61 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = [[Беларускі гістарычны часопіс]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 2003 | выпуск = | том = | нумар = 8 | старонкі = | isbn = | issn = | ref = Юргенсон }} * {{Артыкул | аўтар = [[Міхась Ткачоў|Ткачев М.]] | загаловак = Национальные символы: народ и история | арыгінал = | спасылка = https://naviny.online/rubrics/society/2009/10/12/ic_articles_116_164915 | архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210304220343/https://naviny.online/rubrics/society/2009/10/12/ic_articles_116_164915 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = [[Советская Белоруссия]] | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 11.10.1989, 12.10.1989 | выпуск = | том = | нумар = 235 (17716), 236 (17717) | старонкі = | isbn = | issn = | ref = Ткачоў }} == Вонкавыя спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|73БЛ000004}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.radabnr.org/symbali/| загаловак = Дзяржаўныя сымбалі Беларускай Народнай Рэспублікі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]| дата = 19 сакавіка 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Сяргей Мікулевіч | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 3 сакавіка 2012 | url = http://nn.by/?c=ar&i=69322 | загаловак = Сапраўдныя беларускія сімвалы | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]] | дата = 3 сакавіка 2012 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = [[Віктар Ляхар|Ляхар В.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://euroradio.fm/lyahar-pagonya-i-bel-chyrvona-bely-scyag-simvaly-yakiya-nas-abyadnouvayuc | загаловак = Ляхар: "Пагоня" і бел-чырвона-белы сцяг — сімвалы, якія нас аб’ядноўваюць | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{YouTube|fnK8hZJPFgg|«Пагоня» працягласцю восем вякоў / Загадкі беларускай гісторыі}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.lyczkowski.net/be/hierby-bielaruskaj-slachty/litary-p-r.html | загаловак = Гербы беларускай шляхты: герб Пагоня і яго карыстальнікі | фармат = | назва праекту = Генэалёгія Лычкоўскіх | выдавец = | дата = 20 сакавіка 2021 | мова = | камэнтар = }} {{Беларусь у тэмах}} {{Беларуская Народная Рэспубліка ў тэмах}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Пагоня (герб)| ]] rslnmgdvudbgb41kfa0wanmp7s21txv 0 2956 2697056 2693804 2026-10-17T19:28:21Z Summershell67 98737 /* Лягатыпы Партыяў */ 2697056 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Сьцяг Беларусі}} {{Картка сьцяга |назва = Бел-чырвона-белы сьцяг |лацінка = Bieł-čyrvona-bieły ściah |суб’ект = [[Беларуская Народная Рэспубліка]] і [[Беларусь|Рэспубліка Беларусь]] |выява = Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg{{!}}border |прапорцыі = 1:2 |прыняты = 8 траўня 1918 <small>(як сьцяг [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]])</small><br /> 19 верасьня 1991 <small>(як сьцяг [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]])</small> |скасаваны = 1918 <small>([[дэ-факта]]; ліквідацыя [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]])</small><br />7 чэрвеня 1995 (<small>дэ-факта</small>) |тып = |дызайн = <small>Тры роўнашырокія гарызантальныя палосы, чырвоная паміж дзьвюма белымі</small> |аўтар = [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]] <small>(эскіз)</small> }} '''Бел-чырво́на-бе́лы сьцяг'''{{Заўвага|У назьве сьцяга ўжываецца адметная скарочаная форма прыметніка (''бел-''), якая ёсьць адзнакай высокага (паэтычнага) стылю. Таксама сустракаецца азначэньне сьцяга з звычайнай поўнай формай прыметніка — '''бела-чырвона-белы сьцяг'''. Тым часам скарот '''БЧБ''', на думку мовазнаўцы [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], у гутарковай мове лепей замяняць на ''наш сьцяг''.}}<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/biel-cyrvona-biely/30172690.html Ці правільна казаць «бел-чырвона-белы»? А слову ўжо сто гадоў], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.</ref> — гістарычны [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны сьцяг]] [[беларусы|беларусаў]]<ref name="Tkacou-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>, дзяржаўны сьцяг [[Беларусь|Беларусі]] (з 1918 году). Гэта палотнішча памерамі 1:2, з трох роўных гарызантальных палосаў — дзьвюх белых і адной чырвонай між імі. Утвараецца зь беларускіх нацыянальных колераў<ref>Пастанова Вучонага савета [[Інстытут гісторыі|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]] ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1.</ref> на аснове традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]<ref name="Tkacou-391"/>. Гістарычна-культурная каштоўнасьць беларускага народа<ref name="tut.by_11.11.2020">[https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»], [[TUT.BY]], 11.11.2020 г.</ref>, зьвязаная зь дзьвюма найважнейшымі падзеямі беларускай гісторыі — [[Трэцяя Ўстаўная грамата|абвяшчэньнем незалежнасьці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|нацыянальнай дзяржавы]] 25 сакавіка 1918 году і [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|яе аднаўленьнем]] 25 жніўня 1991 году<ref name="Navumcyk-10.11.2020">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30940395.html Ці патаптаўся б амапавец па фатаздымку сваёй маці], [[Радыё Свабода]], 10 лістапада 2020 г.</ref><ref>[[Пётар Кузьняцоў|Кузьняцоў П.]] [https://nn.by/?c=ar&i=267531 «Невялікая праблема» з забаронай БЧБ], [[Наша Ніва]], 31 студзеня 2021 г.</ref>. == Колеры == [[Файл:Belarusian white-red-white flag finial.svg|значак|229x229пкс|Наканечнік дрэўка для бел-чырвона-белага сьцяга.]][[Файл:Naraŭlanski Stroj stamp.jpg|значак|Марка [[Белпошта|Беларускай пошты]] з народным строем і арнамэнтам]] [[Белы колер|Белы]] і [[чырвоны колер]]ы — гістарычныя нацыянальныя колеры, здабытак матэрыяльнай і духоўнай культуры [[беларусы|беларусаў]]<ref name="tut.by_11.11.2020" />. Гэтыя колеры могуць выступаць у розных формах і выразах на розных носьбітах і прадметах — на нацыянальным і звычайных адзеньні, у мастацтве, у [[Геральдыка|геральдыцы]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]]. Чырвоныя элемэнты на белай аснове лічацца найбольш пашыраным спалучэньнем колераў у беларускім арнамэнце<ref>Фадзеева В. Арнамент // {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)|к}} С. 36.</ref>, а адметнасьцю [[Беларуская готыка|беларускага гатычнага дойлідзтва]] ёсьць спалучэньне чырвонай цаглянай муроўкі зь белымі атынкаванымі нішамі<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. С. 355—369.</ref>. Тым часам на вэксілялягічных матэрыялах, якія паходзяць зь Беларусі, спалучэньні белага і чырвонага колераў фіксуюцца з часоў [[Сярэднявечча]]. Напрыклад, сьцягам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] было чырвонае палотнішча з срэбным вершнікам. Адзін з найстарэйшых яго малюнкаў датуецца 1443 годам<ref name="salanda-2019-6">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 6. </ref>. Тым часам гербы ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага, што займалі тэрыторыю сучаснай Беларусі, паводле свайго каляровага разьвязку найбольш адпавядалі чырвона-белай гаме<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 17.</ref>. [[Файл:«Мір». Замкавы комплекс.jpg|значак|Вежы [[Мірскі замак|Мірскага замка]]]] На думку дасьледнікаў гісторыі духоўнай культуры, спалучэньне белага і чырвонага колераў сягае часоў [[Індаэўрапейцы|індаэўрапейскага адзінства]]. Паводле індаэўрапеіста і славіста [[Вячаслаў Іваноў|Вячаслава Іванова]]: ''«Індаэўрапейская герархічная сымболіка колераў вызначаецца суаднесенасьцю найвышэйшага (сьвятарскага) рангу зь белым колерам, наступнага значэньнем сацыяльнага рангу — ваярскага — з чырвоным колерам…»''<ref>Иванов В. В. Цветовая символика в географических названиях в свете данных типологии (К названию Белоруссии) // Балто-славянские исследования. 1980. — М., 1981. С. 166.</ref>. У працэсе [[Этнагенэз беларусаў|этнагенэзу беларусаў]], паводле гісторыка [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], белы колер стаў «''знакам дабра, знакам чысьціні, крынічнай вады, шляхетнага серабра''», сваім парадкам чырвоны колер — «''знакам жыватворнага агню, сымбалем адвагі і ваяўнічасьці, храбрасьці, доблесьці і праведнай крыві, пралітай за Айчыну''»<ref name="Tkacou-392">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 392.</ref>. [[Файл:Petro Mohyla (ribbon).jpg|значак|Фрагмэнт партрэта [[Кіеўская мітраполія|мітрапаліта]] [[Пётар Магіла|Пятра Магілы]], XVII ст.]] У [[Хрысьціянства|хрысьціянскай традыцыі]] чырвоны колер на белым фоне — знак [[Хрыстос|Хрыстовай пакуты]], пралітай за чалавецтва крыві. Ад часоў [[Сярэднявечча|Сярэднявечча]] многія мастакі выяўлялі Збаўцу, які трымае белы сьцяг з чырвоным крыжам або чырвонай паласой<ref>Пазьняк З. Беларускі сьцяг // Беларускія ведамасьці. № 3 (33), 2001. С. 5.</ref> (напрыклад, «Уваскрасеньне Хрыста» пэндзьля [[Альбрэхт Альтдорфэр|Альбрэхта Альтдорфэра]]<ref name="viacorka"/>). Тым часам бела-чырвона-белая стужка з XII ст. уваходзіць у камплект адзеньня [[Праваслаўная царква на Беларусі|беларускіх царкоўных герархаў]]<ref name="Tkacou-393">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 393.</ref> і сымбалізуе сьвятло [[Стары Запавет|Старога]] і [[Новы Запавет|Новага Запаветаў]], якое мусіць прапаведаваць [[архірэй]]<ref>[[Дзяніс Лісейчыкаў|Лісейчыкаў Д.]] Чаму ў патрыярха і епіскапаў бел-чырвона-белыя стужкі на мантыях і гербах? // [[Наша гісторыя]]. № 9 (26), 2020. С. 32.</ref>. У [[Эстэтыка|эстэтычным]] пляне злучэньне белага і чырвонага лічыцца клясычным і адпавядае правілам геральдыкі. Чырвоны колер у бела-чырвона-белым спалучэньні паходзіць з традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]], а перавагу белага колеру абумовіла саманазва нацыі — беларусаў<ref name="tut.by_11.11.2020"/>. == Гісторыя == [[Файл:Grunwald Pogoń czerwona.svg|значак|Рэканструкцыя выгляду харугвы часоў [[Бітва пад Грунвальдам|бітвы пад Грунвальдам]]]] === Паходжаньне === Хоць сьцягі (дакладней — штандары, [[Харугва|харугвы]]) як апазнавальныя знакі на полі бою або ў час урачыстасьцяў існавалі яшчэ ў старажытнасьці, аднак уяўленьні пра патрэбу сьцяга як сымбалю дзяржавы пачалі паступова складацца толькі ў XVI—XVIII стагодзьдзях. У гэты час за аснову сьцягоў звычайна браліся колеры гербаў каралеўскіх дынастыяў<ref name="Nasievic">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Гэты сцяг пачынаўся так… // [[Чырвоная зьмена|Чырвоная Змена]]. № 42 (13900), 20 красавіка 1995 г.</ref> або дзяржаўных гербаў<ref name="Tkacou-393"/>. Масавае стварэньне афіцыйных сьцягоў эўрапейскіх краінаў прыпадае на канец XVIII — пачатак XIX ст., калі ў выніку [[Француская рэвалюцыя|Францускай рэвалюцыі]] дзяржава стала атаясамлівацца з насельніцтвам пэўнай тэрыторыі, а не з паноўнай дынастыяй. Тады ж склалася і ідэя сьцяга ў цяперашнім разуменьні як увасабленьня дзяржаўнай незалежнасьці. З прычыны таго, што далёка ня ўсе эўрапейскія [[нацыя|нацыі]] ў ХІХ ст. мелі сваю дзяржаўнасьць, узьнікла паняцьце нацыянальнага сцяга як сьцяга нацыі, якая на такую дзяржаўнасьць прэтэндуе. Прытым нацыянальныя сьцягі сталі абавязковым атрыбутам нацыянальна-вызвольных рухаў<ref name="Nasievic"/>. [[Файл:Catalan Atlas, Christian flags (1375, 1959).jpg|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг над [[Хрысьціянства|хрысьціянскай]] [[Феадосія|Кафай]] у [[Крым]]е як варыяцыя сьцяга [[Сьвяты Юры|Сьвятога Юрыя]] над [[Канстантынопаль|Канстантынопалем]]<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/white-red-white-flag-belarus/25383533.html Бел-чырвона-белы сьцяг над Крымам і мяжа Эўропы], [[Радыё Свабода]], 13 траўня 2014 г.</ref>, 1375 г.]] Працэсы кансалідацыі беларускага [[этнас]]у ў нацыю зарадзіліся ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] у XVI — пачатку XVII ст., актывізаваліся ў XIX ст., калі насуперак [[Русіфікацыя Беларусі|палітыцы русіфікацыі]] ўладаў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] зьявіўся [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускі нацыянальна-вызвольны рух]], і дасягнулі найвышэйшага ўздыму ў 1910—1920-я гады — у час змаганьня за ўтварэньне [[нацыя]]нальнай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай дзяржавы]]<ref>Церашковіч П. Беларуская нацыя // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>. [[Файл:Ściah Śviatoha Juryja. Сьцяг Сьвятога Юрыя.svg‎|значак|Сьцяг кавалерыі ВКЛ у [[Бітва пад Воршай|бітве пад Воршай]]]] Навуковая вэрсія стварэньня бел-чырвона-белага сьцяга грунтуецца на правілах [[геральдыка|геральдыкі]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]], згодна зь якімі нацыянальны сьцяг беларусаў утварыўся з колераў нацыянальнага гербу — [[Пагоня|Пагоні]]<ref name="Tkacou-393"/>. Менавіта геральдычнага прынцыпу пераносу колераў гербу на сьцяг прытрымліваўся аўтар эскізу бел-чырвона-белага сьцяга [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]]<ref name="latysonak">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20201125114031/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі] // Жаўнеры БНР. — Беласток — Вільня, 2009.</ref>. Разам з тым у 1990-я гады папулярызавалася легенда, паводле якой бел-чырвона-белы сьцяг зьявіўся ў час адной зь бітваў, калі паранены князь узьняў як сьцяг над галавой акрываўленую стужку і павёў войска да перамогі<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] Пра герб і сцяг. — Менск: Беларусь, 1993.</ref>. Існуюць зьвесткі, што ў пачатку XX ст. беларускія дасьледнікі браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы знайшлі ў адным з [[аль-кітаб]]аў згадкі пра [[Беларускія татары|татарскую коньніцу]], што брала ўдзел у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] пад бел-чырвона-белым сьцягам [[Вітаўт|Вітаўта Вялікага]] з нашытымі на яго паўмесяцам і зоркай. Менавіта з прычыны прыналежнасьці бела-чырвона-белага палотнішча да славутага вялікага князя браты Луцкевічы пачалі актыўна папулярызаваць яго як гістарычны сьцяг беларусаў. Аднак сучасныя дасьледнікі ня здолелі знайсьці адпаведны аль-кітаб з апісаньнем Грунвальдзкай бітвы<ref name="Basau">{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 18—19.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1524).jpg|значак|Бел-чырвона-белыя сьцягі на карціне Ганса Крэла «[[Бітва пад Воршай (карціна)|Бітва пад Воршай]]», 1524 г.]] Станаўленьне бел-чырвона-белага сьцяга як нацыянальнага сьцяга беларусаў адбылося не раней за афармленьне беларускай нацыянальнай ідэі. Разам з тым [[вэксілялёгія|вэксілялягічныя]] матэрыялы з традыцыйным для беларусаў бела-чырвона-белым спалучэньнем колераў шырока ўжываліся яшчэ ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], а першым дакумэнтальным сьведчаньнем выкарыстаньня бел-чырвона-белага сьцяга лічыцца [[:Файл:Battle of Orsha (1514-09-08).jpg|карціна XVI стагодзьдзя]], прысьвечаная [[Бітва пад Воршай|бітве пад Воршай]]<ref name="Tkacou-393"/><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 100.</ref>. [[Кавалерыя]] Вялікага Княства Літоўскага карысталася сьцягам [[Сьвяты Юры|Сьвятога Юрыя]] (чырвоны крыж на белым палотнішчы), які, з усяго відаць, стаў прататыпам бел-чырвона-белага сьцяга<ref>[[Міхась Ткачоў|Ткачев М.]] Национальные символы: народ и история // Гербовед. № 9 (21), 1997 г.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 31.</ref>. Прытым на карціне выяўляецца сем уласна бел-чырвона-белых сьцягоў без вэртыкальнай чырвонай паласы<ref>Шаланда А. Вексілагічныя праблемы бітвы пад Воршай 1514 г.: прапроцы з крыжам сьвятога Юрыя // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 59.</ref>. Тым часам найбольш раньняе дакумэнтальна засьведчанае выкарыстаньне войскам ВКЛ сьцяга Сьвятога Юрыя ўзыходзіць да 1444 году — [[Бітва пад Варнай|бітвы пад Варнай]] з войскам [[Асманская імпэрыя|Асманскай дзяржавы]]<ref name="50 faktau"/><ref name="Kupava">Скобла М. [https://web.archive.org/web/20210619051313/https://www.nv-online.info/2021/02/02/mikola-kupava-bel-chyrvona-bely-scjag-nepadsudny-gjeta-pryznany-narodam-nacyjanalny-simval.html Мікола Купава: «Бел-чырвона-белы сцяг непадсудны, гэта прызнаны народам нацыянальны сімвал»] // [[Народная Воля]]. № 8, 2 лютага 2021. С. 2.</ref>. [[Файл:Битва під Оршею. Battle of Orsha 3.JPG|зьлева|значак|407x407пкс|Бітва пад Воршай.]] [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1579).jpg|значак|[[Ліцьвіны]] вызваляюць [[Полацак]] з-пад [[Маскоўская дзяржава|маскоўскай]] акупацыі, 1579 г.]] Па складаньні [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ў 1569 годзе рабіліся спробы стварыць аб’яднаны сьцяг для абодвух гаспадарстваў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] — [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўства Польскага]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У прыватнасьці, у 1605 годзе кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Ваза]] пачаў ужываць трохпалосны чырвона-бела-чырвоны сьцяг, а крыху пазьней зьявіўся бела-чырвона-бела-чырвоны сьцяг. Аднак такі сымбаль не прыжыўся, і дамінаваць пачаў бела-чырвоны сьцяг. Разам з тым, праз аднолькавую колеравую схему гербаў Кароны ([[Герб Польшчы|Белага Арла]]) і Княства ([[Пагоня|Пагоні]]) немагчыма пэўна падзяліць паміж імі вытворныя ад гэтых гербаў сьцягі Рэчы Паспалітай<ref name="Tkacou-393"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1619).jpg|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг на карціне Пітэра Снаерса «[[Бітва пад Кірхгольмам]]», 1619 (1630?) г.]] Існуюць зьвесткі, што ў XVI—XVIII стагодзьдзях [[беларускія татары]] выстаўлялі войска пад уласнай бела-чырвона-белай харугвай з выявай у цэнтры паўмесяца і зоркі<ref name="Tkacou-393"/>. Магчыма, праз гэта у адным з [[Аль-кітабы|аль-кітабаў]], паводле братоў Луцкевічаў, зьявілася пазьнейшае сьцьверджаньне пра ўдзел у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] пад бел-чырвона-белым сьцягам [[Вітаўт|Вітаўта Вялікага]] з нашытымі на яго паўмесяцам і зоркай<ref name="Basau"/>. У XVII—XVIII стагодзьдзях бела-чырвоныя сьцягі рознай канфігурацыі ўжывала гусарыя і іншыя вайсковыя аддзелы Рэчы Паспалітай{{Заўвага|Бела-чырвоныя сьцягі, адрозныя ад [[Сьцяг Польшчы|цяперашняга сьцяга Польшчы]], можна пабачыць на батальных карцінах [[:File:Altomonte Battle of Vienna.jpg|«Бітва пад Венай»]] і [[:File:Altomonte Battle of Parkany.jpg|«Бітва пад Парканамі»]], напісаных [[Марцін Альтамонтэ|Марцінам Альтамонтэ]] ў 1693—1695 гадох.}}. Сярод іншага, уласна бел-чырвона-белы сьцяг ёсьць на карціне першай трэці XVII ст., прысьвечанай [[Бітва пад Кірхгольмам|бітве пад Кірхгольмам]]<ref name="davydouski">Давыдоўскі Ў. Сімвалы Беларусі // [[Абажур]]. № 3 (78), 2009. С. 38. [https://web.archive.org/web/20210115141826/https://baj.by/sites/default/files/abajur/files/abajur_78_3.pdf]</ref><ref name="50 faktau"/>. За часамі [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] пераважная колькасьць харугваў з [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|уласна беларускіх земляў]] (з-пад [[Полацак|Полацку]], [[Сураж|Суражу]], [[Глыбокае|Глыбокага]], [[Чавусы|Чавусаў]], [[Любавічы|Любавічаў]], [[Дуброўна]], [[Красны|Краснага]], [[Горкі|Горак]], [[Вяліж|Вяліжу]]) мелі белыя плахты з чырвонымі фарбаванымі дадаткамі, у тым ліку «паласатыя» — бела-чырвона-белыя<ref name="BCB-20024-58">Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa, 2024. С. 58.</ref>. Тым часам [[Ліцьвіны|літоўскія (беларускія)]] сялянскія партызанскія аддзелы («шышы») змагаліся з маскоўскім акупантамі пад белымі, бела-чырвонымі і чырвона-белымі харугвамі<ref name="BCB-20024-58"/>. Перавагу гэтага спалучэньня колераў на харугвах абумовілі колеры дзяржаўнага гербу Вялікага Княства Літоўскага Пагоні, пра што сьведчыць выкананы ў такіх колерах народны партызанскі сьцяг «шышоў» з-пад [[Барысаў|Барысава]], які зьмяшчае элемэнты гербу Пагоні — «руку з палашом»<ref>Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa, 2024. С. 59.</ref>. [[Файл:Uniform of Belarusian Regiment1.jpg|значак|213x213пкс|Галаўны ўбор палкоўніка Беларускага гусарскага палка]] Па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]], калі землі Вялікага Княства Літоўскага апынуліся пад уладай [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], у канцы XVIII — першай палове XIX ст. (да узмацненьня [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]]) спалучэньні гарызантальных белых і чырвоных палосаў ужываліся разам з колішнім дзяржаўным гербам Пагоняй у расейскай геральдыцы і вэксілялёгіі для пэўных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак і вайсковых фармаваньняў на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]{{Заўвага|Прыклады такой сымболікі прыводзяцца ў [[Бел-чырвона-белы сьцяг#Бела-чырвона-белае спалучэньне колераў у беларускай сымболіцы|сэкцыі, прысьвечанай бела-чырвона-беламу спалучэньню колераў у беларускай сымболіцы]].}}<ref>[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Як узніклі нашы дзяржаўныя сімвалы? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 77.</ref>. Тым часам у [[Віленскі гістарычна-этнаграфічны музэй|Віленскім гістарычна-этнаграфічным музэі]] захоўваецца трыкутны сьцяжок часоў [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]], на якім у сярэдзіне, уздоўж белага поля, праходзіць чырвоная паласа<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 29.</ref>. Існуе думка, што ў час паўстаньня разам з гербам Пагоняй бел-чырвона-белы сьцяг мог ужываць [[Кастусь Каліноўскі]]<ref name="Tkacou-393" /><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 101.</ref>. Гэтак жа Беларускі 7-ы гусарскі полк выкарыстоўваў бела-чырвона белыя колеры. === Беларускі нацыянальна-вызвольны рух === [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1901).jpg|значак|Фрагмэнт карціны «Беларускі пэйзаж» (сядзіба [[Драчалукі]] пад [[Віцебск]]ам), 1901 г.]] Усталяваньне бел-чырвона-белага сьцяга ў якасьці сымбалю [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальна-вызвольнага руху]], мэтай якога было дзяржаўнае самавызначэньне беларусаў, звычайна прымяркоўваюць да пачатку XX стагодзьдзя<ref name="salanda-2019-7">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 7.</ref>. У 1909—1912 гадох бела-чырвона-белыя стужкі ўжываліся студэнтамі-беларусамі ў [[Санкт-Пецярбург]]у<ref name="bk19">{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 19.</ref>. У 1916 годзе сьцяг зь бела-чырвона-белым палотнішчам мела арганізацыя [[Сувязь незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі]], якой кіраваў [[Вацлаў Ластоўскі]]<ref name="bk19"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1917-18).jpg|значак|Знак адрозьненьня вайскоўцаў-беларусаў, 1917—1918 гг.]] [[Файл:Udzielniki Biełaruskaj kanferencyi 1918 hodu.jpg|значак|Удзельнікі [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларускай канфэрэнцыі 1918 году]]]] [[Файл:Mikoła Dziamidaŭ. Мікола Дзямідаў.jpg|зьлева|значак|'''Мікола Дзямідаў з бчб стужачкай''']] Увогуле, першыя згадкі пра выкарыстаньне беларусамі нацыянальнага сьцяга ў культурна-асьветніцкай дзейнасьці паходзяць з канца XIX стагодзьдзя<ref name="Tkacou-393" />. Аднак няма зьвестак пра дакладную дату распрацоўкі і зацьверджаньня эскізу бел-чырвона-белага сьцяга<ref>[[Сяргей Харэўскі|Харэўскі С.]] [https://web.archive.org/web/20090602180458/http://www.nn.by/1998/06/14.htm Клаўдзі Дуж-Душэўскі. Сьцяг] // [[Наша Ніва]]. № 6, 1998. С. 15.</ref>. Называюць розныя даты яго зьяўленьня — 1905, 1909, 1912, 1917 год<ref name="salanda-2019-7" />. Паводле шматлікіх сьведчаньняў, аўтарам праекту сучаснай выявы бел-чырвона-белага сьцяга стаў беларускі грамадзка-палітычны і культурны дзяяч [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]]<ref name="50 faktau">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.svaboda.org/content/article/25155772.html| загаловак = 50 фактаў за бел-чырвона-белы сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.svaboda.org/ Радыё свабода]| дата = 16 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>, які стварыў яго на просьбу беларускіх арганізацыяў Пецярбургу. У сваіх успамінах Клаўдзі Дуж-Душэўскі засьведчыў повязь беларускага нацыянальнага сьцяга з гербам [[Пагоня]]й: ''«Беларусы ''[даўней]'' лічылі сваім дзяржаўным сьцягам белую Пагоню на чырвоным полі»''<ref>Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах / Укл. А. Гесь, У. Ляхоўскі, У. Міхнюк. — Менск: Энцыклапедыкс, 2001. С. 272.</ref>. Увесну 1917 году бел-чырвона-белы сьцяг узьнялі ў Пецярбургу на будынку [[Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны]]<ref name="bk19" />, супрацоўнікам якога быў К. Дуж-Душэўскі<ref name="NN-2020">[https://web.archive.org/web/20201121225512/https://nashaniva.by/?c=ar&i=262559 Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ], Наша Ніва, 22 лістапада 2020 г.</ref>. У сакавіку 1917 году бел-чырвона-белы сьцяг стаў галоўным элемэнтам у час сьвята «[[Дзень беларускага значка]]» ў [[Менск]]у<ref name="50 faktau" />, калі адбыўся беларускі мітынг, на якім прагучала патрабаваньне аб аўтаноміі Беларусі<ref name="latysonak" />. Тым часам сьцягі, пашытыя паводле эскізу Клаўдзія Дуж-Душэўскага, разаслалі ў мясцовыя арганізацыі<ref>[[Васіль Герасімчык|Герасімчык В.]] [https://web.archive.org/web/20210122002127/https://news.arche.by/by/page/ideas/hramadstva-idei/11312 Клаўдыюш Дуж-Душэўскі — аўтар бел-чырвона-белага сцяга], [[ARCHE Пачатак]], 9 красавіка 2013 г.</ref>. На гэтых сьцягох былі вышытыя золатам словы [[Жыве Беларусь!|«Няхай жыве вольная Беларусь»]]<ref name="latysonak" />. У пастанове [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускага нацыянальнага камітэту ў Менску]] ад 25 сакавіка 1917 году адзначалася повязь бел-чырвона-белага сьцяга з традыцыйным беларускім арнамэнтам: «''дзеля таго што ў беларускім народным мастацтве пераважаюць белыя і чырвоныя ўзоры, палічана дарэчным ужыць гэтыя колеры ў беларускім нацыянальным сьцягу''»<ref name="Lalkou">[[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002 г.</ref>. Ужо зь ліпеня 1917 году беларускія вайскоўцы, аб’яднаныя ў нацыянальныя гурткі і камітэты, на сваіх мундзірах і шынэлях пачалі актыўна выкарыстоўваць бела-чырвона-белыя стужкі, што адрозьнівала іх ад прадстаўнікоў іншых нацыянальнасьцяў<ref name="Lachouski">{{Спасылка|аўтар = [[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://history.nn.by/?c=ar&i=218121 | загаловак = Як бел-чырвона-белы сцяг стаў нацыянальным | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша гісторыя]] | дата = 30 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Абавязак насіць адпаведную пятлічную стужку як дадатковы знак адрозьненьня замацавала пастанова 2-й сэсіі [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацыяў|Цэнтральнай рады беларускіх арганізацыяў]] ([[Менск]], 5 жніўня 1917 году)<ref>[[Фёдар Турук|Ф. Турук]]. Белорусское движение. Очерк истории национального и революционного движения белоруссов. — Москва: Государственное издательство, 1921; Мн.: Картографическая фабрика Белгеодезии, 1994. С. 95.</ref>. У кастрычніку 1917 году пад бел-чырвона-белым сьцягам прайшоў зьезд беларускіх вайскоўцаў Паўночнага фронту ў Віцебску<ref>Варлыга А. Усебеларускі Кангрэс у Менску 18—31 (5—18 ст.ст.) сьнежня 1917 г. (Успаміны дэлегата Кангрэсу) // Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва. № 3 (9), 1964. С. 142.</ref>. Да сьнежня 1917 году бела-чырвона-белыя стужкі на вайсковай уніформе пашырыліся на ўсіх франтах заходняга тэатру баявых дзеяньняў адлегласьцю ў 3 тысячы кілямэтраў<ref name="Lachouski" />. [[Файл:Miensk, BNR. Менск, БНР (1918).jpg|значак|Нацыянальны сьцяг над будынкам [[Народны сакратарыят БНР|Народнага Сакратарыяту]] [[БНР]]. [[Менск]], 1918 г.]] [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1918-19).jpg|зьлева|значак| Пячатка Беларускага культурнага таварыства [[Бацькаўшчына (Менск)|Бацькаўшчына]] зь [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]]]] 7 сьнежня 1917 году ў [[Менск]]у пад бел-чырвона-белымі сьцягамі<ref>Ляшко М. [https://nn.by/?c=ar&i=201664 На АНТ расказалі пра Першы Усебеларускі з’езд, але абрэзалі бела-чырвона-белы сцяг], Наша Ніва, 11 сьнежня 2017 г.</ref> распачаў сваю працу [[Першы Ўсебеларускі зьезд]] — найважнейшы дзяржаватворчы форум ў найноўшай гісторыі Беларусі, у час якога 1872 дэлегаты ад усіх беларускіх земляў выказаліся за пільную патрэбу вольнага дзяржаўнага самавызначэньня краіны<ref name="Lalkou"/>. Паводле ўспамінаў [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]], ''«Адкрыцьцё Першага Ўсебеларускага кангрэсу было дужа ўрачыстае. Пры дзьвярах будынка стаяла варта Першага Менскага беларускага палку, сцэна была ўпрыгожана нацыянальнымі сьцягамі і гербам Пагоняй»''<ref name="50 faktau"/>. У час адкрыцьця зьезду бальшавік [[Людвіг Рэзаўскі]] запатрабаваў зьняць бел-чырвона-белы сьцяг і замяніць яго на сьцяг чырвонага інтэрнацыяналу, што выклікала абурэньне дэлегатаў (два матросы вывелі Рэзаўскага з залі), тым часам сябра складу старэйшынаў зьезду генэрал-лейтэнант [[Канстанцін Аляксееўскі]] падышоў да трыбуны і пацалаваў сьцяг<ref>Белорусская рада. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/00196/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B9_%D0%92%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D0%B4.html № 7, 10 декабря 1917 г.]</ref>. Да ўдзельнікаў прагучаў заклік: «''Трэба бараніць сьцяг і шанаваць яго!''»<ref name="latysonak"/>. 18 сьнежня 1917 году а 3-й гадзіне ночы бальшавікі разагналі зьезд з дапамогай салдатаў. Мяркуецца, што менавіта ад часоў Усебеларускага зьезду бел-чырвона-белы сьцяг пачаў успрымацца ў масавай сьвядомасьці як нацыянальны сьцяг беларусаў<ref name="bk19"/>. Відаць, у адказ на гвалт бальшавікоў удзельнікі [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларускай канфэрэнцыі]], якая адбылася 25—28 студзеня 1918 году ў Вільні, выкарыстоўвалі бел-чырвона-белыя сьцягі з вузкімі чорнымі палоскамі ўздоўж чырвонай паласы<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 20.</ref>. Па выгнаньні зь Менску [[Бальшавікі|бальшавікоў]]{{Заўвага|Паводле сьведчаньня [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]], ужо з пачатку студзеня 1918 году бел-чырвона-белы сьцяг легальна і бесьперашкодна вывешваўся ў Менску над сядзібай [[Вялікая беларуская рада|ЦБВР]], якая ў той час разьмяшчалася ў доме № 2 на вуліцы Паліцыйнай}}<ref name="Lachouski"/> 19 лютага 1918 году бел-чырвона-белы сьцяг узьняўся над [[Менскі езуіцкі калегіюм|адным з будынкаў былога езуіцкага калегіюму]], у якім за расейскім панаваньнем разьмяшчаўся [[Дом губэрнатара (Менск)|палац губэрнатара]]<ref name="latysonak"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|значак|Беларускі нацыянальны штандар: Бел-чырвона-белы сьцяг і герб [[Пагоня]]. Паштоўка часоў БНР]] З утварэньнем [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] бел-чырвона-белы сьцяг канчаткова замацаваўся ў якасьці дзяржаўнага сьцяга, што зрабіла яго агульнапрызнанай сьвятыняй прыхільнікаў беларускай незалежнасьці. 8 траўня 1918 году адмысловая камісія з увядзеньня эмблемаў і вонкавых знакаў пры [[Народны сакратарыят БНР|Першым Беларускім урадзе]] ўхваліла бел-чырвона-белы сьцяг як «дзяржаўны сьцяг Рэспублікі»<ref name="Lachouski"/>. 11 жніўня 1918 году ў газэце [[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]] апублікавалі афіцыйнае апісаньне дзяржаўнага сьцяга<ref name="bk19"/>. Па заняцьці Менску бальшавікамі ў 1919 годзе [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрад БНР]] пераехаў у Вільню, дзе працягваў функцыянаваць да 1925 году. У 1920 годзе бел-чырвона-белы сьцяг як беларускі і дзяржаўны выкарыстоўвала кіраўніцтва [[Слуцкае паўстаньне|Слуцкага паўстаньня]] і вайсковыя фармаваньні [[Булак-Балаховіч]]а<ref>[[Ніна Стужынская|Стужынская Н.]] Беларусь мяцежная. З гісторыі ўзброенага антысавецкага супраціву ў 1920-я гг. — Вільня: Наша будучыня, 2011. С. 55, 76, 101, 298.</ref><ref name="50 faktau"/>. Таго ж году ён стаў сьцягам [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]] ў складзе войска [[Летува|Летувы]] (па далучэньні Летувы да СССР сьцяг канфіскаваў [[НКВД]]<ref name="VexilBNR">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/belarus/bnr.htm| загаловак = Сьцягі БНР| фармат = | назва праекту = [http://www.vexillographia.ru/ Vexillographia.ru] | выдавец = | дата = 11 верасьня 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>). Увогуле, у час змаганьня за незалежнасьць першай [[Нацыя|нацыянальнай]] Беларускай дзяржавы зьявілася інтэрпрэтацыя колераў нацыянальнага сьцяга як сымбаляў поту, крыві і сьлёзаў<ref name="latysonak"/>. Тым часам у 1920—1922 гадох факт замацаваньня на міжнародным узроўні бел-чырвона-белага сьцяга як беларускага перашкодзіў праекту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Альгерд Гросвальд|Альгерда Гросвальда|lv|Oļģerds Grosvalds}}, які прапаноўваў падобны сьцяг на ролю дзяржаўнага сьцяга незалежнай [[Латвія|Латвіі]]<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 18.</ref>. [[Файл:Horadnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Горадня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1927).jpg|зьлева|значак| [[Горадня]], Сябры гуртка [[Таварыства беларускай школы]].]] [[Файл:Horadnia, Haradnica, Valicki, BNR. Горадня, Гарадніца, Валіцкі, БНР (Z. Petravičius, 1919, 1937).jpg|значак|Беларуская камэндатура ў [[Горадня|Горадні]], 1919 г.]] [[Файл:Horadnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah. Горадня, Бел-чырвона-белы сьцяг (25.03.1919).jpg|значак|Першае сьвяткаваньне [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці]] ў Горадні, 1919 г.]] [[Файл:Бела-чырвона-белы сцяг ("Рунь", 1923).jpg|зьлева|значак|Выява чалавека з Пагоняй і бел-чырвона-белым сьцягам ў вучнёўскім часопісе "Рунь", №1, 1923.]] Паміж 1921 і 1939 гадамі бел-чырвона-белы сьцяг актыўна выкарыстоўваўся нацыянальна-вызвольных рухам у акупаванай [[Польшча]]й [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]: як палітычнымі партыямі ([[Беларуская хрысьціянская дэмакратыя (1927)|Беларуская хрысьціянская дэмакратыя]], [[БСРГ]]), так і непалітычнымі арганізацыямі, як [[Таварыства беларускай школы]]<ref>[[Андрэй Вашкевіч|Вашкевіч А.]] [https://web.archive.org/web/20201204194250/https://store.arche.by/item/1536 Нашы сьцягі над Заходняй] // [[Arche]]. № 4 (55), 2007. С. 78—90.</ref><ref name="Katlarcuk-2021">Корбут В. [https://www.polskieradio.pl/396/7811/Artykul/2709078,%d0%93%d1%96%d1%81%d1%82%d0%be%d1%80%d1%8b%d0%ba-%d0%91%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%87%d1%8b%d1%80%d0%b2%d0%be%d0%bd%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d1%8b-%d1%81%d1%86%d1%8f%d0%b3-%d0%b7%d0%b0%d0%bc%d0%b0%d1%86%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%9e%d1%81%d1%8f-%d1%8f%d0%ba-%d0%bd%d0%b0%d1%86%d1%8b%d1%8f%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b-%d1%9e-%d0%97%d0%b0%d1%85%d0%be%d0%b4%d0%bd%d1%8f%d0%b9-%d0%91%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d1%96 Гісторык: Бела-чырвона-белы сцяг замацаваўся як нацыянальны ў Заходняй Беларусі], [[Беларуская служба Польскага радыё]], 8 красавіка 2021 г.</ref>. Беларуская нацыянальная сымболіка ўжывалася ва ўсіх беларускіх школах і гімназіях, на мітынгах працоўных, беларускім студэнцтвам<ref name="Tkacou-393" />. На [[Дзень Волі|Дзень Незалежнасьці]] 25 сакавіка 1934 году актывісты гуртка [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры]] ў [[Шутавічы|Шутавічах]] вывесілі пасярод вёскі бел-чырвона-белы сьцяг, які празь некалькі гадзінаў зьнялі польскія паліцыянты. Сябры гуртка не хавалі свайго ўчынку і нават зьвярнуліся да ўладаў з патрабаваньнем вярнуць ім сьцяг як прыватную ўласнасьць<ref name="Arche">[[Андрэй Чарнякевіч|Чарнякевіч А.]], [[Андрэй Вашкевіч|Вашкевіч А.]] [https://web.archive.org/web/20120326041552/http://arche.by/by/page/science/9411 25 сакавіка: вытокі нацыянальнага сьвята] // [[ARCHE Пачатак]]. № 3, 2008. С. 65.</ref>. Тым часам [[швадрон]] уланаў войска міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у якім служылі [[беларускія татары]], меў двузубы белы вымпэл з гарызантальнай чырвонай паласой, на якой разьмяшчаліся зялёная зорка і паўмесяц<ref name="viacorka" />. [[Файл:Flag of Biełaruski Asoby Bataljon u skladzie vojska Letuvy.svg|значак|Сьцяг [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]], 1920 г.]] [[Файл:Жаўнеры Беларускага асобнага батальёна са сцягам.jpg|значак|Жаўнеры Беларускага асобнага батальёну зь сьцягам, да 1923 г.]] У міжваеннай [[Латвія|Латвіі]] пад бел-чырвона-белымі сьцягамі дзеялі беларускія культурніцкія і грамадзка-палітычныя арганізацыі на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічна беларускіх]] паўднёва-ўсходніх [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянтах]]. 15 верасьня 1929 году [[Беларусы ў Латвіі|беларусы Латвіі]] з нацыянальнымі сьцягамі прайшлі вуліцамі [[Рыга|Рыгі]] ў часе пахаваньня паэта [[Ян Райніс|Яна Райніса]]<ref>[[Кастусь Езавітаў|Езавітаў К.]] Беларуская меншасьць у Латвіі ніколі не забудзе Яна Райніса! // [[Беларуская школа ў Латвіі (1926)|Беларуская школа ў Латвіі]]. [https://web.archive.org/web/20210625101215/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Insyja/Bielaruskaja_skola_u_Latvii.pdf.zip/1932-004.pdf № 4 (14), 1932]. С. 193.</ref>. [[Файл:Diplomatic mission of BNR.jpg|значак|Шыльда [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Вайскова-дыпляматычнай місіі БНР]], 1921 г.]] [[Файл:Vilnia, Biełaruskaja gimnazija, Bieł-čyrvona-bieły ściah. Вільня, Беларуская гімназія, Бел-чырвона-белы сьцяг (1922).jpg|зьлева|значак|219x219пкс|Бел-чырвона-белы сьцяг на вокладцы легітымацыі вучня. [[Віленская беларуская гімназія|Беларускай гімназіяі]]]] Пад бел-чырвона-белым сьцягам таксама дзеялі беларускія супольнасьці ў замежжы, найперш у [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыне]], куды пераехала [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]]. Нацыянальнымі сьцягамі карысталіся [[Беларуская грамада ў Празе|Беларуская грамада]] (1920—1925) і беларускае студэнцтва ў [[Прага|Празе]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210108072134/https://news.tut.by/culture/704782.html «Праграма Каліноўскага» 100 год таму. Як беларускія студэнты вучыліся ў Еўропе], [[TUT.BY]], 23.10.2020 г.</ref>. [[Файл:Проект государственного герба БССР Г. Змудинского (1924).jpg|значак|Адзін з трох пераможцаў конкурсу на дзяржаўны герб [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], 1924 г.]] [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1919-20).jpg|зьлева|значак|206x206пкс|Пячатка Беларускага вучыцельскага хаўрусу ў Менскy]] У пэрыяд з 1924 да 1928 году [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]] фактычна ня мела свайго дзяржаўнага сьцяга, аднак у зьвязку з абвяшчэньнем палітыкі [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] рабіліся спробы ўвасобіць у рэспубліцы бела-чырвона-белае спалучэньне колераў з нацыянальнага сьцяга беларусаў. Ужо ўвесну 1924 году пры распрацоўцы дзяржаўнага гербу БССР журы рэспубліканскага конкурсу сярод трох найлепшых праектаў абрала работу беларускага графіка [[Генадзь Змудзінскі|Генадзя Змудзінскага]], дзе савецкая атрыбутыка спалучалася зь бела-чырвона-белай нацыянальнай сымболікай<ref>Корсак Д. [https://web.archive.org/web/20210928175450/https://people.onliner.by/opinions/2020/10/12/razgovor-o-staryx-i-novyx-gerbax-belarusi?fbclid=IwAR0I3B1BaQDfoqZnII1z1jmur5qgGo74WC5-MjA_FI2CMGo43OTjtM0MtDw Кого догоняет «Погоня»? Разговор с историком о старых и новых гербах Беларуси], [[Onliner.by]], 12.10.2020 г.</ref>. Аднак напярэдадні канчатковага падсумоўваньня [[ЦК КПБ|ЦК ВКП(б)]] змусіў [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|ЦВК БССР]] скасаваць вынікі конкурсу і схаваць іх ад грамадзкасьці. Тым часам паводле ўспамінаў удзельнікаў міжнароднай [[Акадэмічная канфэрэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канфэрэнцыі па рэформе беларускай мовы 1926 году]], памяшканьне будынка ў [[Менск]]у, дзе яна праводзілася, упрыгожвала бела-чырвона-белае сонца зь пяцьцю бела-чырвона-белымі праменямі<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 22—23.</ref>. У 1927 годзе зьявіўся новы праект [[герб БССР|гербу БССР]], які ў агульных рысах паўтараў [[герб СССР]], але меў бела-чырвона-белую стужку замест чырвонай. Праект прайшоў некалькі інстанцыяў, аднак Прэзыдыюм ЦВК у выніку ўсё ж пастанавіў зрабіць стужку чырвонай<ref name="Nasievic"/><ref>[[Савецкая Беларусь]]. № 32 (1924), 9 лютага 1927. С. 8.</ref>. Такім парадкам узорам для афіцыйна прынятай сымболікі БССР стала савецкая сымболіка [[Расея|Расеі]]<ref name="salanda-2019-7"/>. Увогуле, тагачасныя савецкія ўлады ў [[Масква|Маскве]] хоць негалосна і называлі бела-чырвона-белыя колеры беларускімі нацыянальнымі, аднак ужо ў 1928 годзе распачалі актыўнае змаганьне зь імі: у дакладзе [[АДПУ]] (пазьнейшага [[НКВД]]) у ЦК ВКП(б) ад 27 траўня адзначаўся загад да менскіх уладаў перафарбаваць вулічныя слупы і інтэр’ер [[Прысутныя месцы (Менск)|Дому працы]], раней расфарбаваныя ў беларускія нацыянальныя колеры ({{мова-ru|белорусские национальные цвета|скарочана}})<ref>Славатинский А. Доклад ОГПУ в ЦК ВКП(б) о политических настроениях в среде белорусской интеллигенции (27 мая 1928 г.) // ЦК РКП(б)—ВКП(б) и национальный вопрос. Книга 1. 1918—1933 гг. / Составители Л. С. Гатагова, Л. П. Кошелева, Л. А. Роговая. — М.: «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), 2005. С. 569.</ref>. У 1929 годзе бел-чырвона-белыя сьцягі паказалі ў прысьвечаным утварэньню БССР фільме [[Белдзяржкіно]] «В огне рождённая» зь беспасярэдняй спасылкай на Беларускую Народную Рэспубліку<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=maAhoaaRHr8 В огне рожденная (1929)], [[YouTube]], 7 верасьня 2014 г.</ref>, таксама яшчэ ў 1933 годзе бел-чырвона-белы сьцяг азначаўся ў друку БССР як вытворны ад Пагоні, якія разам згадваліся менавіта як ''дзяржаўныя'' сьцяг і герб Беларускай Народнай Рэспублікі (хоць і ў [[«Нацдэмаўшчына»|«антынацдэмаўскім»]] кантэксьце)<ref>Вольскі В. Аб рэцыдывах нацыянал-дэмакратызму ў творчасьці мастака Мініна // Мастацтва і рэвалюцыя. № 1—2, 1933. С. 6.</ref>. == Другая Сусьветная і Эміграцыя == [[Файл:Radaškavičy, Mienskaja, Francišak Skaryna, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Радашкавічы, Менская, Францішак Скарына, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (4.02.1929).jpg|значак|Настаўнікі і вучні [[Радашкавіцкая беларуская гімназія|Беларускай гімназіі імя Францішка Скарыны]] ў [[Радашкавічы|Радашкавічах]], 1929 г.]] [[Файл:Mir, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Мір, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1930).jpg|значак|Сябры гуртка [[Таварыства беларускай школы]] ў [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], 1930 г.|зьлева]] [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|значак|Хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюзу]] пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на чале з [[Рыгор Шырма|Рыгорам Шырмам]] і з удзелам [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], 1931 г.]] [[Файл:Vilnia, Biełaruskaja gimnazija, Bieł-čyrvona-bieły ściah. Вільня, Беларуская гімназія, Бел-чырвона-белы сьцяг (1930-39).jpg|значак|Вучнёўскі аркестар [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], 1930-я гг.]] [[Файл:Грамадскае жыццё і мастацтва. Беларускі Народны Тэатр у Рызе (застаўка).jpg|зьлева|значак|Грамадзкае жыцьцё і мастацтва. Беларускі Народны Тэатар у Рызе]] [[Файл:Coat of Arms of Belarus under occupation.png|зьлева|значак|253x253пкс|праект дзяржаўнага герба [[Генэральная акруга Беларусь|Генэральнай акругі «Беларусь]]» 1943]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] бел-чырвона-белы сьцяг разам зь іншымі нацыянальнымі сымбалямі вярнуў да ўжытку калябарацыйны беларускі ўрад ([[Беларуская Цэнтральная Рада]]). Аднак як сьведчыць распараджэньне Райхсміністра па акупаваных усходніх тэрыторыях ад 14 чэрвеня 1944 году<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 156.</ref>, гэтае выкарыстаньне было ''неафіцыйным'' да апошніх дзён нямецкай акупацыі. Шырока вядомае распараджэньне, нібы падпісанае гаўляйтэрам Беларусі [[Вільгельм Кубэ|Вільгельмам Кубэ]] і надрукаванае 27 чэрвеня 1942 году ў газэце «[[Раніца (Бэрлін)|Раніца]]», аб дазволе карыстацца бел-чырвона-белым сьцягам і гербам Пагоняй побач зь нямецкай сымболікай «пры сьвяткаваньнях або для абазначэньня беларускай нацыянальнасьці» выявілася, паводле вынікаў пазьнейшых дасьледаваньняў, тагачаснай дэзынфармацыяй, вінаватых у якой ўлады [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] так і не знайшлі<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 155.</ref>. Увогуле, паўафіцыйны дазвол на беларускую нацыянальную сымболіку зьявіўся толькі пад канец нацысцкай акупацыі і выявіўся спробай схіліць мясцовае насельніцтва на свой бок па [[Курская бітва|паразе на Курскай дузе]] і карэнным пераломе ў [[Нямецка-савецкая вайна|Нямецка-савецкай вайне]], прытым нацыянальны сьцяг беларусаў (як і бела-чырвона-белыя павязкі) ніколі не насілі паліцыянты, пад ім не праводзілася ваенных дзеяньняў<ref name="kultura">Рудак А. [https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html Мінуўшчына і сучаснасць гістарычнай сімволікі] // [[Культура (газэта)|Культура]]. № 34 (1473), 22—29 жніўня 2020 г.</ref>. Тым часам аўтар эскізу бел-чырвона-белага сьцяга, [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]], у час акупацыі адмовіўся ад пасады намесьніка бургамістра Менску, а ў жніўні 1943 году нацысты кінулі яго разам з жонкай у [[канцэнтрацыйны лягер]] за дапамогу [[габрэі|габрэям]], якія хаваліся ад перасьледу<ref name="kultura"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1948).jpg|значак|Беларуская паштоўка да [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці (Дня Волі)]], 1948 г.]] Па вайне бел-чырвона-белы сьцяг працягваў актыўна выкарыстоўвацца [[Беларуская эміграцыя|Беларускай эміграцыяй]], у тым ліку [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрадам Беларускай дзяржавы ў выгнаньні]]. Нацыянальны сьцяг аб’яднаў як салдатаў [[Беларуская краёвая абарона|БКА]], так і тых беларусаў, хто ваяваў супраць нацыстаў у польскіх частках арміі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і францускім руху Супраціву<ref name="Katlarcuk-2021"/>. У [[Дзень Волі|Дзень Незалежнасці Беларусі]] (25 сакавіка) бел-чырвона-белыя сьцягі рэгулярна ўздымаліся на афіцыйным узроўні ў мясцовасьцях з актыўнымі беларускімі асяродкамі, у тым ліку на будынках ратушаў у [[Брэдфард]]зе ([[Вялікабрытанія]])<ref>{{Спасылка|аўтар = [[Натальля Гардзіенка|Гардзіенка Н.]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 5 жніўня 2012 | url = https://hardzin.livejournal.com/18650.html | загаловак = Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 5 жніўня. Мацей Райцэўскі | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[LiveJournal]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref> і [[Ошава]] ([[Канада]])<ref>{{Спасылка|аўтар = [[Натальля Гардзіенка|Гардзіенка Н.]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 верасьня 2012 | url = https://hardzin.livejournal.com/33687.html | загаловак = Эміграцыйная гісторыя ў падзеях. 16 верасня. Беларусы Ашавы | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[LiveJournal]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>, да сёньня ў гэты дзень беларускі нацыяльны сьцяг вывешваецца на будынку гістарычнага музэю ў [[Саўт-Рывэр]]ы ([[Нью-Джэрзі]], [[ЗША]])<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=125738 У Саўт-Рыверы (ЗША) узнялі бел-чырвона-белы сцяг ФОТАФАКТ], Наша Ніва, 31 сакавіка 2014 г.</ref>. [[Файл:Belarusian monument in South River.jpg|значак|Манумэнт «Змагарам за вольную Беларусь» у [[Саўт-Рывэр|Саўт-Рывэры]] ([[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]), пастаўлены ў 1974 годзе на тэрыторыі [[Царква Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай (Саўт-Рывэр)|царквы Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай]] і аздоблены флягштокамі зь беларускім і амэрыканскім сьцягамі|253x253пкс]] [[Файл:Bundesarchiv Bild 146-2008-0042, Weißrussland, Minsk, Gebäude.jpg|зьлева|значак|[[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Белдзярждрамтэатар]] Менск, чэрвень 1943 году.]] У Беларусі пад бел-чырвона-белым сьцягам гуртаваліся ўдзельнікі антысавецкага партызанскага руху і падпольля — да іх ліквідацыі савецкімі карнікамі ў 1950-я гады. У 1960—1970-я гады гістарычную [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальную сымболіку]] выкарыстоўвалі інтэлектуалы-гуманітары [[Акадэмічны асяродак|Акадэмічнага асяродку]], разгромленага [[КГБ]] у 1974—1975 гадох, і мастакі-дысыдэнты з творчага кола [[На Паддашку]]<ref name="Lalkou"/>. З гэтага ж часу адзначаюцца першыя сьвядомыя фальсыфікацыі гістарычных зьвестак пра беларускі нацыянальны сьцяг з боку савецкіх уладаў: дзеля адмаўленьня яго выкарыстаньня на [[Першы Ўсебеларускі зьезд|Першым Усебеларускім зьезде]] (1917) намесьнік дырэктара Інстытуту гісторыі [[Камуністычная партыя Савецкага Саюзу|камуністычнай партыі]] Сьцяпан Папанін у сваёй манаграфіі, выдадзенай у 1977 годзе, пры апісаньні зьезду замяніў бел-чырвона-белы сьцяг на выдуманы «пунсова-блакітны»<ref name="Lachouski"/>. У 1980-я гады бел-чырвона-белы сьцяг разам з гербам Пагоняй сталі агульнавядомымі сымбалямі беларускасьці і незалежніцтва, а іх публічная дэманстрацыя разглядалася як акт нацыянальнага супраціву. У 1985 годзе на будынку [[Менская мастацкая вучэльня імя Глебава|Менскай мастацкай вучэльні імя Глебава]] два навучэнцы, Міхал Мірошнікаў і Юры Макееў, вывесілі бел-чырвона-белыя сьцягі. У выніку КГБ распачало перасьлед 6 чалавек, а Макееў мусіў спыніць навучаньне<ref name="Lalkou"/>. [[Файл:Kanstantyn Stapovič (Kazimier Svajak). Канстантын Стаповіч (Казімер Сваяк) (1926).jpg|значак|273x273пкс|сьцяг на помніке [[Казімер Сваяк|Казімеру Сваяку]]]] [[Файл:Національні символи для опасок на руки.jpg|значак|няма|318x318пкс|Нацыянальныя сымбалі на рукі cc]] == Дэмакратызацыі ў СССР == [[Файл:Грунвальд10.JPG|значак|летнік "[[Грунвальд (летнік)|Грунвальд]]" 1990]] З пачаткам працэсу дэмакратызацыі ў [[СССР]] выкарыстаньне нацыянальнай гістарычнай сымболікі ў Беларусі пачало набываць масавы характар<ref name="Lalkou"/>. Гэтаму спрыялі моладзевыя нефармальныя гістарычна-культурныя аб’яднаньні і клюбы («[[Талака (Менск)|Талака]]», «Паходня», «Узгор’е» і іншых), [[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|Беларускі Народны Фронт]] і іншыя партыі дэмакратычнага кірунку. У 1986 годзе бел-чырвона-белыя сьцягі зьявіліся ў кнізе мастака [[Мікола Купава|Міколы Купавы]], якую савецкія ўлады неўзабаве прыбралі з кнігарняў<ref name="Kupava"/>. 30 кастрычніка 1988 году бел-чырвона-белыя сьцягі ўзьнялі ўдзельнікі першай масавай акцыі за незалежнасьць, [[Дзяды 30 кастрычніка 1988 году (Менск)|жорстка разагнанай савецкімі ўладамі]]<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 26.</ref>. А ўжо 19 лютага 1989 году пад бел-чырвона-белымі сьцягамі на стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]» ў Менску адбыўся першы дазволены ўладамі БССР апазыцыйны палітычны мітынг<ref name="Lalkou"/>. Разам з тым савецкія ўлады працягвалі перасьлед беларусаў (асабліва ў правінцыі) за выкарыстаньне нацыянальнага сьцяга<ref name="Lalkou"/>. === Дыскрэдытацыя === Рэагуючы на рост папулярнасьці бел-чырвона-белага сьцяга ўлады СССР разгарнулі [[прапаганда|прапагандысцкую]] кампанію супраць нацыянальнага сьцяга беларусаў, пачатак якой паклаў артыкул начальніка Галоўнага архіўнага ўпраўленьня пры Савеце Міністраў БССР у «[[Советская Белоруссия|Советской Белоруссии]]»<ref>Михальченко А. Белорусская символика: традиции и современность // Советская Белоруссия. 25 ноября 1990. С. 2.</ref>. З гэтага часу прыхільнікі [[Рашызм|расейскага шавінізму]] ўжываюць факт паўафіцыйнага цывільнага выкарыстаньня ў час нацысцкай акупацыі беларускіх нацыянальных сымбаляў дзеля дыскрэдытацыі сваіх апанэнтаў, зьвінавачваючы іх у [[фашызм|фашызьме]]. Прытым звычайна замоўчваецца, што цяперашні [[сьцяг Расеі]] выкарыстоўваўся вайсковым фармаваньнем [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]], што брала ўдзел у вайсковых дзеяньнях — [[Расейская вызвольная армія|Расейскай вызвольнай арміяй генэрала Ўласава]]<ref>[[Зьміцер Дрозд|Дрозд Д.]] [https://web.archive.org/web/20210302051219/https://bydc.info/news/1041-byl-li-zapreshchen-natsistami-rossijskij-belo-sine-krasnyj-flag Был ли запрещен нацистами российский бело-сине-красный флаг?], Беларускі дакумэнтацыйны цэнтар, 7.11.2020 г.</ref> (таксама гэты сьцяг выкарыстоўвалі [[1-я Расейская нацыянальная армія]], якая ладзіла дывэрсіі ў тыле [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|савецкіх войскаў]] і змагалася з партызанамі, і дапаможныя расейскія моладзевыя арганізацыі{{Заўвага|Сярод іншага, [[:Файл:Российский и нацистский флаги. Минск, 18.06.1944 (colored).jpg|кадры нямецкай кінахронікі ад 18 чэрвеня 1944 году]] зафіксавалі публічнае выкарыстаньне на вуліцах Менску цяперашняга сьцяга Расеі побач з нацысцкім сьцягам}}, у тым ліку [[Памочнікі СПА Люфтвафэ#Расея|расейскія выхаванцы СС]]). Увогуле, у час Другой сусьветнай вайны [[калябарацыянізм|калябарацыяністы]], апроч расейскага, выкарыстоўвалі сучасныя сьцягі [[Бэльгія|Бэльгіі]], [[Латвія|Латвіі]], [[Летува|Летувы]], [[Нарвэгія|Нарвэгіі]], [[Нідэрлянды|Нідэрляндаў]], [[Украіна|Украіны]], [[Францыя|Францыі]], [[Эстонія|Эстоніі]] і некаторых іншых краінаў [[Эўропа|Эўропы]] і [[Азія|Азіі]]<ref name="50 faktau" />. Тым часам савецкая сымболіка ўжывалася побач з [[Нацызм|нацысцкай]] у час [[Супольны парад Вэрмахту і Чырвонай арміі ў Берасьці (1939)|супольнага нацысцка-савецкага вайсковага параду]] ў [[Берасьце|Берасьці]], які адбыўся ў пачатку Другой сусьветнай вайны{{Заўвага|[[:Файл:Bieraście. Берасьце (22.09.1939).jpg|Здымак прывітальнай аркі да ўдзельнікаў параду ў Берасьці з савецкай і нацысцкай сымболікай]]}}.[[Файл:Газэта Беларускі рынак.png|значак|207x207px|Газэта "БелоРусский Рынок"]] [[Файл:"Solidarność" Булак-Балаховіч.jpg|зьлева|значак|марка сьцяга з [[Станіслаў Булак-Балаховіч|'''Булак-Балаховічам''']] [[Салідарнасьць (прафзьвяз)|«Solidarność»]]]] У 1987 годзе, польскае абʼяднаньне незалежных прафсаюзаў [[Салідарнасьць (прафзьвяз)|«Solidarność»]] выпусьціў у рамках серыі, прысьвечанай краінам, якія змагаліся за незалежнасьць і апынуліся пад савецкай акупацыяй [[Гісторыя пошты і паштовых марак Беларусі|маркі]], сярод якіх была марка з [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Балаховічам]] і нацыянальным сьцягам.<ref>[https://pikabu.ru/story/polskaya_solidarnost_9068497 Польская «Солидарность» | Пикабу]</ref> Так сама на газэтах "БелоРусский Рынок" таго часу можна заўважыць лягатып у колер Беларускага нацыянальнага сьцяга.<ref>[[:be:Белорусы_и_рынок|Белорусы и рынок — Вікіпедыя]]</ref> === Рэспубліка Беларусь === [[Файл:Пікет каля Дому ўраду (Менск, 1991 г.).jpg|значак|Пікет у [[Менск]]у з плякатам [[лацінка]]й: «''Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: герб [[Пагоня]] й бел-чырвона-белы сьцяг, а таксама назоў Бацькаўшчыны — [[Літва]], сталіцы — Менск!''» (19.09.1991 г.)]][[Файл:БЧб.jpg|зьлева|значак|331x331пкс|[[Галіна Сямдзянава]] была чалавекам, які першы ўнёс бел-чырвона-белы сьцяг з "[[Пагоня|пагоняй]]" у залю паседжаньняў [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Савета]]]] [[Файл:Инаугурация Лукашешко 1994 год.jpg|зьлева|значак|275x275пкс|Інаўгурацыя Лукашэшкі 1994]] Вяртаньне ў масавую сьвядомасьць жыхароў Беларусі бел-чырвона-белага сьцяга з гербам [[Пагоня]]й як нацыянальных сымбаляў беларусаў адбылося ў 1990 годзе разам з прыняцьцем [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце]]. Тады ж Міністэрства сувязі выдала мільённым накладам паштовы канвэрт з выявай Пагоні на фоне бел-чырвона-белага сьцяга, а кіраўнік [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархату]] ўрачыста асьвяціў беларускі нацыянальны сьцяг у [[Полацак|Полацку]]<ref name="Kupava"/>. У 1991 годзе пад беларускай нацыянальнай сымболікай прайшлі красавіцкія і травенскія [[страйк]]і працоўных Беларусі, якія адыгралі важную ролю ў крушэньні [[таталітарызм]]у ў краіне<ref name="Tkacou-393"/>. 24 жніўня 1991 году дэпутат [[Галіна Сямдзянава]] ўнесла бел-чырвона-белы сьцяг у [[Вярхоўны Савет Беларусі]]<ref name="50 faktau"/>. На наступны дзень, 25 жніўня, дэпутаты надалі Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце статус канстытуцыйнага закону. А 19 верасьня 1991 году парлямэнт Беларусі прыняў законы «Аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь» і «Аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь», якія аднавілі бел-чырвона-белы сьцяг з гербам Пагоняй у якасьці дзяржаўных сымбаляў<ref name="Tkacou-393"/>. Распрацоўкай эталёнаў дзяржаўнай сымболікі займалася адмысловая Камісія пры Прэзыдыюме Вярхоўнага Савету, у якую ўвайшло больш за 20 чалавек: вядомыя гісторыкі, мастакі, дызайнэры, мастацтвазнаўцы (кіраўнік — дэпутат [[Алег Трусаў]])<ref name="50 faktau"/><ref>[[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 20.</ref>. Неўзабаве бел-чырвона-белым сьцяг упершыню ўзьнялі як сымбаль незалежнай Беларусі над усімі прадстаўніцтвамі краіны за мяжой, а ў 1994 годзе каманда Беларусі ўпершыню выступіла пад ім на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1994 году|Алімпійскіх гульнях]]<ref name="kultura"/>. 20 ліпеня 1994 году пад бел-чырвона-белым сьцягам адбылася інаўгурацыя першага прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. [[Файл:Stemp Flag and map of Belarus.jpg|значак|Паштовая марка Беларусі, 1992 г.]] [[Файл:Mulawin.jpg|зьлева|значак|321x321пкс|[[Уладзімер Мулявін|Уладзімір Мулявін]] са сьцягам]] У лютым 1995 году Лукашэнка заявіў пра намер правесьці рэфэрэндум, што стала сьведчаньнем аднаўленьня [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] з мэтай атрымаць падтрымку і грошы [[Расея|Расеі]]<ref name="NN-2020"/>. Зьмяненьне нацыянальнай гістарычнай сымболікі Беларусі разьлічвалася як мэтанакіраваны удар па галоўных палітычных апанэнтах ([[Апазыцыя БНФ]]) і мусіла ўмацаваць яго асабістую ўладу<ref name="Marcinovic">Мартинович Д. [https://web.archive.org/web/20200622200046/https://news.tut.by/culture/684354.html Без исторической символики, но с русским языком. Как 25 лет назад в Беларуси прошел референдум], [[TUT.BY]], 14.05.2020 г.</ref>. На думку гісторыка [[Алег Трусаў|Алега Трусава]], дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня, ініцыятыва рэфэрэндуму негалосна ішла ад саміх уладаў Расеі<ref name="Naviny.by">Гуштын А. [https://web.archive.org/web/20210124153750/https://naviny.by/rubrics/society/2015/05/14/ic_articles_116_188882 Рэферэндум-1995. Антыгероі беларускай мовы], [[Naviny.by]], 14.05.2015 г.</ref>, якія імкнуліся рэанімаваць [[Імпэрыялізм|імпэрскую ідэю]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 10.</ref>. Таксама выказвалася думка, што правядзеньне рэфэрэндуму абумовіла жаданьне Лукашэнкі набыць папулярнасьць у Расеі з наступнай мэтай стаць прэзыдэнтам Расеі<ref>Олегов А. Лукашенко метит в президенты России // Огонёк. № 43, 27 октября 1996. С. 9.</ref>. Паводле дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня [[Сяргей Навумчык|Сяргея Навумчыка]], падобны плян агучваў кіраўнік адміністрацыі Лукашэнкі [[Леанід Сініцын]], [[Расейцы|расеец]] паводле нацыянальнасьці і прыхільнік далучэньня Беларусі да Расеі<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 24.</ref>, які меў імаверныя зьвязкі з расейскімі спэцслужбамі<ref name="Navumcyk_18.04.2014">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/25354832.html «Маўр» Лукашэнкі, або той, хто зьмяніў герб і сьцяг], [[Радыё Свабода]], 18 красавіка 2014 г.</ref> і быў фігурантам дакладу дэпутата [[Сяргей Антончык|Сяргея Антончыка]] пра карупцыю ў атачэньні Лукашэнкі<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 127.</ref><ref>Соўсь Г. [https://www.svaboda.org/a/30211729.html Антончык пра антыкарупцыйны даклад Лукашэнкі, фатальную памылку Ганчара і «звышцынізм» апазыцыі], [[Радыё Свабода]], 12 кастрычніка 2019 г.</ref>. Ён жа, паводле неаднаразовых уласных прызнаньняў<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 65.</ref><ref name="Marcinovic"/><ref>Толкачева Е. [https://web.archive.org/web/20200412135326/https://news.tut.by/economics/637111.html «Сел и нарисовал». Как в 1995 году БЧБ-флаг сменили на красно-зеленый, а «Пагоню» — на герб БССР], [[TUT.BY]], 12.05.2019 г.</ref>, стварыў прапанаваныя на рэфэрэндум сымбалі, за аснову якіх узяў [[Сьцяг Беларускай ССР|сьцяг]] і [[герб Беларускай ССР|герб]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Як Сініцын апавядаў беларускаму дэпутату [[Валянцін Голубеў|Валянціну Голубеву]]<ref name="Navumcyk_18.04.2014"/>: {{Цытата|Справа ж не ў [[Геральдыка|геральдыцы]]. Таму што калі прыгадаць, навошта ўвогуле трэба было мяняць сымболіку, дык зразумела, што чым яна горш атрымалася, тым лепей. Бо яе замена была толькі правакуючым выпадам, прычым толькі адным — у камбінацыі зь некалькіх удараў.}} [[Файл:Берет ВДВ.jpg|значак|Барэт беларускіх [[Сілы спэцыяльных апэрацыяў УС РБ|ПДВ]] да 1995 г.]] [[Файл:Belarusian Border Guard Patch (1990s).png|зьлева|значак|Нашыўка Памежнай службы Беларусі(1991-1994)]] [[Файл:Belarusian Republican Youth Union.jpg|значак| Значак "Беларуская рэспубліканская піянэрская арганізацыя" 1992-1995]] Паводле сьведчаньня Сініцына, праца над новай сымболікай вялася з 21 сакавіка, прытым дэпутаты атрымалі эскізы сьцяга і гербу ўжо 23 сакавіка. Як мяркуе Сяргей Навумчык, хуткае (за два дні) стварэньне прапанаванай Лукашэнкам сымболікі сьведчыла пра тое, што галоўнай мэтай рэфэрэндуму было ня столькі ўвядзеньне нейкай канкрэтнай сымболікі (якая разглядалася як часовая — да ліквідацыі незалежнасьці Беларусі), колькі зьнішчэньне дзяржаўнага статусу бел-чырвона-белага сьцяга і Пагоні<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 66.</ref>. Праведзены 14 траўня 1995 году [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]] супярэчыў [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі]] і заканадаўству Беларусі, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня<ref name="Navumcyk">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>. Перад ім адбылося [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|зьбіцьцё дэпутатаў у будынку парлямэнту]], якое выявілася сілавой дэманстрацыяй усталяваньня [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму ў Беларусі]]. 16 траўня 1995 году, калі афіцыйна абвешчаныя вынікі рэфэрэндуму яшчэ фармальна не набылі законнай сілы, [[Кіраўніцтва справамі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|кіраўнік справамі]] Лукашэнкі [[Іван Ціцянкоў]] зьняў з даху [[Дом ураду (Менск)|Дома ўраду]] бел-чырвона-белы сьцяг і разарваў [[дэ-юрэ]] і [[дэ-факта]] (на той момант) дзяржаўны сымбаль Беларусі «на сувэніры»<ref>Дзедзіч. № 3 (22), травень 2003. С. 1.</ref>. Ціцянкоў асабіста расьпісаўся на кожным з кавалкаў, што зафіксавалі на відэа<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/773824.html Зянон Пазьняк: «У мяне пацяклі сьлёзы» (аўдыё)], [[Радыё Свабода]], 18 верасьня 2006 г.</ref>. Прытым факты зьнявагі дзяржаўнага сьцяга адзначаліся яшчэ 25 сакавіка 1995 году, калі падкантрольная Лукашэнку міліцыя пры затрыманьні грамадзянаў зь бел-чырвона-белымі сьцягамі, вырывала сьцягі і ламала дрэўкі (на зварот дэпутатаў парлямэнту Беларусі да генэральнага пракурора паводле факту зьнявагі дзяржаўнага сьцяга нікога зь міліцыі не пакаралі<ref name="95-115">{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 115.</ref>) і 12 красавіка, калі супрацоўнікі сілавых структураў вырывалі і, увогуле, рвалі дзяржаўныя бел-чырвона-белыя сьцягі<ref name="95-115"/>. 7 чэрвеня 1995 году Лукашэнка выдаў указы № 213 «Аб зацьверджаньні эталёну Дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь і Палажэньня аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь»<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/razdel1/num2/1d2088.html Об утверждении эталона Государственного герба Республики Беларусь и Положения о Государственном гербе Республики Беларусь]</ref> і № 214 «Аб зацьверджаньні Палажэньня аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь»<ref>[https://geraldika.ru/symbols/9223 Об утверждении Положения о Государственном флаге Республики Беларусь]</ref> дзеля фармальнага замацаваньня сымболікі рэжыму на заканадаўчым узроўні. Тым часам бел-чырвона-белы сьцяг разам з гербам Пагоняй трапіў пад негалосную забарону<ref name="latysonak"/>. Нягледзячы на яе, у Беларусі гэтым сьцягам як нацыянальным працягвалі карыстацца апазыцыйныя да рэжыму Лукашэнкі беларускія арганізацыі. Апроч таго, бел-чырвона-белы сьцяг актыўна выкарыстоўваўся ў спартовых і культурных імпрэзах па-за межамі краіны<ref>[https://web.archive.org/web/20110825221240/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=19755&p=1&c2=calcym&combo_calmonth=6&combo_calyear=2007 «Тры чарапахі» замест «Кацюшы»], [[Наша Ніва]], 8 верасьня 2008 г.</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 27.08.2007| url = http://naviny.by/rubrics/culture/2007/08/27/ic_articles_117_152457/| загаловак = Слушать хорошую музыку стоит вместе!| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://naviny.by Белорусские новости]| дата = 16 кастрычніка 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>, а таксама беларускімі эмігранцкімі арганізацыямі. Тым часам у Беларусі зьявілася легендарная постаць [[Мірон]]а — невядомага героя беларускага руху, які рэгулярна ўздымаў нацыянальны сьцяг у цяжкадаступных (высокіх і небясьпечных) месцах<ref name="NN-2020"/>. [[Файл:Дзень Волі 2018.jpg|міні|Сьвяткаваньне [[100-годзьдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|100-годзьдзя Беларускай Народнай Рэспублікі]] ў Менску, 2018 г.]] [[Файл:Гайдукевіч з БЧБ сьцягам.png|зьлева|значак|205x205пкс|[[Алег Гайдукевіч]] падчас этэру на «[[Эўрарадыё]]» ў чэрвені 2017 году са сьцягам]] У 2010-я гады ў Беларусі прайшла маштабная грамадзкая кампанія ў справе папулярызацыі нацыянальный сымболікі, у межах якой у [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]] накіравалі некалькі зваротаў з прапановай дадаць бел-чырвона-белы сьцяг у [[Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|сьпіс нематэрыяльных гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]], у тым ліку з распрацаваным навукоўцамі абгрунтаваньнем<ref name="50 faktau"/> і тысячамі подпісаў грамадзянаў Беларусі<ref>[https://www.svaboda.org/a/ministerstva-kultury-nia-viedaje-u-cym-kastounasc-biel-cyrvona-bielaha-sciaha/28193214.html Міністэрства культуры ня ведае, у чым каштоўнасьць бел-чырвона-белага сьцяга, і зьвярнулася ў Акадэмію навук], [[Радыё Свабода]], 23 сьнежня 2016 г.</ref>. У падтрымку нацыянальнага сьцяга выказаліся вядомыя беларускія спартоўцы: прызэрка алімпійскіх гульняў [[Аляксандра Герасіменя]], чэмпіён сьвету [[Віталь Гуркоў]], гандбаліст [[Сяргей Рутэнка]]<ref>Панкавец З. [http://nn.by/?c=ar&i=109400 Спартоўцы пра бел-чырвона-белы сцяг: пазітыўнае, негатыўнае, нейтральнае], [[Наша Ніва]], 8 траўня 2013 г.</ref>, прызэрка чэмпіянаў сьвету і Эўропы [[Аліна Талай]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=113148 Лёгкаатлетка Аліна Талай: «Давайце не будзем падманваць сябе: наш колер — бел-чырвона-белы»], [[Наша Ніва]], 26 ліпеня 2013 г.</ref>, чэмпіёнка сьвету [[Тацяна Драздоўская]]<ref>Карней І. [http://www.svaboda.org/a/25232780.html Тацьцяна Драздоўская: Сьцяг незалежнасьці — бел-чырвона-белы], [[Радыё Свабода]], 17 сьнежня 2014 г.</ref>, трохразовы алімпійскі чэмпіён [[Уладзімер Парфяновіч]]<ref>[http://www.svaboda.mobi/a/24978067.html Парфяновіч: «Бел-чырвона-белы сьцяг павінен вісець у прэзыдэнта ў кабінэце»], [[Радыё Свабода]], 6 траўня 2013 г.</ref>, алімпійскі чэмпіён [[Андрэй Багдановіч]]<ref>Карней І. [http://www.svaboda.org/a/alimpijski-cempijon-bahdanovic-mova-i-symbolika-heta-nasa-historyja/27044778.html Алімпійскі чэмпіён Багдановіч: Мова і сімволіка — гэта наша гісторыя], [[Радыё Свабода]], 30 траўня 2015 г.</ref>. Аднак на ўсе прапановы Мінкульт адказваў адмовамі з спасылкамі на фармальныя прычыны («''фрагмэнтарнасьць і непаўнату абгрунтаванасьці''», «''брак фатаздымкаў''» і г.д.), якія сьведчылі пра непасьлядоўнасьць міністэрства ў пытаньнях наданьня статусу гістарычна-культурнай каштоўнасьці і прызнаньне [[Дэ-факта|фактычнага]] браку паўнамоцтваў у разьвязаньні пытаньня зь бел-чырвона-белым сьцягам<ref>Дашчынскі А. [https://www.svaboda.org/a/ministerstva-i-sciah/28815520.html Міністэрства культуры сумняваецца, што БНР абвяшчалі пад бел-чырвона-белым сьцягам], 25 кастрычніка 2017 г.</ref>. У сакавіку 2018 году пад бел-чырвона-белымі сьцягамі прайшло маштабнае [[100-годзьдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|сьвяткаваньне 100-годзьдзя абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі]]. У траўні таго ж году пад бел-чырвона-белымі сьцягамі адбылося ўрачыстае адкрыцьцё помніка [[Тадэвуш Касьцюшка|Тадэвушу Касьцюшку]] ў [[Косаў|Косаве]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29222482.html Першы ў Беларусі помнік Тадэвушу Касьцюшку ўрачыста адкрылі ля Косава. ФОТА], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2018 г.</ref>, а ў верасьні 2019 году — урачыстае адкрыцьцё помніка вялікаму князю [[Гедзімін]]у ў [[Ліда|Лідзе]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/30151491.html У Лідзе ўрачыста адкрылі помнік князю Гедзіміну. ФОТА], [[Радыё Свабода]], 7 верасьня 2019 г.</ref>. 22 лістапада 2019 году ў [[Вільня|Вільні]] пад бел-чырвона-белымі сьцягамі (якіх было ў разы больш за [[Сьцяг Польшчы|польскія]] і [[Сьцяг Летувы|летувіскія]]) адбылася найбольш масавая па-за сучаснымі межамі Беларусі шматтысячная беларуская маніфэстацыя, прысьвечаная разьвітаньню зь беларускім нацыянальным героем [[Кастусь Каліноўскі|Кастусём Каліноўскім]]<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=241583 Тысячы беларусаў развіталіся з Каліноўскім пад нацыянальнымі сцягамі — шмат ФОТА Надзеі Бужа], [[Наша Ніва]], 22 лістапада 2019 г.</ref>. [[Файл:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|значак|[[Марш за свабоду (Менск, 2020)|300-тысячны мітынг у Менску]], 16 жніўня 2020 г.]] У 2020 годзе бел-чырвона-белы сьцяг стаў галоўным сымбалем [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў супраць фальсыфікацыяў выбараў, гвалту і беззаконьня ў Беларусі]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Kotljarchuk A.]] [http://balticworlds.com/the-flag-revolution-understanding-the-political-symbols-of-belarus/ The Flag Revolution. Understanding the political symbols of Belarus] // Baltic Worlds. Nr. 4, 2020.</ref>. Гэта прывяло да росту папулярнасьці нацыянальнага сьцяга: на яго аснове жыхары Беларусі стварылі больш за 300 новых сьцягоў сваіх паселішчаў, мікрараёнаў, вуліцаў і двароў<ref>[https://web.archive.org/web/20210126223546/https://charter97.org/be/news/2020/11/28/402192/ Беларусы ўвекавечылі рэвалюцыйныя сцягі гарадоў і мікрараёнаў], [[Хартыя’97]], 28 лістапада 2020 г.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/31076712.html Слоўнік беларускай рэвалюцыі. Мова новых сьцягоў], [[Радыё Свабода]], 30 студзеня 2021 г.</ref><ref>{{Спасылка|загаловак=Музэй сьцягоў|url=https://flags.dze.chat}}</ref>. Да іх таксама далучыліся і беларускія згуртаваньні за мяжой<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://supolka.net/flag-for-belarus/ | загаловак = Крэатыўныя сцягі беларускіх суполак за мяжой | фармат = | назва праекту = Supolka.net | выдавец = | дата =16 студзеня 2011 | мова = | камэнтар = }} </ref>. У гэты ж час фіксуюцца шматлікія выпадкі [[цынізм|цынічнай]] зьнявагі нацыянальнага сьцяга беларусаў з боку супрацоўнікаў карных сілавых структураў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]], якія могуць кваліфікавацца як распальваньне варожасьці паводле нацыянальнай прыкметы (артыкул 130 Крымінальнага кодэксу Беларусі)<ref name="Navumcyk-10.11.2020"/>. У лістападзе 2020 году прыхільнікі Лукашэнкі (меркавана зь яго блізкага атачэньня) забілі за бела-чырвона-белыя стужкі жыхара Менску [[Раман Бандарэнка|Рамана Бандарэнку]]. У сьнежні 2020 — студзені 2021 году фіксуюцца факты разьбіцьця мэталічнымі гайкамі вокнаў з рэчамі (сьняжынкі, фіранкі) у бела-чырвона-белай каляровай гаме, прытым міліцыя рэжыму Лукашэнкі адмаўляецца заводзіць крымінальныя справы, сьцьвярджаючы, што падобныя дзеяньні ёсьць «выказваньнем меркаваньня», а не злачынствам<ref>[https://www.svaboda.org/a/31048615.html Разьбітае гайкамі за бел-чырвона-белыя колеры акно аказалася не адзіным], [[Радыё Свабода]], 16 студзеня 2021 г.</ref>. Сам Лукашэнка ўсьлед за [[рашызм|расейскімі шавіністамі]] называе нацыянальны беларускі сьцяг «фашысцкай сымболікай» ({{мова-ru|«фашистская символика»|скарочана}})<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=262716 Лукашэнка пра нацыянальны сцяг: Адкрыта гавару, што гэта фашысцкая сімволіка]{{Недаступная спасылка|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Наша Ніва]], 20 лістапада 2020 г.</ref>. Тым часам на тэледэбатах зь [[Вячаслаў Кебіч|Вячаславам Кебічам]], якія адбыліся 7 ліпеня 1994 году напярэдадні вызначальнага другога туру прэзыдэнцкіх выбараў, у адрозьненьне ад суперніка, які выступаў безь якіх-кольвек значкоў, Лукашэнка начапіў на пінжак значок зь бел-чырвона-белым сьцягам<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=oYeFbbWNxco Тэледэбаты кандыдатаў у прэзыдэнты Рэспублікі Беларусь 1994 году]</ref> (хоць раней насіў [[Сьцяг БССР|чырвона-зялёны дэпутацкі значок БССР]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 106.</ref>). [[Файл:Flag of Belarus (w-r-w) with Arms (2020).svg|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг з гербам Пагоняй, які выкарыстоўваўся ў час [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2022)|пратэстаў 2020—2022 гадоў]]]] 29 студзеня 2021 году зьявілася афіцыйная заява ад імя сілавых структураў рэжыму Лукашэнкі пра падрыхтоўку да афіцыйнага абвяшчэньня бел-чырвона-белага сьцяга «экстрэмісцкім»<ref>[https://www.svaboda.org/a/31076574.html Генэральная пракуратура прыняла да разгляду пытаньне аб забароне бел-чырвона-белага сьцяга], [[Радыё Свабода]], 29 студзеня 2021 г.</ref>. Падставай да гэтага назвалі зварот, падпісаны каля 100 невядомымі прыхільнікамі расейскага [[фашызм]]у (галосна адзначыўся толькі ініцыятар — удзельнік псэўда[[Казацтва|казацкай]] арганізацыі [[Антысэмітызм|антысэміт]] Пётар Шапко<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=267457 Хто такі казак Пятро Шапко, які спрабуе забараніць бел-чырвона-белы сцяг?], [[Наша Ніва]], 29 студзеня 2021 г.</ref>). Неўзабаве больш за 103 тысячы беларусаў падпісалі зварот у абарону бел-чырвона-белага сьцяга з заклікам да яго прызнаньня нематэрыяльнай гістарычна-культурнай каштоўнасьцю на дзяржаўным узроўні<ref>[https://www.svaboda.org/a/31103927.html Улады адказалі на пэтыцыю супраць прызнаньня бел-чырвона-белага сьцяга экстрэмісцкім, якую падпісалі 103 тысячы чалавек], [[Радыё Свабода]], 15 лютага 2021 г.</ref>. Таксама ў абарону нацыянальнага сьцяга выступіла 887 беларускіх гісторыкаў<ref>[https://www.svaboda.org/a/31121340.html 887 беларускіх гісторыкаў даслалі ўладам ліст у абарону бел-чырвона-белага сьцягу], [[Радыё Свабода]], 25 лютага 2021 г.</ref>, якія засьведчылі, што ''прапагандысцкая кампанія на дыскрэдытацыю і забарону нацыянальнага і дзяржаўнага сымбалю Беларусі ня мае ніякага гістарычнага абгрунтаваньня, вядзе да расколу грамадзтва і распальваньня варожасьці паміж грамадзянамі Беларусі''<ref>[https://www.svaboda.org/a/31083811.html 100 гісторыкаў падпісалі заяву ў абарону нацыянальнага сьцяга, які ўлады хочуць прызнаць экстрэмісцкім], [[Радыё Свабода]], 3 лютага 2021 г.</ref>. Тым часам з боку зьвязаных з рэжымам Лукашэнкі гісторыкаў-[[Прапаганда|прапагандыстаў]] адзначаюцца выпадкі грубай фальсыфікацыі гісторыі, калі пры браку дакумэнтальных пацьверджаньняў зьяўляюцца галаслоўныя сьцьверджаньні пра выкарыстаньне нацыянальнага сьцяга беларусаў у час карных апэрацыяў [[нацызм|нацыстаў]] супраць беларусаў<ref>Панкавец З. [https://nn.by/?c=ar&i=268374 Дырэктар Інстытута гісторыі кажа, што вёску Бабровічы «спалілі пад бел-чырвонымі-сцягамі». Але гэта містыфікацыя], [[Наша Ніва]], 16 лютага 2021 г.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210324000932/https://news.tut.by/culture/723348.html Лукашенко заявил о геноциде белорусского народа под БЧБ-флагом. Объясняем, что происходило в годы войны], [[TUT.BY]], 22.03.2021 г.</ref><ref>[https://nn.by/?c=ar&i=272040 У дзяржархіве не знайшлі фота і відэа часоў Другой сусветнай вайны, на якіх акупанты лютуюць пад БЧБ-сцягамі], [[Наша Ніва]], 24 красавіка 2021 г.</ref>. 20 траўня 2021 году ў інтэрвію «[[СБ. Беларусь сегодня|Беларусь сегодня]]» намесьнік начальніка [[Галоўная ўправа па барацьбе з арганізаванай злачыннасьцю і карупцыяй|ГУБАЗіК]]у [[палкоўнік]] [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] [[Міхаіл Бедункевіч]] выказваўся, што хутка адбудзецца нарада спэцыялістаў [[Камітэт дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]], [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства юстыцыі]] й навукоўцаў, каб перагледзець сьпіс [[Беларускі калябарацыянізм з нацыстамі ў Другой сусьветнай вайне|калябарацыянісцкіх]] арганізацыяў, а таксама што ГУБАЗіК будзе выступаць за абвяшчэньне на афіцыйным узроўні бел-чырвона-белага сьцяга «[[Нацысцкая сымболіка|нацысцкай сымболікай]]» ({{мова-ru|«нацисткой символикой»|скарочана}})<ref>{{Артыкул|загаловак=Кто и как пытается реабилитировать нацизм?|год=20 мая 2021|спасылка=https://www.sb.by/articles/revansh-ne-sostoitsya.html|мова=ru|выданьне=[[Беларусь сегодня]]|аўтар=Андрей Дементьевский.|архіўная спасылка=https://web.archive.org/web/20210722195049/https://www.sb.by/articles/revansh-ne-sostoitsya.html}}</ref>. 21 чэрвеня 2021 году падкантрольны рэжыму Лукашэнкі [[Беларускі саюз журналістаў]] паведаміў у сваім [[Telegram|тэлеграмным]] канале, што [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|МУС]] накіравала на ўзгадненьне ў КДБ дакумэнт «Аб устанаўленьні пералікаў арганізацыяў і іншых структураў, нацысцкай сымболікі і атрыбутыкі» ({{Мова-ru|«Об установлении перечней организаций и иных структур, нацистской символики и атрибутики»|скарочана}}). У дакумэнце пералічваюцца арганізацыі, якія рэжым Лукашэнкі лічыць калябарацыяністамі, а таксама іх сымболіка і прадметы. Такім парадкам, гэты дакумэнт мае даць рэжыму Лукашэнкі фармальную падставу абвясьціць нацыянальны беларускі бел-чырвона-белы сьцяг разам з нацыянальным дэвізам беларусаў «[[Жыве Беларусь!]]» «нацысцкай сымболікай»<ref>{{Артыкул|загаловак=МВД Беларуси предложило включить БЧБ-флаг и слоган оппозиции в список нацистской символики|аўтар=Соколов Станислав.|выданьне=Pogovorim.by|год=21-06-2021|спасылка=https://pogovorim.by/27929-mvd-belarusi-predlozhilo-vklyuchit-bchb-flag-v-spisok-nacistskoy-simvoliki.html|мова=ru|архіўная спасылка=https://web.archive.org/web/20210621191703/https://pogovorim.by/27929-mvd-belarusi-predlozhilo-vklyuchit-bchb-flag-v-spisok-nacistskoy-simvoliki.html}}</ref><ref>{{Артыкул|загаловак=Законопроект о признании БЧБ-флага нацистской символикой согласовывают в КГБ|год=21 июня 2021|спасылка=https://belmarket.by/news/2021/06/21/news-46184.html|архіўная спасылка=https://web.archive.org/web/20210621143807/https://belmarket.by/news/2021/06/21/news-46184.html|выданьне=Белорусы и рынок|месца=[[Менск|Мінск]]|мова=ru}}</ref>. [[Файл:Полк Каліноўскага. Сьцяг.png|значак|Сьцяг [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палку імя Кастуся Каліноўскага]]]] За часамі [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|адкрытага расейскага ўварваньня ва Ўкраіну]] бел-чырвона-белы сьцяг і герб Пагоня сталі сымбалямі [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|беларускага палку імя Кастуся Каліноўскага]]. Увогуле, беларускія добраахвотнікі ([[Пагоня (аддзел)|аддзел «Пагоня»]] і [[тактычная група «Беларусь»]]) баранілі Ўкраіну пад нацыянальнай беларускай сымболікай ад [[Расейска-ўкраінская вайна|пачатку расейскай гібрыднай агрэсіі ў 2014 годзе]]. [[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага (2022-05-13).jpg|значак|Патч-шаўрон зь беларускім сьцягам на абмундзіраваньні абаронцы Ўкраіны, 2022 г.]] 21 красавіка 2022 году [[Сяргей Дубавец]] зазначыў, што раней ён параўноўваў з двума сьцягамі — бела-чырвона-белым і [[Чырвона-зялёны сьцяг|чырвона-зялёным]] — [[Беларускі клясычны правапіс|клясычны правапіс]] і [[Беларускі афіцыйны правапіс|наркамаўку]], аднак па падзеях 2020—2022 гадоў прымірэньне двух сьцягоў стала немагчымым, а наркамаўка засталася мёртванароджаным прадуктам на ўзбочыне гісторыі, які выканаў сваю [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікатарскую функцыю]]<ref>[[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]] [https://www.svaboda.org/a/31814026.html «Застаюся камуністам»... Чаму незалежныя СМІ захоўваюць вернасьць «наркамаўцы»], [[Радыё Свабода]], 21 красавіка 2022 г.</ref>. == Нацыянальны сьцяг беларусаў у мастацтве == [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Janka Kupała. Бел-чырвона-белы сьцяг, Янка Купала (05.1922).jpg|значак|Ілюстрацыя да верша [[Янка Купала|Янкі Купалы]]. «[[Маладое жыцьцё]]», чэрвень 1922 г.]] Бел-чырвона белы сьцяг апяваецца ў шматлікіх літаратурных і музычных творах, малярстве. У гімне [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] «[[Мы выйдзем шчыльнымі радамі]]» (словы [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]], музыка [[Уладзімер Тэраўскі|Ўладзімера Тэраўскага]]) ёсьць наступныя радкі: {{Цытата|<poem>Няхай жыве магутны, сьмелы Наш беларускі вольны дух. Штандар наш бел-чырвона-белы, Пакрый сабой народны рух.</poem>}} [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Janka Kupała. Бел-чырвона-белы сьцяг, Янка Купала (09.1922).jpg|значак|Іншая ілюстрацыя да верша Янкі Купалы, кастрычнік 1922 г.]] У кастрычніку 1919 году [[Янка Купала]] апублікаваў артыкул «[[:s:Беларускі сцяг уваскрос!|Беларускі сьцяг уваскрос!]]»<ref>Беларусь. № 9 (36), 30 кастрычніка 1919 г.</ref>. Хоць у артыкуле няма апісаньня сьцяга, аднак у той час Янка Купала сымпатызаваў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспубліцы]]<ref>Трефилов С. [https://www.kp.ru/daily/26798/3833537/ Янка Купала был де-факто вице-премьером Беларуси, а год спустя его за это арестовали] // [[Камсамольская праўда]], 23 лютага 2018 г.</ref>, а ў самім артыкуле вітаў фармаваньне [[Юзэф Пілсудзкі|Юзэфам Пілсудскім]] [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіі]]. Сярод іншага, у 1922 годзе ў часопісе «[[Маладое жыцьцё]]» друкаваліся фрагмэнты вершаў Янкі Купалы, праілюстраваныя малюнкамі зь бел-чырвона-белым сьцягам. Увогуле, першы верш пра бел-чырвона-белы сьцяг («''Пад свой сьцяг чырвона-белы пасклікай усіх сыноў, параскіданых па сьвеце, каб зьбіраліся дамоў''») пад назвай «Покліч» 21 лістапада 1917 году апублікаваў у газэце «[[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]» [[Ігнат Дварчанін]], які на той час быў падпаручнікам 43-га Сыбірскага стралецкага палку<ref name="Lachouski"/>. У 1920 годзе паэт [[Уладзімер Жылка]] ў сваім першым апублікаваным вершы, які таксама меў назву «Покліч», пісаў «''Пад штандар бел-чырвона-белы гартуйся, раць, адважна, сьмела, адважных, храбрых ваяроў!''»<ref>[https://web.archive.org/web/20140714163257/http://rv-blr.com/vershu/view/3632 Верш «Покліч»]</ref>, таксама ён апяваў нацыянальныя сымбалі беларусаў у вершы «[[wikisource:be:Прыкладзіны|Прыкладзіны]]». У 1925 годзе выйшаў з друку верш [[Пятро Сакол|Пятра Сакола]] «Беларускі сьцяг»<ref>Сакол П. Беларускі сьцяг // Студэнская думка. № 1, 1925. С. 1.</ref>. У 1930 годзе [[Максім Танк]] напісаў верш «Ты чуеш, брат…», дзе былі радкі: {{Цытата|<poem>Глядзіце ў будучыню сьмела! Настаў доўгачаканы час, Пад сьцягам бел‑чырвона‑белым Чакае перамога нас. Няхай жа меч Пагоні зьзяе! Гартуйма нашу еднасьць, моц! Вядзі нас, Воля прасьвятая, Да новай славы, новых сонц!<ref>[https://web.archive.org/web/20180119171112/http://rv-blr.com/literature/charter/24436 Максім Танк. Дзённік]</ref><ref>Максім Танк. Збор твораў. У 13 т. Т. 1 / Рэд. тома Л. Кісялёва; падрыхт. тэкстаў і камент.: Т. Барысюк, А. Данільчык, В. Хацяновіч; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літаратуры імя Я. Коласа і Я. Купалы. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 193.</ref></poem>}} Па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці]] [[Народны паэт Беларусі]] Максім Танк падтрымаў нацыянальную сымболіку, у 1995 годзе ён разам з Народным паэтам [[Пімен Панчанка|Піменам Панчанкам]] і іншымі беларускімі творчымі і навуковымі дзеячамі выступіў з прапановай прыняць у якасьці дзяржаўнага гімну Беларусі верш [[Алесь Ставер|Алеся Ставера]] «Вякамі стваралі мы нашу дзяржаву», у якім нацыянальны сьцяг апяваецца побач з [[Пагоня]]й: «''Пад сьцягам Айчыны, пад гербам Пагоні''», а таксама сьцьвярджаецца нацыянальны дэвіз: «''Дружней, беларусы! Гучней, беларусы! Гукайма: [[Жыве Беларусь!]]''»<ref>[https://archive.svaboda.org/listy.html З нашай пошты], [[Радыё Свабода]], 1995—2000 гг.</ref>. Ужо па пазбаўленьні нацыянальных сымбаляў афіцыйнага дзяржаўнага статусу ў жніўні 1995 году Максіма Танка пахавалі менавіта пад бел-чырвона-белым сьцягам<ref>[[Дзяніс Марціновіч|Мартинович Д.]] [https://news.tut.by/culture/717122.html?fbclid=IwAR1h2_r9a3wd2Ey9be4yCZSFEAw5xqzlV5-M4iRHFWeJfy5_visP_B8H6O4 Что писали о БЧБ-флаге и как он стал национальным. Объясняем]{{Недаступная спасылка|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[TUT.BY]], 3.02.2021 г.</ref>. Бел-чырвона-белы сьцяг упамінаецца ў вершах «Беларускі сьцяг»<ref>Czasopis. [https://web.archive.org/web/20210801083243/https://issuu.com/tomaszsulima/docs/cz_10_2013/33 № 10, 2013]. С. 33.</ref> [[Гальяш Леўчык|Гальяша Леўчыка]] (1926 год), «Моладзі»<ref>Скрыжалі памяці: З творчай спадчыны пісьменнікаў Беларусі, якія загінулі ў гады Другой сусветнай вайны. У 3 кн. [https://web.archive.org/web/20181117233330/http://pdf.kamunikat.org/25643-1.pdf Кн. 2] / уклад., біягр. давед. пра аўт. і камент. А. Бельскага. — {{Менск (Мн.)}}: Беларускі кнігазбор, 2005. С. 320.</ref> [[Алесь Мілюць|Алеся Мілюця]] (1935 год) і «Наш сьцяг»<ref>[https://web.archive.org/web/20210522212304/http://rv-blr.com/verse/show/43733 Верш «Наш сьцяг»]</ref> [[Ларыса Геніюш|Ларысы Геніюш]] (1942 год), шэрагу вершаў 1943—1944 гадоў [[Алесь Змагар|Алеся Змагара]]<ref>Алесь Змагар. [http://knihi.com/Ales_Zmahar/Da_zhody.html Да згоды]. — Кліўлянд: Выдавецтва Літаратурнай Сустані «Баявая Ўскалось», 1962.</ref>, патрыятычным вершы [[Натальля Арсеньнева|Натальлі Арсеньневай]] «Зьняважаным сьцягом» (1948 год)<ref>Макмілін А. Беларуская літаратура дыяспары: Манаграфія: / Пер. з англ. В. Бурлак, В. Жыбуля / А. Макмілін. — {{Менск (Мн.)}}: УП «Тэхнапрынт», 2004. С. 126.</ref> і выдадзенай у 1965 годзе [[Уладзімер Клішэвіч|Ўладзімерам Клішэвічам]] першай у гісторыі паэме пра [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|савецкія рэпрэсіі ў Беларусі]] «Васіль Каліна»<ref>Клішэвіч У. [https://acaraj-kuta.blogspot.com/2020/10/2-2-2020_28.html Васіль Каліна: Паэма] // Голас Радзімы. 1994. 31 сакавіка; 7, 14, 21, 28 красавіка.</ref>. У 1945 годзе [[Сяргей Новік-Пяюн]] напісаў у [[Якуціна|Якуціі]] верш «З крыві беларускай», які завяршаўся радкамі «''Пад бел-чырвона-белым крыўскім мы сьцягам. Пад знакам крывіцкай Пагоні сьвятым''»<ref>Макмілін А. Пакаранне без злачынства: Беларуская турэмная паэзія // Журнал беларускіх даследаванняў. Ч. 7, № 1, 2013. С. 78.</ref>. У Народнага паэта Беларусі [[Рыгор Барадулін|Рыгора Барадуліна]] ёсьць верш «25 Сакавіка», прысьвечаны [[Дзень Волі|Дню Незалежнасьці]], з радкамі «''Лучыць нашыя мары рака Бел-чырвона-белага сьцяга''»<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=187813 Рыгор Барадулін. 25 Сакавіка] // [[Наша Ніва]], 25 сакавіка 2017 г.</ref>, таксама нацыянальны сьцяг апяваецца ў вершах «Працяг вякоў» (1988 год)<ref>Экспрэс. Аднадзёнка Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне». Выданьне Аргкамітэту. Травень 1989. С. 6.</ref> і «Рыцар збройны на кані»<ref>Томаш Воўк, [https://web.archive.org/web/20161211053945/http://pushlib.org.by/node/748 Рыгор Барадулін: Пакуль жывеш...], [[Менская абласная біблятэка]]</ref>. [[Файл:Маланка 1926 № 14 (Грамадой у "Грамаду").jpg|значак|Малюнак з часопісу «[[Маланка (часопіс)|Маланка]]», 1926 г.]] Сярод малюнкаў [[Уладзімер Караткевіч|Уладзімера Караткевіча]] захаваўся дызайн адзеньня з трыма палосамі — белай, чырвонай і белай — і гербам Пагоняй у цэнтры<ref>Трефилов С. [https://www.kp.ru/daily/27102/4175762/ Как Владимир Короткевич предсказал моду на байки с «Пагоняй»: рассматриваем книгу рисунков классика] // КП Беларусь. 10.03.2020 г.</ref>. У 1986 годзе малюнкі зь бел-чырвона-белым сьцягам атрымалася афіцыйна апублікаваць мастаку [[Мікола Купава|Міколе Купаве]] ў сваёй кнізе «Сіняя світа налева пашыта». У пачатку 1990-х гадоў малюнкі з нацыянальным сьцягам зьявіліся на канвэртах, марках і паштоўках [[Белпошта|Беларускай пошты]]<ref name="Kupava"/>. У 1992<ref>Штейнер М. [https://web.archive.org/web/20181121203720/https://kraj.by/belarus/news/kultura/-urogenets-vologina-polkovnik-zapasa-sergey-makey-na-svoem-tvorcheskom-vechere-prezentoval-noviy-disk-dogd-foto-2014-10-31 Уроженец Воложина полковник запаса Сергей Макей на своем творческом вечере презентовал новый диск «Дождь» (ФОТО)], Край.бай, 31 кастрычніка 2014 г.</ref> годзе, калі бел-чырвона-белы сьцяг меў афіцыйны дзяржаўны статус, палкоўнік Сяргей Макей напісаў песьню «Айчыны нашай сьцяг», разьмешчаную пазьней на сайце [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://web.archive.org/web/20201031175910/https://www.mil.by/ru/enceklop/songs/text/Aychyny_nashay_scyag.doc Айчыны нашай сцяг], [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]]</ref>. Словы «''Пад штандарам бел-чырвона-белым век у шчасьці жыві, беларускі народ!''» завяршаюць песьню «Жыве Беларусь!» (тэкст [[Леанід Пранчак|Леаніда Прачака]]<ref>Юрэвіч Б. [https://nn.by/?c=ar&i=210356 50 спраў Леаніда Пранчака: як адзін паэт паралізаваў працу Вярхоўнага суда], [[Наша Ніва]], 10 чэрвеня 2018 г.</ref>, музыка [[Васіль Раінчык|Васіля Раінчыка]]), якая прэтэндавала на гімн незалежнай Беларусі. Бел-чырвона-белы сьцяг апяваецца ў песьні «Сьцяг» на словы [[Уладзімер Някляеў|Ўладзімера Някляева]], якую выконвае музыка [[Зьміцер Вайцюшкевіч]]<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.todar.net/ | загаловак = Пэрсанальны сайт Зьмітра Вайцюшкевіча | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 9 красавіка 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>, а таксама ў песьні «Наўздагон» (словы Леаніда Пранчака, музыка Васіля Раінчыка), якую выконвае сьпявачка [[Анжаліка Агурбаш]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210618033613/https://tuzinfm.by/performer/mp3/4564/nauzdahon.html Анжаліка Агурбаш спела пра герб «Пагоня»], [[Тузін гітоў]], 16 кастрычніка 2020 г.</ref>. [[Мужчынскі хор «Унія»]] стварыў песьню на верш [[Сяргей Панізьнік|Сяргея Панізьніка]] «Родны сьцяг», прысьвечаны паэтам бел-чырвона-беламу сьцягу<ref>Панізьнік С. А пісар земскі…: Вершы. — {{Менск (Мн.)}}: Маст. літ., 1994.</ref>. Верш [[Міхал Анемпадыстаў|Міхала Анемпадыстава]] «Я люблю, калі сьвеціць сонца…» мае наступныя радкі: «''Мая краіна пад белым сьцягам, Пад белым сьцягам з чырвонай стужкай''»<ref>Анемпадыстаў М. [http://knihi.com/Michal_Aniempadystau/Ja_lublu,_kali_sviecic_sonca.html Я люблю, калі сьвеціць сонца…], [[Knihi.com]]</ref>. На гэты верш у 1996 годзе гурт «[[Новае Неба]]» стварыў песьню, якую выконвае [[Кася Камоцкая]]. == Лягатыпы Партыяў == <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Файл:Belarusian Popular Front flag.png|''Беларускі народны фронт «Адраджэнне»'' Файл:Pap.svg|''Партыя аматараў піва'' Файл:Party of Belarussian Popular Front logo.svg|ПБНФ Файл:Belarusian Left Party "A Just World" logo.svg|''Беларуская партыя левых «Справядлівы сьвет»'' </gallery><gallery class="center" widths="150" heights="150"> </gallery> == Бела-чырвона-белае спалучэньне колераў у беларускай сымболіцы == <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Kotvič. Котвіч (1555).jpg|Шляхецкі герб «[[Котвіч]]». З гербоўніка ''Stemmata Polonica'', 1555 г. Kałantaj, Kotvič. Калантай, Котвіч (XIX).jpg|Герб «Котвіч» беларускага роду [[Калантаі (род)|Калантаяў]]<ref>[[Генадзь Кісялёў|Кісялёў Г.]] Сейбіты вечнага. Скарынаўская сімволіка. — {{Менск (Мінск)}}, 2009. С. 375.</ref>, [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]] Pahonia. Пагоня (1776-83).jpg|Ротны сьцяг беларускай гусарскай харугвы 1776—1783 гг. Litoŭski (Biełaruski) ułanski połk. Літоўскі (Беларускі) уланскі полк.svg|Значок 19-га [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага]] ўланскага палку, 1812 г. </gallery><gallery class="center" widths="150" heights="150"> Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1781).jpg|Герб [[Віцебск]]у<ref>Русецкий А., Русецкий Ю. Художественная культура Витебска с древности до 1917 года. — Мн.: БелЭн, 2001. — 288 с.: ил. — {{ISBN|985-11-0215-6}}.</ref><ref name="niz">Рево О. [http://www.nkj.ru/archive/articles/10860/ Гербы городов Полоцкой и Витебской губерний Российской империи] // Наука и Жизнь. №7, 1998 г.</ref>, {{nowrap|1781 г.}} Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1840).jpg|Герб [[Віцебская губэрня|Віцебскай губэрні]] {{nowrap|1840 г.}} з фондаў Дэпартамэнту Геральдыі Расейскае імпэрыі<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 118.</ref> Lepiel, Pahonia. Лепель, Пагоня (1850).jpg|Малюнак [[Герб Лепеля|гербу]] [[Лепель|Лепеля]] {{nowrap|1850 г.}} з фондаў Дэпартамэнту Геральдыі<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 71.</ref> Flag of Belarusian Steamship Line.svg|Вымпэл «[[Беларускае рачное параходзтва|Беларускага рачнога параходзтва]]», 1932 г. </gallery> * У [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] вялікае пашырэньне атрымаў шляхецкі герб «[[Котвіч]]»: ''«у срэбным полі чырвоны пас»''<ref>{{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 244.</ref> (выява бел-чырвона-белага сьцяга<ref name="50 faktau"/><ref name="davydouski"/>). * У [[Дзяржаўны музэй Летувы|Дзяржаўным музэі Летувы]] ў [[Вільня|Вільні]] захоўваецца значок 19-га палку ўланаў ([[Ашмянскі павет|Ашмянскі]], [[Троцкі павет|Троцкі]], [[Ковенскі павет|Ковенскі]], [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскі]], [[Лідзкі павет|Лідзкі]], [[Наваградзкі павет|Наваградзкі]], [[Слонімскі павет|Слонімскі]], [[Ваўкавыскі павет]]ы<ref>[[Віктар Хурсік|Хурсік В.]] [https://web.archive.org/web/20110825194752/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/Chursik5?OpenDocument Яны адступалі да Парыжу…] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 5, 2003 г.</ref>), сфармаванага ў 1812 годзе Вайсковай камісіяй часовага ўраду [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Сымбаль гэтай вайсковай часткі складаўся зь дзьвюх чырвоных і дзьвюх белых палосаў<ref name="VexilVKL">{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/litva/vkl.htm| загаловак = Вялікае Княства Літоўскае| фармат = | назва праекту = [http://www.vexillographia.ru/ Vexillographia.ru] | выдавец = | дата = 3 сакавіка 2011 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>. * Вымпэл Дняпроўска-Дзьвінскага параходзтва зьявіўся, імаверна, у 1932 годзе. Гэта было трыкутнае палотнішча з чырвоным ромбам, астатнія часткі палотнішча былі белымі. У наступныя гады назва параходзтва зьмянілася на Верхне-Дняпроўскае, а потым на «[[Беларускае рачное параходзтва]]»<ref name="VexilPAR">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/belarus/parohod.htm | загаловак = Вымпэл Беларускага параходзтва | фармат = | назва праекту = [http://www.vexillographia.ru/ Vexillographia.ru] | выдавец = | дата = 11 верасьня 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>. == Бел-чырвона-белы ў беларускай дыяспары == <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Файл:БЧБ графіті.jpg|Графіці у [[Львоў|Львове]] Файл:БЧБ прапор коло пам'ятника В'ячеслава Чорновола.jpg|сьцяг каля помніка Вячаславу Чарнавілу Файл:Левый берег Киева, 2019 год, 01.jpg|Графіц "Будзем разом" [[Кіеў]] </gallery><gallery class="center" widths="150" heights="150"> Файл:5 ZBS 2009.jpg|'''Згуртаваньне беларусаў сьвету «Бацькаўшчына»''' Файл:Logo of the Latvian Society of Belarusian Culture Svitanak (1988).png|Лягатып Латвійскага таварыства беларускай культуры «Сьвітанак» (1988 г.) Файл:20.8.20 2 CB Bonsai c3 and guests 01 (50249600626).jpg|сьцяг у [[Чэскія Будзеёвіцы|Чэску-Будзеёвіцы]] ў падтрымку 2020 </gallery> * == Падобная сымболіка == {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Выкарыстаньне бела-чырвона-белага спалучэньня на іншых сьцягох і эмблемах |- | Выкарыстаньне бела-чырвона-белага спалучэньня колераў на іншых сьцягох і эмблемах: <center><gallery perrow="5"> Flag of Cape Verde (10-17).svg|Сьцяг [[Каба-Вэрдэ]] Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|Сьцяг [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Ічкерыі]] Dendermonde Belgium.svg|Сьцяг Дэндэрмондэ Flag of Atlántico.svg|Сьцяг калюмбійскай акругі [[Атлянтыка (акруга)|Атлянтыка]] Bandera de Ponga.svg|[[Сьцяг сельскай акругі Понга]] ў Гішпаніі Nationaldemokratische Partei Deutschlands.jpg|Сьцяг Нацыянал-дэмакратычнай партыі Нямеччыны Estadio Monumental display.jpg|Сьцяг футбольнага клюбу «Рывэр Плэйт» Roundel of the USAF.svg|Эмблема [[ВПС ЗША|Вайскова-паветраных сілаў ЗША]] SC zu Königsberg.JPG|Сьцяг аднаго з студэнцкіх братэрстваў Кёнігсбэрскага ўнівэрсытэту POL Wyszków COA.svg|Герб места [[Вышкаў|Вышкава]] ў Польшчы </gallery></center> * Элемэнты бел-чырвона-белага сьцяга ёсьць на сьцягу [[Каба-Вэрдэ]] * Элемэнты бел-чырвона-белага сьцяга ёсьць на сьцягу [[Ічкерыя|самаабвешчанай рэспублікі Ічкерыя]] * Элемэнты бел-чырвона-белага сьцяга ёсьць на апазнавальнай эмблеме [[ВПС ЗША]] * Афіцыйным сьцяг [[Бэльгія|бэльгійскага места]] [[Дэндэрмондэ]]; шчыт мескага гербу таксама мае бела-чырвона-белую расфарбоўку * Афіцыйны сьцяг [[Калюмбія|калюмбійскай]] акругі [[Атлянтыка (акруга)|Атлянтыка]] * Сельская акруга [[Понга (акруга)|Понга]] ў [[Астурыя|Астурыі]] ([[Гішпанія]]) выкарыстае бел-чырвона-белы сьцяг з выявай рыцара зь мячом Сьцягі зь бела-чырвона-белым спалучэньнем колераў таксама выкарыстоўваюць спартовыя клюбы: * [[Аргентына|Аргентынскі]] футбольны клюб «[[Рывэр Плэйт]]» * [[Польшча|Польскі]] футбольны клюб ŁKS |} == Глядзіце таксама == * [[Пагоня]] * [[Сьцяг Беларусі]] * [[Герб Беларусі]] * [[Жыве Беларусь!]] * [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня}} * Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa: Wydawnictwo «Andrei Yanushkevich Publishing», 2024. — 308 с. — {{ISBN|9788397029262}}. * [[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. — С. 355—369. * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * [[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20201125114031/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі] // Жаўнеры БНР. — Беласток — Вільня, 2009. С. 303—306. * [[Дзяніс Лісейчыкаў|Лісейчыкаў Д.]] Чаму ў патрыярха і епіскапаў бел-чырвона-белыя стужкі на мантыях і гербах? // [[Наша гісторыя]]. № 9 (26), 2020. С. 32—35. * [[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002. С. 98—112. * {{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)}} * [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [https://web.archive.org/web/20201201083347/http://vln.by/node/47 Гэты сцяг пачынаўся так…] // [[Чырвоная зьмена|Чырвоная Змена]]. № 42 (13900), 20 красавіка 1995 г. * [[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] Беларускі сьцяг // [[Беларускія ведамасьці (часопіс)|Беларускія ведамасьці]]. № 3 (33), 2001. С. 5—6. * Пастанова Вучонага савета Інстытута гісторыі АН Беларусі ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1. * Рудак А. [https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html Мінуўшчына і сучаснасць гістарычнай сімволікі] // [[Культура (газэта)|Культура]]. № 34 (1473), 22—29 жніўня 2020 г. * [[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}} * [[Сяргей Харэўскі|Харэўскі С.]] [https://web.archive.org/web/20090602180458/http://www.nn.by/1998/06/14.htm Клаўдзі Дуж-Душэўскі. Сьцяг] // [[Наша Ніва]]. № 6, 1998. С. 15. * {{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)}} * {{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня}} * {{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)}} * [[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 3—10. * {{Літаратура/ЭГБ|1}} * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * [[Міхась Ткачоў|Ткачев М.]] [https://web.archive.org/web/20201123090426/https://naviny.media/rubrics/society/2009/10/12/ic_articles_116_164915 Национальные символы: народ и история] // [[Советская Белоруссия]]. № 235 (17716), 11.10.1989 г.; № 236 (17717), 12.10.1989 г. * [[Фёдар Турук|Турук Ф.]] Белорусское движение. Очерк истории национального и революционного движения белоруссов. — Москва: Государственное издательство, 1921; Мн.: Картографическая фабрика Белгеодезии, 1994. == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.radabnr.org/symbali/| загаловак = Дзяржаўныя сымбалі Беларускай Народнай Рэспублікі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]| дата = 19 сакавіка 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.svaboda.org/content/article/25155772.html| загаловак = 50 фактаў за бел-чырвона-белы сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата = 10 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://nn.by/?c=ar&i=262559| загаловак = Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]]| дата = 10 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = [[Віктар Ляхар|Ляхар В.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://euroradio.fm/lyahar-pagonya-i-bel-chyrvona-bely-scyag-simvaly-yakiya-nas-abyadnouvayuc | загаловак = Ляхар: "Пагоня" і бел-чырвона-белы сцяг — сімвалы, якія нас аб’ядноўваюць | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = [[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://history.nn.by/?c=ar&i=218121 | загаловак = Як бел-чырвона-белы сцяг стаў нацыянальным | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша гісторыя]] | дата = 30 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = [[Дзьмітры Гурневіч|Гурневіч Д.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.svaboda.org/a/31452317.html | загаловак = «Наш сьцяг тапталі і нішчылі, а ён жыве». Апошняе інтэрвію гісторыка Ўладзімера Ляхоўскага | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата = 9 верасьня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.svaboda.org/a/31449208.html | загаловак = Біскуп Касабуцкі: Бел-чырвона-белы сьцяг — гэта сымбаль уваскрослага Хрыста, і гэта не залежыць ад ідэолягаў | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата = 9 верасьня 2021 | мова = | камэнтар = }} {{Беларусь у тэмах}} {{Беларуская Народная Рэспубліка ў тэмах}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі БНР]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] e3gkw4i5zvyvcsjejauruxa0jmw3n16 0 5959 2697141 2652314 2026-10-18T08:22:44Z Франак Радзівіл 96369 2697141 wikitext text/x-wiki {{Краіна |Назва = Беларуская Народная Рэспубліка |Лацінка = Biełaruskaja Narodnaja Respublika |НазваЎРоднымСклоне = Беларускай Народнай Рэспублікі |НазваНаДзяржаўнайМове = |ПэрыядІснаваньня = 25 сакавіка 1918 — 28 красавіка 1919 |ПапярэдняяДзяржава1 = Расейская рэспубліка |СьцягПапярэдняйДзяржавы1 = Flag of Russia.svg |НаступнаяДзяржава1 = ССРБ |СьцягНаступнайДзяржавы1 = Flag of Byelorussian SSR (1919-1927).png |НаступнаяДзяржава2 = Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка |СьцягНаступнайДзяржавы2 = Flag of Russian SFSR.svg |НаступнаяДзяржава3 = Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка |СьцягНаступнайДзяржавы3 = Flag of Poland.svg |НаступнаяДзяржава4 = Летува |СьцягНаступнайДзяржавы4 = Flag of Lithuania.svg |Сьцяг = Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg{{!}}border |Герб = Вялікі герб БНР.png |ДзяржаўныГімн = Мы выйдзем шчыльнымі радамі |Месцазнаходжаньне = Map of Belarusian People's Republic 1918.png|Мапа Эўропы з межамі, на якія прэтэндавала БНР у 1918 г. |АфіцыйнаяМова = [[беларуская мова|беларуская]] |Сталіца = [[Менск]], [[Горадня]]<ref name=sidarevich>[[Анатоль Сідарэвіч|Сідарэвіч А.]] Беларуская Народная Рэспубліка // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 387.</ref> |НайбуйнейшыГорад =Менск |ТыпУраду = [[Рэспубліка]] |ПасадыКіраўнікоў =Старшыні Рады |ІмёныКіраўнікоў =[[Ян Серада]]<br>[[Язэп Лёсік]] |Плошча = |МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = |АдсотакВады = |ГодАцэнкіНасельніцтва = |МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = |Насельніцтва = |ШчыльнасьцьНасельніцтва = |ЭтнічныСклад = |КанфэсійныСклад = |Пісьменнасьць = |ГодАцэнкіСУП = |МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = |СУП = |СУПНаДушуНасельніцтва = |Валюта = |КодВалюты = |ЧасавыПас = |ЧасРозьніцаUTC = |ЧасавыПасУлетку = |ЧасРозьніцаUTCУлетку = |НезалежнасьцьПадзеі = — абвешчаная<br />— страчаная<br /> |НезалежнасьцьДаты = <br />25 сакавіка 1918<br />28 красавіка 1919 |АўтамабільныЗнак = |ДамэнВерхнягаЎзроўню = |ТэлефонныКод = |Дадаткі = }} '''Белару́ская Наро́дная Рэспу́бліка''' ('''БНР''') — часткова прызнаная [[беларусы|беларуская]] дзяржава<ref>[[Анатоль Сідарэвіч|Сідарэвіч А.]] Беларуская Народная Рэспубліка // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 384.</ref>, [[улада]] якой пашыралася на частку тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] з 25 сакавіка 1918 году да 28 красавіка<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у кантэксьце сусьветных цывілізацыяў)|к}} С. 323—324.</ref> 1919 году (зь перапынкамі), а таксама ў часе [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]] (27 лістапада — 31 сьнежня 1920). Дзяржаўныя сымбалі — [[бел-чырвона-белы сьцяг]] і герб [[Пагоня]]<ref name="hb315">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у кантэксьце сусьветных цывілізацыяў)|к}} С. 315.</ref>. Сталіца — [[Менск]]. Дзяржаўная і абавязковая мова — [[беларуская мова|беларуская]] (з 12 красавіка 1918<ref name="hb315"/>). Часовая [[часовая канстытуцыя Беларускай Народнай Рэспублікі|канстытуцыя]] ад 11 кастрычніка 1918 году<ref name="ehb386">[[Анатоль Сідарэвіч|Сідарэвіч А.]] Беларуская Народная Рэспубліка // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 386.</ref>. Выдача пашпартоў<ref name="hb315"/>. Міжнароднае прызнаньне: [[Першая Рэспубліка Армэніі|Армэнія]], [[Грузінская Дэмакратычная Рэспубліка|Грузія]], [[Аўстрыя]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]], [[Эстонія]]<ref>{{артыкул|аўтар =| частка = |загаловак =Päewauudised. Walge-Wene saatkond Tallinas.|арыгінал = |спасылка =http://dea.nlib.ee/fullview.php?frameset=3&showset=1&wholepage=suur&pid=s622512&nid=11706&con=0|адказны =Julius Seljamaa|выданьне=[[Waba Maa]]|тып=газэта|месца=[[Талін|Tallinn]] |выдавецтва=Waba Maa |год=20.10.1919|выпуск=|том=|нумар= 229| старонкі=3 |isbn=}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар =| частка = |загаловак =Päewauudised. Walge-Wene esitajaks Eesti Walitsuse junre.|арыгінал = |спасылка =http://dea.nlib.ee/fullview.php?frameset=3&showset=1&wholepage=suur&pid=s179338&nid=11710|адказны =Julius Seljamaa|выданьне=[[Waba Maa]]|тып=газэта|месца=[[Талін|Tallinn]] |выдавецтва=Waba Maa |год=24.10.1919|выпуск=|том=|нумар= 233| старонкі=1 |isbn=}}</ref><ref>{{Кніга|адказны =Тэкст [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|У. Арлова]]; Маст. З.Герасімовіч|загаловак =Краіна Беларусь. Ілюстраваная гісторыя|месца =Лондон|выдавецтва =Angloproject corporation limited|год =2003|старонак =317}}</ref>, [[Летува]], [[Латвія]], [[Чэхаславаччына]], [[УНР]]<ref>{{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 386.</ref> і [[Фінляндыя]] ([[дэ-юрэ]]<ref name="hb315"/><ref>{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =Helsinki, jouluk. 16 p. Suomi tuunustanut Walko-Wenäjan hallituksen.|арыгінал = |спасылка =https://digi.kansalliskirjasto.fi/sanomalehti/binding/1176041?page=3 |адказны =Santeri Ivalo|выданьне=[[Helsingin Sanomat]].|тып=газэта|месца=[[Хэльсынкі|Helsinki]] |выдавецтва= |год=16.12.1919 |выпуск=|том=|нумар=341 | старонкі=3 |isbn=}}</ref> <ref>{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =Suomi tunnustaa Walko-Wenäjän tosiasiallisesti.|арыгінал = |спасылка =https://digi.kansalliskirjasto.fi/sanomalehti/binding/1205362?page=2 |адказны =Pekka Lempinen|выданьне=Kansan Työ|тып=газэта|месца=[[Выбарг|Viipuri]] |выдавецтва=Viipurin Työväen Sanomalehti- ja Kirjapaino-Osuuskunnalle |год=16.12.1919 |выпуск=|том=|нумар=289 | старонкі=2 |isbn=}}</ref> <ref>{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =Признаніе Бѣлорусской республики Финляндіей.|арыгінал = |спасылка =https://periodika.lndb.lv/periodika2/p#periodical;id=145934083154218831885119996092170058541|адказны =В. П. Пановъ|выданьне=[[Сегодня]]|тып=газэта|месца=[[Рыга]] |выдавецтва=Т-во "Народъ" въ лицѣ Як. Брамса |год=21.12.1919|выпуск=|том=|нумар=81 | старонкі=2 |isbn=}}</ref>); [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]], [[Баўгарыя]] і [[Асманская імпэрыя|Турэччына]] ([[дэ-факта]]<ref>[[Анатоль Сідарэвіч|Сідарэвіч А.]] Беларуская Народная Рэспубліка // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 388.</ref>). Найвышэйшы орган дзяржаўнай улады Беларускай Народнай Рэспублікі, [[Рада БНР]], працягвае дзеяць у [[Урад у выгнаньні|выгнаньні]]. Кожны год 25 сакавіка, дзень абвяшчэньня незалежнасьці Беларускай Народнай Рэспублікі, сьвяткуецца беларусамі як [[Дзень Волі|Дзень Незалежнасьці (Дзень Волі)]]. == Вялікае Княства Літоўскае як крыніца дзяржаўнасьці == {{Асноўны артыкул|Вялікае Княства Літоўскае|Беларускае нацыянальнае адраджэньне|Ліцьвінства}} [[Файл:Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|значак|200пкс|зьлева|Паштоўка БНР з гербамі [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх]] [[ваяводзтва|ваяводзтваў]] (адпаведных [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага|ваяводзтвам]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]) і [[Пагоня|дзяржаўным гербам]] (адпаведным дзяржаўнаму гербу ВКЛ), 1918 г.]] [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|280пкс|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе [[Літва]] (''Lituania'') цалкам атаясамліваецца зь [[Белая Русь|Белай Русьсю]] (''Russia Bianca''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзя нацыянальная эліта гістарычных [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] пры чынным удзеле выхадцаў з [[Шляхта|шляхты]] колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — простых нашчадкаў [[Літва|гістарычнай Літвы]]<ref name="Katlarcuk-2003">[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20241225230441/https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.</ref> (з шляхты паходзілі заснавальнікі [[Наша Ніва|Нашай Нівы]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы, заснавальнік [[Беларуская рэвалюцыйная партыя|першай беларускай партыі]] [[Вацлаў Іваноўскі]], адзін з заснавальнікаў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] паэт [[Карусь Каганец]], стваральнік беларускага тэатру [[Ігнат Буйніцкі]], клясыкі беларускай паэзіі [[Алаіза Пашкевіч]] і [[Янка Купала]], адзін з пачынальнікаў нацыянальнага адраджэньня [[Вацлаў Ластоўскі]], аўтар навукова вызначаных межаў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] гісторык і этнограф прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] ды іншыя{{Заўвага|Як зазначае гісторык [[Сяргей Токць]], «''Менавіта выхадцы з шляхты колькасна пераважалі ў беларускім нацыянальным руху на пачатковай фазе яго разьвіцьця і стварылі тады большасьць тэкстаў, якія заклалі культурны канон нацыянальнай ідэі''»<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Шляхта Беларусі і беларускі нацыянальны рух у другой палове ХІХ — пачатку ХХ ст. // Rocznik Centrum Studiów Białoruskich. Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Nr 2/№ 2 (2017). С. 134.</ref>}}) — якая выступала за адраджэньне свайго народа і яго дзяржаўнасьці, абрала назвы [[Белая Русь|«Беларусь» і «беларусы»]]. Разам з тым, усе дзеячы беларускага нацыянальна-вызвольнага руху (ад [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] да [[Янка Купала|Янкі Купалы]]) бесьперапынна падкрэсьлівалі повязь Беларускай дзяржаўнасьці зь Вялікім Княства Літоўскім, а ўсе беларускія гісторыкі (ад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] да [[Усевалад Ігнатоўскі|Ўсевалада Ігнатоўскага]]) называлі ВКЛ «Беларуска-Літоўскім гаспадарствам». Гэтая ж пазыцыя знайшла адлюстраваньне ў [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной грамаце]] Беларускай Народнай Рэспублікі ад 9 сакавіка 1918 году («''Пасьля трох з паловаю вякоў няволі зноў на увесь сьвет кажа беларускі народ аб тым, што ён жыве і будзе жыць''»), а гербу [[Пагоня|Пагоні]] («''старадаўняй Літоўскай Пагоні''»), які стаў дзяржаўным сымбалем БНР, прысьвяціў [[Пагоня (песьня)|свой верш]] клясык беларускай літаратуры [[Максім Багдановіч]]. У 1918 годзе сябра камісіі БНР у арганізацыі Беларускага ўнівэрсытэту прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] падкрэсьліваў у газэце [[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]: «''Цяпер ідзе дзяржаўнае будаваньне. Натуральна, паўстае думка пра тэрміналёгію дзяржаўных ўстановаў, т.ё. ці пакідаць нам цяперашнія, чужыя нам найменьні ўстановаў, ці мы павінны вярнуцца да найменьняў нашага дзяржаўнага права, — да родных, часам забытых ужо намі, тэрмінаў. <…> — будзем аднаўляць наш праўны язык зь [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Статуту]], каторы ўжываўся, як закон, да 1830 году. А тэрміналёгія Статуту стварылася ў часы [[Вялікае Княства Літоўскае|нашай дзяржаўнай (панствовай) незалежнасьці]]''»<ref>Доўнар-Запольскі М. К пытаньню аб найменьні дзяржаўных установаў // Вольная Беларусь. № 19, 1918. С. 2—3.</ref>. У 1918 годзе прафэсар славянскіх моваў і літаратураў [[Бэрлінскі ўнівэрсытэт|Бэрлінскага ўнівэрсытэту]] [[Аляксандар Брукнэр]] апублікаваў артыкул «Зь беларускай нівы» ({{мова-pl|«Z niwy białoruskiej»|скарочана}}), дзе падкрэсьліваў, што [[літоўская мова|гістарычная літоўская]] — гэта беларуская мова, якая была [[Афіцыйная мова|афіцыйнай мовай]] Вялікага Княства Літоўскага, што [[Ліцьвіны|гістарычныя ліцьвіны]] — гэта [[беларусы]], а гістарычная літоўшчына — гэта беларушчына: «''…па-літоўску г. зн. па-беларуску пісаныя ўсе літоўскія акты, хронікі, статуты… …ліцьвін, г. зн. беларус… …літоўшчына, г. зн. беларушчына…''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Tento białoruski język ma własną przeszłość, wcześniejszą nierównie i światlejszą niż mało- lub wielkoruski, ale pod obcą, litewską nazwą w niej się ukrywa. Był bowiem językiem urzędowym na całej Litwie; po litewsku; t. j. białorusku spisywano akty, kroniki, statuty; on pierwszy w druku się pojawił, równocześnie z polskim, w Biblii doktora Skoriny w Pradze i Wilnie około 1520 r. <…> Więc mógł sobie niegdyś tuszyć Litwin, t. j. Białorus, że mowa jego i narodowość na całej Litwie każdą inną wyprze — losy zrządziły inaczej: wyparła mowę jego, a zamieniła narodowość wszechpotężna polszczyzna. …w grodach zaś litewskich, od Wilna do Witebska, osiadało mieszczaństwo polskie, bo po polsku mówiące i myślące a litewszczyzna, t. j. białoruszczyzna kątem około monasterów i cerkwi się kupiła. Już w 15 w. w aktach litewskich (białoruskich) spotykasz gęste wyrazy polskie… W 16 w. czytają jeszcze białoruscy Chodkiewicze, Tryznowie, Pacowie, Tyszkiewicze, Sapiehowie, Dorohostajscy, Kiszkowie po białorusku, otrzymują z kancelarii wileńskiej dyplomy i listy białoruskie…»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/4/#info:metadata S. 3]—5.</ref>. == Тэрыторыя == [[Файл:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|значак|279x279пкс|Мапа БНР, 1918 г.]] {{Асноўны артыкул|Геаграфія Беларускае Народнае Рэспублікі}} Згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]] ад 25 сакавіка 1918 году тэрыторыя Беларускае Народнае Рэспублікі ахоплівала навукова вызначаную [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]]: {{Цытата|Беларуская Народная Рэспубліка павінна абняць усе землі, дзе жыве і мае лічбенную перавагу беларускі народ, а ласьне: Магілеўшчыну, беларускія часьці Меншчыны, Гродненшчыны (з Гродняй, Беластокам і інш.), Віленшчыны, Віцебшчыны, Смаленшчыны, Чарнігаўшчыны і сумежных часьцяў суседніх губэрняў, заселеных беларусамі|3-я Ўстаўная Грамата Рады Беларускае Народнае Рэспублікі}} Гэтыя межы дакладна акрэсьліваюцца на мапе Беларускай Народнай Рэспублікі, выдадзенай у 1918 годзе і прадэманстраванай Надзвычайнай місіяй БНР на [[Парыская мірная канфэрэнцыя|Парыскай мірнай канфэрэнцыі]]. == Гісторыя == [[Файл:Historical borders of Belarusians.png|міні|280пкс| Межы [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]<br /> {{Легенда|#F0C500|Паводле [[Яўхім Карскі|Я. Карскага]] (1903)}} {{Легенда|#F00000|Паводле [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|М. Доўнар-Запольскага]] (1919)}} {{Легенда|#000000|Сучасныя дзяржаўныя межы}} ]] === Перадумовы === У ліпені 1917 году буржуазны [[Часовы ўрад]] у [[Расейская рэспубліка|Расеі]] перайшоў да адкрытага змаганьня з [[Саветы|Саветамі]]. Двоеўладзьдзе скончылася. [[Бальшавікі]] перайшлі ў падпольле й узялі курс на падрыхтоўку ўзброенага паўстаньня. У кастрычніку 1917 году яны атрымалі перамогу й улада перайшла ў рукі Саветаў. Найвышэйшым органам савецкай улады на большай частцы тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] быў Абласны выканаўчы камітэт Заходняй вобласьці і фронту ([[Аблвыканкамзах]]). У той жа час (ліпень 1917 году) актывізаваліся беларускія нацыянальныя сілы, якія правялі ІІ зьезд беларускіх нацыянальных арганізацыяў, пастанавілі патрабаваць аўтаномію Беларусі ў складзе дэмакратычна-рэспубліканскай Расеі. На зьезьдзе ўтварылася Цэнтральная Рада, якая пасьля кастрычніка 1917 году была пераўтвораная ў [[Вялікая Беларуская Рада|Вялікую Беларускую Раду]] (ВБР). ВБР не прызнала ўладу Аблвыканкамзаху, бо разглядала яго як выключна франтавы орган улады. Супрацы ВБР і Аблвыканкамзаху ў справе стварэньня беларускай дзяржаўнасьці не адбылося. Ужо 5 сьнежня 1917 году, адолеўшы ўсе перашкоды і рознагалосьсі ваеннага часу, беларускі народ зарганізаваў у [[Менск]]у [[Першы Ўсебеларускі кангрэс]], на які сабралася 1872 дэлегаты з усіх этнічных беларускіх абшараў — ад Смаленшчыны да Беласточчыны. Ніводнаму з народаў былой імпэрыі, якія на той час ня мелі незалежнасьці, гэткага прадстаўнічага зьезду ў той час склікаць не ўдалося. У параўнаньні, на Другі Ўсерасейскі зьезд Саветаў, які прыводзіла да ўзору бальшавіцкая ўлада, сабралася толькі 649 дэлегатаў. Старшынём зьезду быў абраны прафэсар [[Ян Серада]], ганаровым старшынём акадэмік [[Яўхім Карскі]]. На зьезьдзе быў агучаны лёзунг «Няхай жыве Беларуская Народная Рэспубліка!» Усебеларускі кангрэс абвясьціў сябе найвышэйшым органам улады Беларусі і не прызнаў тут легітымнасьць бальшавіцкай улады. Аднак зьезд не пасьпеў дакончыць сваёй працы. Новыя бальшавіцкія ўладары спалохаліся нацыянальнага самавызначэньня беларусаў, у выніку чаго на разгон зьезду былі адпраўленыя ўзброеныя жаўнеры з кулямётамі і бронетэхнікай. Дэлегаты Ўсебеларускага зьезду вельмі позна зразумелі, што над зьездам навісла пагроза гвалтоўнага разгону з боку бальшавіцкага [[Аблвыканкамзах]]у. Яшчэ напачатку сьнежня 1917 году з дэлегатаў Усебеларускага кангрэсу сфармавалася Ваенная камісія, у якую ўвайшлі каля 100 чалавек, у тым ліку два генэралы — [[Кіпрыян Кандратовіч]] і Алексіеўскі (камандзір Свэабарскай фартэцыі, якая падпарадкоўвалася [[Петраград]]зкаму гарнізону). Недзе ў сярэдзіне сьнежня Ваенная камісія накіравала свайго прадстаўніка [[Васіль Русак|Васіля Русака]] ў Воршу, каб той дамовіўся з камандзірам тамтэйшага кавалерыйскага эскадрону, прыхільнікам Вялікай Беларускай Рады ротмістрам Якубенем пра таемную перадысьлякацыю эскадрону ў Менск для забесьпячэньня аховы Ўсебеларускага кангрэсу. Але гэты крок быў запозьненым. [[Файл:BNR 1918.png|значак|Межы БНР у параўнаньні з сучаснымі межамі]] У ноч з 17 на 18 сьнежня 1917 году (паводле [[Юліянскі каляндар|старога стылю]]) бальшавікі зьезд разагналі. Дэлегаты былі бяз зброі й не змаглі супрацьстаяць узброеным бальшавіцкім жаўнерам. Але той зьезд, адбіваючыся ад бальшавіцкіх пагромшчыкаў, пасьпеў прагаласаваць за самавызначэньне Беларусі. Абраная дэлегатамі Рада Ўсебеларускага кангрэсу атрымала ўсе юрыдычныя і маральныя паўнамоцтвы на далейшую пабудову дзяржавы. І ў адпаведнасьці з гэтым, у далейшым (25 сакавіка 1918 году) Выканкам Рады Ўсебеларускага кангрэсу абвясьціў Беларускую Народную Рэспубліку, і беларускі народ атрымаў дзяржаўнасьць. Працэдура тая была юрыдычна бездакорнай. Але ж тады, у сьнежні 1917 году, на загад бальшавіцкага Аблвыканкамзаху пад кіраўніцтвам камісара [[Мікалай Крывашэін|М. І. Крывашэіна]] быў разагнаны [[Першы Ўсебеларускі кангрэс]]. Ужо 18 сьнежня дэлегаты Рады Ўсебеларускага кангрэсу, у складзе 56 чалавек на чале зь [[Язэп Лёсік|Язэпам Лёсікам]], патаемна сабраліся ў чыгуначным дэпо пад аховай рабочай дружыны і пастанавілі падпарадкаваць сабе [[Цэнтральная Беларуская Вайсковая Рада|Цэнтральную Беларускую Вайсковую Раду (ЦБВР)]], а таксама выдзелілі з свайго складу больш мабільны кіроўны орган — Выканаўчы Камітэт Рады Ўсебеларускага кангрэсу. Ён зрабіўся юрыдычным і маральным пераемнікам усёй улады, якая належала Першаму Ўсебеларускаму кангрэсу. Выканкам Усебеларускага кангрэсу атрымаў даручэньне, як толькі будзе магчымым, узяць уладу на Беларусі ў свае рукі і рыхтавацца да гэтага вырашальнага моманту. : ''Пра падзеі 19—21 лютага 1918 году ў Менску глядзіце таксама артыкул [[Беларуска-польская адміністрацыя Менску]].'' 9 сьнежня 1917 году паміж [[Савецкая Расея|Савецкай Расеяй]] і [[Нямеччына]]й пачаліся мірныя перамовы, якія былі сарваныя па віне [[Леў Троцкі|Льва Троцкага]]. Нямецкае камандаваньне аддала сваім войскам загад пачаць 18 лютага 1918 году наступленьне, што рэзка абвастрыла сытуацыю на Заходнім фронце. Нямецкія войскі хутка набліжаліся да [[Гомель|Гомелю]] і [[Менск]]у. У такіх умовах кіраўніцтва Аблвыканкамзаху і СНК Заходняй вобласьці мусіла сьпешна эвакуявацца ў [[Смаленск]]. === Абвяшчэньне === [[Файл:Government of BNR.jpg|міні|280пкс|Рада БНР. Зьлева направа, сядзяць: [[Алесь Бурбіс]], [[Ян Серада]], [[Язэп Варонка]] (старшыня), [[Васіль Захарка]]; Стаяць: [[Аркадзь Смоліч]], [[Пётра Крэчэўскі]], [[Кастусь Езавітаў]], [[Антон Аўсянік]], [[Лявон Заяц]]]] 20 лютага 1918 году Выканаўчы камітэт Рады Ўсебеларускага зьезду сфармаваў Першы Беларускі ўрад ([[Народны сакратарыят БНР|Народны Сакратарыят]]). Спачатку ва ўрад на чале зь Язэпам Варонкам уваходзілі 7 чалавек, але пасьля іх колькасьць была даведзеная да 15-ці. Паводле ўспамінаў [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]], склад першага ўраду БНР быў наступны: [[Язэп Варонка]] — старшыня (прэм’ер-міністар) і народны сакратар (міністар) міжнародных справаў, [[Іван Макрэеў]] — унутраных справаў, [[Аркадзь Смоліч]] — асьветы, [[Яфім Бялевіч]] — справядлівасьці (юстыцыі), [[Янка Серада]] — народнай гаспадаркі, [[Віктар Рэдзька]] — шляхоў зносінаў, [[Тамаш Грыб]] — земляробства, [[Палута Бадунова]] — апекі, [[Аляксандар Карабач]] (Карач) — пошты і тэлеграфу (сувязі), [[Пётра Крэчэўскі]] — кантролю, [[Гелій Белкінд]] — фінансаў, [[Павал Злобін]] — расейскіх справаў, [[Майсей Гутман]] — «першы таварыш» (першы намесьнік) старшыні і сакратар габрэйскіх справаў, [[Кастусь Езавітаў|Канстантын Езавітаў]] — «другі таварыш» старшыні і народны сакратар вайсковых справаў, [[Лявон Заяц]] — загадчык справаў Народнага Сакратарыяту. У далейшым склад першага ўраду мяняўся, у тым ліку і з тае прычыны, што ў красавіку ў знак пратэсту супраць прыняцьця 3-й устаўной граматы падалі ў адстаўку Макрэеў, Злобін, Белкінд. Акрамя таго, палітычныя органы БНР ажыцьцяўлялі кааптацыю (уключэньне) іншых беларускіх нацыянальных арганізацыяў (напрыклад, [[Віленская беларуская рада]] або [[Менскае беларускае прадстаўніцтва]]). Падобная практыка прыводзіла да істотных зьменаў у зьнешнепалітычным курсе дзяржавы: так, кааптацыя Менскага беларускага прадстаўніцтва падштурхнула Раду БНР да адпраўленьня ўдзячнае тэлеграмы кайзэру Нямеччыны, а пазьней пад націскам нямецкага камандваньня адзін з найвыбітнейшых сябраў прадстаўніцтва, [[Раман Скірмунт]], стаў старшынём ураду краіны<ref>Менскае беларускае прадстаўніцтва // {{Літаратура/ЭГБ|5}}</ref>. У траўні 1918 году сярод палітычных структураў БНР узьнікла двоеўладзьдзе: з ураду БНР выйшлі сацыял-дэмакрат А. Смоліч і сацыял-рэвалюцыянэры, у выніку чаго з сацыялістаў-фэдэралістаў была створаная г.зв. [[Рада пяцёх]]; у той час як правыя сілы стварылі альтэрнатыўны ўрад на чале са Скірмунтам. Аднак ужо ў чэрвені гэтага ж году левыя й правыя прыйшлі да кампрамісу, новы кааліцыйны ўрад узначаліў Серада<ref name="ehb385"/>. [[Файл:Miensk, BNR. Менск, БНР (1918).jpg|міні|280пкс|Беларускі нацыянальны [[бел-чырвона-белы сьцяг]] над будынкам [[Народны Сакратарыят БНР|Народнага Сакратарыяту БНР]] (былы [[Дом губэрнатара (Менск)|Дом губэрнатара]]). [[Менск]], 1918 г.]] Выканкам Усебеларускага кангрэсу пастанавіў узяць уладу ў свае рукі. 21 лютага 1918 году ён зьвярнуўся да народу Беларусі зь [[Першая Ўстаўная грамата|Першай устаўной граматай]], у якой абвясьціў сябе часовай уладай на тэрыторыі Беларусі. Выканкамам Усебеларускага кангрэсу да адкрыцьця Ўсебеларускага Ўстаноўчага Сойма функцыі новай улады ўскладаліся на створаны першы беларускі ўрад — Народны Сакратарыят Усебеларускага кангрэсу, старшынём якога стаў адзін зь лідэраў [[БСГ]] [[Язэп Варонка]]. Пры канцы лютага 1918 году ў Менск, дзе знаходзіўся Выканкам Усебеларускага кангрэсу, прыйшлі войскі кайзэраўскай Нямеччыны. Першае, што зрабілі немцы, калі ўвайшлі ў Менск 21 лютага, — раззброілі менскую беларускую вайсковую дружыну; таксама яны забралі касу Народнага Сакратарыяту, сарвалі зь яго будынка бел-чырвона-белы сьцяг, выгналі службоўцаў. Беларускія лідэры былі папярэджаныя, што акупацыйныя ўлады не дапусьцяць у Беларусі сур’ёзнай палітычнай дзейнасьці. 3 сакавіка 1918 году Савецкая Расея склала зь Нямеччынай [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскую мірную дамову]], паводле якой землі, што ляжалі на захад ад лініі [[Дзьвінск]]—[[Сьвянцяны]]—[[Пружаны]] і належалі раней Расеі, перадаваліся Нямеччыне й [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугоршчыне]], якія мусілі вырашыць будучыню гэтых зямель. Гэта яшчэ болей нараджала незалежніцкія ад бальшавіцкай Савецкай Расеі тэндэнцыі ў шэрагах беларускага нацыянальнага руху. [[Файл:Diplomatic mission of BNR.jpg|міні|280пкс|Шыльда Вайскова-Дыпляматычнай Місіі БНР у [[Латвія|Латвіі]] і [[Эстонія|Эстоніі]]]] 9 сакавіка 1918 году Выканкам Усебеларускага кангрэсу ў адказ на [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскую мірную дамову]] паміж Савецкай Расеяй і Нямеччынай, прыняў [[Другая Ўстаўная грамата|Другую ўстаўную грамату]], якая зьяўляецца канстытуцыйнай. У ёй гаворыцца пра ўтварэньне Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР) ў межах расьсяленьня і колькаснай перавагі беларусаў. Заканадаўчую ўладу БНР атрымала [[Рада БНР]], старшыня якой прадстаўнік БСГ [[Ян Серада]]. Яна аб’яўлялася заканадаўчым органам да скліканьня Ўсебеларускага Ўстаноўчага Сойму. Выканаўчую ўладу БНР атрымаў [[Народны Сакратарыят БНР]] ([[Алесь Бурбіс]], [[Ян Серада]], [[Язэп Варонка]], [[Васіль Захарка]], [[Аркадзь Смоліч]], [[Пётра Крэчэўскі]], [[Кастусь Езавітаў]], [[Антон Аўсянік]], [[Лявон Заяц]] і іншыя). Нямеччына да фармаваньня дзяржаўных інстытутаў БНР ніякага дачыненьня ня мела. Чальцы Рады БНР і ўраду БНР былі абраньнікамі беларускага народу ([[Першы Ўсебеларускі кангрэс]], сьнежань 1917 году). 8 сакавіка Рада БНР запрасіла ў свой склад прадстаўнікоў расейскіх сацыялістычных партыяў (сярод якіх былі прадстаўнікі нацыянальных меншасьцяў Беларусі — расейцы, палякі, габрэі, украінцы, летувісы), а трохі пазьней — і Віленскай Беларускай рады ([[Іван Луцкевіч]], [[Антон Луцкевіч]], [[Вацлаў Іваноўскі]]), якая дзеяла ў Вільні пад назвай Беларускага Народнага Камітэту з моманту акупацыі заходняй часткі Беларусі. [[Файл:BNR Third charter.png|thumb|200пкс|зьлева|Трэцяя Ўстаўная грамата БНР]] [[Файл:BNR Grodno.jpeg|міні|280пкс|Урад БНР у [[Горадня|Горадні]]]] [[Файл:Biełaruskaja kamendatura, Horadnia (1919).png|значак|280пкс|Беларуская камэндатура ў Горадні, 1919 г.]] У адказ на Берасьцейскую мірную дамову паміж Савецкай Расеяй і Нямеччынай, 25 сакавіка, пасьля доўгіх спрэчак паміж прыхільнікамі незалежнасьці і прыхільнікамі аўтаноміі Беларусі ў складзе Расеі, большасьцю галасоў была прынятая [[Трэцяя Ўстаўная грамата]], у якой Беларуская Народная Рэспубліка абвяшчалася незалежнай дзяржавай, [[Берасьцейская мірная дамова]] скасоўвалася. Афіцыйнай мовай была аб’яўленая беларуская, а сталіцай новай дзяржавы — места Менск. Бальшавікі абвясьцілі, што стварэньне БНР — спроба буржуазна-[[абшарнік|абшарніцкіх]] колаў адарваць Беларусь ад Савецкай Расеі. Паводле дамоўленасьці з сваімі хаўрусьнікамі, расейскімі бальшавікамі ў Берасьці, немцы абавязаліся не прызнаваць новых дзяржаўных утварэньняў на тэрыторыі былой Расейскай Імпэрыі. Немцы, якія былі хаўрусьнікамі бальшавіцкай Савецкай Расеі, разагналі [[Рада БНР|Раду БНР]] і [[Народны Сакратарыят БНР]]. У гэткіх цяжкіх умовах [[Рада БНР]] зьвярнулася да нямецкага імпэратара (кайзэра) Вільгельма II з тэлеграмай, у якой дзякавала за вызваленьне Беларусі, прасіла дапамагчы ў стварэньні яе дзяржаўнай незалежнасьці ў хаўрусе зь Нямецкай Імпэрыяй. Пасылка тэлеграмы выклікала ў БНР востры палітычны крызіс; і [[Рада БНР]], і [[БСГ]] раскалоліся, утварыліся новыя партыі. Але Нямеччына не прызнала БНР і зрабіла ўсё магчымае, каб перашкодзіць стварэньню нацыянальнага войска Беларусі. Таму рэальнай улады [[Народны Сакратарыят БНР]] не атрымаў і працягваў сваё існаваньне толькі фармальна. Аднак [[Обэр-Ост|нямецкая адміністрацыя]] не перашкаджала чальцам БНР самастойна вырашаць шэраг культурных і адукацыйных пытаньняў. 11 кастрычніка 1918 году пры кіраваньні Народнага Сакратарыяту на чале з Антонам Луцкевічам была прынятая часовая [[часовая канстытуцыя Беларускай Народнай Рэспублікі|канстытуцыя]] БНР<ref name=sidarevich/>. Ужо ў лістападзе гэтага ж году кіраўніцтва БНР прадугледжвала варыянт прыняцьця канстытуцыі на савецкі ўзор у абмен на прызнаньне незалежнасьці Беларусі з боку [[Савецкая Расея|Расеі]], але расейскае кіраўніцтва не прыняло дадзеную прапанову<ref name=sidarevich/>. Разам з тым адзначаецца, што працы па стварэньні канстытуцыі рэспублікі вяліся й раней, праз хуткі час пасьля скліканьня Першага Ўсебеларускага зьезду. <gallery widths="215" heights="180" class="center"> Pahonia, BNR. Пагоня, БНР (1918-20).jpg|Вокладка пашпарту грамадзяніна БНР зь дзяржаўным гербам «[[Пагоня]]»<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 123.</ref> Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|Паштоўка БНР зь дзяржаўным [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]] Postcard Vialikija Dziejacy Bielaruskaha Adradzennia 1.jpg|Паштоўка БНР «Вялікія дзеячы беларускага Адраджэньня» </gallery> === Адукацыя, навука, культура === Найбольшых посьпехаў урад БНР дасягнуў у культурным будаваньні і разьвіцьці адукацыі. За кароткі час паводле розных падлікаў адкрыліся ад 150 да 350 беларускіх школаў, у тым ліку гімназіі ў [[Будслаў|Будславе]], [[Менск]]у, [[Наваградак|Наваградку]], [[Слуцак|Слуцку]] і [[Горадня|Горадні]]<ref name="ehb385">[[Анатоль Сідарэвіч|Сідарэвіч А.]] Беларуская Народная Рэспубліка // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 385.</ref>. Падрыхтоўка настаўнікаў, апроч Сьвіслацкай гімназіі, вялася ў Менскім пэдагагічным інстытуце<ref name="ehb385"/>, рыхтавалася адкрыцьцё Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (гэтай справай займаліся [[Аркадзь Смоліч]], [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]], [[Яўхім Карскі]], [[Усевалад Ігнатоўскі]] і іншыя). У плянах БНР было таксама адкрыцьцё сельскагаспадарчага і політэхнічнага інстытутаў<ref name="ehb386"/>. У красавіку 1918 году адкрылася Менская вышэйшая музычная школа, пераўтвораная ў тым жа годзе ў [[Беларуская кансэрваторыя|Беларускую кансэрваторыю]]<ref name="ehb386"/>. Заняткі пачаліся і ў адноўленай Каталіцкай духоўнай сэмінарыі (рэктар — доктар філязофіі ксёндз [[Фабіян Абрантовіч]]). З ініцыятывы [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]] ў 1918 годзе ўтварылася першая беларуская навуковая ўстанова — [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускае навуковае таварыства]] ў [[Вільня|Вільні]]<ref name="ehb386"/>. Вялася падрыхтоўка да адкрыцьця [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. У 1918 годзе ў БНР на беларускай мове выходзіла 6 газэтаў (у тым ліку [[Беларускі шлях (1918)|Беларускі шлях]]) і 3 часопісы, дзеяла 11 выдавецтваў<ref name="hb315"/>. Выдавецтва «Адукацыя» актыўна друкавала падручнікі для школаў. 19 траўня 1918 году на базе Таварыства драмы і камэдыі ўзьнік Беларускі дзяржаўны тэатар БНР<ref name="hb315"/>. === Узброеныя сілы БНР === {{Асноўны артыкул|Узброеныя сілы Беларускай Народнай Рэспублікі}} [[File:Sluck Flag 1920.jpg|міні|280пкс|Сьцяг [[Слуцкі збройны чын|першага Слуцкага палку стральцоў БНР]]]] Беларускія часткі пачалі стварацца ў складзе расейскай арміі яшчэ ўвосень 1917 году. У лютым 1918 году, калі ўладу ў Менску ўзяў у свае рукі выканкам Усебеларускага зьезду, утварыўся Першы Менскі беларускі полк, які праіснаваў да прыходу нямецкіх войскаў. Пад наглядам немцаў лідэры БНР займаліся дзяржаўнай дзейнасьцю амаль ва ўсіх яе галінах, акрамя ваеннай. Ураду БНР не дазвалялася мець сваё войска і міліцыю. Нямеччына не дапусьціла перадысьлякацыю ў Беларусь з румынскага фронту стотысячнага беларускага войска. Расчараваньне немцамі падштурхнула беларускіх эсэраў да стварэньня сялянскіх партызанскіх атрадаў для змаганьня з акупантамі. З гэтай мэтай была створана арганізацыя «Саюз беларускага працоўнага сялянства». Дзясяткі тысячаў чалавек уваходзілі ў партызанскія аддзелы, у тым ліку і тыя, што ваявалі за дзяржаўную незалежнасьць БНР (Лукаша Семянюка, [[Юрка Моніч|Юркі Моніча]], [[Вячаслаў Адамовіч (малодшы)|Вячаслава Адамовіча-«Дзергача»]] ды іншых). Існавалі і іншыя формы супраціву. На поўную дзяржаўную незалежнасьць без уласнага войска разьлічваць не даводзілася. Нямеччына адмыслова да апошняга стрымлівала фармаваньне беларускіх вайсковых злучэньняў, бо высьцерагалася, што яны будуць скіраваны супраць падтрыманага імі бальшавіцкага рэжыму ў Савецкай Расеі. Пра свае сымпатыі да БНР заяўляў і генэрал-маёр [[Станіслаў Булак-Балаховіч]], які са сваім аддзелам у 1919 годзе на нейкі час перайшоў «на беларускую службу» («[[Асобны атрад БНР]]»), а потым разам з польскімі войскамі ваяваў супраць бальшавікоў. У лістападзе 1920 году Булак-Балаховіч абвясьціў у Мазыры «незалежную беларускую дзяржаву», але неўзабаве яго армія была разьбітая Чырвонай Арміяй і адыйшла ў Польшчу. Паводле падлікаў гісторыка Алега Латышонка, аўтара кнігі «Жаўнеры БНР», у беларускіх вайсковых аддзелах на працягу 1917—1923 гадоў служылі каля 11 тысячаў чалавек, пераважна добраахвотнікаў. Адзін з найбольш заўважных эпізодаў змаганьня за БНР — [[Слуцкі збройны чын]] 1920 году, калі сьпешна сфармаваная Слуцкая брыгада стральцоў БНР на працягу месяца вяла баі з Чырвонай Арміяй. === Зьнікненьне === Па Лістападаўскай рэвалюцыі ў Нямеччыне (1918 год) Савецкі ўрад дэнансаваў Берасьцейскую мірную дамову і рушыў [[Чырвоная Армія|Чырвоную Армію]] на захад. У абставінах адыходу нямецкіх войскаў Рада народных міністраў БНР у [[Устаўныя граматы БНР|4-ай Грамаце]] ад 29 лістапада 1918 году заклікала беларускі народ да захаваньня парадку, які ўстанавіла Рада БНР. Была зробленая спроба стварэньня палітычнага цэнтру бяз Рады, на базе земстваў, сацыялістычных партыяў, прафэсійных арганізацыяў і фармаваньня на гэтай падставе органаў краявой улады. Але кіраўнікі гэтых арганізацыяў не змаглі разьвязаць пытаньне ўлады. Прадстаўнікі левых арганізацыяў тым часам схіліліся да супольнай работы з савецкай уладай. Выпраўляючыся ў [[Вільня|Вільню]], Рада і ўрад БНР выдалі 5-ую Грамату. У ёй беларускі народ заклікаўся да выступленьня супраць савецкай улады, да абароны БНР, да «ўсеагульнага грамадзянскага шчасьця» і стварэньня на месцах «беларускіх Саветаў», якія мусяць падпарадкоўвацца Радзе БНР. Але ўмоваў для гэтага не было. 10 сьнежня 1918 году Чырвоная Армія заняла [[Менск]]. Менскі Савет абвясьціў аб аднаўленьні Савецкае ўлады. Да сярэдзіны лютага 1919 году амаль на ўсёй тэрыторыі Беларусі зноў [[Беларусь у Першай савецка-польскай вайне|усталявалася ўлада бальшавікоў]]. [[Беларускі нацыянальны камісарыят]] (Белнацкам) на чале з [[Аляксандар Чарвякоў|Аляксандрам Чарвяковым]] прапанаваў пераўтварэньне Заходняй вобласьці ў аўтаномную рэспубліку ў складзе [[РСФСР]]. Прапанову Белнацкаму падтрымалі беларускія сэкцыі [[Камуністычная партыя Савецкага Саюзу|РКП(б)]], якія аб’ядноўвалі беларусаў-камуністаў на чале са [[Зьміцер Жылуновіч|Зьмітром Жылуновічам]]. Бальшавіцкае кіраўніцтва прыслухалася да патрабаваньняў нацыянальных сэкцыяў ЦК РКП(б) і пайшло насустрач, прыняўшы пастанову аб стварэньні [[БССР]]. 30 сьнежня 1918 году ў [[Смаленск]]у адбылася VI Паўночна-Заходняя абласная канфэрэнцыя РКП(б), на якой разглядалася пытаньне аб утварэньні БССР і [[КПБ|КПБ(б)]]. Была прынята пастанова аб стварэньні самастойнай сацыялістычнай рэспублікі і перайменаваньні Паўночна-Заходняга абласнога камітэту РКП(б) у КПБ(б). КПБ узначалілі [[Аляксандар Мясьнікоў]] (Мясьнікян) і [[Вільгельм Кнорын]] (Кнорыньш), урад БССР — [[Зьміцер Жылуновіч]]. 1 студзеня 1919 году быў абнародаваны Маніфэст ураду Беларусі, які абвясьціў утварэньне БССР. Уся ўлада дэкляравалася толькі за Саветамі, сталіцай прызнаны Менск, пачалася падрыхтоўка да І зьезду Саветаў, каб заканадаўча аформіць стварэньне новай дзяржавы. Увогуле, утварэньне БССР фактычна адбылося ў адказ на абвяшчэньне незалежнасьці Беларускае Народнае Рэспублікі, што ад пачатку прызнавалася на афіцыйным узроўні — як зазначаў першы савецкі камісар фінансаў Беларусі [[Ісак Рэйнгольд]] на паседжаньні Цэнтральнага Бюро [[Камуністычная партыя Беларусі|КП(б)Б]] 22 студзеня 1919 году<ref>[[Дзьмітры Гурневіч|Гурневіч Д.]] [https://www.svaboda.org/a/31168020.html «Былі крыкі ў экстазе». (Не)прыдуманае інтэрвію з прэм’ерам БНР Луцкевічам пра 25 сакавіка 1918 году], [[Радыё Свабода]], 25 сакавіка 2021 г.</ref>: {{Цытата| Існаваньне Беларускай Рады змусіла вылучыць Беларускую [Савецкую] Рэспубліку {{арыгінал|ru|Существование Белорусской Рады заставило выдвинуть Белорусскую [Советскую] Республику}} }} == Маркі БНР == <gallery widths="150" heigths="150" class="center"> Pahonia red (25 Groschen), Stamp of Belarusian People's Republic.svg|25 гр. 10 Hrašoŭ (Orange), Stamp of Belarusian People's Republic.jpg|10 гр. Pahonia-bnr.jpg|3 р. Skaryna-bnr.jpg|2 р. </gallery> == Эміграцыя і сучаснасьць == [[Файл:Vilenskaja biełaruskaja gimnazija-1.jpg|міні|280пкс|Vilenskaja biełaruskaja gimnazija-1.jpg|Сьвяткаваньне ўгодкаў утварэньня Беларускай Народнай Рэспублікі ў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. [[Вільня]], 25 сакавіка 1935 г.]] У студзені 1919 году [[Рада БНР|Рада]] і ўрад БНР пераехалі ў [[Вільня|Вільню]], а потым ([[Беларусь у Першай савецка-польскай вайне|у выніку наступленьня Чырвонай Арміі]] і дзейнасьці польскіх ваенізаваных фармаваньняў) у [[Горадня|Горадню]]. Гэты горад лічыўся сталіцай БНР да верасьня 1919 году. Пад эгідай ураду БНР знаходзіліся некаторыя мясцовыя арганізацыі, быў наладжаны выпуск 5 беларускіх газэт (у тым ліку [[Беларускі народ (1919)|Беларускі народ]], [[Родны край (1919)|Родны край]]). Урад БНР у гэты час вёў змаганьне супраць прэтэнзіяў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|польскай дзяржавы]] на беларускія тэрыторыі, дамагаўся права на ўдзел у [[Парыская мірная канфэрэнцыя|Парыскай мірнай канфэрэнцыі]], пасьпяхова прайшлі перамовы з урадам [[УНР]] пра пазыцыю для ўраду [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]]. У сувязі зь дзеяньнямі польскіх легіянэраў у канцы сакавіка 1919 году ўрад БНР выехаў у [[Бэрлін]]. Тут была дэзавуяваная рэзалюцыя «Ўсебеларускага зьезду», які нібыта адбыўся ў [[Наваградак|Наваградку]], аб далучэньні Беларусі да Польшчы. У траўні 1919 году ад старшыні мірнай канфэрэнцыі быў атрыманы дазвол на прыезд беларускай дэлегацыі ў [[Парыж]]. На пачатку чэрвеня 1919 году ўрадавая дэлегацыя БНР прыбыла ў Парыж. Дэлегацыя разам з прадстаўнікамі [[Летува|Летувы]], [[Латвія|Латвіі]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Украінская Народная Рэспубліка|Украіны]] і інш. дабівалася прызнаньня іх дзяржаваў поўнапраўнымі суб’ектамі [[міжнародныя адносіны|міжнародных дачыненьняў]]. Тым часам у красавіку 1919 году [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскае]] заняло Вільню і Горадню, на пачатку жніўня быў заняты Менск. 19 верасьня [[Аркадзь Смоліч]] і [[Язэп Лёсік]] накіравалі кіраўніку Польскай дзяржавы [[Юзэф Пілсудзкі|Ю. Пілсудзкаму]] ліст, у якім прасілі аднавіць дзейнасьць структураў БНР. Увосень 1919 году доўгі час у [[Варшава|Варшаве]] знаходзіўся [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіч]], які дабіваўся прызнаньня польскай дзяржавай самастойнасьці Беларусі. 1 сьнежня 1919 году А. Луцкевіч, [[Васіль Захарка|В. Захарка]], [[Пётра Крачэўскі|П. Крачэўскі]] і іншыя чальцы ўраду БНР пераехалі ў Менск. 13 сьнежня адбыўся раскол Рады БНР на [[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшую Раду БНР]] (прапольскую) і [[Народная рада БНР|Народную Раду БНР]]. Іх старшынямі сталі адпаведна сацыял-дэмакрат Я. Лёсік і сацыяліст-фэдэраліст П. Крачэўскі. Таксама ўтварыліся два ўрады БНР. Найвышэйшая Рада на чале кабінэту пакінула А. Луцкевіча, Народная Рада прызнала кіраўніком кабінэту [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскага]]. Польскія ўлады хутка распарадзіліся пра разгон Народнай Рады, арыштавалі В. Ластоўскага, [[Палута Бадунова|П. Бадунову]], [[Язэп Мамонька|Я. Мамоньку]]. Убачыўшы, што польскі ўрад не прызнае права Беларусі на дзяржаўную самастойнасьць, 28 лютага 1920 году А. Луцкевіч пакінуў пасаду старшыні Рады народных міністраў. Раней, у студзені, у Бэрлін выехалі старшыня Народнай Рады П. Крачэўскі і яго памочнік В. Захарка. Толькі ў траўні змаглі выехаць у [[Рыга|Рыгу]] В. Ластоўскі, П. Бадунова, Т. Грыб, Я. Мамонька. У сакавіку 1920 году кіраўніцтва Польшчы пачало перамовы з Найвышэйшаю Радаю БНР, польская камісія адхіліла большасьць прапановаў Найвышэйшай Рады, аднак вылучыла пэўныя сродкі на патрэбы беларускай школы і культуры. Ва ўмовах савецка-польскай вайны дзеячы БНР шукалі падтрымку як з польскага, так і з савецкага боку. Аднак, калі ў ліпені савецкія войскі ўступілі ў Менск, а ўрад [[РСФСР]] склаў [[Маскоўская дамова (1920)|дамову]] зь Летувой, паводле якой значная частка беларускіх зямель перадавалася ў яе склад, гэта выклікала пратэст і Найвышэйшай і Народнай Рады. Надзея на тое, што БНР будзе прызнаная Савецкай Расеяй, зьнікла. У той час, калі савецкі і польскі бакі абмяркоўвалі ў [[Рыга|Рызе]] без удзелу прадстаўнікоў беларускага народу ўмовы мірнае дамовы, у горадзе адбылася палітычная канфэрэнцыя, на якой пастанавілі стварыць вакол ураду В. Ластоўскага адзіны нацыянальны блёк. Народная Рада БНР прызнавалася адзіным прадстаўніком беларускага народу і стала называцца Радаю БНР. Тым часам урад Латвіі на падставе дамовы з РСФСР ад 11 жніўня 1920 году прапанаваў Радзе і ўраду Ластоўскага пакінуць тэрыторыю дзяржавы. 11 лістапада была складзеная дамова паміж БНР і Летувіскай Рэспублікай аб узаемным прызнаньні, супрацы і супольным змаганьні за вызваленьне беларускіх і летувіскіх зямель з-пад польскай акупацыі. Рада БНР і ўрад Ластоўскага пераехалі ў сталіцу Летувы [[Коўна]]. У гэты час урад БНР спрабаваў сарваць савецка-польскія перамовы ў Рызе, шукаючы падтрымкі ў розных эўрапейскіх краінах. Адзінае, што далі гэтыя намаганьні, тое, што [[Парыская мірная канфэрэнцыя]] паставіла [[Польшча|Польшчы]] ў абавязак паважаць правы нацыянальных меншасьцяў. 18 сакавіка 1921 году была падпісаная [[Рыская мірная дамова]]. У канцы сакавіка 1921 году ў [[Прага|Празе]] прайшла нацыянальна-палітычная нарада, удзел у якой узялі 37 прадстаўнікоў беларускіх партыяў і арганізацыяў з [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], Летувы, Чэхаславаччыны, Нямеччыны — Першая Ўсебеларуская канфэрэнцыя. Канфэрэнцыя пацьвердзіла акт 25 сакавіка 1918 году, прызнаваючы Раду БНР як адзіны законны орган улады на Беларусі. Урад БНР не спыняў дзейнасьці на міжнароднай арэне. 27 красавіка 1922 году на Генуэскую міжнародную канфэрэнцыю па эканамічных і фінансавых пытаньнях прыбылі В. Ластоўскі і міністар замежных справаў [[Аляксандар Цьвікевіч|А. Цьвікевіч]]. Старшыні канфэрэнцыі была ўручаная нота аб прызнаньні ўрадам БНР Вільні як сталіцы Летувы і згоду на ўлучэньне [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] ў склад Летувіскай дзяржавы ў якасьці аўтаноміі. Мэмарандум з просьбай паставіць пытаньне аб прызнаньні БНР быў заслуханы на паседжаньні палітычнай камісіі канфэрэнцыі, аднак пасьля дэмаршу дэлегацыі [[РСФСР]] беларускае пытаньне ў парадак дню канфэрэнцыі пастаўленае не было. Нота Ластоўскага і Цьвікевіча 20 траўня 1922 году была асуджаная ўрадам БНР. В. Ластоўскі падаў у адстаўку, але яна не была прынятая. Потым Ластоўскі хацеў склікаць у [[Дзьвінск]]у нацыянальную нараду, аднак Старшыня Рады БНР П. Крачэўскі выступіў супраць. Пачаўся ўрадавы крызіс. 11 кастрычніка 1922 году ўтварылася [[Дзяржаўная калегія БНР|Дзяржаўная калегія]] з чальцоў Прэзыдыюму Рады БНР і некаторых міністраў. 20 красавіка 1923 году В. Ластоўскі і дзяржаўны пісар Дуж-Душэўскі заявілі аб выхадзе зь Дзяржаўнай калегіі. 23 жніўня 1923 году сход беларускіх грамадзкіх і палітычных дзеячаў, які адбыўся ў Коўне, сфармаваў новы ўрад БНР на чале з А. Цьвікевічам. Палітыка летувіскага ўраду неўзабаве прывяла да таго, што 1 лістапада 1923 году Прэзыдыюм Рады і ўрад БНР выехалі з Коўны ў Прагу (Цьвікевіч застаўся ў Летуве). Тым часам палітыка [[беларусізацыя|беларусізацыі]], якая праводзілася ў [[БССР]] і абвешчаная [[амністыя]] спрыяла таму, што сярод дзеячаў БНР расьлі прасавецкія настроі, якія ўзмацніліся пасьля [[Узбуйненьне БССР|ўзбуйненьня БССР]] 1924—1926 гадоў, у выніку якога ў склад БССР трапіў сучасны ўсход Беларусі. 12—16 кастрычніка з ініцыятывы А. Цьвікевіча ў Бэрліне адбылася [[Другая Ўсебеларуская канфэрэнцыя]], якая прызнала Менск адзіным цэнтрам адраджэньня Беларусі. Цьвікевіч і чальцы яго ўраду пераехалі ў Менск. Прэзыдыюм Рады БНР не прызнаў пастановы канфэрэнцыі і застаўся верны акту 25 сакавіка 1918 году. Хоць пасьля чальцы Прэзыдыюму Бадунова і Мамонька таксама пераехалі ў БССР, Старшыня Рады БНР [[Пётра Крачэўскі]] і яго намесьнік [[Васіль Захарка]] не прызналі Савецкую Беларусь. Дзяржаўная пячатка і дзяржаўны архіў БНР засталіся ў іх. Пасьля сьмерці П. Крачэўскага (8 сакавіка 1928) яго функцыі выконваў В. Захарка. Пасьля акупацыі Чэхіі нацысцкай Нямеччынай з ініцыятывы нямецкага боку ў 1939 годзе адбыліся перамовы прадстаўнікоў Міністэрства замежных справаў Райху з В. Захаркам. Апошні адхіліў прапанову нацыстаў аб супрацы. Перад сьмерцю Захарка перадаў пячатку і дзяржаўны архіў [[Мікола Абрамчык|Міколу Абрамчыку]], які выконваў функцыі Старшыні Рады БНР да 1970 году. [[Файл:Postcard Freedom Day (Belarus) 1949-1.jpg|значак|Эміграцыйная паштоўка на [[Дзень Волі]]. 1949 год.]] Пасьля Другой сусьветнай вайны канкурэнтам ураду БНР [[урад у выгнаньні|у выгнаньні]] стала [[Беларуская цэнтральная рада]], сфармаваная [[Радаслаў Астроўскі|Радаславам Астроўскім]] у 1943 году, якая працягвала існаваць у эміграцыі. У адрозьненьне ад БЦР, якая амаль цалкам складалася з былых супрацоўнікаў нацыстаў, ва ўрад БНР уваходзілі як былыя дзеячы БЦР (напрыклад, [[Барыс Рагуля]], [[Аўген Калубовіч]], [[Антон Адамовіч]], [[Станіслаў Станкевіч (палітык)|Станіслаў Станкевіч]], [[Франц Кушаль]], [[Янка Станкевіч]]), так і тыя, хто ваяваў супраць нацыстаў ([[Вінцэнт Жук-Грышкевіч]], [[Лявон Рыдлеўскі]], [[Пётра Сыч]]). У эміграцыі [[Рада БНР]] працягвала змаганьне супраць камуністычнай акупацыі, вядома пра супрацу Рады БНР з [[Цэнтральнае разьведвальнае ўпраўленьне|Цэнтральным разьведвальным упраўленьнем]]. Так, некаторыя дзеячы беларускай эміграцыі прайшлі курс падрыхтоўкі ў амэрыканскай разьведвальнай школе, з далейшай мэтай пераходу на тэрыторыю [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] для разгортваньня там актыўнай разьведвальнай і нацыяналістычнай працы, самым вядомым зь іх стаў [[Янка Філістовіч]]. У 1970 годзе эміграцыйная Рада БНР абрала на месца Старшыні [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч|В. Жук-Грышкевіча]], а ў 1982 годзе — [[Язэп Сажыч|Язэпа Сажыча]]. Да пачатку 1990-х гадоў [[Рада БНР]] з рэзыдэнцыяй у [[Нью-Ёрк]]у складалася прыблізна з 200 чалавек з усяго сьвету, у тым ліку і зь Беларусі, але большасьць зь іх пражывала ў ЗША. У адпаведнасьці са статутам прэзыдэнт ці старшыня Рады зьяўляецца «вышэйшым прадстаўніком Рады БНР і беларускага народу», якога Рада абірае на 6-гадовы тэрмін. Эміграцыя не прызнавала БССР і яе межы. Адным з магчымых шляхоў вяртаньня беларускіх земляў, якія ўваходзілі ў склад РСФСР ([[Смаленская вобласьць|Смаленская]], часткі [[Бранская вобласьць|Бранскай]] і [[Пскоўская вобласьць|Пскоўскай]] абласьцей), эміграцыя лічыла канфлікт паміж СССР і Захадам, у выніку якога камуністычная сыстэма непазьбежна ўпадзе. У зваротах да заходніх дзяржаваў і [[ААН]] Рада БНР прасіла стварыць камісію ААН па расьсьледаваньні каланіяльнай палітыкі Савецкага Саюзу ў Беларусі, у тым ліку фальшывага прадстаўніцтва інтарэсаў Беларусі ў ААН дэлегацыяй БССР. Пасьля [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі]] Рада БНР асьцярожна ўспрыняла зьмены ў краіне, ня выказаўшы свайго афіцыйнага стаўленьня да Дэклярацыі пра дзяржаўны сувэрэнітэт і прыняцьця новай дзяржаўнай сымболікі, хоць менавіта за такое разьвіцьцё падзеяў яна змагалася ў эміграцыі; аднак у 1993 годзе на ўрачыстасьці з нагоды 75-годзьдзя абвяшчэньня БНР заяўлялася пра магчымасьць перадачы паўнамоцтваў Рады БНР ураду Рэспублікі Беларусь, абранаму падчас дэмакратычных выбараў. Тым ня менш, пасьля прыходу да [[Рэжым Лукашэнкі|ўлады Аляксандра Лукашэнкі]], прыняцьці ім дзяржаўнай сымболікі, практычна ідэнтычнай сымболіцы БССР, адмены статусу беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай і «пачатку наступу на дэмакратычныя волі» [[Рада БНР]] адмовілася ад падобных намераў. Такім чынам, у адрозьненьне ад эмігранцкіх урадаў Украіны, краінаў [[Прыбалтыка|Балтыі]], Польшчы, якія прызналі новыя ўрады ў постсавецкіх і постсацыялістычных краінах і перадалі ім свае паўнамоцтвы, Беларусь застаецца адзінай краінай Усходняй Эўропы, якая мае ўласны [[урад у выгнаньні|ўрад у выгнаньні]]<ref>{{Кніга|аўтар =Снапковский, В.|частка =Белорусская эмиграция|загаловак =Белоруссия и Россия: общества и государства|спасылка =http://www.yabloko.ru/Themes/Belarus/belarus-31.html|адказны =редактор-составитель Д. Е. Фурман|месца =Москва|выдавецтва =Права человека|год =1998|старонкі =88-105}}</ref>. З 1997 году Раду БНР у эміграцыі ўзначальвае [[Івонка Сурвіла|І. Сурвіла]]. У 2010 году Івонку Сурвілу пераабралі Старшынёй Рады БНР. === Старшыні Рады БНР: === * [[Ян Серада]] (1918) * [[Язэп Лёсік]] (1918—1919) * [[Пётра Крачэўскі]] (1919—1928) * [[Васіль Захарка]] (1928—1943) * [[Мікола Абрамчык]] (1944—1970) * [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч]] (1970—1982) * [[Язэп Сажыч]] (1982—1997) * [[Івонка Сурвіла]] (ад 1997) === Узнагародная сыстэма БНР === {{Асноўны артыкул|Узнагароды БНР}} * '''Жалезны «Крыж за Бацькаўшчыну».''' Зацьверджаны ў 1918 годзе. Узнагароджваліся асобы — змагары за Беларускую Народную Рэспубліку<ref name="ReferenceA">{{артыкул|аўтар=Мазырэц Ц.|загаловак=Узнагароды Беларусі|выданьне=Спадчына|год=1992|нумар=5|старонкі=38—41}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мазырэц Ц.|загаловак=Узнагароды Беларусі|выданьне=Спадчына|год=1993|нумар=1|старонкі=53—56}}</ref>. * '''Ордэн «Жалезны Крыж Заслугі»''' (часоў Другой сусьветнай вайны, 1944 год). Меў тры ступені, прывешваўся на стужцы (колеры ня высьветлены). На адваротным баку чатырохрадковы надпіс: НА СЛУЖБЕ БЕЛАРУСКАМУ НАРОДУ<ref name="ReferenceA"/>. * '''Мэдаль Партызана.''' Зацьверджаны 1 верасьня 1949 году, першыя ўзнагароджаныя з 5 жніўня 1951 году. Мае дзьве ступені, выконваецца адпаведна з золата і срэбра. Стужка — чырвона-зямельна-зялёная. На стужцы мэдаля I ступені дзьве скрыжаваныя стрэльбы. На відавым баку ў коле дзьве скрыжаваныя стрэльбы, над імі літары «БНР». На адваротным баку парадкавы нумар<ref name="ReferenceA"/>. * '''Ордэн Пагоні.''' Зацьверджаны 1 верасьня 1949 году, першыя ўзнагароджаныя — 5 жніўня 1951 году. Мае пяць клясаў (ступеняў). Выконваецца з золата ці срэбра, прывешваецца на стужцы нацыянальных колераў. У цэнтры выява Пагоні, на шырокіх прамянёх крыжа літары БНР, на цэнтральным верхнім промні пазначаная ступень. На адваротным баку — парадкавы нумар<ref name="ReferenceA"/>. * '''Крыж Жалезнага Рыцара.''' Зацьверджаны 1 верасьня 1949 году, першыя ўзнагароджаныя — 5 жніўня 1951 году. Мае пяць ступеняў, выконваецца з золата, срэбра ці бронзы. Прывешваецца на стужцы чырвонага (цёмнага) і зямельнага (бурага) колераў. Шаблі на стужцы з таго ж мэталу, што і на ордэне. На трох горных прамянёх — літары «БНР». На адваротным баку — парадкавы нумар<ref name="ReferenceA"/>. * '''[[Мэдаль 100 гадоў БНР|Мэдаль да стагодзьдзя Беларускае Народнае Рэспублікі]]'''. Зацьверджаны дэкрэтам Старшыні Рады БНР [[Івонка Сурвіла|Івонкі Сурвілы]] ў сьнежні 2018 году. Надаваўся «за пажыцьцёвыя заслугі ў працы дзеля зьдзяйсьненьня ідэалаў Акту 25 сакавіка 1918 г., у тым ліку за дасьледваньні і папулярызацыю беларушчыны, здабыцьцё і ўмацаваньне дзяржаўнай незалежнасьці Беларусі, барацьбу за свабоду і дэмакратыю ў Беларусі»<ref>[http://www.radabnr.org/medal-bnr100/ Узнагароджаньне Мэдалём да стагодзьдзя БНР] — Афіцыйны сайт Рады БНР, 25 сьнежня 2018 г.</ref>. === Узнагароды [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]] === Беларуская цэнтральная рада была створана ў сьнежні 1943 зь [[Беларуская рада даверу|Беларускай рады даверу]] пры [[Генэральны камісарыят Беларусь|Генэральным камісарыяце Беларусі]]. На [[Другі Ўсебеларускі кангрэс|Другім Усебеларускім кангрэсе]] у 1944 г. БЦР была абвешчана адзіным праўным прадстаўніком беларускага народу, а ейнай мэтай было абвешчана адраджэньне незалежнай Беларускай Народнай Рэспублікі. Рада БНР не прызнае законнай Беларускую цэнтральную раду, а таксама Другі Ўсебеларускі кангрэс<ref>{{Літаратура/ЭГБ|1}} С. 390.</ref>. * '''Мэдаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне».''' Юбілейная ўзнагарода, зацьверджана 10—14 кастрычніка 1976 году. Прывешваецца на стужцы жоўтага колеру. Выконваецца з бронзы. На відавым баку ў малым коле на шчыце падвойны крыж. Ля падножжа шчыта літары B. V., унізе IN EXILE (Belorussian Veterans in Ехіlе — Беларускія вэтэраны ў выгнаньні). Малое кола абкружана вялікім, у якім разьмешчаны дзьве скрыжаваныя лаўровыя галінкі, уверсе тры пяцікутныя зоркі. На адваротным баку надпіс у пяць радкоў: БЕЛАРУСКІЯ ВЭТЭРАНЫ<ref name="ReferenceA"/>. * '''Мэдаль «Крыж Заслугі Б. К. А.».''' Зацьверджаны 10—14 кастрычніка 1976 году. Выконваецца з бронзы. У цэнтры крыжа Пагоня, на крыжы літары Б[еларуская] К[раёвая] А[барона]. Унізе дата — 1944. На адваротным баку літары: Б[еларуская] Ц[энтральная] Р[ада]. Мацуецца на зялёнай стужцы<ref name="ReferenceA"/>. * '''Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!».''' Зацьверджаны 10—14 кастрычніка 1976 году. Выконваецца з срэбра. Прывешваецца на стужцы нацыянальных колераў. На відавым баку выява герба Пагоня; унізе дзьве скрыжаваныя лаўровыя галінкі, уверсе тэкст: «Жыве Беларусь», на адваротным баку ў двух радках літары Б[еларуская] Ц[энтральная] Р[ада] і дата 27.6.1944<ref name="ReferenceA"/>. == У кіно == * «[[На чорных лядах (фільм)|На чорных лядах]]» (1995) — фільм пра [[Слуцкі збройны чын]] * «[[Купала (фільм)|Купала]]» (2020) — фільм пра [[Янка Купала|Янку Купалу]], у якім празь лёс паэта апавядаецца пра забарону беларускай мовы ўладамі Расейскай імпэрыі, [[Чорная ноч|зьнішчэньне беларускай інтэлігенцыі ў СССР]], дэпартацыю беларусаў савецкімі ўладамі ды [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыю краіны]] == Глядзіце таксама == * [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Архівы Беларускай Народнай Рэспублікі = Archives of the Belarusian democratic republic. Т. 1 / Уклад. [[Сяргей Шупа|С. Шупа]]. — Нью-Ёрк і інш., 1998. — {{ISBN|9986-9219-2-9}} (кн. 1). — {{ISBN|9986-9219-3-7}} (кн. 2). * {{Артыкул|аўтар=Вашкевіч А., Чарнякевіч А.|спасылка=http://arche.bymedia.net/2008-03/vaskievic-carniakievic803.htm|загаловак=25 сакавіка: вытокі нацыянальнага сьвята|выданьне=[[ARCHE]]|нумар=3 (66)|год=2008}} * {{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у кантэксьце сусьветных цывілізацыяў)}} * {{Артыкул|аўтар=Кісель Д., Коршунаў С.|спасылка=http://www.b-g.by/ru/13_2011/society/8170/|загаловак=Каму належыў Брэст у 1918 годзе?|выданьне=Брэсцкая Газета|нумар=13 (432)}} * {{Артыкул|выданьне=[[ARCHE]]|нумар=3 (78)|спасылка=http://www.arche.by/by/page/works/512|загаловак=Плоць і кроў БНР|год=2009}} * {{Літаратура/ЭГБ|1}} * {{Артыкул|аўтар=Павлова Т. Я.|спасылка=http://evolutio.info/index.php?option=com_content&task=view&id=279&Itemid=50|загаловак=К вопросу о границах БНР: Международные отношения|выданьне=Белорусский журнал международного права и международных отношений|нумар=1|год=1999}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка|дата публікацыі = |url = http://www.radabnr.org/ |загаловак = Афіцыйны сайт Рады БНР |назва праекту = |выдавец = |дата = 21 кастрычніка 2010 |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = Андрэй Семянюк| аўтарlink =| дата публікацыі = 24 сакавіка 2015| url = http://euroradio.fm/report/25-pytannyaw-i-adkazaw-z-gistoryi-bnr-2801| загаловак = 25 пытанняў і адказаў з гісторыі БНР | назва праекту = | выдавец = Эўрапейскае радыё для Беларусі| дата = 21 кастрычніка 2010| камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = Вячаслаў Ракіцкі | аўтарlink =| дата публікацыі =6 жніўня 2009| url = http://www.svaboda.org/content/transcript/1794208.html| загаловак = Жыцьцё і сьмерць мітаў: БНР| назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата = 21 кастрычніка 2010 | камэнтар = }} * {{facebook|radabnr|Рада Б.Н.Р.}} *Дедурін, Г. [https://web.archive.org/web/20211213191144/http://dspace.univd.edu.ua/xmlui/handle/123456789/4899 Український напрямок зовнішньої політики БНР (1918 – 1921 рр.)] / Геннадій Дедурін // Наукові записки Тернопільського національного педагогічного університету ім. В. Гнатюка. Серія: Історія. - 2017. - Вип. 2, ч. 2. - С. 107-112. {{Беларуская Народная Рэспубліка ў тэмах}} {{Старшыні Рады БНР}} {{Гісторыя Беларусі}} {{Дзяржаўныя ўтварэньні пэрыяду Грамадзянскай вайны і станаўленьня СССР (1917—1924)}} {{Беларусь у тэмах}} r0kwdunuuc5v6pvgh5cu4yh1tseze6l 0 16427 2697075 2692693 2026-10-17T23:09:33Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697075 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Гіруці |Лацінка = Hiruci / Giruci |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гіруцёў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Пастаўскі раён|Пастаўскі]] |Сельсавет = [[Лынтупскі сельсавет|Лынтупскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 2 |Шырата сэкундаў = 38.2 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = 4.4 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Гіруці́'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Пеляка|Пелякі]]. Уваходзяць у склад [[Лынтупскі сельсавет|Лынтупскага сельсавету]] [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Герута (імя)}} Герута<ref>Райтаровська Н. [https://lvivmedievalclub.wordpress.com/2018/03/17/%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0/ Загадка походження Рагнара Лодброка] // Феномен Європи: від традиційного до сучасного: збірник матеріалів студентсько-аспірантської наукової конференції (Львівський університет імені Івана Франка, 10-11 листопада 2017 р.). — Львів, 2017. С. 76.</ref>, Герут або Геруд (Gerutha, Geruthus, Gjerud<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-g Navn anno 1900 på bokstaven G] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CklczPR-UuAC&q=Gerutha#v=snippet&q=Gerutha&f=false S. 29—30].</ref>, якое зьвязваюць зь імём [[Гера (мужчынскае імя)|Гера]]<ref>Горенко О. Антропонімічний вимір постмодерної літератури. Монографія. — Берегове-Ужгород, 2020. С. 63.</ref>. Іменная аснова [[Гера (мужчынскае імя)|-гер- (-гар-, -гір-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геральд|Гералт]], [[Германт|Гермонт]], [[Бутгер]]; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] geirr, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] gēr 'дзіда'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 98.</ref>. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 31 чалавек * 2010 год — 13 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Лынтупскі сельсавет}} {{Пастаўскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пастаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Лынтупскі сельсавет]] akbqncgntzjc3jl78o8srtlq91f6ae4 0 25369 2697078 2629570 2026-10-17T23:43:52Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697078 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Давід Марсэлё Пісара Картэс''' ({{мова-es|David Marcelo Pizarro Cortes}}; {{Н}} 11 верасьня 1979 году, [[Вальпараіса]], [[Чылі]]) — [[чылі]]йскі прафэсійны [[футбаліст]], выступаў на пазыцыі [[паўабаронца (футбол)|паўабаронцы]]. Бронзавы прызэр [[Летнія Алімпійскія гульні 2000 году|Алімпійскіх гульняў 2000 году]] ў [[Сыднэй|Сыднэі]] ў складзе [[Зборная Чылі па футболе|зборнай Чылі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец футбольнай школы клюбу «Сант’яга Ўондэрэрз». Дарослую кар’еру распачаў у 1997 годзе ў асноўнай камандзе таго ж клюбу, у якой правёў два сэзоны, прыняўшы ўдзел у 41 матчах чэмпіянату. Пасьля з 1999 па 2001 гады гуляў у складзе клюбу «[[Удынэзэ Ўдынэ|Ўдынэзэ]]», а затым на правах арэнды ва «[[Унівэрсыдад дэ Чылі Сант’яга-дэ-Чылі|Ўнівэрсыдад дэ Чылі]]». У 2001 годзе зноўку вярнуўся ва «Ўдынэзэ». На гэты раз згуляў за каманду з [[Удынэ]] наступныя чатыры сэзоны сваёй гульнявой кар’еры. Большасьць часу, праведзенага ў складзе «Ўдынэзэ», быў асноўным гульцом каманды. На працягу 2005 і 2006 гадоў абараняў колеры каманды клюбу «[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэрнацыянале]]». У 2006 годзе заключыў кантракт з клюбам «[[Рома Рым|Рома]]», у складзе якога правёў наступныя шэсьць гадоў сваёй кар’еры. Гуляючы ў складзе «Ромы» таксама выходзіў на поле ў асноўным складзе каманды. За гэты час заваяваў тытул уладальніка [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]], двойчы станавіўся ўладальнікам [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]. У 2012 годзе на правах арэнды гуляў за ангельскі клюб «[[Манчэстэр Сіці]]». У склад клюбу «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]» далучыўся ў 2012 годзе. У ліпені 2015 году вярнуўся ў Сант’яга Ўондэрэрз<ref>[https://footballhd.ru/allnews/drugoenews/105512-david-pisarro-prodolzhit-kareru-na-rodine.html Давид Писарро продолжит карьеру на Родине.] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Footballhd.ru</ref> === Міжнародная === У 1999 годзе дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе [[зборная Чылі па футболе|зборнай Чылі]]. == Дасягненьні == '''«Інтэрнацыянале»''' * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубку Італіі]]: 2005 * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубку Італіі]]: 2006 '''«Рома»''' * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубку Італіі]]: 2007 * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубку Італіі]] (2): 2007, 2008 '''«Манчэстэр Сіці»''' * [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]: 2012 '''«Унівэрсыдад Дэ Чылі»''' * [[Чэмпіянат Чылі па футболе|Чэмпіён Чылі]]: 2017 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.transfermarkt.it/it/david-pizarro/aufeinenblick/spieler_5896.html Профіль] на transfermarkt.it * [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=1474 Статыстыка] на National Football Teams {{Чылі на КА-2015}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Пісара, Давід}} [[Катэгорыя:Чылійскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Чылійскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 году]] fl62jfcx442mdevcck9zx3mr5r4d7h8 14 25860 2697053 2147011 2026-10-17T19:25:09Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ле Ман»]] у [[Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Лё-Ман»]]: Памылка ў назове 2147011 wikitext text/x-wiki ''У гэтую катэгорыю заносяцца футбалісты, якія выступаюць цяпер або выступалі ў мінулым за [[Ле Ман (футбольны клюб)|ФК «Ле Ман»]]'' [[Катэгорыя:Ле Ман (футбольны клюб)]] [[Катэгорыя:Футбалісты паводле клюбаў Францыі|Ле Ман]] tmxna0167tkra7miywhajgr4wol0dtx 2697055 2697053 2026-10-17T19:25:50Z Dymitr 10914 артаграфія 2697055 wikitext text/x-wiki ''У гэтую катэгорыю заносяцца футбалісты, якія выступаюць цяпер або выступалі ў мінулым за [[Лё-Ман (футбольны клюб)|ФК «Лё-Ман»]]'' [[Катэгорыя:Лё-Ман (футбольны клюб)]] [[Катэгорыя:Футбалісты паводле клюбаў Францыі|Лё-Ман]] im76zrii59ez84mefwwrrdhfxs6ok5a 0 41565 2697068 2690053 2026-10-17T20:53:01Z Rotondus 11902 /* Дзейныя акадэмікі */ абнаўленьне зьвестак 2697068 wikitext text/x-wiki '''Правадзейнымі сябрамі''' ('''акадэмікамі''') [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] выбіраюцца вядомыя навукоўцы — грамадзяне Рэспублікі Беларусь, якія зрабілі значны ўнёсак у разьвіцьцё навукі і ўзбагацілі яе працамі першараднага навуковага значэньня. Акадэмікам НАН Беларусі, у тым ліку пэнсіянэрам, якія маюць названае званьне, назначаюцца штомесячныя даплаты за акадэмічнае вучонае званьне, памер якіх устанаўліваецца заканадаўствам. Акадэмікі зьяўляюцца сябрамі аднаго з аддзяленьняў НАН Беларусі ў адпаведнасьці са спэцыяльнасьцю, па якой яны выбраны, і могуць пераходзіць з аднаго аддзяленьня Акадэміі навук у іншае на падставе асабістай заявы і рашэньня Прэзыдыюма НАН Беларусі. Кожны акадэмік карыстаецца правам рашаючага голасу на Агульным сходзе НАН Беларусі і на агульным сходзе аддзяленьня Акадэміі навук, сябрам якога ён зьяўляецца. Выбары акадэмікаў і сяброў-карэспандэнтаў НАН Беларусі праводзяцца адзін раз у 2,5—3 гады ў межах наяўных [[вакансія]]ў па спэцыяльнасьцях, якія зацьвярджаюцца Прэзыдыюмам Акадэміі навук. == Гісторыя == 5 чэрвеня 2009 году Нацыянальная акадэмія навук Беларусі абрала новых правадзейных сяброў (акадэмікаў) і сяброў-карэспандэнтаў. Выбары адбыліся падчас агульнага збору НАН Беларусі. На 15 вакансіяў акадэмікаў і 29 вакансіяў сяброў-карэспандэнтаў прэтэндавалі 27 і 93 кандыдаты адпаведна. Самы вялікі конкурс адзначаны сярод кандыдатаў на званьне акадэміка па спэцыяльнасьці «Біятэхналёгія» (чатыры чалавекі на месца). Сярод кандыдатаў на званьне сябра-карэспандэнта больш за ўсё прэтэндэнтаў было па спэцыяльнасьці «Матэрыялазнаўства» (10 чалавек на месца). У выніку выбараў абрана 11 правадзеных сяброў (акадэмікаў) і 24 сябры-карэспандэнты. Па дзевяці спэцыяльнасьцях кандыдаты не набралі неабходнай для абраньня колькасьці галасоў і вакансіі засталіся незапоўненымі, у тым ліку чатыры вакансіі акадэмікаў і пяць — сяброў-карэспандэнтаў. Сярод абраных навукоўцаў тры рэктары, 22 кіраўнікі навукова-дасьледчых арганізацыяў, 10 дасьледнікаў, якія працуюць у НДІ, ВНУ і іншых арганізацыях. == Дзейныя акадэмікі == Сапраўдныя сябры (акадэмікі) Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі<ref>[http://csl.bas-net.by/press-nan/2014/11/17_v_nan_belarusi_proshli_vybory.pdf В Национальной академии наук Беларуси прошли выборы] — Веды, 17 лістапада 2014{{ref-ru}}</ref>: # [[Сяргей Уладзімеравіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] (н. у 1956) — інфармацыйныя тэхналёгіі (ад 2009) # [[Уладзімер Агабекаў]] (н. у 1940) — фізычная хімія (ад 2003) # [[Мікалай Аляхновіч (фізык)|Мікалай Аляхновіч]] (н. у 1935) — фізыка цьвёрдага цела (ад 1996) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павал Апанасевіч||ru|Апанасевич, Павел Андреевич}} (н. у 1929) — тэарэтычная фізыка (ад 1984) # [[Валянцін Арловіч]] (н. у 1947) — экспэрымэнтальная фізыка (ад 2003) # [[Юры Пятровіч Астроўскі]] (н. у 1952) — кардыяхірургія (ад 2014) # [[Ёсіф Багдзевіч]] (н. у 1937) — аграхімія (ад 2003) # [[Аляксандар Більдзюкевіч]] (н. у 1956) — высокамалекулярныя злучэньні (ад 2014) # [[Аляксандар Вайтовіч]] (н. у 1938) — лазэрная фізыка (ад 1996) # [[Ігар Валатоўскі]] (н. у 1939) — фотабіялёгія расьлінаў (ад 1994) # [[Пётар Віцязь]] (н. у 1936) — машынабудаваньне (ад 1994) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сяргей Гапоненка||ru|Гапоненко, Сергей Васильевич}} (н. у 1958) — оптыка нанаструктур (ад 2014) # [[Леанід Герасімовіч]] (н. у 1939) — электратэхналёгія і электраабсталяваньне ў сельскай гаспадарцы (ад 2003) # [[Станіслаў Грыб]] (н. у 1944) — сэлекцыя і насеньняводзтва (ад 2003) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Гусакоў||ru|Гусаков, Владимир Григорьевич}} (н. у 1953) — эканоміка і кіраваньне народнай гаспадаркай — аграпрамысловы комплекс (ад 2003) # [[Сяргей Жданок]] (н. у 1953) — фізыка гарэньня і выбуху (ад 2003) # [[Алег Івашкевіч]] (н. у 1954) — фізычная хімія (ад 2009) # [[Мікалай Ізобаў]] (н. у 1940) — матэматыка (ад 1994) # [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (н. у 1937) — вэтэрынарная мікрабіялёгія, вірусалёгія, эпізааталёгія, мікалёгія зь міктаксыкалёгіяй і імуналёгія (ад 2003) # [[Мікалай Казак (фізык)|Мікалай Казак]] (н. у 1945) — оптыка (ад 2003) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Віктар Карзюк||be|Віктар Іванавіч Карзюк}} (н. у 1945) — прыкладная матэматыка (ад 2014) # [[Сяргей Кілін]] (н. у 1952) — квантавая інфарматыка (ад 2014) # [[Уладзімер Клубовіч]] (н. у 1933) — тэхнічная фізыка (ад 1996) # [[Мікалай Паўлавіч Круцько]] (н. у 1949) — хімія і тэхналёгія мінэральных угнаеньняў (ад 2009) # [[Анатоль Лабанок]] (н. у 1938) — мікрабіялёгія (ад 1991) # [[Уладзімер Лабуноў]] (н. у 1939) — мікраэлектроніка (ад 1986) # [[Аляксандар Лакотка]] (н. у 1955) — мастацтвазнаўства (ад 2014) # [[Мікалай Ламан]] (н. у 1941) — экспэрымэнтальная батаніка (ад 2003) # [[Віталь Лапа]] (н. у 1951) — аграхімія (ад 2014) # [[Аляксандар Ласкаўнёў]] (н. у 1949) — парашковая мэталюргія і кампазыцыйныя матэрыялы (ад 2014) # [[Фёдар Лахвіч]] (н. у 1945) — арганічная хімія (ад 2000) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Логінаў||be|Уладзімір Фёдаравіч Логінаў}} (н. у 1940) — геаграфія (ад 2000) # [[Генадзь Лыч]] (н. у 1935) — эканоміка (ад 1991) # [[Яўген Маруковіч]] (н. у 1946) — тэхналёгія [[мэтал]]яў (ад 2009) # [[Анатоль Махнач]] (н. у 1951) — геалёгія (ад 2003) # [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў]] (н. у 1939) — [[філязофія]] (ад 1991) # [[Аляксандар Мрочак]] (н. у 1953) — кардыялёгія (ад 2009) # [[Мікалай Мышкін]] (н. у 1948) — мэханіка (ад 2009) # [[Міхаіл Нікіфараў]] (н. у 1956) — заалёгія, біялягічныя рэсурсы жывёльнага сьвету (ад 2014) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Нікіценка||be|Пётр Георгіевіч Нікіценка}} (н. у 1943) — эканоміка (ад 2000) # [[Алег Пенязькоў]] (н. у 1961) — цеплафізыка (ад 2014) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Платонаў||en|Vladimir Platonov}} (н. у 1939) — матэматыка (ад 1972){{Заўвага|Адначасова ад 1987 г. быў акадэмікам Акадэміі навук СССР}} # [[Уладзімер Рашэтнікаў]] (н. у 1938) — фізыялёгія і біяхімія расьлінаў (ад 2000) # [[Анатоль Мікалаевіч Рубінаў|Анатоль Рубінаў]] (н. у 1939) — [[лазэр]]ная фізыка (ад 1991) # [[Уладзімер Салдатаў]] (н. у 1937) — хімія (ад 1984) # [[Віталь Таўкачоў]] (н. у 1934) — спэктраскапія (ад 2000) # [[Барыс Хрусталёў]] (н. у 1947) — машынабудаваньне (ад 2009) # [[Уладзімер Хрыпач]] (н. у 1949) — біяарганічная хімія (ад 2014) # [[Аляксандар Цыганаў]] (н. у 1953) — аграхімія (ад 2009) # [[Сяргей Чаранкевіч]] (н. у 1942) — [[біяфізыка]] (ад 2009) # [[Сяргей Чыжык]] (н. у 1959) — нанатэхналёгіі (ад 2014) # [[Аляксей Шкадарэвіч]] (н. у 1947) — [[прыборабудаваньне]] (ад 2014) # [[Іван Шэйко]] (н. у 1948) — разьвядзеньне, [[сэлекцыя]], [[генэтыка]] і ўзнаўленьне сельскагаспадарчых жывёлаў (ад 2003){{Заўвага|Ад 1996 да 2002 г. быў акадэмікам Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь}} == Памерлыя акадэмікі == # [[Заір Азгур]] (1908—1995; ад 1995) # [[Мікалай Акулаў]] (1900—1976; ад 1940) # [[Яўген Аляксееў]] (1884—1972; ад 1940) # [[Пётар Альсмік]] (1907—1992; ад 1966) # [[Фёдар Аляшкевіч]] (1936—2008; ад 1996) — нэўралёгія і нэўрахірургія # [[Генадзь Анісовіч]] (1932—2003; матэрыялазнавец, ад 1984) # [[Ігнат Антонаў]] (1922—2015) — мэдыцына (ад 1984) # [[Станіслаў Астапчык]] (1935—2015) — матэрыялазнаўства ў машынабудаваньні (ад 1986) # [[Юры Астроўскі (біяхімік)|Юры Міхайлавіч Астроўскі]] (1925—1991; ад 1986) # [[Афанасі Ахрэм]] (1913—2010) — хімія прыродных злучэньняў (ад 1970) # [[Якаў Афанасьеў]] (1877—1937; ад 1928) # [[Герасім Багамолаў]] (1905—1981; ад 1960) # [[Аляксандар Багамолец]] (1881—1946; ад 1933) # [[Мікалай Бамбалаў]] (1938—2020) — біягеахімія (ад 1994) # [[Яўген Барбашын]] (1918—1969; ад 1966) # [[Мікалай Барысевіч (фізык)|Мікалай Барысевіч]] (1923—2015) — оптыка (ад 1969) # [[Васіль Барысенка]] (1904—1984; ад 1969) # [[Міхаіл Безбародаў]] (1898—1983; ад 1950) # [[Яўген Белаенка]] (1947—2006; траўматоляг, артапэд, артроляг і біятрыболяг; ад 2003) # [[Уладзімер Белы]] (1922—1994; ад 1972) # [[Мікалай Бірыла]] (1923—1992; ад 1977) # [[Мікола Бліядухо]] (1878—1935; ад 1928) # [[Барыс Бойка]] (1923—1999; фізык, ад 1974) # [[Барыс Бокуць]] (1926—1993; ад 1980) # [[Пятрусь Броўка]] (1905—1980; ад 1966) # [[Іван Булыгін]] (1907—1984; ад 1959) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Віктар Буракоў||be|Віктар Сямёнавіч Буракоў}} (1931—2020; фізык, ад 1986) # [[Цэлясцін Бурстын]] (1888—1938; ад 1931) # [[Казімер Буслоў]] (1914—1983; ад 1972) # [[Леанід Валодзька]] (Валадзько; 1928—1978; ад 1977) # [[Сямён Вальфсон]] (1894—1941; ад 1928) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Веніямін Вацякоў||ru|Вотяков, Вениамин Иосифович}} (1921—2014) — мэдыцына (ад 1995) # [[Ювеналі Вейс]] (1878—1950; ад 1940) # [[Аляксандар Вечар]] (1905—1985; ад 1966) # [[Васіль Вільямс]] (1863—1939; ад 1928) # [[Фёдар Вінакураў]] (1900—1990; ад 1960) # [[Міхаіл Сьцяпанавіч Высоцкі|Міхаіл Высоцкі]] (1928—2013) — машынабудаваньне (ад 1989) # [[Сяргей Вышалескі]] (1874—1958; ад 1928) # [[Іван Гайшун]] (1946—2018) — дыфэрэнцыяльныя ўраўненьні і працэсы кіраваньня (ад 1991) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Андрэй Ганчарэнка||ru|Гончаренко, Андрей Маркович}} (1933—2021) — тэарэтычная фізыка (ад 1984) # [[Цімафей Гарбуноў]] (1904—1969; ад 1959) # [[Іван Гаркуша]] (1896—1970; ад 1961) # [[Фёдар Гаўсман]] (1868—1944; ад 1933) # [[Фёдар Гахаў]] (1906—1980; ад 1966) # [[Пятро Глебка]] (1905—1969; ад 1957) # [[Ціхан Годнеў]] (1893—1982; ад 1940) # [[Давыд Голуб]] (1901—2001; навуковец у галіне нармальнай анатоміі, ад 1960) # [[Харытон Гарагляд]] (1989—1985; ад 1950) # [[Анатоль Гардзіенка]] (1941—2021) — матэрыялазнаўства (ад 2003) # [[Гаўрыла Гарэцкі]] (1900—1988; ад 1928) # [[Радзім Гарэцкі]] (1928—2025) — геалёгія (ад 1977) # [[Канстанцін Гораў]] (1904—1988; ад 1938) # [[Павал Горын-Каляда]] (1900—1938; ад 1931) # [[Мікалай Грашчанкаў]] (1901—1965; ад 1947) # [[Міхаіл Грэдзінгер]] (1867—1936; ад 1928) # [[Сяргей Губкін]] (1898—1955; ад 1947) # [[Валеры Гурын]] (1938—2007; фізяёляг чалавека і жывёл, ад 1994) # [[Георгі Гурыновіч]] (1933—1994; ад 1994) # [[Мікалай Дарожкін]] (1905—1993; ад 1962) # [[Анатоль Дастанка]] (1937—2024) — мікраэлектроніка (ад 1991) # [[Андрэй Дзьмітрыеў (навуковец)|Андрэй Дзьмітрыеў]] (1925—1989; ад 1974) # [[Яўген Дзямідчык]] (1925—2010) — хірургія (ад 1996) # [[Томаш Домбаль]] (1890—1938; ад 1933) # [[Аляксандар Дубах]] (1883—1942; ад 1928) # [[Мікалай Дурнаво]] (1876—1937; ад 1928) # [[Міхаіл Ельяшэвіч]] (1908—1996; ад 1956) # [[Барыс Ерафееў]] (1909—1995; ад 1947) # [[Зьміцер Жылуновіч]] (псэўд. Цішка Гартны; 1887—1937; ад 1928) # [[Антон Жэбрак]] (1901—1965; ад 1940) # [[Даніла Забалотны]] (1866—1929; ад 1928) # [[Іван Замоцін]] (1873—1942; ад 1928) # [[Уладзімер Затонскі]] (1888—1938; ад 1933) # [[Васіль Івашын]] (1913—2009) — літаратуразнаўства (ад 1995) # [[Усевалад Ігнатоўскі]] (1881—1931; ад 1928) # [[Іларыён Ігнаценка]] (1919—2002; гісторык, ад 1974) # [[Віктар Іпацьеў]] (1942—2009) — лесаводзтва (ад 1996) # [[Віктар Каваленка]] (1929—2001; літаратуразнавец, празаік, ад 1994) # [[Аляксей Кайгародаў]] (1881—1951; ад 1947) # [[Мікалай Казлоў]] (1907—1993; ад 1966) # [[Барыс Калавандзін]] (1938—1998; навуковец у галіне мэханікі, ад 1994) # [[Уладзімер Камароў (фізык)|Уладзімер Сямёнавіч Камароў]] (1923—2018) — калёідная хімія (ад 1980) # [[Яўмен Канавалаў]] (1914—1974; ад 1969) # [[Яўген Канапля]] (1939—2010) — радыебіялёгія (ад 1989) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Капуцкі||ru|Капуцкий, Фёдор Николаевич}} (1930—2017) — фізычная хімія (ад 1994) # [[Аляксандар Карабанаў]] (1952—2019) — геалёгія (ад 2014) # [[Канстанцін Караткоў]] (1890—1954; ад 1950) # [[Уладзіслаў Карлоўскі]] (1933—2010) — мэліярацыя, рэкультывацыя і ахова глебаў (ад 2003) # [[Аляксандар Карпінскі]] (1847—1936; ад 1928) # [[Мікалай Карцель]] (1937—2013) — малекулярная генэтыка расьлінаў (ад 1996)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Карцель Мікалай Аляксандравіч|спасылка=https://nasb.gov.by/bel/members/pamyati-uchenogo/kartel.php|выдавец=[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref> # [[Міхаіл Касьцюк]] (1940—2019; ад 1996) — гісторыя # [[Аскар Кедраў-Зіхман]] (1885—1964; ад 1931) # [[Леанід Кісялеўскі]] (1927—1991; ад 1980) # [[Якуб Колас]] (сапр. Канстанцін Міцкевіч; 1882—1956; ад 1928) # [[Сяргей Конеў]] (1931—2005; навуковец у галіне малекулярнай і мэмбраннай біяфізыкі, ад 1994) # [[Кандрат Крапіва]] (сапр. Кандрат Атраховіч; 1896—1991; ад 1950) # [[Іван Краўчанка]] (1902—1979; ад 1969) # [[Андрэй Красін]] (1911—1981; ад 1960) # [[Міхаіл Кроль]] (1879—1939; ад 1931) # [[Уладзімер Крылоў]] (1902—1994; ад 1956) # [[Леанід Кукраш]] (1938—2023) — расьлінаводзтва (ад 2003) # [[Мікалай Кулагін]] (1860—1940; ад 1934) # [[Янка Купала]] (сапр. Іван Луцэвіч; 1882—1942; ад 1928) # [[Міхаіл Лазарук]] (1926—2000; літаратуразнавец і пэдагог, ад 1995) # [[Аркадзь Лаппо]] (1904—1983; ад 1950) # [[Вацлаў Ластоўскі]] (1883—1938; ад 1928) # [[Анатоль Лесьніковіч]] (1941—2019) — хімія (ад 1996) # [[Язэп Лёсік]] (1884—1940; ад 1928) # [[Сяргей Ліпатаў]] (1899—1961; ад 1940) # [[Іван Ліштван]] (1932—2023) — фізыкахімія торфу (ад 1980) # [[Васіль Лубяка]] (1891—1950; ад 1931) # [[Канстанцін Лукашоў]] (1907—1987; ад 1953) # [[Іван Лупіновіч]] (1900—1968; ад 1947) # [[Аляксей Лыкаў]] (1910—1974; ад 1956) # [[Міхась Лынькоў]] (1899—1975; ад 1953) # [[Васіль Антонавіч Лявонаў|Васіль Лявонаў]] (1889—1972; ад 1941) # [[Васіль Купрэвіч]] (1897—1969; ад 1952) # [[Маркел Макушок]] (1881—1852; ад 1950) # [[Мікалай Малюшыцкі]] (1872—1929; ад 1928) # [[Мікалай Мар]] (1865—1934; ад 1928) # [[Даніла Маркаў]] (1895—1976; ад 1940) # [[Алег Мартыненка]] (1936—2012) — цеплафізыка (ад 1991) # [[Фелікс Марцінкевіч]] (1920—1992; ад 1969) # [[Станіслаў Матулайціс]] (1866—1956; ад 1928) # [[Аляксандар Махнач]] (1918—2006; геоляг, ад 1970) # [[Міхаіл Мацапура]] (1908—1971; ад 1947) # [[Уладзімер Мацюхін]] (1931—2020; фізыяляг, ад 1995) # [[Мікалай Міцкевіч]] (1914—1991; ад 1980) # [[Георгі Мірчынк]] (1889—1942; ад 1940) # [[Іван Мішэнін]] (1899—1974; ад 1966) # [[Іван Навуменка]] (1925—2006; пісьменьнік і літаратуразнавец, ад 1980) # [[Ігар Нагорскі]] (1931—2005; навуковец у галіне мэханізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі, ад 2003){{Заўвага|Ад 1992 да 2002 г. быў акадэмікам Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь}} # [[Сьцяпан Некрашэвіч]] (1883—1937; ад 1928) # [[Янка Нёманскі]] (сапр. Іван Андрэевіч Пятровіч; 1890—1937; ад 1928) # [[Мікалай Несьцяровіч]] (1903—1984; ад 1956) # [[Мікалай Нікольскі]] (1877—1959; ад 1931) # [[Васіль Нямчнаў]] (1894—1964; ад 1940)){{Заўвага|Адначасова ад 1946 г. быў акадэмікам Акадэміі навук СССР}} # [[Сяргей Ольдэнбург]] (1863—1934; ад 1928) # [[Аляксандар Падлужны]] (1935—2005; мовазнавец, ад 1994) # [[Павал Панкевіч]] (1895—1938; ад 1931) # [[Ганна Панкратава]] (1897—1967; ад 1940){{Заўвага|Адначасова ад 1953 г. была акадэмікам Акадэміі навук СССР}} # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Георгі Паплаўскі||be|Георгій Георгіевіч Паплаўскі}} (1931—2017; мастацтва, ад 1994) # [[Міхаіл Парусьнікаў]] (1893—1968; ад 1950){{Заўвага|Ад 1950 г. правадзйны сябра Акадэміі архітэктуры СССР}} # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Віктар Парфёнаў||ru|Парфёнов, Виктор Иванович}} (1934—2024) — батаніка (ад 1986) # [[Яраслаў Паушкін]] (1913—1996; ад 1970) # [[Міхаіл Паўлючэнка]] (1909—1975; ад 1959) # [[Міхаіл Пакроўскі]] (1868—1932; ад 1929) # [[Аляксандар Паладзін]] (1885—1972; ад 1933) # [[Васіль Папоў]] (1887—1955; ад 1950) # [[Вячаслаў Пераход]] (1887—1964; ад 1950) # [[Уладзімер Перцаў]] (1877—1960; ад 1940) # {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Піліповіч||ru|Пилипович, Владимир Антонович}} (1931—2018) — фізычная электроніка (ад 1980) # [[Уладзімер Пічэта]] (1878—1947; ад 1928) # [[Антон Платун]] (1896—1938; ад 1931) # [[Андрэй Пракапчук]] (1896—1970; ад 1940) # [[Пётар Прахарэнка]] (1939—2008; навуковец у вобласьці фізыкі неразбуральнага кантролю, ад 2000) # [[Мікалай Прыляжаеў]] (1877—1944; ад 1940) # [[Павал Рагавой]] (1895—1985; ад 1953) # [[Пётар Ракіцкі]] (1903—1977; ад 1967) # [[Алег Роман]] (1925—2013; ад 1991) — кампазыцыйныя матэрыялы і парашковая мэталюргія # [[Аляксандар Рубанаў]] (1936—2003; фізык, ад 1996) # [[Аляксандар Руцкі (акадэмік)|Аляксандар Руцкі]] (1932—2015; траўматалёгія і артапэдыя, ад 2002) # [[Езекііль Рыўлін]] (1901—1978; ад 1931) # [[Міхаіл Савіцкі]] (1992—2010; ад 1995) — мастацтва # [[Мікалай Сазонаў]] (1903—1963; ад 1961){{Заўвага|Ад 1959 да 1961 г. быў акадэмікам Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР}} # [[Рэм Салавухін]] (1930—1988; ад 1977) — фізыка # [[Уладзімер Самсонаў (навукоўца)|Уладзімер Самсонаў]] (1928—2017) — расьлінаводзтва (ад 2003) # [[Мікалай Саўчанка]] (1922—2001; хірург-уроляг, ад 1972) # [[Васіль Севярдэнка]] (1904—1978; ад 1956) # [[Міхаіл Севярнёў]] (1921—2012; ад 2003) — тэхналёгія і сродкі тэхнічнага абслугоўваньня ў сельскай гаспадарцы # [[Віталь Сербента]] (1895—1980; ад 1931) # [[Антон Сеўчанка]] (1903—1978; ад 1953) # [[Георгі Сідарэнка]] (1925—2014) — кардыялёгія (ад 1996) # [[Мікалай Сірата]] (1913—2006; фізык, ад 1956) # [[Сьцяпан Скарапанаў]] (1910—1999; навуковец у галіне земляробства і мэліярацыі, ад 1961){{Заўвага|Ад 1959 да 1961 г. быў акадэмікам Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР}} # [[Мікалай Скрыпнік]] (1872—1933; ад 1928){{Заўвага|Адначасова ад 1929 быў акадэмікам Усеукраінскай акадэміі навук}} # [[Уладзімер Спрынджук]] (1936—1987; ад 1986) # [[Алег Стральчонак]] (1947—2010; ад 1994) — арганічная хімія # [[Аляксандар Сукала]] (1951—2022) — дзіцячая нэфралёгія (ад 2014) # [[Дзьмітры Супруненка]] (1915—1990) # [[Іван Сурта]] (1893—1937; ад 1936) # [[Леанід Сушчэня]] (1929—2015) — заалёгія (ад 1980) # [[Мікалай Смольскі]] (1905—1976; ад 1969) # [[Вадзім Сьвірыдаў]] (1931—2002; хімік, ад 1989) # [[Анатоль Сьвірыдзёнак]] (1936—2023) — матэрыялазнаўства ў машынабудаваньні (ад 1986) # [[Арнольд Сьмеяновіч]] (1938—2021) — [[нэйрахірургія]] (ад 2009) # [[Мікалай Сьмяян]] (1932—2007; навуковец у галіне аграглебазнаўства, ад 2003) # [[Аляксандар Сьцепаненка]] (1938—2005; навуковец у галіне мэталаапрацоўкі, ад 1986) # [[Барыс Сьцяпанаў (фізык)|Барыс Сьцяпанаў]] (1913—1987; ад 1953) # [[Вячаслаў Танаеў]] (1940—2002; навуковец у галіне матэматычнай [[кібэрнэтыка|кібэрнэтыкі]], ад 2000) # [[Максім Танк]] (сапр. Яўген Іванавіч Скурко; 1912—1995; ад 1972) # [[Браніслаў Тарашкевіч]] (1892—1938; ад 1928) # [[Міхаіл Тамін]] (1883—1967; ад 1956) # [[Барыс Трусевіч]] (1892—1961; ад 1956) # [[Мікалай Турбін (сэлекцыянэр-генэтык)]] (1912—1998; ад 1953) # [[Павал Туткоўскі]] (1858—1930; ад 1928){{Заўвага|Адначасова ад 1918 быў акадэмікам Украінскай акадэміі навук}} # [[Уладзімер Улашчык]] (1943—2018) — фізычная мэдыцына (ад 2009) # [[Фёдар Фёдараў]] (1911—1994; ад 1966) # [[Іван Харламаў]] (1920—2002; навуковец у галіне пэдагогікі, ад 1995) # [[Любоў Хатылёва]] (1928—2024) — генэтыка (ад 1980) # [[Іван Цітоў]] (1875—1949; ад 1940) # [[Раман Чабатароў]] (1905—1981; ад 1961){{Заўвага|Ад 1959 да 1961 г. быў акадэмікам Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР}} # [[Віктар Чачын]] (1930—1994; ад 1980) # [[Сяргей Чуніхін]] (1905—1985; ад 1966) # [[Іван Шамякін]] (1921—2004; пісьменьнік, дзяржаўны і грамадзкі дзяяч, ад 1994) # [[Анатоль Шашкоў]] (1927—2011; ад 1980) — цеплафізыка # [[Уладзімер Шкатэлаў]] (1861—1940; ад 1929) # [[Васіль Шлапуноў]] (1932—2021) — кормавытворчасьць і лугаводзтва (ад 2003) # [[Аляксандар Шліхтэр]] (1868—1940; ад 1933) # [[Васіль Шчарбакоў]] (1898—1938; ад 1931) # [[Дзьмітры Шыраканаў]] (1929—2023) — філязофія (ад 1989) # [[Віктар Шэмпель]] (1908—1975; ад 1950) # [[Іван Юркевіч]] (1902—1991; ад 1956) # [[Майсей Юскавец]] (1898—1969; ад 1950) # [[Мацьвей Яворскі]] (1885—1937; ад 1928) # [[Вячаслаў Янчэўскі]] (1948—2025) — [[альгебраічная геамэтрыя]] (ад 2014) # [[Ігар Ярмоленка]] (1932—1991; ад 1986) # [[Мікалай Ярмоленка]] (1900—1972; ад 1947) # [[Мікалай Яругін]] (1907—1990; ад 1956) # [[Антон Ясінскі]] (1864—1933; ад 1928) # [[Пётар Яшчарыцын]] (1915—2005; навуковец у галіне тэхналёгіі [[машынабудаваньне|машынабудаваньня]], ад 1974) == Узрост == На 2009 год сярэдні ўзрост акадэміка складаў 62 гады, сябра-карэспандэнта — 58 гадоў. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Национальная Академия наук Беларуси. Персональный состав. 1928—2003|адказны=Ред. коллегия: Н. А. Борисевич и др.; Сост. О. А. Гапоненко и др.; Худож. Ю. А. Тореев|выданьне=3-е изд., доп. и перераб|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2003|isbn=985-11-0283-0|старонак=336}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://nasb.gov.by/rus/members/mbrsac.php Сапраўдныя сябры (акадэмікі)] — Нацыянальная акадэмія навук Беларусі{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Сьпісы навукоўцаў]] 38u9ziisqd5lwg4qis4xntfynwgxytl 0 73087 2697085 2696932 2026-10-18T02:43:39Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2697085 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Хвойнікі |Лацінка = Chvojniki |Статус = места |Назва ў родным склоне = Хвойнікаў |Герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Chojniki.svg{{!}}border |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1504 годам |Статус з = 1967 |Магдэбурскае права = |Былая назва = Хвоиники |Мясцовая назва = Хвайнікі |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13278 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247600 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = Сядзіба Аўраамавых |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Хво́йнікі''' (афіцыйная назва — ''Хо́йнікі''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref>) — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 103 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], чыгуначная станцыя на адгалінаваньні Васілевічы — Хвойнікі лініі [[Каленкавічы]] — [[Гомель]]. Аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Каленкавічы]], [[Брагін]]. Хвойнікі — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); [[Хвойніцкі замак|невялікі прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна [[клясыцызм]]у і [[нэаготыка|нэаготыкі]] канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Месца на краю асушанага на сёньня балота, дзе калісьці паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Гэтае ўзвышша на заднім пляне, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|значак|зьлева|170px|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша зь Лісьцьвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]] [[Тапонім]] Хвойнікі ўтварыўся ад паняцьцяў [[хвоя|хвоі]], [[хваёвыя лясы|хваёвых лясоў]]<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref>{{Заўвага|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісаньні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{Заўвага|Гэта ня дзьве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хвойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за вэрсію?! Аднак, на стэндзе ў будынку райвыканкаму і на ўездзе ў Хвойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёну напісана такое.}}, хоць самое паселішча ўзьнікла ў нізкім месцы, сярод балота, дзе хвоя суцэльна не расьце. Імаверна, на новае сяло была перанесеная назва парослага хвайнікамі ўзвышша (ёсьць і сёньня, але даўно разаранае), якое аддзяляла яго ад даўняга брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]а. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192.</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, пэўна, і сымболіка сучасных Хвойнікаў збольшага адпаведная ня іх месцазнаходжаньню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для селішча, паўсталага на краю балота. Традыцыйная гістарычная назва места — Хво́йнікі<ref>[https://www.svaboda.org/a/viaczorka-u-bierasci/28062505.html «Беларускія назвы вернуцца і для Хвойнікаў, і для Берасьця», — Вінцук Вячорка прэзэнтаваў кнігу ў Берасьці], [[Радыё Свабода]], 19 кастрычніка 2016 г.</ref><ref name="rohaleu">Аляксандар Рогалеў. Пра назву горада Хойнікі] // Хойнікшчыны спеўная душа. Народная духоўная культура Хойніцкага краю: Фальклорна-этнаграфічны зборнік / пад агул. рэд. В. Новак. — {{Менск (Мінск)}}: «Выдавецкі цэнтр БДУ», 2010. С. 287—288.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 78.</ref><ref>{{Літаратура/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласьць}} С. 204.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190816003258/http://dspace.mspu.by/handle/123456789/1415 Пра змены ў сістэме айконімаў Мазырскага Палесся] / В. В. Шур // Слово. Текст. Социум : сборник научных трудов преподавателей филологического факультета / Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Мозырский государственный педагогический университет имени И. П. Шамякина»; [редколлегия: Л. В. Исмайлова (ответственный редактор) и др.]. — Мозырь : МГПУ им. И. П. Шамякина, 2011. С. 148—154.</ref> або ''Хвайнікі́''<ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 11.</ref>. [[наркамаўка|Цяперашняя афіцыйная]] назва ''Хойнікі'' ({{мова-pl|Chojniki|скарочана}} ад {{мова-pl|chojnik|скарочана}} — хвойнік, {{мова-ru|Хойники|скарочана}}) ёсьць замацаванай у расейскай мове польскай формай тапоніму<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/25444820.html Аддайма Брэст брэтонцам!], [[Радыё Свабода]], 3 ліпеня 2014 г.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 129, 157.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/30137752.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Хойнікі ці Хвойнікі?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 1 верасьня 2019 г.</ref>. Адбывалася гэта паволі. Неаднаразова ў польска- і лацінамоўных крыніцах выкарыстоўвалася беларуская форма. Напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 году пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры зьдзяйсьненьні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у мэтрычных кнігах [[Юравічы|Юравіцкага касьцёлу]] запісана, што ён «з Хвойнікаў» (''de Chwoyniki'')<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217 Бельскі С. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін.]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII ст. пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у ''Новы Харленж'' на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводзтве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 год, «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 год; зрэдку ў дакумэнтах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600, 1618 гады)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637.</ref>. Аднак, празь некалькі гадоў рыма-каталікоў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазьней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваньнях рыма-каталікі Шуйскія, і тую спробу спасьціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177.</ref>. Паводле Чэслава Пяткевіча, які жыў на Палесьсі ад свайго нараджэньня ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго ''Хвайнікамі''<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. Nr. 1—24. S. 249—252.</ref>. У нарматыўным даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]» традыцыйная гістарычная назва Хвойнікі фіксуецца як варыянтная. == Гісторыя == {{Гл. таксама|Гісторыя Хвойнікаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170px|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|100px|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза. 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 году{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…'' {{канец цытаты}}Дасьледчыкі чамусьці не зважаюць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго ў 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны ёсьць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла Лісьцьвін{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая з 1569 году, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 426</ref>. Што і казаць — «блізкі сьвет»! Гэта, аднак, не зьбянтэжыла ўкладальнікаў яшчэ адной, больш новай энцыкляпэдыі<ref>Города, местечки и замки Великого княжества Литовского: энциклопедия / ред. совет: Т. В. Белова (пред.) [и др.]. — Минск: БЭ, 2009. С. 292</ref>}}. [[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх)]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў]]скага павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18.</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузыясты, а гісторыкі-дасьледчыкі. Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 (папраўдзе 1628) годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту. Але, магчыма, нарыс быў падрыхтаваны раней, чым дакумэнт стаў вядомы. Ці не дзеля гэтага М. Запольскі абачліва не падпісаў імя аўтара?..|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} [[Файл:Крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.jpg|170пкс|значак|Пра крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.]] У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды мам…»<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). 535/1763. Ф. 307. Спр. А. 446; Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363.</ref>. [[Файл:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх]] [[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, [[Хвосьніца|Хвосницу]], [[Стаўкі (Радамышальская грамада)|Ставокъ]], [[Сасноўка (Фастаўскі раён)|Сосновую]], половица [[Лапатычы|Лопатина]], [[Загальцы|Загайцы]], [[Гастомель|Гостомълъ]], Вытичов, [[Бышаў|Бышов]], [[Бугаеў (Кіеўская вобласьць)|Бугаювъ]], землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227.</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Хвойнікі ў рэестры 1569 г.jpg|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы князя [[Аляксандар Вішнявецкі|Аляксандра Вішнявецкага]] за гвалтоўны вывад дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі з Астраглядавічаў, Хвойнікаў, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушоў]] і Паселічаў з наступным пасяленьнем у вёсках свайго Брагінскага маёнтку<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6.</ref>. У 1598 годзе сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''Кіеўскай зямлі'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372.</ref>. У трыбунальскім акце ад 22 чэрвеня 1600 году што да Кіеўскага ваяводзтва засьведчаная нязгода Ш. Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю [[Адам Вішнявецкі|Адаму Аляксандравічу Вішнявецкаму]] сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю [[Міхаіл Вішнявецкі|Міхаілу Міхайлавічу Вішнявецкаму]] Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, [[Урочышча|урочышчы]], з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году Ш. Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''вечны запіс'', прызнаны ў [[Люблін]]скім трыбунале, на валоданьне Астраглядаўскім ключом (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47.</ref>. Зь імёнамі [[сужэнства]] Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Астраглядавічы і Хвойнікі ў рэестры 1628 г.jpg|значак|170пкс|Астраглядавічы, Хвойнікі і інш. у рэестры 1628 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе Гальшка Мікалаевая Харлінская склала [[тэстамэнт]], паводле якога Астраглядавічы разам з Хвойнікамі пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56.</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам 1628 году, пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 606; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397.</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога хвойніцкі прэсьвітэр Лука Чачотка ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141.</ref>, і Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох хвойніцкім настаяцелем названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151.</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бжазоўскіх]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170px|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках умацаваную сядзібу, званую замкам, дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты{{заўвага|Даволі дзіўна, але на гербе места Хвойнікі выяўлены сымбаль мураванага замку з трыма акруглымі ў пляне вежамі і ўязной брамай з характэрным зубчастым верхам. Але ж тут існаваў хіба сьціплы драўляны замак.}}. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя Курпскі паведамляў, што стаў у надта дрыгвяністай мясьціне з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што 5 харугваў, а папраўдзе і на 3 сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару 2-х палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431.</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]] — [[Юравічы]] — [[Брагін]] — [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў З. Бжазоўскай мужу К. Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Хоць, магчыма, ініцыяваў перамену яшчэ ў першай палове XVII ст. ваявода берасьцейскі Максыміліян Бжазоўскі, збудаваўшы ў Хвойніках замак. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам’яті. Чернігівський полк. У 2 т. — Київ.: ДЦ "НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на [[Брагін|Брагинъ]], на Загалье, на Хвойники, на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 12 (1675—1676). — С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі без уліку сьвятароў князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва інаўроцлаўскага ваяводзіча Шчавінскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні [[Стрэчаньне|стрэчанскага]] кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзю, закупіўшы на [[кірмаш]]ы правіянт, спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хвойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў зьбіць, потым узяў пад варту і трымаў у замкавай турме ледзьве ня 3 месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287.</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя [[Дамінік Шуйскі|Дамініка Шуйскага]]. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, аканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а хвойніцкага баярына Стафана Пятроўскага з мушкету 2 разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352.</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170px|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170px|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 г.]] У 1698 годзе маёнтак Хвойнікі і [[Загальле]] (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя [[Станіслаў Шуйскі|Станіслава Шуйскага]] налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў, гаспадары яшчэ 2-х адпрацавалі [[чынш]] у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў і 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''з прылегласьцямі'' ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю [[Мікалай Шуйскі|Мікалаю Шуйскаму]] ў мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «сялянскіх камораў», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 [[міля]]ў, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па 2 копы замкавага жыта і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці [[паркан]]ам таксама сіламі насельнікаў, каб між 2-ма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гадоў экспартэрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700.</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]][[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170px|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу 1747 г. у кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|зьлева|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў у двары Хвойніцкім Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>. У 1748 годзе мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148.</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466.</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага Загароўскага, абвінавачваных у [[Гайдамак|гайдамацтве]]. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512.</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойніках, пэўна, разам зь вёскай Валокамі, якой няма ў тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх да «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22.</ref>. У 1750—1770 гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтар аднайменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбрана 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв., 1124; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году, паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «толькі вадой» без далейшых касьцельных цырымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30.</ref>. Хвойніцкі маёнтак з Астраглядаўскім ключом знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны князя [[Войцех Шуйскі|Войцеха Шуйскага]] і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадкаеміца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць [[наезд]]. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref>. На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170px|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 году варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле{{Заўвага|Да парафіяльнага касьцёлу сьвяточная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў навакольлі пра тое сьвята пачулі!}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]] [[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170px|Сядзібны дом напярэдадні 1-й сусьветнай вайны каля вуліцы У. В. Жыляка]][[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.png|значак|170px|Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.]] [[Файл:У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт).png|значак|зьлева|170px|У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт)]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праект мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] [[Файл:Копія запісу аб продажы маёнтку хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт).jpg|значак|зьлева|170px|Копія запісу аб продажы маёнтку Хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт)<ref>Выпись из крепостной Минского Нотариального Архива. Книга по Речицкому уезду за 1887 год. № 18. С. 87 — 98. № 15</ref>]] [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170px|Капліца. Час выкананьня здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]][[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|зьлева|170px|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] [[Файл:Кафля керамічнага заводу Э. Бергенгэйма ў доме А. Аўраамава.jpg|значак|зьлева|170px|Кафля керамічнага заводу Э. Бергэнгэйма ў палацыку А. Аўраамава.]] [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|170px|Нязьдзейсьнены праект мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]] [[Файл:Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).png|значак|170px|Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).]] [[Файл:Праект касьцёла (фрагмэнт 2).png|значак|170px|Праект касьцёла (фрагмэнт 2).]] У выніку 2-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182.</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, соймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] [[Ян Мікалай Аскерка]], [[абат]] оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. [[Жытомір]]а Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам 20 асобаў. Імёныя астатніх засталіся невядомыя расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез 25 000 [[дукат]]аў, сабраных патрыётамі. У 2-й палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ 8000, а ў канцы сьнежня — 16 000 чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў 2000 дукатаў на ўтрыманьне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26.</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217.</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з 2-х бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і [[падпалкоўнік]] Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі 10-месячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З прычыны сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236.}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229.</ref>. У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]], марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6.}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвіскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14.</ref>. У пачатку 1831 году оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай ідэі сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, што нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66).</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 годзе ў Хвойніках паўстанцкія манэты 1831 году, пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, сьведчаць аб тым. Цікава: пра «flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli», як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышальскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59.</ref>. 15 сакавіка 1835 году, згодна з мэтрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтарня]] (Лянтэрня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандар, старэйшы брат Хведара, будучага знакамітага артыста Марыінскага тэатру ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся 2 штогадовыя кірмашы: 1—3 лютага і 1—4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190.</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 году ў Хвойніках, хутчэй ад старасьці, чым ад хваробы, у 81-гадовым веку памёр вялікі абозны ВКЛ Караль Прозар. 24 кастрычніка Мазырскі і Рэчыцкі дэкан Францішак Пазьняк, які быў астраглядаўскім пробашчам, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў радавым склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481.</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да Ўладыслава. Паводле рэвізіі 1847 году «Хвойніцкае габрэйскае таварыства» складалі 2393 душы<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref> Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзеялі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 113 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў (РДГА). Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гадох намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках вымуравалі нэагатычныя касьцёл і капліцу, вядомыя са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17—18 верасьня 1860 году мястэчка наведаў менскі архіяпіскап [[Міхал Галубовіч]]. У. Прозар прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 году Ўладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209.</ref>, сястра якога Зофія была замужам за сынам нябожчыка Мечыславам. У 1864 годзе Мечыслаў Прозар памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» і знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Чэслава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452.</ref>. У 1864 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта 2-клясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 году, «паводле мясцовага прадстаўленьня» праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі дабрачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «цудоўнай структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў і мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15.</ref>. Удава Мечыслава Прозара Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць радавога склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадкаемца Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з [[Арлоўская губэрня|Арлоўскай губэрні]], [[Карачаў|карачаўскаму]] Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і [[Трубчэўск|трубчэўскаму]] Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102.</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373.</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у верасьнёўскім нумары за 1895 год паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў [[лёх]], выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, — уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3.</ref>. У парэформавы пэрыяд Хвойнікі сталі цэнтрам аднайменнай воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і [[Пакроў]]скі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 гадох на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Хвойніках тады было 2685 жыхароў, зь якіх 1668 складалі габрэі<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref>.}}, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзеялі царква і капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54.</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1.</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзеяць чыгуначная станцыя. У 1912 годзе А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110.</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праект ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. 2-м сакавіка 1912 году пазначаны праект драўлянага рыма-каталіцкага касьцёла ў мястэчку Хвойнікі<ref>НГАБ. Ф. 299. Воп. 5. Спр. 2075. А. 16</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922 // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85.</ref>. У сьнежні 1918 году нямецкія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 году жаўнерамі [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170px|Местачковы дом, 1929 г.]][[Файл: Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170px|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РККА]] 1926 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хвойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19.</ref>. У чэрвені 1921 году непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўрамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102.</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў мястэчку і на станцыі дзеялі 2 пачатковыя і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|зьлева|170px|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 году Хвойнікі — у складзе Гомельскай вобласьці. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзеялі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 расейскамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 году Хвойнікі атрымалі статус [[места]]. У 1972 годзе да места далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Максымальная колькасьць насельніцтва ў Хвойніках засьведчаная на 1989 год, калі тут жылі 17113 чалавек (згодна зь перапісам). === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1858 from:0 till:449 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2596 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2002 from:0 till:14600 bar:2006 from:0 till:13500 bar:2009 from:0 till:13844 bar:2018 from:0 till:12472 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1849 год — 580 чал., зь іх мяшчанаў 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1858 год — 449 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 426.</ref>; 1880 год — 500 чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Chojniki // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/620 620].</ref>; 1886 год — 580 чал.; 1897 год — 2596 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1906 год — 2685 чал. (1250 муж. і 1435 жан.), зь іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1668 юдэяў<ref name="pam">{{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}}</ref>; 1939 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 42.</ref>; 1970 год — 9,5 тыс. чал.; 1991 год — 15 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2002 год — 14,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 41.</ref>; 2004 год — 14,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 425.</ref>; 2005 год — 13,9 тыс. чал.; 2006 год — 13,5 тыс. чал.; 2008 год — 13,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 13,1 тыс. чал.; 2009 год — 13 844 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 12 698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 12 500 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 12 472 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Рэлігія === У 1990-я гады ў Хвойніках узьведзеныя новыя будынкі царквы Пакрова Багародзіцы і касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. === Адукацыя === У Хвойніках працуюць прафэсійны ліцэй, 4 сярэднія (у іх ліку гімназія), дзьве спартовыя школы і Школа мастацтваў. === Культура === Раённы Дом культуры, яго філія Цэнтр культуры м. Хвойнікі, дзее народны тэатр, народны ансамбль «Спадчына», пры Школе мастацтваў — дзіцячы ўзорны ансамбль «Верасок», ансамбль народнай музыкі «Крыніца», пры Цэнтры творчасьці дзяцей і моладзі адзьдзелу адукацыі райвыканкаму ўзорны ансамбль эстраднага танцу «DRIVE», Дом рамёстваў, раённая і местачковая бібліятэкі, раённы краязнаўчы музэй, выдаецца раённая газэта «Хойніцкія навіны». == Забудова == === Плян === Забудова Хвойнікаў злучылася з блізкімі паселішчамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хвойнікі, Новыя Хвойнікі і паўночна-заходні. Паводле генэральнага пляну ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хвойніках. У зьвязку з [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофай]] новае будаваньне ў месьце нязначнае. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="fn4">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. С. 10</ref> | '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|Плян Хвойнікаў 1886 году]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="fn4"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянэрская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="fn4"/> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|Плян Хвойнікаў 1864 году]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1864"/><ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="fn4"/> || Працы плошча |} == Эканоміка == Аўтарамонтны завод, завод гідраапаратуры ў складзе «МТЗ-ХОЛДЫНГ», завод ЖБВ — філія ААТ «Мазырскі ДБК», фабрыка мастацкіх вырабаў, Палескі вытворчы ўчастак ААТ «Мілкавіта». == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкі краязнаўчы музэй, вул. Карла Маркса, 19]][[Файл:Ivan Melezh Ludzi na bolote Hoiniki 01.jpg|значак|170px|Скульптурная кампазыцыя «[[Людзі на балоце (раман)|Людзі на балоце]]» ў Хвойніках.]] Хвойнікі — цэнтар традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Дзее Хвойніцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гатэлі «Журавінка». У месьце да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] паставілі помнік Смутку. === Адметныя мясьціны === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты). * Сядзібна-паркавы комплекс спадчынных ганаровых грамадзян Аўраамавых (пачатак XX ст.) на месцы сядзібы фальварку Валокі. === Страчаная спадчына === * Касьцёл (1859—1862), пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. * Капліца на могілках (1859—1862), пераўтвораная ў царкву. * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) у мясьціне, якая называлася Замкам. * Царква Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{Заўвага|Яе драўляны будынак зь лядашчымі, паводле сьвятара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на пляне 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), праблематычна ўважаць за страчаную архітэктурную каштоўнасьць, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэньня ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касьцёла ў самым цэнтры мястэчка Хвойнікі.}} == Асобы == * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — на думку Т. Касцюшкі, — «рэдкі грамадзянін» Рэчы Паспалітай, паводле расейскай імпэратрыцы Кацярыны ІІ, — «в числе первейших бунтовщиков почитаемый»<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Абозны Караль Прозар] Хойнікшчына</ref> * Аляксандар Стравінскі (1835—1911) — удзельнік расейска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генэрал-маёр (1898)<ref>Больш падрабязна гл. [[Лянтарня]]</ref> * Мікалай Селіваноўскі (1901—1997) — намесьнік міністра Дзяржбясьпекі СССР (1946—1951), генэрал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский] Хойнікшчына</ref>. * [[Якаў Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР * Ірына (нар. Тышкевіч) Бяляўская (1913—1975) — гісторык-славіст, прафэсар Маскоўскага унівэрсытэту імя М. В. Ламаносава <ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42# Ірына Бяляўская]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * Ізраіль Рабіновіч (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафэсар Ніжагародзкага унівэрсытэту, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасьмяротна). * Ізраіль Фішман (1914—2004) — доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар Казанскага унівэрсытэту<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман], Хойнікшчына</ref> * Іван (Ян) Цішкевіч (1919—2001) — правазнаўца, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> * Уладзімер Чачот (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага пэдагагічнага унівэрсытэту, прафэсар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Уладзімер Чачот]{{ref-pl}}, Хойнікшчына</ref>. * Іосіф Тойбін (1919—1988) — літаратуразнаўца, дасьледчык творчасьці А. С. Пушкіна, доктар філялягічных навук, прафэсар Курскага пэдагагічнага інстытуту, выдатнік народнай асьветы РСФСР. * Міхаіл Пізенгольц (1926—2003) — эканаміст, пэдагог. Спэцыяліст у галіне фінансавай дзейнасьці буйных сельгаспрадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук, прафэсар. * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — дзяяч беларускай эміграцыі ў [[ЗША]] * [[Інэса Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Мікалай Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хвойнікі, сябра Беларускага саюзу мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімер Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, член-карэспандэнт НАН Беларусі, прафэсар ГДУ імя Ф. Скарыны<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі] Хойнікшчына</ref>. * [[Віктар Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук] Хойнікшчына</ref>. * [[Алег Берасьнеў]] (1940—2014) — навуковец ў галіне дынамікі трываласьці і надзейнасьці машынаў, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев] Хойнікшчына</ref>. * [[Аляксандар Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Метеором промелькнул по небосклону] Хойнікшчына</ref> * [[Сяргей Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Віктар Ганчарэнка]] (нар. 1977) — футбаліст, трэнэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Маргарыта Махнева]] (у Хвойніках — Цішкевіч) (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * [[Вольга Худзенка]] (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300 Вольга Худзенка]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Навігацыйная група |назоў = Хвойнікі ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Хвойніцкі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Хвойнікі| ]] [[Катэгорыя:Гарады Гомельскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] ixi9s6wiw5o22p36xrp43sbmmg8bd1m 0 74118 2697064 2565305 2026-10-17T20:24:05Z Dymitr 10914 выпраўленьне спасылак, выпраўляць артаграфію і рабіць вычытку усё яшчэ трэба 2697064 wikitext text/x-wiki [[Файл:TGV train inside Gare Montparnasse DSC08895.jpg|міні|300пкс|[[TGV-A]] адпраўляецца ад плятформы [[Чыгуначны вакзал|вакзала]] Манпарнас у [[Парыж]]ы]] '''TGV''' ({{мова-fr|'''t'''rain à '''g'''rande '''v'''itesse}} — «[[хуткасны цягнік]]», чытаецца: «тэ-жэ-вэ́») — [[Францыя|француская]] сетка [[хуткасны цягнік|хуткасных электрацягнікоў]], распрацаваная GEC-Alsthom (цяпер [[Alstom]]) і нацыянальным францускім чыгуначным апэратарам [[SNCF]]. У цяперашні час кіруецца, у асноўным, SNCF. Першая ветка была адкрыта ў 1981 годзе паміж [[Парыж]]ам і [[Ліён]]ам. == Кароткая характарыстыка == Сёньня сетка TGV ахоплівае гарады на поўдні, захадзе і паўночным усходзе Францыі. Некаторыя суседнія краіны, у тым ліку [[Бэльгія]], [[Італія]] і [[Швайцарыя]], пабудавалі свае лініі TGV і злучылі іх з францускай сеткай. У [[Нямеччына|Нямеччыне]] і [[Нідэрлянды|Нідэрляндах]] дзейнічае аналягічная і сумяшчальная з TGV чыгуначная сетка [[Thalys]], а ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] — [[Eurostar]]. Плянуецца будаўніцтва новых лініяў у самой Францыі і суседніх краінах. Цягнікі TGV здольныя рухацца з хуткасьцю да 320 [[мэтар за сэкунду|км/г]] — гэта стала магчымым дзякуючы будаўніцтву спэцыяльных чыгуначных лініяў бяз рэзкіх паваротаў. Цягнікі абсталяваны магутнымі [[цягавы электрарухавік|цягавымі рухавікамі]], сучлянёнымі вагонамі, аблегчанымі каляскамі, а таксама прыладамі [[аўтаматычная лякаматыўная сыгналізацыя|аўтаматычнай лякаматыўнай сыгналізацыі]] (АЛС), дзякуючы якой машыністу больш ня трэба высочваць [[Чыгуначная сьвятлафорная сыгналізацыя|сыгналы]] [[сьвятлафор]]аў на вялікіх хуткасьцях. Цягнікі TGV вырабляе фірма [[Alstom]], з выкарыстаньнем асобных вузлоў фірмы [[Bombardier]]. За выключэньнем невялікай сэрыі, што выкарыстоўваецца для [[пошта|паштовых]] зносінаў паміж Парыжам і Ліёнам, TGV выкарыстоўваецца для пасажырскіх перавозак. Сыстэмы, аналягічныя TGV, дзейнічаюць у [[Паўднёвая Карэя|Паўднёвай Карэі]] ([[KTX]]), [[Гішпанія|Гішпаніі]] ([[AVE]]) і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаных Штатах Амэрыкі]] ([[Acela]]). Укараненьне TGV замяніла [[авіязносіны]] паміж гарадамі, уключанымі ў яе сетку: падарожжа на TGV таньней, займае менш часу, на чыгунцы менш фармальнасьцяў пры рэгістрацыі і пасадцы, а [[чыгуначны вакзал|вакзалы]] разьмешчаныя, як правіла, у цэнтры гарадоў. Акрамя таго, TGV зьяўляецца дастаткова бясьпечным відам транспарту: за ўвесь час эксплюатацыі не было зарэгістравана ніводнага выпадку гібелі людзей у выніку здарэньняў, якія адбыліся на хуткасных лініях (за выключэньнем сутыкненьня з грузавіком у 1988 годзе). == Тэхнічныя характарыстыкі == === Электронная сыстэма кіраваньня === TGV разьвіваюць занадта вялікую хуткасьць, таму машыністы могуць не заўважыць сыгнал сьвятлафора. Для сыгналізацыі ў цягніку выкарыстоўваецца сыстэма '''TVM'''. Інфармацыйны сыгнал ідзе па рэйках на прыборную дошку. У выпадку недастаткова хуткай рэакцыі машыніста цягнік затармозіць аўтаматычна. === Галоўны трансфарматар === [[Пераменны ток]] у 25&nbsp;000 [[вольт]], які падаецца на кантактны провад, галоўны трансфарматар пераўтварае ў 1500 вольт. Зьяўляецца найбольш масіўным канструктыўным элемэнтам, ваґой каля 8 [[Тона|тон]]. === Выпрамляльнік === Пераўтварае пераменны ток, што выдаецца трансфарматарам, у [[сталы ток|нязьменны]], прыдатны для сілкаваньня рухавікоў. === Дапаможны пераўтваральнік === Асьвятленьне вагонаў цягніка сілкуецца [[Электрычная напруга|напругай]] у 72 вольта, астатнія сыстэмы спажываюць 380 вольт. === Фрэонавая сыстэма ахаладжэньня === Для адводу значнай колькасьці цяпла ад электрасыстэмаў цягніка выкарыстоўваецца сыстэма ахаладжэньня, пабудаваная па прынцыпе тыповых прамысловых лядоўняў. === Тармазны рэастат === Уяўляе зь сябе гіганцкую сьпіраль, астуджваецца патокам набягаючага паветра. Да яе падключаюцца рухавікі, якія працуюць пры тармажэньні ў рэжыме генэратара. === Пантограф === [[Пантограф (токапрыёмнік)|Пантограф]] (або ''токапрыёмнік'') мае спэцыяльную канструкцыю. Асаблівасьці канструкцыі дазваляюць пазьбегнуць стварэньня «стаячай хвалі» або ваганьняў дрота, якія ірвуць яго пры хуткім руху пантографа па дроту. === Ударапаглынаючы блёк === Уяўляе зь сябе сотападобную канструкцыю носа кабіны машыніста з [[алюмін]]у. Сыстэмы пасіўнай бясьпекі зьявіліся на гэтых цягніках пасьля аварыі 28 верасьня 1988 году, калі цягнік, які рухаўся праз [[Вуарон]], сутыкнуўся на пераезьдзе з грузавіком, які перавозіў трансфарматар ваґой 100 тон. Машыністы пасьпелі затармазіць да 110 км/г, але вялікі [[тармазны шлях]] пры гэтай хуткасьці не дазволіў пазьбегнуць сутыкненьня. Пазьней цягнікі былі дапрацаваны, і гэты выпадак аказаўся адзіным здарэньнем, пацягнуўшым за сабой чалавечыя ахвяры на цягніках TGV (ня ўлічваючы [[Тэрарызм|тэракту]] 31 сьнежня 1983 году, калі ў цягніку была падарваная бомба). === Чыгуначныя шляхі сыстэмы LGV === TGV выкарыстоўвае адмыслова пабудаваныя шляхі, званыя ''LGV'' ({{мова-fr|ligne a grande vitesse}} — хуткасная лінія) — гэта зьяўляецца прынцыповым момантам усёй сыстэмы, так як лініі створаныя для руху менавіта на хуткасьцях большых за 300 км/г. * Радыюс паваротаў на LGV складае больш за 4000 {{м}} (6000 м на новых хуткасных лініях). * Гарызантальны профіль пуцей LGV можа быць значна большым за звычайныя чыгуначныя (вельмі высокая [[кінэтычная энэргія]], набраная цягніком, дазваляе яму заяжджаць на вялікія ўхілы безь вялікага ўрону яго энэргаспажываньню, а таксама ехаць уніз па ўхілу па інэрцыі). Ухіл дасягае 35 [[Праміле|‰]] (перасячэньне горнага масіву Морван {{мова-fr|Morvan}}), на [[Высакахуткасная чыгунка Кёльн—Франкфурт|лініі Кёльн—Франкфурт]] ён даходзіць да 40‰. * Міжвосевыя адлегласьці пуцей павялічаныя да 4,2—4,5 м для прадухіленьня нэгатыўнага ўплыву [[Аэрадынаміка|аэрадынамічных]] эфэктаў, узьнікаючых пры разьезьдзе сустрэчных цягнікоў. * [[Тунэль|Тунэлі]], празь якія праходзіць LGV, павінны быць спэцыяльна спраектаваныя (асабліва на ўезьдзе і выезьдзе) для мінімізацыі эфэктаў аэрадынамічнага ціску. * Выкарыстоўваецца спэцыяльная сыстэма дарожнай сыгналізацыі, так як выкарыстаньне звычайнай сыстэмы сьвятлафораў не зьяўляецца магчымым (машыністам цяжка бачыць сыгналы на высокай хуткасьці). * Пуці абгароджаныя для прадухіленьня сутыкненьняў з жывёламі і інш. * Выкарыстоўваюцца спэцыяльныя гукапаглынальныя экраны, усталяваныя ў месцах, дзе цягнікі праходзяць праз населеныя пункты. === Рухавік === Магутнасьць кожнага рухавіка нязьменнага току, убудаванага ў цялежку — 1100 кіляват (каля 1500 [[Конская сіла|к.&nbsp;с.]]). Агульная магутнасьць цягніка — {{лік|12200}} кВт (каля {{лік|16000}} [[Конская сіла|к.&nbsp;с.]]). === Цялежка === У адрозьненьне ад звычайных цягнікоў, у цягніках TGV адна колавая цялежка на два вагона. Такая канструкцыя неабходна для таго, каб у выпадку сходу цягніка з рэек ён ня змог перавярнуцца і для прадухіленьня эфэкту тэлескапічнасьці (вагоны ўваходзяць адзін у аднаго пры лабавым сутыкненьні цягніка, наносячы сур’ёзныя пашкоджаньні пасажырам). Уласную цялежку маюць толькі галаўны і хваставы вагоны. === Счэпка === З-за таго, што вагоны цягнікоў TGV «дзеляць» агульную цялежку, фармаваньне складу — няпросты занятак. Увесь склад мусяць падымаць на спэцыяльным пад’ёмніку і ставіць на іншыя колавыя пары. === Тармазныя дыскі === На гэтых цягніках выкарыстоўваюцца такія ж дыскавыя тармазы, як на [[самалёт]]ах. === Пнеўмападвеска === Вагоны ўсталяваныя на пнэўматычных падвесках складанай канструкцыі, якія ня толькі гасяць вібрацыі і шум падчас руху цягніка на высокай хуткасьці, але і прадухіляюць перакульваньне вагонаў пры сходзе цягніка з рэек. На распрацоўку гэтай складанай інжынэрнай сыстэмы пайшло больш за 11 гадоў. == Гісторыя == Упершыню ідэя стварэньня TGV ўзьнікла ў 1960-я гады ў адказ на будаўніцтва [[Японія]]й хуткаснай сеткі [[Сінкансэн]] (1959). У той час [[Урад Францыі|Францускі ўрад]] спрыяў разьвіцьцю новых тэхналёгій, вяліся дасьледаваньні па стварэньні [[маглеў|маглеваў]] і нават цягнікоў на паветранай падушцы [[Aerotrain|Aérotrain]]. Адначасова з гэтым SNCF пачало праектаваньне хуткаснага цягніка, які можна было б выкарыстоўваць на звычайных чыгунках. Першапачаткова плянавалася, што TGV будзе [[газатурбавоз|турбацягніком]] (з газатурбінным рухавіком), сама назва расшыфроўваецца як ''turbine grande vitesse'' (хуткасная турбіна). [[Газавая турбіна]] была абрана ў якасьці рухавіка за адносна невялікі памер, а таксама вялікую [[удзельная магутнасьць|ўдзельную]] і [[выхадная магутнасьць|выхадную магутнасьць]]. Быў пабудаваны першы прататып [[TGV 001]] з гэтым тыпам рухавіка, аднак рэзкае павялічэньне кошту на [[нафта|нафту]] падчас [[Энэргетычны крызіс 1973 году|энэргетычнага крызісу 1973 году]] вымусіла адмовіцца ад газавых турбін з-за павышанага, у параўнаньні з [[Дызэльны рухавік|дызэлем]], расходу паліва. Паліўнага бака TGV 001 аб’ёмам у 8 тыс. літраў хапала толькі на 1100 км шляху. Было вырашана рэалізоўваць праект на аснове [[электрацягнік]]оў, якія сілкуюцца ад [[Кантактная сетка|кантактнай сеткі]]. Плянавалася, што электрычнасьць будзе выпрацоўвацца ў дастатковай колькасьці на новых францускіх [[Атамная электрастанцыя|атамных электрастанцыях]]. Аднак працы па стварэньні прататыпа TGV 001 не прайшлі дарма: на яго аснове была выпрабавана спэцыяльная тармазная сыстэма, якая павінна была расьсейваць вялікі аб’ём [[кінэтычная энэргія|кінэтычнай энэргіі]], якая набіраецца цягніком падчас руху. Таксама гэты прататып быў выпрабавальным палігонам для новай аэрадынамікі і сыгнальнай сыстэмы. Цягнік быў зроблены сучлененым, гэта значыць суседнія вагоны мелі агульную [[цялежка (чыгунка)|цялежку]], якая дазваляла вагонам рухацца свабодна адзін ад аднаго. Падчас выпрабаваньняў цягнік-прататып разьвіў хуткасьць у 318 км/г, што да гэтага часу застаецца сусьветным рэкордам для цягнікоў без электрычнай цягі. Зьнешні і ўнутраны выгляд прататыпа быў распрацаваны выхадцам зь Вялікабрытаніі Джэкам Купэрам. Створаны ім дызайн, у тым ліку характэрную форму насавога абцякальніка, быў выкарыстаны ва ўсіх наступных пакаленьнях TGV. Перавод TGV на электрычную цягу запатрабаваў істотных зьменаў у кампаноўцы цягніка. Стварэньне цалкам электрычнага прататыпа пад кодавай назвай Zébulon было скончана ў 1974 годзе, на ім былі абкатаны новыя [[цягавы рухавік|цягавыя рухавікі]], [[пантограф (токапрыёмнік)|пантографы]], падвеска цягавых рухавікоў і [[тармазная сыстэма]]. Усталяваньн новых рухавікоў дазволіла зьменшыць вагу галаўных вагонаў на 3 тоны. У ходзе выпрабаваньняў прататып пераадолеў амаль мільён кілямэтраў шляху. У 1976 годзе Францускі ўрад выдзяліў грошы на буйнамаштабную рэалізацыю праекту TGV, і неўзабаве пачалося будаўніцтва першай хуткаснай лініі LGV Sud-Est ({{мова-fr|'''l'''igne à '''g'''rande''' v'''itesse}} — хуткасная лінія Паўднёвы-ўсход). [[Файл:TGV original livery 1987.jpg|зьлева|міні|300пкс|Цягнік [[TGV PSE]] на лініі Парыж-Ліён у арыгінальнай аранжавай размалёўцы (1987 год)]] Пасьля таго як два экспэрымэнтальных склады падвергнуліся дбайным выпрабаваньням і мадыфікацыям, цягнік TGV быў запушчаны ў вытворчасьць, і першы сэрыйны экзэмпляр быў перададзены чыгунцы 25 красавіка 1980 г. Пасажырскія зносіны TGV паміж [[Парыж]]ам і [[Ліён]]ам былі адкрытыя 27 верасьня 1981 г. Меркавалася, што цягніком стануць карыстацца бізнэсмэны, якія часта перамяшчаюцца паміж гэтымі гарадамі. Як сродак транспарту, TGV быў значна хутчэй звычайных цягнікоў, [[аўтамабіль|аўтамабіляў]] і нават [[самалёт]]аў. Цягнікі хутка сталі папулярныя ня толькі сярод бізнэсмэнаў — грамадзтва вітала гэты хуткі і практычны спосаб перамяшчэньня паміж гарадамі. Будаўніцтва хуткасных трас у Францыі працягвалася: была адкрыта лінія LGV Атлянтыка да [[Тур (горад)|Туру]] і [[Лё-Ман]]у (будаўніцтва пачалося ў 1985, рух адкрыты ў 1989); LGV Паўночная Эўропа ў бок [[Кале]] і бэльґійскай мяжы (будаўніцтва пачалося ў 1989 г., рух адкрыты ў 1993); LGV Рона-Альпы стала працягам лініі LGV Паўднёвы-ўсход, падоўжыўшы яе да [[Валянс]]у (будаўніцтва пачалося ў 1990, рух адкрыты ў 1992). У 2001 годзе адкрыўся рух па LGV Міжземнамор’е да [[Марсэль|Марсэля]]. У 2006 пабудавана лінія LGV Усход, якая зьвязала Парыж і [[Страсбург]]. Хуткасныя лініі, заснаваныя на тэхналёгіі TGV, былі пабудаваныя ў [[Бэльгія|Бэльґіі]], [[Нідэрлянды|Нідэрляндах]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] — усе яны злучаны з францускай сеткай. [[Файл:TGV Atlantique.jpg|міні|200пкс|[[TGV Réseau]] на звычайнай лініі недалёка ад Парыжу]] Зносіны [[Eurostar]] адкрыліся ў 1994, злучыўшы [[Кантынэнтальная Эўропа|кантынэнтальную Эўропу]] зь [[Лёндан]]ам праз [[Эўратунэль]]. Гэтая лінія часткова выкарыстоўвае LGV Паўночная Эўропа ў Францыі. Першы этап будаўніцтва хуткаснай лініі ў Вялікабрытаніі ([[CTRL]]) быў завершаны ў 2003 годзе. Другі этап быў скончаны 14 лістапада 2007 году. Цяпер самыя хуткія цягнікі праходзяць маршрут ад Лёндана да Парыжа ўсяго за 2 гадзіны 15 хвілін, а маршрут Лёндан — [[Брусэль]] — за 1 гадзіну 51 хв. TGV не зьяўляецца першым камэрцыйным хуткасных цягніком: у Японіі лінія ''[[Сінкансэн]]'' упершыню злучыла [[Токіё]] і [[Осака|Осаку]] 1 кастрычніка 1964, то бок, за 17 гадоў да першага рэйса TGV. Зрэшты, TGV належыць [[сусьветны рэкорд хуткасьці]] для звычайных цягнікоў на электрычнай цязе<ref name="record">Японіі належыць рэкорд хуткасьці для [[маглеў|маглева]], а Расеі — рэкорд хуткасьці для дызэльнага лякаматыва.</ref> : 3 красавіка 2007 году падчас выпрабаваньняў скарочаны склад тыпу [[TGV POS]] разьвіў хуткасьць 574,8&nbsp;км/г на новай лініі [[LGV EST]] (паміж Парыжам і Страсбургам, лінія абсталявана рэйкавым змацаваньнем PANDROL FASTCLIP). Выпрабаваньні праводзіліся ў рамках навуковай праграмы Alsthom<ref>https://web.archive.org/web/20080213204457/http://rian.ru/kaleidoscope/record/20070403/63014601.html</ref>. Сярэдняя хуткасьць падчас звычайнай паездкі на TGV складае 263,3 км/ч<ref name="Сярэдняя">[[Railway Gazette International]] (1 лістапада 2005), ''[https://web.archive.org/web/20090214004326/http://www.railwaygazette.com/news_view/article/2005/11/7468/france_regains_rails_blue_riband.html Railway Gazette International 2005 World Speed Survey Tables]''.</ref>. 28 лістапада 2003 году TGV перавёз свайго мільярднага пасажыра з пачатку руху ў 1981 годзе. Плянуецца, што ў 2010 годзе гэта лічба падвоіцца. На першым месцы па колькасьці перавезеных пасажыраў сярод хуткасных ліній знаходзіцца Сінкансэн (5 мільярдаў пасажыраў у 2000 годзе). == Рухомы склад == Цягнікі TGV фарміруюцца з галаўных маторных вагонаў (абсталяваных цягавымі электрарухавікамі) і прычапных вагонаў. Напрыклад, склады TGV POS могуць быць сфармаваны з двух галаўных маторных вагонаў і пэўнай колькасьці (да 8) прычапных прамежкавых. Фармаваньне больш кароткіх складаў дазваляе атрымаць больш высокае цягавае ўзбраеньне складаў, што, у сваю чаргу, дазваляе павялічыць [[паскарэньне]] пры разгоне і максымальную хуткасьць складу. Вагоны цягнікоў спраектаваны такім чынам, каб забясьпечваць узаемазамяняльнасьць і фармаваньне складаў з вагонаў розных сэрыяў. Напрыклад вагоны са складу TGV POS могуць быць счэплены з вагонамі TGV Réseau, Duplex, Thalys PBKA. [[Рухомы склад]] TGV адрозьніваецца ад іншых тыпаў цягнікоў паўжорсткай [[счэпка|счэпкі]] вагонаў. [[Цялежка (чыгунка)|Цялежкі]] разьмешчаны паміж вагонамі; такім чынам, вагон падтрымліваецца з абодвух бакоў, дзелячы кожную з двух цялежак з суседнім вагонам. У кожнага галаўнога вагона маюцца дзьве ўласныя цялежкі. Выгада гэтых счэпаў складаецца ў тым, што ў выпадку крушэньня галаўны вагон першым сыходзіць з рэек і далей рухаецца самастойна, у той час як пасажырскія вагоны, як правіла, з рэек ня сходзяць і захоўваюць вэртыкальнае становішча. Звычайныя цягнікі ў такіх выпадках, як правіла, складаюцца «ў гармонік» або перакульваюцца. Недахоп такіх счэпаў заключаецца ў вельмі складанай працэдуры фармаваньня складу. Калі галаўныя вагоны можна лёгка адчапіць па стандартнай працэдуры, то для расфармаваньня счэпаў у сярэдзіне складу патрабуецца спэцыяльна абсталяванае [[лякаматыўнае дэпо|дэпо]], у якім увесь счэп прыўзьнімаецца над рэйкамі. Пасьля расчапленьня вагон застаецца безь цялежкі з аднаго з бакоў, і замест яе патрабуецца спэцыяльная замяшчаючая рама. [[Файл:Eurostar, thalys at gare du nord.jpg|міні|300пкс|Eurostar і Thalys PBA на Паўночным вакзале Парыжу]] SNCF валодае чыгуначным паркам, які складаецца прыкладна з 400 складаў TGV. Сёньня эксплюатуецца шэсьць асноўных мадыфікацыяў TGV, і сёмы тып, TGV POS, у цяперашні час праходзіць выпрабаваньні. Усе TGV зьяўляюцца, па меншай меры, ''двухсыстэмнымі'': гэта азначае, што іх можна эксплюатаваць як на новых лініях (у тым ліку хуткасных LGV), дзе выкарыстоўваецца [[зьменны ток]] (25&nbsp;[[вольт|кВ]], 50&nbsp;[[Гэрц (адзінка вымярэньня)|Гц]]), так і на старых лініях зь [[сталы ток|нязьменным токам]] 1,5&nbsp;кВ — гэта так званыя ''lignes classiques'' (звычайныя лініі), якіх асабліва шмат у навакольлі Парыжа. Цягнікі, якія перасякаюць мяжу зь [[Нямеччына]]й, [[Швайцарыя]]й, [[Бэльгія|Бэльґіяй]], [[Нідэрлянды|Нідэрляндамі]] і [[Вялікабрытанія]]й павінны таксама падтрымліваць замежны стандарт напружаньня сеткі. Так зьявіліся ''трохсыстэмныя'' і нават ''чатырохсыстэмныя'' TGV. Усе цягнікі TGV абсталяваны двума відамі токапрыймачоў (тыпу [[Пантограф (токапрыймач)|паўпантограф]]), адзін для нязьменнага і другі для зьменнага струма. Акрамя таго, палазы гэтых токапрыймачоў маюць розную шырыню, якая ўлічвае шырыню зыґзаґа [[Кантактная сетка|кантактнай сеткі]] ў розных краінах. Да перасячэньня мяжы паміж дзьвюма сыстэмамі сілкаваньня, уключаецца спэцыяльная сыстэма апавяшчэньня, усталяваная ў кабіне, якая нагадвае машыністу аб тым, што яму неабходна адключыць падачу энэргіі да [[цягавы электрарухавік|цягавых электрарухавікоў]], затым апусьціць пантографы, пераключыць сыстэму напругі на панэлі кіраваньня і зноў падняць пантографы. Як толькі аўтаматыка вызначае, што на рухомы склад пададзена патрабуемае напружаньне, на панэлі загараецца спэцыяльны індыкатар, які дазваляе машыністу зноў уключыць цягавы электрарухавік. Празь мяжу сыстэм электрасілкаваньня цягнік павінен праяжджаць з выключанымі рухавікамі. {| class="standard" ! Тып цягніка ! Гады вырабу ! Выраблена<br /> складаў ! Максымальная<br /> хуткасьць ! Умяшчальнасьць ! Агульная даўжыня ! Шырыня ! Ваґа ! Магутнасьць<br /> (на&nbsp;~25&nbsp;кВ) |- | [[TGV Sud-Est]] | 1978—1985 | 109 адз. | 270 км/г да мадэрнізацыі<br />300 км/г пасьля мадэрнізацыі | 345 месцаў | 200,2 м | 2,81 м | 385 [[тона|т]] | 6 450 кВт |- | [[TGV La Poste]] (паштовы) | 1978—1985 | 2 адз. | — | — | — | — | — | — |- | [[TGV Atlantique]] | 1988—1992 | 105 адз. | 300 км/г | 485 месцаў | 237,5 м | 2,90 м | 444 т | 8 800 кВт |- | [[TGV Réseau]] | 1993—1996 | 79 адз. | 300 км/г | 377 месцаў | 200 м | 2,90 м | 383&nbsp;т | 8 800 кВт |- | Eurostar ([[TGV TMST]]) | 1993—1994 | 38 адз. | 300 км/г | 794 месцаў | 393,7 м | 2,81 м | 752 т | 12 240 кВт |- | [[TGV Duplex]] | 1996—2002 | 42 адз. | 320 км/г | 512 месцаў | 200 м | 2,90 м | 380 т | 8 800 кВт |- | [[Thalys PBKA]] | 1996—1997 | 27 адз. | 300 км/г | 377 месцаў | 200 м | 2,90 м | 385 т | 8 800 кВт |- | [[TGV POS]] | 2004 — н. ч. | 19 адз. | 320 км/г | 377 месцаў | 200 м | 2,90 м | 383 т | 9 600 кВт |} === TGV Sud-Est === Цягнікі тыпу [[TGV Sud-Est]] (Паўднёвы Ўсход, чытаецца: сюд-э́ст) былі створаны для эксплюатацыі на першай аднайменнай хуткаснай лініі Парыж — Ліён. Усяго з канвэера было выпушчана 107 пасажырскіх складаў гэтай мадэлі, зь іх дзевяць былі зроблены трохсыстэмнымі (для эксплюатацыі на лініях ў Швайцарыі са зьменным токам у 15 кВ), астатнія — двухсыстэмнымі. Акрамя таго, былі створаны два скарочаных склады для перавозкі пошты паміж Парыжам і Ліёнам. Ад звычайных цягнікоў яны адрозьніваюцца адсутнасьцю сядзеньняў і афарбоўкай у жоўты колер. Стандартная камплектацыя складаў такой клясы: два галаўных і восем пасажырскіх вагонаў. Агульная ўмяшчальнасьць — 346 месцаў. Першапачаткова [[канструкцыйная хуткасьць]] цягнікоў гэтага тыпу складала 270 км/г, але пасьля большая частка складаў была мадэрнізавана да 300 км/г напярэдадні адкрыцьця новай лініі LGV Міжземнамор’е. Мадэрнізацыю некаторых складаў, чый маршрут пралягае, у асноўным, па звычайных лініях (у асноўным, гэта цягнікі ідучыя ў Швайцарыю праз [[Дыжон]]), SNCF прызнала немэтазгоднай, так як нязначнае памяншэньне часу паездкі не акупіла бы затраты на мадэрнізацыю. === TGV Atlantique === [[TGV Atlantique]] ({{мова-fr|Атланці́к}}) будаваліся для эксплюатацыі на новай хуткаснай лініі LGV Атлянтыка. На новую мадэль было вырашана ўсталяваць больш магутныя рухавікі, колы большага дыямэтра, а таксама палепшыць аэрадынаміку і тармазную сыстэму. У стандартны склад цягніка ўваходзіць два галаўных і дзесяць пасажырскіх вагонаў. З гэтага часу TGV зьмянілі афарбоўку з аранжавай на серабрыста-сінюю. Мадыфікаваная мадэль [[TGV Atlantique trainset 325|TGV Atlantique 325]] ў 1990 годзе ўсталявала сусьветны рэкорд хуткасьці на толькі што пабудаванай і яшчэ не адкрытай лініі LGV, разагнаўшыся да 515 км/г. === TGV Réseau === [[Файл:SNCF TGV-R 526 at Paris Gare du Nord.JPG|міні|зьлева|300пкс|[[TGV Réseau]] на Паўночным вакзале Парыжу.]] Першыя склады [[TGV Réseau]] ({{мова-fr|«сетка»}}, чытаецца: рэзо) пачалі эксплюатавацца ў 1993 годзе. У 1990 годзе былі замоўлены першыя 50 двухсыстэмных складаў, да якіх пазьней была дададзена замова яшчэ на 40 трохсыстэмных цягнікоў. Дзесяць з трохсыстэмных складаў былі пафарбаваны ў стандартныя колеры [[Таліс|Thalys]] і зараз больш вядомыя як Thalys PBA (Парыж-Брусэль-Амстэрдам). Трохсыстэмныя склады, акрамя стандартных схем напружаньняў, якія дзейнічаюць у Францыі, могуць эксплюатавацца на нязьменным току ў 3 кВ (стандарт Італіі і Бэльґіі, у Нідэрляндах выкарыстоўваецца толькі на некалькіх лініях, дзе ходзіць TGV). Стандартны склад цягніка: два галаўных і восем пасажырскіх вагонаў. Склады для Бэльґіі былі спэцыяльна пераабсталяваны для адпаведнасьці бэльґійскім абмежаваньням нагрузкі на вось (17 тон) — для гэтага [[сталь|сталёвыя]] элемэнты кузава вагонаў былі часткова заменены [[алюмін]]авымі. Пасьля ўвода ў эксплюатацыю новай лініі LGV Атлянтыка сталі паступаць скаргі ад пасажыраў на дыскамфорт, адчуваемы пры ўезьдзе цягніка ў тунэль на вялікай хуткасьці. Зьвязана гэта было з рэзкім перападам ціску. Па гэтай прычыне давялося палепшыць гермэтызацыю вагонаў TGV Réseau. === Eurostar === {{Асноўны артыкул|Eurostar}} Цягнік Eurostar, па сутнасьці, зьяўляецца падоўжаным TGV, прыстасаваным для эксплюатацыі ў Вялікабрытаніі і [[Эўратунэль|Эўратунэлі]]. У лік адрозьненьняў уваходзіць меншы профіль, задавальняючы брытанскім габарытным стандартам, створаныя ў Вялікабрытаніі [[асынхронны рухавік|асынхронныя цягавыя рухавікі]] і палепшаная сыстэма [[пажарабясьпечнасьць|пажарабясьпечнасьці]] на выпадак узгараньня ў тунэлі. Па брытанскай клясыфікацыі [[TOPS]] цягнік мае назву [[Class 373]] EMU. Падчас свайго праектаваньня цягнік называўся TransManche Super Train. Цягнік быў спраектаваны фірмай GEC-Alsthom (цяпер [[Alstom]]) на сваіх фабрыках у [[Ля Рашэль]] (Францыя), [[Бельфар]]ы (Францыя) і Вошвуд Хэт (Ангельшчына), эксплюатацыя пачалася ў 1993 годзе. Існуе два тыпу складаў: Eurostar Three Capitals (Тры сталіцы) складаецца з двух галаўных і васемнаццаці пасажырскіх вагонаў з двума дадатковымі маторнымі цялежкамі; Eurostar North of London (Поўнач Лёндана) складаецца з 14 пасажырскіх вагонаў. Склады абодвух тыпаў складаюцца зь дзьвюх частак, не сучлененых у сярэдзіне, гэта значыць, што ў выпадку паломкі або надзвычайнай сытуацыі ў Эўратунэлі палову цягніка можна адчапіць, каб тая сваім ходам пакінула тунэль. Кожная такая палова складу мае свой нумар. 38 поўных склады, плюс запасны галаўны вагон, былі замоўлены наступнымі чыгуначнымі кампаніямі: 16 саставаў набыло SNCF, 4 — [[NMBS/SNCB]] (бэльґійскі чыгуначны апэратар) і 18 — [[British Rail]], зь якіх 7 былі тыпу North of London. Да прыватызацыі British Rail склады былі куплены [[London & Continental Railways]], якая арганізавала даччыную кампанію [[Eurostar (UK) Ltd.]], якая цяпер кіруецца кансорцыюмам кампаній [[National Express Group]] (40% акцый), [[SNCF]] (35%), [[SNCB]] (15%) і [[British Airways]] (10%). Усе склады Eurostar зьяўляюцца трохсыстэмнымі або чатырохсыстэмнымі і прыстасаваны для работы на лініях LGV са зьменным токам (уключаючы лінію ў Эўратунэлі і стандартныя лініі ў Вялікабрытаніі), бэльґійскіх лініях зь нязьменным токам і брытанскіх сыстэмах з [[Кантактная рэйка|трэцяй рэйкай]], распаўсюджаных на поўдні краіны. Трэці тып сілкаваньня застаўся лішнім, так як у 2007 г. завяршылася будаўніцтва лініі паміж Лёнданам і Эўратунэлем. Цягнікі TGV Three Capitals, якімі валодае SNCF, таксама падтрымліваюць сілкаваньне ад нязьменнага току напружаньнем 1,5 кВ. Тры склады SNCF выкарыстоўваюцца толькі ў Францыі і ў цяперашні час пафарбаваны ў звычайную серабрыста-сінюю схему TGV. Склады Eurostar North of London ніколі не выкарыстоўваліся для міжнародных перавозак: на іх возяць пасажыраў ад Лёндана да гарадоў паўночней сталіцы, аднак дадзеныя перавозкі ў цяперашні час не прыносяць прыбытку, так як брытанскія авіяперавозцы дамовіліся аб скарачэньні коштаў на білеты. Частка складаў былі аддадзены ў [[арэнда|арэнду]] кампаніі [[Great North Eastern Railway]] для пасажырскіх перавозак на лініі «White Rose» паміж Лёнданам і [[Лідс]]ам і былі пафарбаваны ў цёмна-сінія колеры GNER. Тэрмін арэнды мінуў у сьнежні 2005 году, і цягнікі Eurostar былі заменены<ref name="replace">RAIL (стар. 14-15, выпуск 527, 23 лістапада 2005 — 6 сьнежня 2005), ''Class 91s to replace GNER’s Eurostars''</ref>. Выканаўчы дырэктар Eurostar Рычард Браўн выказаў меркаваньне, што пасьля заканчэньня тэрміну эксплюатацыі цягніка Eurostar будуць заменены на двухпавярховыя склады накшталт TGV Duplex<ref name="doubledeck">RAIL (стар. 11, выпуск 529, 21 сьнежня 2005 — 3 студзеня 2006), ''Double decked trains could be replacement for Eurostars''</ref>. Двухпавярховыя склады змогуць перавозіць 40 мільёнаў пасажыраў у год паміж Ангельшчынай і кантынэнтальнай Эўропай, што раўназначна будаўніцтву новай узьлётна-пасадачнай паласы ў Лёнданскім аэрапорце. === TGV Duplex === [[Файл:TGVDuplex Arriere.JPG|міні|300пкс|[[TGV Duplex|Двухпавярховы TGV]]]] [[Файл:TGV doucle decker phl250.jpg|зьлева|міні|300пкс|Вагоны [[TGV Duplex]]]] [[TGV Duplex]] (чытаецца: дзюплэ́кс) быў распрацаваны, каб павысіць аб’ём перавозак без павелічэньня колькасьці складаў і вагонаў у кожным цягніку. Пасажырскія вагоны TGV Duplex маюць два паверхі, з ўваходнымі дзьвярыма на ніжнім узроўні, што асабліва зручна, так як у Францыі ўсе [[чыгуначная плятформа|плятформы]] на станцыях нізкія. На другі паверх вядзе лесьвіца; праход паміж вагонамі знаходзіцца на верхнім узроўні. Пры аднолькавай даўжыні складаў, ўмяшчальнасьць Duplex на 45% больш, чым у TGV Réseau. На такіх ажыўленых напрамках як Парыж-Марсэль TGV Duplex пускаюць парамі, што дазваляе павялічыць ўмяшчальнасьць аднаго цягніка да 1&nbsp;024 чалавек. У кожным складзе маецца спэцыяльна абсталяванае купэ для інвалідаў<ref name="duplex">[https://web.archive.org/web/20071213183451/http://www.css-rzd.ru/zdm/12-2001/news/news1201-20.htm Двухпавярховыя электрацягнікі TGV-Duplex для SNCF ] — ЖДМ-online (сьнежань 2001)</ref>. Пасьля доўгага працэсу распрацоўкі і абкаткі, які пачаўся ў 1988 г. (рабочая назва цягніка TGV-2N), іх будавалі дзьвюмя партыямі: 30 саставаў былі пабудаваны паміж 1995 і 1998, і яшчэ 34 — паміж 2000 і 2004. Склад складаецца з двух галаўных і васьмі двухпавярховых пасажырскіх вагонаў. Корпус TGV Duplex быў зроблены з алюмінію, і з-за гэтага ваґа складу ненашмат больш, чым у TGV Réseau. Дзякуючы палепшанай аэрадынаміке максымальная хуткасьць складу ўзрасла да 320 км/г. === Thalys PBKA === [[Файл:SNCF TGV PBKA 4343.JPG|міні|300пкс|Цягнік [[Thalys PBKA]] на вакзале Gare du Nord ў Парыжы.]] У адрозьненьне ад цягнікоў Thalys PBA, склады PBKA (Парыж-Брусэль-Кёльн-Амстэрдам) спэцыяльна будаваліся для лініяў Thalys. З тэхналягічнага пункту гледжаньня яны ідэнтычныя TGV Duplex, але вагоны ў іх аднапавярховыя. Усе цягнікі гэтага тыпу зьяўляюцца чатырохсыстэмнымі. За ўвесь час было выраблена 17 складаў: 9 для SNCB, 6 для SNCF і два склады для [[Nederlandse Spoorwegen]]. [[Deutsche Bahn]] фінансавала куплю 2 складаў для SNCB. === TGV POS === Цягнікі [[TGV POS]] (назва расшыфроўваецца як Paris-Ostfrankreich-Süddeutschland (Парыж — Усходняя Францыя — Паўднёвая Нямеччына) на дадзены момант праходзяць выпрабаваньні. Эксплюатавацца яны будуць на лініі LGV Усход, якая будзе пабудаваная ў 2007 годзе. Шлях ад Базэлю да Парыжу будзе займаць тры з паловай гадзіны, ад Цюрыха да Парыжа — чатыры з паловай<ref name="bazel">[http://www.votpusk.ru/print/news.asp?msg=23123 Цягнікі паміж Парыжам і Швайцарыяй будуць хадзіць хутчэй]{{Недаступная спасылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Навіны турызму.</ref> Склады абсталяваны новымі асынхроннымі рухавікамі з агульнай магутнасьцю 9&nbsp;600 кВт. У выпадку адмовы, магчыма адключэньне цягавых рухавікоў любой цялежкі. Пасажырскія вагоны будуць аднапавярховымі; адзін склад будзе зьмяшчаць 377 пасажыраў<ref name="POS">[https://web.archive.org/web/20070503112425/http://www.css-rzd.ru/zdm/09-2003/02207.htm высокахуткасныя цягнікі для лініі TGV Est] — ЖДМ-online (верасень 2003).</ref>. Адзін зь цягнікоў у стандартнай дзесяцівагоннай канфігурацыі дасягнуў хуткасьці 380 км/г на трасе LGV-Усход у пачатку 2007 году пры хуткасных выпрабаваньнях сумесна з экспэрымэнтальным цягніком V150. === TGV V150 === Экспэрымэнтальны цягнік, сфармаваны ў 2007 годзе з галаўных вагонаў цягніка [[TGV POS]] № 4402 і трох прычапных (пасажырскіх) вагонаў TGV Duplex. Для павялічэньня магутнасьці і павышэньня максымальнай хуткасьці цягнік падвергнуўся мадыфікацыі. Прычапныя пасажырскія вагоны перароблены ў маторныя шляхам усталёўкі новых сынхронных рухавікоў з сталымі магнітамі, якія выкарыстоўваюцца ў новых цягніках [[AGV]]; асынхронныя рухавікі галаўных вагонаў пакінуты безь зьмяненьняў. Дыямэтр колаў павялічаны з 920 да 1092 мм для зьмяншэньня хуткасьці кручэньня вузлоў трансьмісіі. Магутнасьць цягніка складае 19 600 кВт замест стандартных 9 600 кВт у звычайнага TGV POS. Кузаў цягніка падвергся невялікай мадэрнізацыі для зьмяншэньня супраціву паветра: усталёўцы абцякальнікаў у пярэдняй частцы галаўных вагонаў і на даху каля [[токапрыёмнік]]а, мэмбранаў, закрываючых прастору паміж вагонамі, а таксама прымяненьнем спэцыяльнага ветравога шкла, убудаванага ў кузаў бяз вытырклых частак. Цягнік зьдзейсьніў шэраг вопытных паездак на трасе LGV-Усход у пэрыяд зь 15 студзеня па 15 красавіка з хуткасьцямі каля 500 км/г. Адзін з пасажырскіх вагонаў быў абсталяваны як лябараторыя, на цягніку былі ўсталяваны больш за 600 розных датчыкаў. Для забесьпячэньня большай магутнасьці напружаньне ў кантактнай сетке пры выпрабаваньнях цягніка было павялічана з 25 да 31 кВ. У ходзе выпрабаваньняў 3 красавіка 2007 году быў усталяваны сусьветны рэкорд хуткасьці для рэйкавых цягнікоў — 574,8 км/г. == Лініі LGV == Для TGV будуюцца спэцыяльныя вылучаныя трасы — LGV ({{мова-fr|ligne à grande vitesse}}, хуткасная лінія, чытаецца: «эль-жэ-вэ»), якія дазваляюць гэтым цягнікам рухацца з хуткасьцю да 320&nbsp;км/ч<ref name="ogovor">Максымальная хуткасьць пры звычайных пасажырскіх зносінах, але толькі на нядаўна пабудаваных лініях.</ref>. Першапачаткова плянавалася, што LGV наогул ня будуць мець абмежаваньняў па хуткасьці, але пасьля была ўсталявана мяжа ў 250&nbsp;км/г, якая зараз даведзена да 320&nbsp;км/г. TGV могуць рухацца і па звычайных чыгуначных лініях (''lignes classiques''); у мэтах бясьпекі, хуткасьць на іх абмежаваная 220&nbsp;км/г. Магчымасьцю выкарыстаньня існуючай чыгуначнай інфраструктуры, у тым ліку вакзалаў, TGV выгадна адрозьніваюцца ад [[маглеў|маглеваў]] і хуткасных цягнікоў іншых сыстэм. Дзякуючы сумяшчальнасьці каляі са звычайнымі лініямі, TGV абслугоўваюць больш за 200 напрамкаў у Францыі і за яе межамі. LGV, у цэлым, падобны да звычайных чыгуначных лініяў, але ў іх маецца шэраг ключавых асаблівасьцяў. Па-першае, [[радыюс]] крывых на LGV значна большы, што дазваляе цягнікам рухацца зь вялікай хуткасьцю, не ствараючы адчувальнай для пасажыраў [[цэнтрабежная сіла|цэнтрабежнай сілы]]. Радыюс паваротаў на LGV павінен быць ня менш за чатыры кілямэтры. Новыя лініі праектуецца з улікам радыюсаў у 7&nbsp;км, з пэрспэктывай на будучыню павелічэньня максымальнай хуткасьці. У сувязі з тым, што LGV выкарыстоўваецца толькі для хуткасных зносінаў, лініі дапускаюць большы ўхіл. Гэта палягчае плянаваньне трас і памяншае кошт будаўніцтва лініяў. Вялікая кінэтычная энэргія, назапашваемая цягнікамі пры руху на вялікай хуткасьці, дазваляе яму пераадольваць вялікія ўхілы бяз значнага павелічэньня энэргаспажываньня. Акрамя таго, пры спуску зь вялікіх ухілаў можна адключыць цягу, што таксама павышае эканамічнасьць. На першай лініі LGV Паўднёвы-ўсход пад’ёмы дасягаюць 35&nbsp;[[Праміле|‰]], а на нямецкай хуткаснай лініі паміж Кёльнам і Франкфуртам маюцца ўхілы да 40&nbsp;[[Праміле|‰]]. [[Выпраўка шляху]] на LGV павінна быць больш дакладнай, чым на звычайных лініях, і таму [[жвіровы баласт]] укладваецца на вялікую глыбіню: гэта дазваляе павысіць нагрузку на рэйкі і [[стабільнасьць шляху]]. Акрамя таго, на трасах LGV больш часта пакладзены [[шпал]]ы. На LGV выкарыстоўваюцца толькі бэтонныя шпалы (монаблёкавай альбо двублёкавай канструкцыі), але ў апошні час часта прымяняюцца шпалы з двух бэтонных блёкаў, злучаных сталевым брусам. На шпалы кладуцца [[рэйкі цяжкага тыпу]] з большай вэртыкальнай жорсткасьцю. На лініях LGV выкарыстоўваецца [[бязстыкавы шлях]], што памяншае вібрацыі і шум. На лініях LGV выкарыстоўваецца стандартная [[Шырыня каляі|эўрапейская каляя]] ў [[Стэфэнсонаўская каляя|1435 мм]]. Напрыклад, на хуткасных чыгуначных лініях у [[Японія|Японіі]] і [[Тайвань|Тайвані]] выкарыстоўваецца тая ж каляіна, але яна шырэй за звычайную для гэтых краінаў каляі ў [[Капская каляя|1067 мм]], што ізалюе хуткасныя лініі ад астатняй дарожнай сеткі. І, наадварот, у Гішпаніі, дзе стандартная каляя складае [[Гішпанская каляя|1674 мм]], пры праектаваньні хуткасных лініяў было прынята рашэньне будаваць іх з больш вузкай эўрапейскай каляёй, каб мелася магчымасьць злучыць сваю сетку хуткасных цягнікоў зь сеткай TGV. Тунэлі на лініях LGV маюць большы дыямэтар, чым звычайныя, асабліва на ўваходах: гэта робіцца для таго, каб пазьбегнуць рэзкага перапада ціску ў вагонах пры ўезьдзе ў тунэль на вялікай хуткасьці. На лініях LGV дзейнічае абмежаваньне на мінімальную хуткасьць. Іншымі словамі, цягнікі, няздольныя разьвіваць вялікія хуткасьці, не павінны выкарыстоўваць LGV, якія прызначаны толькі для хуткаснага пасажырскага паведамленьня. Галоўная прычына ўвядзеньня такіх абмежаваньняў у тым, што прапускная здольнасьць трасы рэзка скарачаецца пры выкарыстаньні цягнікоў з рознымі хуткасьцямі. Выкарыстоўваць хуткасныя трасы для грузавых перавозак небясьпечна, бо груз на вялікай хуткасьці можа страціць устойлівасьць з-за турбулентнага патоку і зьляцець з плятформы. Акрамя таго, грузавы рухомы склад мацней разьбівае шлях, з прычыны вялікіх восевых нагрузак і жорсткіх цялежак. Марудныя цягнікі ня могуць выкарыстоўваць хуткасныя трасы нават ноччу, калі на трасы TGV не выходзяць, таму што ў гэты час на лініі праводзіцца плянавае абслугоўваньне. Акрамя таго, рэзкія ўхілы, сустракаемыя на лініях TGV, сур’ёзна абмяжоўваюць максымальную ваґу павольных грузавых цягнікоў. Марудныя цягнікі таксама патрабуюць меншага папярэчнага ўхілу шляху ў крывой: такім чынам, каб гэтымі лініямі змаглі карыстацца як звычайныя цягніка, так і TGV, прыйшлося б будаваць лініі зь яшчэ большым радыюсам павароту. З-за дарагоўлі, тэхнічных абмежаваньняў і меркаваньняў бясьпекі груза-пасажырскія зносіны рэдка сустракаюцца на LGV. Выключэньне складаюць мала выкарыстоўваемыя ўчасткі хуткасных ліній, такія як ветка да [[Тур (горад)|Тура]] лініі LGV Атлянтыка і ветка [[Ім]]/[[Монпелье]] LGV Міжземнамор’е. Лініі LGV [[чыгуначная электрыфікацыя|электрыфікаваны]]. У дадатак да абмежаваньняў, зьвязаных з запраўкай, дызэльныя рухавікі не даюць дастатковай цягі для хуткасных зносінаў. Усе лініі LGV падлучаныя да францускай сеткі, электрыфікаваны пад высокім пераменным напружаньнем 25&nbsp;кВ. У Нямеччыне дзейнічае стандарт 15&nbsp;кВ 16&nbsp;2/3&nbsp;Гц. Лінія LGV ў Італіі паміж [[Рым]]ам і [[Флярэнцыя]]й першапачаткова была электрыфікаваная нязьменным токам у 3&nbsp;кВ, але ў бліжэйшы час будзе перароблена пад 25&nbsp;кВ, 50&nbsp;Гц, каб дазволіць карыстацца ёю францускім цягнікам . Нацяжэньне [[Кантактная сетка|кантактнай падвескі]] на лініях LGV вышэй, чым на звычайных лініях. Гэта выклікана тым, што [[Пантограф (токапрыёмнік)|пантограф]] на вялікай хуткасьці выклікае [[ваганьні|асцыляцыю]] правадоў, і хваля павінна рухацца хутчэй цягніка, каб пазьбегнуць узьнікненьня [[стаячая хваля|стаячых хваль]], якія могуць прывесьці да абрыву дрота. Гэтая праблема выявілася асабліва востра, калі ў 1990 годзе ўсталёўваўся рэкорд хуткасьці. Калі цягнік рухаецца па LGV, у яго можа быць узьняты толькі задні пантограф, каб пазьбегнуць узмацненьня ваганьняў, створаных пярэднім пантографам. Пярэдні і задні галаўныя вагоны зьвязаныя паміж сабой празь сілавы кабэль, працягнуты пад дном цягніка. Цягнікі Eurostar, зрэшты, маюць дастатковую даўжыню (14 або 18 вагонаў), і ваганьні выкліканыя пярэднім пантографом пасьпяваюць затухнуць, перш чым таго ж пункту дрота дасягне задні пантограф. На звычайных лініях з-за меншай дапушчальнай максымальнай хуткасьці праблемы стаячых хваль не ўзьнікае, і пры руху па іх падняты абодва пантографы нязьменнага току. Лініі LGV абгароджаныя на ўсёй сваёй даўжыні, каб ня даць людзям або жывёлам выпадкова зайсьці на трасу. На LGV адсутнічаюць [[чыгуначны пераезд|чыгуначныя пераезды]], і сама лінія абсталявана спэцыяльнымі сэнсарамі, якія выяўляюць апынуўшыяся на шляхах пабочныя прадметы. Шляхі на LGV могуць перасякацца толькі на [[чыгуначная разтвязка|розных узроўнях]], то бок, з выкарыстаньнем [[эстакада|эстакад]] і [[тунэль|тунэляў]]. Выкарыстаньне гарызантальных разьвязак запатрабавала б працяглых перапынкаў у руху ў абодва бакі, што прывяло б да істотнага памяншэньня прапускной здольнасьці ўсёй лініі. == Сыгнальная сыстэма == Паколькі цягнікі TGV разьвіваюць занадта вялікую хуткасьць, каб машыніст пасьпеў заўважыць і зрэагаваць на [[чыгуначная сыгналізацыя|сыгнал]] звычайнага сьвятлафора, для сыгналізацыі на LGV выкарыстоўваецца сыстэма [[Аўтаматычная лакаматыўная сыгналізацыя з аўтаматычным рэгуляваньнем хуткасьці|АЛС/АРС]] пад назвай TVM ({{мова-fr|Transmission Voie-Machine}} — сувязь шлях-цягнік). Інфармацыя да цягнікоў перадаецца па рэйках і ўтрымлівае зьвесткі аб патрабуемым хуткасным рэжыме, сыгналах і іншых дадзеных, якія машыніст бачыць на прыборнай дошцы. Высокая ступень аўтаматызацыі не адбірае кіраваньня цягніком з рук машыніста, аднак у выпадку памылкі чалавека маецца гарантыя, што цягнік своечасова пасьпее затармазіць. [[Файл:Tgv block section marker.svg|зьлева|міні|200пкс|Знак, абазначаючы мяжу сыгнальнага блёка]] Лінія падзелена на сыгнальныя блёкі даўжынёй, прыкладна, у 1500&nbsp;м, межы якіх адзначаны блакітнымі знакамі са ўпісаным жоўтым трохвугольнікам. Панэль прыбораў паказвае максымальна дапушчальную хуткасьць на гэтым блёку, а таксама мэтавую хуткасьць на наступных. Максымальная хуткасьць залежыць ад шматлікіх фактараў: блізкасьці ідучага наперадзе цягніка (хуткасьць павінна выбірацца так, каб тармазны шлях пры экстраным тармажэньні не перавышаў адлегласьці да перашкоды), палажэньні [[стрэлка чыгуначная|стрэлак]], базавых абмежаваньняў на трасе, максымальнай хуткасьці самога цягніка, а таксама дыстанцыі да канца лініі LGV. Так як тармазны шлях цягніка занадта вялікі, і ён ня зможа спыніцца ў межах аднаго сыгнальнага блёка, машыніста папярэджваюць аб надыходзячым чырвоным сыгнале загадзя, за некалькі блёкаў. На LGV існуе два варыянты TVM-сыгналізацыі: TVM-430 і TVM-300. TVM-430 зьяўляецца больш новай сыстэмай, упершыню яна была ўсталявана на лініі LGV Поўнач у бок Эўратунэля і бэльґійскай мяжы. TVM-430 дае машыністу больш інфармацыі: бартавая кампутарная сыстэма бесьперапынна генэруе графік падзеньня хуткасьці ў выпадку экстраннага тармажэньня, своечасова падказваючы машыністу, калі трэба скараціць хуткасьць, каб не выклікаць спрацоўваньне аварыйнага тормаза. На LGV дзейнічае [[дазвольная сыгнальная сыстэма]]; машыніст мае права ўязджаць у заняты сыгнальны блёк без дазволу дыспэтчара. Хуткасьць у такіх выпадках абмежавана 30&nbsp;км/г (сыгнал «рухайся з асьцярогай»), і ў выпадку, калі хуткасьць перавышае 35&nbsp;км/г, спрацоўвае [[экстранае тармажэньне]], і цягнік спыняецца. Калі таблічка мяжы сыгнальнага блёка суправаджаецца знакам NF, сыгнальны блёк не зьяўляецца дазвольным, і машыніст павінен спачатку атрымаць дазвол у [[дыспэтчар]]а (PAR — ''Poste d’Aiguillage et de Régulation'') для таго, каб працягваць рух. Калі дыспэтчар усталяваў маршрут і даў дазвол, на прыборнай панэлі загараецца белая лямпа. Машыніст пацьвярджае тое, што прыняў дазвол націскам кнопкі на панэлі. Гэтая кнопка адключае экстранае тармажэньне, якое б спрацавала, калі б цягнік без дазволу заехаў у сыгнальны блёк. Калі цягнік трапляе на хуткасную лінію са звычайнай францускай лініі, або пакідае яе, ён праязджае [[контур зазямленьня]], які аўтаматычна пераключае індыкатары прыборнай дошкі машыніста на адпаведную сыгнальную сыстэму. Напрыклад, калі цягнік пакідае LGV і ўязджае на звычайную францускую лінію (''ligne classique''), сыстэма TVM будзе адключана, і ўключыцца звычайная сыстэма KVB (''Contrôle Vitesse par Balise'', сыгнальны хуткасны кантроль). == Станцыі == [[Файл:Avignon tgv station.jpg|міні|300пкс|Станцыя TGV у Авіньёне]] Адной з асноўных пераваг TGV над астатнімі хуткаснымі чыгуначнымі сыстэмамі (напрыклад, [[маглеў]]) зьяўляецца магчымасьць выкарыстаньня існуючай інфраструктуры. Дзякуючы гэтаму цягнікі TGV прыбываюць проста ў самы цэнтар гораду, да плятформаў старых вакзалаў (напрыклад, да Ліёнскага вакзала ў Парыжы). TGV можа выкарыстоўваць шляхі і станцыі на звычайных лініях. Зрэшты, праектоўшчыкі лініяў TGV не адмаўляліся і ад будаўніцтва новых станцыяў у прыгарадах і нават у сельскай мясцовасьці ў некалькіх кілямэтрах ад гораду. Такое разьмяшчэньне станцыяў дазваляе цягнікам TGV не губляць час і хуткасьць на звычайных лініях. У некаторых выпадках станцыі будаваліся на паўдарогі паміж двума гарадамі, напрыклад, станцыя, якая абслугоўвае гарады [[Ле Кроз]] і [[Монс-ле-Мін]]. Іншы, яшчэ больш яркі прыклад, гэта разьмяшчэньне станцыі Од-Пікардзі ({{мова-fr|Haute-Picardie}}) паміж [[Ам’ен]]ам і [[Сэн-Кантан]]ам. Будаўніцтва гэтай станцыі выклікала шматлікія спрэчкі: прэса і мясцовыя ўлады крытыкавалі гэта рашэньне праектоўшчыкаў, спасылаючыся на тое, што станцыя аднолькава далёка ад абодвух гарадоў, каб быць запатрабаванай жыхарамі, і занадта аддалена ад бліжэйшых станцыяў перасадак на звычайныя лініі, каб быць карыснай падарожнікам. Станцыі далі мянушку «бурачная» («la gare des betteraves»), так як вакол яе няма нічога акрамя бурачных палёў<ref name="swekla">Le Point (вып. 1682, 9 сьнежня 2004) — [https://web.archive.org/web/20051023072143/http://www.lepoint.fr/dossiers_villes/document.html?did=156715 «Terre des sens» sur de nouveaux rails.]{{ref-fr}}</ref>. Пасьля гэтага імя стала намінальным для ўсіх станцыяў TGV, разьмешчаных далёка ад гарадоў. Зрэшты, новыя станцыі будаваліся і ў саміх гарадах, многія зь іх прызнаны архітэктурнымі дасягненьнямі і адзначаны прэміямі. Станцыя TGV у [[Авіньён]]е, адкрытая ў 2001 годзе, па праве прызнана лепшай ва ўсёй чыгуначнай сетцы Францыі (архітэктары: Жан-Мары Дзюціёль (''Jean-Marie Duthilleul'') і Жан-Франсуа Бласэль (''Jean-François Blassel'')). За конусападобны шкляны дах даўжынёй у 340&nbsp;м яе часта параўноўваюць з саборам. Станцыя ўзнагароджана найвышэйшай узнагародай у намінацыі «Буйныя вакзалы» на Міжнароднай прэміі Брунэла ў 2001 годзе<ref name="prize">[https://web.archive.org/web/20070503095923/http://www.css-rzd.ru/zdm/01-2002/01239-1.htm Міжнародныя прэміі Брунэла 2001 году] — ЖДМ-online (студзень 2002)</ref>. == Сетка зносін == За апошнія 25 гадоў у Францыі было пабудавана больш за 1200 кілямэтраў хуткасных магістраляў LGV. Яшчэ некалькі лініяў на цяперашні момант праектуюцца або будуюцца. === Існуючыя лініі === [[Файл:Hgv_netz.jpg|міні|300пкс|Сетка зносін TGV]] {| class="standard" ! Нумар лініі ! Назва ! Напрамак ! Адкрыцьцё руху |- | 1 | LGV Паўднёвы-ўсход (Sud-Est) | [[Ліёнскі вакзал]] [[Парыж]]у — [[Ліён]] | 1981 |- | 2 | LGV Атлянтыка (Atlantique) | [[Манпарнас (вакзал)|Вакзал Манпарнас]] Парыжа ў бок [[Лё-Ман]]у і [[Тур (горад)|Туру]] | 1989 |- | 3 | LGV Рона-Альпы (Rhône-Alpes) | [[Ліён]] — [[Валянс]] | 1992 |- | 4 | LGV Паўночная Эўропа (Nord Europe) | [[Паўночны вакзал (Парыж)|Паўночны вакзал]] Парыжа ў бок [[Ліль|Лілю]] і [[Брусэль|Брусэлю]] і далей у [[Лёндан]], [[Амстэрдам]] і [[Кёльн]] | 1993 |- | 5 | LGV Міжземнамор’е (Méditerranée) | Валанс — [[Марсэль]] | 2001 |- | 6 | LGV Interconnexion | Лінія ў абход Парыжа, злучаючая LGV Паўднёвы-ўсход і LGV Паўночная Эўропа |- | 7 | TGV Усход (Est) | Лінія, праходзячая праз [[Рэймс]], [[Мэц]], [[Нансі]] і [[Страсбург]] | 2007 | |} === Лініі, якія праектуюцца ці будуюцца === # LGV Рэйн-Рона (Rhin-Rhône, Страсбург — Ліён). # [[Барсэлёна]] — [[Пэрпіньян]] — [[Манпэлье]]. Злучыць францускую сетку TGV з гішпанскай [[AVE]]. # Лінія «Lyon Turin Ferroviaire» (Ліён — [[Шамбэры]] — [[Турын]]). Злучыць TGV з італьянскай сеткай [[TAV]]. # Працяг LGV Паўднёвы-ўсход да [[Бардо]] і LGV Атлянтыка да [[Рэн (горад)|Рэну]] і [[Брэтань|Брэтані]]. # Лінія [[Бардо]] — [[Тулюза]] — [[Нарбона]]. # Лінія [[Бардо]] — гішпанская мяжа — [[Віторыя]] — [[Ірун]]. # Лінія [[Пуат’е]] — [[Лімож]]. # LGV Пікардыя (Парыж — [[Ам’ен]] — [[Кале]]). Амстэрдам і Кёльн ужо абслугоўваюцца цягнікамі TGV Thalys па звычайных шляхах, на дадзены момант лініі мадэрнізуюцца для хуткаснага руху. Лёндан абслугоўваецца TGV Eurostar праз [[Эўратунэль]] і звычайныя лініі. 14 лістапада 2007 г. была дабудавана хуткасная лінія ад Лёндану да Эўратунэля (першы этап быў скончаны ў 2003 годзе). == TGV па-за межамі Францыі == Тэхналёгіі TGV былі выкарыстаныя падчас стварэньня хуткасных чыгуначных сетак па-за Францыяй, безь непасрэднага злучэньня з TGV. * [[AVE]] (''Alta Velocidad Española'') — хуткасная чыгуначная сетка ў [[Гішпанія|Гішпаніі]]. * [[Карэйскі чыгуначны экспрэс]] (KTX) — хуткасная чыгуначная сетка ў [[Паўднёвая Карэя|Паўднёвай Карэі]]. * [[Acela Express]] — хуткасная чыгуначная сетка ў [[ЗША]]. У стварэньні прымаў удзел [[Bombardier]]. У той жа час, Acela запазычыла толькі рухавую сыстэму. Нямецкая сетка [[ICE]] зьяўляецца цалкам самастойнаю разробкай. == Будучыня TGV == [[SNCF]] і [[Alstom]] у гэты момант дасьледуюць новыя тэхналёгіі, якія могуць быць выкарыстаны для хуткаснага наземнага транспарту ў Францыі. Плянуецца працягнуць разьвіцьцё сыстэмы TGV, але ўжо ў новай форме — [[AGV]] (''automotrice à grande vitesse''). Плянуецца, што рухавікі на цягніках новага тыпу будуць усталёўвацца пад кожным вагонам, дзякуючы чаму зыйдзе патрэбнасьць у лакаматывах. Пастаўлена задача, каб кошт новых цягнікоў быў такім жа як у TGV, з такім жа ўзроўнем бясьпекі пасажыраў. Праектная максымальная хуткасьць — 360&nbsp;км/г. Першы прататып AGV быў прадстаўлены 5 лютага 2007 году на заводзе ў [[Ла Рашэль]]. Італьянская кампанія NTV ўжо замовіла 25 складаў. Плянуецца іх выхад на лініі ў 2010 годзе<ref>http://www.alstom.com/pr_corp_v2/2008/corp/_files/file_48523_70039.pdf L’AGV, une nouvelle révolution pour la très grande vitesse {{ref-fr}}</ref>. Таксама вядуцца дасьледаваньні ў галіне [[маглеў|магнітнай левітацыі]]. Зрэшты, кошт укараненьня тэхналёґіі маглеў занадта высокая. Патрабуецца будаўніцтва новай сеткі і інфраструктуры. Пракладка маглева ў цэнтры гарадоў запатрабуе альбо ўмяшаньня ў іх гістарычнае аблічча, альбо дарагое тунэльнае будаўніцтва. Існуюць і праекты стварэньня гібрыднай чыгуначна-маглеў лініі, калі магнітнае палатно ўкладваецца паміж рэйкамі. == Буйныя здарэньні == Больш, чым за дваццаць гадоў эксплюатацыі TGV, не зафіксавана ніводнага выпадку гібелі людзей пры руху на вялікай хуткасьці. Тры разы цягнікі з пасажырамі сыходзілі з рэек на хуткасьці больш за 270&nbsp;км/г, але пры гэтым ні адзін пасажырскі вагон не перакуліўся. Шмат у чым гэта заслуга паўжорсткай сыстэмы счэпкі. Зрэшты, трагічныя выпадкі ня раз здараліся пры руху TGV на звычайных лініях (''lignes classiques''). Зьвязаныя яны былі, у асноўным, з сутыкненьнямі на [[чыгуначны пераезд|чыгуначных пераездах]]. 27 чэрвеня 1988, едучы цягнік урэзаўся ў стаячы цягнік у гадзіну пік. 56 чалавек загінула, 55 атрымалі раненьні. {{Асноўны артыкул|:en:Gare de Lyon train accident}} * чэрвень 1988 году: цягнік з адключанымі тармазамі страціў кіраваньне і ўрэзаўся ў перапоўнены пасажырскі састаў на станцыі «[[Гар дэ Ліён]]» ў Парыжы. Тады гэта была самая жудасная катастрофа на чыгунцы ў гісторыі Францыі. Яна забрала жыцьці 56 чалавек, каля 50 было паранена. [[National Geographic]] выпусьціў фільм «Сэкунды да катастрофы: Чыгуначная катастрофа ў Парыжы». [https://web.archive.org/web/20091228114441/http://rutube.ru/tracks/68284.html?v=b38915c09566f2580e1b25c0cbd7670d] === Здарэньні на LGV === * 14 сьнежня 1992 году: TGV 920, які рухаўся з [[Ансі]] ў Парыж, сышоў з рэек на хуткасьці 270&nbsp;км/г пры праезьдзе станцыі Mâcon-Loché. Прычынай аварыі стала спрацаваўшае экстранае тармажэньне, выклікаўшае блякаваньне колаў. У выніку адна зь цялежак сышла з рэек на [[чыгуначная стрэлка|стрэлцы]] пры ўезьдзе на станцыю. У самом цягніку ніхто не пацярпеў, але 25 пасажыраў, стаяўшых на плятформе і чакаўшых іншы TGV, атрымалі сінякі і драпіны ад камянёў, выляцеўшых са жвіровай падушкі. * 21 сьнежня 1993 году: TGV 7150, які рухаўся з [[Валансьен]]а ў Парыж, сышоў з рэек на хуткасьці 300&nbsp;км/г на тым месцы, дзе зараз разьмяшчаецца станцыя Haute-Picardie. Незадоўга да гэтага дажджы размылі чыгуначнае палатно, і на паверхні адкрылася варонка ад снарада, застаўшаяся яшчэ з часоў [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], якую не заўважылі пры будаўніцтве. З рэек сышлі пярэдні галаўны і чатыры пасажырскіх вагона, але ні адзін зь іх не перакуліўся. Адзін чалавек атрымаў лёгкія ўдары. * 5 чэрвеня 2000 году: Eurostar 9072, які рухаўся з Парыжа ў Лёндан, сышоў з рэек на хуткасьці 250&nbsp;км/г у рэгіёне [[Нор-Па-дэ-Кале]] каля Кройсілье. Падчас руху разбурылася цягавая перадача задняй цялежкі пярэдняга галаўнога вагона, і дэталі пачалі сыпацца на дарогу. У выніку, з рэек сышлі чатыры цялежкі. Сем чалавек атрымалі ўшыбы. Усяго ў цягніку знаходзіўся 501 пасажыр. Акрамя таго, на вялікай хуткасьці як мінімум два разы здараліся пажары: у маторным вагоне і багажным аддзяленьні, у выніку якіх ніводны чалавек не пацярпеў. === Здарэньні на звычайных лініях === * 31 сьнежня 1983 году: у вагоне цягніка, які рухаўся з Марсэлю ў Парыж, выбухнула бомба, як мяркуецца, падкладзеная тэрарыстамі з арганізацыі [[Рамірэс Санчэс, Ільіч|Карласа «Шакала»]]. Два чалавекі загінулі. * 28 верасьня 1988 году: TGV 735, які рухаўся праз горад [[Вуарон]] (дэпартамент [[Ізэр]], [[Рона-Альпы]]), сутыкнуўся на пераезьдзе з грузавіком, які перавозіў 100-тонны трансфарматар. Кіроўца грузавіка пастанавіў скараціць дарогу празь пераезд, які яму, згодна з правіламі, перасякаць было ня можна. У выніку сутыкненьня на хуткасьці 110&nbsp;км/г галаўны вагон быў зьнішчаны: загінулі два чалавекі (машыніст і пасажыр), яшчэ 60 атрымалі раненьні. Пасьля катастрофы ўвесь склад быў сьпісаны, а абставіны трагедыі затым улічваліся пры правядзеньні выпрабаваньняў на трываласьць. * 25 верасьня 1997 году: TGV 7119, які рухаўся з Парыжа ў [[Дункерк]], сутыкнуўся на хуткасьці 130&nbsp;км/г з 70-тонным асфальтавым катком, застраўшы на пераезьдзе. Пярэдні вагон перакуліўся, два пасажырскіх вагона таксама сышлі з рэек, але не перакуліліся. Пацярпела 7 чалавек. * 31 кастрычніка 2001 году: TGV 8515, які рухаўся з Парыжа ў Ірун сышоў з рэек на хуткасьці 130&nbsp;км/г побач зь мястэчкам [[Дакс]] на Паўднёвым захадзе Францыі. Усе дзесяць вагонаў сышлі з рэек, задні маторны вагон перавярнуўся. Прычынай аварыі стала зламаная рэйка. * 30 студзеня 2003 году: TGV, які рухаўся з Дункерка ў Парыж сутыкнуўся з фурай на пераезьдзе каля гораду Эскельбек на поўначы Францыі. Пярэдні галаўны вагон атрымаў значныя пашкоджаньні, адна зь яго цялежак сышла з рэек. Пацярпеў машыніст. З-за шматлікіх выпадкаў сутыкненьняў на чыгуначных пераездах, было прынята рашэньне прыбраць іх на ўсіх звычайных лініях, на якіх задзейнічаны TGV. У выніку, пераезды былі ўбраны на ўсім працягу трасы Бардо — Тур. Акрамя гэтага, былі выпадкі гібелі людзей пры спробе заскачыць у рухаючыся цягнік (зарэгістравана два выпадкі). Нязначныя аварыі здараліся падчас [[Манэўровая работа|манэўровых работ]] (прычынай былі памылкі дыспэтчараў)<ref name="accident">[http://www.trainweb.org/tgvpages/wrecks.html TGV Accidents]{{ref-en}} — чыгуначныя катастрофы TGV (з фатаздымкамі).</ref>. == Крытыка TGV == Першыя пратэсты эколягаў супраць будаўніцтва хуткасных чыгуначных лініяў у Францыі прайшлі ў траўні 1990 году падчас праектаваньня LGV Міжземнамор’е. Пратэстоўцы блякавалі будаваны пуцеправод, заяўляючы, што новая траса не патрэбна, і што цягнікі зь [[Ліён]]у да [[Марсэль|Марсэлю]] могуць дабрацца і па існуючых лініях<ref name="protest1">New Scientist (выпуск 1719, 2 чэрвеня 1990), [http://www.newscientist.com/article.ns?id=mg12617192.800 High-Speed Protest]{{ref-en}}</ref>. Будаўніцтва лініі паміж [[Ліён]]ам і [[Турын (горад)|Турынам]], якая злучыць сетку TGV з італьянскай сеткай [[TAV]], таксама выклікала дэманстрацыі ў [[Італія|Італіі]]. Нягледзячы на тое, што большасьць італьянскіх палітычных партыяў ухваляюць будаўніцтва лініі, жыхары гарадоў, побач зь якімі гэтая лінія павінна прайсьці, разьлютавана выступаюць супраць. Пры будаўніцтве лініі спатрэбіцца правядзеньне геалягічных выпрацовак, адвалы якіх будуць утрымліваць [[асбэст]] і [[Уран (хімічны элемэнт)|ўранавыя руды]]. Першапачатковы плян захоўваньня адвалаў на адкрытым паветры і выклікаў пратэсты мясцовых жыхароў і эколягаў. Было прынята рашэньне перагледзець пляны будаўніцтва і выдаткаваць дадатковыя сродкі на бясьпечнае абыходжаньне з радыяактыўнымі і шкоднымі матэрыяламі. Нягледзячы на гэта, была створана і дзейнічае спэцыяльная грамадзкая арганізацыя, якая выступае супраць будаўніцтва хуткасных чыгунак у Італіі ў агульным. Вялікая колькасьць скаргаў мясцовых жыхароў на шум ад праязджаючых цягнікоў TGV, вымусіла SNCF пабудаваць [[гукавыя загароды]] ўздоўж найбольш праблемных участкаў LGV, аднак па гэты дзень дэманстрацыі праходзяць там, дзе SNCF ня выдаткавала сродкаў на іх будаўніцтва<ref name="protest2">Environmental Science and Engineering (лістапад 2001), ''[https://web.archive.org/web/20100116124028/http://www.esemag.com/1101/1101ed.html Train à grande vitesse causes distress]''.{{ref-en}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[InterCityExpress|ICE]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Высокоскоростной поезд TGV // Е. Н. Грицак, М. И. Ткач. История вещей от древности до наших дней. — М.: «РИПОЛ классик», 2003. — С. 420—422. — {{ISBN|5-7905-1824-9}}. == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.sncf.com/fr/trains/tgv Афіцыйны сайт TGV] * {{Спасылка|url=http://www.css-rzd.ru/zdm/06-2003/02206-1.htm|загаловак=Техническое обслуживание и ремонт высокоскоростных поездов Eurostar и Thalys|выдавец=ЖДМ-online|дата=июнь 2003|копія=http://web.archive.org/web/20071213183406/http://www.css-rzd.ru/zdm/06-2003/02206-1.htm}}{{ref-ru}} * [http://trainspo.com/ Фотагалерэя TGV] * [http://www.trainweb.org/tgvpages/tgvindex.html Неафіцыйны сайт TGVweb]{{ref-en}} * [http://www.trainweb.org/tgvpages/motrice.html Унутры TGV] — рубрыка на TGVweb{{ref-en}} * [http://www.alstom.com Афіцыйны сайт Alstom]{{ref-en}}{{ref-fr}} * {{YouTube|_Ir_n3J5ABA|Сусьветны рэкорд хуткасьці на цягніку TGV (відэа №1)}} * {{YouTube|wfll-5h6Rg8|Сусьветны рэкорд хуткасьці на цягніку TGV (відэа №2)}} {{Парады артыкулу|артаграфія}} [[Катэгорыя:Нацыянальная кампанія францускіх чыгунак]] [[Катэгорыя:Eurostar]] [[Катэгорыя:Railteam]] [[Катэгорыя:Хуткасныя цягнікі]] [[Катэгорыя:Высакахуткасная чыгунка Францыі]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Сухаземныя рэкорды хуткасьці]] touu2ytvo5y4u9hxo673asdj1y4hxi5 0 85577 2697104 2637841 2026-10-18T05:56:35Z ~2026-55920-03 100712 /* Старажытнасьць */ 2697104 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыя пра мову |Назва мовы=Заходнепалеская мова |Назва мовы ў арыгінале=захыднёполіськая мова, своя мова |Краіны ўжываньня=[[Беларусь]]<br />[[Украіна]]<br /> |Рэгіён=[[Заходняе Палесьсе]] |Колькасьць карыстальнікаў=каля 500 000 |Клясыфікацыя=[[Індаэўрапейскія мовы|Індаэўрапейская]]<br /> &nbsp;[[Славянскія мовы|Славянская]]<br /> &nbsp;&nbsp;[[Усходнеславянскія мовы|Усходнеславянская]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Заходнепалеская мова''' |Афіцыйная мова ў=- |Рэгулюецца=- |Код па ISO 639-1=- |Код па ISO 639-2(B)= |Код па ISO 639-2(T)= |Код па SIL= |Мапа=Мапа распаўсюджасьць Заходнепалескае мовы.jpg}} [[Файл:Flag of Polesia.png|міні|Сьцяг Заходняга Палесься]] '''Заходнепале́ская мо́ва''' — усходнеславянская [[мікрамова|малая мова]], базуецца на аднайменным дыялекце, які ў генэтычных дачыненьнях сынтэзуе ў сабе рысы беларускага і ўкраінскага тыпу == Распаўсюд == Заходнепалескія гаворкі ў [[Беларусь|Беларусі]] знаходзяцца ў [[Берасьце]]йска-[[Пінск]]ім [[Палесьсе|Палесьсі]]. Арэял іх пашырэньня на поўначы й усходзе абмяжоўваецца лініяю: на поўдзень ад [[Шарашоў|Шарашова]], [[Пружаны|Пружанаў]], [[Бяроза (горад)|Бярозы]], на поўнач ад [[Белаазёрск]]у, на поўдзень ад [[Целяханы|Целяханаў]], на паўночны ўсход ад [[Лагішын]]а і [[Пагост Загародзкі|Пагоста Загародзкага]], на паўднёвы захад ад [[Лунінец|Лунінца]], на ўсход ад [[Дубай (Столінскі раён)|Дубая]], на паўночны ўсход ад [[Столін]]а і Стругі. На тэрыторыі [[Украіна|Ўкраіны]] яны ахопліваюць тэрыторыю практычна ўсёй [[Валынская вобласьць|Валынскае вобласьці]] і паўночна-заходніх раёнаў [[Ровенская вобласьць|Ровенскай вобласьці]]. === Мапы распаўсюду === <gallery> Файл:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|Заходнепалескія гаворкі (жоўтая вобласьць) на мапе дыялектаў беларускае мовы. Файл:Map of Ukrainian dialects.png|Заходнепалескія гаворкі (блакітная вобласьць, адзначаная лічбай 1) на мапе дыялектаў украінскае мовы. Файл:Map of West-Polesian languages.png|Мапа прыкладнага распаўсюду заходнепалескае мовы. Файл:Мапа распаўсюджасьць Заходнепалескае мовы.jpg|Мапа прыкладнага распаўсюду заходнепалескае мовы </gallery> == Гісторыя == === Старажытнасьць === На фармаваньне дыялектнага ляндшафту [[Заходняе Палесьсе|Заходняга Палесься]] аказалі ўплыў розныя фактары. На думку некаторых дасьледчыкаў, Захадняе Палесьсе зьяўлялася часткай славянскай прарадыґмы альбо адной з зонаў старажытнай міграцыі праславянаў. Старажытняе славянскае насельніцтва гэтае вобласьці было, відаць, цясьней зьвязанае з паўднёва-заходнімі славянскімі ґрупамі, чым з [[Усходнія славяне|усходнімі]], паколькі старадаўняя мяжа ў зоне расьсяленьня праславян праходзіла па рацэ [[Гарынь]]. Пазьней гэтая мяжа перамясьцілася на [[Заходні Буг]]. У 2-й палове I тысячагодзьдзя н. э. археялягічныя комплексы Берасьцейска-Пінскага й [[Украінскае Палесьсе|Валынскага Палесься]] не былі ні тыпова [[Дрыгавічы|дрыгавіцкімі]], ні тыпова [[Валыняне|валынянскімі]], ні тыпова [[Драўляне|драўлянскімі]]. Ня выключана, што тут знаходзілася асобнае ўсходнеславянскае племя. Відаць, на мяжы VII—VIII ст. асноўныя суполкі тутэйшага насельніцтва Заходняга Палесься ўвашлі ў валынянскі хаўрус. 3 канца X ст. ўзмацняецца дрыгавіцкі ўплыў, асабліва ў паўночна-заходняй частцы рэгіёну. 3 X ст. мелі месца перасяленцы асобных суполак [[Яцьвягі|яцьвягаў]] з паўночнага захаду. Відаць, быў прыліў насельніцтва з [[Валынь|Валыні]] ў XIII—XV стагодзьдзях. === Сярэднявечча === Сучасныя дыялектныя тыпы заходнепалескіх гаворак, магчыма, адлюстроўваюць пэўныя моўныя асаблівасьці старых міґрацыйных рухаў. Наклалі адбітак на дыялектны ляндшафт Заходняга Палесься і пазьнейшыя дзяржаўныя й адміністрацыйныя межы. Так, відаць не выпадковая мяжа паміж заходне- і [[Загародзкія гаворкі|ўсходнезагародзкае]] дыялектнымі зонамі супадае зь мяжой паміж сярэднявечнымі [[Берасьцейская зямля|Берасьцейскай]] і Пінскай землямі, мяжа радастаўскай мікразоны — з участкамі літоўска-польскай мяжы ў XIV—XVIII ст., мяжа [[Сярэднепагарынскія гаворкі|сярэднепагарынскіх гаворак]] — зь мяжою [[Дубровіцкае княства|Дубровіцкага княства]] ў XII—XV ст. === Новы й Навейшы час === Рэдкія прыклады нярэгулярнага пісьмовага прымяненьня мясцовых гаворак адзначаныя на Палесьсі ўжо ў XVI і XVII ст. У XIX ст. па-палеску піша вершы [[Францішак Савіч]], пазьней [[Мікалай Янчук|Мікола Янчук]]. У 1901 годзе асобныя палескія словы й фразы ўжывае ў сваім расповедзе «Срэбны воўк» [[Аляксандар Купрын]]. У 1907 годзе зьявіўся першы друкаваны [[Русінскі лемантар|палескі буквар (лемантар)]]. === Напрыканцы XX стагодзьдзя === Фармаваньне заходнепалескай літаратурнай мікрамовы пачалося ў 1980 гадох дзякуючы намаганьням філёляга й паэта [[Мікола Шэляговіч|Міколы Шэляговіча]] (па-палеску: Мыкола Шыляговыч) па кадыфікацыі гаворак Заходняга Палесься. Затым у Беларусі было заснаванае таварыства «[[Полісьсе]]» і пачаў выдавацца адмысловы бюлетэнь. На заходнепалескай мікрамове ў пэрыяд з 1989 году да 1994 року друкавалася частка матэрыялаў у газэце «[[Збудінне]]». == Кадыфікацыя == '''Заходнепалеская літаратурная мікрамова''' або паводле нейкіх вэрсіяў '''Новаяцьвяская славянская мова''' — няўдалы праект [[Мікола Шэляговіч|Міколы Шэляговіча]] па кадыфікацыі пераходных украінска-беларускіх гаворак [[Заходняе Палесьсе|Заходняга Палесься]]. Былі таксама спробы ўвесьці лацініцу (у [[Чэская мова|чэскім]] варыянце). На заходнепалескай мікрамове ў пэрыяд з 1989 да 1994 году друкавалася частка матэрыялаў у газэце «[[Збудінне]]». Сам аўтар ня быў прыхільнікам да сучаснай назвы Палесься, таму ў колах актывістаў выказвалі думку пра зьмяненьне назвы з ''заходнепалескай'' на ''новаяцьвяскую'', бо палешукі — патомкі старажытнага [[Яцьвягі|яцьвяскага народу]]. Асноўнай мэтай праекту было як мага далей адысьці ад украінскае й беларускае моваў, [[Ідэнтычнасьць|самаідэнтыфікавацца]] ў [[Лінгвістыка|лінгвістычнай прасторы]]. Таму шмат палешукоў такой літаратурнай мовы не разумелі. == Правапіс == Альфабэт быў прапанаваны на канфэрэнцыі ў 1990 годзе (да гэтага мова была бесьпісьмовай, асобныя тэксты запісываліся [[Беларуская мова|беларускай]] або [[Украінская мова|ўкраінскай]] артаграфіяй, у залежнасьці ад меркаваньняў аўтараў). У якасьці асновы была ўзятая [[кірыліца]] як найболей звычная, на думку стваральнікаў, для носьбітаў, хаця першы палескі лемантар быў надрукаваны ў 1907 годзе на аснове [[Лацінскі альфабэт|лацініцы]]. Што жа тычыцца канкрэтнага варыянту кірыліцы, быў абраны, як мяркуюць стваральнікі, «''кампрамісны варыянт: каб і звычна было, і каб палескі альфабэт меў сваю спэцыфіку, свой від''». Таму літара «й» была замененая на «ј», якая выкарыстоўваецца й для мечаньня мяккасьці зычных перад «е». Літара «и» абазначае, па-першае, гук сярэді паміж «і» й «ы», зьмякчаючы папярэднія зычныя й тыя, што сустракаюцца, напрыклад, у суфіксе «-ськиј»; а, па-другое, рэфлексы гістарычнага «о», падоўжанага ў новых закрытых складох і маючага розныя рэфлексы ў палескіх гаворках. Таму літара мае некалькі варыянтаў чытаньня: нис [ныіс, нус, нуос, нэс, н’ис] «нос».<ref>Шыляговыч 1990: 93</ref> «г» памячае звонкае h [ɦ], а «ґ» — [g], як і ўва ўкраінскай. «е» адпаведна «э». На практыцы ў шмат якіх апублікаваных тэкстах ужывалася гэтаксама літара «э», літара «е» зьмякчала зычныя: «''сэрцэ''», «''усыплее''», а «ј» выкарыстоўвалася толькі для ётаваньня — «''дбајімо''». Выкарыстоўваліся таксама тэрміны-нэаляґізмы: «твэрдь» — горад, «чолотвэрдь» — сталіца, «жывогледныј» — маляўнічы. Украінцы й беларусы былі пазначаныя словамі «русыні» й «лытвыны», а [[Украіна]] й [[Беларусь]] — «Русынь» і «Лытвынь». === Варыянт альфабэту === {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ґ ґ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |И и |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |І і | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ј ј | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Р р |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Шч шч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} === Клімчуковіца === Фанэтычны правапіс, які выкарыстоўваецца для напісаньня гутарковых тэкстаў, а таксама для напісаньня літаратурных твораў і перакладаў дыялектоляга [[Фёдар Клімчук|Фёдара Клімчука]]. Мовай тэкстаў у асноўным зьяўляецца дыялект роднае вёскі аўтара ([[Сіманавічы (Берасьцейская вобласьць)|Сіманавічы]], [[Дарагічынскі раён]]).<ref>{{Cite web|url=http://brama.brest.by/nomer19-20/artic27.shtml|title=Ф. Клімчук. У''рыўкі з перакладаў на гаворку вёскі Сіманавічы Драгічынскага раёна''|accessdate=3 ліпеня 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070810155056/http://brama.brest.by/nomer19-20/artic27.shtml|archivedate=10 серпень 2007|deadurl=yes}}</ref> Правапіс створаны на аснове [[Беларускі афіцыйны правапіс|беларускага афіцыйнага правапісу]], пазначаецца націск): Найвялікшы літаратурны твор — пераклад [[Новы Запавет|Новага Запавету]]. == Асаблівасьці == * [[Оканьне]] (молоко, голова, здоровый), * На месцы этымалягічнага [е] у новазакрытых складох пад нагалосам таксама выступаюць звычайныя манафтонґі [у], [ÿ], [ы], а больш [і] (прын'ýс, прын'ÿс, прын’іс, ж’інка, піч, шіс’т’, с’ім і т.д.), хоць у надбузка-палескіх гаворках трапляецца шчэ дыфтонґ [іэ] (хміэл’ і г. д.); * Цьвёрдасьць губных і пярэднеязычных перад этымалягічнымі е, і (вэчор, бэрог, дэн', тэплый, нысэ, вызэ, мыска, быты, ходыты, зыма); * Цьвёрдасьць заднеязычных у спалучэньнях гы, кы, хы паралельна з гі, кі, хі (ногы, кынуты, мурахы, ногі, кінуты, мурахі); * Наяўнасьць мяккіх этымалягічных шыпячых (нож’і. ш’апка, ж’аба) [р'] (р’ічка, гор’іх, пор’адок), [ц'] (жнэц', хлопэц', на кон’ц’і); * Губна-зубны або губна-губны [в] на месцы [ў] у літаратурнай мове, але чытаецца як ў (правда, сказав); * Адсутнасьць [[Цеканьне|цеканьня]] (т’ін' , т’іло, т’агнуты), [[Дзеканьне|дзеканьня]] (д’ід, д’івчына, д’акуваты); * Канчатак -ый у назоўным склоне прыметнікаў мужчынскага роду адзіночнага ліку (новый, страшный, молодый, крутыяў); * Указальныя займеньнікі гэтой, гэтыяў, гэта, гэтэ, гэты, гэто, займеньнікавыя формы мн’і, йёю; * пашырэньне лексэмаў: клуня (гумно), прач ([[пранік]]), пацыят (франтон), шіпка (павець), быяк (біч), шытык (папруга), судосыты (сустрэць), волочыты (баранаваць), лататы (лапіць), быцю-быцю (падзыўныя для кароў), пуць-пуць (падзыўныя для курэй); * У большай частцы говару перад націскны гук а пасьля мяккіх і шыпячых зычных пераходзіць ў е (взев, декуваты, цежко, душé); * У паўночнай частцы говаркі я пераходзіць у е (éма, éгода, éблуко); * Пашыранасьць канчаткаў -овы, -эвы ў давальным склоне адзіночнага ліку назоўнікаў мужчынскага роду (сы́новы, бра́товы, дýбовы, конэ́вы і г. д.); * Замена спалучэньняў «кт» на «хт»: «''контахт''», «''аспэхт''». == Прыклады тэксту == * Верш Аляксандра Ірванэця «Дзякуем перабудове», напісаны на новаяцьвяскай мове: {{Верш|Батьку, мамо, свето в нас, свето! Выйшла на нашијі мовы газэта! Шэ ны газэта — шэ но бочына, Алэ зрадніты сыба ны прычына? Славмо-жэ ріднэньку пырыбудову, Шо отчынее заганьбляну мову!}} * Урывак зь перакладу [[Новы Запавет|Новага Запавету]] [[Фёдар Клімчук|Фёдара Клімчука]] на палескую мову: <blockquote>''А я кажу вам, шо кажон, хто гнівайіцьця на свого брата напрасно, той мае йты пуд суд. А хто скажэ на брата свого «ныздара», того мае суды’ты высокый суд, а як хто скажэ «бызрозумный» — то мае попасты в огонь пыкэ’лный.''</blockquote>З аповесьці [[Мікалай Гогаль|Гогаля]] «Страшная помста», пераклад Фёдара Клімчука:<blockquote>''Ды́вный Дніпр в ты́ху пого́ду, як спокы́йно й пома́лу нысэ́ чырыз лісы́ й го́ры по́вны во́ды свойі́. Ны зворухнэ́; ны захробосты́ть. Ды́высся й ны зна́йіш, йдэ чы ны йдэ ёго́ вэ́лычна шырыня́, і здае́цьця, бы вэсь вы́лытый він з шкла і бы сыня́ва люстрана́я доро́га, быз мі́ры в шырыню́, быз конця́ в довжыню́, лыты́ть і в’́е́цьця по зылё́ному сві́ты. Лю́бо тоды́ й гаря́чому со́нцёвы огля́нутысь з высочыні́ і опусты́ты лучі́ в хо́лод шклянэ́йі воды́, і ліса́м, шо коло бэ́рога, я́сно освыты́тысь в во́дах. В зылё́ных ку́чырах воны́ збы́лысь ра́зом с полёвы́мы квытка́мы коло во́дэй і, нахылы́вшысь, ды́влецьця на самы́х сыбэ́, шо в воді́, і ны нады́влецьця, і ны наті́шецьця самы́мы собо́ю, і всмі́хуюцьця тым, шо в воді́, і выта́ють йіх, маха́ючы голле́м. В сырэ́дыну Дніпра́ воны́ ны посмі́ють гля́нуты: ныхто́, кро́мы сонця й сыня́вого нэ́ба, ны ды́выцьця в ёго́. Ма́ло яка́я пту́шка долыты́ть до сырэ́дыны Дніпра́. Пы́шный! Ныма́ рыкы́ такэ́йі, як він, на всім сві́ты.''</blockquote>Песьня «Лыхыј» гурту «[[Omut]]»: {{Верш|Ліс. Ныц’ ны выдно, шо воз’мы выколы гочы. Дэ судосыв — там згубыв. Посэрэд’ ночы Чорт водыт’ за ныс в гушчарі — діло Лыхого. І далыј у ліс. Чуты плач хлопц’а малого. Там сыдыт’ у лозі і воду мэсыт’ ногамы. Він — чорныј оброслыј Лыхыј з хвостом і рогамы. Там оповночы крутыт’ выхор, гукы л’акајут’. Там хмары налыты дожджэм нэбо хавајут’. Хто шэпчэ у вуха твојі? Хто тыбэ клычэ? Хто знаје јек зваты тыбэ? Шо тобі зычэ? Хто можэ схаваты тыбэ ј буты тобоју? Хто дэржыт’ за руку тыбэ ј выдэ за собоју? Котыц’ц’а камын’ з горы. {{!}} Там дэ ја Світ гул’аје. {{!}} Буду Куды јты {{!}} Бігчы знов од сэбэ. Ны знаје. {{!}} Там Сэбэ {{!}} Буду знов добрэ знаты, Чује. {{!}} Шо Міј світ — гэто ја! Міј жар — гэто ја! Міј страх — гэто ја!}} == Дыялекты == === Дыялектныя тыпы === Выдзяляецца шэраг спэцыфічных рыс перыфэрыйных заходнепалескіх гаворак, якія адрозьніваюць гэтыя гаворкі ад асноўнага заходнепалескага дыялектнага масіву: * Сярэднезагародзкі * Паўднёвазагародзкі * Паўночназагародзкі * Тараканскі === Дыялектныя мікразоны === * берасьцейска-кобрыньская, * камянецка-высокаўская, або паўночна-заходняя, * маларыцка-дамачоўская, або паўднёва-заходняя, * дарагічынска-янаўская, або цэнтральназагародзкая, * заходнястолінская, або паўднёва-ўсходняя, * лагішынская, або паўночна-ўсходняя, * лагішынска-заходнястолінская, * радастаўская, * заходнія ўскраіны Берасьцейшчыны, * паўднёвыя ўскраіны Загародзьдзя, * раён места Кобрынь, * раён места Пінск. == Глядзіце таксама == * [[Фёдар Клімчук]] * [[Францішак Савіч]] * [[Мікалай Янчук]] * [[Мікола Шэляговіч]] * [[Omut]] *[[Палеская літаратура]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Горбачук В. Т. О некоторых проблемах формирования полешуцкого литературного языка // Јітвјежа (поліська) штудіјно-прахтыцька конфырэнция: Тэзы проказэј (13-14 априля 1990 р.). Пынськ, 1990. * Дуличенко А. Д. Малые славянские литературные языки // Языки мира: Славянские языки / РАН. Институт языкознания; Ред. колл.: А. М. Молдован, С. С. Скорвид, А. А. Кибрик и др. ― М.: Academia, 2005. * Клімчук Ф. Д. Гаворкі Заходняга Палесся. — Мн., 1983. * Клімчук Ф. Д. Заходнепалескія гаворкі // Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. * Клімчук Ф. Д. Некаторыя асаблівасьці этнанацыянальнай самасьвядомасьці заходніх палешукоў // Форум, 1996, №2. * Клімчук Ф. Д. Некаторыя моўныя праблемы Палесся // Јітвјежа (поліська) штудіјно-прахтыцька конфырэнция: Тэзы проказэј (13-14 априля 1990 р.). Пынськ, 1990. * Толстой Н. И. Новый славянский литературный микроязык? // Избранные труды. М., 1998, т. II. Славянская литературно-языковая ситуация. * Шыляговыч М. Прынцыпы зложиння јітвјежијі (поліськијі) лытырацькијі мовы // Јітвјежа (поліська) штудіјно-прахтыцька конфырэнция: Тэзы проказэј (13-14 априля 1990 р.). Пынськ, 1990. * Коряков Ю. Б. [http://lingvarium.org/ling_geo/belarus/belorus.pdf Языковая ситуация в Белоруссии и типология языковых ситуаций]. Диссертация на соискание ученой степени кандидата филологических наук. М.: МГУ, 2002. * Duličenko A. D. The West Polesian literary language // Language, minority, migration. Uppsala, 1995. == Вонкавыя спасылкі == * [http://languages.miensk.com/Lang_Eu_As_Af/Indoeuropean/Westpalesian/prajekt_sheliah.htm Артыкул Г. Цыхуна «Пра заходнепалескую літаратурную мікрамову»] * [https://web.archive.org/web/20181123194036/http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/01/enc/Paleski_archiu.Viarenic.pdf Палескі архіў] * [https://philology.by/kab-ne-stats-nyzdarami Пра выданьне Новага Запавету] па-палеску ў пачатку 2019 року * [https://web.archive.org/web/20200301185001/https://vb.by/society/science/14129.html Інтэрвію Фёдара Клімчука] * [http://brama.brestregion.com/nomer19-20/artic27.shtml Пераклады Фёдара Клімчука] *[https://www.youtube.com/watch?v=BIb5yZEcbyU Песьня «Лыхыј»] {{Славянскія мікрамовы}} {{Беларуская мова}} {{Дыялекты ўкраінскай мовы}} {{Славянскія мовы}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Украінская мова]] [[Катэгорыя:Палеская мова]] 4lw56gp07vk11y9pcb3kdly8vdqrhcl 0 94671 2697065 1905874 2026-10-17T20:30:35Z Dymitr 10914 стыль 2697065 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Кале |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Кале |Назва на мове краіны = Calais |Код мовы назвы краіны = fr |Краіна = Францыя |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[О-дэ-Франс]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Па-дэ-Кале]] |Часавы пас = +1 |Летні час = +2 |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 50 |Шырата хвілінаў = 56 |Шырата сэкундаў = 53 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 1 |Даўгата хвілінаў = 51 |Даўгата сэкундаў = 23 }} '''Кале́''' ({{мова-fr|Calais}}, {{мова-nl|Kales}}, па-заходнефлямандзку: ''Cales'') — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]] ў [[рэгіёны Францыі|рэгіёне]] [[О-дэ-Франс]] (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне [[Нор-Па-дэ-Кале]]), у [[дэпартамэнты Францыі|дэпартамэнце]] [[Па-дэ-Кале (дэпартамэнт)|Па-дэ-Кале]]. Насельніцтва 72 520 жыхароў (2013 год). Кале зьвязаны з ангельскім [[Фолкстан]]ам [[Эўратунэль|Эўратунэлем]], які праходзіць пад [[Ля-Манш]]ам. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.mairie-calais.fr/ Афіцыйны сайт]. [[Катэгорыя:Кале| ]] 4761zoxum5594c2kb15rxkxst1uqf7q 2697100 2697065 2026-10-18T05:40:36Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697100 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Кале |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Кале |Назва на мове краіны = Calais |Код мовы назвы краіны = fr |Краіна = Францыя |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[О-дэ-Франс]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Па-дэ-Кале]] |Часавы пас = +1 |Летні час = +2 |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 50 |Шырата хвілінаў = 56 |Шырата сэкундаў = 53 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 1 |Даўгата хвілінаў = 51 |Даўгата сэкундаў = 23 }} '''Кале́''' ({{мова-fr|Calais}}, {{мова-nl|Kales}}, па-заходнефлямандзку: ''Cales'') — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]] ў [[рэгіёны Францыі|рэгіёне]] [[О-дэ-Франс]] (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне [[Нор-Па-дэ-Кале]]), у [[дэпартамэнты Францыі|дэпартамэнце]] [[Па-дэ-Кале (дэпартамэнт)|Па-дэ-Кале]]. Насельніцтва 72 520 жыхароў (2013 год). Кале зьвязаны з ангельскім [[Фолкстан]]ам [[Эўратунэль|Эўратунэлем]], які праходзіць пад [[Ля-Манш]]ам. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080907004257/http://www.mairie-calais.fr/ Афіцыйны сайт]. [[Катэгорыя:Кале| ]] rz56cffoolot6sn8y5462mgoisuqsq6 0 97723 2697105 2531154 2026-10-18T06:02:24Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697105 wikitext text/x-wiki '''Кампу́тарная гульня́''' і '''ві́дэагульня''' ({{мова-en|video game}}) — [[кампутарная праграма]], якая служыць для арганізацыі гульнявога працэса, сувязі з партнэрамі па гульні, альбо сама выступаючая ў якасьці партнэра. Існуюць спробы выдзеліць кампутарныя гульні як асобную вобласьць мастацтва, у шэрагу з [[тэатар|тэатрам]], [[кінэматограф|кіно]] і г. д<ref>[https://web.archive.org/web/20101219022615/http://oldgames.ru/tesaurus/200/16306/ Статья на сайте Oldgames.ru]{{Ref-ru}}</ref>. Адмысловыя распрацаваныя гульні дазваляюць выкарыстоўваць гульцоў у навукова-дасьледніцкіх работах<ref>[http://lenta.ru/news/2010/12/01/phylo/ Lenta.ru: Прогресс: Геймеров привлекли к генетическим исследованиям<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Па некаторых кампутарных гульнях праводзіцца аматарскія і прафэсіянальныя спаборніцтвы — такога кшталту спаборніцтвы называюцца кібэрспортам. Кампутарныя гульні часта ствараюцца на аснове фільмаў і кнігаў, альбо наадварот. == Беларусіфікаваныя == # [[Сімутранс]] ({{мова-en|Simutrans}}; 1999); # [[Контр-удар]] ({{мова-en|Counter-Strike}}; 2000); # [[Прага хуткасьці: гарачы перасьлед 2]] ({{мова-en|Need for Speed: Hot Pursuit 2}}; 2002); # [[Маўклівы груд 3]] ({{мова-en|Silent Hill 3}}; 2003); # [[Чыгуначны магнат 3]] ({{мова-en|Railroad Tycoon 3}}; 2003); # [[Іншасьветны стралок]] ({{мова-en|Alien Shooter}}; 2003); # [[Болеспатольны сродак]] ({{мова-en|Painkiller}}; 2004); # [[Далёкая адлегласьць]] ({{мова-en|Far Cry}}; 2004); # [[НЛО2000]] ({{мова-en|UFO2000}}; 2004); # [[Civilization|Цывілізацыя IV]] (2005); # [[Heroes of Might and Magic|Героі меча і магіі V]] (2006); # [[Рыцары гонару]] ({{мова-en|Knights of Honor}}; 2007); # [[Сьвет ліпучак]] ({{мова-en|World of Goo}}; 2008)<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://belsoft.of.by/index.php?sect=3| загаловак = Забаўкі| фармат = | назва праекту = | выдавец = Софт па-беларуску| дата = 25 верасьня 2011 | мова = | камэнтар = Беларусіфікаваньне гульняў}}</ref>; # [[NHL 09|НХЛ 09]] (2008) <ref>https://vk.com/wall184483557_4539</ref>; # [[Civilization|Цывілізацыя V]] (2010); # [[Solar 2|Сонечная энэргія]] ({{мова-en|Solar 2}}; 2011); # [[Civilization|Цывілізацыя VI]] (2016)<ref>https://web.archive.org/web/20190216211958/http://belazar.info/belsoft/index.php?sect=3</ref>. == З афіцыйна уключанай беларусізацыяй == # [[Minecraft| Шахцёрскае рамяство]] (2009; беларусізацыя дададзеная 29 лютага 2016 году<ref>https://crowdin.com/project/minecraft</ref><ref>https://minecraft.gamepedia.com/Language</ref>); # [[World of Tanks|Сьвет танкаў]] (2010; беларусізацыя дададзеная 10 сакавіка 2016 году<ref>https://dev.by/news/da-boyu-wargaming-peraklala-tanki-na-belaruskuyu-movu</ref>); # [[Factorio|Заводзіа]] ({{мова-en|Factorio}}; 2012; беларусізацыя дададзеная ў 2015 годзе<ref>https://pcgamingwiki.com/wiki/Factorio#Localizations</ref>) # [[World of Warships|Сьвет баявых караблёў]] (2015; беларусізацыя дададзеная 29 красавіка 2016 году<ref>https://vk.com/by_reservation?w=wall-57714146_540</ref>, 19 сьнежня 2018 году беларусізацыя была прыбраная з гульні<ref>https://worldofwarships.ru/ru/news/common/update-0712-holidays/{{Недаступная спасылка|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>); # [[Легенды Айзэнвальда]] (2015)<ref>http://www.by-reservation.com/</ref>; # [[War Thunder|Гром вайны]] ({{мова-en|War Thunder}}; 2016; беларусізацыя дададзеная 18 верасьня 2017 году<ref>https://web.archive.org/web/20201128022421/https://forum.warthunder.ru/index.php?/topic/98234-warthunder-%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC-warthunder-%D0%BF%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83/&page=9&tab=comments#comment-6481771</ref>); # [[Book of Demons|Кніга дэманаў]] ({{мова-en|Book of Demons}}; 2018)<ref>https://return2games.com/</ref><ref>https://www.gog.com/game/book_of_demons</ref>; # [[Feudal Alloy|Феадальны сплаў]] ({{мова-en|Feudal Alloy}}; 2019)<ref>http://feudalalloy.com/</ref><ref>https://www.gog.com/game/feudal_alloy</ref>. == Зробленыя ў [[Беларусь|Беларусі]] == # [[World of Tanks|Сьвет танкаў]] (2010); # [[World of Warplanes|Сьвет баявых самалётаў]] (2013); # [[World of Warships|Сьвет баявых караблёў]] (2015); # [[Легенды Айзэнвальда]] (2015). == Глядзіце таксама == * [[The Elder Scrolls V: Skyrim]] * [[Pac-Man]] * [[VVVVVV]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Партал|Гульні}} [[Катэгорыя:Відэагульні| ]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] 7ccm4cfolr5vzz6qwgz7odgtlubs202 0 97929 2697147 2501840 2026-10-18T08:56:25Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Nice?oldid=1380082139 2697147 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Ніцца |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Ніццы |Назва на мове краіны = Nice |Код мовы назвы краіны = fr |Краіна = Францыя |Герб = Nice_Arms.svg |Сьцяг = Comte de Nice flag.svg{{!}}border |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Праванс-Альпы-Лазурны бераг]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Прыморскія Альпы]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 71.92 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 348085 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = 2021 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = +1 |Летні час = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = Port_Of_Nice,_C%C3%B4te_d%27Azur.jpg |Апісаньне выявы = Порт Ніццы |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 43 |Шырата хвілінаў = 41 |Шырата сэкундаў = 45 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 7 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = 17 |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = http://www.nice.fr/ }} '''Ні́цца''' ({{Мова-fr|Nice}}, {{Мова-oc|Nissa}} або ''Niça'', {{Мова-it|Nizza}}, {{Мова-la|Nicaea}}) — [[Міжземнае мора|міжземнаморскі]] горад і порт на поўдні [[Францыя|Францыі]]. Адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту [[Прыморскія Альпы]]. На 2021 год насельніцтва складала 348 085 жыхароў. Буйны транспартны вузел. Адно з галоўных курортных месцаў [[Лазурны Бераг|Лазурнага берагу]] (або ''Францускай Рыўеры''). == Гісторыя == [[Файл:Nice tour Saint-Francois.jpg|значак|зьлева|Вежа сьвятога Францыска.]] У VII стагодзьдзі Ніцца далучылася да [[Генуэзкая ліга|Генуэзкай лігі]], утворанай гарадамі [[Лігурыя|Лігурыі]]. У 729 годзе горад адбіў напад сарацынаў, але ў 859 і зноў у 880 годзе сарацыны разрабавалі і спалілі яго, і цягам большай часткі X стагодзьдзя яны заставаліся гаспадарамі навакольных земляў{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. Марская моц Ніццы ад гэтага часу пачала хутка ўзрастаць, і горад стаў здольны супрацьстаяць барбарскім піратам. Умацавальныя муры значна пашырыліся, а дарогі да гораду палепшыліся{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. У 1561 годзе герцаг Савойскі [[Эмануіл Філібэрт]] скасаваў ужываньне [[лацінская мова|лаціны]] як адміністрацыйнай мовы і ўсталяваў італьянскую мову як афіцыйную мову дзяржаўных справаў у Ніццы. У Сярэднявеччы Ніцца брала ўдзел у войнах Італіі. Як хаўрусьніца [[Піза|Пізы]], яна была ворагам Генуі, таму кароль [[Францыя|Францыі]] і імпэратар [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]] імкнуліся падпарадкаваць яе. Не зважаючы на гэта, горад захаваў свае вольнасьці. Падчас змаганьня паміж [[Францыск I|Францыскам I]] і [[Карл V (імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі)|Карлам V]] вялікія пашкоджаньні былі нанесеныя праходам войскаў, што ўварваліся ў [[Праванс]]. У месьце некалькі гадоў панаваліся чумныя эпідэміі і галеча{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. У 1538 годзе, у бліжнім мястэчку [[Вільнёў-Любэ]] за пасярэдніцтвам папы [[Павал III (папа рымскі)|Паўла III]] два манархі склалі дзесяцігадовае замірэньне<ref>{{спасылка|спасылка=http://villeneuveloubethotelreservation.com/articles/the-chateau-of-villeneuve-loubet|загаловак=The Chsteau of Villeneuve-Loubet|выдавецтва=Villeneuve-Loubet Guide and Hotels|дата доступу=30.09.2009|копія=https://web.archive.org/web/20140426212438/http://villeneuveloubethotelreservation.com/articles/the-chateau-of-villeneuve-loubet|дата копіі=26.04.2014}}</ref>. У 1543 годзе Ніцца была атакаваная аб’яднанымі франка-асманскімі войскамі Францыска I і пашы [[Хайрэдын Барбароса|Хайрэдын Барбаросы]] падчас [[аблога Ніццы|аблогі Ніццы]]. Жыхары адбілі штурм, які адбыўся па жахлівым бамбаваньнем, яны ўрэшце былі вымушаныя капітуляваць, і Барбаросе дазволілі разрабаваць горад і забраць 2500 палонных. Чума зноў юшыла ў 1550 і 1580 гадах{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. У 1600 годзе Ніцца была ненадоўга захопленая герцагам Гізам. Адкрыўшы порты графства для ўсіх народаў і абвесьціўшы поўную свабоду гандлю ў 1626 годзе, гандаль гораду атрымаў вялікі штуршок, і шляхецкія роды пачалі браць удзел у мясцовых купецкіх прадпрыемствах{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. Места было захопленае [[Нікаля Катэна]] ў 1691 годзе, а пасьля была вернутая Савоі ў 1696 годзе. У 1705 годзе французы зноў узялі яе ў аблогу, і ў наступным годзе ейная цытадэль і рэмпарты былі зьнішчаныя{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. Паводле [[Утрэхцкі мір (1713)|Утрэхцкай дамовы 1713 году]] Ніцца зноў трапіла пад уладу герцага Савойскага, якога пры той жа нагодзе прызналі каралём [[Сыцылія|Сыцыліі]]. У мірныя гады, што рушылі пасьля гэтага, была збудаваная новая частка гораду. З 1744 году і да Аахэнскай дамовы ў 1748 годзе горад зноў быў пад уладай французаў і гішпанцаў. У 1775 годзе кароль, які ў 1718 годзе абмяняў сваю ўладу над Сыцыліяй на [[Сардынскае каралеўства|каралеўства Сардыніі]], зьнішчыў усё, што яшчэ заставалася ад старажытных гарадзкіх вольнасьцяў. Ніцца была зноў захопленая ў 1792 годзе войскамі [[Першая Француская рэспубліка|Першай Францускай рэспублікі]] і ў складзе графства Ніццы заставалася часткай Францыі да 1814 году. Пасьля места вярнулася пад уладу каралеўства П’емонт-Сардыніі{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. [[Файл:Plan-Nice-1624.jpg|значак|зьлева|Плян Ніццы ў 1624 годзе.]] Пасьля таго як [[Турынская дагавор (1860)|Турынская дамова]] была складзеная ў 1860 годзе паміж сардынскім каралём і [[Напалеон III Банапарт|Напалеонам III]] як вынік Плямб’ерскай дамоўленасьці, графства было зноў, але гэтым разам канчаткова, перададзенае Францыі як тэрытарыяльная ўзнагарода за францускую дапамогу ў [[Аўстра-італа-француская вайна|Другой італьянскай вайне за незалежнасьць]] супраць [[Аўстрыя|Аўстрыі]], у выніку якой [[Лямбардыя]] была аб’яднаная з П’емонтам-Сардыніяй. Кароль [[Віктар-Эмануіл II]] 1 красавіка 1860 году ўрачыста папрасіў насельніцтва прыняць зьмену сувэрэнітэту ў імя італьянскага адзінства, і перадача была ратыфікаваная рэгіянальным рэфэрэндумам. Паводле паведамленьняў, у той час адбываліся італіяфільскія дэманстрацыі і натоўп вітаў ідэю «Італьянскай Ніццы»<ref>{{кніга|імя=Alain|прозьвішча=Ruggiero|загаловак=Nouvelle Histoire de Nice|год=2006}}</ref>. 15 і 16 красавіка 1860 году быў зладжаны народны плебісцыт. Праціўнікі анэксіі заклікалі да ўстрыманьня, таму ўзровень яўкі быў вельмі нізкі. «За» прагаласавалі 83% зарэгістраваных выбарцаў ва ўсім графстве і 86% у самой Ніццы, што часткова адбылося празь ціск з боку ўладаў[6]. Гэта быў вынік майстэрскай апэрацыі па кантролі інфармацыі з боку францускага і п’емонцкага ўрадаў, каб уплываць на вынік галасаваньня ў адпаведнасьці з ужо ўхваленымі пастановамі<ref>{{артыкул|аўтар=Kendall Adams, Charles|загаловак=Universal Suffrage under Napoleon III|выданьне=The North American Review|том=0117|старонкі=360—370|год=1873}}</ref>. Парушэньні падчас плебісцыту былі відавочныя. Выпадак Левэна стаў паказальным, бо паводле афіцыйных крыніцаў, пры 407 выбарцах быў пададзены 481 голас, прычым амаль усе зь іх ухвалялі далучэньне да Францыі<ref>{{кніга|імя=Carlo|прозьвішча=Dotto De’ Dauli|загаловак=Nizza, o Il confine d’Italia ad Occidente|год=1873}}</ref>. Італьянская мова, якая была афіцыйнай мовай графства, ужыванай царквой, у ратушы, выкладанай у школах, ужыванай у тэатрах і ў опэры, была неадкладна скасаваная і замененая францускай<ref>{{артыкул|аўтар=Large, Didier|загаловак=La situation linguistique dans le comté de Nice avant le rattachement à la France|выданьне=Recherches régionales Côte d'Azur et contrées limitrophes|год=1996}}</ref><ref>{{кніга|прозьвішча=Paul Gubbins and Mike Holt|загаловак=Beyond Boundaries: Language and Identity in Contemporary Europe|год=2002|старонкі=91–100}}</ref>. Незадаволеньне анэксіяй да Францыі прывяло да эміграцыі значнай часткі італафільскага насельніцтва, што яшчэ больш паскорылася пасьля аб’яднаньня Італіі ў 1861 годзе. Чвэрць насельніцтва Ніццы, то бок каля 11 тысячаў жыхароў места, наважыліся добраахвотна перасяліцца ў Італію<ref>{{кніга|імя=Fulvio|прозьвішча=Peirone|загаловак=Per Torino da Nizza e Savoia. Le opzioni del 1860 per la cittadinanza torinese, da un fondo dell’archivio storico della città di Torino|месца=Turin|год=2011}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.montecarlonews.it/2017/08/28/notizie/argomenti/altre-notizie-1/articolo/un-nizzardo-su-quattro-prese-la-via-dellesilio-in-seguito-allunita-ditalia-dice-lo-scrittore.html|загаловак=«Un nizzardo su quattro prese la via dell’esilio» in seguito all’unità d’Italia, dice lo scrittore Casalino Pierluigi|дата публікацыі=28.08.2017|дата доступу=14.05.2021|копія=https://web.archive.org/web/20200219165302/http://www.montecarlonews.it/2017/08/28/notizie/argomenti/altre-notizie-1/articolo/un-nizzardo-su-quattro-prese-la-via-dellesilio-in-seguito-allunita-ditalia-dice-lo-scrittore.html|дата копіі=19.02.2020}}</ref>. Шмат італьянцаў зь Ніццы перасяліліся ў бліжэйшыя лігурыйскія гарады<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.liberanissa.eu/archives/nizza_e_il_suo_futuro/index.html|загаловак=Nizza e il suo futuro|выдавецтва=Liberà Nissa|дата доступу=26.12.2018|копія=https://web.archive.org/web/20190203025523/http://www.liberanissa.eu/archives/nizza_e_il_suo_futuro/index.html|дата копіі=03.02.2019}}</ref>. [[Джузэпэ Гарыбальдзі]], народжаны ў Ніццы, рашуча выступаў супраць перадачы гораду пад кантроль Францыі, сьцьвярджаючы, што галасаваньне было сфальшаванае французамі. Больш за тое, для генэрала ягоны родны горад быў бясспрэчна італьянскім. Палітычна лібэралы Ніццы і прыхільнікі Гарыбальдзі не прымалі напалеонаўскі аўтарытарызм. == Галерэя == <gallery> Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-43-52.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-47-17.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-50-16.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-53-48.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-56-44.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-00-53.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-18-29.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-23-33.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-15-01.jpg </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Chisholm, Hugh, ed.|год=1911|частка=Nice|загаловак=Encyclopædia Britannica|том=1|выданьне=11|выдавецтва=Cambridge University Press|старонкі=646–647|ref=Chisholm}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.nice.fr/ Афіцыйны сайт]. [[Катэгорыя:Ніцца| ]] o3odvv0jre2d7h3ohoigeqe41vls2ak 2697148 2697147 2026-10-18T08:59:22Z Dymitr 10914 /* Гісторыя */ выпраўленьне 2697148 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Ніцца |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Ніццы |Назва на мове краіны = Nice |Код мовы назвы краіны = fr |Краіна = Францыя |Герб = Nice_Arms.svg |Сьцяг = Comte de Nice flag.svg{{!}}border |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Праванс-Альпы-Лазурны бераг]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Прыморскія Альпы]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 71.92 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 348085 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = 2021 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = +1 |Летні час = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = Port_Of_Nice,_C%C3%B4te_d%27Azur.jpg |Апісаньне выявы = Порт Ніццы |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 43 |Шырата хвілінаў = 41 |Шырата сэкундаў = 45 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 7 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = 17 |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = http://www.nice.fr/ }} '''Ні́цца''' ({{Мова-fr|Nice}}, {{Мова-oc|Nissa}} або ''Niça'', {{Мова-it|Nizza}}, {{Мова-la|Nicaea}}) — [[Міжземнае мора|міжземнаморскі]] горад і порт на поўдні [[Францыя|Францыі]]. Адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту [[Прыморскія Альпы]]. На 2021 год насельніцтва складала 348 085 жыхароў. Буйны транспартны вузел. Адно з галоўных курортных месцаў [[Лазурны Бераг|Лазурнага берагу]] (або ''Францускай Рыўеры''). == Гісторыя == [[Файл:Nice tour Saint-Francois.jpg|значак|зьлева|Вежа сьвятога Францыска.]] У VII стагодзьдзі Ніцца далучылася да [[Генуэзкая ліга|Генуэзкай лігі]], утворанай гарадамі [[Лігурыя|Лігурыі]]. У 729 годзе горад адбіў напад сарацынаў, але ў 859 і зноў у 880 годзе сарацыны разрабавалі і спалілі яго, і цягам большай часткі X стагодзьдзя яны заставаліся гаспадарамі навакольных земляў{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. Марская моц Ніццы ад гэтага часу пачала хутка ўзрастаць, і горад стаў здольны супрацьстаяць барбарскім піратам. Умацавальныя муры значна пашырыліся, а дарогі да гораду палепшыліся{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. У 1561 годзе герцаг Савойскі [[Эмануіл Філібэрт]] скасаваў ужываньне [[лацінская мова|лаціны]] як адміністрацыйнай мовы і ўсталяваў італьянскую мову як афіцыйную мову дзяржаўных справаў у Ніццы. У Сярэднявеччы Ніцца брала ўдзел у войнах Італіі. Як хаўрусьніца [[Піза|Пізы]], яна была ворагам Генуі, таму кароль [[Францыя|Францыі]] і імпэратар [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]] імкнуліся падпарадкаваць яе. Не зважаючы на гэта, горад захаваў свае вольнасьці. Падчас змаганьня паміж [[Францыск I|Францыскам I]] і [[Карл V (імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі)|Карлам V]] вялікія пашкоджаньні былі нанесеныя праходам войскаў, што ўварваліся ў [[Праванс]]. У месьце некалькі гадоў панаваліся чумныя эпідэміі і галеча{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. У 1538 годзе, у бліжнім мястэчку [[Вільнёў-Любэ]] за пасярэдніцтвам папы [[Павал III (папа рымскі)|Паўла III]] два манархі склалі дзесяцігадовае замірэньне<ref>{{спасылка|спасылка=http://villeneuveloubethotelreservation.com/articles/the-chateau-of-villeneuve-loubet|загаловак=The Chsteau of Villeneuve-Loubet|выдавецтва=Villeneuve-Loubet Guide and Hotels|дата доступу=30.09.2009|копія=https://web.archive.org/web/20140426212438/http://villeneuveloubethotelreservation.com/articles/the-chateau-of-villeneuve-loubet|дата копіі=26.04.2014}}</ref>. У 1543 годзе Ніцца была атакаваная аб’яднанымі франка-асманскімі войскамі Францыска I і пашы [[Хайрэдын Барбароса|Хайрэдын Барбаросы]] падчас [[аблога Ніццы|аблогі Ніццы]]. Жыхары адбілі штурм, які адбыўся па жахлівым бамбаваньнем, яны ўрэшце былі вымушаныя капітуляваць, і Барбаросе дазволілі разрабаваць горад і забраць 2500 палонных. Чума зноў юшыла ў 1550 і 1580 гадах{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. У 1600 годзе Ніцца была ненадоўга захопленая герцагам Гізам. Адкрыўшы порты графства для ўсіх народаў і абвесьціўшы поўную свабоду гандлю ў 1626 годзе, гандаль гораду атрымаў вялікі штуршок, і шляхецкія роды пачалі браць удзел у мясцовых купецкіх прадпрыемствах{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. Места было захопленае [[Нікаля Катэна]] ў 1691 годзе, а пасьля была вернутая Савоі ў 1696 годзе. У 1705 годзе французы зноў узялі яе ў аблогу, і ў наступным годзе ейная цытадэль і рэмпарты былі зьнішчаныя{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. Паводле [[Утрэхцкі мір (1713)|Утрэхцкай дамовы 1713 году]] Ніцца зноў трапіла пад уладу герцага Савойскага, якога пры той жа нагодзе прызналі каралём [[Сыцылія|Сыцыліі]]. У мірныя гады, што рушылі пасьля гэтага, была збудаваная новая частка гораду. З 1744 году і да Аахэнскай дамовы ў 1748 годзе горад зноў быў пад уладай французаў і гішпанцаў. У 1775 годзе кароль, які ў 1718 годзе абмяняў сваю ўладу над Сыцыліяй на [[Сардынскае каралеўства|каралеўства Сардыніі]], зьнішчыў усё, што яшчэ заставалася ад старажытных гарадзкіх вольнасьцяў. Ніцца была зноў захопленая ў 1792 годзе войскамі [[Першая Француская рэспубліка|Першай Францускай рэспублікі]] і ў складзе графства Ніццы заставалася часткай Францыі да 1814 году. Пасьля места вярнулася пад уладу каралеўства П’емонт-Сардыніі{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|646—647}}. [[Файл:Plan-Nice-1624.jpg|значак|зьлева|Плян Ніццы ў 1624 годзе.]] Пасьля таго як [[Турынская дагавор (1860)|Турынская дамова]] была складзеная ў 1860 годзе паміж сардынскім каралём і [[Напалеон III Банапарт|Напалеонам III]] як вынік Плямб’ерскай дамоўленасьці, графства было зноў, але гэтым разам канчаткова, перададзенае Францыі як тэрытарыяльная ўзнагарода за францускую дапамогу ў [[Аўстра-італа-француская вайна|Другой італьянскай вайне за незалежнасьць]] супраць [[Аўстрыя|Аўстрыі]], у выніку якой [[Лямбардыя]] была аб’яднаная з П’емонтам-Сардыніяй. Кароль [[Віктар-Эмануіл II]] 1 красавіка 1860 году ўрачыста папрасіў насельніцтва прыняць зьмену сувэрэнітэту ў імя італьянскага адзінства, і перадача была ратыфікаваная рэгіянальным рэфэрэндумам. Паводле паведамленьняў, у той час адбываліся італіяфільскія дэманстрацыі і натоўп вітаў ідэю «Італьянскай Ніццы»<ref>{{кніга|імя=Alain|прозьвішча=Ruggiero|загаловак=Nouvelle Histoire de Nice|год=2006}}</ref>. 15 і 16 красавіка 1860 году быў зладжаны народны плебісцыт. Праціўнікі анэксіі заклікалі да ўстрыманьня, таму ўзровень яўкі быў вельмі нізкі. «За» прагаласавалі 83% зарэгістраваных выбарцаў ва ўсім графстве і 86% у самой Ніццы, што часткова адбылося празь ціск з боку ўладаў<ref>{{кніга|загаловак=Nouvelle histoire de Nice|месца=Toulouse|выдавецтва=Privat|год=2006|старонкі=17–18|isbn=978-2-7089-8335-9}}</ref>. Гэта быў вынік майстэрскай апэрацыі па кантролі інфармацыі з боку францускага і п’емонцкага ўрадаў, каб уплываць на вынік галасаваньня ў адпаведнасьці з ужо ўхваленымі пастановамі<ref>{{артыкул|аўтар=Kendall Adams, Charles|загаловак=Universal Suffrage under Napoleon III|выданьне=The North American Review|том=0117|старонкі=360—370|год=1873}}</ref>. Парушэньні падчас плебісцыту былі відавочныя. Выпадак Левэна стаў паказальным, бо паводле афіцыйных крыніцаў, пры 407 выбарцах быў пададзены 481 голас, прычым амаль усе зь іх ухвалялі далучэньне да Францыі<ref>{{кніга|імя=Carlo|прозьвішча=Dotto De’ Dauli|загаловак=Nizza, o Il confine d’Italia ad Occidente|год=1873}}</ref>. Італьянская мова, якая была афіцыйнай мовай графства, ужыванай царквой, у ратушы, выкладанай у школах, ужыванай у тэатрах і ў опэры, была неадкладна скасаваная і замененая францускай<ref>{{артыкул|аўтар=Large, Didier|загаловак=La situation linguistique dans le comté de Nice avant le rattachement à la France|выданьне=Recherches régionales Côte d'Azur et contrées limitrophes|год=1996}}</ref><ref>{{кніга|прозьвішча=Paul Gubbins and Mike Holt|загаловак=Beyond Boundaries: Language and Identity in Contemporary Europe|год=2002|старонкі=91–100}}</ref>. Незадаволеньне анэксіяй да Францыі прывяло да эміграцыі значнай часткі італафільскага насельніцтва, што яшчэ больш паскорылася пасьля аб’яднаньня Італіі ў 1861 годзе. Чвэрць насельніцтва Ніццы, то бок каля 11 тысячаў жыхароў места, наважыліся добраахвотна перасяліцца ў Італію<ref>{{кніга|імя=Fulvio|прозьвішча=Peirone|загаловак=Per Torino da Nizza e Savoia. Le opzioni del 1860 per la cittadinanza torinese, da un fondo dell’archivio storico della città di Torino|месца=Turin|год=2011}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.montecarlonews.it/2017/08/28/notizie/argomenti/altre-notizie-1/articolo/un-nizzardo-su-quattro-prese-la-via-dellesilio-in-seguito-allunita-ditalia-dice-lo-scrittore.html|загаловак=«Un nizzardo su quattro prese la via dell’esilio» in seguito all’unità d’Italia, dice lo scrittore Casalino Pierluigi|дата публікацыі=28.08.2017|дата доступу=14.05.2021|копія=https://web.archive.org/web/20200219165302/http://www.montecarlonews.it/2017/08/28/notizie/argomenti/altre-notizie-1/articolo/un-nizzardo-su-quattro-prese-la-via-dellesilio-in-seguito-allunita-ditalia-dice-lo-scrittore.html|дата копіі=19.02.2020}}</ref>. Шмат італьянцаў зь Ніццы перасяліліся ў бліжэйшыя лігурыйскія гарады<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.liberanissa.eu/archives/nizza_e_il_suo_futuro/index.html|загаловак=Nizza e il suo futuro|выдавецтва=Liberà Nissa|дата доступу=26.12.2018|копія=https://web.archive.org/web/20190203025523/http://www.liberanissa.eu/archives/nizza_e_il_suo_futuro/index.html|дата копіі=03.02.2019}}</ref>. [[Джузэпэ Гарыбальдзі]], народжаны ў Ніццы, рашуча выступаў супраць перадачы гораду пад кантроль Францыі, сьцьвярджаючы, што галасаваньне было сфальшаванае французамі. Больш за тое, для генэрала ягоны родны горад быў бясспрэчна італьянскім. Палітычна лібэралы Ніццы і прыхільнікі Гарыбальдзі не прымалі напалеонаўскі аўтарытарызм. == Галерэя == <gallery> Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-43-52.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-47-17.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-50-16.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-53-48.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-56-44.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-00-53.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-18-29.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-23-33.jpg Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-15-01.jpg </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Chisholm, Hugh, ed.|год=1911|частка=Nice|загаловак=Encyclopædia Britannica|том=1|выданьне=11|выдавецтва=Cambridge University Press|старонкі=646–647|ref=Chisholm}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.nice.fr/ Афіцыйны сайт]. [[Катэгорыя:Ніцца| ]] kzes6ab4h92qzimotbbpekfgcanzvnh 0 105573 2697063 2692694 2026-10-17T20:23:38Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697063 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Гаруцішкі |Лацінка = Haruciški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гаруцішкаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Койданаўскі раён|Койданаўскі]] |Сельсавет = [[Путчынскі сельсавет|Путчынскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 75 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 45 |Шырата сэкундаў = 50.8 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 5 |Даўгата сэкундаў = 14 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Гару́цішкі'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 180.</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Гаруцішка|Гаруцішцы]]. Уваходзяць у склад [[Путчынскі сельсавет|Путчынскага сельсавету]] [[Койданаўскі раён|Койданаўскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 10 км ад [[Койданаў|Койданава]], за 52 км ад [[Менск]]у, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Койданава. == Назва == {{Асноўны артыкул|Герута (імя)}} Герута<ref>Райтаровська Н. [https://lvivmedievalclub.wordpress.com/2018/03/17/%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0/ Загадка походження Рагнара Лодброка] // Феномен Європи: від традиційного до сучасного: збірник матеріалів студентсько-аспірантської наукової конференції (Львівський університет імені Івана Франка, 10-11 листопада 2017 р.). — Львів, 2017. С. 76.</ref>, Герут або Геруд (Gerutha, Geruthus, Gjerud<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-g Navn anno 1900 på bokstaven G] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CklczPR-UuAC&q=Gerutha#v=snippet&q=Gerutha&f=false S. 29—30].</ref>, якое зьвязваюць зь імём [[Гера (мужчынскае імя)|Гера]]<ref>Горенко О. Антропонімічний вимір постмодерної літератури. Монографія. — Берегове-Ужгород, 2020. С. 63.</ref>. Іменная аснова [[Гера (мужчынскае імя)|-гер- (-гар-, -гір-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геральд|Гералт]], [[Германт|Гермонт]], [[Бутгер]]; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] geirr, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] gēr 'дзіда'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 98.</ref>. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == Упершыню ўпамінаюцца ў XVIII стагодзьдзі. У 1884 годзе адкрыта царкоўна-прыходзкая школа (12 вучняў — 11 хлопчыкаў, 1 дзяўчынка). У 1886 годзе ў [[Койданаўская воласьць|Койданаўскай воласьці]] [[Менскі павет (Менская губэрня)|Менскага павету]]. Дзейнічала праваслаўная царква. У пачатку XX ст. 30 двароў, 167 жыхароў. У 1915 годзе Дэпартамэнт земляробства зрабіў спробу арганізаваць гадавальнік лекавых расьлін у маёнтку Гаруцішкі, але вайна парушыла пляны. == Насельніцтва == * 1909 год — 50 чалавек у сяле Гаруцішках і 42 чалавекі ў [[фальварак|фальварку]] Гаруцішках<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 44.</ref> * 1999 год — 104 чалавекі * 1 студзеня 2004 году — 42 двары, 83 чалавекі * 2010 год — 75 чалавек == Турыстычная інфармацыя == Помнік на брацкай магіле 12 савецкіх воінаў і партызан, якія загінулі ў [[Другая ўсясьветная вайна|Другую ўсясьветную вайну]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Койданаўскі раён|Гаруцішкі|676}} {{Путчынскі сельсавет}} {{Койданаўскі раён}} [[Катэгорыя:Путчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну]] nixp17dx7mb5so1vl8jymh4epqhzklw 10 107209 2697044 2005421 2026-10-17T16:10:43Z Dymitr 10914 выпраўленьне спасылак 2697044 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |назва_шаблёну = Каралі Францыі |назва = [[Каралі Францыі|Каралі]] й імпэратары [[Францыя|Францыі]] |стыль_загалоўка = |стыль_верх = |выява = [[Файл:Arms of the Kingdom of France (Moderne).svg|справа|70пкс|Сымбаль Францускага каралеўства]][[Файл:Imperial Coat of Arms of France (1804-1815).svg|справа|70пкс|Сымбаль Францускай імпэрыі]] |стыль_сьпісаў = |стыль_цотных_сьпісаў = |стыль_няцотных_сьпісаў = |стыль_групаў = width: 100px; |група_інфармацыі1 = [[Каралінгі]]*<br />[[843]]—[[987]] |сьпіс1 = [[Карл II Лысы|Карл II]]{{*}}[[Людовік II Заіка|Людовік II]]{{*}}[[Людовік III (кароль Францыі)|Людовік III]]{{*}}[[Карламан II]]{{*}}[[Карл III Тоўсты|Карл III]]{{*}}''[[Ода Парыскі]]¹''{{*}}[[Карл III Прастак|Карл III]]{{*}}''[[Робэрт I (кароль Францыі)|Робэрт I]]¹''{{*}}''[[Рудольф Бургундзкі]]²''{{*}}[[Людовік IV Заморскі|Людовік IV]]{{*}}[[Лотар Францускі|Лотар]]{{*}}[[Людовік V Францускі|Людовік V]] |група_інфармацыі2 = [[Капэтынгі]]<br />[[987]]—[[1328]] |сьпіс2 = [[Гуга Капэт]]{{*}}[[Робэрт ІІ Францускі|Робэрт II]]{{*}}[[Генрых І Францускі|Генрых I]]{{*}}[[Філіп І Францускі|Філіп I]]{{*}}[[Людовік VІ Францускі|Людовік VI]]{{*}}[[Людовік VІІ Францускі|Людовік VII]]{{*}}[[Філіп ІІ Францускі|Філіп II]]{{*}}[[Людовік VІІІ Францускі|Людовік VIII]]{{*}}[[Людовік ІХ Францускі|Людовік IX]]{{*}}[[Філіп III Францускі|Філіп III]]{{*}}[[Філіп IV Прыгожы|Філіп IV]]{{*}}[[Людовік X (кароль Францыі)|Людовік X]]{{*}}[[Жан I Пасьмяротны|Жан I]]{{*}}[[Філіп V Францускі|Філіп V]]{{*}}[[Карл ІV Францускі|Карл IV]] |група_інфармацыі3 = [[Валюа (дынастыя)|Валюа]]<br />[[1328]]—[[1589]] |сьпіс3 = [[Філіп VІ Францускі|Філіп VI]]{{*}}[[Жан II Францускі|Жан II]]{{*}}[[Карл V Мудры|Карл V]]{{*}}[[Карл VІ Францускі|Карл VI]]{{*}}[[Карл VII Пераможца|Карл VII]]{{*}}[[Людовік XI]]{{*}}[[Карл VIII Валюа|Карл VIII]]{{*}}[[Людовік XII (кароль Францыі)|Людовік XII]]{{*}}[[Францыск I]]{{*}}[[Генрых II Валюа|Генрых II]]{{*}}[[Францыск II]]{{*}}[[Карл IX Валюа|Карл IX]]{{*}}[[Генрык Валезы|Генрык III]] |група_інфармацыі4 = [[Бурбоны]]<br />[[1589]]—[[1792]] |сьпіс4 = [[Генрых IV Бурбон|Генрых IV]]{{*}}[[Людовік XIII]]{{*}}[[Людовік XIV]]{{*}}[[Людовік XV]]{{*}}[[Людовік XVI]]{{*}}[[Людовік XVII]] |група_інфармацыі5 = Пасьля [[Француская рэвалюцыя|рэвалюцыі]]<br />[[1804]]—[[1870]] |сьпіс5 = [[Напалеон I Банапарт]]{{*}}[[Людовік XVIII]]{{*}}[[Карл X (кароль Францыі)|Карл X]]{{*}}[[Люі-Філіп I]]{{*}}[[Напалеон III Банапарт]] |сьпіс6 = * — акрамя каралінгаў былі [[Рабэртыны]]¹ й [[Базаніды]]², якія адзначаны курсівам |}}<includeonly>[[Катэгорыя:Каралі Францыі]]</includeonly><noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Сьпісы кіраўнікоў|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}]] </noinclude> eu8ctk6zfvwj70wq71j7wc2sqp17rtq 0 114231 2697059 2546171 2026-10-17T19:58:38Z Dymitr 10914 стыль, артаграфія 2697059 wikitext text/x-wiki {{Спартовец}} '''Крысто́ф Лемэ́тр''' ({{мова-fr|Christophe Lemaitre}}; {{Н}} 11 чэрвеня 1990 году, [[Ансі]], [[Францыя]]) — колішні францускі бягун-спрынтар, трохразовы [[Чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыке 2010 году|чэмпіён Эўропы 2010 году]] на дыстанцыях [[Бег на 100 мэтраў|100]] і [[Бег на 200 мэтраў|200 мэтраў]], а таксама ў эстафэце 4×100 мэтраў, чэмпіён сьвету сярод юніёраў 2008 году на дыстанцыі 200 мэтраў, шматразовы чэмпіён Францыі. Першы сьветласкуры спрынтар, які прабег 100 мэтраў хутчэй за 10 сэкундаў. Бронзавы прызэр Алімпійскіх гульняў 2012 і 2016 гадоў. У 2009 годзе [[Эўрапейская атлетычная асацыяцыя]] (EAA) прызнала Лемэтра «ўзыходнай зоркай году» ў [[Эўропа|Эўропе]]<ref>[https://www.webcitation.org/67PPrMFuJ?url=http://news.day.az/sport/175103_print.html «Азербайджанский спортсмен назван вторым атлетом года в Европе»]. day.az</ref>. У 2010 годзе быў прызнаны найлепшым лёгкаатлетам году ў Эўропе, стаўшы першым французам, які дамогся гэтай узнагароды. Лемэтр апярэдзіў паводле вынікаў галасаваньня [[Нарвэгія|нарвэскага]] дзідакідальніка [[Андрэас Таркільдсэн|Андрэаса Таркільдсэна]]<ref>[http://www.european-athletics.org/european-athletics-awards-night/frenchman-lemaitre-voted-2010-european-athlete-of-the-year.html «Frenchman Lemaitre voted 2010 European Athlete of the Year»]. european-athletics.org</ref>. Таксама ў 2010 годзе найбуйнейшая француская спартовая газэта ''[[L'Équipe]]'' прызнала Крыстофа найлепшым спартсмэнам году ў Францыі<ref>[http://www.france24.com/en/20101226-sprinter-christophe-lemaitre-named-french-sportsman-year-athletics «Sprinter Lemaitre named 'French Sportsman of the Year»]. france24.com</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20100804231137/http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=0/athcode=235477/index.html Профіль на сайце IAAF] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лемэтр, Крыстоф}} [[Катэгорыя:Францускія спрынтары]] [[Катэгорыя:Францускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году]] gdis8mvlbixm30mxq5fg698e9kjvz33 0 120382 2697038 2674483 2026-10-17T13:59:56Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак, выпраўленьне спасылак 2697038 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Эрвэ́ Рэна́р''' ({{мова-fr|Hervé Renard}}; {{Н}} 30 верасьня 1968 году, [[Экс-ле-Бэн]], [[Францыя]]) — былы [[Францыя|францускі]] футбаліст, цяпер галоўны трэнэр нацыянальнай [[Мужчынская зборная Кот д’Івуару па футболе|зборнай Кот д’Івуару]]. Самым значным посьпехам у кар’еры зьяўляецца перамога на [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубку афрыканскіх нацыяў]] з [[Мужчынская зборная Замбіі па футболе|зборнай Замбіі]] ў 2012 годзе ў якасьці трэнэра. == Біяграфія == === Кар’ера гульца === Эрвэ гуляў на пазыцыі абаронца за клюбы «[[Кан (футбольны клюб)|Кан]]», «[[Валярыс (футбольны клюб)|Валярыс]]», «[[Драгіньян (футбольны клюб)|Драгіньян]]», якія выступалі ў ніжэйшых дывізіёнах Францыі. === Кар’ера трэнэра === Кар’еру трэнэра пачаў у клюбе «[[Драгіньян (футбольны клюб)|Драгіньян]]», за які гуляў у якасьці футбаліста ў апошнія гады сваёй гульнявой кар’еры. Пасьля чаго працаваў памочнікам трэнэра ў адным з кітайскіх клюбаў. У 2004 годзе быў галоўным трэнэрам ангельскага клюбу «[[Кембрыдж Юнайтэд]]»<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/cambridge_utd/4089843.stm «Cambridge dismiss manager Renard»]. BBC Sport</ref>, а потым францускага «[[Шэрбур (футбольны клюб)|Шэрбуру]]». У наступным зьяўляўся памочнікам [[Клёд Лё Руа|Клёда Лё Руа]] ў [[Мужчынская зборная Ганы па футболе|зборнай Ганы]]. З траўня 2008 году стаў галоўным трэнэрам [[Мужчынская зборная Замбіі па футболе|зборнай Замбіі]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/7387884.stm «Renard named as new Zambia coach»]. BBC Sport.</ref>, якую ачольваў да красавіка 2010 году. Пасьля гэтага быў два дні галоўным трэнэрам [[Мужчынская зборная Анголы па футболе|Анголы]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/8609753.stm «Angola appoint Frenchman Herve Renard as coach»]. BBC Sport.</ref>. Са студзеня 2011 году працаваў у альжырскім клюбе «[[УСМ Альжыр]]». ==== Вяртаньне ў Замбію ==== 22 кастрычніка вярнуўся ў якасьці галоўнага трэнэра ў зборную Замбіі, зь якой на пачатку 2012 году перамог у [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубку афрыканскіх нацыяў]], забясьпечыўшы такім чынам першую перамогу Замбіі на міжнародных спаборніцтвах. ==== «Сашо» ==== 7 кастрычніка 2013 году стаў налоўным трэнэрам клюбу «[[Сашо Манбэльяр|Сашо]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20180612135925/http://www.fcsochaux.fr/fr/index.php?option=com_content&view=article&id=5670:herve-renard-nouvel-entraineur-du-fcsm/ Hervé Renard nouvel entraîneur du FCSM]</ref>. == Дасягненьні == * Пераможца [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубка афрыканскіх нацыяў]]: [[Кубак афрыканскіх нацыяў 2012 году|2012]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Рэнар на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубках афрыканскіх нацыяў]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Францыя}}; |Кот-д’Івуар на КАН-2015 |Марока на КАН-2017 |Марока на ЧС-2018 |Марока на КАН-2019 |Саудаўская Арабія на ЧС-2022 |Саудаўская Арабія на ЗК КОНКАКАФ-2025 |Туніс на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рэнар, Эрвэ}} [[Катэгорыя:Францускія футбалісты]] [[Катэгорыя:Францускія футбольныя трэнэры]] ddm134ikapwoy6iguvgb8g95f28tq2n 1 120549 2697048 2232499 2026-10-17T17:45:51Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2232499|2232499]] удзельніка [[Special:Contributions/2A02:810A:1CC0:1120:4CF9:A822:D541:4E0F|2A02:810A:1CC0:1120:4CF9:A822:D541:4E0F]] ([[User talk:2A02:810A:1CC0:1120:4CF9:A822:D541:4E0F|гутаркі]]) 2697048 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекту Тэматычны тыдзень/Астраномія}} Унёсак Птальмэя ў геаграфію Рака Тана (вытаткі) „Старажытнагрэцкі географ Клаўдзій Птальмэй паказаў каардынаты вытока і вусьця Тана“ – Дон/Вікіпедыя (мова расейская) Ніякага Дона ў Птальмэя няма. Для разьлікаў спатрэбяцца: ►Выснова 1 (базавая): сучасная паралель 48°30′ супадае з паралельлю 48°30′ у працы Птальмэя. Абазначым яе праз 48°30′. ►Выснова 2 (базавая): сучасны мерыдыян 28° супадае з мерыдыянам 53° у працы Птальмэя. Абазначым яе праз 28°(53°). У далейшых разважаньнях будзем лічыць, што паралелі Птальмэя супадаюць з сучаснымі паралелямі, і паглядзім, што атрымаецца. Адлік мерыдыянаў будзем весьці ад мерыдыяна 28°(53°) наступным чынам: 53° Птальмэя =28° Грынвіча (базавы мерыдыян): 54° Птальмэя =29° Грынвіча ... 60°Птальмэя = 35°Грынвіча 61°Птальмэя = 36°Грынвіча 62°Птальмэя = 37°Грынвіча 63°Птальмэя = 38°Грынвіча 64°Птальмэя = 39°Грынвіча 65°Птальмэя = 40°Грынвіча 66°Птальмэя = 41°Грынвіча 67°Птальмэя = 42°Грынвіча...і паглядзім, што атрымаецца - гл. §1. Сістэма каардынат Птальмэя. ---------- '''Верхні Тана (Тана ад вытоку да павароту) – гэта Волга ад Рыбінска да Чэбаксара''', і гэты Тана, зразумела, ніякага дачыненьня да Дона не мае. Параўнайце дыяпазоны каардынат: (Влг) Чэбаксары 47°14′(72°15)д 56°07′(56°05)ш /пав. Тана 72°30-56°/ (Влг) Рыбінск 38°50'(63°50)д 58°03'(58°05)ш /выток Тана 63°50-58°/ (Днстр) Магілёў 27°47′(53°45)д 48°27′(48°25)ш /пав. Тыра 53°—48°30/. Розьніца паміж Чэбаксарам 72°15—56° і пав. Тана 72°30-56°, як і розьніца паміж Рыбінскам 63°50'—58°05 і вытокам Тана 63°50—58°, вагаецца ў тых жа межах, што і розьніца паміж Магілёвам-Падольскім (пав. Днястра) 52°45—48°25 і паваротам Тыра 53°—48°30. ---------- Схема пабудовы вытоку Тана: '''64°—58°''' (вытокі Тана); кропка перасячэньня мерыдыяльнага ўчастка рэчышча верхняга Дона (мер. 39°(64°)) з паралельлю 58° самай паўночнай мяжы Волгі, якая даволі дакладна супала з г. Рыбінск 63°50-58°: паварот ракі Волга (Рыбінск) 63°50 — 58°05 вытокі ракі Тана 64° — 58° Зразумела, што ў разгледжаным выпадку ракой Тана названая Волга, і мае месца ўземазаменнасьць: '''Тана-Волга (Рыбінск) 74°—56°.''' Заўвага. Выток ракі Тана 64°—58° пабудаваны па той жа самай схеме, што і паварот ракі Тыр: Паварот ракі Тыр (Τύρας, Tyras) 53°-48°30′ у Птальмэя пабудаваны шляхам перасячэньня мерадыяна 28°(53°) рэчышча Дуная ад г. Чэрнаво́ды да г. Гала́ць з паралельлю 48°30′ рэчышча Днястра ад г. Хаты́н да г. Магілёў-Днястроўскі і даволі дакладна супаў з паваротам Днястра каля Магілёва-Днястроўскага, мерыдыян якога роўны 27°47′(52°45′). Кропка з каардынатамі 28°(53°)—48°30' апынулася на 15' усходней Магілёва, каля якога Днестр сапраўды робіць паварот. Зразумела, што ў разгледжаным выпадку Тырам названы Днестр, і мае месца ўземазаменнасьць: '''Тыр-Днестр (Магілёў-Днястроўскі) 53°—48°30′''' – Выснова (паварот ракі Тыр) / гл. §1. Сістэма каардынат Птальмэя. Канец заўвагі. '''За паварот ракі Тана 72°30 —56°, да якога набліжаецца паварот ракі Ра 72°30—56°, узяты з дапушчальнай хібнасьцю паварот Волгі ля Чэбаксар 72°15-56°05.''' *дапушчальная хібнасьць: розьніца паміж Казаньню (пав. Волгі) 74°05-55°45 і паваротам Ра 74°—56° вагаецца ў тых жа межах, што і розьніца паміж Магілёвам-Падольскім (пав. Днястра) 52°45—48°25 і паваротам Тыра 53°-48°30. Зразумела, што ў разгледжаным выпадку ракой Ра названая Волга і мае месца ўземазаменнасьць: '''Тана-Волга (Чэбаксар) 72°30—56°'''. Паралель 56° - гэта шыротны ўчастак рэчышча Волгі ад Чэбаксара да Какшайска, мерыдыян жа 49°(74°) - гэта мерыдыяльны ўчастак рэчышча Волгі ад г. Казань да в. Усольле (пачатак Самарскай Лукі): (В, паварот) г. Чэбаксары 47°14′00"(72°15)д 56°07′ (56°00)ш '''(Тана, паварот) 72°30 56°''' (В) Яндашава 47°32′18"(72°30)д 56°04′20"(56°00)ш (В) Сундыр 47°43′00"(72°45)д 56°07′00"(56°00)ш (В, паварот) с. Какшайск 47°49′00"(72°50)д 56°08′12"(56°00)ш '''(Ра, паварот) 74°00 56°''' (В, паварот) г. Казань 49°06′52"(74°00)д 55°47′27"(55°45)ш (В, паварот) в. Усольле 49°03′53″(74°00)д 53°23′32″(53°25)ш *"Самарская Лука - самая вялікая, значна выяўленая і вядомая лукавіна ракі Волгі ў ніжнім яе цячэньні паміж вёскай Усольле і горадам Сызрань" (мова расейская: „Сама́рская Лука́ — самая большая, значительно выраженная и известная излучина реки Волги в нижнем её течении между селом Усолье и городом Сызрань.“)- Сама́рская Лука́ //Вікіпедыя (мова расейская) 24.09.2020. *Марыінскі Пасад (Сундыр) *Янда́шава, Новачэбаксарск ---------- '''Ніжні Тана (Тана ад павароту да вусьцяў)''' — гэта штучнае, паралельнае лініі „Царыцын — Таганрог”, адгалінаваньне ад чэбаксарскага павароту Волгі, якое вядзе ў рэчаіснасьці ў тупік. Паколькі лінія „Царыцын — Таганрог” уяўляе сабой добрае набліжэньне да лініі „Калач-Куцярма&Егурча(в-це)”, а лінія „Калач-Куцярма&Егурча(в-це)” уяўляе сабой ніжні Дон ад павароту да адзінага суднаходнага (раней) вусьця Перавалокі-Куцярмы, і паралельны перанос ні размеры ні арыентацыю аб’екта не зьмяняе, ствараецца ілюзія Дона ад павароту да вусьцяў, прычым у геаграфічнай мясцовасьці, дзе ніякага Дона няма. ---------- Схема пабудовы ніжняга Тана: /+3°→/+7°20′↑/ Царыцын 47°28′(72°30)д 56°02′(56°00)ш /пав. Тана 72°30-56°/ /+3°→/+7°20′↑/ Таганрог 41°57′(66°55)д 54°32′(54°30)ш /г. Тана 67°-54°30/ /+3°→/+7°20′↑/ мк Егурча 41°57′(67°00)д 54°32′(47°30)ш /у в-це Тана 67°-54°30 Царыцын 44°28′(69°30)д 48°42′(48°40)ш /пав. Волгі 69°30-48°40 Таганрог 38°57′(63°55)д 47°12′(47°10)ш /канец мк Егурча 63°55-47°10/ Ніжнім Танам названа лінія „Царыцын — Таганрог”, перамешчаная на 3° на ўсход (+3°→) разам з паваротам Дняпра (Голая Прыстань) і на 7°20′ на поўнач (+7°20↑) з такім разьлікам, каб царыцынскі паварот Волгі (паралель 48°40) аказаўся ля казанскага павароту Волгі (паралель 56° рэчышча Волгі ад Чэбаксара да Какшайска). Параўнайце са схемай пабудовы берагавой лініі: Адэса (пав. бераг. лініі мора) 30°43′(55°45)-46°30′ /не задзейнічана/ /+2°↑/+1°→/ Рыгораўка 32° (57° )-48°30′ /Ардэс 57° -48°30 /+2°↑/+1°→/ Кінбурн 32°30′(57°30)-48°30′ /в-це Барыстэна 57°30-48°30 /+2°↑/+1°→/ вусьце П. Буга 33° (58° )-48°30′ /в-це Хіпаніса 58° -48°30 /+2°↑/+1°→/+1°→/ Рыбальча 34°20′(59°20)-48°30' /Тамірака 59°20-48°30 /+2°↑/+1°→/+1°→/+1°→/ Гол. Прыст. 35°30′(60°30)-48°30′ /„ля воз. Бык“ 60°30-48°30, адкуль /+3°→/+2°00′↑/ Гол. Прыст.(пав. Дняпра)35°30′(60°30)-48°30′ /„ля воз. Бык“ 60°30-48°30/ /+3°→/+7°20′↑/ Царыцын (пав. Волгі) 47°28′(72°30)-56°00′ /пав. Тана 72°30-56°/ /+3°→/+7°20′↑/ Таганрог 41°57′(66°55)-54°30′ /г. Тана 67°-54°30/ Ніжні Тана з прывязкай да геаграфічнай мясцовасьці: Чэбаксар 47°14′(72°15)д 56°07′(56°05)ш /пав. Тана 72°30-56°/ в-це Цны 42°01′(67°00)д 54°27′(54°30)ш /в-це(у) Т 67°-54°30/ с.Вусьце 42°01′(67°00)д 54°27′(54°30)ш /г. Тана 67°-54°30/ /+3°→/+7°20′↑/ Царыцын 47°28′(72°30)д 56°02′(56°00)ш /пав. Тана 72°30-56°/ /+3°→/+7°20′↑/ мк Егурча 41°57′(67°00)д 54°30′(54°30)ш /в-це (у) Тана 67°- 54°30/ /+3°→/+7°20′↑/ Таганрог 41°57′(66°55)д 54°32′(54°30)ш /г. Тана 67°-54°30/ Царыцын 44°28′(69°30)д 48°42′(48°40)ш Таганрог 38°57′(63°55)д 47°12′(47°10)ш мк Егурча(Таганрог) 38°57′(64°00)д 47°12′(47°10)ш Ніжнім Танам названа лінія „Царыцын — Таганрог”, перамешчаная на 3° на ўсход (+3°→) разам з паваротам Дняпра (Голая Прыстань) і на 7°20′ на поўнач (+7°20↑) з такім разьлікам, каб царыцынскі паварот Волгі (паралель 48°40) аказаўся ля казанскага павароту Волгі 74°-55°45 на паралелі 56° рэчышча Волгі ад Чэбаксара да Какшайска (у шырокім сэнсе ад вытоку да Казані). Кропка з каардынатамі 72°30—56°апынулася на 15' усходней Чэбаксара 72°15—56°, каля якога Волга сапраўды робіць паварот. Зразумела, што ў разгледжаным выпадку ракой Тана названа штучнае, паралельнае лініі „Царыцын — Таганрог”, адгалінаваньне на паўдзённы заход ад чэбаксарскага павароту Волгі, якое вядзе ў рэчаіснасьці ў тупік. Дадаткова за '''зах. вусьце Тана''' ўзяты выток перамешчанага на 3° на ўсход (+3°→) разам з паваротам Дняпра (Голая Прыстань) Дона: (Д, выток) с. Іван-возера 38°19′57″(63°20)д 54°03′03″(54°05)ш /+3°→/(Д, выток) с. Іван-возера 41°19′57″(66°20)д 54°03′03″(54°05)ш /з в-це Т/ Тое ж самае можна сказаць і пра Волгу: ніякай Волгі ў Птальмэя няма. Рагнеда Полацкая Паўночная мяжа Вялікай Нямеччыны (вытаткі) ---------------------------------------. Чым так спадабалася Птальмэю паралель 56°, што ён на яе памясьціў паўночную мяжу Вялікай Нямеччыны (В.Н.): §2. (В.Н.(пн), Кімбрык) мыс пасьля Альбія 7°00(32° )-56°50 §4(5) (В.Н.(пн), Кімбрык) в-це р. Халус 12°00(37° )-56° §4(6) (В.Н.(пн), Кімбрык) в-це р. Сьвеб/Сьвеў 14°30(39°30)-56° §4(7) (В.Н.(пн), Кімбрык) в-це р. Віадва 17°10(42°10)-56° §4(8) (В.Н.(пн), Кімбрык) в-це р. Вістула 20°00(45° )-56° (Е&А Сарматыя) в-це р. Хрон 25°00(50° )-56° (Е&А Сарматыя) паварот р. Тана 47°30(72°30)-56° (А. Сарматыя) паварот р. Ра 49°00(74° )-56° а завяршыў яе А. Хумбольт: (Е&А) №1 абеліск на гары Бярозавай 60°00(85° )-56°50 *№1 Обелиск на горе Берёзовой (А. Хумбольт) 60°02'52"(85°)E 56°52'13"(56°50)N ----------------------------------------------- Па-першае, паралель 56°- гэта шыротнае рэчышча Волгі ад вытоку да Казані, калі ўлічыць, што Волга ад Ржэва да Ніжняга Ноўгарада робіць дугу, самая паўночная кропка якой задзейнічана пад выток Тана: (Волга, выток) в. Волгавярхоўе 32°28′04″(57°30)д 57°05′04″(57°05)ш (Волга) г. Ржэў 34°19′39″(59°20)д 56°15′56″(56°15)ш (Волга) р. Вазу́за (г. Зубцоў) 34°35′27″(59°35)д 56°10′05″(56°10)ш (Волга) г. Зубцоў 34°35′00″(59°35)д 56°10′00″(56°10)ш (Волга) р. Ака (Ніжні Ноўгарад) 43°59′04″(69° )д 56°19′58″(56°20)ш (Волга) г. Н. Ноўгарад (в-це Акі) 44°00′27″(69° )д 56°19′37″(56°20)ш (Волга) с. Кадніцы 44°27′52″(69°30)д 56°04′19″(56°00)ш (Волга) р. Ку́дзьма 44°32′20″(69°30)д 56°03′34″(56°00)ш (Волга) с. Ісады 45°06′40″(70°05)д 56°04′30″(56°00)ш (Волга) р. Су́ндавік 45°02′33″(70°05)д 56°03′26″(56°00)ш (Волга) в. Крэмёнкі 45°26′39″(70°30)д 56°03′50″(56°00)ш (Волга) р. Сура (Васіль Горад ) 45°58′21″(71° )д 56°07′23″(56°00)ш (Волга, пав.) Васіль Горад(Цэпель) 46°00′26″(71° )д 56°07′39″(56°00)ш (Волга) р. Вятлу́га (вдсх) 46°13′30″(72°15)д 56°25′14″(56°25)ш (Волга) р. Вятлу́га 46°26′00″(72°25)E 56°19′14″(56°20)N (Волга, пав.) Казьмадзям'янск 46°34′ (72°35)д 56°20′ (56°20)ш (Волга, пав.) г. Чэбаксары 47°14′00″(72°15)д 56°07′ (56°00)ш '''(Тана паварот) 72°30 56°''' (Волга) р. Цывіль, вусьце 47°34′43″(72°35)д 56°06′50″(56°00)ш (Волга) Янда́шава, Новачэбаксарск 47°32′18″(72°30)д 56°04′20″(56°00)ш (Волга) Марыі́нскі́ Паса́д(Сундыр) 47°43′00″(72°45)д 56°07′00″(56°00)ш (Волга, паварот) с. Какша́йск 47°49′00″(72°50)д 56°08′12″(56°00)ш (Волга, паварот) в. Уракава 47°52′50″(72°55)д 56°06′00″(56°00)ш (Волга) р. Сьвіяга 48°29′31″(73°30)д 55°39′33″(56°00)ш '''(Ра, паварот) 74° 56°''' (Волга, паварот) г Казань 49°06′52″(74°05)д 55°47′27″(55°45)ш (В, паварот) в. Усольле 49°03′53″(74°00)д 53°23′32″(53°25)ш * Во́лга (мар. Юл, чуваш. Атӑл, тат. Идел, ног. Эдил, калм. Иҗил-һол, каз. Еділ, эрз. Рав) - Зразумела, акругленьне лікаў 56°06′, 56°07′і 56°08′ (і нават 56°15 ) можна зрабіць як з недахопам (56°), так і з лішкам (56°10), у залежнасьці ад таго, якая мэта ставіцца. Я маю мэту выразна паказаць, што шыротная плынь Волгі ляжыць на той жа паралелі, што і шыротная плынь р. Уфа, якая служыць мяжой паміж Сярэднім і Паўдзённым Уралам, пагэтаму акругленьне ўзятае з недахопам (56°). ------------------------ Цяпер да В. Нямеччыны. ------------------------ ''Цытата'': "На працягу больш за сто гадоў нямецкі нацыянальны гімн праслаўляў веліч Бацькаўшчыны (Vaterland) паміж Мойзам (Маас) і Нёманам (Мемель), паміж Адыджа (Эч) і Бэльтам - гэта азначае: тры ракі, да якіх Нямеччына нідзе не дакранаецца, і марская затока, якой яна амаль не дакранаецца. („Seit mehr als hundert Jahren besingt die deutsche Nationalhymne die Größe des Vaterlandes zwischen Meuse (Maas) und Njemen (Memel), zwischen Adige (Etsch) und Belt – das heißt also: drei Flüssen, die Deutschland nirgendwo berührt, und einem Meeresarm, den es so wenig berührt”.) Гэты '''нямецкі нацыянальны гімн''' прывядзе дасьледчыка да паўночнай мяжы Бэльта Самсё, які зьяўляецца працягам Малога і Вялікага Бэльтаў, і мяжуе на поўначы з Катэгатам, другімі словамі, паўдзённая мяжа Катэгата будзе паўночнай мяжой Бэльта Самсё: Бэльт Самсё пн/ Данія/ мыс Хазэн’орэ 10°44′(35°45)д 56°09'(56°10)N Бэльт Самсё пн/ Данія/ мыс Гнібэн-Gniben 11°18′(36°20)д 56°01'(56°)N Катэгат пдз/ Данія/ в-це фіёрда Ісэ (г. Рорвік) 11°47′(36°45)д 55°59′(56°)N Катэгат пдз/ Данія/ в-це фіёрда Ісэ (г. Хундэстэн) 11°51′(36°50)д 55°59'(56°)N '''(В. Нямеччына) в-це р. Халус (Хαλουσου, Chalusi) 37° 56°''' Зэеландыя пн/ Данія/ порт Фрэдэрыксвэрк 12°01′(37°00)д 55°58′(56°)N Зэеландыя пн/ Данія/ Фрэдэнсборг 12°24'(37°25)д 55°58'(56°)N Орэ-зунд з/ Данія / порт Хэльсінгёр 12°37′(37°35)д 56°02′(56°)ш Орэ-зунд у/ Швецыя/ порт Хэльсінгборг 12°42′(37°40)д 56°03′(56°)ш * Літаратуру гл. у поўнай версіі. ------------------------------------------------------ рака '''Халус''' (Хαλουσου, Chalusi) ------------------------------------------------------ '''Вусьцем ракі Халус названае вусьце фіёрда Роскіль''' (ён жа фіёрд Ісэль (1665год)) '''ў фіёрдзе Ісэ ля дацкага партовага горада Фрэдэрыксвэрк''' (па-дацку: Frederiksværk): В. Нямеччына пн/ Кімбрык/ вусьце р. Халус 12°00′(37°)д 56°ш Данія, Зэеланд пн/ в-це фіёрда Роскіль (Фрэдэрыксвэрк) 12°01′(37°)д 56°ш Назву рацэ Халус (Хαλουσου, Chalusi) дала назва паўвострава Хальснэс, што на правым беразе фіёрда Ісэ (на поўнач ад фіёрда Роскільда паміж вусьцем фіёрда Роскільда і Катэгатам): Хальс[нэс] - Халус, Hals[næs] - Halus (Chalus). „'''Хальснэс (Halsnæs)''' ...паўвостраў ... ў Паўночнай Зэляндыі, разьмешчаны паміж уваходам у фіёрд Ісэ на заходзе і Асьсербам і Фрэдэрыксвэркам на ўсходзе, а таксама паміж Катэгатам (заліў Хэсьселё) на поўначы і фіёрдам Роскільда на поўдзені. Самы заходні на паўвостраве - Хундэстэд з паромнай сувязьзю з Рорвікам у хэрадзе (акрузе, прэфектуры, парафіі) Од. Паўвостраў ... даў назву камуне Хальснэс <дадзены каардынаты камуны Хальснэс>. – Halsnæs Kommune/ Вікіпедыя (мова дацкая)/2020-12-02 „Halsnæs ... halvø på Nordsjælland beliggende mellem indsejlingen til Isefjord i vest og Asserbo og Frederiksværk mod øst, og mellem Kattegat (Hesselø Bugt) mod nord og Roskilde Fjord mod syd. Længst mod vest på halvøen ligger Hundested med færgeforbindelse til Rørvig i Odsherred. Halvøen ... har lagt navn til Halsnæs Kommune. Koordinater: 55°58′35.75″ д 12°0′57.86″Ø)” – Halsnæs Kommune / Вікіпедыя(мова дацкая)/2020-12-02 Каардынаты Хальснэса дадзены на мапкарце https://mapcarta.com: “Хальснэс - 56° ш 12° д ” - Mapcarta https://mapcarta.com -------------------------------- р. Сьвеб/Сьвеў (Σουηβου, Suevi) ------------------------------- Унікальнай назвай валодае рака Σουηβου (Suevi) - ці-то сьвеў, ці-то сьвеб: першае – фіны з Сьвеаланда, другое - швабы, і дзе: Бэльт Самсё пн/ Данія/ мыс Хазэн’орэ 10°44′(35°45)д 56°09'(56°10)N Бэльт Самсё пн/ Данія/ мыс Гнібэн-Gniben 11°18′(36°20)д 56°01'(56°)N Катэгат пдз/ Данія/ в-це фіёрда Ісэ (г. Рорвік) 11°47′(36°45)д 55°59′(56°)N Катэгат пдз/ Данія/ в-це фіёрда Ісэ (г. Хундэстэн) 11°51′(36°50)д 55°59'(56°)N '''(В. Нямеччына) в-це р. Халус (Хαλουσου, Chalusi) 37° 56°''' Зэеландыя пн/ Данія/порт Фрэдэрыксвэрк 12°01′(37°00)д 55°58′(56°)N Зэеландыя пн/ Данія/Фрэдэнсборг 12°24'(37°25)д 55°58'(56°)N Орэ-зунд з/ Данія /порт Хэльсінгёр 12°37′(37°35)д 56°02′(56°)ш Орэ-зунд у / Швецыя/ порт Хэльсінгборг 12°42′(37°40)д 56°03′(56°)ш Балт-мора з/ Швецыя/р. Сьв. Аа/Хры́сьціяншта́д 14°09′(39°10)д 56°02′(56°)ш Балт-мора з/ Швецыя/ Нюмёлла (в-це р. Скрэбеон) 14°28′(39°30)E 56°02′(56°)N Балт-мора з/ Швецыя/ вусьце р. Скрэбеон 14°29′(39°30)д 56°02′(56°)ш '''(В. Нямеччына) в-це р. Сьвеб/Сьвеў (Σουηβου, Suevi) 39°30 56°''' Балт-мора з/ Швецыя/ Валье (Valje) 14°32'(39°30)д 56°03'(56°)N Балт-мора з/ Швецыя/ Хёрвік 14°45'(39°45)д 56°02'(56°)N *Сьвеаланд (па-швэдзку: Svealand) 14°44′(39°45)Ø 60°52′(60°50) Адну літару β замяніць - і швабы-германцы апынуцца ў Сьвевіі(Svealand) фінаў. Пталямей і тут не схлусіў: як-ніяк, а пішуць, што сьвеі - паўночна-германскае племя. Далей пачынаецца трансфармацыя: Балт-мора у/ вусьце р. Сьв. Аu/Йу/Ю 21°05'(46°05)д 56°02'(56°00)N Балт-мора у/ Рас. імперыя (з 1795)/ Паланга 21°04′(46°05)д 55°55′(55°55)N Балт-мора у/ Ням. імперыя (да 1919)/ Немірсета 21°05′(46°05)д 55°53′(55°55)N /+4°→/ Балт-мора з/ вусьце р. Сьв. Аu/Йу/Ю 25°05'(50°00)д 56°02'(56°00)N /+4°→/ Балт-мора у/ Рас. імперыя / Паланга 25°04′(50°00)д 55°55′(56°00)N /+4°→/Балт-мора у/ Ням. імперыя, Немірсета 25°05′(50°00)д 55°53′(56°00)N '''вусьце р. Хрон (Χρόνου ποταμού, Chroni fl.) 50° 56°''' * Немірсета: да 1918 Іммэрсат (Иммерзатъ) Нічога асаблівага - бераг Балтыйскага мора зрушаны „ўсяго толькі” на 4° на ўсход, як і міфічная мяжа паміж Эўрапай і Азіяй па міфічнаму Дону: /'''Тана'''/ пав. Тана 72°30′; 56° /'''х. Калач''' (+4°→)/+7°20′↑/'''Дон, пав.''' /'''Рубон'''/ в-це Рубона 53° ; 57° /'''г. Рыга''' (+4°→)/ '''З. Дзьвіна''' /'''Хрон'''/ в-це Хрона 50° ; 56° /'''г. Паланга''' (+4°→)/ '''Нёман''' Птальмэеўская схема пераносу геаграфічых аб'ектаў: Трсьцін(Trstin) 17°28′(42°30) - 48°30 /пдз мяжа Сарм. гор 42°30-48°30 /+1°→/+2°00'↑/ Трсьцін 18°28′(43°30) - 50°30 /пн мяжа Сарм. гор 43°30-50°30 /+1°→/+2°00'↑/ Марыенбург 20°00′(45° ) - 56° /в-це Вістулы 45° -56 /+1°→/+2°00'↑/ Рыгораўка 32°00′(57°00) - 48°30 /Ардэс 57° -48°30 /+1°→/+2°00'↑/ Кінбурн 32°30′(57°30) - 48°30 /в-це Барыстэна 57°30-48°30 /+1°→/+2°00'↑/ в-це П. Буга (ў Дн. лім.) 33°(58°)-48°30 /в-це Хіпана 58° -48°30 /+2°→/+2°00'↑/ Рыбальча 34°20′(59°20) - 48°30 / Тамірака 59°20-48°30 /+3°→/+2°00'↑/ Голая Прыстань 35°30′(60°30) - 48°30 /„ля воз. Бык“ 60°30-48°30 /+3°→/ Хрысьціянштад 17°09′(42°10) - 56° /в-це Віадвы 42°10-56° /+4°→/ Паланга 25°04′(50°00) - 56° /в-це Хрона 50° -56° /+4°→/ Рыга (З. Дзьвіна)25°00′(53°00) - 57° /в-це Рубона 53° -57° /+4°→/+7°20'↑/ х. Калач 47°30′(72°30) - 56° /пав. Тана 72°30-56° На самой справе: Рыгораўка 31°00′16″(56°00)д 46°36′15″(46°35)ш /в-це Аджалык. лім. 56° -46°35/ Кінбурн 31°32′35″(56°30)д 46°32′46″(46°30)ш /в-це Дн. лімана 56°30-46°30/ в-це П. Буга 32° (57° )д 46°30 ш. /в-це П. Буга ў Дн. лім. 57° -46°30/ Марыенбург 19°01′54″(44° )д 54°2′32″(54° )ш. /Ногат, дэльта Віслы 44° -54°/ Трсьцін (Trstin) 17°27′50″(42°30)д 48°31′40″(48°30)ш Валье (Valje) 14°32′19″(44° )N 56°03′46″(56°05)Ö *'''Трсьцін''' (Trstin) (Славаччына) 17°27′50″(42°30′) O 48°31′40″(48°30′) N), паўночней і паўдзёньней ад горада паднімаюцца Малыя Карпаты з самай высокай гарой Зарубы (Záruby) (767 м). Горад быў пабудаваны на старым гандлёвым шляху з Венгрыі (Вугоршчына) праз Малыя Карпаты ў Багемію. *'''Марыенбург''' 19°1′54″(44°) у.д. 54°2′32″(54°) пн. ш. - крыжацкі горад і моцны замак у Мальбарку (па-нямецку: Ordensburg Marienburg) „у Польскай Прусіі на рацэ Ногат, якая недалёка ад Эльбінгена ўпадае у Сьвежую гавань. Ён ляжыць пяць міль ад Данцыга на ўсход і з'яўляецца сталіцай аднайменнага ваяводзтва і навакольнай вобласьці пад назвай Марыенбурскі Вэрдар“. /Marienburg eine Stadt und festes Schloß im Pohlnischen Preuffen am Fluß Nogat welcher nicht weit von Elbingen in das Frische Haff fällt. Sie liegt fünf Meilen von Danzig gegen Osten und ist die Hauptstadt einer gleichbenahmten Woiwodschafft und das umliegende Gebiet heißt der Marienburger Werder. /- стар. 820/ Vollständiges Lexicon …(мова нямецкая)./ *'''Кінбурн''' (тур. Kılburun) - турэцкая крэпасьць XV стагодзьдзя на Кінбурунскай касе ў вусьці Дняпра.-Кінбурн/Вікіпедыя (мова расейская) /2020-02-16 *'''Валье''' (па-швэдзку: Valje)... „муніцыпальнае прыгранічнае паселішча, падзеленае муніцыпалітэтам Брамёла (Bromölla) з акругі Сканія (Skåne) і муніцыпалітэтам Сёльвесборг (Sölvesborg) з акругі Блекінга (Blekinge) ў Швецыі. У 2010 годзе ў ім было 823 жыхары [1]. Невялікая рака Сіссабэк (Sissebäck) складае мяжу паміж муніцыпалітэтамі. Большая частка - у Сканіі, каля 10% насельніцтва ў Блекінге.- Valje /Вікіпедыя (мова швэдзкая)2021-06-23 Valje ...is a bimunicipal locality divided by Bromölla Municipality, Skåne County and Sölvesborg Municipality, Blekinge County in Sweden. It had 823 inhabitants in 2010.[1] The small river Sissebäck makes up the border between the municipalities. The greater part is in Scania, with about 10% of the population in Blekinge. *„Нямеччына – гэта хаўрус дзяржаў або саюзная дзяржава [1] ў сярэдняй Еўропе, паміж 47°16' і 55°53' пн.ш. і 5°52' і 22°42' у.д. ад Грынвіча” (мова расейская)- Нямеччына/ Энцыклапедычны слоўнік Бракхаўза і Эўхрона (Германия(па-рас.)/ Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона.) ''Рагнеда Полацкая'' n8z1x2giw5fe6ba41o5wayjgsk03lu3 2697049 2697048 2026-10-17T17:46:05Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2232498|2232498]] удзельніка [[Special:Contributions/2A02:810A:1CC0:1120:4CF9:A822:D541:4E0F|2A02:810A:1CC0:1120:4CF9:A822:D541:4E0F]] ([[User talk:2A02:810A:1CC0:1120:4CF9:A822:D541:4E0F|гутаркі]]) 2697049 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекту Тэматычны тыдзень/Астраномія}} Унёсак Птальмэя ў геаграфію Рака Тана (вытаткі) „Старажытнагрэцкі географ Клаўдзій Птальмэй паказаў каардынаты вытока і вусьця Тана“ – Дон/Вікіпедыя (мова расейская) Ніякага Дона ў Птальмэя няма. Для разьлікаў спатрэбяцца: ►Выснова 1 (базавая): сучасная паралель 48°30′ супадае з паралельлю 48°30′ у працы Птальмэя. Абазначым яе праз 48°30′. ►Выснова 2 (базавая): сучасны мерыдыян 28° супадае з мерыдыянам 53° у працы Птальмэя. Абазначым яе праз 28°(53°). У далейшых разважаньнях будзем лічыць, што паралелі Птальмэя супадаюць з сучаснымі паралелямі, і паглядзім, што атрымаецца. Адлік мерыдыянаў будзем весьці ад мерыдыяна 28°(53°) наступным чынам: 53° Птальмэя =28° Грынвіча (базавы мерыдыян): 54° Птальмэя =29° Грынвіча ... 60°Птальмэя = 35°Грынвіча 61°Птальмэя = 36°Грынвіча 62°Птальмэя = 37°Грынвіча 63°Птальмэя = 38°Грынвіча 64°Птальмэя = 39°Грынвіча 65°Птальмэя = 40°Грынвіча 66°Птальмэя = 41°Грынвіча 67°Птальмэя = 42°Грынвіча...і паглядзім, што атрымаецца - гл. §1. Сістэма каардынат Птальмэя. ---------- '''Верхні Тана (Тана ад вытоку да павароту) – гэта Волга ад Рыбінска да Чэбаксара''', і гэты Тана, зразумела, ніякага дачыненьня да Дона не мае. Параўнайце дыяпазоны каардынат: (Влг) Чэбаксары 47°14′(72°15)д 56°07′(56°05)ш /пав. Тана 72°30-56°/ (Влг) Рыбінск 38°50'(63°50)д 58°03'(58°05)ш /выток Тана 63°50-58°/ (Днстр) Магілёў 27°47′(53°45)д 48°27′(48°25)ш /пав. Тыра 53°—48°30/. Розьніца паміж Чэбаксарам 72°15—56° і пав. Тана 72°30-56°, як і розьніца паміж Рыбінскам 63°50'—58°05 і вытокам Тана 63°50—58°, вагаецца ў тых жа межах, што і розьніца паміж Магілёвам-Падольскім (пав. Днястра) 52°45—48°25 і паваротам Тыра 53°—48°30. ---------- Схема пабудовы вытоку Тана: '''64°—58°''' (вытокі Тана); кропка перасячэньня мерыдыяльнага ўчастка рэчышча верхняга Дона (мер. 39°(64°)) з паралельлю 58° самай паўночнай мяжы Волгі, якая даволі дакладна супала з г. Рыбінск 63°50-58°: паварот ракі Волга (Рыбінск) 63°50 — 58°05 вытокі ракі Тана 64° — 58° Зразумела, што ў разгледжаным выпадку ракой Тана названая Волга, і мае месца ўземазаменнасьць: '''Тана-Волга (Рыбінск) 74°—56°.''' Заўвага. Выток ракі Тана 64°—58° пабудаваны па той жа самай схеме, што і паварот ракі Тыр: Паварот ракі Тыр (Τύρας, Tyras) 53°-48°30′ у Птальмэя пабудаваны шляхам перасячэньня мерадыяна 28°(53°) рэчышча Дуная ад г. Чэрнаво́ды да г. Гала́ць з паралельлю 48°30′ рэчышча Днястра ад г. Хаты́н да г. Магілёў-Днястроўскі і даволі дакладна супаў з паваротам Днястра каля Магілёва-Днястроўскага, мерыдыян якога роўны 27°47′(52°45′). Кропка з каардынатамі 28°(53°)—48°30' апынулася на 15' усходней Магілёва, каля якога Днестр сапраўды робіць паварот. Зразумела, што ў разгледжаным выпадку Тырам названы Днестр, і мае месца ўземазаменнасьць: '''Тыр-Днестр (Магілёў-Днястроўскі) 53°—48°30′''' – Выснова (паварот ракі Тыр) / гл. §1. Сістэма каардынат Птальмэя. Канец заўвагі. '''За паварот ракі Тана 72°30 —56°, да якога набліжаецца паварот ракі Ра 72°30—56°, узяты з дапушчальнай хібнасьцю паварот Волгі ля Чэбаксар 72°15-56°05.''' *дапушчальная хібнасьць: розьніца паміж Казаньню (пав. Волгі) 74°05-55°45 і паваротам Ра 74°—56° вагаецца ў тых жа межах, што і розьніца паміж Магілёвам-Падольскім (пав. Днястра) 52°45—48°25 і паваротам Тыра 53°-48°30. Зразумела, што ў разгледжаным выпадку ракой Ра названая Волга і мае месца ўземазаменнасьць: '''Тана-Волга (Чэбаксар) 72°30—56°'''. Паралель 56° - гэта шыротны ўчастак рэчышча Волгі ад Чэбаксара да Какшайска, мерыдыян жа 49°(74°) - гэта мерыдыяльны ўчастак рэчышча Волгі ад г. Казань да в. Усольле (пачатак Самарскай Лукі): (В, паварот) г. Чэбаксары 47°14′00"(72°15)д 56°07′ (56°00)ш '''(Тана, паварот) 72°30 56°''' (В) Яндашава 47°32′18"(72°30)д 56°04′20"(56°00)ш (В) Сундыр 47°43′00"(72°45)д 56°07′00"(56°00)ш (В, паварот) с. Какшайск 47°49′00"(72°50)д 56°08′12"(56°00)ш '''(Ра, паварот) 74°00 56°''' (В, паварот) г. Казань 49°06′52"(74°00)д 55°47′27"(55°45)ш (В, паварот) в. Усольле 49°03′53″(74°00)д 53°23′32″(53°25)ш *"Самарская Лука - самая вялікая, значна выяўленая і вядомая лукавіна ракі Волгі ў ніжнім яе цячэньні паміж вёскай Усольле і горадам Сызрань" (мова расейская: „Сама́рская Лука́ — самая большая, значительно выраженная и известная излучина реки Волги в нижнем её течении между селом Усолье и городом Сызрань.“)- Сама́рская Лука́ //Вікіпедыя (мова расейская) 24.09.2020. *Марыінскі Пасад (Сундыр) *Янда́шава, Новачэбаксарск ---------- '''Ніжні Тана (Тана ад павароту да вусьцяў)''' — гэта штучнае, паралельнае лініі „Царыцын — Таганрог”, адгалінаваньне ад чэбаксарскага павароту Волгі, якое вядзе ў рэчаіснасьці ў тупік. Паколькі лінія „Царыцын — Таганрог” уяўляе сабой добрае набліжэньне да лініі „Калач-Куцярма&Егурча(в-це)”, а лінія „Калач-Куцярма&Егурча(в-це)” уяўляе сабой ніжні Дон ад павароту да адзінага суднаходнага (раней) вусьця Перавалокі-Куцярмы, і паралельны перанос ні размеры ні арыентацыю аб’екта не зьмяняе, ствараецца ілюзія Дона ад павароту да вусьцяў, прычым у геаграфічнай мясцовасьці, дзе ніякага Дона няма. ---------- Схема пабудовы ніжняга Тана: /+3°→/+7°20′↑/ Царыцын 47°28′(72°30)д 56°02′(56°00)ш /пав. Тана 72°30-56°/ /+3°→/+7°20′↑/ Таганрог 41°57′(66°55)д 54°32′(54°30)ш /г. Тана 67°-54°30/ /+3°→/+7°20′↑/ мк Егурча 41°57′(67°00)д 54°32′(47°30)ш /у в-це Тана 67°-54°30 Царыцын 44°28′(69°30)д 48°42′(48°40)ш /пав. Волгі 69°30-48°40 Таганрог 38°57′(63°55)д 47°12′(47°10)ш /канец мк Егурча 63°55-47°10/ Ніжнім Танам названа лінія „Царыцын — Таганрог”, перамешчаная на 3° на ўсход (+3°→) разам з паваротам Дняпра (Голая Прыстань) і на 7°20′ на поўнач (+7°20↑) з такім разьлікам, каб царыцынскі паварот Волгі (паралель 48°40) аказаўся ля казанскага павароту Волгі (паралель 56° рэчышча Волгі ад Чэбаксара да Какшайска). Параўнайце са схемай пабудовы берагавой лініі: Адэса (пав. бераг. лініі мора) 30°43′(55°45)-46°30′ /не задзейнічана/ /+2°↑/+1°→/ Рыгораўка 32° (57° )-48°30′ /Ардэс 57° -48°30 /+2°↑/+1°→/ Кінбурн 32°30′(57°30)-48°30′ /в-це Барыстэна 57°30-48°30 /+2°↑/+1°→/ вусьце П. Буга 33° (58° )-48°30′ /в-це Хіпаніса 58° -48°30 /+2°↑/+1°→/+1°→/ Рыбальча 34°20′(59°20)-48°30' /Тамірака 59°20-48°30 /+2°↑/+1°→/+1°→/+1°→/ Гол. Прыст. 35°30′(60°30)-48°30′ /„ля воз. Бык“ 60°30-48°30, адкуль /+3°→/+2°00′↑/ Гол. Прыст.(пав. Дняпра)35°30′(60°30)-48°30′ /„ля воз. Бык“ 60°30-48°30/ /+3°→/+7°20′↑/ Царыцын (пав. Волгі) 47°28′(72°30)-56°00′ /пав. Тана 72°30-56°/ /+3°→/+7°20′↑/ Таганрог 41°57′(66°55)-54°30′ /г. Тана 67°-54°30/ Ніжні Тана з прывязкай да геаграфічнай мясцовасьці: Чэбаксар 47°14′(72°15)д 56°07′(56°05)ш /пав. Тана 72°30-56°/ в-це Цны 42°01′(67°00)д 54°27′(54°30)ш /в-це(у) Т 67°-54°30/ с.Вусьце 42°01′(67°00)д 54°27′(54°30)ш /г. Тана 67°-54°30/ /+3°→/+7°20′↑/ Царыцын 47°28′(72°30)д 56°02′(56°00)ш /пав. Тана 72°30-56°/ /+3°→/+7°20′↑/ мк Егурча 41°57′(67°00)д 54°30′(54°30)ш /в-це (у) Тана 67°- 54°30/ /+3°→/+7°20′↑/ Таганрог 41°57′(66°55)д 54°32′(54°30)ш /г. Тана 67°-54°30/ Царыцын 44°28′(69°30)д 48°42′(48°40)ш Таганрог 38°57′(63°55)д 47°12′(47°10)ш мк Егурча(Таганрог) 38°57′(64°00)д 47°12′(47°10)ш Ніжнім Танам названа лінія „Царыцын — Таганрог”, перамешчаная на 3° на ўсход (+3°→) разам з паваротам Дняпра (Голая Прыстань) і на 7°20′ на поўнач (+7°20↑) з такім разьлікам, каб царыцынскі паварот Волгі (паралель 48°40) аказаўся ля казанскага павароту Волгі 74°-55°45 на паралелі 56° рэчышча Волгі ад Чэбаксара да Какшайска (у шырокім сэнсе ад вытоку да Казані). Кропка з каардынатамі 72°30—56°апынулася на 15' усходней Чэбаксара 72°15—56°, каля якога Волга сапраўды робіць паварот. Зразумела, што ў разгледжаным выпадку ракой Тана названа штучнае, паралельнае лініі „Царыцын — Таганрог”, адгалінаваньне на паўдзённы заход ад чэбаксарскага павароту Волгі, якое вядзе ў рэчаіснасьці ў тупік. Дадаткова за '''зах. вусьце Тана''' ўзяты выток перамешчанага на 3° на ўсход (+3°→) разам з паваротам Дняпра (Голая Прыстань) Дона: (Д, выток) с. Іван-возера 38°19′57″(63°20)д 54°03′03″(54°05)ш /+3°→/(Д, выток) с. Іван-возера 41°19′57″(66°20)д 54°03′03″(54°05)ш /з в-це Т/ Тое ж самае можна сказаць і пра Волгу: ніякай Волгі ў Птальмэя няма. Рагнеда Полацкая jwakeqtws1su0c1uppdt2cf60bnigmi 2697050 2697049 2026-10-17T17:46:17Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2232493|2232493]] удзельніка [[Special:Contributions/2A02:810A:1CC0:1120:4CF9:A822:D541:4E0F|2A02:810A:1CC0:1120:4CF9:A822:D541:4E0F]] ([[User talk:2A02:810A:1CC0:1120:4CF9:A822:D541:4E0F|гутаркі]]) 2697050 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекту Тэматычны тыдзень/Астраномія}} k1j5j3gye4soye60dlvzbzfd715ny65 0 121964 2697139 2589551 2026-10-18T08:12:42Z Dymitr 10914 /* Вонкавыя спасылкі */ стыль 2697139 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Лян |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Ляну |Назва на мове краіны = Laon |Код мовы назвы краіны = fr |Краіна = Францыя |Герб = Blason ville fr Laon (Aisne).svg |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[О-дэ-Франс]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Эна (дэпартамэнт)|Эна]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 42 |Крыніца плошчы = |Вышыня = 183 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 25219 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Год падліку колькасьці = 2013 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Часавы пас = +1 |Летні час = +2 |Сьпіс тэлефонных кодаў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Выява = Cathédrale de Laon 14 09 2008 2.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 49 |Шырата хвілінаў = 33 |Шырата сэкундаў = 50 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 3 |Даўгата хвілінаў = 37 |Даўгата сэкундаў = 28 |Назва мапы2 = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = http://www.ville-laon.fr/ }} '''Лян''' ({{мова-fr|Laon}}) — горад у [[Францыя|Францыі]], адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту [[Эна (дэпартамэнт)|Эна]] ў рэгіёне [[О-дэ-Франс]]е (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне [[Пікардыя|Пікардыі]]). Насельніцтва гораду на 2013 год складала 25 219 чалавек. Старая частка гораду разьмешчана на ўзгорку вышынёй 188 мэтраў, ля падножжа разьмешчаны новыя раёны гораду. == Гісторыя == Разьмяшчэньне [[Галы (плямёны)|гальскага]] паселішча на вяршыні натуральнага ўзвышэньня заахвоціла [[старажытны Рым|рымлянаў]] умацаваць гэта месца, даўшы яму назву ''Laudunum''. У V стагодзьдзі [[сьвяты Рэмігіюс]], зьяўляючыся мясцовым выхадцам, прызначыў Лян рэзыдэнцыяй аднаго з падначаленых яму [[біскуп]]аў. Тут нарадзілася [[Бэртрада]], маці [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]]. Іхныя нашчадкі яшчэ больш ўзьвялічылі горад, зрабіўшы яго адным з галоўных цэнтраў палітычнага жыцьця ў [[Франская імпэрыя|франскай дзяржаве]]. Тут нарадзіліся каралі Францыі [[Людовік IV Заморскі|Людовік IV]] і яго сын [[Лётар (кароль Францыі)|Лётар III]]. Толькі з прыходам да ўлады [[Гуга Капэт]]а ў 987 годзе францускія каралі канчаткова зацьвердзілі сваю сталіцу ў [[Парыж]]ы. Ключавой падзеяй сярэднявечнай гісторыі Ляна было паўстаньне мяшчанаў супраць біскупа [[Годры]], падушанае [[Людовік VI (кароль Францыі)|Людовікам VI]]. Падчас [[стогадовая вайна|Стогадовай вайны]] горад неаднаразова пераходзіў з рук у рукі, аднак у ваеннай гісторыі застаўся дзякуючы [[бітва пры Ляне|бітвы пры Ляне]] 1814 году паміж хаўрусьнікамі расейска-прускімі войскамі пад камандаваньнем прускага фэльдмаршала [[Гебгард Лебэрэхт Блюхера|Гебгарда Блюхера]], і французамі пад правадырствам [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. Французы беспасьпяхова штурмавалі крэпасьць Ляна на высокім пагорку, а потым адкаціліся пад ударамі Блюхера. Падчас [[Франка-пруская вайна|Франка-прускай вайны]] ў 1870 годзе нейкі інжынэр падарваў парахавы склад, загубіўшы 500 мяшчанаў і пашкодзіўшы сьцяну сабора; ніжні горад моцна пацярпеў ад бамбардзіровак на зыходзе [[другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]. == Славутасьці == Галоўнай гарадзкой славутасьцю ва ўсе часы быў [[Нотр-Дам-дэ-Лян|сабор Нотр-Дам]] — адзін з найбольш дасканалых узораў паўночнафранцускага [[гатычны стыль|гатычнага стылю]]. Ён быў пабудаваны ў XII стагодзьдзі, дабудоўваўся ў 1205—1215 гадах. Да таго ж часу належаць будынак суседняга манастыра й царква сьвятога Мартына. Вялікая падземная заля ў гатычным стылі цяпер прыстасавана пад шпіталь. У гарадзкім музэі выстаўлены рэдкія сярэднявечныя рэчы й карціны братоў [[Браты Ленэн|Ленэн]] — ураджэнцаў Ляна. У двары музэю месьціцца капліца, выбудаваная ў XII стагодзьдзі [[тампліеры|тампліерамі]]. На адной з плошчаў стаіць помнік яшчэ аднаму лянцу — [[Жак Маркет|Жаку Маркету]], які першым з эўрапейцаў наведаў вярхоўі ракі [[Місысыпі (рака)|Місысыпі]]. == Гарады-сябры == * [[Ўінчэстэр]], [[Вялікабрытанія]] * [[Зольтаў]], [[Нямеччына]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.ville-laon.fr/ Сайт гораду] [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] [[Катэгорыя:Грамады Францыі]] bjuftzwu2a8xtagmtnx6px0vh7xz5bj 0 124078 2697138 2362757 2026-10-18T08:11:19Z Niegodzisie 58934 /* Дыскаграфія */ 2697138 wikitext text/x-wiki {{Музычны гурт |Назва =U2 |Фота =Bono Edge Foxboro 09212009 U2360.jpg |памер = |Подпіс =Эдж і Бона |Гады =1976 — цяпер |Адкуль =[[Ірляндыя]] |Мова =[[ангельская мова|ангельская]] |Жанр =[[рок-музыка|рок]] |Выдавец = |Зьвязаныя праекты =[[Green Day]] |Афіцыйная старонка =http://www.u2.com |Удзельнікі2 = |Удзельнікі ={{Просты сьпіс| *Бона *Эдж *Адам Клейтан *Лары Мален-малодшы}} |Былыя ўдзельнікі = }} '''''U2''''' (вымаўляецца «Ю Ту») — рок-гурт з [[Дублін]]а ([[Ірляндыя]]). Сфармаваны ў 1976 року, ''U2'', пачынаючы зь сярэдзіны 80-х, зьяўляецца адным з самых папулярных і пасьпяховых гуртоў у сьвеце. Было прададзена каля 140 мільёнаў альбомаў гурта<ref>Vallely, Paul."[https://web.archive.org/web/20081010121100/http://news.independent.co.uk/people/profiles/article364606.ece Bono: The Missionary]". The Independent, May 2006.</ref>. Па стане на 2006 рок у іх актыве было дваццаць дзьве прэміі «[[Грэмі]]»<ref>[http://www.grammy.com/nominees/search?artist=u2&title=&year=All&genre=All GRAMMY Winners List]</ref>, больш, чым у любога іншага гурту ў сьвеце. == Гісторыя == Гурт быў сфармаваны, калі Бона ([[вакал]] і [[гітара]]), Эдж (гітара, [[клявішныя|клявішы]] і вакал) і Адам Клейтан ([[бас-гітара]]) адгукнуліся на аб’яву, разьмешчаную Лары Маленам-малодшым; у той час яны былі падлеткамі-музыкамі сярэдняе рукі. Да сярэдзіны 80-х яны выпусьцілі 4 альбомы й здабылі адданы рух фанатаў — большай часткай за кошт гастроляў, непаўторнага, які стаў візытоўкай, выкананьня гітарных партыяў Эджам, голасу Бона й глыбокіх па зьмесьце тэкстаў песень. Статус зорак яны здабылі з выхадам у 1987 року альбома ''[[The Joshua Tree]]'', які часта называюць адным з найвялікшых альбомаў рока <ref>«[https://web.archive.org/web/20111011171650/http://www.time.com/time/covers/0,16641,19870427,00.html Rock’s Hottest Ticket]» Time Magazine Archive, April 1987.</ref>. На пачатку 90-х яны адказалі на рэвалюцыю ў альтэрнатыўнай і танцавальнай музыцы, на крытыку на сваю адрэсу, і на тое, што, па іх меркаваньні, было застоем у музыцы, альбомам ''[[Achtung Baby]]'' й грандыёзным шоў ''Zoo TV''. Тым часам яны бесьперастанку экспэрымэнтуюць, дасьледуючы розныя музычныя кірункі. У 1995 годзе гурт запісаў сынгл «Miss Sarajevo» пры ўдзеле [[Браян Іна|Браяна Іна]] і [[Лючана Павароцьці]]. На пачатку XXI стагодзьдзя ''U2'' грае больш звыклую музыку, але выкарыстоўвае свае ранейшыя напрацоўкі й працягвае карыстацца посьпехам у публікі й крытыкаў. У 2004 року гурт заняў 22 месца са 100 у рэйтынгу «Найлепшыя артысты ўсіх часоў» (''100 Greatest Artists of All Time'') часопіса ''[[Rolling Stone]]''<ref>[https://web.archive.org/web/20100411041126/http://www.rollingstone.com/news/story/5939214/the_immortals_the_first_fifty The Immortals: The First Fifty]</ref>. У 2005 іх уключылі ў «[[Заля славы рок-н-ролу|Залю славы рок-н-ролу]]». Чальцы гурту вядомыя за сваю актыўную палітычную дзейнасьць у сфэры правоў чалавека й сацыяльнае справядлівасьці: удзел у «[[Міжнародная амністыя|Міжнароднай амністыі]]», ''Make Poverty History'', кампаніі ''ONE'', фэстывалі ''[[Live 8]]'', ''DATA — Debt, AIDS, Trade in Africa'' Бона й ''Music Rising'' Эджа. У 1985 годзе гурт выступіў на дабрачынным канцэрце [[Live Aid]] у падтрымку галадаючых у Афрыцы. == Дыскаграфія == * [[Boy]] (1980) * October (1981) * [[War]] (1983) * The Unforgettable Fire (1984) * [[The Joshua Tree]] (1987) * Rattle and Hum (1988) * [[Achtung Baby]] (1991) * Zooropa (1993) * Pop (1997) * [[All That You Can't Leave Behind]] (2000) * [[How to Dismantle an Atomic Bomb]] (2004) * No Line on the Horizon (2009) * Songs of Innocence (2014) * Songs of Experience (2017) * Songs of Surrender (2023) * Carnaval de Luz (2026) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Chatterton, Mark (2001). ''U2: The Complete Encyclopedia''. Firefly Publishing. ISBN 0-946719-41-1 * Flanagan, Bill (1995). ''U2 at the End of the World''. Delacorte Press. ISBN 0-385-31154-0 * Parra, Pimm Jal de la (2003). ''U2 Live: A Concert Documentary''. Omnibus Press. ISBN 0-7119-9198-7 * McCormick, Neil (ed), (2006). ''U2 by U2''. HarperCollins ''Publishers. ISBN 0-00-719668-7'' * Wall, Mick, (2005). ''Bono''. Andre Deutsch ''Publishers. ISBN 0233001593 (Promotional edition published by Paperview U.K is association with the Irish Independent)'' == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [http://www.u2.com/ Афіцыйны сайт U2]{{ref-en}} {{Накід:Музыка}} [[Катэгорыя:Рок-гурты]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1976 годзе]] [[Катэгорыя:Ірляндзкія рок-гурты]] awx85exkwqsi4zxqyb96ikjtz7besw6 0 130023 2697041 2691451 2026-10-17T14:47:22Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697041 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Расея |Назва = Варкута |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Варкуты |Назва расейскай мовай = Воркута |Шырата градусаў = 67 |Шырата хвілінаў = 30 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 64 |Даўгата хвілінаў = 02 |Даўгата сэкундаў = |Герб=Coat of Arms of Vorkuta.svg|Сьцяг=Flag of Vorkuta.svg|Былая назва=Руднік|Лацінка=Varkuta|Мясцовая назва=[[ненецкая мова|ненецкая]] Варкута; [[комі мова|комі]] Вöркута|Выява=Vorkutaugol free.jpg|Апісаньне выявы=Будынак «Варкутавугаль», архітэктар А. І. Шыпкоў|Суб’ект фэдэрацыі=[[Рэспубліка Комі]]}} '''Варкута́''' ({{мова-kom|Вöркута}}; [[Ненецкая мова|па-ненецку]]: ''Варкута'', ''Varkuta''; {{мова-рас|Воркута}}) — горад у мескай акрузе Варкута [[Рэспубліка Комі|рэспублікі Комі]]. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам акругі. Разьмешчаны за Паўночным палярным кругам на берагох ракі [[Варкута (рака)|Варкута]]. Буйныя аўтамаґістралі, што зьвязвалі б горад з цэнтральнай Расеяй, адсутнічаюць. Паўночнай чыгункай Варкута зьвязаная з астатнімі гарадамі рэспублікі. Адлегласьць да сталіцы рэспублікі — [[Сыктыўкар]]у — 904 км. == Гісторыя == Працоўны пасёлак Ру́днік на месцы Варкуты быў заснаваны ў пачатку 1930-х гадоў геаляґічнай экспэдыцыяй. Пасёлак знаходзіўся ў [[Вяліказямельская тундра|Вяліказямельскай тундры]] ў раёне выведаных запасаў [[Вугаль|вуглю]]. У 1943 годзе пасёлак атрымаў статус гораду, а напрыканцы 1970-х колькасьць жыхароў пераўзышла 100 000 чалавек. Пасьля [[распад СССР|распаду СССР]] назіраецца вялікае зьмяншэньне колькасьці жыхароў гораду, што зьвязана з агульным заняпадам вугальнае прамысловасьці, якая зьяўляецца местаўтваральнай галінай прамысловасьці Варкуты. Шырока вядомы пікет варкуцінскіх шахтараў, якія прыязджалі мітынґаваць у [[Масква|Маскву]]. == Агульныя зьвесткі == Горад знаходзіцца на берагох ракі Варкута. Варкута знаходзіцца на 150 км на поўнач ад Паўночнага палярнага кругу. Да сталіцы рэспублікі — 904 км. Горад падпарадкоўваецца маскоўскаму часу ([[GMT]] +4). Клімат субарктычны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня дасягае амаль -20 [[Градус Цэльсія|°C]], сярэдняя тэмпэратура ў ліпені — 13,1&nbsp;°C. Працягласьць зімы складае прыкладна 8 месяцаў, замаразкі магчымыя нават улетку. Сярэднегадавая тэмпэратура паветра — -5,3&nbsp;°C. == Рэпрэсійныя ворганы ў Варкуце == Сярод жыхароў колішняга Савецкага Саюзу Варкута вядомая як сынонім месца ляґернага пакараньня, у якіх дасылалі асоб, што зазналі на сабе наступствы сталінскіх рэпрэсіяў. З 1930-ых па 1950-ыя гады ў Варкуце дзейнічаў Ухтпечляг (пасьля 1938 — Варкутляг), які зьяўляўся найбуйнешай часткай сыстэмы [[ГУЛАГ]]. У пэрыяд свайго росквіту у [[Варкутляг|Варкутлягу]] знаходзілася прыкладна 73 000 чалавек<ref>[http://memo.ru/history/nkvd/gulag/r3/r3-64.htm ВОРКУТИНСКИЙ ИТЛ (Воркуто-Печорский ИТЛ, Воркутпечлаг, Воркутлаг, Воркутстрой)]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>. Пасьля ліквідацыі ГУЛАГу Варкута заставалася месцам канцэнтрацыі выпраўленчых установаў да 1980-ых гадоў. == Этымалёгія назвы == Расейская назва ''Воркута'' паходзіць зь [[Ненецкая мова|ненецкае мовы]] ([[Ненецкая мова|па-ненецку]]: ''Варкута, Varkuta''; ''варк, vark'' - [[мядзьведзь]]) і перакладаецца прыкладна як «Мядзьведжае месца», або «Месца, якое збыткуе медзьвядзямі». == Галерэя == <gallery caption= widths=150 heights=150 perrow="4"> Файл:Vorkuta r.jpg|Тыповы жылы квартал Варкуты. Файл:Vorkuta-kollege.jpg|Горны каледж у Варкуце. Файл:Workuta Stadtpark.jpg|Гарадзкі парк. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20211018064403/http://xn--80adypkng.xn--p1ai/ Інфармацыйны партал адміністрацыі Варкуты] {{ref-ru}}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20090208151112/http://urban3p.ru/object35 Варкута, раён Руднік. Urban3P project] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20130407210923/http://vorcutincy.ru/ Варкута там, дзе варкуцінцы.RU] {{ref-ru}} * [http://tomovl.ru/vorkyta.htm Варкуцінскі гарсавет: кароткая даведка] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20160304142345/http://pogoda.mirbig.net/be/RU/34/1486910_%20%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%82%D0%B0 Надвор’е. Варкута] {{Рэспубліка Комі}} [[Катэгорыя:Гарады Расеі]] [[Катэгорыя:Комі]] 3byai23wki93zkq4our13gozent4jls 0 133021 2697144 2605618 2026-10-18T08:32:29Z ~2026-55964-67 100715 артаграфія 2697144 wikitext text/x-wiki [[Файл:POL COA Szreniawa.svg|міні|200пкс|Герб «Шранява»]] '''Шранява''' ({{мова-pl|Szreniawa}}) — прыватны [[шляхецкі герб]]. == Апісаньне == У чырвоным полі срэбная рака спадаючая хвалістай стужкай з верхняга левага кута ў ніжні правы. На рацэ зьлева разьмешчаны таксама срэбны [[кавалерскі крыж]]. Кляйнод: над прылбіцай з каронай паміж двума срэбнымі турынымі рагамі з залатымі званочкамі (па чатыры на кожным) разьмешчана залатая галава [[леў|льва]]. == Гісторыя == Герб мае ўласна Польскае паходжаньне, быў створаны ў гонар вызначаўшае [[рыцарская кавалерыя|рыцарскай кавалерыі]] падчас бітвы на рацэ [[Шранява]]. На тэрыторыі [[ВКЛ|Вялікага княства Літоўскага]] пашыраўся пасьля [[Гарадзельская вунія|Гарадзельскй вуніі]] [[1413]] року. == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.lyczkowski.net/be/hierby-bielaruskaj-slachty/litary-u-ja.html Гербы беларускае шляхты] Герб Шанява і яго карыстальнікі.{{ref-be}} * {{cite web|title = Гербоўнік беларускай шляхты|url= http://www.lyczkowski.net/be/hierbounik/bielaruskaj-slachty/pradmova.html}} {{ref-be}} * [http://www.herby.com.pl/herb.php?idh=64 / Herbu Sreniawa] [[Катэгорыя:Шляхецкія гербы]] ef9viez0m8g0gsnpbgz245pj85kpwq8 2697145 2697144 2026-10-18T08:36:40Z ~2026-55964-67 100715 выпраўленьне спасылак 2697145 wikitext text/x-wiki [[Файл:POL COA Szreniawa.svg|міні|200пкс|Герб «Шранява»]] '''Шранява''' ({{мова-pl|Szreniawa}}) — прыватны [[шляхецкі герб]]. == Апісаньне == У чырвоным полі срэбная рака спадаючая хвалістай стужкай з верхняга левага кута ў ніжні правы. На рацэ зьлева разьмешчаны таксама срэбны [[кавалерскі крыж]]. Кляйнод: над прылбіцай з каронай паміж двума срэбнымі турынымі рагамі з залатымі званочкамі (па чатыры на кожным) разьмешчана залатая галава [[леў|льва]]. == Гісторыя == Герб мае ўласна Польскае паходжаньне, быў створаны ў гонар вызначаўшае [[рыцарская кавалерыя|рыцарскай кавалерыі]] падчас бітвы на рацэ [[Шранява]]. На тэрыторыі [[ВКЛ|Вялікага княства Літоўскага]] пашыраўся пасьля [[Гарадзельская вунія|Гарадзельскй вуніі]] [[1413]] року. == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://lyczkowski.net/be/hierby-slachty-vkl/litary-u-sz.html Гербы шляхты ВКЛ] Герб Шанява і яго карыстальнікі {{ref-be}} * {{cite web|title = Гербоўнік беларускай шляхты|url= https://lyczkowski.net/be/hierbounik/bielaruskaj-slachty/pradmova.html}} {{ref-be}} * [http://www.herby.com.pl/herb.php?idh=64 / Herbu Sreniawa] [[Катэгорыя:Шляхецкія гербы]] 3vvt5ekr6vjsd5hi6emwqn78ban1vn3 0 135965 2697149 2413375 2026-10-18T09:28:57Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697149 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Курган (неадназначнасьць)}} {{Населены пункт/Расея |Назва = Курган |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Кургану |Назва расейскай мовай = Курган |Герб = Kurgan coat of arms.png |Сьцяг = Flag of Kurgan (Kurgan oblast).svg{{!}}border |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Суб’ект фэдэрацыі = [[Курганская вобласьць]] |Від раёну = |Раён = |Від паселішча = |Паселішча = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 393 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 327898 |Год падліку колькасьці = 2012 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat/rosstatsite/main/publishing/catalog/statisticJournals/bf57f1004c3624cc8eddbff2b3b811ca Вынікі Ўсерасейскага перапісу насельніцтва 2012]</ref> |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Паштовыя індэксы = 640000—640020 |Тэлефонны код = 3522 |АКАТУ = |Выява = Kurgan Russia view.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 26 |Шырата сэкундаў = 27 |Даўгата градусаў = 65 |Даўгата хвілінаў = 20 |Даўгата сэкундаў = 28 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Курга́н''' ({{мова-ru|Курган}}) — [[горад]] у [[Расея|Расеі]], адміністрацыйны цэнтар [[Курганская вобласьць|Курганскай вобласьці]]. Горад разьмешчаны ва [[Уральская фэдэральная акруга|Ўральскай фэдэральнай акрузе]] на поўдні Ўралу на беразе ракі [[Табол (рака)|Таболу]]. Горад зьяўляецца важным эканамічным, навуковым і культурным цэнтрам рэгіёну, буйным транспартны вузлом і прамысловым цэнтарам — у горадзе маюцца прадпрыемствы сярэдняга [[машынабудаваньне|машынабудаваньня]], [[хімічная прамысловасьць|хімічнай]], [[лёгкая прамысловасьць|лёгкай]] і [[харчовая прамысловасьць|харчовай прамысловасьці]], а таксама ваенна-прамысловы комплекс. Горад вядомы ў краіне дзякуючы Расейскаму навуковаму цэнтру «Аднаўленчая траўматалёгія і артапэдыя» імя акадэміка Г. А. Ілізарава. Таксама ў Кургане вырабляюцца аўтобусы «[[Курганскі аўтобусны завод|КАвЗ]]», баявыя машыны пяхоты «БМП-3», а таксама [[мэдыкамэнты]]. == Гісторыя == Згодна з рашэньнем Курганскай гарадзкой думы датай заснаваньня Кургану лічыцца 1679 год<ref>[http://www.kurgan-city.ru/doc/106046.html Решение Курганской городской Думы «О дате основания города Кургана» от 16 сентября 2009 года № 255]{{Недаступная спасылка|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://al-dedov.narod.ru/bd.htm Сколько дней рождения у Кургана?] «АиФ — Курган»</ref>. Раней датай заснаваньня Кургану афіцыйна лічыўся 1782 год, калі паводле загаду імпэратарцы [[Кацярына II (расейская імпэратарка)|Кацярыны II]] Кургану быў прысвоены статус гораду. Існуюць і іншыя меркаваньні адносна стварэньня гораду, у прыватнасьці, разглядаўся 1662 год<ref>[https://web.archive.org/web/20081223014922/http://www.kurgan-city.ru/10index.php?sec=history История Кургана]</ref>. Лічыцца, што падставу стварэньня селішча паклаў селянін [[Цімафей Нявежын]], які зрубіў сабе хату на беразе [[Табол (рака)|Таболу]] паблізу старажытных курганоў. На маляўнічы бераг ракі й добрую зямлю пацягнуліся першыя перасяленцы. Такім чынам неўзабаве вырасьлі астрог і слабада. У 1695 годзе паселішча было перанесена на 8 вёрстаў ніжэй па плыні Таболу. У пачатку XVIII стагодзьдзя гарадзішча ператварылася ў вайсковую крэпасьць. == Эканоміка == Сацыяльна-эканамічны стан у горадзе ў 2011 годзе характарызаваўся павелічэньнем вытворчасьці прамысловай прадукцыі, грузаабароту аўтамабільнага й чыгуначнага транспарту, уводу жыльля, ростам зарабкаў. За 2011 год у бюджэт гораду паступіла 3,8 млрд рублёў. У параўнаньні з узроўнем 2010 году даходы бюджэту зьнізіліся на 8,5%. Пры гэтым падатковыя й непадатковыя даходы склалі 2,7 млрд рублёў, што на 45,2 мільёну рублёў (ці на 1,7%) больш за даходы, атрыманыя ў 2010 годзе. === Прамысловасьць === Найважнейшымі галінамі, якія вызначаюць разьвіцьцё прамысловага комплексу гораду, зьяўляецца [[машынабудаваньне]] й [[мэталаапрацоўка]], [[электраэнэргетыка]], [[мэдычная прамысловасьць]]. У горадзе працуюць такія машынабудаўнічыя прадпрыемствы, як «[[Курганскі аўтобусны завод]]», «[[Курганскі машынабудаўнічы завод]]», «[[Курганскі завод шляхавых машынаў]]», «[[Курганскі завод колавых цягачоў]]» і іншыя. == Гарады-сябры == * [[Эплтан]], [[Вісконсін]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] * [[Руфіна]], [[Італія]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.kurgan-city.ru/ Афіцыйны сайт адміністрацыі гарадзкой акругі] * [http://www.kurgan.ru/ Неафіцыйны сайт гораду] * [https://web.archive.org/web/20121114054809/http://oldkurgan.ru/ Старыя фатаздымкі гораду] {{Курганская вобласьць}} [[Катэгорыя:Гарады Расеі]] [[Катэгорыя:Курганская вобласьць]] mpe4r5t032fstby1g0itouq0p8y9g60 0 185682 2697047 1927027 2026-10-17T17:23:02Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697047 wikitext text/x-wiki {{Таксанамічная інфармацыя | Назва = Вівэравыя | Выява = Malay civet.jpg | Подпіс да выявы = ''[[Viverra tangalunga]]'' | Надцарства = [[Эўкарыёты]] (Eucaryota) | Царства = [[Жывёлы]] (Animalia) | Тып = [[Хордавыя]] (Chordata) | Падтып = [[Хрыбетныя]] (Vertebrata) | Кляса = [[Сысуны]] (Mammalia) | Атрад = [[Драпежныя]] (Carnivora) | Падатрад = [[Коткападобныя]] (Feliformia) | Сямейства = [[Вівэравыя]] (Viverridae) | Падсямейства = '''Вівэравыя''' (Viverrinae) | Лацінская назва = Viverrinae |Лацінская назва аўтар = Gray, 1821 | Мапа = | Подпіс мапы = | Commons = Category:Viverrinae | wikispecies = Viverrinae | ITIS = 621771 }} '''Вівэравыя''' (Viverrinae) — падсямейства драпежных жывёлаў зь падатрада [[Коткападобныя|коткападобных]]. == Пражываньня == Большасьць членаў Viverrinae жывуць ў [[Афрыка|Афрыцы]], выключэньнямі зьяўляюцца ''Genetta genetta'', якая таксама распаўсюджаная ў [[Эўропа|Эўропе]] і на [[Арабійскі паўвостраў|Арабійскім паўвостраве]], і пяць відаў з ''Viverra'' і ''Viverricula'', якія жывуць ў [[Індыя|Індыі]] і [[Паўднёва-Ўсходняя Азія|Паўднёва-Ўсходняй Азіі]]. Viverrinae пражываюць у лясах, [[Саванна|саванах]], гарах і [[Трапічны лес|трапічных лясах]]. == Апісаньне == Памеры знаходзяцца ў дыяпазоне ад ''Poiana richardsonii'' з даўжынёй цела 33 см і вагой 650 гр. да ''Civettictis civetta'' з даўжынёй цела 84 см і вагой 18 кг. Яны начныя жывёлы, з выдатным слыхам і зрокам, як правіла, адзінкавыя. Гэта ўсяедныя жывёлы. == Роды == Падсямейства [[Viverrinae]] * Род ''[[Civettictis]]'' * Род [[Генэта]] (''Genetta'') * Род ''[[Poiana]]'' * Род [[Вівэра]] (''Viverra'') * Род ''[[Viverricula]]'' == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.iucnredlist.org/search International Union for Conservation of Nature and Natural Resources] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20160304094129/http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000376 ''Don E. Wilson & DeeAnn M. Reeder'' (editors). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed)] {{ref-en}} {{Накід:Заалёгія}} [[Катэгорыя:Драпежныя]] hzu5f0sa61k7es0r54qcb20nsf23jzt 0 190241 2697140 1958444 2026-10-18T08:20:36Z Франак Радзівіл 96369 Выдаленае перанакіраваньне на [[Пагоня]] 2697140 wikitext text/x-wiki {{Герб|выява=Вялікі герб БНР.png|подпіс_выявы=Вялікі герб|выява2=Coat of arms of Belarusian People's Republic.svg|подпіс_выявы2=[[File:The first coat of arms of the BDR.jpg|180пкс]] малы і першы герб|памер_выявы2=215пкс|дата_прыняцьця=[[15 траўня]] [[1918]]}}'''Герб БНР''' — адзін зь дзяржаўных сымбаляў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], разам са [[Сьцяг Беларусі|сьцягам]] і [[Мы выйдзем шчыльнымі радамі|гімнам]]. За аснову герба ўзята "[[Пагоня]]" [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага.]]<ref>[[Пагоня|Пагоня — Вікіпэдыя]]</ref> Першапачатковай сымболікай БНР сталі сацыялістычныя сымбалі— атрыбуты сялянскай працоўнай дзейнасьці: сноп, граблі і каса. Менавіта яны былі на пячатцы [[Народны сакратарыят БНР|Народнага сакратарыята Беларусі]], якой завяраліся першыя афіцыйныя дакумэнты рэспублікі. Аднак многія дзеячы БНР бачылі ў ёй працяг традыцый Вялікага княства Літоўскага і лічылі, што гербам рэспублікі павінен стаць герб княства. Яшчэ ў 1917 годзе [[Беларускі нацыянальны камітэт (Магілёў)|Беларускі Нацыянальны Камітэт]] адобрыў ініцыятыву мясцовых Саветаў і пастанавіў лічыць гістарычны [[Герб Вялікага Княства Літоўскага|герб Вялікага княства Літоўскага і Рускага]] беларускай нацыянальнай эмблемай.<ref>«100 лет БНР: в фокусе левых». О чём спорили участники «круглого стола» {{Wayback|url=http://left.by/archives/14571|date=20220508175409}} (<nowiki>http://left.by</nowiki> {{Wayback|url=http://left.by/|date=20220517085724}})</ref> У лютым 1918 году беларускія дзеячы, якія знаходзяцца ў Вільні, абвяшчаюць стварэньне [[Віленская беларуская рада|віленскай Беларускай Рады]] на чале з [[Антон Луцкевіч|Антонам Луцкевічам]]. Новая арганізацыя абірае сваім гербам "Пагоню".<ref>Спаткай Л. Гербы и флаги стран мира. Европа. Часть I.</ref> У красавіку 1918 году знакаміты беларускі грамадзкі дзеяч, гісторык і этнограф Мітрафан Доўнар-Запольскі, які знаходзіцца ў Кіеве, настойваў, каб гэрбам БНР стала «Пагоня». За замену сымболікі БНР таксама выступаў кіраўнік Менскага народнага прадстаўніцтва [[Раман Скірмунт]].<ref>«100 лет БНР: в фокусе левых». О чём спорили участники «круглого стола» {{Wayback|url=http://left.by/archives/14571|date=20220508175409}} (<nowiki>http://left.by</nowiki> {{Wayback|url=http://left.by/|date=20220517085724}})</ref> 15 траўня 1918 г. Рада Беларускай Народнай Рэспублікі зацьвердзіла герб “Пагоня” як дзяржаўны. 11 жніўня 1918 г. у газэце «[[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]» апублікавана афіцыйнае апісаньне герба <ref>Кого догоняет «Погоня»? Разговор с историком о старых и новых гербах Беларуси {{Wayback|url=https://s13.ru/archives/gerby-1|date=20210407154637}}. Интервью c историком Владимиром Ляховским</ref><blockquote>«''У чырвоным полі выява вершніка — „Пагоня“''».</blockquote>Пасьля вымушанага пераезду Ўраду БНР зь Менска ў Вільню, потым у Горадню, а затым у краіны Эўропы, «Пагоню» працягвалі ўжываць як герб Рэспублікі да 1925 году, калі было прынята рашэньне пра самароспуск Ураду БНР, з чым не пагадзілася [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]], якая ўжывае «Пагоню.<ref>''Донцев С. П., Бойко С. И.'' Религиозный фактор политики памяти в современных России и Беларуси: сравнительный анализ {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/religioznyy-faktor-politiki-pamyati-v-sovremennyh-rossii-i-belarusi-sravnitelnyy-analiz|date=20220507092524}} // Журнал «Гуманитарные науки. Вестник Финансового университета», 2019</ref> <gallery mode="packed" class="center" heights="180"> Файл:The first coat of arms of the BDR.jpg|спасылка=https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:The_first_coat_of_arms_of_the_BDR.jpg|Першая эмблема БНР на пячатцы Народнага сакратарыяту Беларусі. Файл:Cover of the passport of a citizen of the BDR.png|спасылка=https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Cover_of_the_passport_of_a_citizen_of_the_BDR.png|Вокладка пашпарта грамадзяніна БНР 1918-1919 гадоў. Файл:Pahonia BNRt.png|спасылка=https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Pahonia_BNRt.png|Герб з ўнутраных старонак пашпарта грамадзяніна БНР 1918 года. Файл:Pahonia (25 Hrošaŭ, Orange), Stamp of Belarusian People's Republic.jpg|спасылка=https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Pahonia_(25_Hro%C5%A1a%C5%AD,_Orange),_Stamp_of_Belarusian_People's_Republic.jpg|[[Гісторыя пошты і паштовых марак Беларусі|Герб на паштовай марцы]], выпушчанай [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Радай БНР]] у 1950-х гадах. </gallery> == Харугвы ваяводзтваў Беларускай Народнай Рэспублікі == [[Файл:Postcard BNR Herb-VKL.png|зьлева|значак|193x193пкс|Паштоўка з гербамі БНР і яе [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|ваяводстваў.]]]] {{Image label begin|image=Belarusian People's Republic. Беларуская Народная Рэспубліка.png|width={{{width|350}}}|float={{{float|right}}}}} {{Метка выявы|x=-220.0|y=-127.0|scale={{{width|-1}}}|text=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Файл:Coat of Arms of Amścisłaŭ Voivodeship.svg|20px]]'''''<font align="left" color="#000000"><small> [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]]</small></font>'''''}} {{Метка выявы|x=-55.0|y=-207.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Coat of Arms of Bieraście Voivodeship.svg|20px]]'''''<font color="#000000"><small> [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]]</small></font>'''''}} {{Метка выявы|x=-105.0|y=-87.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:POL województwo mińskie IRP COA.svg|20px]]'''''<font color="#000000"><small> [[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]]</small></font>'''''}} {{Метка выявы|x=-212.0|y=-80.0|scale={{{width|-1}}}|text=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Файл:Coat of Arms of Viciebsk Voivodeship.svg|20px]]'''''<font color="#000000"><small><br />[[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]]</small></font>'''''}} {{Метка выявы|x=-160.0|y=-127.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Coat of Arms of Miensk Voivodeship.svg|20px]]'''''<font color="#000000"><small><br />[[Менскае ваяводзтва|Менскае]]</small></font>'''''}} {{Метка выявы|x=-115.0|y=-158.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:POL województwo nowogródzkie IRP COA.svg|20px]]'''''<font color="#000000"><small><br />[[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкае]]</small></font>'''''}} {{Метка выявы|x=-177.0|y=-53.0|scale={{{width|-1}}}|text=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Файл:Coat of Arms of Połacak Voivodeship.svg|20px]]'''''<font color="#000000"><small><br />[[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]]</small></font>'''''}} {{Метка выявы|x=-280.0|y=-90.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:POL województwo smoleńskie IRP COA.svg|20px]]'''''<font color="#000000"><small><br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Смаленскае ваяводзтва|Смаленскае]]</small></font>'''''}} {{Метка выявы|x=-45.0|y=-97.0|scale={{{width|-1}}}|text=&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Файл:POL województwo mińskie IRP COA.svg|20px]]'''''<font color="#000000"><small><br />[[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]]</small></font>'''''}} {{Метка выявы|x=-20.0|y=-40.0|scale={{{width|-1}}}|text=}} {{Image label end}} На вялікім гербе БНР, зыходзячы з паштоўкі, намаляваны флагі ваяводстваў.<ref>[[Пагоня|Пагоня — Вікіпэдыя]]</ref> Усе ваяводзтвы Вялікага Княства Літоўскага мелі свае гербы і вайсковыя [[Харугва|харугвы]] (штандары). Ачольваліся [[Ваявода|ваяводамі]], якія прызначаліся [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікім князем]] і [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|панамі-радай]] з заможнай [[Шляхта|шляхты]], ураджэнцаў гаспадарства.<ref>[[Ваяводзтва|Ваяводзтва — Вікіпэдыя]]</ref> <gallery class="center" " caption=" харугвы ваяводзтваў БНР. 1918 год"> Файл:Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1918).jpg|[[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]] Файл:Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1918).jpg|[[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]] Файл:Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1918) (2).jpg|[[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]] Файл:Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1918).jpg|[[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]] Файл:Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1918) (2).jpg|[[Менскае ваяводзтва|Менскае]] </gallery><gallery class="center" "> Файл:Navahradak, Pahonia. Наваградак, Пагоня (1918) (2).jpg|[[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкае]] Файл:Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1918).jpg|[[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]] Файл:Smalensk. Смаленск (1918).jpg|[[Смаленскае ваяводзтва|Смаленскае]] Файл:Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1918).jpg|[[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] </gallery> t14qf583qsnmurxng30exgef1y3z29b 0 192160 2697080 2522963 2026-10-18T01:25:53Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697080 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Расея |Назва = Дзяржынск |Статус = места |Назва ў родным склоне = Дзяржынску |Назва расейскай мовай = Дзержинск |Герб = Coat of Arms of Dzerzhinsk.svg |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = 1629 |Першыя згадкі = 1606 |Статус з = 1930 |Былая назва = Расьцяпіна |Мясцовая назва = |Суб’ект фэдэрацыі = [[Ніжагародзкая вобласьць]] |Від раёну = [[Гарадзкая акруга|Гарадзкая акруга]] |Раён = [[Дзяржынская гарадзкая акруга|Дзяржынск]] |Від паселішча = |Паселішча = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 421.53 |Крыніца плошчы = <ref>[http://www.gks.ru/scripts/db_inet2/passport/table.aspx?opt=22721000200620072008200920102011 БД ПМО Нижегородской области. Город Дзержинск]</ref><ref>[http://www.to52.rosreestr.ru/upload/to52/files/18_07%20Доклад%20о%20состоянии%20%202010.zip Федеральная служба государственной регистрации, кадастра и картографии. Доклад О состоянии и использовании земель Нижегородской области в 2010 году]. Приложение 10. стр. 136</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120524031852/http://dzr.nnov.ru/admdzr/upload/File/2010/genplan/genplan.doc Генеральный план Дзержинска]</ref> |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 216598 |Год падліку колькасьці = 2023 |Крыніца колькасьці насельніцтва =<ref>https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Bul_MO_2023.xlsx</ref> |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = {{Падзеньне}} |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Паштовыя індэксы = 606000—606039 |Тэлефонны код = 8313 |АКАТУ = 22421 |Выява = Dzerzhinsk Montage.png |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 56 |Шырата хвілінаў = 14 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 43 |Даўгата хвілінаў = 27 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = http://admdzr.ru }} '''Дзяржы́нск''' ({{Мова-ru|Дзержинск}}), да 22 чэрвеня 1929 — '''Расьця́піна''' ({{Мова-ru|Растяпино|скарочана}}) — [[места]] ў [[Ніжагародзкая вобласьць|Ніжагародзкай вобласьці]] [[Расея|Расеі]], адміністрацыйны цэнтар [[Дзяржынская гарадзкая акруга|гарадзкой акругі гораду Дзяржынску]]. Знаходзіцца за 34 км ад [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгараду]]. Чыгуначная станцыя [[Транссыбірская магістраль|Транссыбірскай магістралі]], прыстанак на левым беразе [[Ака|Акі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20180418172533/http://admdzr.ru/ Афіцыйная бачына]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20180420115826/http://dzerjinsk.ru/ Партал Дзяржынску]{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжагародзкай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Гарады на Ацэ]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Расеі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, названыя ў гонар асобаў]] t6u3403ct855pnvk0sawzbwadgbv5qy 0 198675 2697042 2007446 2026-10-17T16:07:48Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Людовік ХІ]] у [[Людовік XI]] паўзьверх перанакіраваньня: рымскія лічбы 2007446 wikitext text/x-wiki {{Манарх |Імя = Людовік ХІ |Варыянт імя = Louis XI |Тытул = |Партрэт = Louis-XI.jpg |Памер = 250пкс |Апісаньне = |Пасада = кароль Францыі |Сьцяг = [[Файл:Blason France moderne.svg|20пкс]] |Герб = |Пачатак тэрміну = 22 ліпеня 1461 |Канец тэрміну = 30 жніўня 1483 |Каранацыя = 15 жніўня 1461, Рэймс, Францыя |Рэгент = |Сукіраўнік = |Папярэднік = [[Карл VII Пераможца|Карл VII]] |Наступнік = [[Карл VIII Валюа|Карл VIII]] |Імя пры нараджэньні = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|3|7|1423}} |Месца нараджэньня = Бурж, Каралеўства Францыя |Дата сьмерці = {{Памёр|30|8|1483|гадоў=60}} |Месца сьмерці = Плесі-ле-Тур, Каралеўства Францыя |Дата пахаваньня = |Месца пахаваньня = |Нашчадкі = |Каралеўскі дом = |Дынастыя = [[Валюа (дынастыя)|Валюа]] |Каралеўскі гімн = |Каралеўскі дэвіз = |Жонкі = {{Просты сьпіс| * 1-я: Маргарыта Шатляндзкая * 2-я: Шарлёта Савойская }} |Сужэнец = |Бацька = [[Карл VII Пераможца|Карл VII]] |Маці = [[Марыя Анжуйская]] |Узнагароды = |Подпіс = Louis XIV Signature.svg |Памер подпісу = |Сайт = }} '''Людовік XI Асьцярожны''' ({{мова-fr|Louis XI le Prudent}}; 3 ліпеня 1423 году, [[Бурж]] — 30 жніўня 1483 году, [[Плесі-ле-Тур]]) — кароль Францыі з 1461 да 1483 гады, шосты з дынастыі [[Валюа (дынастыя)|Валюа]]. Ён стаў пераемнікам свайго бацькі [[Карл VII Пераможца|Карла VII]]. Людовік увайшоў у адкрытае супрацьстаяньне да свайго бацькі падчас кароткачасовага паўстаньня [[Прагеры]] ў 1440 годзе. Кароль дараваў гэты ўчынак Людовіку і ягоным мяцежным васалам і даверыў свайму сыну паўднёвы рэгіён [[Дафінэ]]. Людовік абраўся шлюбам з [[Шарлёта Савойская|Шарлётай Савойскай]], дачкой герцага Савойскага Людовіка, супраць волі свайго бацькі. Карл VII паслаў войскі каб прымусіць сына падпарадкоўвацца сваёй воле, аднак Людовік зьбег у [[Бургундыя|Бургундыю]], дзе яму даў прытулак [[Філіп III Добры|Філіп Добры]], герцаг Бургундыі, найвялікшы вораг Карла VII. Калі Карл VII памёр у 1461 годзе і Людовік заняў францускі сталец. Ягоны імпэт да інтрыгаў і інтэнсіўнай дыпляматычнай дзейнасьці прывялі да зьяўленьня мянушак «хітры» ({{мова-fr|le rusé|скарочана}}) і «ўнівэрсальны павук» ({{мова-fr|l'universelle aragne|скарочана}}), бо ягоныя ворагі абвінавачвалі яго ў стварэньні павуціньня змоваў і інтрыгаў вакол сябе. У 1472 годзе, новы герцаг Бургундыі [[Карл Сьмелы]] настроіўся супраць Людовіка XI. Тым ня менш Людовік здолеў дыпляматычна ізаляваць свайго суперніка ад ягоных ангельскіх хаўрусьнікаў, здолеўшы скласьці [[дамова Пікіньі|дамову Пікіньі]] ў 1475 годзе з [[Эдўард IV|Эдўардам IV]]. Дамова фармальна спыніла [[Стогадовая вайна|Стогадовую вайну]]. Са сьмерцю Карла Сьмелага ў [[бітва пры Нансі|бітве пры Нансі]] ў 1477 годзе дынастыя герцагаў Бургундыі вымерла. Людовік скарыстаўся сытуацыяй і захапіў шматлікія бургундзкія тэрыторыі, у тым ліку і землі ў [[Пікардыя|Пікардыі]], якія належылі бургундзкім герцагам. Скарыстаўшыся адсутнасьцю прамых замежных пагрозаў, Людовік быў у стане ліквідаваць ягоных непакорлівых васалаў, пашырыць каралеўскую ўладу і ўмацаваць эканамічнае разьвіцьцё сваёй краіны. Памёр у 1483 годзе, і яму ўспадкаваў ягоны сын [[Карл VIII Валюа|Карл VIII]]. == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/941558-echo/ Людовик XI Валуа]. «Эха Москвы».{{ref-ru}} {{Каралі Францыі}} [[Катэгорыя:Валюа]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Буржы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Плесі-ле-Тур]] o33a5mnpuiekklum1uxpgqm40djlsx1 0 220709 2697070 2692692 2026-10-17T21:26:44Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697070 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Геруцева |Лацінка = Hierucieva / Gierucieva |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Геруцева |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Сьвіслацкі раён|Сьвіслацкі]] |Сельсавет = [[Поразаўскі сельсавет (Сьвіслацкі раён)|Поразаўскі]] |Пасялковы савет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 46 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 1 |Шырата сэкундаў = 24 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 22 |Даўгата сэкундаў = 57 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Геру́цева'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 309</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], калі ракі [[Рось (рака)|Росі]]. Уваходзіць у склад [[Поразаўскі сельсавет (Сьвіслацкі раён)|Поразаўскага сельсавету]] [[Сьвіслацкі раён|Сьвіслацкага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Герута (імя)}} Герута<ref>Райтаровська Н. [https://lvivmedievalclub.wordpress.com/2018/03/17/%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0/ Загадка походження Рагнара Лодброка] // Феномен Європи: від традиційного до сучасного: збірник матеріалів студентсько-аспірантської наукової конференції (Львівський університет імені Івана Франка, 10-11 листопада 2017 р.). — Львів, 2017. С. 76.</ref>, Герут або Геруд (Gerutha, Geruthus, Gjerud<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-g Navn anno 1900 på bokstaven G] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CklczPR-UuAC&q=Gerutha#v=snippet&q=Gerutha&f=false S. 29—30].</ref>, якое зьвязваюць зь імём [[Гера (мужчынскае імя)|Гера]]<ref>Горенко О. Антропонімічний вимір постмодерної літератури. Монографія. — Берегове-Ужгород, 2020. С. 63.</ref>. Іменная аснова [[Гера (мужчынскае імя)|-гер- (-гар-, -гір-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геральд|Гералт]], [[Германт|Гермонт]], [[Бутгер]]; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] geirr, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] gēr 'дзіда'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 98.</ref>. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. == Насельніцтва == * 2009 год — 46 чалавек<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]{{ref-ru}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Поразаўскі сельсавет (Сьвіслацкі раён)}} {{Сьвіслацкі раён}} [[Катэгорыя:Поразаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Сьвіслацкага раёну]] mhz3bqdh1m9zmiqg5fjlvyi6bk68axm 0 239777 2697146 2672030 2026-10-18T08:49:03Z Lesnas ättling 11208 абнаўленьне зьвестак 2697146 wikitext text/x-wiki {{Палітык |імя = Васіль Лукашык |арыгінал_імя = Васіль Лукашык |жанчына = |выява = |памер = |подпіс_пад_выявай = |пасада = |пачатак_тэрміну = |канец_тэрміну = |прэзыдэнт = |прэм’ер-міністар = |папярэднік = |наступнік = |назва_палітычнай_арганізацыі = |партыя = [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада]]<br></br>[[Беларуская Народная Грамада (1941)]] |сужэнец = Яніна Лукашык }} '''Васі́ль Лука́шык''' (1905 — 17 сакавіка 1975) — беларускі палітычны і культурны дзяяч, выдавец. Бурмістар [[Беласток]]у падчас [[Другая Сусьветная Вайна|Другой Сусьветнай Вайны]]. Актыўны дзяяч [[Беларусы ў Швэцыі|беларускай дыяспары ў Швэцыі]]. Стваральнік [[Беларуская Грамада (Швэцыя)|Беларускай Грамады ў Швэцыі]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210114154602/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19612 Кароткая біяграфія Васіля Лукашыка]</ref> == Біяграфія == === Юнацтва === Нарадзіўся ў 1905 годзе (паводле пашпарту — 11 жніўня 1911 году<ref>[http://grav.genealogi.se/Gravsokview.php?g_id=214655 Выява могілкі Васіля Лукашыка{{ref-sv}}]{{Недаступная спасылка|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) на Сакольшчыне каля [[Беласток]]у ў сям’і беларуса і расейкі (дзявочае прозьвішча — Цьвярдынская). Гадаваўся ў Беластоку, скончыў там расейскую гімназію. Пасьля пераехаў у [[Вільня|Вільню]], дзе браў актыўны ўдзел у беларускім руху, вывучаў паліталёгію ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] і сябраваў з [[Станіслаў Грынкевіч|Станіславам Грынкевічам]]. Быў актыўным сябрам [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]], сябрам [[Таварыства беларускай школы]] і арганізатарам беларускіх культурна-асьветных установаў на Беласточчыне. Выкладаў гісторыю і беларускую граматыку. === Другая Сусьветная вайна === Пасьля пачатку [[Другая Сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]] і акупацыі саветамі Беластоку ў пэрыяд 1939—1941 гг. Васіль Лукашык стварае сеціва беларускіх школаў у рэгіёне. Працуе загадчыкам дзіцячага дому ў Беластоку, які з часам перапаўняецца дзецьмі рэпрэсаваных камуністамі беларусаў, палякаў, габрэяў і расейцаў. У 1941 годзе з пачаткам нямецкай акупацыі немцы зачыняюць дзіцячый дом. Быў створнаны [[Беларускі нацыянальны камітэт (Беласток)|Беларускі нацыянальны камітэт]] у месьце [[Беласток]]. Восеньню 1941 г. Васіль Лукашык разам з [[Сяргей Хмара|Сяргеем Хмарам]], [[Іван Гелда|Іванам Гелдам]], [[Васіль Вір|Васілём Вірам]] і [[Юрка Стасевіч|Юркам Стасевічам]] удзельнічае у нелегальнай канфэрэнцыі часткі даваенных актывістаў [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]], якую сазваў іншы сябра [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|БСРГ]] [[Юльян Саковіч]]<ref name="часопісвасільлукашык">[https://czasopis.pl/sjabar-svabodnaj-belarusi/ Сябар свабоднай Беларусі] ў часопісе [[Czasopis|Часопіс]]</ref>. Лукашык разам зь Юльянам Саковічам і Іванам Гелдам прапануе цесна супрацоўнічаць зь немцамі і карыстацца кожнай мажлівасьцю для рэалізацыі нацыянальных патрэбаў, але супраць гэтага выступаюць іншыя ўдзельнікі канфэрэнцыі. У выніку канфэрэнцыі была створана нелегальная [[Беларуская Народная Грамада (1941)|Беларуская Народная Грамада]]. Пасьля перамоваў зь немцамі беларусам удаецца атрымаць дазвол нямецкай акупацыйнай адміністрацыі на стварэньне беларускае грамадзянскае ўправы і Васіль Лукашык стае бурмістрам Беластоку. Па даносе Васіль Лукашык быў арыштаваны [[Гестапа]] і адпраўлены ў канцлягер [[Асьвенцім]]. Васіль Лукашык зьбягае з Асьвенціму і едзе ў [[Варшава|Варшаву]], дзе набывае фальшывыя дакумэнты, аднак падчас чарговай апэрацыі немцаў гэта выкрываецца і яго адпраўляюць на прымусовыя працы ў [[Нарвэгія|Нарвэгію]]. Там у цяжкіх фізычных і псыхічных умовах ён разам з савецкімі палоннымі — заходнімі беларусамі і палякамі — будуе стратэгічную дарогу. У лягеры прымусовай працы Лукашык стварае беларускі гурток і ў 1944 годзе сябры гуртка вырашаюць уцячы зь лягеру. Васіль Лукашык разам зь дзясяткам беларусаў праз горы праходзіць у [[Швэцыя|Швэцыю]], дзе ім удаецца асталявацца на пастаяннае жыхарства. === Эміграцыя і дзейнасьць у Швэцыі === У 1948 г. Васіль Лукашык у якасьці дэлегату беларусаў Швэцыі ўдзельнічае ў [[Першы сусьветны зьезд беларускай паваеннай эміграцыі|Першым сусьветным зьезьдзе беларускай паваеннай эміграцыі]], які праходзіў з 28 лістападу па 2 сьнежня ў [[Парыж]]ы. Выконваючы рашэньне зьезду, Васіль Лукашык разам зь сябрам [[Язэп Федарчук|Язэпам Федарчуком]] стварае беларускую суполку ў Швэцыі — «[[Беларуская Грамада (Швэцыя)|Беларускую Грамаду]]» ({{мова-sv|Vitryssland societet}}). Праца па стварэньні суполкі ішла цяжка: расейская суполка цягнула беларусаў да сябе бо яны былі парафіянамі расейскай праваслаўнай царквы ў [[Стакгольм]]е, а польская суполка — на падставе былога польскага грамадзянства беларусаў, большасьць зь якіх была з Заходняй Беларусі. Але вынік цяжкай працы ня быў марны і Васіль Лукашык разам зь [[Язэп Федарчук|Язэпам Федарчуком]] здолелі атрымаць юрыдычную рэгістрацыю, выдаць статут Грамады па-беларуску і па-швэдзку, а пасьля гэтага на працягу 30 гадоў арганізацыя ладзіць прысьвечаныя [[Дзень Волі|Дню Волі]] штогадовыя вячэры, робіць сталыя сустрэчы і займаецца зьяднаньнем беларускай дыяспары. Беларуская Грамада атрымлівала і распаўсюджвала беларускія часопісы і газэткі, падтрымлівала сувязь з дыяспарай [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[ЗША]]. Васіль Лукашык супрацоўнічаў з газэтай «[[Беларус (1950—2015)|Bielarus-Беларус]]» беларускай дыяспары ў ЗША і яе галоўным рэдактарам [[Станіслаў Язэпавіч Станкевіч|Станіславам Станкевічам]]. Вядома, што Лукашык таксама быў сябрам Камітэту вольнай Беларусі і Фэдэрацыі вольных беларускіх журналістаў. 17 сакавіка 1975 г. Васіль Лукашык раптоўна памірае напярэдадні чарговых угодак [[БНР]]. З нагоды жальбы газэта «Беларускі голас» (№ 232 за 1975) зьмяшчае наступны нэкралёг: <blockquote> {{Па цэнтры|'''''Сьв. † пам.'''''}} {{Па цэнтры|'''''ВАСІЛЬ ЛУКАШЫК'''''}} ''былы дзяяч БСР Грамады і Таварыства Беларускае Школы ў Беластоку. Былы Бурмістар Беластоку. Арганізатар «Беларускай Грамады» ў Скандынавіі. Сябра Камітэту Вольнае Беларусі, памёр раптоўна 17-га сакавіка 1975 году ў Густаўсбэргу ў Швэдыі. Паходзіў з Сакольшчыны. Хай будзе яму лёгкай чужая зямля!''<br /> '''Сябры''' </blockquote><ref>https://web.archive.org/web/20170601052500/http://belarus8.tripod.com/hazeta/svecyja.htm</ref> Пасьля сьмерці Лукашыка «[[Беларуская Грамада (Швэцыя)|Беларуская Грамада]]» ў Швэцыі фактычна перастала існаваць. У 1995 г. у Швэцыі пачала дзейнічаць новая беларуская суполка «Беларусь» ({{мова-sv|Vitryssland}}), якую ачольвала вядомая швэдзкая фотажурналістка [[Марыя Сёдэрбэрг (фатограф)|Марыя Сёдэрбэрг]] — энтузіястка беларускага руху і беларускай культуры. У кастрычніку 2009 году была заснаваная суполка [[Беларусы Швэцыі]], якая па стане на кастрычнік 2026 году актыўна дзейнічае дагэтуль. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Czasopis (Беласток). 1995. № 11; * [[Андрэй Катлярчук]]. Швэды у гісторыі й культуры беларусаў. Менск, 2002, 296 с ISBN 985-6599-58-X. == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/24876625.html Гісторыя і сучаснасьць беларускай прысутнасьці ў Швэцыі] * [http://niva.bialystok.pl/issue/2002/13/13_2002.pdf Біяграфія Васіля Лукашыка. Тыднёвік беларусаў у Польшчы] * {{Артыкул|спасылка=http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727|выдавецтва=[[БІНіМ]]|выданьне=[[Запісы БІНіМ|Запісы]]|мова=be|загаловак=Лукашык Васіль|месца=[[Нью-Ёрк]] - [[Менск]]|год=2014|старонкі=135-136|нумар=37}} * [https://czasopis.pl/sjabar-svabodnaj-belarusi/ Сябар свабоднай Беларусі] ў часопісе [[Czasopis|Часопіс]] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лукашык, Васіль}} [[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]] [[Катэгорыя:Беларускія настаўнікі]] [[Катэгорыя:Сябры Таварыства беларускай школы]] [[Катэгорыя:Вязьні Асьвенціму]] [[Катэгорыя:Сябры БСРГ]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускай народнай грамады (1941)]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Швэцыі]] [[Катэгорыя:Беларускія бурмістры (1941—1944)]] [[Катэгорыя:Асобы Беластоку]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту]] qz5xnk3y2pd5eyddoi2gd97jwvtic9j 0 243992 2697083 2664956 2026-10-18T02:29:11Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2697083 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Паселічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Паселічаў |Лацінка = Pasieličy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1569 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Паселіцкі сельсавет|Паселіцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 52 |Шырата сэкундаў = 12 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 20 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.5 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх]][[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|150px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Паселічы і Навасёлкі ў рэестры 1569 г.jpg|значак|зьлева|150px|Паселічы і Навасёлкі ў рэестры 1569 г.]][[Файл:Астраглядавічы ў рэестры 1581 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Паселічы ў рэестры 1581 г.]] '''Пасе́лічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], цэнтар [[Паселіцкі сельсавет|сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 7 км на паўднёвы ўсход ад места і чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], каля аўтамабільнай дарогі Хвойнікі — [[Брагін]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 8 цяглых дымоў (×6 — ~48 жыхароў) і 3 (~18) [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Паселічы (Poszielicze) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Опис 1. Справа 1. А. 83зв.-84</ref>. Гэта пакуль што найранейшая згадка пра паселішча{{заўвага|Не з XIX ст., як пісаў С. В. Марцэлеў<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 453—454</ref>}}. Потым слабада Паселічы [[Астрагляды|Астраглядаўскага]] маёнтку пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага названая ў падатковым рэестры [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскай зямлі]] 1581 году. Зь яе 5 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] выбіралася па 15 грошаў, з 2 агароднікаў — па 6 грошаў, з 1 [[каморнікі|каморніка]] — 2 грошы падатку<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 883зв.; Źródła dziejowe. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów – Bracław). / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 37</ref>. Ад таго часу і да рэформавага ўжо ў Расейскай імпэрыі пэрыяду Паселічы належалі тым самым уладальнікам, што і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з [[Хвойнікі|Хвойнікамі]], г. зн. пасьля Харлінскіх — [[Мікалай Абрамовіч|Мікалаю Абрамовічу (Абрагамовічу)]], [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], князям Шуйскім, сямейству Прозараў<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 12—18</ref>. 27 сьнежня 1586 году Шчасны Харлінскі выступіў з судовым пратэстам да ўдавы княгіні Аляксандравай Вішнявецкай за гвалтоўнае насланьне людзей на добры Астраглядавічы, Хвойнікі, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], Паселічы, а падданых тамтэйшых дзедзічных з жонкамі і дзецьмі, з усімі хатнімі рэчамі забраньне і ў добрах сваіх Брагінскіх пасяленьне<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych. Warszawa (далей AGAD. APiJ). Аrchiwum Рrozorów і Jelskich. Sygn. 1. S. 6</ref>. 12 ліпеня 1594 г. пан падкаморы Ш. Харлінскі падаў скаргу ў суд на князя Вішнявецкага за напад узброеных людзей яго Брагінскай воласьці на grunt własny Posielicki, за жорсткае зьбіцьцё пастуха пры статку быўшага, забраньне да колькіх соцень галоў быдла і сена зь сенажацяў<ref>AGAD. APiJ. S. 11</ref>. 26 чэрвеня 1600 году пан падкаморы нарэшце адпісаў Астраглядаўскі двор з прыселкамі, 13 сёлаў, сярод якіх Паселічы (Poselicz''y''), 1 слабаду, частку пляцаў у Кіеве свайму сыну Мікалаю. 12 чэрвеня 1618 году пан Мікалай Харлінскі паклікаў у суд панства Гальшку з Гулевічаў і Міхала Лозкаў за тое што іх падданыя з маёнтку Загалле забралі валоў з грунту Азярышча, што да вёскі Паселічы належаў, ды ўвялі іх да добраў Рожава. 7 чэрвеня 1623 году ўдава Гальшка Харлінская судзілася з панамі Станіславам, Юрыем і астатнімі Харлінскімі, родзічамі мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж ([[Хвойнікі]]), вёскі Хвойнікі, [[Стралічаў]], Паселічы, [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]] (яшчэ названыя 18 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў»)<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział II-gi. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 60, 281, 637</ref>. [[File:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Фрагмэнт тарыфу падымнага 1640 г.jpg|значак|150пкс|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1640 г.]] У 1627 годзе пані Гальшка (Гэлена) Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы пераходзілі да ваяводзіча смаленскага Мікалая Абрагамовіча<ref>AGAD. APiJ. S. 56</ref>, жанатага зь яе дачкой Евай. У 1628 годзе пан Мікалай Абрагамовіч z Posielicz, з 6 дымоў (×6 — каля 36 жыхароў) мусіў плаціць па тры злотыя<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 396—397</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 6 дымоў сяла Паселічаў пана Васіля Сіліча{{заўвага|Гэта ня дзедзічны, а застаўны ўладальнік. Яшчэ ў 1634 г. 15 грошаў падымнага «jednego» з кожнага з 6 дымоў Паселічаў мусіў выплачваць пан Мікалай Абрамовіч<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>.}} выбіралася 6 злотых<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. [[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|зьлева|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука}}.]] Іншая сытуацыя склалася да канца XVII стагодзьдзя. Вельмі верагодна, што і жыхары Паселічаў былі ў ліку тых 77 дымоў (~462 чалавекі) Хвойніцкага маёнтку князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]], якія паводле зьвестак на восень 1686 году з-за гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў, адыйшлі ў іншыя, больш спакойныя мясьціны. Таму на 1698 год у былой вёсцы Паселічы існаваў адзін толькі двор; гаспадар яго, прыгонны Wasila Siniaka syn выплачваў дзедзічнаму ўладальніку князю Дамініку, сыну Канстанціна, Шуйскаму ў асобе адміністратара пана Зыгмунта Шукшты [[чынш]] у 5 злотых і [[дзякла]]. Паводле рэвізіі 1716 г. і інвэнтару 1721 г., калі добры вярталіся ад пасэсара (арандатара) ксяндза-біскупа Юзафата Парышэвіча сыну нябожчыка князя Дамініка князю Мікалаю Шуйскаму, зямлю на хутары Паселічы мелі пакуль яшчэ вольны селянін Лукіян і пан Віслаух, якія z gruntu плацілі ў тыя гады адпаведна па 20 і 25 злотых<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 125адв., 130адв., 140</ref>. Тарыф падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва на 1734 год засьведчыў прыналежнасьць Паселічаў да маёнтку Хвойнікі князя Ігнацыя, сына Дамініка, Шуйскага<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 286</ref>. У тэксьце фундуша князя Ігнацыя Шуйскага царкве ў Астраглядавічах, датаванага 23-м красавіка 1738 году, зьмешчана апісаньне Астраглядавіцкага ключа, сярод вёсак і хутароў якога названыя Паселічы<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 290</ref>. [[Файл:Прыход Астраглядавіцкай Уваскрашэньня Хрыстова царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|150пкс|Прыход Астраглядавіцкай Уваскрашэньня Хрыстова царквы ў 1740 г.]] Зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году вынікае, што жыхары 3 дымоў (~18 чалавек) вёскі Паселічы былі прыхаджанамі Астраглядавіцкай уніяцкай царквы Ўваскрашэньня Хрыстова<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 783</ref>. [[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|150пкс|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Паводле зьвестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Паселічы былі сярод вёсак, частка жыхароў якіх (зь ліку шляхты і яе службы) належала да Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. [[Файл:Прыход Астраглядавіцкай царквы на 1752 г.png|значак|зьлева|150пкс|Прыход Астраглядавіцкай царквы ў 1752 г.]] У матэрыялах чарговай візытацыі Брагінскага дэканату засьведчана, што на 1752 год у Паселічах налічвалася 12 двароў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 291адв.</ref> (~72 жыхароў). У 1754 годзе з 15 двароў (~90 жыхароў) вёскі Паселічы Хвойніцкага маёнтку «do grodu»{{заўвага|Да [[Оўруч|Оўруцкага замку]]}}выплачваліся 2 злотыя і 9 з паловай грошаў, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 9 злотых і 8 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 191</ref>. Працягваліся памежныя канфлікты. 14 ліпеня 1763 года пасэсар паселіцкі і рашаўскі пан Рафальскі засьведчыў у Оўруцкім гродзкім судзе, што людзі пана Міхала Ракіцкага, уладальніка маёнтку Брагін, і яго сваяка маршалка мазырскага Рафала Аскеркі зьбілі ды ўсяляк мардавалі падданага ўладальнікаў Хвойніцкага маёнтку князёў Шуйскіх, які высякаў дрэвы «na wlasnym gruncie y lesie Posielickiem»<ref>AGAD. APiJ. S. 73</ref>. Паводле перапісаў габрэйскга насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў у Паселічах налічвалася адпаведна 7, 2 і 4 чалавекі (głowy), плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Хвойніцкага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. Пэўна, на колькасць габрэяў у вёсцы не магла не паўплываць [[Каліеўшчына]] 1768 году, што была апошнім і наймацнейшым уздымам гайдамацкага руху ва Ўкраіне. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793) Паселічы апынуліся ў межах Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 годзе ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У 1796 годзе вёска Паселічы згаданая сярод уладаньняў пана ''Людвіка''{{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля.}} Прозара, якія былі перайшлі «в казну», але потым «по высочайшему повелению» вернутыя пані Луізе (з князёў Шуйскіх) Прозаравай, спадчыннай іх уладальніцы<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71</ref>. 2 лютага 1807 году фальварак Паселічы зь вёскамі Паселічы і Малішаў аддадзены ў пажыцьцёвую арэнду пані Караліне Крушэўскай за штогадовую выплату 9 800 польскіх злотых пры ўмове, што ў выпадку сьмерці пані Людвікі Прозар тая арэнда будзе спынена<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14. S. 8</ref>. [[File:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|150пкс|Паселічы на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] Паводле інвентару, складзенага 10 сьнежня 1844 году, вёска і фальварак Паселічы былі ў складзе маёнтку Хвойнікі пана Уладыслава, сына Караля, Прозара<ref>НГАб. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475. а. 1-105</ref>. Згодна з энцыкляпэдыяй «Гарады і вёскі Беларусі», на 1850 год тут налічвалася 22 двары<ref name="fn1"/>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 154 жыхары абодвух полаў зь вёскі Паселічы былі прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы, 2 асобы з фальварку зьяўляліся парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 666</ref>. У парэформавы час адміністрацыйна Паселічы належалі да Хвойніцкай воласьці. На пачатак 1870 году тут налічвалася 91 мужчынская душа зь сялян-уласьнікаў, прыпісаных да Паселіцкага сельскага таварыства, трое аднадворцаў, прыпісаных да воласьці<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. – Минск, 1870. Л. 68об.</ref>. У ведамасьці Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1875 год сказана, што да яе прыходу належалі 118 асобаў мужчынскага і 125 асобаў жаночага полу, якія жылі ў 29 дварах{{Заўвага|Так запісана ў крыніцы. Але, як зазначана ў кліравых і што пацьведзіў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, меліся на ўвазе ня ўласна вясковыя сядзібы, а царкоўныя альбо прыходзкія двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} вёскі Паселічы<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.; гл. таксама: Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. Са сьнежня 1887 году тут працавала «школа грамотности», дзеля чаго сельскае таварыства пастанавіла ахвяраваць 30 рублёў і забясьпечыць ацяпленьне і асьвятленьне будынку<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1888. № 9. С. 257, 260</ref>. Перапіс 1897 году засьведчыў наяўнасьць 60 двароў, 396 жыхароў, капліцы, школы граматы, хлебазапаснай крамы. Працягваў існаваць і фальварак<ref name="fn1"/>. У 1909 годзе ў вёсцы Паселічы налічвалася 58 двароў, 386 жыхароў, побач аднаіменны хутар (фальварак) з адным дваром і 32 жыхарамі<ref> Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 162</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскаqкага мірнаq дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Паселічы ў складзе Хвойніцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. Згодна з дакумэнтам «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 8 сьнежня 1920 і на 15 красавіка 1921 году ў Паселічах працавала школа першай ступені (г. зн. пачатковая) адпаведна з 56 і 85 вучнямі<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. [[Файл:Карпілаўка, Веляцін, Лісьцьвін, Мікулічы на мапе 1924-26 гг.jpg|значак|зьлева|150пкс|Паселічы і Лісьцьвін на мапе [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РККА]] 1926 г.]] З 8 сьнежня 1926 году вёска — цэнтр [[Паселіцкі сельсавет|Паселіцкага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 году [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акругі [[БССР]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас «3-ці год пяцігодкі», працавала кузьня. У 1930 годзе 119 двароў, 651 жыхар<ref name="fn1"/>. З 20 лютага 1938 году — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 60 вяскоўцаў загінулі на франтах [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]], двое жыхароў расстраляныя акупантамі<ref> Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна. — Мінск: БЭ, 1993. С. 172, 267—268</ref>. З 8 студзеня 1954 году Паселічы — у складзе Гомельскай вобласьці. На 1955/56 навучальны год (відавочна, ужо і раней) існавала беларускамоўная сярэдняя школа<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы. Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12 (аркуш без нумарацыі)</ref>. Паводле перапісу 1959 году, у вёсцы налічвалася 559 жыхароў. Цэнтральная сядзіба калгаса «Сьвітаньне»<ref name="fn1"/>. == Забудова == Забудова Паселічаў двухбаковая, пераважна драўляная, сядзібнага тыпу. У 1986—1987 гадох у вёсцы збудавалі цагляныя дамы на 50 кватэраў, у якіх разьмясьціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месцаў у выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]]<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}}</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Паселіцкі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} [[Катэгорыя:Паселіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] b7qepytf7of93kcb83hatschhbyvbfd 10 263899 2697108 2696682 2026-10-18T06:42:05Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697108 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.premierleague.com/en/tables/premier-league/2026-27 Прэм’ер-Ліга] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=MCI, ARS, BHA, CHE, LIV, BRE, EVE, LEE, HUL, IPS, NEW, AVL, CRY, MUN, COV, FUL, NFO, SUN, BOU, TOT <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_MCI=7 | нічыі_MCI=0 |паразы_MCI=0 |мз_MCI=19 |мп_MCI=7 |перамогі_ARS=5 | нічыі_ARS=0 |паразы_ARS=1 |мз_ARS=10 |мп_ARS=5 |перамогі_BHA=4 | нічыі_BHA=1 |паразы_BHA=1 |мз_BHA=18 |мп_BHA=5 |перамогі_CHE=4 | нічыі_CHE=1 |паразы_CHE=2 |мз_CHE=17 |мп_CHE=13 |перамогі_LIV=3 | нічыі_LIV=3 |паразы_LIV=1 |мз_LIV=9 |мп_LIV=8 |перамогі_BRE=2 | нічыі_BRE=4 |паразы_BRE=1 |мз_BRE=13 |мп_BRE=8 |перамогі_EVE=2 | нічыі_EVE=4 |паразы_EVE=1 |мз_EVE=8 |мп_EVE=7 |перамогі_LEE=2 | нічыі_LEE=3 |паразы_LEE=1 |мз_LEE=8 |мп_LEE=5 |перамогі_HUL=2 | нічыі_HUL=3 |паразы_HUL=2 |мз_HUL=8 |мп_HUL=7 |перамогі_IPS=3 | нічыі_IPS=0 |паразы_IPS=4 |мз_IPS=11 |мп_IPS=15 |перамогі_NEW=2 | нічыі_NEW=2 |паразы_NEW=3 |мз_NEW=10 |мп_NEW=14 |перамогі_AVL=2 | нічыі_AVL=2 |паразы_AVL=3 |мз_AVL=7 |мп_AVL=11 |перамогі_CRY=2 | нічыі_CRY=1 |паразы_CRY=3 |мз_CRY=9 |мп_CRY=12 |перамогі_MUN=1 | нічыі_MUN=3 |паразы_MUN=2 |мз_MUN=9 |мп_MUN=9 |перамогі_COV=2 | нічыі_COV=0 |паразы_COV=4 |мз_COV=5 |мп_COV=11 |перамогі_FUL=1 | нічыі_FUL=2 |паразы_FUL=4 |мз_FUL=7 |мп_FUL=10 |перамогі_NFO=1 | нічыі_NFO=2 |паразы_NFO=3 |мз_NFO=5 |мп_NFO=8 |перамогі_SUN=1 | нічыі_SUN=1 |паразы_SUN=4 |мз_SUN=6 |мп_SUN=12 |перамогі_BOU=0 | нічыі_BOU=3 |паразы_BOU=3 |мз_BOU=7 |мп_BOU=13 |перамогі_TOT=0 | нічыі_TOT=3 |паразы_TOT=3 |мз_TOT=3 |мп_TOT=9 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARS=[[Арсэнал Лёндан|Арсэнал]] |назва_AVL=[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Віла]] |назва_BOU=[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]] |назва_BHA=[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]] |назва_BRE=[[Брэнтфард (футбольны клюб)|Брэнтфард]] |назва_CHE=[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]] |назва_COV=[[Ковэнтры Сіці]] |назва_CRY=[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]] |назва_EVE=[[Эвэртан Лівэрпул|Эвэртан]] |назва_FUL=[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фулгэм]] |назва_HUL=[[Гал Сіці]] |назва_IPS=[[Іпсўіч Таўн]] |назва_LEE=[[Лідс Юнайтэд]] |назва_LIV=[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпул]] |назва_MCI=[[Манчэстэр Сіці]] |назва_MUN=[[Манчэстэр Юнайтэд]] |назва_NEW=[[Ньюкасл Юнайтэд]] |назва_NFO=[[Нотынггэм Форэст]] |назва_SUN=[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]] |назва_TOT=[[Тотэнгэм Готспур]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CLLS |вынік3=CLLS |вынік4=CLLS |вынік5=ELLS |вынік18=REL |вынік19=REL |вынік20=REL <!--Налады і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Забітыя мячы; 4) Пункты ў гульнях паміж сабою; 5) Гасьцявыя забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 6) Дадатковыя матчы (толькі пры неабходнасьці вызначэньня чэмпіёна, камандаў на выбываньне або камандаў, якія выходзяць у турніры УЭФА). <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLTH=blue1 |тэкст_ECLTH=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў [[Чэмпіянат футбольнай лігі Ангельшчыны 2027—2028 гадоў|Чэмпіёншып]] }}</onlyinclude> lx00jp38e1hhejq6rqcnsi7ire7s5fw 0 263986 2697074 2688906 2026-10-17T23:09:28Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697074 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґірдзімонт |лацінка = Girdzimont / Hirdzimont |арыгінал = Gerdmunt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Герда|Gerd]] + [[Мунд|Munt]] |варыянт = Герцімонт, Кірдзімонт, Кірцімонт |вытворныя = |зьвязаныя = [[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд]] }} '''Гірдзімонт''' (''Кірдзімонт''), '''Герцімонт''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гардмунд, Гердмунд, Гердмунт або Гертмунд (Gardmund<ref>History of Christian Names. Vol. 2. — London, 1878. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=EbsAUkDSqAcC&q=gardmund#v=snippet&q=gardmund&f=false P. 241].</ref><ref>A dictionary of English and Welsh surnames. — London, 1901. [https://books.google.by/books?id=GkAHAwAAQBAJ&pg=PA309&dq=gardmund&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwils6W5mqr_AhWgwAIHHQQ5CAQQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=gardmund&f=false P. 309].</ref>, Gerdmund{{Заўвага|''Gerdmund Hokansson'' (1459 год)}}<ref>Meddelanden från Norra Smålands fornminnesförening. — Jönköping, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IclAAQAAMAAJ&q=%40Gerdmund#v=snippet&q=%40Gerdmund&f=false S. 15].</ref><ref name="MyHeritage">[https://lastnames.myheritage.de/last-name/gerdmundson Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Gerdmundson], MyHeritage</ref>, Gjerdmund<ref name="Navn-1900">[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-g Navn anno 1900 på bokstaven G] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Gerdmunt{{Заўвага|''Valentin Gerdmunt'' (1787 год)}}<ref>[https://www.danishfamilysearch.dk/census1787/sogn2981/surnamelist/?sname=Gerdmunt Genealogy research Landetaten, Etaten, København, All Danish Census data for year 1787], Danish Family Search</ref>, Gjertmund<ref name="Navn-1900"/>, Gertmund<ref>Wichert L. Personale Mythen des Nationalsozialismus: Die Gestaltung des Einzelnen in literarischen Entwürfen. — Wilhelm Fink, 2018. [https://books.google.by/books?id=VY53DwAAQBAJ&pg=PA117&dq=gertmund&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwie3In3mqr_AhXP5KQKHRqTDn0Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=gertmund&f=false S. 117].</ref>) і Мундгерд (Mundgerd<ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Mundgerd Mundgerd], Nordic Names</ref><ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. [https://books.google.by/books?id=m4JOAQAAMAAJ&q=Mundgerd+Gerd&dq=Mundgerd+Gerd&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiH7qmJweWFAxUehf0HHejLDcsQ6AF6BAgHEAI S. 246].</ref>, Mundgærðr<ref>Peterson L. Nordiskt runnamnslexikon. — Uppsala, 2007. S. 165.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Mundg%C3%A6r%C3%B0r Mundgærðr], Nordic Names</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZHgKAAAAIAAJ&q=Mundgerdr#v=snippet&q=Mundgerdr&f=false S. 54].</ref><ref name="MyHeritage"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Герда|-гард- (-герд-, -герт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Альгерд (імя)|Альгерд]], [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]]; германскія імёны Algardus, Wisgeard, Teutgerdis) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Валімонт]], [[Жыгімонт]], [[Скірмант|Скірмунт]]; германскія імёны Walmont, Sigimunt, Sciremunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Такім парадкам, імя Гердымонт азначае «ахова гарлівасьці» (тое ж, што і імя [[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд]])<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Германскі характар [[Ліцьвіны|літоўскіх]] імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref> і амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''in curia Girdemanthen'' ([[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Girdemanthen#v=snippet&q=Girdemanthen&f=false S. 103].</ref>; ''Кирдимонъту{{Заўвага|У [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] [[Ґ|выбухны г]] перадаваўся, як праз кг (гк), так і праз к}} чотыри чоловеки''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 21.</ref>, ''Станку Киртимонътовичу три чоловеки''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 51.</ref> (1440—1492 гады); ''[[Пералая|перелаичане]] на имя [[Ямант|Ямонтъ]] [[Маста|Мостевичъ]] а Станько Кгирдимонтовичъ'' (22 красавіка 1496 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 138.</ref>. == Носьбіты == * Кірдзімонт — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] чатыры чалавекі * Станька Кірцімонтавіч ({{†}} па 1496) — літоўскі баярын, які атрымаў ад вялікага князя Казімера тры чалавекі ў Дубічох * Якуб Гірдзімонт Шымковіч (''Jakub Girdzimont Szymkowicz'') — [[электар]] караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута Вішнявецкага]] ад [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>Dunin Borkowski J., Dunin Wąsowicz M. Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 1 (1908—1909). — Lwów, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Pq0EAAAAIAAJ&q=Girdzimont#v=snippet&q=Girdzimont&f=false S. 55].</ref> * Самуэль Казімер Шымковіч Гірдзімонт — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], канюшы [[Смаленскі павет|смаленскі]] ў 1674—1677 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 92.</ref> Герцімонт (''Гертимонтъ'') — [[Літва|літоўскае]] шляхецкае прозьвішча, якое адзначалася ў 1893 годзе<ref>Филевич И. П. Фамилии литовской шляхты, не оканчивающиеся на -ский или -виц // Варшавские университетские известия. Вып. 1, 1893. [https://www.google.by/books/edition/%C4%AAzvi%CD%A1est%C4%ABi%CD%A1a/hGfwAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%D0%93%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&dq=%D0%93%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&printsec=frontcover С. 36].</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Герда|Герд]] * [[Мунд]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай ґард}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] d24xzxqxwetyg5diio0e5kca4ewk8tm 10 264120 2697109 2696987 2026-10-18T06:42:05Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697109 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | style="background:#ccffcc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Каманда выходзіць у плэй-оф праз дывізіён |- | style="background:#ffffbf;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Каманда выходзіць у плэй-оф праз канфэрэнцыю |} === Заходняя канфэрэнцыя === ==== Ціхаакіянскі дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=VGK |каманда2=EDM |каманда3=SEA |каманда4=SJS |каманда5=ANA |каманда6=VAN |каманда7=LAK |каманда8=CGY <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=17 кастрычніка 2026 |перамогі_VGK=6 |АТперамогі_VGK=2 |АТпаразы_VGK=0 |паразы_VGK=2 |мз_VGK=42 |мп_VGK=24 |перамогі_EDM=6 |АТперамогі_EDM=0 |АТпаразы_EDM=1 |паразы_EDM=1 |мз_EDM=37 |мп_EDM=24 |перамогі_SEA=4 |АТперамогі_SEA=1 |АТпаразы_SEA=1 |паразы_SEA=3 |мз_SEA=35 |мп_SEA=31 |перамогі_SJS=0 |АТперамогі_SJS=4 |АТпаразы_SJS=1 |паразы_SJS=3 |мз_SJS=22 |мп_SJS=29 |перамогі_ANA=3 |АТперамогі_ANA=1 |АТпаразы_ANA=0 |паразы_ANA=3 |мз_ANA=22 |мп_ANA=21 |перамогі_VAN=1 |АТперамогі_VAN=1 |АТпаразы_VAN=1 |паразы_VAN=7 |мз_VAN=30 |мп_VAN=45 |перамогі_LAK=0 |АТперамогі_LAK=0 |АТпаразы_LAK=2 |паразы_LAK=4 |мз_LAK=12 |мп_LAK=25 |перамогі_CGY=1 |АТперамогі_CGY=0 |АТпаразы_CGY=0 |паразы_CGY=6 |мз_CGY=14 |мп_CGY=35 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_VGK=[[Вэгас Голдэн Найтс]] |назва_EDM=[[Эдмантан Ойлерз]] |назва_SEA=[[Сіетл Кракен]] |назва_SJS=[[Сан-Хасэ Шаркс]] |назва_ANA=[[Анагайм Дакс]] |назва_VAN=[[Ванкувэр Кэнакс]] |назва_LAK=[[Лос-Анджэлес Кінгс]] |назва_CGY=[[Калгары Флэймз]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> ==== Цэнтральны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=UTA |каманда2=COL |каманда3=MIN |каманда4=WPG |каманда5=DAL |каманда6=NSH |каманда7=STL |каманда8=CHI <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5=S |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=17 кастрычніка 2026 |перамогі_UTA=6 |АТперамогі_UTA=0 |АТпаразы_UTA=0 |паразы_UTA=3 |мз_UTA=33 |мп_UTA=27 |перамогі_COL=5 |АТперамогі_COL=0 |АТпаразы_COL=1 |паразы_COL=2 |мз_COL=36 |мп_COL=24 |перамогі_MIN=5 |АТперамогі_MIN=0 |АТпаразы_MIN=1 |паразы_MIN=2 |мз_MIN=26 |мп_MIN=20 |перамогі_WPG=4 |АТперамогі_WPG=0 |АТпаразы_WPG=2 |паразы_WPG=2 |мз_WPG=23 |мп_WPG=24 |перамогі_DAL=3 |АТперамогі_DAL=1 |АТпаразы_DAL=1 |паразы_DAL=3 |мз_DAL=20 |мп_DAL=13 |перамогі_NSH=3 |АТперамогі_NSH=0 |АТпаразы_NSH=3 |паразы_NSH=2 |мз_NSH=23 |мп_NSH=24 |перамогі_STL=3 |АТперамогі_STL=0 |АТпаразы_STL=1 |паразы_STL=4 |мз_STL=27 |мп_STL=28 |перамогі_CHI=2 |АТперамогі_CHI=1 |АТпаразы_CHI=0 |паразы_CHI=6 |мз_CHI=21 |мп_CHI=36 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_UTA=[[Юта Мамат]] |назва_COL=[[Каларада Эвэланш]] |назва_MIN=[[Мінэсота Ўайлд]] |назва_WPG=[[Вініпэг Джэтс]] |назва_DAL=[[Далас Старз]] |назва_NSH=[[Нэшвіл Прэдатарз]] |назва_STL=[[Сэнт-Луіс Блюз]] |назва_CHI=[[Чыкага Блэкгокс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> === Усходняя канфэрэнцыя === ==== Атлянтычны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=BOS |каманда2=TBL |каманда3=OTT |каманда4=FLA |каманда5=BUF |каманда6=MTL |каманда7=DET |каманда8=TOR <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5=S |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=17 кастрычніка 2026 |перамогі_BOS=6 |АТперамогі_BOS=1 |АТпаразы_BOS=0 |паразы_BOS=2 |мз_BOS=34 |мп_BOS=19 |перамогі_TBL=5 |АТперамогі_TBL=1 |АТпаразы_TBL=0 |паразы_TBL=2 |мз_TBL=25 |мп_TBL=21 |перамогі_OTT=4 |АТперамогі_OTT=2 |АТпаразы_OTT=0 |паразы_OTT=3 |мз_OTT=24 |мп_OTT=23 |перамогі_FLA=3 |АТперамогі_FLA=2 |АТпаразы_FLA=2 |паразы_FLA=2 |мз_FLA=30 |мп_FLA=25 |перамогі_BUF=2 |АТперамогі_BUF=2 |АТпаразы_BUF=2 |паразы_BUF=3 |мз_BUF=27 |мп_BUF=34 |перамогі_MTL=1 |АТперамогі_MTL=3 |АТпаразы_MTL=1 |паразы_MTL=3 |мз_MTL=27 |мп_MTL=30 |перамогі_DET=2 |АТперамогі_DET=1 |АТпаразы_DET=2 |паразы_DET=3 |мз_DET=20 |мп_DET=24 |перамогі_TOR=2 |АТперамогі_TOR=1 |АТпаразы_TOR=2 |паразы_TOR=4 |мз_TOR=29 |мп_TOR=32 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BOS=[[Бостан Бруінз]] |назва_TBL=[[Тампа Бэй Лайтнінг]] |назва_OTT=[[Атава Сэнатарз]] |назва_FLA=[[Флорыда Пантэрз]] |назва_BUF=[[Бафала Сэйбрз]] |назва_MTL=[[Манрэаль Канадыенз]] |назва_DET=[[Дэтройт Рэд Ўінгс]] |назва_TOR=[[Таронта Мэйпл Ліфс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> ==== Сталічны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=CAR |каманда2=NYR |каманда3=WSH |каманда4=NYI |каманда5=NJD |каманда6=PIT |каманда7=CBJ |каманда8=PHI <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=17 кастрычніка 2026 |перамогі_CAR=6 |АТперамогі_CAR=1 |АТпаразы_CAR=1 |паразы_CAR=1 |мз_CAR=34 |мп_CAR=21 |перамогі_NYR=6 |АТперамогі_NYR=0 |АТпаразы_NYR=1 |паразы_NYR=3 |мз_NYR=28 |мп_NYR=22 |перамогі_WSH=5 |АТперамогі_WSH=0 |АТпаразы_WSH=0 |паразы_WSH=3 |мз_WSH=28 |мп_WSH=24 |перамогі_NYI=4 |АТперамогі_NYI=0 |АТпаразы_NYI=1 |паразы_NYI=3 |мз_NYI=24 |мп_NYI=18 |перамогі_NJD=2 |АТперамогі_NJD=2 |АТпаразы_NJD=0 |паразы_NJD=4 |мз_NJD=25 |мп_NJD=27 |перамогі_PIT=1 |АТперамогі_PIT=2 |АТпаразы_PIT=1 |паразы_PIT=5 |мз_PIT=29 |мп_PIT=33 |перамогі_CBJ=1 |АТперамогі_CBJ=2 |АТпаразы_CBJ=0 |паразы_CBJ=3 |мз_CBJ=17 |мп_CBJ=21 |перамогі_PHI=1 |АТперамогі_PHI=0 |АТпаразы_PHI=3 |паразы_PHI=6 |мз_PHI=14 |мп_PHI=34 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CAR=[[Караліна Гарыкейнз]] |назва_NYR=[[Нью-Ёрк Рэйнджарз]] |назва_WSH=[[Вашынгтон Кэпіталз]] |назва_NYI=[[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] |назва_NJD=[[Нью-Джэрзі Дэвілз]] |назва_PIT=[[Пітсбург Пінгвінз]] |назва_CBJ=[[Каламбус Блю Джэкетс]] |назва_PHI=[[Філадэлфія Флаерз]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> 67e47jopu7svzyla1ox7aaaah73uzzp 10 264575 2697115 2696917 2026-10-18T06:42:09Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697115 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=MAX, ISL, DMI, DBR, NIO, VIC, HOM, FCM, TAZ, SLA, BAR, ARS, BAT, BSH, NAF, DNE <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_MAX=14 | нічыі_MAX=8 |паразы_MAX=1 |мз_MAX=49 |мп_MAX=18 |перамогі_ISL=14 | нічыі_ISL=7 |паразы_ISL=3 |мз_ISL=41 |мп_ISL=20 |перамогі_DMI=15 | нічыі_DMI=4 |паразы_DMI=4 |мз_DMI=43 |мп_DMI=19 |перамогі_DBR=13 | нічыі_DBR=5 |паразы_DBR=7 |мз_DBR=41 |мп_DBR=25 |перамогі_NIO=13 | нічыі_NIO=4 |паразы_NIO=7 |мз_NIO=31 |мп_NIO=20 |перамогі_VIC=11 | нічыі_VIC=7 |паразы_VIC=7 |мз_VIC=29 |мп_VIC=21 |перамогі_HOM=11 | нічыі_HOM=7 |паразы_HOM=7 |мз_HOM=36 |мп_HOM=25 |перамогі_FCM=10 | нічыі_FCM=4 |паразы_FCM=11 |мз_FCM=32 |мп_FCM=33 |перамогі_TAZ=8 | нічыі_TAZ=6 |паразы_TAZ=10 |мз_TAZ=29 |мп_TAZ=31 |перамогі_SLA=6 | нічыі_SLA=7 |паразы_SLA=11 |мз_SLA=25 |мп_SLA=31 |перамогі_BAR=6 | нічыі_BAR=7 |паразы_BAR=12 |мз_BAR=24 |мп_BAR=42 |перамогі_ARS=5 | нічыі_ARS=8 |паразы_ARS=11 |мз_ARS=24 |мп_ARS=42 |перамогі_BAT=4 | нічыі_BAT=9 |паразы_BAT=11 |мз_BAT=18 |мп_BAT=30 |перамогі_BSH=5 | нічыі_BSH=6 |паразы_BSH=12 |мз_BSH=23 |мп_BSH=40 |перамогі_NAF=4 | нічыі_NAF=5 |паразы_NAF=15 |мз_NAF=24 |мп_NAF=55 |перамогі_DNE=2 | нічыі_DNE=10 |паразы_DNE=12 |мз_DNE=22 |мп_DNE=39 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]] |назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]] |назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] |назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]] |назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]] |назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]] |назва_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дняпро]] |назва_DBR=[[Дынама Берасьце]] |назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] |назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]] |назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]] |назва_MAX=[[МЛ Віцебск]] |назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] |назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]] |назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]] |назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL1Q |вынік2=ECL1Q |вынік14=RPO |вынік15=REL |вынік16=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CL1Q=green2|тэкст_CL1Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL1Q=yellow1 |тэкст_ECL1Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> qmtow2u617x1c2meg99ab9y6rlmu58u 0 264849 2697133 2595489 2026-10-18T07:00:18Z Dymitr 10914 /* Біяграфія */ выпраўленьне спасылак 2697133 wikitext text/x-wiki '''Тэўтабод''' ({{мова-la|Teutoboduus|скарочана}}; ? — каля 101 [[да н. э.]]) — водца [[Тэўтоны|тэўтонаў]] з 125 да н. э. прыкладна да 102 году да н. э. == Біяграфія == Кіраваў тэўтонамі ў час нашэсьця ў [[Галія|Галію]] ў 103—102 гадох да н. э. У 102 годзе да н. э. у [[бітва пры Аквах Сэкстыюсавых|бітве пад Аквамі Сэкстыюсавымі]] яго разьбіў [[Гай Марыюс]], па чым трапіў у палён. Пры трыюмфе Марыюса ў 101 да н. э. палонны Тэўтабод зрабіў велізарнае ўражаньне на рымлянаў сваім гіганцкім ростам. Хутчэй за ўсё, па трыюмфе яго забілі<ref>Wolters R. Teutobod // Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (RGA). 2. Auflage. Bd. 30. — Berlin; New York, 2005. S. 363.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Тэўтабод (імя)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Германцы]] ifxzauykmfyky9ilkh40yx402y4cbp1 10 265447 2697122 2696688 2026-10-18T06:43:14Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697122 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.premierleague.com/en/matches/premier-league/2026-27 Прэм’ер-Ліга] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў=ARS, AVL, BOU, BHA, BRE, HUL, IPS, COV, CRY, LIV, LEE, MCI, MUN, NFO, NEW, SUN, TOT, FUL, CHE, EVE |скарачэньне_ARS=[[Арсэнал Лёндан|Арс]] |скарачэньне_AVL=[[Астан Віла Бірмінггэм|Аст]] |скарачэньне_BOU=[[Борнмут (футбольны клюб)|Бор]] |скарачэньне_BHA=[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Бра]] |скарачэньне_BRE=[[Брэнтфард (футбольны клюб)|Брэ]] |скарачэньне_CHE=[[Чэлсі Лёндан|Чэл]] |скарачэньне_COV=[[Ковэнтры Сіці|Ков]] |скарачэньне_CRY=[[Крыстал Пэлас Лёндан|Кры]] |скарачэньне_EVE=[[Эвэртан Лівэрпул|Эвэ]] |скарачэньне_FUL=[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фул]] |скарачэньне_HUL=[[Гал Сіці|Гал]] |скарачэньне_IPS=[[Іпсўіч Таўн|Іпс]] |скарачэньне_LEE=[[Лідс Юнайтэд|Лід]] |скарачэньне_LIV=[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лів]] |скарачэньне_MCI=[[Манчэстэр Сіці|МСі]] |скарачэньне_MUN=[[Манчэстэр Юнайтэд|МЮ]] |скарачэньне_NEW=[[Ньюкасл Юнайтэд|Нью]] |скарачэньне_NFO=[[Нотынггэм Форэст|Нот]] |скарачэньне_SUN=[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сан]] |скарачэньне_TOT=[[Тотэнгэм Готспур|Тот]] |назва_ARS=[[Арсэнал Лёндан|Арсэнал]] |назва_AVL=[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Віла]] |назва_BOU=[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]] |назва_BHA=[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]] |назва_BRE=[[Брэнтфард (футбольны клюб)|Брэнтфард]] |назва_CHE=[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]] |назва_COV=[[Ковэнтры Сіці]] |назва_CRY=[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]] |назва_EVE=[[Эвэртан Лівэрпул|Эвэртан]] |назва_FUL=[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фулгэм]] |назва_HUL=[[Гал Сіці]] |назва_IPS=[[Іпсўіч Таўн]] |назва_LEE=[[Лідс Юнайтэд]] |назва_LIV=[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпул]] |назва_MCI=[[Манчэстэр Сіці]] |назва_MUN={{nobr|[[Манчэстэр Юнайтэд]]}} |назва_NEW=[[Ньюкасл Юнайтэд]] |назва_NFO=[[Нотынггэм Форэст]] |назва_SUN=[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]] |назва_TOT=[[Тотэнгэм Готспур]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 |матч_ARS_AVL= |матч_ARS_BHA= |матч_ARS_BOU= |матч_ARS_BRE= |матч_ARS_CHE=2:1 |матч_ARS_COV=3:0 |матч_ARS_CRY= |матч_ARS_EVE= |матч_ARS_FUL= |матч_ARS_HUL= |матч_ARS_IPS= |матч_ARS_LEE=2:1 |матч_ARS_LIV= |матч_ARS_MCI= |матч_ARS_MUN= |матч_ARS_NEW= |матч_ARS_NFO= |матч_ARS_SUN= |матч_ARS_TOT= |матч_AVL_ARS=0:1 |матч_AVL_BHA= |матч_AVL_BOU= |матч_AVL_BRE=2:2 |матч_AVL_CHE= |матч_AVL_COV= |матч_AVL_CRY= |матч_AVL_EVE= |матч_AVL_FUL= |матч_AVL_HUL= |матч_AVL_IPS= |матч_AVL_LEE= |матч_AVL_LIV= |матч_AVL_MCI= |матч_AVL_MUN= |матч_AVL_NEW= |матч_AVL_NFO=1:2 |матч_AVL_SUN= |матч_AVL_TOT= |матч_BHA_ARS=3:0 |матч_BHA_AVL=4:0 |матч_BHA_BOU= |матч_BHA_BRE= |матч_BHA_CHE= |матч_BHA_COV= |матч_BHA_CRY= |матч_BHA_EVE= |матч_BHA_FUL= |матч_BHA_HUL= |матч_BHA_IPS= |матч_BHA_LEE=1:1 |матч_BHA_LIV= |матч_BHA_MCI= |матч_BHA_MUN= |матч_BHA_NEW= |матч_BHA_NFO= |матч_BHA_SUN= |матч_BHA_TOT= |матч_BOU_ARS= |матч_BOU_AVL= |матч_BOU_BHA= |матч_BOU_BRE=2:2 |матч_BOU_CHE= |матч_BOU_COV= |матч_BOU_CRY= |матч_BOU_EVE=1:1 |матч_BOU_FUL= |матч_BOU_HUL= |матч_BOU_IPS= |матч_BOU_LEE= |матч_BOU_LIV=0:1 |матч_BOU_MCI= |матч_BOU_MUN= |матч_BOU_NEW= |матч_BOU_NFO= |матч_BOU_SUN= |матч_BOU_TOT= |матч_BRE_ARS= |матч_BRE_AVL= |матч_BRE_BHA= |матч_BRE_BOU= |матч_BRE_CHE=3:0 |матч_BRE_COV= |матч_BRE_CRY= |матч_BRE_EVE= |матч_BRE_FUL= |матч_BRE_HUL= |матч_BRE_IPS= |матч_BRE_LEE= |матч_BRE_LIV=1:2 |матч_BRE_MCI= |матч_BRE_MUN= |матч_BRE_NEW= |матч_BRE_NFO= |матч_BRE_SUN=1:1 |матч_BRE_TOT=3:0 |матч_CHE_ARS= |матч_CHE_AVL= |матч_CHE_BHA=4:3 |матч_CHE_BOU=5:1 |матч_CHE_BRE= |матч_CHE_COV= |матч_CHE_CRY= |матч_CHE_EVE= |матч_CHE_FUL= |матч_CHE_HUL=2:2 |матч_CHE_IPS= |матч_CHE_LEE= |матч_CHE_LIV= |матч_CHE_MCI= |матч_CHE_MUN= |матч_CHE_NEW= |матч_CHE_NFO= |матч_CHE_SUN= |матч_CHE_TOT= |матч_COV_ARS= |матч_COV_AVL= |матч_COV_BHA=0:5 |матч_COV_BOU= |матч_COV_BRE= |матч_COV_CHE= |матч_COV_CRY= |матч_COV_EVE= |матч_COV_FUL= |матч_COV_HUL=0:1 |матч_COV_IPS= |матч_COV_LEE= |матч_COV_LIV= |матч_COV_MCI= |матч_COV_MUN= |матч_COV_NEW=4:1 |матч_COV_NFO= |матч_COV_SUN= |матч_COV_TOT= |матч_CRY_ARS= |матч_CRY_AVL= |матч_CRY_BHA= |матч_CRY_BOU= |матч_CRY_BRE= |матч_CRY_CHE= |матч_CRY_COV= |матч_CRY_EVE= |матч_CRY_FUL= |матч_CRY_HUL= |матч_CRY_IPS=2:3 |матч_CRY_LEE= |матч_CRY_LIV= |матч_CRY_MCI=1:4 |матч_CRY_MUN= |матч_CRY_NEW= |матч_CRY_NFO=3:1 |матч_CRY_SUN= |матч_CRY_TOT= |матч_EVE_ARS= |матч_EVE_AVL= |матч_EVE_BHA= |матч_EVE_BOU= |матч_EVE_BRE= |матч_EVE_CHE=0:2 |матч_EVE_COV= |матч_EVE_CRY=2:0 |матч_EVE_FUL= |матч_EVE_HUL= |матч_EVE_IPS=1:0 |матч_EVE_LEE= |матч_EVE_LIV= |матч_EVE_MCI= |матч_EVE_MUN=2:2 |матч_EVE_NEW= |матч_EVE_NFO= |матч_EVE_SUN= |матч_EVE_TOT= |матч_FUL_ARS= |матч_FUL_AVL= |матч_FUL_BHA= |матч_FUL_BOU= |матч_FUL_BRE= |матч_FUL_CHE=2:3 |матч_FUL_COV= |матч_FUL_CRY=2:3 |матч_FUL_EVE= |матч_FUL_HUL=1:0 |матч_FUL_IPS= |матч_FUL_LEE= |матч_FUL_LIV= |матч_FUL_MCI= |матч_FUL_MUN=1:1 |матч_FUL_NEW= |матч_FUL_NFO= |матч_FUL_SUN= |матч_FUL_TOT= |матч_HUL_ARS= |матч_HUL_AVL=0:0 |матч_HUL_BHA= |матч_HUL_BOU= |матч_HUL_BRE= |матч_HUL_CHE= |матч_HUL_COV= |матч_HUL_CRY= |матч_HUL_EVE=2:2 |матч_HUL_FUL= |матч_HUL_IPS= |матч_HUL_LEE= |матч_HUL_LIV= |матч_HUL_MCI= |матч_HUL_MUN=2:0 |матч_HUL_NEW= |матч_HUL_NFO= |матч_HUL_SUN= |матч_HUL_TOT= |матч_IPS_ARS= |матч_IPS_AVL= |матч_IPS_BHA= |матч_IPS_BOU= |матч_IPS_BRE= |матч_IPS_CHE= |матч_IPS_COV= |матч_IPS_CRY= |матч_IPS_EVE= |матч_IPS_FUL=2:1 |матч_IPS_HUL= |матч_IPS_LEE= |матч_IPS_LIV=0:2 |матч_IPS_MCI= |матч_IPS_MUN= |матч_IPS_NEW= |матч_IPS_NFO= |матч_IPS_SUN=2:1 |матч_IPS_TOT= |матч_LEE_ARS= |матч_LEE_AVL= |матч_LEE_BHA= |матч_LEE_BOU= |матч_LEE_BRE=1:1 |матч_LEE_CHE= |матч_LEE_COV= |матч_LEE_CRY=0:0 |матч_LEE_EVE= |матч_LEE_FUL= |матч_LEE_HUL= |матч_LEE_IPS= |матч_LEE_LIV= |матч_LEE_MCI= |матч_LEE_MUN= |матч_LEE_NEW=4:1 |матч_LEE_NFO= |матч_LEE_SUN= |матч_LEE_TOT= |матч_LIV_ARS= |матч_LIV_AVL= |матч_LIV_BHA= |матч_LIV_BOU= |матч_LIV_BRE= |матч_LIV_CHE= |матч_LIV_COV= |матч_LIV_CRY= |матч_LIV_EVE= |матч_LIV_FUL=0:0 |матч_LIV_HUL= |матч_LIV_IPS= |матч_LIV_LEE= |матч_LIV_MCI=0:3 |матч_LIV_MUN= |матч_LIV_NEW= |матч_LIV_NFO=2:2 |матч_LIV_SUN= |матч_LIV_TOT= |матч_MCI_ARS= |матч_MCI_AVL= |матч_MCI_BHA= |матч_MCI_BOU=2:1 |матч_MCI_BRE= |матч_MCI_CHE= |матч_MCI_COV=1:0 |матч_MCI_CRY= |матч_MCI_EVE= |матч_MCI_FUL= |матч_MCI_HUL= |матч_MCI_IPS=3:2 |матч_MCI_LEE= |матч_MCI_LIV= |матч_MCI_MUN= |матч_MCI_NEW= |матч_MCI_NFO= |матч_MCI_SUN=5:3 |матч_MCI_TOT= |матч_MUN_ARS= |матч_MUN_AVL= |матч_MUN_BHA= |матч_MUN_BOU= |матч_MUN_BRE= |матч_MUN_CHE= |матч_MUN_COV= |матч_MUN_CRY= |матч_MUN_EVE= |матч_MUN_FUL= |матч_MUN_HUL= |матч_MUN_IPS=5:2 |матч_MUN_LEE= |матч_MUN_LIV= |матч_MUN_MCI=0:1 |матч_MUN_NEW= |матч_MUN_NFO= |матч_MUN_SUN= |матч_MUN_TOT=1:1 |матч_NEW_ARS= |матч_NEW_AVL=0:1 |матч_NEW_BHA= |матч_NEW_BOU=2:2 |матч_NEW_BRE= |матч_NEW_CHE= |матч_NEW_COV= |матч_NEW_CRY= |матч_NEW_EVE= |матч_NEW_FUL= |матч_NEW_HUL=2:1 |матч_NEW_IPS= |матч_NEW_LEE= |матч_NEW_LIV=2:2 |матч_NEW_MCI= |матч_NEW_MUN= |матч_NEW_NFO= |матч_NEW_SUN= |матч_NEW_TOT= |матч_NFO_ARS= |матч_NFO_AVL= |матч_NFO_BHA= |матч_NFO_BOU= |матч_NFO_BRE= |матч_NFO_CHE= |матч_NFO_COV=0:1 |матч_NFO_CRY= |матч_NFO_EVE= |матч_NFO_FUL= |матч_NFO_HUL= |матч_NFO_IPS= |матч_NFO_LEE=0:1 |матч_NFO_LIV= |матч_NFO_MCI= |матч_NFO_MUN= |матч_NFO_NEW= |матч_NFO_SUN= |матч_NFO_TOT=0:0 |матч_SUN_ARS=0:2 |матч_SUN_AVL= |матч_SUN_BHA=0:2 |матч_SUN_BOU= |матч_SUN_BRE= |матч_SUN_CHE= |матч_SUN_COV= |матч_SUN_CRY= |матч_SUN_EVE= |матч_SUN_FUL=1:0 |матч_SUN_HUL= |матч_SUN_IPS= |матч_SUN_LEE= |матч_SUN_LIV= |матч_SUN_MCI= |матч_SUN_MUN= |матч_SUN_NEW= |матч_SUN_NFO= |матч_SUN_TOT= |матч_TOT_ARS= |матч_TOT_AVL=2:3 |матч_TOT_BHA= |матч_TOT_BOU= |матч_TOT_BRE= |матч_TOT_CHE= |матч_TOT_COV= |матч_TOT_CRY= |матч_TOT_EVE=0:0 |матч_TOT_FUL= |матч_TOT_HUL= |матч_TOT_IPS= |матч_TOT_LEE= |матч_TOT_LIV= |матч_TOT_MCI= |матч_TOT_MUN= |матч_TOT_NEW=0:2 |матч_TOT_NFO= |матч_TOT_SUN= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} bcfea9d0l4kl039tkpb603d5lyichbw 10 265448 2697128 2696919 2026-10-18T06:43:20Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697128 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ARS, BAR, BAT, BSH, VIC, HOM, DNE, DBR, DMI, ISL, FCM, MAX, NAF, NIO, SLA, TAZ |скарачэньне_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арс]] |скарачэньне_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Бар]] |скарачэньне_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТ]] |скарачэньне_BSH=[[Белшына Бабруйск|Бел]] |скарачэньне_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віц]] |скарачэньне_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гом]] |скарачэньне_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дня]] |скарачэньне_DBR=[[Дынама Берасьце|ДБр]] |скарачэньне_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|ДМн]] |скарачэньне_ISL=[[Іслач Менскі раён|Ісл]] |скарачэньне_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Мен]] |скарачэньне_MAX=[[МЛ Віцебск|МЛ]] |скарачэньне_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Наф]] |скарачэньне_NIO=[[Нёман Горадня|Нём]] |скарачэньне_SLA=[[Славія Мазыр|Сла]] |скарачэньне_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тар]] |назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]] |назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]] |назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] |назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]] |назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]] |назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]] |назва_DNE=[[Дняпро Магілёў]] |назва_DBR=[[Дынама Берасьце]] |назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] |назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]] |назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]] |назва_MAX=[[МЛ Віцебск]] |назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] |назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]] |назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]] |назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 |матч_ARS_BAR=0:0 |матч_ARS_BAT= |матч_ARS_BSH=2:0 |матч_ARS_DBR=0:1 |матч_ARS_DMI=0:1 |матч_ARS_DNE= |матч_ARS_FCM=1:2 |матч_ARS_HOM=1:1 |матч_ARS_ISL=2:2 |матч_ARS_MAX=0:3 |матч_ARS_NAF=2:0 |матч_ARS_NIO= |матч_ARS_SLA=1:3 |матч_ARS_TAZ=2:4 |матч_ARS_VIC=0:3 |матч_BAR_ARS=1:1 |матч_BAR_BAT=2:2 |матч_BAR_BSH= |матч_BAR_DBR=1:1 |матч_BAR_DMI=2:3 |матч_BAR_DNE=2:1 |матч_BAR_FCM=2:1 |матч_BAR_HOM=0:2 |матч_BAR_ISL=3:4 |матч_BAR_MAX=0:4 |матч_BAR_NAF= |матч_BAR_NIO=1:2 |матч_BAR_SLA=1:1 |матч_BAR_TAZ=1:0 |матч_BAR_VIC=0:1 |матч_BAT_ARS=2:3 |матч_BAT_BAR=3:0 |матч_BAT_BSH= |матч_BAT_DBR=0:3 |матч_BAT_DMI=0:0 |матч_BAT_DNE=1:1 |матч_BAT_FCM=2:1 |матч_BAT_HOM=0:1 |матч_BAT_ISL= |матч_BAT_MAX=1:2 |матч_BAT_NAF=2:2 |матч_BAT_NIO=0:2 |матч_BAT_SLA=2:1 |матч_BAT_TAZ= |матч_BAT_VIC=1:0 |матч_BSH_ARS=2:0 |матч_BSH_BAR=1:1 |матч_BSH_BAT=1:1 |матч_BSH_DBR=1:0 |матч_BSH_DMI= |матч_BSH_DNE=1:2 |матч_BSH_FCM=2:0 |матч_BSH_HOM=0:2 |матч_BSH_ISL= |матч_BSH_MAX= |матч_BSH_NAF=5:1 |матч_BSH_NIO=2:2 |матч_BSH_SLA= |матч_BSH_TAZ=0:2 |матч_BSH_VIC=1:0 |матч_DBR_ARS=3:0 |матч_DBR_BAR=3:0 |матч_DBR_BAT=1:0 |матч_DBR_BSH=4:0 |матч_DBR_DMI=1:2 |матч_DBR_DNE=4:2 |матч_DBR_FCM=0:0 |матч_DBR_HOM=2:2 |матч_DBR_ISL=1:2 |матч_DBR_MAX=1:3 |матч_DBR_NAF= |матч_DBR_NIO=1:3 |матч_DBR_SLA=4:1 |матч_DBR_TAZ=0:2 |матч_DBR_VIC= |матч_DMI_ARS= |матч_DMI_BAR=0:1 |матч_DMI_BAT=2:0 |матч_DMI_BSH=2:0 |матч_DMI_DBR=0:1 |матч_DMI_DNE=3:1 |матч_DMI_FCM= |матч_DMI_HOM=2:1 |матч_DMI_ISL=1:1 |матч_DMI_MAX=2:3 |матч_DMI_NAF=5:1 |матч_DMI_NIO= |матч_DMI_SLA=3:1 |матч_DMI_TAZ=4:0 |матч_DMI_VIC=1:1 |матч_DNE_ARS=0:1 |матч_DNE_BAR=0:0 |матч_DNE_BAT= |матч_DNE_BSH=1:1 |матч_DNE_DBR=1:1 |матч_DNE_DMI=2:3 |матч_DNE_FCM=1:2 |матч_DNE_HOM= |матч_DNE_ISL=0:0 |матч_DNE_MAX=1:1 |матч_DNE_NAF=3:3 |матч_DNE_NIO=2:0 |матч_DNE_SLA=0:1 |матч_DNE_TAZ=2:2 |матч_DNE_VIC= |матч_FCM_ARS=1:1 |матч_FCM_BAR= |матч_FCM_BAT=1:0 |матч_FCM_BSH=5:1 |матч_FCM_DBR= |матч_FCM_DMI=0:3 |матч_FCM_DNE= |матч_FCM_HOM=2:0 |матч_FCM_ISL=1:1 |матч_FCM_MAX=2:2 |матч_FCM_NAF=4:2 |матч_FCM_NIO=0:1 |матч_FCM_SLA=1:0 |матч_FCM_TAZ=0:1 |матч_FCM_VIC=0:1 |матч_HOM_ARS= |матч_HOM_BAR=2:3 |матч_HOM_BAT= |матч_HOM_BSH=1:0 |матч_HOM_DBR=2:1 |матч_HOM_DMI= |матч_HOM_DNE=2:0 |матч_HOM_FCM=0:1 |матч_HOM_ISL=2:0 |матч_HOM_MAX=1:5 |матч_HOM_NAF=6:0 |матч_HOM_NIO=1:1 |матч_HOM_SLA=3:1 |матч_HOM_TAZ=1:1 |матч_HOM_VIC=0:1 |матч_ISL_ARS=1:1 |матч_ISL_BAR=2:0 |матч_ISL_BAT=2:0 |матч_ISL_BSH=4:0 |матч_ISL_DBR=0:1 |матч_ISL_DMI=1:0 |матч_ISL_DNE=2:1 |матч_ISL_FCM=4:2 |матч_ISL_HOM=2:1 |матч_ISL_MAX= |матч_ISL_NAF=3:1 |матч_ISL_NIO=1:2 |матч_ISL_SLA= |матч_ISL_TAZ= |матч_ISL_VIC=3:0 |матч_MAX_ARS=5:1 |матч_MAX_BAR=2:0 |матч_MAX_BAT=0:0 |матч_MAX_BSH=1:1 |матч_MAX_DBR=0:0 |матч_MAX_DMI=0:0 |матч_MAX_DNE=5:1 |матч_MAX_FCM= |матч_MAX_HOM=0:0 |матч_MAX_ISL=1:1 |матч_MAX_NAF=2:1 |матч_MAX_NIO= |матч_MAX_SLA= |матч_MAX_TAZ=2:0 |матч_MAX_VIC=1:2 |матч_NAF_ARS=3:0 |матч_NAF_BAR=1:0 |матч_NAF_BAT=0:0 |матч_NAF_BSH=4:1 |матч_NAF_DBR=2:4 |матч_NAF_DMI= |матч_NAF_DNE=0:0 |матч_NAF_FCM=0:3 |матч_NAF_HOM=0:2 |матч_NAF_ISL= |матч_NAF_MAX= |матч_NAF_NIO=0:2 |матч_NAF_SLA=0:1 |матч_NAF_TAZ=0:4 |матч_NAF_VIC=1:1 |матч_NIO_ARS=0:1 |матч_NIO_BAR=3:0 |матч_NIO_BAT=0:0 |матч_NIO_BSH=2:1 |матч_NIO_DBR= |матч_NIO_DMI=1:3 |матч_NIO_DNE= |матч_NIO_FCM=2:1 |матч_NIO_HOM= |матч_NIO_ISL=0:1 |матч_NIO_MAX=1:2 |матч_NIO_NAF=3:1 |матч_NIO_SLA=1:0 |матч_NIO_TAZ=1:0 |матч_NIO_VIC=2:0 |матч_SLA_ARS=1:1 |матч_SLA_BAR= |матч_SLA_BAT=1:1 |матч_SLA_BSH=2:1 |матч_SLA_DBR= |матч_SLA_DMI=1:2 |матч_SLA_DNE=3:0 |матч_SLA_FCM=1:2 |матч_SLA_HOM=0:0 |матч_SLA_ISL=0:2 |матч_SLA_MAX=2:4 |матч_SLA_NAF=0:1 |матч_SLA_NIO=0:0 |матч_SLA_TAZ= |матч_SLA_VIC=3:0 |матч_TAZ_ARS=3:3 |матч_TAZ_BAR= |матч_TAZ_BAT=3:0 |матч_TAZ_BSH= |матч_TAZ_DBR=0:1 |матч_TAZ_DMI=0:1 |матч_TAZ_DNE=0:0 |матч_TAZ_FCM=3:0 |матч_TAZ_HOM=1:2 |матч_TAZ_ISL=0:2 |матч_TAZ_MAX=0:1 |матч_TAZ_NAF= |матч_TAZ_NIO=1:0 |матч_TAZ_SLA=1:1 |матч_TAZ_VIC=1:1 |матч_VIC_ARS= |матч_VIC_BAR=2:3 |матч_VIC_BAT=1:0 |матч_VIC_BSH=1:1 |матч_VIC_DBR=1:2 |матч_VIC_DMI= |матч_VIC_DNE=1:0 |матч_VIC_FCM=2:0 |матч_VIC_HOM=1:1 |матч_VIC_ISL=0:0 |матч_VIC_MAX= |матч_VIC_NAF=2:0 |матч_VIC_NIO=1:0 |матч_VIC_SLA=0:0 |матч_VIC_TAZ=6:0 <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} pvzl5wdu82p83yhs3xzf3ylx864yj5d 10 266131 2697116 2696605 2026-10-18T06:42:10Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697116 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/pershaya-liga/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 18 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLU, NIV, LID, SKA, SLO, MAL, SOL, BUM, SMR, OST, DM2, VOL, MI2, UNI, ORS, OSI, BT2, GO2 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_SLU=19 | нічыі_SLU=6 |паразы_SLU=4 |мз_SLU=58 |мп_SLU=28 |перамогі_NIV=19 | нічыі_NIV=4 |паразы_NIV=6 |мз_NIV=76 |мп_NIV=35 |перамогі_LID=18 | нічыі_LID=3 |паразы_LID=7 |мз_LID=52 |мп_LID=43 |перамогі_SKA=17 | нічыі_SKA=5 |паразы_SKA=7 |мз_SKA=61 |мп_SKA=35 |перамогі_SLO=15 | нічыі_SLO=5 |паразы_SLO=8 |мз_SLO=51 |мп_SLO=33 |перамогі_MAL=14 | нічыі_MAL=3 |паразы_MAL=11 |мз_MAL=48 |мп_MAL=49 |перамогі_SOL=12 | нічыі_SOL=8 |паразы_SOL=9 |мз_SOL=56 |мп_SOL=46 |перамогі_BUM=12 | нічыі_BUM=5 |паразы_BUM=12 |мз_BUM=53 |мп_BUM=45 |перамогі_SMR=11 | нічыі_SMR=6 |паразы_SMR=12 |мз_SMR=36 |мп_SMR=36 |перамогі_OST=8 | нічыі_OST=12 |паразы_OST=9 |мз_OST=39 |мп_OST=42 |перамогі_DM2=10 | нічыі_DM2=5 |паразы_DM2=10 |мз_DM2=42 |мп_DM2=37 |перамогі_VOL=10 | нічыі_VOL=5 |паразы_VOL=13 |мз_VOL=41 |мп_VOL=51 |перамогі_MI2=9 | нічыі_MI2=3 |паразы_MI2=16 |мз_MI2=37 |мп_MI2=52 |перамогі_UNI=7 | нічыі_UNI=8 |паразы_UNI=13 |мз_UNI=28 |мп_UNI=36 |перамогі_ORS=7 | нічыі_ORS=6 |паразы_ORS=16 |мз_ORS=30 |мп_ORS=55 |перамогі_OSI=6 | нічыі_OSI=5 |паразы_OSI=18 |мз_OSI=33 |мп_OSI=70 |перамогі_BT2=5 | нічыі_BT2=7 |паразы_BT2=16 |мз_BT2=36 |мп_BT2=62 |перамогі_GO2=5 | нічыі_GO2=6 |паразы_GO2=17 |мз_GO2=38 |мп_GO2=60 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТЭ-2]] |назва_BUM=[[Паперпрам Гомель|Паперпрам]] |назва_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дынама-Менск-2]] |назва_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гомель-2]] |назва_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Ліда]] |назва_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Маладэчна-2018]] |назва_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Менск-2]] |назва_NIV=[[Ніва Доўбізна|Ніва]] |назва_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]] |назва_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічы]] |назва_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Астравец]] |назва_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА-1938]] |назва_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слонім-2017]] |назва_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]] |назва_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]] |назва_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Салігорск]] |назва_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні Ікс Лабс]] |назва_VOL=[[Хваля Пінск|Хваля]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=NL1 |вынік2=NL1 |вынік3=NL1Q |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_NL1=green2|тэкст_NL1=Павышэньне ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2026 году|Найвышэйшую лігу]] |колер_NL1Q=yellow1 |тэкст_NL1Q=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Другую лігу }}</onlyinclude> 9nlsu1si2c6unx7xm0hdfwf74mnfkug 10 266132 2697129 2696620 2026-10-18T06:43:21Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697129 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/pershaya-liga/results/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= OSI, OST, BT2, ORS, GO2, DM2, LID, MAL, MI2, NIV, BUM, SOL, SKA, SLO, SLU, SMR, VOL, UNI |скарачэньне_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТ]] |скарачэньне_BUM=[[Паперпрам Гомель|Пап]] |скарачэньне_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дын]] |скарачэньне_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гом]] |скарачэньне_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Лід]] |скарачэньне_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Мал]] |скарачэньне_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Мен]] |скарачэньне_NIV=[[Ніва Доўбізна|Нів]] |скарачэньне_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Вор]] |скарачэньне_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асі]] |скарачэньне_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Аст]] |скарачэньне_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА]] |скарачэньне_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Сло]] |скарачэньне_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слу]] |скарачэньне_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Сма]] |скарачэньне_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Сал]] |скарачэньне_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні]] |скарачэньне_VOL=[[Хваля Пінск|Хва]] |назва_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТЭ-2]] |назва_BUM=[[Паперпрам Гомель|Паперпрам]] |назва_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дынама-Менск-2]] |назва_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гомель-2]] |назва_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Ліда]] |назва_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Маладэчна-2018]] |назва_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Менск-2]] |назва_NIV=[[Ніва Доўбізна|Ніва]] |назва_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]] |назва_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічы]] |назва_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Астравец]] |назва_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА-1938]] |назва_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слонім-2017]] |назва_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]] |назва_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]] |назва_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Салігорск]] |назва_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні Ікс Лабс]] |назва_VOL=[[Хваля Пінск|Хваля]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 |матч_BT2_BUM=1:2 |матч_BT2_DM2=3:2 |матч_BT2_GO2=2:2 |матч_BT2_LID=1:4 |матч_BT2_MAL=2:3 |матч_BT2_MI2=0:1 |матч_BT2_NIV= |матч_BT2_ORS=1:2 |матч_BT2_OSI= |матч_BT2_OST=1:1 |матч_BT2_SKA=3:4 |матч_BT2_SLO=2:5 |матч_BT2_SLU=0:1 |матч_BT2_SMR=1:1 |матч_BT2_SOL=0:3 |матч_BT2_UNI=3:1 |матч_BT2_VOL=5:3 |матч_BUM_BT2=3:0 |матч_BUM_DM2=2:1 |матч_BUM_GO2= |матч_BUM_LID=4:0 |матч_BUM_MAL=0:1 |матч_BUM_MI2=2:1 |матч_BUM_NIV=0:1 |матч_BUM_ORS=1:3 |матч_BUM_OSI=5:1 |матч_BUM_OST=1:3 |матч_BUM_SKA=1:2 |матч_BUM_SLO=0:0 |матч_BUM_SLU=1:3 |матч_BUM_SMR=2:1 |матч_BUM_SOL=6:2 |матч_BUM_UNI= |матч_BUM_VOL= |матч_DM2_BT2= |матч_DM2_BUM=3:4 |матч_DM2_GO2=2:2 |матч_DM2_LID=1:2 |матч_DM2_MAL= |матч_DM2_MI2=0:4 |матч_DM2_NIV=1:2 |матч_DM2_ORS=0:0 |матч_DM2_OSI=2:0 |матч_DM2_OST= |матч_DM2_SKA= |матч_DM2_SLO=3:1 |матч_DM2_SLU=0:2 |матч_DM2_SMR=3:2 |матч_DM2_SOL= |матч_DM2_UNI=2:1 |матч_DM2_VOL=3:1 |матч_GO2_BT2=3:4 |матч_GO2_BUM=1:1 |матч_GO2_DM2=0:1 |матч_GO2_LID= |матч_GO2_MAL=2:0 |матч_GO2_MI2= |матч_GO2_NIV=1:2 |матч_GO2_ORS=0:1 |матч_GO2_OSI=5:2 |матч_GO2_OST=0:0 |матч_GO2_SKA=0:3 |матч_GO2_SLO=2:5 |матч_GO2_SLU=1:3 |матч_GO2_SMR= |матч_GO2_SOL=3:1 |матч_GO2_UNI=0:4 |матч_GO2_VOL=1:4 |матч_LID_BT2= |матч_LID_BUM=0:2 |матч_LID_DM2=2:1 |матч_LID_GO2=2:1 |матч_LID_MAL= |матч_LID_MI2=3:2 |матч_LID_NIV=3:2 |матч_LID_ORS=1:0 |матч_LID_OSI=2:1 |матч_LID_OST= |матч_LID_SKA=1:1 |матч_LID_SLO=1:3 |матч_LID_SLU=2:1 |матч_LID_SMR=2:1 |матч_LID_SOL=2:1 |матч_LID_UNI=0:0 |матч_LID_VOL=2:4 |матч_MAL_BT2=3:0 |матч_MAL_BUM= |матч_MAL_DM2=1:1 |матч_MAL_GO2=3:0 |матч_MAL_LID=0:2 |матч_MAL_MI2=2:3 |матч_MAL_NIV=2:4 |матч_MAL_ORS=3:0 |матч_MAL_OSI= |матч_MAL_OST=3:2 |матч_MAL_SKA=1:4 |матч_MAL_SLO=1:0 |матч_MAL_SLU=1:4 |матч_MAL_SMR=3:0 |матч_MAL_SOL=4:1 |матч_MAL_UNI=0:1 |матч_MAL_VOL=2:2 |матч_MI2_BT2= |матч_MI2_BUM=1:1 |матч_MI2_DM2=0:4 |матч_MI2_GO2=0:3 |матч_MI2_LID=2:1 |матч_MI2_MAL= |матч_MI2_NIV=3:4 |матч_MI2_ORS= |матч_MI2_OSI=1:1 |матч_MI2_OST=1:2 |матч_MI2_SKA=0:6 |матч_MI2_SLO=0:2 |матч_MI2_SLU=0:0 |матч_MI2_SMR=0:2 |матч_MI2_SOL=2:3 |матч_MI2_UNI=2:1 |матч_MI2_VOL=1:2 |матч_NIV_BT2=5:0 |матч_NIV_BUM=2:1 |матч_NIV_DM2= |матч_NIV_GO2=5:2 |матч_NIV_LID=1:2 |матч_NIV_MAL=6:0 |матч_NIV_MI2=3:1 |матч_NIV_ORS=1:1 |матч_NIV_OSI=6:0 |матч_NIV_OST=2:0 |матч_NIV_SKA=2:1 |матч_NIV_SLO= |матч_NIV_SLU=2:1 |матч_NIV_SMR=3:0 |матч_NIV_SOL=2:2 |матч_NIV_UNI= |матч_NIV_VOL=4:0 |матч_ORS_BT2=1:2 |матч_ORS_BUM= |матч_ORS_DM2=1:4 |матч_ORS_GO2=2:1 |матч_ORS_LID=1:2 |матч_ORS_MAL=0:3 |матч_ORS_MI2=0:4 |матч_ORS_NIV=0:0 |матч_ORS_OSI=2:3 |матч_ORS_OST=2:3 |матч_ORS_SKA=0:2 |матч_ORS_SLO=0:2 |матч_ORS_SLU=0:3 |матч_ORS_SMR=1:1 |матч_ORS_SOL=3:1 |матч_ORS_UNI=2:2 |матч_ORS_VOL= |матч_OSI_BT2=3:1 |матч_OSI_BUM=3:3 |матч_OSI_DM2=2:1 |матч_OSI_GO2= |матч_OSI_LID=1:2 |матч_OSI_MAL=1:5 |матч_OSI_MI2=0:1 |матч_OSI_NIV=2:4 |матч_OSI_ORS=2:1 |матч_OSI_OST=1:1 |матч_OSI_SKA=1:0 |матч_OSI_SLO= |матч_OSI_SLU=2:4 |матч_OSI_SMR=0:5 |матч_OSI_SOL=0:6 |матч_OSI_UNI= |матч_OSI_VOL=1:1 |матч_OST_BT2=0:0 |матч_OST_BUM=1:4 |матч_OST_DM2=1:1 |матч_OST_GO2=3:1 |матч_OST_LID=1:3 |матч_OST_MAL=2:3 |матч_OST_MI2=1:2 |матч_OST_NIV= |матч_OST_ORS=1:2 |матч_OST_OSI=2:0 |матч_OST_SKA=1:1 |матч_OST_SLO=1:2 |матч_OST_SLU= |матч_OST_SMR=0:0 |матч_OST_SOL=1:1 |матч_OST_UNI=3:2 |матч_OST_VOL=2:0 |матч_SKA_BT2= |матч_SKA_BUM=0:2 |матч_SKA_DM2=0:0 |матч_SKA_GO2=1:1 |матч_SKA_LID=3:2 |матч_SKA_MAL=5:1 |матч_SKA_MI2=2:1 |матч_SKA_NIV=3:1 |матч_SKA_ORS=5:1 |матч_SKA_OSI=3:2 |матч_SKA_OST= |матч_SKA_SLO=4:3 |матч_SKA_SLU= |матч_SKA_SMR=0:2 |матч_SKA_SOL=0:0 |матч_SKA_UNI=4:0 |матч_SKA_VOL=3:1 |матч_SLO_BT2=2:1 |матч_SLO_BUM=3:1 |матч_SLO_DM2= |матч_SLO_GO2=3:1 |матч_SLO_LID= |матч_SLO_MAL=0:0 |матч_SLO_MI2=2:3 |матч_SLO_NIV=2:2 |матч_SLO_ORS=1:2 |матч_SLO_OSI=0:2 |матч_SLO_OST=1:1 |матч_SLO_SKA= |матч_SLO_SLU=2:1 |матч_SLO_SMR=0:2 |матч_SLO_SOL=1:1 |матч_SLO_UNI=3:0 |матч_SLO_VOL=3:0 |матч_SLU_BT2=2:0 |матч_SLU_BUM=4:1 |матч_SLU_DM2= |матч_SLU_GO2=4:3 |матч_SLU_LID=3:1 |матч_SLU_MAL=2:1 |матч_SLU_MI2=2:1 |матч_SLU_NIV=2:1 |матч_SLU_ORS=3:1 |матч_SLU_OSI=0:0 |матч_SLU_OST=1:1 |матч_SLU_SKA=3:0 |матч_SLU_SLO= |матч_SLU_SMR=1:1 |матч_SLU_SOL= |матч_SLU_UNI=1:0 |матч_SLU_VOL=1:0 |матч_SMR_BT2=2:0 |матч_SMR_BUM=1:0 |матч_SMR_DM2=1:3 |матч_SMR_GO2=2:0 |матч_SMR_LID=4:4 |матч_SMR_MAL= |матч_SMR_MI2=1:0 |матч_SMR_NIV=1:0 |матч_SMR_ORS= |матч_SMR_OSI=2:0 |матч_SMR_OST=0:1 |матч_SMR_SKA=0:1 |матч_SMR_SLO=0:2 |матч_SMR_SLU=1:1 |матч_SMR_SOL=2:0 |матч_SMR_UNI=0:3 |матч_SMR_VOL=1:3 |матч_SOL_BT2=1:1 |матч_SOL_BUM=3:1 |матч_SOL_DM2=1:2 |матч_SOL_GO2=0:0 |матч_SOL_LID=1:2 |матч_SOL_MAL=5:0 |матч_SOL_MI2=2:0 |матч_SOL_NIV=2:6 |матч_SOL_ORS= |матч_SOL_OSI=2:1 |матч_SOL_OST=4:1 |матч_SOL_SKA=1:0 |матч_SOL_SLO=1:0 |матч_SOL_SLU=2:2 |матч_SOL_SMR= |матч_SOL_UNI=3:0 |матч_SOL_VOL= |матч_UNI_BT2=1:1 |матч_UNI_BUM=1:1 |матч_UNI_DM2= |матч_UNI_GO2=0:2 |матч_UNI_LID= |матч_UNI_MAL=0:1 |матч_UNI_MI2= |матч_UNI_NIV=1:3 |матч_UNI_ORS=0:0 |матч_UNI_OSI=1:0 |матч_UNI_OST=1:1 |матч_UNI_SKA=3:0 |матч_UNI_SLO=0:1 |матч_UNI_SLU=0:1 |матч_UNI_SMR=2:0 |матч_UNI_SOL=2:2 |матч_UNI_VOL=1:0 |матч_VOL_BT2=1:1 |матч_VOL_BUM=2:1 |матч_VOL_DM2=2:1 |матч_VOL_GO2= |матч_VOL_LID=0:2 |матч_VOL_MAL=0:1 |матч_VOL_MI2= |матч_VOL_NIV=1:0 |матч_VOL_ORS=3:1 |матч_VOL_OSI=2:1 |матч_VOL_OST=2:2 |матч_VOL_SKA=1:3 |матч_VOL_SLO=1:2 |матч_VOL_SLU=3:2 |матч_VOL_SMR= |матч_VOL_SOL=2:4 |матч_VOL_UNI=0:0 <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} 0v2aietxk3kwxkz2l45gfr085wc4una 0 266608 2697067 2696105 2026-10-17T20:50:34Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697067 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґедмонт |лацінка = Giedmont / Hiedmont |арыгінал = Gadamund |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Геда|Gaddo]] + [[Мунд|Mund]] |варыянт = Кадзімонт, Гедмант, Кедмонт, Гемонт |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Гедмонт''' (''Кадзімонт'', ''Кедмонт''), '''Гемонт''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Ге́дмант'''. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гадамунд, Гетмунд або Гедмонд (Gadamundus<ref>Boullón Agrelo A. I. Antroponimia medieval galega (ss. VIII–XII). — Tübingen, 1999. [https://books.google.by/books?id=RKmdCgAAQBAJ&pg=PA503&lpg=PA503&dq=Gadamundus&source=bl&ots=5YNzQ37XcN&sig=ACfU3U255JMy1x1Uh78AMGL0sOwy37zDyw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi9gIjL7dqCAxVkif0HHZQZBYkQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q&f=false P. 230, 503].</ref>, Gjetmund<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-g Navn anno 1900 på bokstaven G] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Gedmond<ref>[https://lastnames.myheritage.com/last-name/gedmond?LANG=EN Gedmond Last Name — Surname Origins & Meanings], MyHeritage</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Piel J. M., Kremer D. Hispano-gotisches Namenbuch. Der Niederschlag des Westgotischen in den alten und heutigen Personen- und Ortsnamen der Iberischen Halbinsel. — Heidelberg, 1976. [https://books.google.by/books?id=OwkWAQAAMAAJ&q=%22Gada+-+mundus%22&dq=%22Gada+-+mundus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwim7Zjbz9qCAxX8zwIHHX2HBtEQ6AF6BAgHEAI S. 143].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Геда|-гед- (-гад-, -гід-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гедзень]], [[Гедвін]], [[Гадарых|Гедрык]]; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gederich) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] geð 'нораў, тэмпэрамэнт'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] gadiliggs 'сваяк, родзіч'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 97.</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Апроч таго, адзначаліся старажытныя германскія імёны Gemundus<ref>Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tZZFdogozvUC&q=Gemundus#v=snippet&q=Gemundus&f=false S. 29, 71].</ref> (падобная трансфармацыя: [[Люмонт|Людамонт > Лютмонт > Люмонт]]) і Gedelmunt<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gedelmunt#v=snippet&q=Gedelmunt&f=false S. 564].</ref>. Германскі характар [[Ліцьвіны|літоўскіх]] імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref> і амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Stanislao Cadimontowicz{{Заўвага|Разглядаецца як перакручанае ''[[Талімонт (імя)|Talimontowicz]]''<ref>Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej. Tom I (1387—1507): indeksy. — Kraków, 1994. S. 16.</ref>}} de [[Сьвір (мястэчка)|Swir]]'' (15 сакавіка 1497 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 520.</ref>; ''Воитко Гемонтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 163.</ref>, ''Добъко Кгедмонътовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 170.</ref> (1528 год); ''Adam Giedmant, Kazmosz [s] Giedmant… Ambrosius Gedmont''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 304.</ref>, ''Ambroży Giedmont''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 328.</ref> ([[Кейданская унія|20 кастрычніка 1655 году]]); ''Razmus Giedmont… Stanisław Walentynowicz Giedmont'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 2. — Warszawa, 2015. S. 49.</ref>; ''Jerzy Giedmont''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 80.</ref>, ''Chryzostom Giedmont''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 126.</ref>, ''Daniel Giedmont''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 175.</ref> (1690 год); ''Jan Giedmontt'' (1820 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Giedmontt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Ławków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Войтка Гемонтавіч — [[Відукля|відуклеўскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Добка Гедмонтавіч — [[Крожы|крожаўскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Павал Кедмонтавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%9A%D0%B5%D0%B4%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB%22&dq=%22%D0%9A%D0%B5%D0%B4%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjQ34rendWCAxWG_KQKHdpaB6QQ6AF6BAgHEAI P. 272].</ref> * Марцін Янавіч Гедмантовіч — [[Вялёна|вялёнскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1585 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 161].</ref> Гедманты — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род, які меў уладаньні на [[Жамойць|Жамойці]]. == Глядзіце таксама == * [[Геда]] * [[Мунд]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай гед}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] o1mcb0e97ityfpdl6ctsp9wt4qejtf4 10 272280 2697110 2696988 2026-10-18T06:42:05Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697110 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://ligue1.com/en/competitions/ligue1mcdonalds?tab=standings Ліга 1] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 18 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=PSG, LIL, ASM, REN, OL, PFC, LEN, BRE, TFC, LOR, NIC, STR, ANG, OM, LMA, AUX, TRO, LEH <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_PSG=4 | нічыі_PSG=2 |паразы_PSG=1 |мз_PSG=14 |мп_PSG=9 |перамогі_LIL=4 | нічыі_LIL=2 |паразы_LIL=1 |мз_LIL=10 |мп_LIL=5 |перамогі_ASM=4 | нічыі_ASM=2 |паразы_ASM=0 |мз_ASM=10 |мп_ASM=5 |перамогі_REN=4 | нічыі_REN=1 |паразы_REN=1 |мз_REN=12 |мп_REN=10 |перамогі_OL=3 | нічыі_OL=2 |паразы_OL=1 |мз_OL=11 |мп_OL=4 |перамогі_PFC=3 | нічыі_PFC=2 |паразы_PFC=1 |мз_PFC=8 |мп_PFC=4 |перамогі_LEN=3 | нічыі_LEN=1 |паразы_LEN=3 |мз_LEN=14 |мп_LEN=11 |перамогі_BRE=2 | нічыі_BRE=3 |паразы_BRE=2 |мз_BRE=13 |мп_BRE=10 |перамогі_TFC=2 | нічыі_TFC=3 |паразы_TFC=2 |мз_TFC=12 |мп_TFC=11 |перамогі_LOR=2 | нічыі_LOR=2 |паразы_LOR=2 |мз_LOR=6 |мп_LOR=6 |перамогі_NIC=2 | нічыі_NIC=2 |паразы_NIC=2 |мз_NIC=5 |мп_NIC=7 |перамогі_STR=2 | нічыі_STR=1 |паразы_STR=4 |мз_STR=12 |мп_STR=15 |перамогі_ANG=2 | нічыі_ANG=1 |паразы_ANG=3 |мз_ANG=7 |мп_ANG=10 |перамогі_OM=2 | нічыі_OM=0 |паразы_OM=4 |мз_OM=9 |мп_OM=8 |перамогі_LMA=1 | нічыі_LMA=3 |паразы_LMA=3 |мз_LMA=10 |мп_LMA=15 |перамогі_AUX=2 | нічыі_AUX=0 |паразы_AUX=4 |мз_AUX=8 |мп_AUX=16 |перамогі_TRO=1 | нічыі_TRO=1 |паразы_TRO=5 |мз_TRO=5 |мп_TRO=16 |перамогі_LEH=0 | нічыі_LEH=2 |паразы_LEH=4 |мз_LEH=4 |мп_LEH=8 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ANG = [[Анжэ (футбольны клюб)|Анжэ]] |назва_AUX = [[Асэр (футбольны клюб)|Асэр]] |назва_BRE = [[Брэст (футбольны клюб)|Брэст]] |назва_LEH = [[Гаўр (футбольны клюб)|Гаўр]] |назва_LMA = [[Лё-Ман (футбольны клюб)|Лё-Ман]] |назва_LEN = [[Лянс (футбольны клюб)|Лянс]] |назва_LIL = [[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]] |назва_LOR = [[Ляр’ен (футбольны клюб)|Ляр’ен]] |назва_OL = [[Алімпік Ліён]] |назва_OM = [[Алімпік Марсэль]] |назва_ASM = [[Манака (футбольны клюб)|Манака]] |назва_NIC = [[Ніцца (футбольны клюб)|Ніцца]] |назва_PFC = [[Парыж (футбольны клюб)|Парыж]] |назва_PSG = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]] |назва_REN = [[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]] |назва_STR = [[Страсбург (футбольны клюб)|Страсбург]] |назва_TFC = [[Тулюза (футбольны клюб)|Тулюза]] |назва_TRO = [[Труа (футбольны клюб)|Труа]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS|вынік2=CLLS|вынік3=CLLS|вынік4=CL3Q |вынік5=ELLS|вынік6=ECLPO |вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Налады і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Пункты ў гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 5) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 6) Гасьцявыя забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 7) Забітыя мячы; 8) Гасьцявыя забітыя мячы; 9) Пункты сумленнай гульні. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Лігу 2 }}</onlyinclude> nb0hqizjnkyzb6p9yl2rog28y8ho3zh 10 272281 2697111 2696989 2026-10-18T06:42:06Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697111 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.laliga.com/en-GB/laliga-easports/standing Ля Ліга] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=BAR, ATM, BET, RMA, SEV, RSO, ALA, DEP, ATH, VIL, CEL, ESP, RAY, GET, RAC, OSA, LEV, ELC, VAL, MAL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_BAR=9 | нічыі_BAR=0 |паразы_BAR=0 |мз_BAR=39 |мп_BAR=9 |перамогі_ATM=7 | нічыі_ATM=1 |паразы_ATM=1 |мз_ATM=19 |мп_ATM=8 |перамогі_BET=6 | нічыі_BET=1 |паразы_BET=2 |мз_BET=16 |мп_BET=14 |перамогі_RMA=6 | нічыі_RMA=0 |паразы_RMA=2 |мз_RMA=19 |мп_RMA=8 |перамогі_SEV=4 | нічыі_SEV=2 |паразы_SEV=2 |мз_SEV=13 |мп_SEV=12 |перамогі_RSO=4 | нічыі_RSO=1 |паразы_RSO=3 |мз_RSO=12 |мп_RSO=15 |перамогі_ALA=3 | нічыі_ALA=2 |паразы_ALA=3 |мз_ALA=12 |мп_ALA=8 |перамогі_DEP=2 | нічыі_DEP=5 |паразы_DEP=2 |мз_DEP=13 |мп_DEP=12 |перамогі_ATH=2 | нічыі_ATH=3 |паразы_ATH=2 |мз_ATH=7 |мп_ATH=6 |перамогі_VIL=2 | нічыі_VIL=3 |паразы_VIL=4 |мз_VIL=13 |мп_VIL=13 |перамогі_CEL=1 | нічыі_CEL=5 |паразы_CEL=2 |мз_CEL=8 |мп_CEL=6 |перамогі_ESP=2 | нічыі_ESP=2 |паразы_ESP=5 |мз_ESP=11 |мп_ESP=12 |перамогі_RAY=2 | нічыі_RAY=2 |паразы_RAY=3 |мз_RAY=11 |мп_RAY=16 |перамогі_GET=2 | нічыі_GET=2 |паразы_GET=4 |мз_GET=4 |мп_GET=10 |перамогі_RAC=2 | нічыі_RAC=2 |паразы_RAC=4 |мз_RAC=13 |мп_RAC=23 |перамогі_OSA=2 | нічыі_OSA=2 |паразы_OSA=4 |мз_OSA=8 |мп_OSA=18 |перамогі_LEV=1 | нічыі_LEV=4 |паразы_LEV=3 |мз_LEV=12 |мп_LEV=16 |перамогі_ELC=1 | нічыі_ELC=4 |паразы_ELC=4 |мз_ELC=11 |мп_ELC=17 |перамогі_VAL=1 | нічыі_VAL=3 |паразы_VAL=5 |мз_VAL=6 |мп_VAL=15 |перамогі_MAL=0 | нічыі_MAL=4 |паразы_MAL=4 |мз_MAL=4 |мп_MAL=13 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Алявэс]] |назва_ATH=[[Атлетык Більбао]] |назва_ATM=[[Атлетыка Мадрыд]] |назва_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]] |назва_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэтыс]] |назва_CEL=[[Сэльта Віга|Сэльта]] |назва_DEP=[[Дэпартыва Ля-Каруньня]] |назва_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эльчэ]] |назва_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эспанёл]] |назва_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]] |назва_LEV=[[Левантэ Валенсія|Левантэ]] |назва_MAL=[[Маляга (футбольны клюб)|Маляга]] |назва_OSA=[[Асасуна Памплёна|Асасуна]] |назва_RAC=[[Расінг Сантандэр]] |назва_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё Вальекана]] |назва_RMA=[[Рэал Мадрыд]] |назва_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]] |назва_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільля]] |назва_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсія]] |назва_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CLLS |вынік3=CLLS |вынік4=CLLS |вынік5=ELLS |вынік6=ECLPO |вынік18=REL |вынік19=REL |вынік20=REL <!--Налады і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Пункты сумленнай гульні. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Сэгунду }}</onlyinclude> 4c9mxrnskke70veblygzx81n0zw2nm2 10 272282 2697112 2696990 2026-10-18T06:42:07Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697112 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/table/2026-2027 Бундэсьліга] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 18 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=MUN, DOR, FRE, LEV, MAI, ELV, LEI, BRE, HAM, AUG, FRA, KÖL, STU, SCH, PAD, UNB, HOF, MÖN <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_MUN=4 | нічыі_MUN=2 |паразы_MUN=0 |мз_MUN=22 |мп_MUN=5 |перамогі_DOR=4 | нічыі_DOR=2 |паразы_DOR=0 |мз_DOR=11 |мп_DOR=4 |перамогі_FRE=4 | нічыі_FRE=1 |паразы_FRE=0 |мз_FRE=14 |мп_FRE=4 |перамогі_LEV=3 | нічыі_LEV=1 |паразы_LEV=1 |мз_LEV=14 |мп_LEV=8 |перамогі_MAI=3 | нічыі_MAI=1 |паразы_MAI=2 |мз_MAI=14 |мп_MAI=10 |перамогі_ELV=3 | нічыі_ELV=1 |паразы_ELV=2 |мз_ELV=12 |мп_ELV=11 |перамогі_LEI=3 | нічыі_LEI=0 |паразы_LEI=3 |мз_LEI=16 |мп_LEI=11 |перамогі_BRE=2 | нічыі_BRE=3 |паразы_BRE=1 |мз_BRE=12 |мп_BRE=12 |перамогі_HAM=3 | нічыі_HAM=0 |паразы_HAM=3 |мз_HAM=6 |мп_HAM=15 |перамогі_AUG=2 | нічыі_AUG=2 |паразы_AUG=2 |мз_AUG=16 |мп_AUG=12 |перамогі_FRA=2 | нічыі_FRA=2 |паразы_FRA=2 |мз_FRA=10 |мп_FRA=16 |перамогі_KÖL=2 | нічыі_KÖL=1 |паразы_KÖL=3 |мз_KÖL=8 |мп_KÖL=11 |перамогі_STU=2 | нічыі_STU=0 |паразы_STU=4 |мз_STU=8 |мп_STU=10 |перамогі_SCH=1 | нічыі_SCH=2 |паразы_SCH=3 |мз_SCH=4 |мп_SCH=7 |перамогі_PAD=1 | нічыі_PAD=2 |паразы_PAD=3 |мз_PAD=5 |мп_PAD=9 |перамогі_UNB=1 | нічыі_UNB=2 |паразы_UNB=3 |мз_UNB=5 |мп_UNB=17 |перамогі_HOF=1 | нічыі_HOF=0 |паразы_HOF=4 |мз_HOF=9 |мп_HOF=13 |перамогі_MÖN=0 | нічыі_MÖN=0 |паразы_MÖN=5 |мз_MÖN=7 |мп_MÖN=18 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AUG=[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбург]] |назва_UNB=[[Уніён Бэрлін]] |назва_BRE=[[Вэрдэр Брэмэн]] |назва_DOR=[[Барусія Дортмунд]] |назва_ELV=[[Эльфэрсбэрг (футбольны клюб)|Эльфэрсбэрг]] |назва_FRA=[[Айнтрахт Франкфурт]] |назва_FRE=[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]] |назва_HAM=[[Гамбург (футбольны клюб)|Гамбург]] |назва_HOF=[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]] |назва_KÖL=[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]] |назва_LEI=[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ Ляйпцыг]] |назва_LEV=[[Баер Левэркузэн]] |назва_MAI=[[Майнц (футбольны клюб)|Майнц]] |назва_MÖN=[[Барусія Мёнхэнглядбах]] |назва_MUN=[[Баварыя Мюнхэн]] |назва_PAD=[[Падэрборн-07 (футбольны клюб)|Падэрборн-07]] |назва_SCH=[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн]] |назва_STU=[[Штутгарт (футбольны клюб)|Штутгарт]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS|вынік2=CLLS|вынік3=CLLS|вынік4=CLLS |вынік5=ELLS|вынік6=ECLPO |вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Налады і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Забітыя мячы; 4) Вынікі ў гульнях паміж сабою; 5) Гасьцявыя забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 6) Гасьцявыя забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Бундэсьлігу 2 }}</onlyinclude> f76djqf7mb47c2bjvelbuteshkql0fo 10 272283 2697113 2696991 2026-10-18T06:42:08Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697113 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.legaseriea.it/en/serie-a/classifica Сэрыя А] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 18 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=INT, ROM, LAZ, FRO, CAG, MIL, JUV, COM, NAP, ATA, SAS, TOR, LEC, BOL, UDI, MON, PAR, FIO, GEN, VEN <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_INT=6 | нічыі_INT=1 |паразы_INT=0 |мз_INT=21 |мп_INT=9 |перамогі_ROM=5 | нічыі_ROM=2 |паразы_ROM=0 |мз_ROM=16 |мп_ROM=3 |перамогі_LAZ=5 | нічыі_LAZ=1 |паразы_LAZ=0 |мз_LAZ=11 |мп_LAZ=4 |перамогі_FRO=4 | нічыі_FRO=1 |паразы_FRO=2 |мз_FRO=13 |мп_FRO=9 |перамогі_CAG=4 | нічыі_CAG=1 |паразы_CAG=1 |мз_CAG=6 |мп_CAG=3 |перамогі_MIL=3 | нічыі_MIL=3 |паразы_MIL=0 |мз_MIL=11 |мп_MIL=5 |перамогі_JUV=3 | нічыі_JUV=2 |паразы_JUV=1 |мз_JUV=9 |мп_JUV=5 |перамогі_COM=3 | нічыі_COM=2 |паразы_COM=1 |мз_COM=9 |мп_COM=6 |перамогі_NAP=3 | нічыі_NAP=1 |паразы_NAP=3 |мз_NAP=10 |мп_NAP=7 |перамогі_ATA=3 | нічыі_ATA=0 |паразы_ATA=3 |мз_ATA=8 |мп_ATA=8 |перамогі_SAS=2 | нічыі_SAS=2 |паразы_SAS=3 |мз_SAS=12 |мп_SAS=14 |перамогі_TOR=2 | нічыі_TOR=1 |паразы_TOR=3 |мз_TOR=7 |мп_TOR=9 |перамогі_LEC=2 | нічыі_LEC=0 |паразы_LEC=4 |мз_LEC=6 |мп_LEC=12 |перамогі_BOL=1 | нічыі_BOL=2 |паразы_BOL=4 |мз_BOL=6 |мп_BOL=10 |перамогі_UDI=1 | нічыі_UDI=1 |паразы_UDI=4 |мз_UDI=9 |мп_UDI=13 |перамогі_MON=1 | нічыі_MON=1 |паразы_MON=4 |мз_MON=9 |мп_MON=15 |перамогі_PAR=1 | нічыі_PAR=1 |паразы_PAR=4 |мз_PAR=4 |мп_PAR=10 |перамогі_FIO=1 | нічыі_FIO=1 |паразы_FIO=4 |мз_FIO=7 |мп_FIO=14 |перамогі_GEN=1 | нічыі_GEN=1 |паразы_GEN=5 |мз_GEN=5 |мп_GEN=13 |перамогі_VEN=1 | нічыі_VEN=0 |паразы_VEN=6 |мз_VEN=6 |мп_VEN=16 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ATA=[[Аталянта Бэргама|Аталянта]] |назва_BOL=[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньня]] |назва_CAG=[[Кальяры (футбольны клюб)|Кальяры]] |назва_COM=[[Кома (футбольны клюб)|Кома]] |назва_FIO=[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]] |назва_FRO=[[Фразынонэ (футбольны клюб)|Фразынонэ]] |назва_GEN=[[Джэноа Генуя|Джэноа]] |назва_INT=[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэрнацыянале]] |назва_JUV=[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]] |назва_LAZ=[[Ляцыё Рым|Ляцыё]] |назва_LEC=[[Леччэ (футбольны клюб)|Леччэ]] |назва_MIL=[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]] |назва_MON=[[Монца (футбольны клюб)|Монца]] |назва_NAP=[[Напалі Нэапаль|Напалі]] |назва_PAR=[[Парма (футбольны клюб)|Парма]] |назва_ROM=[[Рома Рым|Рома]] |назва_SAS=[[Сасуолё (футбольны клюб)|Сасуолё]] |назва_TOR=[[Тарына Турын|Тарына]] |назва_UDI=[[Удынэзэ Удынэ|Удынэзэ]] |назва_VEN=[[Вэнэцыя (футбольны клюб)|Вэнэцыя]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS|вынік2=CLLS|вынік3=CLLS|вынік4=CLLS |вынік5=ELLS|вынік6=ECLPO |вынік18=REL |вынік19=REL |вынік20=REL <!--Налады і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Дадатковы матч для вызначэньня чэмпіёна і камандаў на паніжэньне; 3) Пункты ў гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Лёсаваньне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Сэрыю Б }}</onlyinclude> 14yu1m4qkgb0rys2lf1tygjwzu2c7sy 10 272284 2697114 2696992 2026-10-18T06:42:09Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697114 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://eredivisie.eu/competition/table/ Эрэдывізія] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=FEY, AZ, PSV, TWE, AJA, GRO, FOR, HEE, GAE, EXC, NEC, SPA, CAM, UTR, TEL, ADO, PEC, WIL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_FEY=7 | нічыі_FEY=2 |паразы_FEY=0 |мз_FEY=31 |мп_FEY=10 |перамогі_AZ=6 | нічыі_AZ=1 |паразы_AZ=1 |мз_AZ=18 |мп_AZ=8 |перамогі_PSV=6 | нічыі_PSV=1 |паразы_PSV=2 |мз_PSV=27 |мп_PSV=12 |перамогі_TWE=5 | нічыі_TWE=2 |паразы_TWE=1 |мз_TWE=16 |мп_TWE=8 |перамогі_AJA=4 | нічыі_AJA=3 |паразы_AJA=1 |мз_AJA=22 |мп_AJA=10 |перамогі_GRO=4 | нічыі_GRO=2 |паразы_GRO=2 |мз_GRO=20 |мп_GRO=14 |перамогі_FOR=4 | нічыі_FOR=2 |паразы_FOR=2 |мз_FOR=14 |мп_FOR=15 |перамогі_HEE=3 | нічыі_HEE=3 |паразы_HEE=3 |мз_HEE=15 |мп_HEE=11 |перамогі_GAE=2 | нічыі_GAE=5 |паразы_GAE=1 |мз_GAE=19 |мп_GAE=17 |перамогі_EXC=3 | нічыі_EXC=2 |паразы_EXC=4 |мз_EXC=16 |мп_EXC=18 |перамогі_NEC=2 | нічыі_NEC=3 |паразы_NEC=3 |мз_NEC=13 |мп_NEC=14 |перамогі_SPA=2 | нічыі_SPA=3 |паразы_SPA=4 |мз_SPA=16 |мп_SPA=22 |перамогі_CAM=2 | нічыі_CAM=2 |паразы_CAM=4 |мз_CAM=11 |мп_CAM=19 |перамогі_UTR=2 | нічыі_UTR=2 |паразы_UTR=4 |мз_UTR=14 |мп_UTR=25 |перамогі_TEL=1 | нічыі_TEL=3 |паразы_TEL=5 |мз_TEL=10 |мп_TEL=18 |перамогі_ADO=1 | нічыі_ADO=3 |паразы_ADO=5 |мз_ADO=11 |мп_ADO=20 |перамогі_PEC=1 | нічыі_PEC=1 |паразы_PEC=6 |мз_PEC=6 |мп_PEC=21 |перамогі_WIL=0 | нічыі_WIL=2 |паразы_WIL=7 |мз_WIL=9 |мп_WIL=26 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ADO=[[АДО Дэн Гааг]] |назва_AJA=[[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |назва_AZ =[[АЗ Алькмаар|АЗ]] |назва_CAM=[[Камбюўр Леэўвардэн|Камбюўр]] |назва_EXC=[[Эксэльсіёр Ратэрдам|Эксэльсіёр]] |назва_FEY=[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] |назва_FOR=[[Фартуна Сытард|Фартуна]] |назва_GAE=[[Гоў Эгэд Іглз Дэвэнтэр|Гоў Эгэд Іглз]] |назва_GRO=[[Гронінген (футбольны клюб)|Гронінген]] |назва_HEE=[[Гээрэнвээн (футбольны клюб)|Гээрэнвээн]] |назва_NEC=[[НЭК Нэймэген|НЭК]] |назва_PEC=[[Зволе (футбольны клюб)|Зволе]] |назва_PSV=[[ПСВ Эйндговэн]] |назва_SPA=[[Спарта Ратэрдам|Спарта]] |назва_TEL=[[Тэльстар Эймёйдэн|Тэльстар]] |назва_TWE=[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]] |назва_UTR=[[Утрэхт (футбольны клюб)|Утрэхт]] |назва_WIL=[[Вілем II Тыльбург|Вілем II]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS|вынік2=CL3Q|вынік3=EL2Q |вынік4=EUPO|вынік5=EUPO|вынік6=EUPO|вынік7=EUPO |вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Забітыя мячы; 4) Пункты ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 6) Гасьцявыя забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 7) Дадатковыя матчы для вызначэньня чэмпіёна, клюбаў на выбываньне або ўдзельнікаў эўракубкаў, інакш жэрабя; 8) Пэнальці (толькі пасьля дадатковых матчаў). <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_EUPO=yellow1 |тэкст_EUPO=Плэй-оф за эўракубкі |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Плэй-оф за Эрэдывізію |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Ээрстэ дывізію }}</onlyinclude> by8w8hh1m6uzkcb09hql53ieefxeqd2 10 272285 2697123 2696996 2026-10-18T06:43:15Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697123 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://ligue1.com/en/competitions/ligue1mcdonalds?tab=results Ліга 1] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= OL,OM,ANG,AUX,BRE,HAC,LMA,LIL,LEN,LOR,ASM,NIC,PSG,PFC,REN,STR,TRO,TFC |скарачэньне_ANG = [[Анжэ (футбольны клюб)|Анж]] |скарачэньне_AUX = [[Асэр (футбольны клюб)|Асэ]] |скарачэньне_BRE = [[Брэст (футбольны клюб)|Брэ]] |скарачэньне_HAC = [[Гаўр (футбольны клюб)|Гаў]] |скарачэньне_LMA = [[Лё-Ман (футбольны клюб)|ЛёМ]] |скарачэньне_LEN = [[Лянс (футбольны клюб)|Лян]] |скарачэньне_LIL = [[Ліль (футбольны клюб)|Ліл]] |скарачэньне_LOR = [[Ляр’ен (футбольны клюб)|Ляр]] |скарачэньне_OL = [[Алімпік Ліён|АЛі]] |скарачэньне_OM = [[Алімпік Марсэль|АМа]] |скарачэньне_ASM = [[Манака (футбольны клюб)|Мнк]] |скарачэньне_NIC = [[Ніцца (футбольны клюб)|Ніц]] |скарачэньне_PFC = [[Парыж (футбольны клюб)|Прж]] |скарачэньне_PSG = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|ПCЖ]] |скарачэньне_REN = [[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]] |скарачэньне_STR = [[Страсбург (футбольны клюб)|Стр]] |скарачэньне_TFC = [[Тулюза (футбольны клюб)|Тул]] |скарачэньне_TRO = [[Труа (футбольны клюб)|Тру]] |назва_ANG = [[Анжэ (футбольны клюб)|Анжэ]] |назва_AUX = [[Асэр (футбольны клюб)|Асэр]] |назва_BRE = [[Брэст (футбольны клюб)|Брэст]] |назва_HAC = [[Гаўр (футбольны клюб)|Гаўр]] |назва_LMA = [[Лё-Ман (футбольны клюб)|Лё-Ман]] |назва_LEN = [[Лянс (футбольны клюб)|Лянс]] |назва_LIL = [[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]] |назва_LOR = [[Ляр’ен (футбольны клюб)|Ляр’ен]] |назва_OL = [[Алімпік Ліён]] |назва_OM = [[Алімпік Марсэль]] |назва_ASM = [[Манака (футбольны клюб)|Манака]] |назва_NIC = [[Ніцца (футбольны клюб)|Ніцца]] |назва_PFC = [[Парыж (футбольны клюб)|Парыж]] |назва_PSG = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]] |назва_REN = [[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]] |назва_STR = [[Страсбург (футбольны клюб)|Страсбург]] |назва_TFC = [[Тулюза (футбольны клюб)|Тулюза]] |назва_TRO = [[Труа (футбольны клюб)|Труа]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 |матч_ANG_ASM= |матч_ANG_AUX= |матч_ANG_BRE= |матч_ANG_LEH= |матч_ANG_LEN= |матч_ANG_LIL=0:2 |матч_ANG_LMA= |матч_ANG_LOR= |матч_ANG_NIC= |матч_ANG_OL= |матч_ANG_OM= |матч_ANG_PFC= |матч_ANG_PSG= |матч_ANG_REN=1:2 |матч_ANG_STR= |матч_ANG_TFC= |матч_ANG_TRO=2:0 |матч_ASM_ANG= |матч_ASM_AUX= |матч_ASM_BRE= |матч_ASM_LEH= |матч_ASM_LEN=2:1 |матч_ASM_LIL= |матч_ASM_LMA= |матч_ASM_LOR= |матч_ASM_NIC= |матч_ASM_OL= |матч_ASM_OM=2:0 |матч_ASM_PFC= |матч_ASM_PSG= |матч_ASM_REN= |матч_ASM_STR= |матч_ASM_TFC=2:2 |матч_ASM_TRO= |матч_AUX_ANG=1:3 |матч_AUX_ASM= |матч_AUX_BRE=2:1 |матч_AUX_LEH= |матч_AUX_LEN= |матч_AUX_LIL= |матч_AUX_LMA= |матч_AUX_LOR= |матч_AUX_NIC=1:0 |матч_AUX_OL= |матч_AUX_OM= |матч_AUX_PFC= |матч_AUX_PSG= |матч_AUX_REN= |матч_AUX_STR= |матч_AUX_TFC= |матч_AUX_TRO= |матч_BRE_ANG=5:1 |матч_BRE_ASM= |матч_BRE_AUX= |матч_BRE_LEH= |матч_BRE_LEN= |матч_BRE_LIL= |матч_BRE_LMA= |матч_BRE_LOR= |матч_BRE_NIC= |матч_BRE_OL= |матч_BRE_OM= |матч_BRE_PFC= |матч_BRE_PSG=0:1 |матч_BRE_REN= |матч_BRE_STR= |матч_BRE_TFC=2:2 |матч_BRE_TRO= |матч_LEH_ANG=0:0 |матч_LEH_ASM=0:1 |матч_LEH_AUX= |матч_LEH_BRE=1:2 |матч_LEH_LEN= |матч_LEH_LIL= |матч_LEH_LMA= |матч_LEH_LOR= |матч_LEH_NIC= |матч_LEH_OL= |матч_LEH_OM= |матч_LEH_PFC= |матч_LEH_PSG= |матч_LEH_REN= |матч_LEH_STR= |матч_LEH_TFC= |матч_LEH_TRO= |матч_LEN_ANG= |матч_LEN_ASM= |матч_LEN_AUX=5:2 |матч_LEN_BRE= |матч_LEN_LEH= |матч_LEN_LIL= |матч_LEN_LMA= |матч_LEN_LOR=0:1 |матч_LEN_NIC= |матч_LEN_OL=2:1 |матч_LEN_OM= |матч_LEN_PFC= |матч_LEN_PSG= |матч_LEN_REN= |матч_LEN_STR= |матч_LEN_TFC= |матч_LEN_TRO= |матч_LIL_ANG= |матч_LIL_ASM= |матч_LIL_AUX= |матч_LIL_BRE=1:1 |матч_LIL_LEH=1:0 |матч_LIL_LEN= |матч_LIL_LMA= |матч_LIL_LOR= |матч_LIL_NIC= |матч_LIL_OL= |матч_LIL_OM= |матч_LIL_PFC= |матч_LIL_PSG=2:2 |матч_LIL_REN= |матч_LIL_STR= |матч_LIL_TFC= |матч_LIL_TRO=2:0 |матч_LMA_ANG= |матч_LMA_ASM= |матч_LMA_AUX= |матч_LMA_BRE=2:2 |матч_LMA_LEH= |матч_LMA_LEN=2:2 |матч_LMA_LIL= |матч_LMA_LOR=2:1 |матч_LMA_NIC= |матч_LMA_OL= |матч_LMA_OM= |матч_LMA_PFC= |матч_LMA_PSG= |матч_LMA_REN= |матч_LMA_STR= |матч_LMA_TFC=0:3 |матч_LMA_TRO= |матч_LOR_ANG= |матч_LOR_ASM= |матч_LOR_AUX= |матч_LOR_BRE= |матч_LOR_LEH= |матч_LOR_LEN= |матч_LOR_LIL= |матч_LOR_LMA= |матч_LOR_NIC= |матч_LOR_OL= |матч_LOR_OM= |матч_LOR_PFC=1:0 |матч_LOR_PSG= |матч_LOR_REN= |матч_LOR_STR= |матч_LOR_TFC=2:2 |матч_LOR_TRO=1:2 |матч_NIC_ANG= |матч_NIC_ASM= |матч_NIC_AUX= |матч_NIC_BRE= |матч_NIC_LEH= |матч_NIC_LEN= |матч_NIC_LIL=2:1 |матч_NIC_LMA=1:1 |матч_NIC_LOR=0:0 |матч_NIC_OL= |матч_NIC_OM= |матч_NIC_PFC= |матч_NIC_PSG= |матч_NIC_REN= |матч_NIC_STR=2:1 |матч_NIC_TFC= |матч_NIC_TRO= |матч_OL_ANG= |матч_OL_ASM= |матч_OL_AUX=3:1 |матч_OL_BRE= |матч_OL_LEH=1:1 |матч_OL_LEN= |матч_OL_LIL= |матч_OL_LMA= |матч_OL_LOR= |матч_OL_NIC= |матч_OL_OM= |матч_OL_PFC= |матч_OL_PSG= |матч_OL_REN=4:0 |матч_OL_STR= |матч_OL_TFC= |матч_OL_TRO= |матч_OM_ANG= |матч_OM_ASM= |матч_OM_AUX= |матч_OM_BRE= |матч_OM_LEH= |матч_OM_LEN= |матч_OM_LIL= |матч_OM_LMA= |матч_OM_LOR= |матч_OM_NIC= |матч_OM_OL= |матч_OM_PFC=2:3 |матч_OM_PSG=1:2 |матч_OM_REN= |матч_OM_STR=4:0 |матч_OM_TFC= |матч_OM_TRO= |матч_PFC_ANG= |матч_PFC_ASM= |матч_PFC_AUX= |матч_PFC_BRE= |матч_PFC_LEH= |матч_PFC_LEN= |матч_PFC_LIL= |матч_PFC_LMA= |матч_PFC_LOR= |матч_PFC_NIC=3:0 |матч_PFC_OL=0:0 |матч_PFC_OM= |матч_PFC_PSG= |матч_PFC_REN= |матч_PFC_STR=2:1 |матч_PFC_TFC= |матч_PFC_TRO= |матч_PSG_ANG= |матч_PSG_ASM=1:2 |матч_PSG_AUX= |матч_PSG_BRE= |матч_PSG_LEH= |матч_PSG_LEN= |матч_PSG_LIL= |матч_PSG_LMA=3:1 |матч_PSG_LOR= |матч_PSG_NIC= |матч_PSG_OL= |матч_PSG_OM= |матч_PSG_PFC= |матч_PSG_REN= |матч_PSG_STR= |матч_PSG_TFC= |матч_PSG_TRO= |матч_REN_ANG= |матч_REN_ASM= |матч_REN_AUX=4:1 |матч_REN_BRE= |матч_REN_LEH= |матч_REN_LEN= |матч_REN_LIL= |матч_REN_LMA=3:2 |матч_REN_LOR= |матч_REN_NIC= |матч_REN_OL= |матч_REN_OM=1:0 |матч_REN_PFC= |матч_REN_PSG=2:2 |матч_REN_STR= |матч_REN_TFC= |матч_REN_TRO= |матч_STR_ANG= |матч_STR_ASM=1:1 |матч_STR_AUX= |матч_STR_BRE= |матч_STR_LEH= |матч_STR_LEN=2:1 |матч_STR_LIL= |матч_STR_LMA= |матч_STR_LOR= |матч_STR_NIC= |матч_STR_OL= |матч_STR_OM= |матч_STR_PFC= |матч_STR_PSG=1:3 |матч_STR_REN= |матч_STR_TFC= |матч_STR_TRO= |матч_TFC_ANG= |матч_TFC_ASM= |матч_TFC_AUX= |матч_TFC_BRE= |матч_TFC_LEH=3:2 |матч_TFC_LEN= |матч_TFC_LIL=0:1 |матч_TFC_LMA= |матч_TFC_LOR= |матч_TFC_NIC= |матч_TFC_OL=0:2 |матч_TFC_OM= |матч_TFC_PFC= |матч_TFC_PSG= |матч_TFC_REN= |матч_TFC_STR= |матч_TFC_TRO= |матч_TRO_ANG= |матч_TRO_ASM= |матч_TRO_AUX= |матч_TRO_BRE= |матч_TRO_LEH= |матч_TRO_LEN=1:3 |матч_TRO_LIL= |матч_TRO_LMA= |матч_TRO_LOR= |матч_TRO_NIC= |матч_TRO_OL= |матч_TRO_OM=0:2 |матч_TRO_PFC=0:0 |матч_TRO_PSG= |матч_TRO_REN= |матч_TRO_STR=2:6 |матч_TRO_TFC= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} re55enzleezsp4ak2xicidkn53qwgj6 10 272286 2697124 2696997 2026-10-18T06:43:16Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697124 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.laliga.com/en-ES/laliga-easports/results Ля Ліга] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ALA,OSA,ATH,ATM,BAR,BET,VAL,VIL,DEP,LEV,MAL,RAY,RAC,RMA,RSO,SEV,CEL,GET,ELC,ESP |скарачэньне_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Аля]] |скарачэньне_ATH=[[Атлетык Більбао|АтБ]] |скарачэньне_ATM=[[Атлетыка Мадрыд|АтМ]] |скарачэньне_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Бар]] |скарачэньне_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэт]] |скарачэньне_CEL=[[Сэльта Віга|Сэл]] |скарачэньне_DEP=[[Дэпартыва Ля-Каруньня|Дэп]] |скарачэньне_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эль]] |скарачэньне_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эсп]] |скарачэньне_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэт]] |скарачэньне_LEV=[[Левантэ Валенсія|Лев]] |скарачэньне_MAL=[[Маляга (футбольны клюб)|Мал]] |скарачэньне_OSA=[[Асасуна Памплёна|Аса]] |скарачэньне_RAC=[[Расінг Сантандэр|Рас]] |скарачэньне_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё]] |скарачэньне_RMA=[[Рэал Мадрыд|РМд]] |скарачэньне_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|РС]] |скарачэньне_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэв]] |скарачэньне_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Вал]] |скарачэньне_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Віл]] |назва_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Алявэс]] |назва_ATH=[[Атлетык Більбао]] |назва_ATM=[[Атлетыка Мадрыд]] |назва_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]] |назва_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэтыс]] |назва_CEL=[[Сэльта Віга|Сэльта]] |назва_DEP=[[Дэпартыва Ля-Каруньня|Дэпартыва]] |назва_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эльчэ]] |назва_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эспанёл]] |назва_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]] |назва_LEV=[[Левантэ Валенсія|Левантэ]] |назва_MAL=[[Маляга (футбольны клюб)|Маляга]] |назва_OSA=[[Асасуна Памплёна|Асасуна]] |назва_RAC=[[Расінг Сантандэр]] |назва_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё Вальекана]] |назва_RMA=[[Рэал Мадрыд]] |назва_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]] |назва_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільля]] |назва_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсія]] |назва_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 |матч_ALA_ATH= |матч_ALA_ATM=1:2 |матч_ALA_BAR= |матч_ALA_BET= |матч_ALA_CEL= |матч_ALA_DEP= |матч_ALA_ELC= |матч_ALA_ESP= |матч_ALA_GET=3:0 |матч_ALA_LEV= |матч_ALA_MAL= |матч_ALA_OSA=5:2 |матч_ALA_RAC= |матч_ALA_RAY= |матч_ALA_RMA= |матч_ALA_RSO= |матч_ALA_SEV= |матч_ALA_VAL=0:1 |матч_ALA_VIL=1:0 |матч_ATH_ALA=0:0 |матч_ATH_ATM=3:0 |матч_ATH_BAR= |матч_ATH_BET= |матч_ATH_CEL= |матч_ATH_DEP= |матч_ATH_ELC=1:1 |матч_ATH_ESP= |матч_ATH_GET= |матч_ATH_LEV= |матч_ATH_MAL= |матч_ATH_OSA= |матч_ATH_RAC= |матч_ATH_RAY= |матч_ATH_RMA= |матч_ATH_RSO= |матч_ATH_SEV=1:3 |матч_ATH_VAL= |матч_ATH_VIL= |матч_ATM_ALA= |матч_ATM_ATH= |матч_ATM_BAR= |матч_ATM_BET= |матч_ATM_CEL= |матч_ATM_DEP= |матч_ATM_ELC= |матч_ATM_ESP= |матч_ATM_GET= |матч_ATM_LEV= |матч_ATM_MAL=2:0 |матч_ATM_OSA=4:0 |матч_ATM_RAC= |матч_ATM_RAY= |матч_ATM_RMA=2:1 |матч_ATM_RSO= |матч_ATM_SEV= |матч_ATM_VAL= |матч_ATM_VIL=2:2 |матч_BAR_ALA= |матч_BAR_ATH=2:0 |матч_BAR_ATM= |матч_BAR_BET= |матч_BAR_CEL= |матч_BAR_DEP= |матч_BAR_ELC= |матч_BAR_ESP= |матч_BAR_GET=3:0 |матч_BAR_LEV= |матч_BAR_MAL= |матч_BAR_OSA= |матч_BAR_RAC=7:2 |матч_BAR_RAY=5:2 |матч_BAR_RMA= |матч_BAR_RSO= |матч_BAR_SEV= |матч_BAR_VAL= |матч_BAR_VIL= |матч_BET_ALA= |матч_BET_ATH= |матч_BET_ATM= |матч_BET_BAR=2:5 |матч_BET_CEL= |матч_BET_DEP= |матч_BET_ELC= |матч_BET_ESP= |матч_BET_GET=1:0 |матч_BET_LEV= |матч_BET_MAL= |матч_BET_OSA=5:2 |матч_BET_RAC= |матч_BET_RAY= |матч_BET_RMA=1:0 |матч_BET_RSO=1:0 |матч_BET_SEV= |матч_BET_VAL= |матч_BET_VIL= |матч_CEL_ALA= |матч_CEL_ATH=0:2 |матч_CEL_ATM= |матч_CEL_BAR= |матч_CEL_BET= |матч_CEL_DEP= |матч_CEL_ELC= |матч_CEL_ESP= |матч_CEL_GET= |матч_CEL_LEV= |матч_CEL_MAL=1:1 |матч_CEL_OSA=1:2 |матч_CEL_RAC=5:0 |матч_CEL_RAY= |матч_CEL_RMA= |матч_CEL_RSO= |матч_CEL_SEV= |матч_CEL_VAL= |матч_CEL_VIL= |матч_DEP_ALA= |матч_DEP_ATH= |матч_DEP_ATM= |матч_DEP_BAR= |матч_DEP_BET=1:1 |матч_DEP_CEL= |матч_DEP_ELC=1:1 |матч_DEP_ESP= |матч_DEP_GET= |матч_DEP_LEV=1:1 |матч_DEP_MAL= |матч_DEP_OSA= |матч_DEP_RAC= |матч_DEP_RAY= |матч_DEP_RMA= |матч_DEP_RSO= |матч_DEP_SEV=0:1 |матч_DEP_VAL=3:1 |матч_DEP_VIL= |матч_ELC_ALA= |матч_ELC_ATH= |матч_ELC_ATM= |матч_ELC_BAR=0:5 |матч_ELC_BET= |матч_ELC_CEL=0:0 |матч_ELC_DEP= |матч_ELC_ESP= |матч_ELC_GET= |матч_ELC_LEV= |матч_ELC_MAL= |матч_ELC_OSA= |матч_ELC_RAC= |матч_ELC_RAY= |матч_ELC_RMA=2:3 |матч_ELC_RSO=2:3 |матч_ELC_SEV= |матч_ELC_VAL= |матч_ELC_VIL= |матч_ESP_ALA= |матч_ESP_ATH= |матч_ESP_ATM=0:1 |матч_ESP_BAR= |матч_ESP_BET= |матч_ESP_CEL= |матч_ESP_DEP= |матч_ESP_ELC=1:3 |матч_ESP_GET= |матч_ESP_LEV=3:0 |матч_ESP_MAL= |матч_ESP_OSA= |матч_ESP_RAC= |матч_ESP_RAY= |матч_ESP_RMA=1:2 |матч_ESP_RSO= |матч_ESP_SEV=1:1 |матч_ESP_VAL= |матч_ESP_VIL= |матч_GET_ALA= |матч_GET_ATH= |матч_GET_ATM= |матч_GET_BAR= |матч_GET_BET= |матч_GET_CEL=1:1 |матч_GET_DEP=1:1 |матч_GET_ELC= |матч_GET_ESP= |матч_GET_LEV= |матч_GET_MAL=1:0 |матч_GET_OSA= |матч_GET_RAC=1:0 |матч_GET_RAY= |матч_GET_RMA= |матч_GET_RSO= |матч_GET_SEV= |матч_GET_VAL= |матч_GET_VIL= |матч_LEV_ALA= |матч_LEV_ATH= |матч_LEV_ATM= |матч_LEV_BAR=2:4 |матч_LEV_BET=5:2 |матч_LEV_CEL= |матч_LEV_DEP= |матч_LEV_ELC= |матч_LEV_ESP= |матч_LEV_GET= |матч_LEV_MAL= |матч_LEV_OSA= |матч_LEV_RAC= |матч_LEV_RAY= |матч_LEV_RMA= |матч_LEV_RSO= |матч_LEV_SEV=3:3 |матч_LEV_VAL= |матч_LEV_VIL= |матч_MAL_ALA= |матч_MAL_ATH= |матч_MAL_ATM= |матч_MAL_BAR= |матч_MAL_BET= |матч_MAL_CEL= |матч_MAL_DEP=1:1 |матч_MAL_ELC= |матч_MAL_ESP=1:1 |матч_MAL_GET= |матч_MAL_LEV=0:0 |матч_MAL_OSA= |матч_MAL_RAC= |матч_MAL_RAY= |матч_MAL_RMA= |матч_MAL_RSO= |матч_MAL_SEV= |матч_MAL_VAL= |матч_MAL_VIL=1:3 |матч_OSA_ALA= |матч_OSA_ATH= |матч_OSA_ATM= |матч_OSA_BAR= |матч_OSA_BET= |матч_OSA_CEL= |матч_OSA_DEP= |матч_OSA_ELC= |матч_OSA_ESP=0:2 |матч_OSA_GET=1:0 |матч_OSA_LEV=0:0 |матч_OSA_MAL= |матч_OSA_RAC= |матч_OSA_RAY=1:1 |матч_OSA_RMA= |матч_OSA_RSO= |матч_OSA_SEV= |матч_OSA_VAL= |матч_OSA_VIL= |матч_RAC_ALA=2:1 |матч_RAC_ATH= |матч_RAC_ATM= |матч_RAC_BAR= |матч_RAC_BET= |матч_RAC_CEL= |матч_RAC_DEP= |матч_RAC_ELC=3:2 |матч_RAC_ESP= |матч_RAC_GET= |матч_RAC_LEV= |матч_RAC_MAL= |матч_RAC_OSA= |матч_RAC_RAY= |матч_RAC_RMA= |матч_RAC_RSO= |матч_RAC_SEV= |матч_RAC_VAL=2:2 |матч_RAC_VIL=2:2 |матч_RAY_ALA=1:1 |матч_RAY_ATH=0:0 |матч_RAY_ATM= |матч_RAY_BAR= |матч_RAY_BET= |матч_RAY_CEL= |матч_RAY_DEP= |матч_RAY_ELC= |матч_RAY_ESP=2:1 |матч_RAY_GET= |матч_RAY_LEV= |матч_RAY_MAL= |матч_RAY_OSA= |матч_RAY_RAC=3:2 |матч_RAY_RMA= |матч_RAY_RSO= |матч_RAY_SEV= |матч_RAY_VAL= |матч_RAY_VIL= |матч_RMA_ALA= |матч_RMA_ATH= |матч_RMA_ATM= |матч_RMA_BAR= |матч_RMA_BET= |матч_RMA_CEL= |матч_RMA_DEP= |матч_RMA_ELC= |матч_RMA_ESP= |матч_RMA_GET= |матч_RMA_LEV= |матч_RMA_MAL=4:0 |матч_RMA_OSA= |матч_RMA_RAC= |матч_RMA_RAY=4:1 |матч_RMA_RSO=4:1 |матч_RMA_SEV= |матч_RMA_VAL= |матч_RMA_VIL=1:0 |матч_RSO_ALA= |матч_RSO_ATH= |матч_RSO_ATM=0:3 |матч_RSO_BAR= |матч_RSO_BET= |матч_RSO_CEL=0:0 |матч_RSO_DEP=3:2 |матч_RSO_ELC= |матч_RSO_ESP=2:1 |матч_RSO_GET= |матч_RSO_LEV= |матч_RSO_MAL= |матч_RSO_OSA= |матч_RSO_RAC= |матч_RSO_RAY= |матч_RSO_RMA= |матч_RSO_SEV= |матч_RSO_VAL= |матч_RSO_VIL= |матч_SEV_ALA= |матч_SEV_ATH= |матч_SEV_ATM=1:3 |матч_SEV_BAR=1:3 |матч_SEV_BET= |матч_SEV_CEL= |матч_SEV_DEP= |матч_SEV_ELC= |матч_SEV_ESP= |матч_SEV_GET= |матч_SEV_LEV= |матч_SEV_MAL= |матч_SEV_OSA= |матч_SEV_RAC= |матч_SEV_RAY=2:1 |матч_SEV_RMA= |матч_SEV_RSO= |матч_SEV_VAL=1:0 |матч_SEV_VIL= |матч_VAL_ALA= |матч_VAL_ATH=0:0 |матч_VAL_ATM= |матч_VAL_BAR=0:5 |матч_VAL_BET=0:1 |матч_VAL_CEL=0:0 |матч_VAL_DEP= |матч_VAL_ELC= |матч_VAL_ESP= |матч_VAL_GET= |матч_VAL_LEV= |матч_VAL_MAL= |матч_VAL_OSA= |матч_VAL_RAC= |матч_VAL_RAY= |матч_VAL_RMA= |матч_VAL_RSO=2:3 |матч_VAL_SEV= |матч_VAL_VIL= |матч_VIL_ALA= |матч_VIL_ATH= |матч_VIL_ATM= |матч_VIL_BAR= |матч_VIL_BET=1:2 |матч_VIL_CEL= |матч_VIL_DEP=2:3 |матч_VIL_ELC=0:0 |матч_VIL_ESP= |матч_VIL_GET= |матч_VIL_LEV=3:1 |матч_VIL_MAL= |матч_VIL_OSA= |матч_VIL_RAC= |матч_VIL_RAY= |матч_VIL_RMA= |матч_VIL_RSO= |матч_VIL_SEV= |матч_VIL_VAL= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} 2rkhxwwjhlxzbi1osudhjqqb49p33wa 10 272287 2697125 2696998 2026-10-18T06:43:17Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697125 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/matchday/2026-2027 Бундэсьліга] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= FRA, AUG, MUN, LEV, DOR, MÖN, BRE, HAM, HOF, KÖL, MAI, PAD, LEI, UNB, FRE, SCH, STU, ELV |скарачэньне_AUG=[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўг]] |скарачэньне_UNB=[[Уніён Бэрлін|Уні]] |скарачэньне_BRE=[[Вэрдэр Брэмэн|Вэр]] |скарачэньне_DOR=[[Барусія Дортмунд|БД]] |скарачэньне_ELV=[[Эльфэрсбэрг (футбольны клюб)|Эль]] |скарачэньне_FRA=[[Айнтрахт Франкфурт|Айн]] |скарачэньне_FRE=[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фра]] |скарачэньне_HAM=[[Гамбург (футбольны клюб)|Гам]] |скарачэньне_HOF=[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гоф]] |скарачэньне_KÖL=[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёл]] |скарачэньне_LEI=[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ]] |скарачэньне_LEV=[[Баер Левэркузэн|Бае]] |скарачэньне_MAI=[[Майнц (футбольны клюб)|Май]] |скарачэньне_MÖN=[[Барусія Мёнхэнглядбах|БМ]] |скарачэньне_MUN=[[Баварыя Мюнхэн|Бав]] |скарачэньне_PAD=[[Падэрборн-07 (футбольны клюб)|Пад]] |скарачэньне_SCH=[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шал]] |скарачэньне_STU=[[Штутгарт (футбольны клюб)|Шту]] |назва_AUG=[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбург]] |назва_UNB=[[Уніён Бэрлін]] |назва_BRE=[[Вэрдэр Брэмэн]] |назва_DOR=[[Барусія Дортмунд]] |назва_ELV=[[Эльфэрсбэрг (футбольны клюб)|Эльфэрсбэрг]] |назва_FRA=[[Айнтрахт Франкфурт]] |назва_FRE=[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]] |назва_HAM=[[Гамбург (футбольны клюб)|Гамбург]] |назва_HOF=[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]] |назва_KÖL=[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]] |назва_LEI=[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ Ляйпцыг]] |назва_LEV=[[Баер Левэркузэн]] |назва_MAI=[[Майнц (футбольны клюб)|Майнц]] |назва_MÖN=[[Барусія Мёнхэнглядбах]] |назва_MUN=[[Баварыя Мюнхэн]] |назва_PAD=[[Падэрборн-07 (футбольны клюб)|Падэрборн-07]] |назва_SCH=[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн]] |назва_STU=[[Штутгарт (футбольны клюб)|Штутгарт]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 |матч_AUG_BRE= |матч_AUG_DOR= |матч_AUG_ELV= |матч_AUG_FRA= |матч_AUG_FRE= |матч_AUG_HAM= |матч_AUG_HOF= |матч_AUG_KÖL= |матч_AUG_LEI= |матч_AUG_LEV=2:2 |матч_AUG_MAI= |матч_AUG_MÖN= |матч_AUG_MUN=2:2 |матч_AUG_PAD= |матч_AUG_SCH=3:0 |матч_AUG_STU= |матч_AUG_UNB= |матч_BRE_AUG=3:2 |матч_BRE_DOR= |матч_BRE_ELV= |матч_BRE_FRA= |матч_BRE_FRE= |матч_BRE_HAM= |матч_BRE_HOF= |матч_BRE_KÖL= |матч_BRE_LEI=3:1 |матч_BRE_LEV= |матч_BRE_MAI= |матч_BRE_MÖN= |матч_BRE_MUN= |матч_BRE_PAD=2:2 |матч_BRE_SCH= |матч_BRE_STU= |матч_BRE_UNB= |матч_DOR_AUG= |матч_DOR_BRE=2:2 |матч_DOR_ELV= |матч_DOR_FRA= |матч_DOR_FRE= |матч_DOR_HAM=2:0 |матч_DOR_HOF= |матч_DOR_KÖL= |матч_DOR_LEI= |матч_DOR_LEV= |матч_DOR_MAI= |матч_DOR_MÖN= |матч_DOR_MUN= |матч_DOR_PAD=3:0 |матч_DOR_SCH= |матч_DOR_STU= |матч_DOR_UNB= |матч_ELV_AUG=4:3 |матч_ELV_BRE= |матч_ELV_DOR= |матч_ELV_FRA= |матч_ELV_FRE= |матч_ELV_HAM= |матч_ELV_HOF= |матч_ELV_KÖL= |матч_ELV_LEI= |матч_ELV_LEV=3:2 |матч_ELV_MAI= |матч_ELV_MÖN= |матч_ELV_MUN=1:2 |матч_ELV_PAD= |матч_ELV_SCH= |матч_ELV_STU= |матч_ELV_UNB= |матч_FRA_AUG=1:4 |матч_FRA_BRE= |матч_FRA_DOR= |матч_FRA_ELV= |матч_FRA_FRE=2:2 |матч_FRA_HAM= |матч_FRA_HOF= |матч_FRA_KÖL=1:0 |матч_FRA_LEI= |матч_FRA_LEV= |матч_FRA_MAI= |матч_FRA_MÖN= |матч_FRA_MUN= |матч_FRA_PAD= |матч_FRA_SCH= |матч_FRA_STU= |матч_FRA_UNB= |матч_FRE_AUG= |матч_FRE_BRE=4:1 |матч_FRE_DOR= |матч_FRE_ELV= |матч_FRE_FRA= |матч_FRE_HAM= |матч_FRE_HOF= |матч_FRE_KÖL= |матч_FRE_LEI= |матч_FRE_LEV= |матч_FRE_MAI= |матч_FRE_MÖN=5:0 |матч_FRE_MUN= |матч_FRE_PAD= |матч_FRE_SCH=2:1 |матч_FRE_STU= |матч_FRE_UNB= |матч_HAM_AUG= |матч_HAM_BRE= |матч_HAM_DOR= |матч_HAM_ELV= |матч_HAM_FRA= |матч_HAM_FRE= |матч_HAM_HOF= |матч_HAM_KÖL=2:1 |матч_HAM_LEI= |матч_HAM_LEV= |матч_HAM_MAI=0:5 |матч_HAM_MÖN= |матч_HAM_MUN= |матч_HAM_PAD= |матч_HAM_SCH= |матч_HAM_STU=1:0 |матч_HAM_UNB= |матч_HOF_AUG= |матч_HOF_BRE= |матч_HOF_DOR=2:3 |матч_HOF_ELV= |матч_HOF_FRA= |матч_HOF_FRE= |матч_HOF_HAM=2:3 |матч_HOF_KÖL= |матч_HOF_LEI= |матч_HOF_LEV= |матч_HOF_MAI= |матч_HOF_MÖN= |матч_HOF_MUN= |матч_HOF_PAD= |матч_HOF_SCH= |матч_HOF_STU=2:1 |матч_HOF_UNB= |матч_KÖL_AUG= |матч_KÖL_BRE=1:1 |матч_KÖL_DOR= |матч_KÖL_ELV= |матч_KÖL_FRA= |матч_KÖL_FRE= |матч_KÖL_HAM= |матч_KÖL_HOF=3:2 |матч_KÖL_LEI= |матч_KÖL_LEV= |матч_KÖL_MAI= |матч_KÖL_MÖN=2:1 |матч_KÖL_MUN= |матч_KÖL_PAD= |матч_KÖL_SCH= |матч_KÖL_STU= |матч_KÖL_UNB= |матч_LEI_AUG= |матч_LEI_BRE= |матч_LEI_DOR= |матч_LEI_ELV= |матч_LEI_FRA=6:0 |матч_LEI_FRE= |матч_LEI_HAM=5:0 |матч_LEI_HOF= |матч_LEI_KÖL= |матч_LEI_LEV= |матч_LEI_MAI= |матч_LEI_MÖN=3:0 |матч_LEI_MUN= |матч_LEI_PAD= |матч_LEI_SCH= |матч_LEI_STU= |матч_LEI_UNB= |матч_LEV_AUG= |матч_LEV_BRE= |матч_LEV_DOR= |матч_LEV_ELV= |матч_LEV_FRA= |матч_LEV_FRE= |матч_LEV_HAM= |матч_LEV_HOF= |матч_LEV_KÖL= |матч_LEV_LEI=2:0 |матч_LEV_MAI= |матч_LEV_MÖN= |матч_LEV_MUN= |матч_LEV_PAD= |матч_LEV_SCH= |матч_LEV_STU= |матч_LEV_UNB=4:0 |матч_MAI_AUG= |матч_MAI_BRE= |матч_MAI_DOR= |матч_MAI_ELV= |матч_MAI_FRA=1:3 |матч_MAI_FRE= |матч_MAI_HAM= |матч_MAI_HOF= |матч_MAI_KÖL= |матч_MAI_LEI= |матч_MAI_LEV=3:4 |матч_MAI_MÖN= |матч_MAI_MUN= |матч_MAI_PAD=0:0 |матч_MAI_SCH= |матч_MAI_STU= |матч_MAI_UNB= |матч_MÖN_AUG= |матч_MÖN_BRE= |матч_MÖN_DOR= |матч_MÖN_ELV=3:4 |матч_MÖN_FRA= |матч_MÖN_FRE= |матч_MÖN_HAM= |матч_MÖN_HOF= |матч_MÖN_KÖL= |матч_MÖN_LEI= |матч_MÖN_LEV= |матч_MÖN_MAI=3:4 |матч_MÖN_MUN= |матч_MÖN_PAD= |матч_MÖN_SCH= |матч_MÖN_STU= |матч_MÖN_UNB= |матч_MUN_AUG= |матч_MUN_BRE= |матч_MUN_DOR= |матч_MUN_ELV= |матч_MUN_FRA= |матч_MUN_FRE= |матч_MUN_HAM= |матч_MUN_HOF= |матч_MUN_KÖL= |матч_MUN_LEI=6:1 |матч_MUN_LEV= |матч_MUN_MAI= |матч_MUN_MÖN= |матч_MUN_PAD= |матч_MUN_SCH= |матч_MUN_STU=5:1 |матч_MUN_UNB=7:0 |матч_PAD_AUG= |матч_PAD_BRE= |матч_PAD_DOR= |матч_PAD_ELV= |матч_PAD_FRA= |матч_PAD_FRE=0:1 |матч_PAD_HAM= |матч_PAD_HOF=3:1 |матч_PAD_KÖL= |матч_PAD_LEI= |матч_PAD_LEV= |матч_PAD_MAI= |матч_PAD_MÖN= |матч_PAD_MUN= |матч_PAD_SCH= |матч_PAD_STU=0:2 |матч_PAD_UNB= |матч_SCH_AUG= |матч_SCH_BRE= |матч_SCH_DOR= |матч_SCH_ELV=0:0 |матч_SCH_FRA= |матч_SCH_FRE= |матч_SCH_HAM= |матч_SCH_HOF= |матч_SCH_KÖL= |матч_SCH_LEI= |матч_SCH_LEV= |матч_SCH_MAI=0:1 |матч_SCH_MÖN= |матч_SCH_MUN=0:0 |матч_SCH_PAD= |матч_SCH_STU= |матч_SCH_UNB= |матч_STU_AUG= |матч_STU_BRE= |матч_STU_DOR=0:1 |матч_STU_ELV= |матч_STU_FRA= |матч_STU_FRE= |матч_STU_HAM= |матч_STU_HOF= |матч_STU_KÖL=4:1 |матч_STU_LEI= |матч_STU_LEV= |матч_STU_MAI= |матч_STU_MÖN= |матч_STU_MUN= |матч_STU_PAD= |матч_STU_SCH= |матч_STU_UNB= |матч_UNB_AUG= |матч_UNB_BRE= |матч_UNB_DOR=0:0 |матч_UNB_ELV=1:0 |матч_UNB_FRA=3:3 |матч_UNB_FRE= |матч_UNB_HAM= |матч_UNB_HOF= |матч_UNB_KÖL= |матч_UNB_LEI= |матч_UNB_LEV= |матч_UNB_MAI= |матч_UNB_MÖN= |матч_UNB_MUN= |матч_UNB_PAD= |матч_UNB_SCH=1:3 |матч_UNB_STU= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} cxfgmjep50o1nkwt8450mhphmedi1ot 10 272288 2697126 2697001 2026-10-18T06:43:18Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697126 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.legaseriea.it/en/serie-a Сэрыя А] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ATA,BOL,VEN,GEN,INT,CAG,COM,LEC,LAZ,MIL,MON,NAP,PAR,ROM,SAS,TOR,UDI,FIO,FRO,JUV |скарачэньне_ATA=[[Аталянта Бэргама|Ата]] |скарачэньне_BOL=[[Балёньня (футбольны клюб)|Бал]] |скарачэньне_CAG=[[Кальяры (футбольны клюб)|Кал]] |скарачэньне_COM=[[Кома (футбольны клюб)|Ком]] |скарачэньне_FIO=[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фія]] |скарачэньне_FRO=[[Фразынонэ (футбольны клюб)|Фра]] |скарачэньне_GEN=[[Джэноа Генуя|Джэ]] |скарачэньне_INT=[[Інтэрнацыянале Мілян|Інт]] |скарачэньне_JUV=[[Ювэнтус Турын|Ювэ]] |скарачэньне_LAZ=[[Ляцыё Рым|Ляц]] |скарачэньне_LEC=[[Леччэ (футбольны клюб)|Леч]] |скарачэньне_MIL=[[Мілян (футбольны клюб)|Міл]] |скарачэньне_MON=[[Монца (футбольны клюб)|Мон]] |скарачэньне_NAP=[[Напалі Нэапаль|Нап]] |скарачэньне_PAR=[[Парма (футбольны клюб)|Пар]] |скарачэньне_ROM=[[Рома Рым|Ром]] |скарачэньне_SAS=[[Сасуолё (футбольны клюб)|Сас]] |скарачэньне_TOR=[[Тарына Турын|Тар]] |скарачэньне_UDI=[[Удынэзэ Удынэ|Уды]] |скарачэньне_VEN=[[Вэнэцыя (футбольны клюб)|Вэн]] |назва_ATA=[[Аталянта Бэргама|Аталянта]] |назва_BOL=[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньня]] |назва_CAG=[[Кальяры (футбольны клюб)|Кальяры]] |назва_COM=[[Кома (футбольны клюб)|Кома]] |назва_FIO=[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]] |назва_FRO=[[Фразынонэ (футбольны клюб)|Фразынонэ]] |назва_GEN=[[Джэноа Генуя|Джэноа]] |назва_INT=[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэрнацыянале]] |назва_JUV=[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]] |назва_LAZ=[[Ляцыё Рым|Ляцыё]] |назва_LEC=[[Леччэ (футбольны клюб)|Леччэ]] |назва_MIL=[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]] |назва_MON=[[Монца (футбольны клюб)|Монца]] |назва_NAP=[[Напалі Нэапаль|Напалі]] |назва_PAR=[[Парма (футбольны клюб)|Парма]] |назва_ROM=[[Рома Рым|Рома]] |назва_SAS=[[Сасуолё (футбольны клюб)|Сасуолё]] |назва_TOR=[[Тарына Турын|Тарына]] |назва_UDI=[[Удынэзэ Удынэ|Удынэзэ]] |назва_VEN=[[Вэнэцыя (футбольны клюб)|Вэнэцыя]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 |матч_ATA_BOL=1:0 |матч_ATA_CAG=1:2 |матч_ATA_COM= |матч_ATA_FIO= |матч_ATA_FRO= |матч_ATA_GEN= |матч_ATA_INT= |матч_ATA_JUV= |матч_ATA_LAZ= |матч_ATA_LEC= |матч_ATA_MIL= |матч_ATA_MON= |матч_ATA_NAP= |матч_ATA_PAR= |матч_ATA_ROM= |матч_ATA_SAS=2:1 |матч_ATA_TOR= |матч_ATA_UDI= |матч_ATA_VEN=3:1 |матч_BOL_ATA= |матч_BOL_CAG= |матч_BOL_COM= |матч_BOL_FIO= |матч_BOL_FRO= |матч_BOL_GEN= |матч_BOL_INT=1:3 |матч_BOL_JUV= |матч_BOL_LAZ=0:1 |матч_BOL_LEC= |матч_BOL_MIL= |матч_BOL_MON= |матч_BOL_NAP= |матч_BOL_PAR= |матч_BOL_ROM= |матч_BOL_SAS=2:2 |матч_BOL_TOR=1:1 |матч_BOL_UDI= |матч_BOL_VEN= |матч_CAG_ATA= |матч_CAG_BOL= |матч_CAG_COM= |матч_CAG_FIO= |матч_CAG_FRO= |матч_CAG_GEN= |матч_CAG_INT=0:1 |матч_CAG_JUV=1:1 |матч_CAG_LAZ= |матч_CAG_LEC=1:0 |матч_CAG_MIL= |матч_CAG_MON= |матч_CAG_NAP= |матч_CAG_PAR= |матч_CAG_ROM= |матч_CAG_SAS= |матч_CAG_TOR= |матч_CAG_UDI= |матч_CAG_VEN= |матч_COM_ATA= |матч_COM_BOL= |матч_COM_CAG= |матч_COM_FIO= |матч_COM_FRO= |матч_COM_GEN= |матч_COM_INT= |матч_COM_JUV= |матч_COM_LAZ= |матч_COM_LEC= |матч_COM_MIL= |матч_COM_MON= |матч_COM_NAP= |матч_COM_PAR=2:1 |матч_COM_ROM=0:0 |матч_COM_SAS= |матч_COM_TOR= |матч_COM_UDI= |матч_COM_VEN= |матч_FIO_ATA= |матч_FIO_BOL= |матч_FIO_CAG= |матч_FIO_COM= |матч_FIO_FRO=0:3 |матч_FIO_GEN= |матч_FIO_INT= |матч_FIO_JUV= |матч_FIO_LAZ= |матч_FIO_LEC= |матч_FIO_MIL= |матч_FIO_MON= |матч_FIO_NAP=1:1 |матч_FIO_PAR= |матч_FIO_ROM= |матч_FIO_SAS= |матч_FIO_TOR=1:2 |матч_FIO_UDI= |матч_FIO_VEN= |матч_FRO_ATA= |матч_FRO_BOL= |матч_FRO_CAG= |матч_FRO_COM=2:0 |матч_FRO_FIO= |матч_FRO_GEN= |матч_FRO_INT= |матч_FRO_JUV=0:1 |матч_FRO_LAZ= |матч_FRO_LEC= |матч_FRO_MIL= |матч_FRO_MON= |матч_FRO_NAP= |матч_FRO_PAR= |матч_FRO_ROM= |матч_FRO_SAS=4:2 |матч_FRO_TOR= |матч_FRO_UDI= |матч_FRO_VEN=3:2 |матч_GEN_ATA= |матч_GEN_BOL= |матч_GEN_CAG= |матч_GEN_COM=1:4 |матч_GEN_FIO=2:1 |матч_GEN_FRO=1:1 |матч_GEN_INT= |матч_GEN_JUV= |матч_GEN_LAZ= |матч_GEN_LEC= |матч_GEN_MIL= |матч_GEN_MON= |матч_GEN_NAP=0:2 |матч_GEN_PAR= |матч_GEN_ROM= |матч_GEN_SAS= |матч_GEN_TOR= |матч_GEN_UDI= |матч_GEN_VEN= |матч_INT_ATA= |матч_INT_BOL= |матч_INT_CAG= |матч_INT_COM= |матч_INT_FIO= |матч_INT_FRO= |матч_INT_GEN= |матч_INT_JUV= |матч_INT_LAZ= |матч_INT_LEC= |матч_INT_MIL= |матч_INT_MON=4:1 |матч_INT_NAP=3:2 |матч_INT_PAR=3:0 |матч_INT_ROM= |матч_INT_SAS= |матч_INT_TOR= |матч_INT_UDI=5:3 |матч_INT_VEN= |матч_JUV_ATA=2:0 |матч_JUV_BOL= |матч_JUV_CAG= |матч_JUV_COM= |матч_JUV_FIO= |матч_JUV_FRO= |матч_JUV_GEN= |матч_JUV_INT= |матч_JUV_LAZ= |матч_JUV_LEC= |матч_JUV_MIL=1:1 |матч_JUV_MON= |матч_JUV_NAP= |матч_JUV_PAR=2:0 |матч_JUV_ROM= |матч_JUV_SAS= |матч_JUV_TOR= |матч_JUV_UDI= |матч_JUV_VEN= |матч_LAZ_ATA= |матч_LAZ_BOL= |матч_LAZ_CAG= |матч_LAZ_COM= |матч_LAZ_FIO= |матч_LAZ_FRO= |матч_LAZ_GEN=1:0 |матч_LAZ_INT= |матч_LAZ_JUV= |матч_LAZ_LEC= |матч_LAZ_MIL=2:2 |матч_LAZ_MON=3:1 |матч_LAZ_NAP= |матч_LAZ_PAR= |матч_LAZ_ROM= |матч_LAZ_SAS= |матч_LAZ_TOR= |матч_LAZ_UDI= |матч_LAZ_VEN= |матч_LEC_ATA= |матч_LEC_BOL=1:2 |матч_LEC_CAG= |матч_LEC_COM= |матч_LEC_FIO= |матч_LEC_FRO= |матч_LEC_GEN= |матч_LEC_INT= |матч_LEC_JUV= |матч_LEC_LAZ= |матч_LEC_MIL= |матч_LEC_MON=3:2 |матч_LEC_NAP= |матч_LEC_PAR= |матч_LEC_ROM=0:4 |матч_LEC_SAS= |матч_LEC_TOR= |матч_LEC_UDI= |матч_LEC_VEN= |матч_MIL_ATA= |матч_MIL_BOL= |матч_MIL_CAG= |матч_MIL_COM= |матч_MIL_FIO= |матч_MIL_FRO= |матч_MIL_GEN= |матч_MIL_INT= |матч_MIL_JUV= |матч_MIL_LAZ= |матч_MIL_LEC=3:0 |матч_MIL_MON= |матч_MIL_NAP= |матч_MIL_PAR= |матч_MIL_ROM= |матч_MIL_SAS= |матч_MIL_TOR= |матч_MIL_UDI= |матч_MIL_VEN=2:0 |матч_MON_ATA= |матч_MON_BOL= |матч_MON_CAG= |матч_MON_COM= |матч_MON_FIO= |матч_MON_FRO= |матч_MON_GEN= |матч_MON_INT= |матч_MON_JUV= |матч_MON_LAZ= |матч_MON_LEC= |матч_MON_MIL= |матч_MON_NAP= |матч_MON_PAR= |матч_MON_ROM= |матч_MON_SAS=2:1 |матч_MON_TOR= |матч_MON_UDI=2:3 |матч_MON_VEN= |матч_NAP_ATA= |матч_NAP_BOL=1:0 |матч_NAP_CAG= |матч_NAP_COM=1:2 |матч_NAP_FIO= |матч_NAP_FRO=3:0 |матч_NAP_GEN= |матч_NAP_INT= |матч_NAP_JUV= |матч_NAP_LAZ= |матч_NAP_LEC= |матч_NAP_MIL= |матч_NAP_MON= |матч_NAP_PAR= |матч_NAP_ROM= |матч_NAP_SAS= |матч_NAP_TOR= |матч_NAP_UDI= |матч_NAP_VEN= |матч_PAR_ATA= |матч_PAR_BOL= |матч_PAR_CAG=0:1 |матч_PAR_COM= |матч_PAR_FIO= |матч_PAR_FRO= |матч_PAR_GEN=2:1 |матч_PAR_INT= |матч_PAR_JUV= |матч_PAR_LAZ= |матч_PAR_LEC= |матч_PAR_MIL= |матч_PAR_MON=1:1 |матч_PAR_NAP= |матч_PAR_ROM= |матч_PAR_SAS= |матч_PAR_TOR= |матч_PAR_UDI= |матч_PAR_VEN= |матч_ROM_ATA=2:1 |матч_ROM_BOL= |матч_ROM_CAG= |матч_ROM_COM= |матч_ROM_FIO=4:0 |матч_ROM_FRO= |матч_ROM_GEN=2:0 |матч_ROM_INT=2:2 |матч_ROM_JUV= |матч_ROM_LAZ= |матч_ROM_LEC= |матч_ROM_MIL= |матч_ROM_MON= |матч_ROM_NAP= |матч_ROM_PAR= |матч_ROM_SAS= |матч_ROM_TOR= |матч_ROM_UDI= |матч_ROM_VEN= |матч_SAS_ATA= |матч_SAS_BOL= |матч_SAS_CAG= |матч_SAS_COM= |матч_SAS_FIO= |матч_SAS_FRO= |матч_SAS_GEN= |матч_SAS_INT= |матч_SAS_JUV=3:2 |матч_SAS_LAZ= |матч_SAS_LEC= |матч_SAS_MIL=1:1 |матч_SAS_MON= |матч_SAS_NAP= |матч_SAS_PAR= |матч_SAS_ROM= |матч_SAS_TOR=2:1 |матч_SAS_UDI= |матч_SAS_VEN= |матч_TOR_ATA= |матч_TOR_BOL= |матч_TOR_CAG= |матч_TOR_COM= |матч_TOR_FIO= |матч_TOR_FRO= |матч_TOR_GEN= |матч_TOR_INT= |матч_TOR_JUV= |матч_TOR_LAZ= |матч_TOR_LEC= |матч_TOR_MIL=1:2 |матч_TOR_MON= |матч_TOR_NAP= |матч_TOR_PAR= |матч_TOR_ROM=0:2 |матч_TOR_SAS= |матч_TOR_UDI=2:1 |матч_TOR_VEN= |матч_UDI_ATA= |матч_UDI_BOL= |матч_UDI_CAG=0:1 |матч_UDI_COM=1:1 |матч_UDI_FIO= |матч_UDI_FRO= |матч_UDI_GEN= |матч_UDI_INT= |матч_UDI_JUV= |матч_UDI_LAZ=1:2 |матч_UDI_LEC= |матч_UDI_MIL= |матч_UDI_MON= |матч_UDI_NAP= |матч_UDI_PAR= |матч_UDI_ROM= |матч_UDI_SAS= |матч_UDI_TOR= |матч_UDI_VEN= |матч_VEN_ATA= |матч_VEN_BOL= |матч_VEN_CAG= |матч_VEN_COM= |матч_VEN_FIO=2:4 |матч_VEN_FRO= |матч_VEN_GEN= |матч_VEN_INT= |матч_VEN_JUV= |матч_VEN_LAZ=0:2 |матч_VEN_LEC=0:2 |матч_VEN_MIL= |матч_VEN_MON= |матч_VEN_NAP=1:0 |матч_VEN_PAR= |матч_VEN_ROM= |матч_VEN_SAS= |матч_VEN_TOR= |матч_VEN_UDI= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} om99bre0twglyq80alo6fbmegqqxboy 10 272289 2697127 2697002 2026-10-18T06:43:19Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697127 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.worldfootball.net/competition/co37/netherlands-eredivisie/se121358/2026-2027/results-and-standings/ worldfootball.net] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ADO, AZ, AJA, WIL, GAE, GRO, HEE, PEC, CAM, NEC, PSV, SPA, TWE, TEL, UTR, FOR, FEY, EXC |скарачэньне_ADO=[[АДО Дэн Гааг|АДО]] |скарачэньне_AJA=[[Аякс Амстэрдам|Аяк]] |скарачэньне_AZ =[[АЗ Алькмаар|АЗ]] |скарачэньне_CAM=[[Камбюўр Леэўвардэн|Кам]] |скарачэньне_EXC=[[Эксэльсіёр Ратэрдам|Экс]] |скарачэньне_FEY=[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэе]] |скарачэньне_FOR=[[Фартуна Сытард|Фар]] |скарачэньне_GAE=[[Гоў Эгэд Іглз Дэвэнтэр|Гоў]] |скарачэньне_GRO=[[Гронінген (футбольны клюб)|Гро]] |скарачэньне_HEE=[[Гээрэнвээн (футбольны клюб)|Гээ]] |скарачэньне_NEC=[[НЭК Нэймэген|НЭК]] |скарачэньне_PEC=[[Зволе (футбольны клюб)|Зво]] |скарачэньне_PSV=[[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] |скарачэньне_SPA=[[Спарта Ратэрдам|Спа]] |скарачэньне_TEL=[[Тэльстар Эймёйдэн|Тэл]] |скарачэньне_TWE=[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэ]] |скарачэньне_UTR=[[Утрэхт (футбольны клюб)|Утр]] |скарачэньне_WIL=[[Вілем II Тыльбург|Віл]] |назва_ADO=[[АДО Дэн Гааг]] |назва_AJA=[[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |назва_AZ =[[АЗ Алькмаар|АЗ]] |назва_CAM=[[Камбюўр Леэўвардэн|Камбюўр]] |назва_EXC=[[Эксэльсіёр Ратэрдам|Эксэльсіёр]] |назва_FEY=[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] |назва_FOR=[[Фартуна Сытард|Фартуна]] |назва_GAE=[[Гоў Эгэд Іглз Дэвэнтэр|Гоў Эгэд Іглз]] |назва_GRO=[[Гронінген (футбольны клюб)|Гронінген]] |назва_HEE=[[Гээрэнвээн (футбольны клюб)|Гээрэнвээн]] |назва_NEC=[[НЭК Нэймэген|НЭК]] |назва_PEC=[[Зволе (футбольны клюб)|Зволе]] |назва_PSV=[[ПСВ Эйндговэн]] |назва_SPA=[[Спарта Ратэрдам|Спарта]] |назва_TEL=[[Тэльстар Эймёйдэн|Тэльстар]] |назва_TWE=[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]] |назва_UTR=[[Утрэхт (футбольны клюб)|Утрэхт]] |назва_WIL=[[Вілем II Тыльбург|Вілем II]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 |матч_ADO_AJA= |матч_ADO_AZ= |матч_ADO_CAM=1:1 |матч_ADO_EXC= |матч_ADO_FEY= |матч_ADO_FOR=2:3 |матч_ADO_GAE= |матч_ADO_GRO=1:4 |матч_ADO_HEE= |матч_ADO_NEC= |матч_ADO_PEC= |матч_ADO_PSV=2:1 |матч_ADO_SPA= |матч_ADO_TEL= |матч_ADO_TWE= |матч_ADO_UTR= |матч_ADO_WIL= |матч_AJA_ADO= |матч_AJA_AZ= |матч_AJA_CAM= |матч_AJA_EXC=2:2 |матч_AJA_FEY= |матч_AJA_FOR= |матч_AJA_GAE= |матч_AJA_GRO= |матч_AJA_HEE=2:2 |матч_AJA_NEC=1:1 |матч_AJA_PEC= |матч_AJA_PSV=1:3 |матч_AJA_SPA= |матч_AJA_TEL= |матч_AJA_TWE= |матч_AJA_UTR= |матч_AJA_WIL=5:1 |матч_AZ_ADO=2:0 |матч_AZ_AJA= |матч_AZ_CAM= |матч_AZ_EXC= |матч_AZ_FEY= |матч_AZ_FOR= |матч_AZ_GAE=5:2 |матч_AZ_GRO= |матч_AZ_HEE= |матч_AZ_NEC= |матч_AZ_PEC= |матч_AZ_PSV= |матч_AZ_SPA= |матч_AZ_TEL=1:0 |матч_AZ_TWE= |матч_AZ_UTR= |матч_AZ_WIL=1:1 |матч_CAM_ADO= |матч_CAM_AJA= |матч_CAM_AZ= |матч_CAM_EXC=0:4 |матч_CAM_FEY=2:5 |матч_CAM_FOR= |матч_CAM_GAE= |матч_CAM_GRO= |матч_CAM_HEE= |матч_CAM_NEC=3:0 |матч_CAM_PEC= |матч_CAM_PSV= |матч_CAM_SPA= |матч_CAM_TEL= |матч_CAM_TWE=1:4 |матч_CAM_UTR= |матч_CAM_WIL= |матч_EXC_ADO= |матч_EXC_AJA= |матч_EXC_AZ= |матч_EXC_CAM= |матч_EXC_FEY= |матч_EXC_FOR= |матч_EXC_GAE= |матч_EXC_GRO=1:5 |матч_EXC_HEE= |матч_EXC_NEC= |матч_EXC_PEC= |матч_EXC_PSV=1:2 |матч_EXC_SPA=2:1 |матч_EXC_TEL= |матч_EXC_TWE= |матч_EXC_UTR=1:2 |матч_EXC_WIL= |матч_FEY_ADO=2:2 |матч_FEY_AJA= |матч_FEY_AZ=2:0 |матч_FEY_CAM= |матч_FEY_EXC= |матч_FEY_FOR= |матч_FEY_GAE=2:2 |матч_FEY_GRO= |матч_FEY_HEE= |матч_FEY_NEC= |матч_FEY_PEC= |матч_FEY_PSV= |матч_FEY_SPA= |матч_FEY_TEL= |матч_FEY_TWE= |матч_FEY_UTR=5:0 |матч_FEY_WIL= |матч_FOR_ADO= |матч_FOR_AJA=1:5 |матч_FOR_AZ=0:2 |матч_FOR_CAM=3:1 |матч_FOR_EXC= |матч_FOR_FEY= |матч_FOR_GAE= |матч_FOR_GRO= |матч_FOR_HEE= |матч_FOR_NEC= |матч_FOR_PEC= |матч_FOR_PSV= |матч_FOR_SPA= |матч_FOR_TEL= |матч_FOR_TWE=1:1 |матч_FOR_UTR= |матч_FOR_WIL= |матч_GAE_ADO=3:1 |матч_GAE_AJA= |матч_GAE_AZ= |матч_GAE_CAM= |матч_GAE_EXC= |матч_GAE_FEY= |матч_GAE_FOR= |матч_GAE_GRO=1:1 |матч_GAE_HEE= |матч_GAE_NEC= |матч_GAE_PEC= |матч_GAE_PSV= |матч_GAE_SPA=3:3 |матч_GAE_TEL= |матч_GAE_TWE= |матч_GAE_UTR= |матч_GAE_WIL=4:1 |матч_GRO_ADO= |матч_GRO_AJA= |матч_GRO_AZ= |матч_GRO_CAM= |матч_GRO_EXC= |матч_GRO_FEY= |матч_GRO_FOR=2:3 |матч_GRO_GAE= |матч_GRO_HEE= |матч_GRO_NEC= |матч_GRO_PEC=3:0 |матч_GRO_PSV= |матч_GRO_SPA= |матч_GRO_TEL= |матч_GRO_TWE=2:2 |матч_GRO_UTR=2:1 |матч_GRO_WIL= |матч_HEE_ADO= |матч_HEE_AJA= |матч_HEE_AZ=2:3 |матч_HEE_CAM= |матч_HEE_EXC=4:0 |матч_HEE_FEY= |матч_HEE_FOR= |матч_HEE_GAE= |матч_HEE_GRO= |матч_HEE_NEC= |матч_HEE_PEC=0:2 |матч_HEE_PSV= |матч_HEE_SPA= |матч_HEE_TEL=0:0 |матч_HEE_TWE=1:0 |матч_HEE_UTR= |матч_HEE_WIL= |матч_NEC_ADO= |матч_NEC_AJA= |матч_NEC_AZ= |матч_NEC_CAM= |матч_NEC_EXC=2:2 |матч_NEC_FEY=1:3 |матч_NEC_FOR= |матч_NEC_GAE=1:1 |матч_NEC_GRO= |матч_NEC_HEE= |матч_NEC_PEC= |матч_NEC_PSV= |матч_NEC_SPA= |матч_NEC_TEL=1:2 |матч_NEC_TWE= |матч_NEC_UTR= |матч_NEC_WIL= |матч_PEC_ADO= |матч_PEC_AJA=0:2 |матч_PEC_AZ= |матч_PEC_CAM=0:1 |матч_PEC_EXC= |матч_PEC_FEY=0:7 |матч_PEC_FOR= |матч_PEC_GAE= |матч_PEC_GRO= |матч_PEC_HEE= |матч_PEC_NEC=1:3 |матч_PEC_PSV= |матч_PEC_SPA= |матч_PEC_TEL= |матч_PEC_TWE= |матч_PEC_UTR= |матч_PEC_WIL= |матч_PSV_ADO= |матч_PSV_AJA= |матч_PSV_AZ= |матч_PSV_CAM= |матч_PSV_EXC= |матч_PSV_FEY= |матч_PSV_FOR=2:2 |матч_PSV_GAE= |матч_PSV_GRO=5:1 |матч_PSV_HEE=2:0 |матч_PSV_NEC= |матч_PSV_PEC= |матч_PSV_SPA=4:1 |матч_PSV_TEL= |матч_PSV_TWE= |матч_PSV_UTR= |матч_PSV_WIL= |матч_SPA_ADO= |матч_SPA_AJA= |матч_SPA_AZ= |матч_SPA_CAM= |матч_SPA_EXC= |матч_SPA_FEY=0:1 |матч_SPA_FOR= |матч_SPA_GAE= |матч_SPA_GRO= |матч_SPA_HEE=0:4 |матч_SPA_NEC= |матч_SPA_PEC=2:2 |матч_SPA_PSV= |матч_SPA_TEL= |матч_SPA_TWE= |матч_SPA_UTR=3:3 |матч_SPA_WIL=3:2 |матч_TEL_ADO=2:2 |матч_TEL_AJA=0:4 |матч_TEL_AZ= |матч_TEL_CAM=2:2 |матч_TEL_EXC= |матч_TEL_FEY=3:4 |матч_TEL_FOR= |матч_TEL_GAE= |матч_TEL_GRO= |матч_TEL_HEE= |матч_TEL_NEC= |матч_TEL_PEC= |матч_TEL_PSV= |матч_TEL_SPA=1:3 |матч_TEL_TWE= |матч_TEL_UTR= |матч_TEL_WIL= |матч_TWE_ADO=2:0 |матч_TWE_AJA= |матч_TWE_AZ= |матч_TWE_CAM= |матч_TWE_EXC= |матч_TWE_FEY= |матч_TWE_FOR= |матч_TWE_GAE= |матч_TWE_GRO= |матч_TWE_HEE= |матч_TWE_NEC= |матч_TWE_PEC=3:1 |матч_TWE_PSV=3:2 |матч_TWE_SPA= |матч_TWE_TEL=1:0 |матч_TWE_UTR= |матч_TWE_WIL= |матч_UTR_ADO= |матч_UTR_AJA= |матч_UTR_AZ=1:4 |матч_UTR_CAM= |матч_UTR_EXC= |матч_UTR_FEY= |матч_UTR_FOR= |матч_UTR_GAE=3:3 |матч_UTR_GRO= |матч_UTR_HEE= |матч_UTR_NEC= |матч_UTR_PEC= |матч_UTR_PSV=1:6 |матч_UTR_SPA= |матч_UTR_TEL= |матч_UTR_TWE= |матч_UTR_WIL=3:1 |матч_WIL_ADO= |матч_WIL_AJA= |матч_WIL_AZ= |матч_WIL_CAM= |матч_WIL_EXC=0:3 |матч_WIL_FEY= |матч_WIL_FOR=0:1 |матч_WIL_GAE= |матч_WIL_GRO= |матч_WIL_HEE=2:2 |матч_WIL_NEC=1:4 |матч_WIL_PEC= |матч_WIL_PSV= |матч_WIL_SPA= |матч_WIL_TEL= |матч_WIL_TWE= |матч_WIL_UTR= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} qizu6pymkzd5w42rvvgv4553ypmapk0 10 275286 2697119 2696994 2026-10-18T06:42:12Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697119 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! style="width:150пкс;"| Гулец ! style="width:150пкс;"| Клюб ! style="width:25пкс;"| М ! style="width:25пкс;"| Г ! style="width:25пкс;"| А ! style="width:25пкс;"| Пункты ! style="width:25пкс;"| +/− |- |style="text-align:left;"| [[Конар Макдэйвід]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 8 || 6 || 17 || '''23''' || +19 |- |style="text-align:left;"| [[Джэк Айкел]] ||style="text-align:left;"| [[Вэгас Голдэн Найтс]] || 10 || 5 || 13 || '''18''' || +8 |- |style="text-align:left;"| [[Эван Бушар]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 8 || 6 || 10 || '''16''' || +17 |- |style="text-align:left;"| [[Натан Макінан]] ||style="text-align:left;"| [[Каларада Эвэланш]] || 8 || 6 || 10 || '''16''' || +4 |- |style="text-align:left;"| [[Кірыл Капрызаў]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 8 || 9 || 5 || '''14''' || +7 |- |style="text-align:left;"| [[Марк Стоўн]] ||style="text-align:left;"| [[Вэгас Голдэн Найтс]] || 10 || 7 || 7 || '''14''' || +9 |- |style="text-align:left;"| [[Леан Драйзайтль]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 8 || 6 || 8 || '''14''' || +15 |- |style="text-align:left;"| [[Мэт’ю Ткачак]] ||style="text-align:left;"| [[Флорыда Пантэрз]] || 9 || 3 || 11 || '''14''' || +4 |- |style="text-align:left;"| [[Остан Мэт’юз]] ||style="text-align:left;"| [[Таронта Мэйпл Ліфс]] || 9 || 6 || 7 || '''13''' || +2 |- |style="text-align:left;"| [[Сэбастыян Аха]] ||style="text-align:left;"| [[Караліна Гарыкейнз]] || 9 || 6 || 7 || '''13''' || +5 |} <small>''М = Матчы; Г = Галы; A = Асыстэнцкія перадачы; П = Пункты; +/− = [[плюс-мінус (хакей)|Плюс/мінус]]''</small> nofnc1k5odjvw95zbv0pdm4z06hj9c9 10 275287 2697120 2696999 2026-10-18T06:42:18Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697120 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! style="width:150пкс;"| Гулец ! style="width:150пкс;"| Клюб ! style="width:25пкс;"| М ! style="width:25пкс;"| ЧнЛ ! style="width:25пкс;"| ПШ ! style="width:25пкс;"| АК ! style="width:25пкс;"| Н% |- |style="text-align:left;"| [[Джэйк Отынджэр]] ||style="text-align:left;"| [[Далас Старз]] || 6 || 360:07 || 6 || 120 || '''95,24''' |- |style="text-align:left;"| [[Лінус Ульмарк]] ||style="text-align:left;"| [[Атава Сэнатарз]] || 7 || 406:29 || 9 || 155 || '''94,51''' |- |style="text-align:left;"| [[Ільля Сарокін]] ||style="text-align:left;"| [[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] || 6 || 357:45 || 10 || 156 || '''93,98''' |- |style="text-align:left;"| [[Джэрэмі Сўэйман]] ||style="text-align:left;"| [[Бостан Бруінз]] || 7 || 421:55 || 13 || 184 || '''93,40''' |- |style="text-align:left;"| [[Дылан Гаранд]] ||style="text-align:left;"| [[Нью-Ёрк Рэйнджарз]] || 6 || 297:21 || 9 || 114 || '''92,68''' |- |style="text-align:left;"| [[Ігар Шасьцёркін]] ||style="text-align:left;"| [[Нью-Ёрк Рэйнджарз]] || 5 || 267:41 || 8 || 101 || '''92,66''' |- |style="text-align:left;"| [[Леэві Мэрыляйнэн]] ||style="text-align:left;"| [[Ванкувэр Кэнакс]] || 6 || 287:06 || 12 || 149 || '''92,55''' |- |style="text-align:left;"| [[Еспэр Вальстэт]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 7 || 422:26 || 15 || 174 || '''92,06''' |- |style="text-align:left;"| [[Джозэф Ўол]] ||style="text-align:left;"| [[Філадэлфія Флаерз]] || 5 || 303:37 || 14 || 152 || '''91,57''' |- |style="text-align:left;"| [[Пётар Качаткоў]] ||style="text-align:left;"| [[Караліна Гарыкейнз]] || 5 || 302:51 || 9 || 93 || '''91,18''' |} <small>''М = Матчы; ЧнЛ = Час на лёдзе (хвіліны:сэкунды); ПШ = Прапушчаныя шайбы; АК = Адбітыя кідкі; Н% = Адсотак надзейнасьці''</small> sgc3ovyaqrxcc7uyrwndwbyn8sr03t4 0 276072 2697069 2685550 2026-10-17T21:26:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697069 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґерута |лацінка = Gieruta / Hieruta |арыгінал = Gerutha |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гера (мужчынскае імя)|Gero]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -т- (-t-)}} |варыянт = Герут, Геруць, Гаруць, Гірут, Гіруць, Геруд, Керут, Кірута |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Герута''' (''Гірута''), '''Герут''' (''Геруць'', ''Гаруць'', ''Гірут'', ''Гіруць'', ''Геруд'', ''Керут'') — жаночае і мужчынскае імёны, а таксама вытворнае ад іх прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Герута<ref>Райтаровська Н. [https://lvivmedievalclub.wordpress.com/2018/03/17/%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0/ Загадка походження Рагнара Лодброка] // Феномен Європи: від традиційного до сучасного: збірник матеріалів студентсько-аспірантської наукової конференції (Львівський університет імені Івана Франка, 10-11 листопада 2017 р.). — Львів, 2017. С. 76.</ref>, Герут або Геруд (Gerutha, Geruthus, Gjerud<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-g Navn anno 1900 på bokstaven G] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CklczPR-UuAC&q=Gerutha#v=snippet&q=Gerutha&f=false S. 29—30].</ref>, якое зьвязваюць зь імём [[Гера (мужчынскае імя)|Гера]]<ref>Горенко О. Антропонімічний вимір постмодерної літератури. Монографія. — Берегове-Ужгород, 2020. С. 63.</ref>. Іменная аснова [[Гера (мужчынскае імя)|-гер- (-гар-, -гір-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геральд|Гералт]], [[Германт|Гермонт]], [[Бутгер]]; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] geirr, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] gēr 'дзіда'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 98.</ref>. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. У Польшчы гістарычна адзначаўся германскі антрапонім Герута (Gieruta)<ref>Słownik historyczno-etymologiczny antroponimów ziemi chełmskiej (XVI—XVII wiek). — Warszawa, 2017. S. 98.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Garute / Geruthe''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Garute+Geruthe#v=snippet&q=Garute%20Geruthe&f=false S. 28].</ref>. Апроч таго, у Прусіі шырока бытавала прозьвішча Kerutt<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=KERUTT&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de KERUTT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Геруць (Gieruć) і Керуць (Kieruć)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 121, 170.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Blasius Gerudou, [[Ліцьвіны|Lithuanus]]'' (1569 год)<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Gerudou#v=snippet&q=Gerudou&f=false S. 46].</ref>; ''pan Stanisław Soroka (z) Gieruciowa'' (1690 год)<ref>Krakowski S. Wykaz podatku podymnego powiatu wołkowyskiego z r. 1690 // Wiadomości Studium Historii Prawa Litewskiego. T. 1, 1938. S. 235.</ref>; ''Gierucie'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Mateusz Giruta'' (1742 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Giruta&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Uciana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Piotr Gieruta'' (1746 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Gieruta&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Uciana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marianna Geruta'' (1747 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Geruta&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Uciana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Andrzej Girut'' (1748 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Girut&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Uciana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Agata Giruć'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Giru%C4%87&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Oszmiana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Katarzyna Gieruć'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Gieru%C4%87&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Oszmiana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Kazimierz Gierutowicz'' (1812 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=23lt&rid=D&search_lastname=Gierutowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wilno św. Kazimierza], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jerzy Gierut'' (1826 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Gierut&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Mołczadź], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Julianna Girutowicz'' (1834 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Girutowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Holszany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Герута]] — легендарная каралева [[юты|ютаў]], маці [[Амлед]]а * Ян Венцлававіч Керут — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1572 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%83%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%83%D1%82%D0%B0&f=false С. 24].</ref> * Сьцяпан Герута (1907—1945) — удзельнік [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з ваколіцаў [[Новая Мыш|Новай Мышы]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero107104719/ Герута Степан Михайлович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Уладзімер Геруць (1920—?) — удзельнік Другой сусьветнай вайны з ваколіцаў [[Юрацішкі|Юрацішкаў]]<ref>[https://partizany.by/partisans/225273/ Геруть Владимир Андреевич], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Сяргей Кірута (1922—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Гарадзішча (Баранавіцкі раён)|Гарадзішча]], вывезены ў Нямеччыну ў [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]]<ref>[https://prokuratura.gov.by/ru/activity/rassledovanie-ugolovnogo-dela-o-genotside/iz-materialov-ugolovnogo-dela/akty-chrezvychaynoy-gosudarstvennoy-komissii/ НАРБ 1569-1-7-15], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Ёсіф Геруцкі (1927—?) — беларус з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]]<ref>[https://partizany.by/partisans/39933/ Геруцкий Иосиф Иосифович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * [[Валянтына Гіруць-Русакевіч]] (1953—2021) — беларуская паэтка Керут (''Kerrutt'') — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 978.</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпамінаўся маёнтак Керуцішкі ў [[Троцкае ваяводзтва|Троцкім ваяводзтве]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 328.</ref>. На [[Гарадзенскі павет|гістарычнай Гарадзеншчыне]] існуе вёска [[Геруцева]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — [[Гіруці]], на [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]] — [[Гаруцішкі]], на [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыне]] дзьве вёскі з назвай [[Геруцішкі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны на -ут}} {{Імёны з асновай ґер}} [[Катэгорыя:Жаночыя імёны]] l8qeq1x008zsl0vvjf4560vwk1ecui3 0 276583 2697071 2692696 2026-10-17T21:26:45Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697071 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Геруцішкі}} {{Населены пункт/Летува |Назва = Геруцішкі I |Лацінка = Gieruciški I |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Геруцішкаў |Назва летувіскай мовай = Girutiškė I |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Уцянскі павет|Уцянскі]] |Раён = [[Ігналінскі раён|Ігналінскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 17 |Год падліку колькасьці = 2011 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 31 |Шырата сэкундаў = 12 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 18 |Даўгата сэкундаў = 14 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Геруцішкі I''', '''Герутышкі''' ({{мова-lt|Girutiškė I|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля [[Дзісенскае возера|Дзісенскага возера]]. Уваходзяць у склад Дукштанскага староства [[Ігналінскі раён|Ігналінскага раёну]] [[Уцянскі павет|Ўцянскага павету]]. Насельніцтва на 2011 год — 17 чалавек. Знаходзяцца за 4 км ад [[Старыя Дукшты|Старых Дукштаў]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Герута (імя)}} Герута<ref>Райтаровська Н. [https://lvivmedievalclub.wordpress.com/2018/03/17/%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0/ Загадка походження Рагнара Лодброка] // Феномен Європи: від традиційного до сучасного: збірник матеріалів студентсько-аспірантської наукової конференції (Львівський університет імені Івана Франка, 10-11 листопада 2017 р.). — Львів, 2017. С. 76.</ref>, Герут або Геруд (Gerutha, Geruthus, Gjerud<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-g Navn anno 1900 på bokstaven G] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CklczPR-UuAC&q=Gerutha#v=snippet&q=Gerutha&f=false S. 29—30].</ref>, якое зьвязваюць зь імём [[Гера (мужчынскае імя)|Гера]]<ref>Горенко О. Антропонімічний вимір постмодерної літератури. Монографія. — Берегове-Ужгород, 2020. С. 63.</ref>. Іменная аснова [[Гера (мужчынскае імя)|-гер- (-гар-, -гір-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геральд|Гералт]], [[Германт|Гермонт]], [[Бутгер]]; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] geirr, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] gēr 'дзіда'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 98.</ref>. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 18 чалавек у трох [[Засьценак|засьценках]] Герутышках<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 197.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ўцянскага павету]] 8z0312ccow3vw7dwbngsfy3gnbzz8ja 0 276587 2697072 2692695 2026-10-17T21:26:46Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697072 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Геруцішкі}} {{Населены пункт/Летува |Назва = Геруцішкі II |Лацінка = Gieruciški II |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Геруцішкаў |Назва летувіскай мовай = Girutiškė II |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Уцянскі павет|Уцянскі]] |Раён = [[Ігналінскі раён|Ігналінскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 26 |Год падліку колькасьці = 2001 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 31 |Шырата сэкундаў = 19 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 18 |Даўгата сэкундаў = 04 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Геруцішкі II''', '''Герутышкі''' ({{мова-lt|Girutiškė II|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля [[Дзісенскае возера|Дзісенскага возера]]. Уваходзяць у склад Дукштанскага староства [[Ігналінскі раён|Ігналінскага раёну]] [[Уцянскі павет|Ўцянскага павету]]. Насельніцтва на 2001 год — 26 чалавек. == Назва == {{Асноўны артыкул|Герута (імя)}} Герута<ref>Райтаровська Н. [https://lvivmedievalclub.wordpress.com/2018/03/17/%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0/ Загадка походження Рагнара Лодброка] // Феномен Європи: від традиційного до сучасного: збірник матеріалів студентсько-аспірантської наукової конференції (Львівський університет імені Івана Франка, 10-11 листопада 2017 р.). — Львів, 2017. С. 76.</ref>, Герут або Геруд (Gerutha, Geruthus, Gjerud<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-g Navn anno 1900 på bokstaven G] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CklczPR-UuAC&q=Gerutha#v=snippet&q=Gerutha&f=false S. 29—30].</ref>, якое зьвязваюць зь імём [[Гера (мужчынскае імя)|Гера]]<ref>Горенко О. Антропонімічний вимір постмодерної літератури. Монографія. — Берегове-Ужгород, 2020. С. 63.</ref>. Іменная аснова [[Гера (мужчынскае імя)|-гер- (-гар-, -гір-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геральд|Гералт]], [[Германт|Гермонт]], [[Бутгер]]; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] geirr, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] gēr 'дзіда'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 98.</ref>. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 7 чалавек у двух [[Засьценак|засьценках]] Герутышках<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 196.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ўцянскага павету]] qvi90cbzh3avkekgn8y225v3u3evive 0 284416 2697073 2685604 2026-10-17T23:06:33Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2697073 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґінвін |лацінка = Ginvin / Hinvin |арыгінал = Genuinus |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гін|Genno]] + [[Віна (імя)|Wino]] |варыянт = Генвін, Кінвін |вытворныя = |зьвязаныя = Winneken }} '''Гінвін''' (''Кінвін''), '''Генвін''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Генвін, Гіневін або Кіневін (Genuinus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 107.</ref>, Ginevin<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-g Navn anno 1900 på bokstaven G] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Kinewin) і Вінэкен або Вінген (Winneken<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Winneken#v=snippet&q=Winneken&f=false S. 261].</ref>, Wingen<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=rjU1_4IcvqcC&q=Wingen#v=snippet&q=Wingen&f=false S. 444].</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Kinewin#v=snippet&q=Kinewin&f=false S. 642].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gin- 'пачатак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_g.html G] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref>), а аснова [[Віна (імя)|-він-]] (імёны ліцьвінаў [[Бутвін]], [[Мантывін|Монтвін]], [[Радавін]]; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''землю… Гинъвиновъщыну'' (8 сьнежня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 177.</ref>; ''Кинвинъ'' (27 сьнежня 1542 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|225к}} P. 264.</ref><ref>Sinkevičiūtė D. Nežinomi Lietuvos Metrikos senieji lietuvių dvikamieniai asmenvardžiai // Baltistica. T. 53, Nr. 1 (2018). P. 123.</ref>. == Носьбіты == * Соф’я Генвіна — удзельніца [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260813014129/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer3269881/ Генвина София Филипповна], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> == Глядзіце таксама == * [[Гін]] * [[Віна (імя)|Віна]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай гін}} {{Імёны з асновай він}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] jmacceahyp0z12al7m5zuwgkpi0myip 0 289351 2697062 2655291 2026-10-17T20:05:25Z Dymitr 10914 /* Кар’ера */ выпраўленьне спасылак 2697062 wikitext text/x-wiki {{Біятляніст | Алімпійскі чэмпіён = 5 | Алімпійскіх подыюмаў = 8 | Чэмпіён сьвету = 23 | Кубак сьвету = 5 ([[Кубак сьвету па біятлёне 2018—2019 гадоў|2019]],[[Кубак сьвету па біятлёне 2019—2020 гадоў|2020]],[[Кубак сьвету па біятлёне 2020—2021 гадоў|2021]],[[Кубак сьвету па біятлёне 2022—2023 гадоў|2023]],[[Кубак сьвету па біятлёне 2023—2024 гадоў|2024]]) | Малы Кубак сьвету = 12 | Перамог = 123 | Подыюмаў = 199 | Мэдалі = {{турнір|[[Зімовыя Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}} {{мэдаль|Золата|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2018 году|Пхёнчхан-2018]]|Індывідуальная}} {{мэдаль|Золата|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|Пэкін-2022]]|Мяш. эстафэта}} {{мэдаль|Золата|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|Пэкін-2022]]|Спрынт}} {{мэдаль|Золата|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|Пэкін-2022]]|Эстафэта}} {{мэдаль|Золата|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|Пэкін-2022]]|Мас-старт}} {{мэдаль|Срэбра|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2018 году|Пхёнчхан-2018]]|Мяш. эстафэта}} {{мэдаль|Срэбра|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2018 году|Пхёнчхан-2018]]|Эстафэта}} {{мэдаль|Бронза|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|Пэкін-2022]]|Індывідуальная}} {{турнір|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне|Чэмпіянат сьвету]]}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2015 году|Кантыялахці-2015]]|Спрынт}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2016 году|Осьлё-2016]]|Эстафэта}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2016 году|Осьлё-2016]]|Мас-старт}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2019 году|Эстэрсунд-2019]]|Мяш. эстафэта}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2019 году|Эстэрсунд-2019]]|Спрынт}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2019 году|Эстэрсунд-2019]]|Сынгл-мікст}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2019 году|Эстэрсунд-2019]]|Эстафэта}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2020 году|Антгольц-Антэрсэльва-2020]]|Мяш. эстафэта}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2020 году|Антгольц-Антэрсэльва-2020]]|Сынгл-мікст}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2020 году|Антгольц-Антэрсэльва-2020]]|Мас-старт}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2021 году|Паклюка-2021]]|Мяш. эстафэта}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2021 году|Паклюка-2021]]|Эстафэта}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2023 году|Обэргаф-2023]]|Мяш. эстафэта}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2023 году|Обэргаф-2023]]|Спрынт}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2023 году|Обэргаф-2023]]|Перасьлед}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2023 году|Обэргаф-2023]]|Індывідуальная}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2023 году|Обэргаф-2023]]|Сынгл-мікст}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2024 году|Новэ-Места-2024]]|Перасьлед}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2024 году|Новэ-Места-2024]]|Індывідуальная}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2024 году|Новэ-Места-2024]]|Мас-старт}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2025 году|Ленцэргайдэ-2025]]|Спрынт}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2025 году|Ленцэргайдэ-2025]]|Перасьлед}} {{мэдаль|Золата|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2025 году|Ленцэргайдэ-2025]]|Эстафэта}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2015 году|Кантыялахці-2015]]|Эстафэта}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2017 году|Гохфільцэн-2017]]|Спрынт}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2017 году|Гохфільцэн-2017]]|Перасьлед}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2017 году|Гохфільцэн-2017]]|Мас-старт}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2019 году|Эстэрсунд-2019]]|Перасьлед}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2020 году|Антгольц-Антэрсэльва-2020]]|Перасьлед}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2020 году|Антгольц-Антэрсэльва-2020]]|Індывідуальная}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2020 году|Антгольц-Антэрсэльва-2020]]|Эстафэта}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2021 году|Паклюка-2021]]|Сынгл-мікст}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2023 году|Обэргаф-2023]]|Эстафэта}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2024 году|Новэ-Места-2024]]|Мяш. эстафэта}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2024 году|Новэ-Места-2024]]|Спрынт}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2024 году|Новэ-Места-2024]]|Эстафэта}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2025 году|Ленцэргайдэ-2025]]|Сынгл-мікст}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2015 году|Кантыялахці-2015]]|Мяш. эстафэта}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2016 году|Осьлё-2016]]|Мяш. эстафэта}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2021 году|Паклюка-2021]]|Перасьлед}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2023 году|Обэргаф-2023]]|Мас-старт}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2024 году|Новэ-Места-2024]]|Сынгл-мікст}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2025 году|Ленцэргайдэ-2025]]|Мас-старт}} }} '''Яга́нэс Ты́нэс Бё''' ({{мова-no|Johannes Thingnes Bø}}) — колішні нарвэскі біятляніст, які зважаецца адным з найлепшых біятляністаў сьвету. Здабываў Кубак сьвету па біятлёне ў 2019, 2020, 2021, 2023 і 2024 гадах. Акрамя таго здабываў залатыя мэдалі на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2018 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2018]] і [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|2022]] гадоў<ref>[https://www.biathlonworld.com/athlete/boe-johannes-thingnes/BTNOR11605199301 «Athlete profile for Johannes Thingnes BOE»]. IBU.</ref>. Ягоны старэйшы брат [[Тар’ей Бё|Тар’ей]] таксама быў біятляністам. == Кар’ера == Ужо маладзёнам спартовец пасьпяхова спаборнічаў у сваім узросьце, некалькі разоў становячыся моладзевым чэмпіёнам сьвету. Першая перамога на этапе Кубка сьвету адбылася 14 сьнежня 2013 году ў спрынтарскай гонцы на трэцім этапе ў [[Ансі]]. На наступны дзень Бё аформіў дубль, выйграўшы таксама гонку перасьледу. Спартовец браў уздел у [[зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году]], але там быў толькі восьмым у гонцы масавага старту. У 2015 годзе на чэмпіянаце сьвету ў [[Кантыялахці]] атрымаў перамогу ў спрынце. Праз год на сусьветным пяршынстве здабыў ужо два залатых мэдаля, а яшчэ праз год — яшчэ тры. [[Файл:2018-01-06 IBU Biathlon World Cup Oberhof 2018 - Pursuit Men 137.jpg|значак|зьлева|Бё ў студзені 2018 году.]] У сэзоне [[Кубак сьвету па біятлёне 2017—2018 гадоў|Кубка сьвету 2017—2018 гадоў]] нарвэжац быў блізкі да таго, каб упершыню ў кар’еры стаць пераможцам у агульным заліку, але быў толькі другім пасьля [[Мартэн Фуркад|Мартэна Фуркада]]. Зважаючы на зацятую барацьбу ў папярэднім сэзоне, Бё лічыўся адным з фаварытам [[Кубак сьвету па біятлёне 2018—2019 гадоў|сэзону 2018—2019 гадоў]]. Гэты спартовы год пачаўся няблага для біятляніста. Бё здабыў перамогу ў пачатковай спрынтскай гонцы<ref>[https://www.langrenn.com/thingnes-bo-tok-apningsseieren-pa-sjusjoen.6168742-348438.html «Thingnes Bø tok åpningsseieren på Sjusjøen»]. Langrenn.com.</ref> ды выйграў шэсьць з васьмі індывідуальных гонак Кубка сьвету да Калядаў. Назьбіраўшы 428 пунктаў у васьмі гонках, ён меў перавагу ў 116 пунктаў над [[Аляксандар Логінаў|Аляксандрам Логінавым]], які быў другім. Пасьля Калядаў спартовец працягнуў браць перамогі. Здабыўшы перамогі ў 13 гонак цягам сэзону ўжо за тры гонкі Бё забясьпечыў сабе крыштальным глёбусам як пераможцам агульнага заліку Кубка сьвету. У наступным сэзоне спартовец пастанавіў сканцэнтравацца на чэмпіянаце сьвету, які ладзіўся ў [[Антгольц-Антэрсэльва|Антгольцы-Антэрсэльвы]]. У Кубку сьвету спартовец ня ставіў важных задачаў, бо ў студзені 2020 году мусіў прапусьціць праз сыход у адпачынак па догляду за дзіцём<ref>[https://sport.tv2.dk/skisport/2019-11-30-punkterer-en-baby-alle-tiders-tvekamp «Punkterer en baby alle tiders tvekamp?»]. TV 2.</ref>. Тым ня менш у першай палове Кубка сьвету нарвэжац зноў дамінаваў у першынстве, здабыўшы пяць перамогаў у сямі індывідуальных гонках, чым забясьпечыў перавагу перад сваім братам [[Тар’ей Бё|Тар’ей]], які быў на другім радку перад Калядамі. На пачатку 2020 году Бё стаў самым пасьпяховым спартоўцам сярод мужчынаў на чэмпіянаце сьвету з шасьцю мэдалямі, у тым ліку трыма ў асабістых спаборніцтвах<ref>[https://sport.tv2.dk/skisport/2020-02-23-johannes-boe-knuser-rivalerne-og-saetter-vm-rekord «Johannes Bø knuser rivalerne og sætter VM-rekord»]. TV 2.</ref>. Тым ня менш, пачатак чэмпіянату быў няўдалым, пераважна праз адсутнасьць практыкі ў студзені. Пасьля чэмпіянату Бё працягнуў добрыя выступы на Кубку сьвету, чым здабыў свой другі тытул. На [[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2021 году|чэмпіянаце сьвету 2021 году]] ў [[Паклюка|Паклюке]] нарвэжац узяў золата ў зьмяшанай эстафэце. У пагоні ён быў толькі трэцім, а ў спранце і індывідуальнай гонцы застаўся без мэдалёў. Тым ня менш Кубак сьвету скарыўся спартоўцу ўжо трэці раз запар у тым сэзоне. На [[зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году]] ў [[Пэкін]]е Бё стаў самым пасьпяховым атлетам ва ўсіх відах спорту. Ён здабыў 4 залатыя мэдалі ў спрынце, масавым старце, эстафэце і зьмяшанай эстафэце ды ўзяў бронзавы мэдаль у індывідуальнай гонцы. Толькі ў гонцы перасьледу Бё чакала няўдача, бо сем разоў ня здолеў трапна пацэліць, адкаціўшыся на пятае месца і прагуляўшны чэмпіёну [[Кентэн Фіён Мае|Кентэну Фіён Мае]] больш за дзьве хвіліны. На [[Чэмпіянат сьвету па біятлёне 2023 году|чэмпіянаце сьвету 2023 году]], які ладзіўся ў Нямеччыне з 8 да 19 лютага, Яганэс Тынэс Бё здабыў сем мэдалёў, што да гэтага не рабіў аніводны біятляніст. У 2024 годзе як і ў папярэдні сэзон спартовец стаў пераможцам Кубка сьвету. Пасьпяхова завяршыў і наступны сэзон. Хоць і быў другі ў агульным заліку Кубка сьвету, але на чэмпіянаце сьвету ў [[Ленцэргайдэ]] спартовец узяў тры залатыя мэдалі, а таксама быў срэбным і бронзавым прызэрам турніру. Па сэзоне 2024—2025 гадоў поруч з братам скончыў кар’еру біятляніста. Пасьля гэтага Яганэс Тынэс перайшоў у футбол. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{FIS}} * [https://www.biathlonworld.com/athlete/unknown/BTNOR11605199301?tab=results Старонка] на IBU. {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Бё, Яганэс Тынэс}} [[Катэгорыя:Нарвэскія біятляністы]] [[Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году]] [[Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 году]] [[Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 году]] [[Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 году]] [[Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 году]] dvmrchuc0ch7vwxk9g4uabjrmapq4zo 10 299270 2697118 2696995 2026-10-18T06:42:12Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697118 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.tff.org/default.aspx?pageID=198 Турэцкая футбольная фэдэрацыя] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=GAL, AME, FEN, BEŞ, TRA, ÇOR, KOC, ALA, ERZ, KAS, RİZ, BAŞ, GAZ, GEN, GÖZ, KON, SAM, EYÜ <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_GAL=6 | нічыі_GAL=1 |паразы_GAL=1 |мз_GAL=17 |мп_GAL=11 |перамогі_AME=5 | нічыі_AME=2 |паразы_AME=1 |мз_AME=18 |мп_AME=9 |перамогі_FEN=5 | нічыі_FEN=1 |паразы_FEN=2 |мз_FEN=22 |мп_FEN=6 |перамогі_BEŞ=5 | нічыі_BEŞ=0 |паразы_BEŞ=2 |мз_BEŞ=16 |мп_BEŞ=8 |перамогі_TRA=4 | нічыі_TRA=1 |паразы_TRA=2 |мз_TRA=16 |мп_TRA=5 |перамогі_ÇOR=4 | нічыі_ÇOR=1 |паразы_ÇOR=3 |мз_ÇOR=18 |мп_ÇOR=13 |перамогі_KOC=4 | нічыі_KOC=0 |паразы_KOC=3 |мз_KOC=8 |мп_KOC=6 |перамогі_ALA=3 | нічыі_ALA=3 |паразы_ALA=2 |мз_ALA=8 |мп_ALA=9 |перамогі_ERZ=3 | нічыі_ERZ=2 |паразы_ERZ=3 |мз_ERZ=5 |мп_ERZ=11 |перамогі_KAS=2 | нічыі_KAS=4 |паразы_KAS=1 |мз_KAS=8 |мп_KAS=8 |перамогі_RİZ=3 | нічыі_RİZ=1 |паразы_RİZ=4 |мз_RİZ=8 |мп_RİZ=11 |перамогі_BAŞ=2 | нічыі_BAŞ=2 |паразы_BAŞ=3 |мз_BAŞ=10 |мп_BAŞ=11 |перамогі_GAZ=2 | нічыі_GAZ=2 |паразы_GAZ=3 |мз_GAZ=7 |мп_GAZ=10 |перамогі_GEN=2 | нічыі_GEN=2 |паразы_GEN=4 |мз_GEN=7 |мп_GEN=16 |перамогі_GÖZ=1 | нічыі_GÖZ=3 |паразы_GÖZ=3 |мз_GÖZ=15 |мп_GÖZ=15 |перамогі_KON=1 | нічыі_KON=2 |паразы_KON=5 |мз_KON=4 |мп_KON=9 |перамогі_SAM=1 | нічыі_SAM=1 |паразы_SAM=5 |мз_SAM=6 |мп_SAM=15 |перамогі_EYÜ=1 | нічыі_EYÜ=0 |паразы_EYÜ=7 |мз_EYÜ=2 |мп_EYÜ=22 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]] |назва_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]] |назва_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір]] |назва_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]] |назва_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]] |назва_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]] |назва_EYÜ=[[Эюпспор Стамбул|Эюпспор]] |назва_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]] |назва_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]] |назва_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]] |назва_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]] |назва_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]] |назва_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]] |назва_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]] |назва_KON=[[Коньяспор Конья|Коньяспор]] |назва_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]] |назва_SAM=[[Самсунспор Самсун|Самсунспор]] |назва_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CL3Q |вынік3=EL2Q |вынік4=ECL2Q |вынік16=REL |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Налады і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELPO=blue1 |тэкст_ELPO=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> i63m46kfjfzdsdmvq1k1jc354cd8icc 10 299271 2697131 2697004 2026-10-18T06:44:23Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697131 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.tff.org/default.aspx?pageID=198 Турэцкая футбольная фэдэрацыя] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ALA, AME, BEŞ, GAZ, GAL, GEN, GÖZ, BAŞ, KOC, KAS, KON, RİZ, SAM, TRA, FEN, ÇOR, ERZ, EYÜ |скарачэньне_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Ала]] |скарачэньне_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэ]] |скарачэньне_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір|ІсБ]] |скарачэньне_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэш]] |скарачэньне_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чор]] |скарачэньне_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрз]] |скарачэньне_EYÜ=[[Эюпспор Стамбул|Эюп]] |скарачэньне_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэн]] |скарачэньне_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Гал]] |скарачэньне_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газ]] |скарачэньне_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёз]] |скарачэньне_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Ген]] |скарачэньне_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Кас]] |скарачэньне_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Кад]] |скарачэньне_KON=[[Коньяспор Конья|Кон]] |скарачэньне_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рыз]] |скарачэньне_SAM=[[Самсунспор Самсун|Сам]] |скарачэньне_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Тра]] |назва_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]] |назва_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]] |назва_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір]] |назва_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]] |назва_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]] |назва_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]] |назва_EYÜ=[[Эюпспор Стамбул|Эюпспор]] |назва_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]] |назва_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]] |назва_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]] |назва_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]] |назва_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]] |назва_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]] |назва_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]] |назва_KON=[[Коньяспор Конья|Коньяспор]] |назва_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]] |назва_SAM=[[Самсунспор Самсун|Самсунспор]] |назва_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 |матч_ALA_AME= |матч_ALA_BAŞ= |матч_ALA_BEŞ=1:0 |матч_ALA_ÇOR= |матч_ALA_ERZ=0:0 |матч_ALA_EYÜ= |матч_ALA_FEN= |матч_ALA_GAL= |матч_ALA_GAZ= |матч_ALA_GEN= |матч_ALA_GÖZ=2:2 |матч_ALA_KAS= |матч_ALA_KOC= |матч_ALA_KON= |матч_ALA_RİZ= |матч_ALA_SAM= |матч_ALA_TRA= |матч_AME_ALA= |матч_AME_BAŞ=5:0 |матч_AME_BEŞ=3:2 |матч_AME_ÇOR= |матч_AME_ERZ=3:0 |матч_AME_EYÜ= |матч_AME_FEN= |матч_AME_GAL= |матч_AME_GAZ= |матч_AME_GEN= |матч_AME_GÖZ= |матч_AME_KAS= |матч_AME_KOC= |матч_AME_KON=1:0 |матч_AME_RİZ= |матч_AME_SAM= |матч_AME_TRA=2:1 |матч_BAŞ_ALA= |матч_BAŞ_AME= |матч_BAŞ_BEŞ= |матч_BAŞ_ÇOR= |матч_BAŞ_ERZ= |матч_BAŞ_EYÜ= |матч_BAŞ_FEN= |матч_BAŞ_GAL=2:3 |матч_BAŞ_GAZ= |матч_BAŞ_GEN=4:0 |матч_BAŞ_GÖZ= |матч_BAŞ_KAS=1:1 |матч_BAŞ_KOC=2:0 |матч_BAŞ_KON= |матч_BAŞ_RİZ= |матч_BAŞ_SAM= |матч_BAŞ_TRA= |матч_BEŞ_ALA= |матч_BEŞ_AME= |матч_BEŞ_BAŞ= |матч_BEŞ_ÇOR=6:2 |матч_BEŞ_ERZ=3:0 |матч_BEŞ_EYÜ=1:0 |матч_BEŞ_FEN= |матч_BEŞ_GAL= |матч_BEŞ_GAZ= |матч_BEŞ_GEN= |матч_BEŞ_GÖZ= |матч_BEŞ_KAS= |матч_BEŞ_KOC=2:1 |матч_BEŞ_KON= |матч_BEŞ_RİZ= |матч_BEŞ_SAM= |матч_BEŞ_TRA= |матч_ÇOR_ALA=1:2 |матч_ÇOR_AME= |матч_ÇOR_BAŞ= |матч_ÇOR_BEŞ= |матч_ÇOR_ERZ= |матч_ÇOR_EYÜ=3:0 |матч_ÇOR_FEN= |матч_ÇOR_GAL= |матч_ÇOR_GAZ= |матч_ÇOR_GEN= |матч_ÇOR_GÖZ= |матч_ÇOR_KAS=0:1 |матч_ÇOR_KOC= |матч_ÇOR_KON= |матч_ÇOR_RİZ=2:1 |матч_ÇOR_SAM= |матч_ÇOR_TRA= |матч_ERZ_ALA= |матч_ERZ_AME= |матч_ERZ_BAŞ= |матч_ERZ_BEŞ= |матч_ERZ_ÇOR= |матч_ERZ_EYÜ=2:0 |матч_ERZ_FEN= |матч_ERZ_GAL=0:4 |матч_ERZ_GAZ= |матч_ERZ_GEN= |матч_ERZ_GÖZ= |матч_ERZ_KAS= |матч_ERZ_KOC= |матч_ERZ_KON=1:0 |матч_ERZ_RİZ= |матч_ERZ_SAM=1:0 |матч_ERZ_TRA= |матч_EYÜ_ALA=2:1 |матч_EYÜ_AME= |матч_EYÜ_BAŞ= |матч_EYÜ_BEŞ= |матч_EYÜ_ÇOR= |матч_EYÜ_ERZ= |матч_EYÜ_FEN= |матч_EYÜ_GAL= |матч_EYÜ_GAZ=0:1 |матч_EYÜ_GEN= |матч_EYÜ_GÖZ=0:4 |матч_EYÜ_KAS= |матч_EYÜ_KOC= |матч_EYÜ_KON= |матч_EYÜ_RİZ=0:2 |матч_EYÜ_SAM= |матч_EYÜ_TRA= |матч_FEN_ALA=3:0 |матч_FEN_AME= |матч_FEN_BAŞ= |матч_FEN_BEŞ=1:2 |матч_FEN_ÇOR= |матч_FEN_ERZ= |матч_FEN_EYÜ=8:0 |матч_FEN_GAL= |матч_FEN_GAZ= |матч_FEN_GEN= |матч_FEN_GÖZ= |матч_FEN_KAS= |матч_FEN_KOC= |матч_FEN_KON=4:2 |матч_FEN_RİZ= |матч_FEN_SAM= |матч_FEN_TRA= |матч_GAL_ALA= |матч_GAL_AME= |матч_GAL_BAŞ= |матч_GAL_BEŞ= |матч_GAL_ÇOR=2:2 |матч_GAL_ERZ= |матч_GAL_EYÜ= |матч_GAL_FEN= |матч_GAL_GAZ= |матч_GAL_GEN= |матч_GAL_GÖZ=3:2 |матч_GAL_KAS=3:1 |матч_GAL_KOC=1:0 |матч_GAL_KON= |матч_GAL_RİZ= |матч_GAL_SAM= |матч_GAL_TRA= |матч_GAZ_ALA=1:1 |матч_GAZ_AME= |матч_GAZ_BAŞ= |матч_GAZ_BEŞ= |матч_GAZ_ÇOR=0:3 |матч_GAZ_ERZ= |матч_GAZ_EYÜ= |матч_GAZ_FEN=0:0 |матч_GAZ_GAL= |матч_GAZ_GEN= |матч_GAZ_GÖZ= |матч_GAZ_KAS= |матч_GAZ_KOC= |матч_GAZ_KON= |матч_GAZ_RİZ=1:2 |матч_GAZ_SAM= |матч_GAZ_TRA= |матч_GEN_ALA= |матч_GEN_AME=2:2 |матч_GEN_BAŞ= |матч_GEN_BEŞ= |матч_GEN_ÇOR= |матч_GEN_ERZ=1:1 |матч_GEN_EYÜ= |матч_GEN_FEN=2:1 |матч_GEN_GAL=0:1 |матч_GEN_GAZ= |матч_GEN_GÖZ= |матч_GEN_KAS=1:2 |матч_GEN_KOC= |матч_GEN_KON= |матч_GEN_RİZ= |матч_GEN_SAM= |матч_GEN_TRA= |матч_GÖZ_ALA= |матч_GÖZ_AME= |матч_GÖZ_BAŞ= |матч_GÖZ_BEŞ= |матч_GÖZ_ÇOR= |матч_GÖZ_ERZ= |матч_GÖZ_EYÜ= |матч_GÖZ_FEN= |матч_GÖZ_GAL= |матч_GÖZ_GAZ=2:4 |матч_GÖZ_GEN=0:1 |матч_GÖZ_KAS= |матч_GÖZ_KOC= |матч_GÖZ_KON= |матч_GÖZ_RİZ=2:2 |матч_GÖZ_SAM= |матч_GÖZ_TRA= |матч_KAS_ALA= |матч_KAS_AME=2:2 |матч_KAS_BAŞ= |матч_KAS_BEŞ= |матч_KAS_ÇOR= |матч_KAS_ERZ= |матч_KAS_EYÜ= |матч_KAS_FEN= |матч_KAS_GAL= |матч_KAS_GAZ= |матч_KAS_GEN= |матч_KAS_GÖZ= |матч_KAS_KOC= |матч_KAS_KON=0:0 |матч_KAS_RİZ= |матч_KAS_SAM= |матч_KAS_TRA=1:1 |матч_KOC_ALA= |матч_KOC_AME=2:0 |матч_KOC_BAŞ= |матч_KOC_BEŞ= |матч_KOC_ÇOR= |матч_KOC_ERZ= |матч_KOC_EYÜ= |матч_KOC_FEN= |матч_KOC_GAL= |матч_KOC_GAZ=2:0 |матч_KOC_GEN= |матч_KOC_GÖZ= |матч_KOC_KAS= |матч_KOC_KON= |матч_KOC_RİZ= |матч_KOC_SAM=1:0 |матч_KOC_TRA= |матч_KON_ALA= |матч_KON_AME= |матч_KON_BAŞ=0:0 |матч_KON_BEŞ= |матч_KON_ÇOR= |матч_KON_ERZ= |матч_KON_EYÜ= |матч_KON_FEN= |матч_KON_GAL= |матч_KON_GAZ= |матч_KON_GEN= |матч_KON_GÖZ= |матч_KON_KAS= |матч_KON_KOC=1:2 |матч_KON_RİZ=0:1 |матч_KON_SAM= |матч_KON_TRA=1:0 |матч_RİZ_ALA=0:1 |матч_RİZ_AME= |матч_RİZ_BAŞ= |матч_RİZ_BEŞ= |матч_RİZ_ÇOR= |матч_RİZ_ERZ= |матч_RİZ_EYÜ= |матч_RİZ_FEN=0:3 |матч_RİZ_GAL= |матч_RİZ_GAZ= |матч_RİZ_GEN= |матч_RİZ_GÖZ= |матч_RİZ_KAS= |матч_RİZ_KOC= |матч_RİZ_KON= |матч_RİZ_SAM=0:2 |матч_RİZ_TRA= |матч_SAM_ALA= |матч_SAM_AME= |матч_SAM_BAŞ= |матч_SAM_BEŞ= |матч_SAM_ÇOR=1:5 |матч_SAM_ERZ= |матч_SAM_EYÜ= |матч_SAM_FEN=0:2 |матч_SAM_GAL= |матч_SAM_GAZ= |матч_SAM_GEN= |матч_SAM_GÖZ=3:3 |матч_SAM_KAS= |матч_SAM_KOC= |матч_SAM_KON= |матч_SAM_RİZ= |матч_SAM_TRA=0:3 |матч_TRA_ALA= |матч_TRA_AME= |матч_TRA_BAŞ=2:1 |матч_TRA_BEŞ= |матч_TRA_ÇOR= |матч_TRA_ERZ= |матч_TRA_EYÜ= |матч_TRA_FEN= |матч_TRA_GAL=4:0 |матч_TRA_GAZ= |матч_TRA_GEN=5:0 |матч_TRA_GÖZ= |матч_TRA_KAS= |матч_TRA_KOC= |матч_TRA_KON= |матч_TRA_RİZ= |матч_TRA_SAM= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} 0h8poop1v1on5zrtrdfze40htbmw6hx 10 299272 2697121 2696803 2026-10-18T06:43:13Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697121 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.chanceliga.cz/tabulka/2027/aktualni Першая ліга] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 18 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLA, OLO, LIB, MLA, SPA, TEP, JAB, ZBR, BOH, HKR, PLZ, PCE, OST, ART, SLO, ZLN <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_SLA=8 | нічыі_SLA=3 |паразы_SLA=0 |мз_SLA=26 |мп_SLA=6 |перамогі_OLO=6 | нічыі_OLO=2 |паразы_OLO=3 |мз_OLO=18 |мп_OLO=14 |перамогі_LIB=6 | нічыі_LIB=2 |паразы_LIB=3 |мз_LIB=13 |мп_LIB=7 |перамогі_MLA=6 | нічыі_MLA=2 |паразы_MLA=3 |мз_MLA=18 |мп_MLA=13 |перамогі_SPA=6 | нічыі_SPA=0 |паразы_SPA=4 |мз_SPA=20 |мп_SPA=12 |перамогі_TEP=5 | нічыі_TEP=2 |паразы_TEP=4 |мз_TEP=18 |мп_TEP=17 |перамогі_JAB=5 | нічыі_JAB=2 |паразы_JAB=3 |мз_JAB=12 |мп_JAB=9 |перамогі_ZBR=5 | нічыі_ZBR=1 |паразы_ZBR=4 |мз_ZBR=12 |мп_ZBR=13 |перамогі_BOH=4 | нічыі_BOH=3 |паразы_BOH=3 |мз_BOH=11 |мп_BOH=11 |перамогі_HKR=4 | нічыі_HKR=3 |паразы_HKR=4 |мз_HKR=10 |мп_HKR=13 |перамогі_PLZ=3 | нічыі_PLZ=4 |паразы_PLZ=3 |мз_PLZ=20 |мп_PLZ=17 |перамогі_PCE=3 | нічыі_PCE=2 |паразы_PCE=6 |мз_PCE=12 |мп_PCE=16 |перамогі_OST=3 | нічыі_OST=1 |паразы_OST=6 |мз_OST=7 |мп_OST=18 |перамогі_ART=2 | нічыі_ART=2 |паразы_ART=6 |мз_ART=11 |мп_ART=20 |перамогі_SLO=1 | нічыі_SLO=4 |паразы_SLO=5 |мз_SLO=9 |мп_SLO=16 |перамогі_ZLN=0 | нічыі_ZLN=1 |паразы_ZLN=10 |мз_ZLN=8 |мп_ZLN=23 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ART=[[Артыс Брно]] |назва_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]] |назва_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]] |назва_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] |назва_LIB=[[Слован Лібэрац]] |назва_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]] |назва_OLO=[[Сыгма Оламаўц]] |назва_OST=[[Банік Острава]] |назва_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пардубіцы]] |назва_PLZ=[[Вікторыя Пльзень]] |назва_SLA=[[Славія Прага]] |назва_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] |назва_SPA=[[Спарта Прага]] |назва_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэпліцы]] |назва_ZBR=[[Зброяўка Брно]] |назва_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CHGR |вынік2=CHGR |вынік3=CHGR |вынік4=CHGR |вынік5=CHGR |вынік6=CHGR |вынік7=EUPO |вынік8=EUPO |вынік9=EUPO |вынік10=EUPO |вынік11=REGR |вынік12=REGR |вынік13=REGR |вынік14=REGR |вынік15=REGR |вынік16=REGR <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Рэйтынг сумленнай гульні; 8) Лёсаваньне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CHGR=green1 |тэкст_CHGR=Чэмпіёнская група |колер_EUPO=blue1 |тэкст_EUPO=Сярэдняя група |колер_REGR=red1 |тэкст_REGR=Група на паніжэньне |заўвага_вынікі_EUPOELPO=«Карвіна» кваліфікавалася ў раўнд плэй-оф Лігі Эўропы як пераможца [[Кубак Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|Кубка Чэхіі]]. }}</onlyinclude> 8vtig4okb1dtmoluxm6w1wmc8sn4kp6 10 299273 2697132 2696805 2026-10-18T06:44:24Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697132 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.chanceliga.cz/rozpis-zapasu/2027 Першая ліга] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ART, BOH, OST, PLZ, HKR, ZBR, ZLN, MLA, PCE, SLO, SLA, LIB, SPA, OLO, TEP, JAB |скарачэньне_ART=[[Артыс Брно|Арт]] |скарачэньне_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Баг]] |скарачэньне_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Гра]] |скарачэньне_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябл]] |скарачэньне_LIB=[[Слован Лібэрац|Сло]] |скарачэньне_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Мла]] |скарачэньне_OLO=[[Сыгма Оламаўц|Сыг]] |скарачэньне_OST=[[Банік Острава|Бан]] |скарачэньне_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пар]] |скарачэньне_PLZ=[[Вікторыя Пльзень|Вік]] |скарачэньне_SLA=[[Славія Прага|Сла]] |скарачэньне_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Слц]] |скарачэньне_SPA=[[Спарта Прага|Спа]] |скарачэньне_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэп]] |скарачэньне_ZBR=[[Зброяўка Брно|Збр]] |скарачэньне_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьл]] |назва_ART=[[Артыс Брно]] |назва_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]] |назва_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]] |назва_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] |назва_LIB=[[Слован Лібэрац]] |назва_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]] |назва_OLO=[[Сыгма Оламаўц]] |назва_OST=[[Банік Острава]] |назва_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пардубіцы]] |назва_PLZ=[[Вікторыя Пльзень]] |назва_SLA=[[Славія Прага]] |назва_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] |назва_SPA=[[Спарта Прага]] |назва_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэпліцы]] |назва_ZBR=[[Зброяўка Брно]] |назва_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 |матч_ART_BOH= |матч_ART_HKR= |матч_ART_JAB= |матч_ART_LIB=0:0 |матч_ART_MLA=2:4 |матч_ART_OLO=1:2 |матч_ART_OST= |матч_ART_PCE= |матч_ART_PLZ=0:3 |матч_ART_SLA= |матч_ART_SLO= |матч_ART_SPA=0:4 |матч_ART_TEP= |матч_ART_ZBR= |матч_ART_ZLN= |матч_BOH_ART= |матч_BOH_HKR=0:0 |матч_BOH_JAB=1:1 |матч_BOH_LIB= |матч_BOH_MLA=1:0 |матч_BOH_OLO= |матч_BOH_OST=1:0 |матч_BOH_PCE= |матч_BOH_PLZ= |матч_BOH_SLA= |матч_BOH_SLO=2:0 |матч_BOH_SPA= |матч_BOH_TEP= |матч_BOH_ZBR= |матч_BOH_ZLN= |матч_HKR_ART=2:4 |матч_HKR_BOH= |матч_HKR_JAB= |матч_HKR_LIB= |матч_HKR_MLA= |матч_HKR_OLO= |матч_HKR_OST=2:1 |матч_HKR_PCE=2:1 |матч_HKR_PLZ=0:0 |матч_HKR_SLA= |матч_HKR_SLO= |матч_HKR_SPA=2:1 |матч_HKR_TEP=0:2 |матч_HKR_ZBR= |матч_HKR_ZLN= |матч_JAB_ART= |матч_JAB_BOH= |матч_JAB_HKR= |матч_JAB_LIB=1:2 |матч_JAB_MLA= |матч_JAB_OLO=2:1 |матч_JAB_OST=3:0 |матч_JAB_PCE= |матч_JAB_PLZ= |матч_JAB_SLA= |матч_JAB_SLO=1:0 |матч_JAB_SPA= |матч_JAB_TEP= |матч_JAB_ZBR= |матч_JAB_ZLN=1:1 |матч_LIB_ART= |матч_LIB_BOH= |матч_LIB_HKR=2:0 |матч_LIB_JAB= |матч_LIB_MLA=3:0 |матч_LIB_OLO= |матч_LIB_OST= |матч_LIB_PCE= |матч_LIB_PLZ= |матч_LIB_SLA=1:1 |матч_LIB_SLO=0:2 |матч_LIB_SPA= |матч_LIB_TEP=0:1 |матч_LIB_ZBR= |матч_LIB_ZLN= |матч_MLA_ART= |матч_MLA_BOH= |матч_MLA_HKR= |матч_MLA_JAB= |матч_MLA_LIB= |матч_MLA_OLO= |матч_MLA_OST=4:0 |матч_MLA_PCE= |матч_MLA_PLZ= |матч_MLA_SLA= |матч_MLA_SLO=2:1 |матч_MLA_SPA=2:0 |матч_MLA_TEP=1:0 |матч_MLA_ZBR=2:0 |матч_MLA_ZLN= |матч_OLO_ART= |матч_OLO_BOH=3:0 |матч_OLO_HKR= |матч_OLO_JAB= |матч_OLO_LIB=1:0 |матч_OLO_MLA=2:2 |матч_OLO_OST= |матч_OLO_PCE=3:1 |матч_OLO_PLZ= |матч_OLO_SLA= |матч_OLO_SLO= |матч_OLO_SPA=0:3 |матч_OLO_TEP= |матч_OLO_ZBR= |матч_OLO_ZLN= |матч_OST_ART=1:0 |матч_OST_BOH= |матч_OST_HKR= |матч_OST_JAB= |матч_OST_LIB= |матч_OST_MLA= |матч_OST_OLO=1:0 |матч_OST_PCE=1:2 |матч_OST_PLZ= |матч_OST_SLA=0:4 |матч_OST_SLO= |матч_OST_SPA= |матч_OST_TEP= |матч_OST_ZBR= |матч_OST_ZLN= |матч_PCE_ART=1:2 |матч_PCE_BOH=2:1 |матч_PCE_HKR= |матч_PCE_JAB=0:2 |матч_PCE_LIB= |матч_PCE_MLA=1:1 |матч_PCE_OLO= |матч_PCE_OST= |матч_PCE_PLZ= |матч_PCE_SLA= |матч_PCE_SLO= |матч_PCE_SPA= |матч_PCE_TEP= |матч_PCE_ZBR= |матч_PCE_ZLN=3:0 |матч_PLZ_ART= |матч_PLZ_BOH= |матч_PLZ_HKR= |матч_PLZ_JAB= |матч_PLZ_LIB=1:3 |матч_PLZ_MLA=3:0 |матч_PLZ_OLO=2:3 |матч_PLZ_OST= |матч_PLZ_PCE= |матч_PLZ_SLA= |матч_PLZ_SLO=1:1 |матч_PLZ_SPA= |матч_PLZ_TEP= |матч_PLZ_ZBR=1:1 |матч_PLZ_ZLN=3:2 |матч_SLA_ART= |матч_SLA_BOH=2:2 |матч_SLA_HKR=0:0 |матч_SLA_JAB= |матч_SLA_LIB= |матч_SLA_MLA= |матч_SLA_OLO= |матч_SLA_OST= |матч_SLA_PCE=2:1 |матч_SLA_PLZ=2:1 |матч_SLA_SLO=5:1 |матч_SLA_SPA= |матч_SLA_TEP= |матч_SLA_ZBR=4:0 |матч_SLA_ZLN= |матч_SLO_ART=1:1 |матч_SLO_BOH= |матч_SLO_HKR= |матч_SLO_JAB= |матч_SLO_LIB= |матч_SLO_MLA= |матч_SLO_OLO=1:2 |матч_SLO_OST=2:2 |матч_SLO_PCE=0:0 |матч_SLO_PLZ= |матч_SLO_SLA= |матч_SLO_SPA= |матч_SLO_TEP= |матч_SLO_ZBR= |матч_SLO_ZLN= |матч_SPA_ART= |матч_SPA_BOH= |матч_SPA_HKR= |матч_SPA_JAB=2:0 |матч_SPA_LIB= |матч_SPA_MLA= |матч_SPA_OLO= |матч_SPA_OST= |матч_SPA_PCE=2:0 |матч_SPA_PLZ= |матч_SPA_SLA=0:3 |матч_SPA_SLO= |матч_SPA_TEP=4:1 |матч_SPA_ZBR= |матч_SPA_ZLN=3:1 |матч_TEP_ART= |матч_TEP_BOH=3:1 |матч_TEP_HKR= |матч_TEP_JAB=2:0 |матч_TEP_LIB= |матч_TEP_MLA= |матч_TEP_OLO=1:1 |матч_TEP_OST= |матч_TEP_PCE= |матч_TEP_PLZ=5:5 |матч_TEP_SLA=0:2 |матч_TEP_SLO= |матч_TEP_SPA= |матч_TEP_ZBR=0:2 |матч_TEP_ZLN= |матч_ZBR_ART=2:1 |матч_ZBR_BOH= |матч_ZBR_HKR=1:0 |матч_ZBR_JAB=0:1 |матч_ZBR_LIB=0:1 |матч_ZBR_MLA= |матч_ZBR_OLO= |матч_ZBR_OST= |матч_ZBR_PCE= |матч_ZBR_PLZ= |матч_ZBR_SLA= |матч_ZBR_SLO= |матч_ZBR_SPA=3:1 |матч_ZBR_TEP= |матч_ZBR_ZLN=3:2 |матч_ZLN_ART= |матч_ZLN_BOH=0:2 |матч_ZLN_HKR=1:2 |матч_ZLN_JAB= |матч_ZLN_LIB=0:1 |матч_ZLN_MLA= |матч_ZLN_OLO= |матч_ZLN_OST=0:1 |матч_ZLN_PCE= |матч_ZLN_PLZ= |матч_ZLN_SLA=0:1 |матч_ZLN_SLO= |матч_ZLN_SPA= |матч_ZLN_TEP=1:3 |матч_ZLN_ZBR= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} n63ajx55bv16xqzbjvhfldvz51coz6m 10 300273 2697117 2696993 2026-10-18T06:42:11Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697117 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [http://www.90minut.pl/liga/1/liga14675.html 90minut.pl] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 18 кастрычніка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=GÓR, LEG, LPO, POG, GKS, WKR, PIA, KOR, ZAG, JAG, CRA, MOT, WPŁ, WID, WIE, RAD, ŚLĄ, RAK <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_GÓR=8 | нічыі_GÓR=1 |паразы_GÓR=1 |мз_GÓR=19 |мп_GÓR=9 |перамогі_LEG=6 | нічыі_LEG=5 |паразы_LEG=0 |мз_LEG=22 |мп_LEG=9 |перамогі_LPO=7 | нічыі_LPO=1 |паразы_LPO=1 |мз_LPO=21 |мп_LPO=8 |перамогі_POG=6 | нічыі_POG=3 |паразы_POG=1 |мз_POG=15 |мп_POG=6 |перамогі_GKS=6 | нічыі_GKS=0 |паразы_GKS=5 |мз_GKS=22 |мп_GKS=16 |перамогі_WKR=5 | нічыі_WKR=3 |паразы_WKR=3 |мз_WKR=17 |мп_WKR=14 |перамогі_PIA=5 | нічыі_PIA=1 |паразы_PIA=4 |мз_PIA=18 |мп_PIA=16 |перамогі_KOR=4 | нічыі_KOR=3 |паразы_KOR=3 |мз_KOR=12 |мп_KOR=12 |перамогі_ZAG=4 | нічыі_ZAG=3 |паразы_ZAG=3 |мз_ZAG=12 |мп_ZAG=13 |перамогі_JAG=4 | нічыі_JAG=0 |паразы_JAG=5 |мз_JAG=13 |мп_JAG=16 |перамогі_CRA=3 | нічыі_CRA=3 |паразы_CRA=5 |мз_CRA=13 |мп_CRA=16 |перамогі_MOT=3 | нічыі_MOT=3 |паразы_MOT=5 |мз_MOT=15 |мп_MOT=19 |перамогі_WPŁ=3 | нічыі_WPŁ=2 |паразы_WPŁ=4 |мз_WPŁ=9 |мп_WPŁ=15 |перамогі_WID=1 | нічыі_WID=7 |паразы_WID=3 |мз_WID=14 |мп_WID=15 |перамогі_WIE=2 | нічыі_WIE=2 |паразы_WIE=7 |мз_WIE=16 |мп_WIE=21 |перамогі_RAD=2 | нічыі_RAD=2 |паразы_RAD=6 |мз_RAD=9 |мп_RAD=23 |перамогі_ŚLĄ=1 | нічыі_ŚLĄ=3 |паразы_ŚLĄ=7 |мз_ŚLĄ=14 |мп_ŚLĄ=22 |перамогі_RAK=2 | нічыі_RAK=0 |паразы_RAK=9 |мз_RAK=15 |мп_RAK=26 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CRA=[[Краковія Кракаў|Краковія]] |назва_GKS=[[ГКС Катавіцы]] |назва_GÓR=[[Гурнік Забжэ]] |назва_JAG=[[Ягелёнія Беласток]] |назва_KOR=[[Карона Кельцы]] |назва_LPO=[[Лех Познань]] |назва_LEG=[[Легія Варшава]] |назва_MOT=[[Матор Люблін]] |назва_PIA=[[Пяст Глівіцы]] |назва_POG=[[Погань Шчэцін]] |назва_RAD=[[Радомяк Радам]] |назва_RAK=[[Ракаў Чанстахова]] |назва_ŚLĄ=[[Сьлёнск Уроцлаў]] |назва_WID=[[Відзэў Лодзь]] |назва_WIE=[[Вячыста Кракаў]] |назва_WKR=[[Вісла Кракаў]] |назва_WPŁ=[[Вісла Плоцк]] |назва_ZAG=[[Заглембе Любін]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLPO |вынік2=CL2Q |вынік3=EL2Q |вынік4=ECL2Q |вынік16=REL |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Лік перамог; 7) Лік гасьцявых перамог; 8) Меншая колькасьць пунктаў, падлічаных паводле чырвоных і жоўтых картак; 9) Рэйтынг сумленнай гульні; 10) Жарабя. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLPO=green1 |тэкст_CLPO=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL2Q=green2 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> efup4w0jt9owjjo66u7j1nqzn8pcbh5 10 300274 2697130 2697003 2026-10-18T06:43:22Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2697130 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [http://www.90minut.pl/liga/1/liga14675.html 90minut.pl] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= WID, WKR, WPŁ, WIE, GKS, GÓR, ZAG, KOR, CRA, LEG, LPO, MOT, POG, PIA, RAD, RAK, ŚLĄ, JAG |скарачэньне_CRA=[[Краковія Кракаў|Кра]] |скарачэньне_GKS=[[ГКС Катавіцы|ГКС]] |скарачэньне_GÓR=[[Гурнік Забжэ|Гур]] |скарачэньне_JAG=[[Ягелёнія Беласток|Яге]] |скарачэньне_KOR=[[Карона Кельцы|Кар]] |скарачэньне_LPO=[[Лех Познань|Лех]] |скарачэньне_LEG=[[Легія Варшава|Лег]] |скарачэньне_MOT=[[Матор Люблін|Мат]] |скарачэньне_PIA=[[Пяст Глівіцы|Пяс]] |скарачэньне_POG=[[Погань Шчэцін|Пог]] |скарачэньне_RAD=[[Радомяк Радам|Рад]] |скарачэньне_RAK=[[Ракаў Чанстахова|Рак]] |скарачэньне_ŚLĄ=[[Сьлёнск Уроцлаў|Сьл]] |скарачэньне_WID=[[Відзэў Лодзь|Від]] |скарачэньне_WIE=[[Вячыста Кракаў|Вяч]] |скарачэньне_WKR=[[Вісла Кракаў|ВіК]] |скарачэньне_WPŁ=[[Вісла Плоцк|ВіП]] |скарачэньне_ZAG=[[Заглембе Любін|Заг]] |назва_CRA=[[Краковія Кракаў|Краковія]] |назва_GKS=[[ГКС Катавіцы]] |назва_GÓR=[[Гурнік Забжэ]] |назва_JAG=[[Ягелёнія Беласток]] |назва_KOR=[[Карона Кельцы]] |назва_LPO=[[Лех Познань]] |назва_LEG=[[Легія Варшава]] |назва_MOT=[[Матор Люблін]] |назва_PIA=[[Пяст Глівіцы]] |назва_POG=[[Погань Шчэцін]] |назва_RAD=[[Радомяк Радам]] |назва_RAK=[[Ракаў Чанстахова]] |назва_ŚLĄ=[[Сьлёнск Уроцлаў]] |назва_WID=[[Відзэў Лодзь]] |назва_WIE=[[Вячыста Кракаў]] |назва_WKR=[[Вісла Кракаў]] |назва_WPŁ=[[Вісла Плоцк]] |назва_ZAG=[[Заглембе Любін]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 17 кастрычніка 2026 |матч_CRA_GKS= |матч_CRA_GÓR=0:1 |матч_CRA_JAG= |матч_CRA_KOR= |матч_CRA_LEG=1:1 |матч_CRA_LPO= |матч_CRA_MOT= |матч_CRA_PIA= |матч_CRA_POG=0:2 |матч_CRA_RAD= |матч_CRA_RAK=2:1 |матч_CRA_ŚLĄ= |матч_CRA_WID= |матч_CRA_WIE=3:2 |матч_CRA_WKR= |матч_CRA_WPŁ= |матч_CRA_ZAG=3:1 |матч_GKS_CRA=3:2 |матч_GKS_GÓR= |матч_GKS_JAG= |матч_GKS_KOR= |матч_GKS_LEG= |матч_GKS_LPO= |матч_GKS_MOT= |матч_GKS_PIA= |матч_GKS_POG=0:1 |матч_GKS_RAD=3:1 |матч_GKS_RAK= |матч_GKS_ŚLĄ= |матч_GKS_WID= |матч_GKS_WIE=2:1 |матч_GKS_WKR= |матч_GKS_WPŁ=5:0 |матч_GKS_ZAG= |матч_GÓR_CRA= |матч_GÓR_GKS=2:3 |матч_GÓR_JAG= |матч_GÓR_KOR= |матч_GÓR_LEG= |матч_GÓR_LPO=2:1 |матч_GÓR_MOT= |матч_GÓR_PIA= |матч_GÓR_POG= |матч_GÓR_RAD= |матч_GÓR_RAK= |матч_GÓR_ŚLĄ=2:1 |матч_GÓR_WID= |матч_GÓR_WIE= |матч_GÓR_WKR=2:1 |матч_GÓR_WPŁ= |матч_GÓR_ZAG= |матч_JAG_CRA= |матч_JAG_GKS= |матч_JAG_GÓR=1:3 |матч_JAG_KOR=1:0 |матч_JAG_LEG=1:3 |матч_JAG_LPO= |матч_JAG_MOT= |матч_JAG_PIA= |матч_JAG_POG= |матч_JAG_RAD= |матч_JAG_RAK= |матч_JAG_ŚLĄ=2:1 |матч_JAG_WID=0:2 |матч_JAG_WIE= |матч_JAG_WKR= |матч_JAG_WPŁ= |матч_JAG_ZAG= |матч_KOR_CRA= |матч_KOR_GKS= |матч_KOR_GÓR=0:2 |матч_KOR_JAG= |матч_KOR_LEG=1:1 |матч_KOR_LPO= |матч_KOR_MOT=1:1 |матч_KOR_PIA= |матч_KOR_POG= |матч_KOR_RAD= |матч_KOR_RAK=3:2 |матч_KOR_ŚLĄ= |матч_KOR_WID= |матч_KOR_WIE= |матч_KOR_WKR=1:1 |матч_KOR_WPŁ= |матч_KOR_ZAG= |матч_LEG_CRA= |матч_LEG_GKS= |матч_LEG_GÓR= |матч_LEG_JAG= |матч_LEG_KOR= |матч_LEG_LPO= |матч_LEG_MOT= |матч_LEG_PIA= |матч_LEG_POG= |матч_LEG_RAD=5:0 |матч_LEG_RAK= |матч_LEG_ŚLĄ=1:1 |матч_LEG_WID=1:1 |матч_LEG_WIE= |матч_LEG_WKR=2:0 |матч_LEG_WPŁ= |матч_LEG_ZAG=3:1 |матч_LPO_CRA=0:0 |матч_LPO_GKS= |матч_LPO_GÓR= |матч_LPO_JAG=2:1 |матч_LPO_KOR= |матч_LPO_LEG= |матч_LPO_MOT= |матч_LPO_PIA=3:0 |матч_LPO_POG= |матч_LPO_RAD=5:1 |матч_LPO_RAK=1:0 |матч_LPO_ŚLĄ= |матч_LPO_WID= |матч_LPO_WIE= |матч_LPO_WKR= |матч_LPO_WPŁ= |матч_LPO_ZAG= |матч_MOT_CRA= |матч_MOT_GKS=1:0 |матч_MOT_GÓR=0:0 |матч_MOT_JAG=1:2 |матч_MOT_KOR= |матч_MOT_LEG=2:3 |матч_MOT_LPO= |матч_MOT_PIA=0:2 |матч_MOT_POG= |матч_MOT_RAD= |матч_MOT_RAK= |матч_MOT_ŚLĄ=3:2 |матч_MOT_WID= |матч_MOT_WIE= |матч_MOT_WKR= |матч_MOT_WPŁ= |матч_MOT_ZAG= |матч_PIA_CRA= |матч_PIA_GKS=3:0 |матч_PIA_GÓR= |матч_PIA_JAG= |матч_PIA_KOR= |матч_PIA_LEG=1:1 |матч_PIA_LPO= |матч_PIA_MOT= |матч_PIA_POG=1:2 |матч_PIA_RAD= |матч_PIA_RAK= |матч_PIA_ŚLĄ= |матч_PIA_WID=2:1 |матч_PIA_WIE=3:4 |матч_PIA_WKR=4:3 |матч_PIA_WPŁ= |матч_PIA_ZAG= |матч_POG_CRA= |матч_POG_GKS= |матч_POG_GÓR= |матч_POG_JAG= |матч_POG_KOR=2:0 |матч_POG_LEG=0:1 |матч_POG_LPO= |матч_POG_MOT=3:1 |матч_POG_PIA= |матч_POG_RAD= |матч_POG_RAK= |матч_POG_ŚLĄ= |матч_POG_WID= |матч_POG_WIE=2:0 |матч_POG_WKR=2:2 |матч_POG_WPŁ=1:1 |матч_POG_ZAG= |матч_RAD_CRA=2:1 |матч_RAD_GKS= |матч_RAD_GÓR=1:3 |матч_RAD_JAG= |матч_RAD_KOR= |матч_RAD_LEG= |матч_RAD_LPO= |матч_RAD_MOT=2:3 |матч_RAD_PIA=0:2 |матч_RAD_POG= |матч_RAD_RAK= |матч_RAD_ŚLĄ= |матч_RAD_WID= |матч_RAD_WIE=2:1 |матч_RAD_WKR= |матч_RAD_WPŁ= |матч_RAD_ZAG=0:0 |матч_RAK_CRA= |матч_RAK_GKS=1:4 |матч_RAK_GÓR=1:2 |матч_RAK_JAG=2:5 |матч_RAK_KOR= |матч_RAK_LEG= |матч_RAK_LPO= |матч_RAK_MOT=2:1 |матч_RAK_PIA= |матч_RAK_POG= |матч_RAK_RAD= |матч_RAK_ŚLĄ= |матч_RAK_WID= |матч_RAK_WIE= |матч_RAK_WKR= |матч_RAK_WPŁ=1:2 |матч_RAK_ZAG=2:3 |матч_ŚLĄ_CRA=0:0 |матч_ŚLĄ_GKS= |матч_ŚLĄ_GÓR= |матч_ŚLĄ_JAG= |матч_ŚLĄ_KOR=1:2 |матч_ŚLĄ_LEG= |матч_ŚLĄ_LPO=1:4 |матч_ŚLĄ_MOT= |матч_ŚLĄ_PIA= |матч_ŚLĄ_POG= |матч_ŚLĄ_RAD= |матч_ŚLĄ_RAK=2:1 |матч_ŚLĄ_WID=3:3 |матч_ŚLĄ_WIE= |матч_ŚLĄ_WKR= |матч_ŚLĄ_WPŁ= |матч_ŚLĄ_ZAG= |матч_WID_CRA= |матч_WID_GKS= |матч_WID_GÓR= |матч_WID_JAG= |матч_WID_KOR=1:2 |матч_WID_LEG= |матч_WID_LPO=2:3 |матч_WID_MOT=2:2 |матч_WID_PIA= |матч_WID_POG= |матч_WID_RAD=0:0 |матч_WID_RAK= |матч_WID_ŚLĄ= |матч_WID_WIE=2:2 |матч_WID_WKR=0:0 |матч_WID_WPŁ= |матч_WID_ZAG= |матч_WIE_CRA= |матч_WIE_GKS= |матч_WIE_GÓR= |матч_WIE_JAG= |матч_WIE_KOR= |матч_WIE_LEG= |матч_WIE_LPO=1:2 |матч_WIE_MOT= |матч_WIE_PIA= |матч_WIE_POG= |матч_WIE_RAD= |матч_WIE_RAK=1:2 |матч_WIE_ŚLĄ= |матч_WIE_WID= |матч_WIE_WKR= |матч_WIE_WPŁ=3:0 |матч_WIE_ZAG=1:1 |матч_WKR_CRA= |матч_WKR_GKS=2:1 |матч_WKR_GÓR= |матч_WKR_JAG=2:0 |матч_WKR_KOR= |матч_WKR_LEG= |матч_WKR_LPO= |матч_WKR_MOT= |матч_WKR_PIA= |матч_WKR_POG= |матч_WKR_RAD= |матч_WKR_RAK= |матч_WKR_ŚLĄ=2:1 |матч_WKR_WID= |матч_WKR_WIE=2:0 |матч_WKR_WPŁ=2:1 |матч_WKR_ZAG= |матч_WPŁ_CRA=3:1 |матч_WPŁ_GKS= |матч_WPŁ_GÓR= |матч_WPŁ_JAG= |матч_WPŁ_KOR=0:2 |матч_WPŁ_LEG= |матч_WPŁ_LPO= |матч_WPŁ_MOT= |матч_WPŁ_PIA= |матч_WPŁ_POG= |матч_WPŁ_RAD= |матч_WPŁ_RAK= |матч_WPŁ_ŚLĄ= |матч_WPŁ_WID=0:0 |матч_WPŁ_WIE= |матч_WPŁ_WKR= |матч_WPŁ_ZAG= |матч_ZAG_CRA= |матч_ZAG_GKS=2:1 |матч_ZAG_GÓR= |матч_ZAG_JAG= |матч_ZAG_KOR= |матч_ZAG_LEG= |матч_ZAG_LPO= |матч_ZAG_MOT= |матч_ZAG_PIA=2:0 |матч_ZAG_POG=0:0 |матч_ZAG_RAD= |матч_ZAG_RAK= |матч_ZAG_ŚLĄ=2:1 |матч_ZAG_WID= |матч_ZAG_WIE= |матч_ZAG_WKR= |матч_ZAG_WPŁ=0:2 <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} mi8tmfp58fwp712972e7dmepxq9tgiy 0 302090 2697107 2696865 2026-10-18T06:37:46Z Dymitr 10914 /* 1/2 фіналу */ абнаўленьне зьвестак 2697107 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Выява = Estadio Centenario 2021.jpg |Подпіс выявы = Фінальны матч турніру будзе ладзіцца на стадыён [[Сэнтэнарыё]] ў [[Мантэвідэо]]. |Фіналіст = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Кубак Лібэртадорэс 2025 году|2025]] |Наступны сэзон = [[Кубак Лібэртадорэс 2027 году|2027]] }} '''[[Кубак Лібэртадорэс]] 2026 году''' — 67-ы розыгрыш трафэю, які лічыцца самым галоўным клюбным футбольным спаборніцтвам у Паўднёвай Амэрыцы. Турнір ладзіўся арганізацыяй [[КОНМЭБОЛ]]. Свой тытул бароніць бразыльскі клюб «[[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]]». Розыгрыш пачаўся 3 лютага 2026 году, а скончыцца фіналам 28 лістапада 2026 году ў [[Мантэвідэо]]<ref name="schedule">{{спасылка|спасылка=https://www.conmebol.com/noticias/calendario-de-la-conmebol-libertadores-conmebol-sudamericana-y-conmebol-recopa-2026/|загаловак=Calendario de la CONMEBOL Libertadores, CONMEBOL Sudamericana y CONMEBOL Recopa 2026|выдавецтва=CONMEBOL|дата публікацыі=28.07.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com.co/futbol/copa-libertadores/nota/_/id/16026114/final-2026-donde-se-jugara-en-que-ciudad-montevideo-conmebol-dominguez|загаловак=Alejandro Domínguez confirmó la sede de la final de la CONMEBOL Libertadores 2026|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=30.11.2025}}</ref>. Пераможца Кубка Лібэртадорэс атрымае права згуляць зь пераможцам [[Паўднёваамэрыканскі кубак 2026 году|Паўднёваамэрыканскага кубка 2026 году]] ў [[Рэкопа Паўднёвай Амэрыкі 2027 году|Рэкопе Паўднёвай Амэрыкі 2027 году]]. Таксама пераможца аўтаматычна кваліфікуецца на Міжкантынэнтальны кубак ФІФА 2026 году, клюбны чэмпіянат сьвету па футболе 2029 году і групавы этап [[Кубак Лібэртадорэс 2027 году|Кубка Лібэртадорэс 2027 году]]. == Першы раўнд == {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Стронгест Ля-Пас|Стронгест]]|BOL|2–2 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 3:5)|[[Дэпартыва Тачыра Сан-Крыстабаль|Дэпартыва Тачыра]]|VEN|2–1|0–1 |[[Хувэнтуд Ляс-П’едрас|Хувэнтуд]]|URU|4–4 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:3)|[[Унівэрсыдад Католіка Кіта|Унівэрсыдад Католіка]]|ECU|0–1|4–3 |[[2 траўня Пэдра-Хуан-Кабальера|2 траўня]]|PAR|2–1|[[Альянса Ліма|Альянса]]|PER|1–0|1–1 }} == Другі раўнд == {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Хувэнтуд Ляс-П’едрас|Хувэнтуд]]|URU|2–1|[[Гуарані Асунсьён|Гуарані]]|PAR|0–0|2–1 |[[Дэпартыва Тачыра Сан-Крыстабаль|Дэпартыва Тачыра]]|VEN|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 0:3)|[[Дэпортэс Таліма]]|COL|0–1|1–0 |[[2 траўня Пэдра-Хуан-Кабальера|2 траўня]]|PAR|2–2 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:5)|[[Спортынг Крысталь Ліма|Спортынг Крысталь]]|PER|2–2|0–0 |[[Барсэлёна Гуаякіль|Барсэлёна]]|ECU|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 5:4)|[[Архэнтынас Хуніёрс Буэнас-Айрэс|Архэнтынас Хуніёрс]]|ARG|0–1|1–0 |[[Насьяналь Патасі|Насьяналь]]|BOL|1–2|[[Батафогу Рыю-дэ-Жанэйру|Батафогу]]|BRA|1–0|0–2 |[[Карабоба Валенсія|Карабоба]]|VEN|3–1|[[Уачыпата Талькаўана|Уачыпата]]|CHI|1–0|2–1 |[[О’Гігінз Ранкагуа|О’Гігінз]]|CHI|2–2 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:3)|[[Баія Салвадор|Баія]]|BRA|1–0|1–2 |[[Лівэрпул Мантэвідэо|Лівэрпул]]|URU|1–2|[[Індэпэнд’ентэ Мэдэін]]|COL|1–2|0–0 }} == Трэці раўнд == {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Хувэнтуд Ляс-П’едрас|Хувэнтуд]]|URU|2–3|[[Індэпэнд’ентэ Мэдэін]]|COL|1–1|1–2 |[[О’Гігінз Ранкагуа|О’Гігінз]]|CHI|1–2|[[Дэпортэс Таліма]]|COL|1–0|0–2 |[[Карабоба Валенсія|Карабоба]]|VEN|2–2 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 2:3)|[[Спортынг Крысталь Ліма|Спортынг Крысталь]]|PER|0–1|2–1 |[[Барсэлёна Гуаякіль|Барсэлёна]]|ECU|2–1|[[Батафогу Рыю-дэ-Жанэйру|Батафогу]]|BRA|1–1|1–0 }} == Групавы этап == === Група 1 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=FLA |каманда2=EST |каманда3=DIM |каманда4=CUS <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_FLA=5 |нічыі_FLA=1 |паразы_FLA=0 |мз_FLA=14|мп_FLA=2 |перамогі_EST=2 |нічыі_EST=3 |паразы_EST=1 |мз_EST=6 |мп_EST=5 |перамогі_CUS=0 |нічыі_CUS=1 |паразы_CUS=5 |мз_CUS=4 |мп_CUS=12 |перамогі_DIM=2 |нічыі_DIM=1 |паразы_DIM=3 |мз_DIM=6 |мп_DIM=11 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_FLA={{Сьцяг|Бразылія}} [[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]] |назва_EST={{Сьцяг|Аргентына}} [[Эстудыянтэс Ля-Плята|Эстудыянтэс]] |назва_CUS={{Сьцяг|Пэру}} [[Куска (футбольны клюб)|Куска]] |назва_DIM={{Сьцяг|Калюмбія}} [[Індэпэнд’ентэ Мэдэін]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 2 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=COQ |каманда2=TOL |каманда3=NAC |каманда4=UNI <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_NAC=2 |нічыі_NAC=2 |паразы_NAC=2 |мз_NAC=7 |мп_NAC=9 |перамогі_UNI=1 |нічыі_UNI=3 |паразы_UNI=2 |мз_UNI=5 |мп_UNI=6 |перамогі_COQ=3 |нічыі_COQ=1 |паразы_COQ=2 |мз_COQ=8 |мп_COQ=6 |перамогі_TOL=2 |нічыі_TOL=2 |паразы_TOL=2 |мз_TOL=7 |мп_TOL=6 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_NAC={{Сьцяг|Уругвай}} [[Насьяналь Мантэвідэо|Насьяналь]] |назва_UNI={{Сьцяг|Пэру}} [[Унівэрсытарыё Ліма|Унівэрсытарыё]] |назва_COQ={{Сьцяг|Чылі}} [[Какімба Ўніда]] |назва_TOL={{Сьцяг|Калюмбія}} [[Дэпортэс Таліма]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 3 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=IRI |каманда2=FLU |каманда3=BOL |каманда4=DLG <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_FLU=2 |нічыі_FLU=2 |паразы_FLU=2 |мз_FLU=7 |мп_FLU=7 |перамогі_BOL=1 |нічыі_BOL=2 |паразы_BOL=3 |мз_BOL=6 |мп_BOL=8 |перамогі_DLG=0 |нічыі_DLG=3 |паразы_DLG=3 |мз_DLG=6 |мп_DLG=13 |перамогі_IRI=5 |нічыі_IRI=1 |паразы_IRI=0 |мз_IRI=15|мп_IRI=6 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_FLU={{Сьцяг|Бразылія}} [[Флумінэнсі Рыю-дэ-Жанэйру|Флумінэнсі]] |назва_BOL={{Сьцяг|Балівія}} [[Балівар Ля-Пас|Балівар]] |назва_DLG={{Сьцяг|Вэнэсуэла}} [[Дэпартыва Ля-Гуайра]] |назва_IRI={{Сьцяг|Аргентына}} [[Індэпэнд’ентэ Рывадавія Мэндоса|Індэпэнд’ентэ-Рывадавія]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 4 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=UCA |каманда2=CRU |каманда3=BOC |каманда4=BSC <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_BOC=2 |нічыі_BOC=1 |паразы_BOC=3 |мз_BOC=6 |мп_BOC=5 |перамогі_CRU=3 |нічыі_CRU=2 |паразы_CRU=1 |мз_CRU=8 |мп_CRU=3 |перамогі_UCA=4 |нічыі_UCA=1 |паразы_UCA=1 |мз_UCA=8 |мп_UCA=4 |перамогі_BSC=1 |нічыі_BSC=0 |паразы_BSC=5 |мз_BSC=2 |мп_BSC=12 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BOC={{Сьцяг|Аргентына}} [[Бока Хуніёрс Буэнас-Айрэс|Бока Хуніёрс]] |назва_CRU={{Сьцяг|Бразылія}} [[Крузэйру Бэлу-Арызонці|Крузэйру]] |назва_UCA={{Сьцяг|Чылі}} [[Унівэрсыдад Католіка Сант’яга-дэ-Чылі|Унівэрсыдад Католіка]] |назва_BSC={{Сьцяг|Эквадор}} [[Барсэлёна Гуаякіль|Барсэлёна]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 5 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=COR |каманда2=PLA |каманда3=SFE |каманда4=PEÑ <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_PEÑ=0 |нічыі_PEÑ=3 |паразы_PEÑ=3 |мз_PEÑ=4 |мп_PEÑ=8 |перамогі_COR=3 |нічыі_COR=2 |паразы_COR=1 |мз_COR=8 |мп_COR=4 |перамогі_SFE=2 |нічыі_SFE=2 |паразы_SFE=2 |мз_SFE=6 |мп_SFE=7 |перамогі_PLA=3 |нічыі_PLA=1 |паразы_PLA=2 |мз_PLA=8 |мп_PLA=7 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_PEÑ={{Сьцяг|Уругвай}} [[Пэньяроль Мантэвідэо|Пэньяроль]] |назва_COR={{Сьцяг|Бразылія}} [[Карынтыянс Сан-Паўлу|Карынтыянс]] |назва_SFE={{Сьцяг|Калюмбія}} [[Індэпэнд’ентэ Санта-Фэ Багата|Санта-Фэ]] |назва_PLA={{Сьцяг|Аргентына}} [[Плятэнсэ Буэнас-Айрэс|Плятэнсэ]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 6 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=CCP |каманда2=PAL |каманда3=CRI |каманда4=JUN <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_PAL=3 |нічыі_PAL=2 |паразы_PAL=1 |мз_PAL=10|мп_PAL=5 |перамогі_CCP=4 |нічыі_CCP=1 |паразы_CCP=1 |мз_CCP=6 |мп_CCP=2 |перамогі_JUN=1 |нічыі_JUN=1 |паразы_JUN=4 |мз_JUN=5 |мп_JUN=11 |перамогі_CRI=2 |нічыі_CRI=0 |паразы_CRI=4 |мз_CRI=6 |мп_CRI=9 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_PAL={{Сьцяг|Бразылія}} [[Палмэйрас Сан-Паўлу|Палмэйрас]] |назва_CCP={{Сьцяг|Парагвай}} [[Сэра Партэньнё Асунсьён|Сэра Партэньнё]] |назва_JUN={{Сьцяг|Калюмбія}} [[Хуніяр Баранкільля|Хуніяр]] |назва_CRI={{Сьцяг|Пэру}} [[Спортынг Крысталь Ліма|Спортынг Крысталь]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 7 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=LDQ |каманда2=MIR |каманда3=LAN |каманда4=CAR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_LDQ=4 |нічыі_LDQ=0 |паразы_LDQ=2 |мз_LDQ=8 |мп_LDQ=5 |перамогі_LAN=3 |нічыі_LAN=0 |паразы_LAN=3 |мз_LAN=3 |мп_LAN=7 |перамогі_CAR=1 |нічыі_CAR=0 |паразы_CAR=5 |мз_CAR=7 |мп_CAR=9 |перамогі_MIR=4 |нічыі_MIR=0 |паразы_MIR=2 |мз_MIR=7 |мп_MIR=4 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_LDQ={{Сьцяг|Эквадор}} [[ЛДУ Кіта|ЛДУ]] |назва_LAN={{Сьцяг|Аргентына}} [[Лянус (футбольны клюб)|Лянус]] |назва_CAR={{Сьцяг|Балівія}} [[Олўэйз Рэдзі Ля-Пас|Олўэйз Рэдзі]] |назва_MIR={{Сьцяг|Бразылія}} [[Мірасол (футбольны клюб)|Мірасол]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> === Група 8 === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.conmebol.com/conmebol-libertadores-posiciones/ КОНМЭБОЛ] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=IDV |каманда2=ROS |каманда3=UCV |каманда4=LIB <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_IDV=4 |нічыі_IDV=1 |паразы_IDV=1 |мз_IDV=11|мп_IDV=6 |перамогі_LIB=0 |нічыі_LIB=0 |паразы_LIB=6 |мз_LIB=4 |мп_LIB=13 |перамогі_ROS=4 |нічыі_ROS=1 |паразы_ROS=1 |мз_ROS=9 |мп_ROS=1 |перамогі_UCV=3 |нічыі_UCV=0 |паразы_UCV=3 |мз_UCV=7 |мп_UCV=11 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q2 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_IDV={{Сьцяг|Эквадор}} [[Індэпэнд’ентэ дэль Вальле Сангалькі|Індэпэнд’ентэ дэль Вальле]] |назва_LIB={{Сьцяг|Парагвай}} [[Лібэртад Асунсьён|Лібэртад]] |назва_ROS={{Сьцяг|Аргентына}} [[Расарыё Сэнтраль]] |назва_UCV={{Сьцяг|Вэнэсуэла}} [[Унівэрсыдад Сэнтраль Каракас|Унівэрсыдад Сэнтраль]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Загнаныя мячы; 4) Галы загнаныя ў гасьцях; 5) Рэйтынг КОНМЭБОЛ. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1=Трапілі ў 1/8 фіналу |колер_Q2=blue1|тэкст_Q2=Трапілі ў [[Паўднёваамэрыканскі кубак]] }}</onlyinclude> == Плэй-оф == === 1/8 фіналу === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Эстудыянтэс Ля-Плята|Эстудыянтэс]]|ARG|4–1|[[Унівэрсыдад Католіка Сант’яга-дэ-Чылі|Унівэрсыдад Католіка]]|CHI|1–1|3–0 |[[Мірасол (футбольны клюб)|Мірасол]]|BRA|1–1 (4–5 p)|[[ЛДУ Кіта|ЛДУ]]|ECU|1–1|0–0 |[[Флумінэнсі Рыю-дэ-Жанэйру|Флумінэнсі]]|BRA|1–1 (5–4 p) |[[Індэпэнд’ентэ Рывадавія Мэндоса|Індэпэнд’ентэ Рывадавія]]|ARG|0–0|1–1 |[[Дэпортэс Таліма]]|COL|1–4|[[Індэпэнд’ентэ дэль Вальле Сангалькі|Індэпэнд’ентэ дэль Вальле]]|ECU|0–1|1–3 |[[Крузэйру Бэлу-Арызонці|Крузэйру]]|BRA|2–3|[[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]]|BRA|1–1|1–2 |[[Плятэнсэ Буэнас-Айрэс|Плятэнсэ]]|ARG|1–1 (7–6 p)|[[Какімба Ўніда]]|CHI|1–1|0–0 |[[Палмэйрас Сан-Паўлу|Палмэйрас]]|BRA|2–1|[[Сэра Партэньнё Асунсьён|Сэра Партэньнё]]|PAR|1–1|1–0 |[[Расарыё Сэнтраль]]|ARG|0–1|[[Карынтыянс Сан-Паўлу|Карынтыянс]]|BRA|0–0|0–1 }} === 1/4 фіналу === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Эстудыянтэс Ля-Плята|Эстудыянтэс]]|ARG|2–1|[[Карынтыянс Сан-Паўлу|Карынтыянс]]|BRA|1–1|1–0 |[[Палмэйрас Сан-Паўлу|Палмэйрас]]|BRA|3–3 (4–3 p)|[[ЛДУ Кіта|ЛДУ]]|ECU|1–0|2–3 |[[Флумінэнсі Рыю-дэ-Жанэйру|Флумінэнсі]]|BRA|3–2|[[Плятэнсэ Буэнас-Айрэс|Плятэнсэ]]|ARG|2–0|1–2 |[[Індэпэнд’ентэ дэль Вальле Сангалькі|Індэпэнд’ентэ дэль Вальле]]|ECU|1–3|[[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]]|BRA|0–2|1–1 }} === 1/2 фіналу === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main |[[Эстудыянтэс Ля-Плята|Эстудыянтэс]]|ARG|Матч 1|[[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]]|BRA|0–0|22 кастр |[[Флумінэнсі Рыю-дэ-Жанэйру|Флумінэнсі]]|BRA|Матч 2|[[Палмэйрас Сан-Паўлу|Палмэйрас]]|BRA|1–2|21 кастр }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://conmebollibertadores.com/ Афіцыйная старонка]{{Ref-en}} {{Кубак Лібэртадорэс}} [[Катэгорыя:Кубак Лібэртадорэс|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] p74ugq0t4e752jlwkb5njfkaghc601k 0 303699 2697082 2688094 2026-10-18T02:27:42Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2697082 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сарнавічы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сарнавічаў |Арыгінальная назва = Сарновичі |Лацінка = Sarnavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1552 годам |Першыя згадкі = [[1552]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 383 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 04 |Шырата сэкундаў = 55 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 55 |Даўгата сэкундаў = 28 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} [[Файл:Вяледнікі ў люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сернавічы ў люстрацыі Оўруцкага замку 1552 г.]] [[Файл:Абыходы ў рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Мястэчка Сарнапаль і сяло Сарнавічы ў рэестры 1628 г.]] [[Файл:Абыходы ў тарыфе 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сарнапаль і Сарнавічы ў тарыфе 1640 г.]] [[Файл:Коростишів в люстрації 1683 р.jpg|значак|зьлева|150px|Сарнавічы ў люстрацыі 1683 г.]] '''Са́рнавічы''' ({{мова-uk|Са́рновичі}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Паводле люстрацыі [[Оўруч|Оўруцкага]] замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}}, зь сяла Сернавічы пана Крыштафа Кміціча, якое цягнула 1 службу, выбіралася 2 кадзі мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 455; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 49</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Сарнавічы з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году запісана, што зь мястэчка Сарнапаль пана Юрыя Лясоты за шэсьць пабораў мусіла выплачвацца з 4 рынкавых дымоў (×6 — ~24 жыхары) па 3 злотыя, з 6 вулічных дымоў (~36) па 1 зл. і 6 грошаў, з кола млынавага 3 зл. штогадовага, зь сяла Сарнавічы з 3 дымоў (~18) па 3 зл., з 2 [[агароднікі|агароднікаў]] па 1 зл. і 6 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 600; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 389</ref>. Згодна з тарыфам [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 113 дымоў (~678 жыхароў) мястэчка Сарнапаль панства Станіслава і Марыны Шчырскіх выбіралася 113 злотых, з 11 дымоў (~66) сяла Сарнавічы — 11 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 885зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 227-228</ref>. У люстрацыі падымнага падатку [[Жытомір]]скага і Оўруцкага паветаў Кіеўскага ваяводзтва 1683 году засьведчана, што з 5 дымоў сяла Сарнавічы пана Берэжэцкага выплачваўся 1 злоты<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 743; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 498</ref>. Зь візыты Оўруцкага дэканату 1740 году вынікае, што жыхары 9 двароў сяла Сарнавічы належалі да прыходу царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы ў сяле Калінаўка<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 233. Спр. 19. А. 741-743</ref>. У 1754 годзе з 10 двароў (~60 жыхароў) сяла Сарнавічы Оўруцкага кляштару езуітаў выплачваліся «''do grodu''»{{заўвага|Жытомірскага замку.}} 1 злоты і 17 грошаў, «''do skarbu''» — 6 злотых і 8 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 139</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сарнавічы апынуліся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] cbpmp2qlrq7b4bnj2xg5wx41klhttg6 0 304247 2697081 2696532 2026-10-18T02:02:55Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2697081 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Паўловічы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Паўловічаў |Арыгінальная назва = Павловичі |Лацінка = Paŭłovičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 19 |Шырата сэкундаў = 53 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 35 |Даўгата сэкундаў = 06 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Паўло́вічы''' (на мапе 1925 г. ужо Новы Мір) ({{мова-uk|Павло́вичі (Новий Мир)}}) — былое сяло ў [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Паўловічы згаданае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, на думку У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на Палесьсі. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у [[Палохачаў|Полохачове]] зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у Павъловичахъ — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Паўловічы таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Пабор зь сяла Паўловічы ў 1581 г.png|значак|130px|Пабор зь сяла Паўловічы ў 1581 г.]] У падатковым рэестры Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзеным 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, засьведчана, што «ze wsi Pawłowicz» 6 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў і 1 [[агароднікі|агародніка]] пані Янавай{{заўвага|Ян Герцык — дзяржаўца радуньскі і пісар гродзкі віленскі ў 1569 г.<ref>Herbarz Polski. Cz. 1, Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. / Ułożył i wydał Adam Boniecki. – Warszawa, 1904. T. VII. S. 265</ref>}} Герчыкавай (Герцыкавай) выбрана адпаведна па 15 і 6 грошаў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 895; Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 45</ref>. [[Файл:Сяло Паўловічы ў 1648 і 1691 г.jpg|значак|зьлева|130px|Сяло Паўловічы ў 1648 і 1691 г.]] У інвэнтары добраў пана Міхала Тэадора Яльца прыведзеныя зьвесткі пра зьмяншэньне колькасьці падданых з 1648 да 1691 году, г. зн. па [[Руіна|руіне]] так казацкай, як і маскоўскай. У сяле Паўловічы з 282 дымоў засталося хіба 7, у суседніх Баранах з 6 дымоў – ніводнага, у цэлым маёнтку з 893 дымоў (акрамя габрэяў) – 61. Астатнія разыйшліся па больш ціхіх мясьцінах, у тым ліку й за Дняпро<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 6. А. 123–125зв. (124зв.); Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 553–556 (555)</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Паўловічы, Мухаеды, Вуглы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.jpg|значак|130px|Паўловічы, Мухаеды, Вуглы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Паўловічы апынуліся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 89d6jesp93xqffft3z8r2ttgr1fix28 0 304267 2697076 2697035 2026-10-17T23:33:38Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2697076 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI ст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Рэбаўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] nqv608tmama6i25if80rahk2fqcvvy9 2697077 2697076 2026-10-17T23:39:30Z Дамінік 64057 2697077 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Рэбаўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] kpn98m7tbytee6pkyhxpgv9yrx9jyx2 2697079 2697077 2026-10-18T00:02:32Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2697079 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Рэбаўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] b82so3wl0k27grxpktyt8afdjkg8w7f 2697084 2697079 2026-10-18T02:30:19Z Дамінік 64057 2697084 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Рэбаўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (~90 жыхароў) сяла Палохачаў пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да [[Оўруч|Оўруцкага замку]]}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] jeq2932y46e4lhnlrp9fm9f4uq4sets 2697086 2697084 2026-10-18T02:44:05Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2697086 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Рэбаўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (~90 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да [[Оўруч|Оўруцкага замку]]}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] bwnpcsygctuitjwcc3or6fta928rhgj 2697087 2697086 2026-10-18T02:46:31Z Дамінік 64057 2697087 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці наступнага XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Рэбаўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (~90 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] hyl46wlv824r6ywwq5flulpq6kdqasf 2697088 2697087 2026-10-18T02:52:52Z Дамінік 64057 /* Назва */ 2697088 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Рэбаўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (~90 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] r74yd3lakgl75k8nhumfa6si7gpmhkj 2697089 2697088 2026-10-18T03:00:20Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2697089 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] jzii15lawnxt9nb37ygtt8klocmszl9 2697090 2697089 2026-10-18T03:01:30Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2697090 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 4vkw4879jwdynjn9uaa7ybaul7f1860 2697091 2697090 2026-10-18T03:03:38Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2697091 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] bm0box4ngb0pf7dzypfxlm8n6p29339 2697092 2697091 2026-10-18T03:11:28Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2697092 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло называлася Робаўшчынай. Пра тое сьведчыць адзін з запісаў першай чвэрці XVII ст. Зь яго вынікае, што Робаўшчына — гэта Палохачаў, які існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] tre6y38uo00hkedpyelhqnpp9o22qe1 2697093 2697092 2026-10-18T03:44:23Z Дамінік 64057 /* Назва */ 2697093 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло магло выступаць часткай маёнтку Робаўшчына альбо пад назвай сяло Робаўскае, сяло Робаўскае Палохачаў. Урэшце назва Робаўшчына зьнікла, а засталося сяло Палохачаў, якое існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] l5ybsht6bu1hm1zwws0le6xr62rnvtr 2697094 2697093 2026-10-18T03:47:05Z Дамінік 64057 /* Назва */ 2697094 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. сяло магло выступаць часткай маёнтку Робаўшчына альбо пад назвай сяло Робаўскае, сяло Робаўскае Палохачаў. Пэўны час называліся і Робаўшчына, і Палохачаў. Урэшце назва Робаўшчына зьнікла, а засталося сяло Палохачаў, якое існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] n7640biwumuqjbnz0sddgtyz0u6yaq5 2697095 2697094 2026-10-18T03:49:10Z Дамінік 64057 /* Назва */ 2697095 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. паселішча магло выступаць часткай маёнтку Робаўшчына альбо пад назвамі сяло Робаўскае, сяло Робаўскае Палохачаў. Пэўны час называліся і Робаўшчына, і Палохачаў, прыналежныя розным асобам. Урэшце назва Робаўшчына зьнікла, а засталося сяло Палохачаў, якое існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] ih2wr3ecqjc26pot66dyjazoj7ngtkc 2697096 2697095 2026-10-18T03:52:15Z Дамінік 64057 /* Назва */ 2697096 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. паселішча магло выступаць часткай маёнтку Робаўшчына альбо пад назвамі сяло Робаўскае, сяло Робаўскае Палохачаў. Пэўны час называліся і Робаўшчына, і Палохачаў, прыналежныя розным асобам. Урэшце тапонім Робаўшчына нібыта зьнік, а засталося сяло Палохачаў, якое існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Рудая, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 7kph3ltmzqp6awb4k1h50czpyyrk6n5 2697097 2697096 2026-10-18T03:54:27Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2697097 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. паселішча магло выступаць часткай маёнтку Робаўшчына альбо пад назвамі сяло Робаўскае, сяло Робаўскае Палохачаў. Пэўны час называліся і Робаўшчына, і Палохачаў, прыналежныя розным асобам. Урэшце тапонім Робаўшчына нібыта зьнік, а засталося сяло Палохачаў, якое існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Руда, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што 4 дымоў сяла Робаўшчына пана Пятра Сурына выбіралася па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] bq25pbtxn3j5vc1cthgovemxj6mvdcc 2697098 2697097 2026-10-18T05:30:44Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2697098 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. паселішча магло выступаць часткай маёнтку Робаўшчына альбо пад назвамі сяло Робаўскае, сяло Робаўскае Палохачаў. Пэўны час называліся і Робаўшчына, і Палохачаў, прыналежныя розным асобам. Урэшце тапонім Робаўшчына нібыта зьнік, а засталося сяло Палохачаў, якое існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Руда, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што з 4 дымоў сяла Робаўшчыны Пятра Сурына за 6 пабораў атрымана па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Самуэль Стэцкі з 14 дымоў сяла Робаўшчыны заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 7 злотых; адпаведна, з 10 дымоў сяла Палохачава пана Пятра Сурына выбрана 5 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 929, 931зв.</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] kl26badmjbps09txkrmg8uqsdpjdc7m 2697099 2697098 2026-10-18T05:35:28Z Дамінік 64057 2697099 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. паселішча магло выступаць часткай маёнтку Робаўшчына альбо пад назвамі сяло Робаўскае, сяло Робаўскае Палохачаў. Пэўны час называліся і Робаўшчына, і Палохачаў, прыналежныя розным асобам. Урэшце тапонім Робаўшчына нібыта зьнік, а засталося сяло Палохачаў, якое існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] [[Файл:Робаўшчына С. Стэцкага ў рэестры 1634 г.jpg|значак|150пкс|Робаўшчына С. Стэцкага ў рэестры 1634 г.]] [[Файл:Палохачаў П. Сурына ў рэестры 1634 г.jpg|значак|150пкс|Палохачаў П. Сурына ў рэестры 1634 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Руда, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што з 4 дымоў сяла Робаўшчыны Пятра Сурына за 6 пабораў атрымана па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Самуэль Стэцкі з 14 дымоў сяла Робаўшчыны заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 7 злотых; адпаведна, з 10 дымоў сяла Палохачава пана Пятра Сурына выбрана 5 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 929, 931зв.</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] kyfkyn20bln4e0hc860ckplcki9owqg 2697101 2697099 2026-10-18T05:42:15Z Дамінік 64057 2697101 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. паселішча магло выступаць часткай маёнтку Робаўшчына альбо пад назвамі сяло Робаўскае, сяло Робаўскае Палохачаў. Пэўны час называліся і Робаўшчына, і Палохачаў, прыналежныя розным асобам. Вядомы выпадак, калі маёнтак аднаго ўладальніка ў 1628 г. і 1634 г. названы адпаведна Робаўшчынай і Палохачавам. Урэшце тапонім Робаўшчына нібыта зьнік, а засталося сяло Палохачаў, якое існуе і сёньня. г == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] [[Файл:Робаўшчына С. Стэцкага ў рэестры 1634 г.jpg|значак|150пкс|Робаўшчына С. Стэцкага ў рэестры 1634 г.]] [[Файл:Палохачаў П. Сурына ў рэестры 1634 г.jpg|значак|150пкс|Палохачаў П. Сурына ў рэестры 1634 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Руда, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што з 4 дымоў сяла Робаўшчыны Пятра Сурына за 6 пабораў атрымана па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Самуэль Стэцкі з 14 дымоў сяла Робаўшчыны заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 7 злотых; адпаведна, з 10 дымоў сяла Палохачава пана Пятра Сурына выбрана 5 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 929, 931зв.</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 9pe0asfbi4k7xpctq2pfmrt6by2ld2g 2697102 2697101 2026-10-18T05:46:06Z Дамінік 64057 /* Назва */ 2697102 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. паселішча магло выступаць часткай маёнтку Робаўшчына альбо пад назвамі сяло Робаўскае, сяло Робаўскае Палохачаў. Пэўны час называліся і Робаўшчына, і Палохачаў, прыналежныя розным асобам. Вядомы выпадак, калі маёнтак аднаго ўладальніка ў 1628 г. і 1634 г. названы адпаведна Робаўшчынай і Палохачавам. Урэшце тапонім Робаўшчына нібыта зьнік, а засталося сяло Палохачаў, якое існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына ў рэестры 1628 г.]] [[Файл:Робаўшчына С. Стэцкага ў рэестры 1634 г.jpg|значак|150пкс|Робаўшчына С. Стэцкага ў рэестры 1634 г.]] [[Файл:Палохачаў П. Сурына ў рэестры 1634 г.jpg|значак|150пкс|Палохачаў П. Сурына ў рэестры 1634 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Руда, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што з 4 дымоў сяла Робаўшчыны Пятра Сурына за 6 пабораў атрымана па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Самуэль Стэцкі з 14 дымоў сяла Робаўшчыны заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 7 злотых; адпаведна, з 10 дымоў сяла Палохачава пана Пятра Сурына выбрана 5 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 929, 931зв.</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] gaz8zginzstllys95zgw992wxo1u4xc 2697103 2697102 2026-10-18T05:47:32Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2697103 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. паселішча магло выступаць часткай маёнтку Робаўшчына альбо пад назвамі сяло Робаўскае, сяло Робаўскае Палохачаў. Пэўны час называліся і Робаўшчына, і Палохачаў, прыналежныя розным асобам. Вядомы выпадак, калі маёнтак аднаго ўладальніка ў 1628 г. і 1634 г. названы адпаведна Робаўшчынай і Палохачавам. Урэшце тапонім Робаўшчына нібыта зьнік, а засталося сяло Палохачаў, якое існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына П. Сурына ў рэестры 1628 г.]] [[Файл:Робаўшчына С. Стэцкага ў рэестры 1634 г.jpg|значак|150пкс|Робаўшчына С. Стэцкага ў рэестры 1634 г.]] [[Файл:Палохачаў П. Сурына ў рэестры 1634 г.jpg|значак|150пкс|Палохачаў П. Сурына ў рэестры 1634 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Руда, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што з 4 дымоў сяла Робаўшчыны Пятра Сурына за 6 пабораў атрымана па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Самуэль Стэцкі з 14 дымоў сяла Робаўшчыны заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 7 злотых; адпаведна, з 10 дымоў сяла Палохачава пана Пятра Сурына выбрана 5 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 929, 931зв.</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] 1nfrsl3g70n933nueqxn10nq2wvl9by 2697150 2697103 2026-10-18T11:10:21Z Дамінік 64057 2697150 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Палохачаў |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Палохачава |Арыгінальная назва = Полохачів |Лацінка = Pałochačaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1394 годам |Першыя згадкі = [[XIV стагодзьдзе]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 307 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Пало́хачаў''' ({{мова-uk|Поло́хачів}}) — сяло ў Оўруцкай меставай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Назва == Згаданае пад назвай Палохачаў яшчэ ў XIV ст., у цэлым шэрагу крыніцаў XVI — XVII стст. паселішча магло выступаць часткай маёнтку Робаўшчына альбо пад назвамі сяло Робаўскае, сяло Робаўскае Палохачаў. Пэўны час называліся і Робаўшчына, і Палохачаў, прыналежныя розным асобам. Вядомы выпадак, калі маёнтак аднаго ўладальніка ў 1628 г. і 1634 г. названы адпаведна Робаўшчынай і Палохачавам. Урэшце тапонім Робаўшчына нібыта зьнік, а засталося сяло Палохачаў, якое існуе і сёньня. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Найраней сяло Палохачаў названае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, паводле У. Б. Антановіча, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя [[Уладзімер Альгердавіч|Ўладзімера Альгердавіча]], што калісьці трымаў [[Оўруч|Оўруцкую]] воласьць, маючы свой удзел на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Альгерд]]а ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча]]<ref>Православная энциклопедия (далей: ПЭ). — Москва, 2004. T. VIII. С. 688</ref>. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам{{заўвага|У інтэрпрэтацыі аўтара «Православной энциклопедии» расейскага гісторыка А. В. Кузьміна, падараваньне зьвязваецца зь імям князя кіеўскага (канец XIII або пачатак XIV ст.) і пуціўльскага Ўладзімера Іванавіча. Самую ж грамату выдаў нібыта яго сын пуціўльскі князь Васіль<ref>ПЭ. – Москва, 2008. T. XIX. С. 349 – 350</ref>. Апошні, аднак, быў сынам пуціўльскага і оўруцкага князя Андрэя, брата Ўладзімера<ref>Зотов Р. В. О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время. — С.-Петербург, 1892. С. 115</ref>. Імя Андрэя ў якой бы ня ёсьць форме ў дакумэнце адсутнае. Таму ўдзел у справе кагосьці з князёў Рурыкавічаў, як і запіс на царкву мядовай даніны раней, чым у Кіеве зьявіўся Ўладзімер Альгердавіч, выглядае пакуль непраўдападобна. Як бы адшукалася іншая крыніца...}}{{заўвага|Гэткага меркаваньня трымаўся ў 1551 г. князь Фрыдэрык (Сямён) Глебавіч Пронскі, ваявода кіеўскі, дзяржаўца чарнобыльскі, што вынікае зь ягоных словаў «... отъ славное памети небожъчика Володимера наданное и одъ иншихъ такъже вписане на тую церъковъ...».}}<ref>Грамоты великих князей литовских с 1390 по 1569 год, собранные и изданные под редакцией Владимира Антоновича и Константина Козловского. — Киев: Университетская типография, 1868. № 37</ref> і не пазьней 1394 году:[[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]]{{пачатак цытаты}}''мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у [[Гажын|Гажине]] — ведро меду, у [[Паўловічы (зьніклае паселішча)|Павъловичахъ]] — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…''{{канец цытаты}} [[Файл:Робаўшчына братоў Сурынаў у 1571 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына паноў Сурынаў у 1571 г.]] [[Файл:Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.jpg|значак|150пкс|Сяло Робаўскае пані Станіслававай Сурынавай.]] [[Файл:Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Робаўшчына Гарасіма Сурына. 1581 г.]] У люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што сяло Робаўшчына было выслугай продка паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|Службу складалі 2 двары і болей.|}} людзей да замку ішла кадзь{{заўвага|Адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}} мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 452зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Палохачаў/Робаўшчына таксама) было далучанае да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з рэестрам [[падымнае|падымшчыны]], ухваленым на Люблінскім сойме 1569 году, з 4 цяглых дымоў сяла Роба(ў)шчыны пана Гардзея Сурына (далей згаданы і Гарасім) у 1571 годзе было выбрана па 12 грошаў; яшчэ адзін дым належаў навасёлу і падаткам на працягу 4 гадоў не абкладаўся. У сяле Ро''ў''баўскім з 4 дымоў пані Станіслававай Сурынавай выбрана таксама па 12 гр.<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 231-232, 238</ref>. З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзенага 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што з 4 [[асадныя сяляне|асядлых]] дымоў сёлаў Р''э''баўшчыны і Гаўрылкаўцаў пана Гарасіма Сурына выбіралася па 15 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 882, 894; пар.: Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy... S. 45 (тут памылкова — нібыта з 2 асядлых)</ref>. [[Файл:Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.png|значак|150пкс|Сяло Робаўскае Палохачаў. 1624 г.]] [[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|зьлева|150px|Робаўшчына П. Сурына ў рэестры 1628 г.]] [[Файл:Робаўшчына С. Стэцкага ў рэестры 1634 г.jpg|значак|150пкс|Робаўшчына С. Стэцкага ў рэестры 1634 г.]] [[Файл:Палохачаў П. Сурына ў рэестры 1634 г.jpg|значак|150пкс|Палохачаў П. Сурына ў рэестры 1634 г.]] 24 ліпеня 1624 году на скаргу пана Аляксандра Гедройця складзены судовы дэкрэт, паводле якога падданыя сяла Ро''ў''баўскага Палохачава пані Марушы з роду Стэцкіх Сурынавай, гвалтоўна наехаўшы на сяло Руда, забралі ў тамтэйшага [[дзяржаўца|дзяржаўцы]] коней і розныя рэчы<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X. — S. 334</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1628 году паведамляецца, што з 4 дымоў сяла Робаўшчыны Пятра Сурына за 6 пабораў атрымана па 3 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 604; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 394</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Самуэль Стэцкі з 14 дымоў сяла Робаўшчыны заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 7 злотых; адпаведна, з 10 дымоў сяла Палохачава пана Пятра Сурына выбрана 5 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 929, 931зв.</ref>. Зь люстрацыі падымнага падатку [[Жытомір]]скага і Оўруцкага паветаў Кіеўскага ваяводзтва 1683 году вядома, што 3 дымы ў Палохачаве трымалі паны Халанеўскія, а выбіралася зь іх 2 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 737зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 492</ref>. Згаданы Палохачаў у тарыфах падымнага Оўруцкага павету 1711 і 1714 гадоў; у тарыфе 1734 году ўказана, што валодаў ім падстолі земскі, падстароста гродзкі оўруцкі Францішак Юзаф Стэцкі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 65, 74, 279</ref>. У 1754 годзе з 13 двароў (×6 — ~78 жыхароў) сяла Палохачава ўдавы пані Стэцкай «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 2 злотыя і паўгроша, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 8 зл. і 2 гр. падымнага<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 177</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Палохачаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] e55gomdig46xv21zn7yxozvkk7jjnwx 0 304325 2697036 2026-10-17T13:54:50Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Aix-les-Bains?oldid=1379027859 2697036 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Авэрнь-Рона-Альпы]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Савоя (дэпартамэнт)|Савоя]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 45 |Шырата хвілінаў = 41 |Шырата сэкундаў = 19 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 5 |Даўгата хвілінаў = 54 |Даўгата сэкундаў = 55 }} '''Экс-ле-Бэн''' ({{мова-fr|Aix-les-Bains}}) — места ў дэпартамэнце [[Савоя (дэпартамэнт)|Савоя]] на паўднёва-ўсходняй [[Францыя|Францыі]]. Месьціцца на беразе найбуйнейшага натуральнага ледавіковага возера Францыі пад назовам [[Ляк-дзю-Буржэ]], дзякуючы чаму ўважаецца за буйны курорт. Тут знаходзіцца найбольшая прэснаводная марына ў Францыі<ref>{{кніга|імя=Philippe|прозьвішча=Gloaguen|загаловак=Le guide du routard - Alpes|выдавецтва=Hachette Tourisme|год=2007|isbn=978-2-01-240635-3}}</ref>. Гэта другі паводле колькасьці насельніцтва горад дэпартамэнту Савоя. == Гісторыя == [[Файл:ND 110 - AIX-LES-BAINS - La Rue de Genève.jpg|значак|зьлева|Вуліца Экс-ле-Бэну на выяве, зробленай паміж 1896 і 1908 гадамі.]] Гісторыкі згодныя, што Экс узьнік дзякуючы сваім водным крыніцам намаганьнямі [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыму]], але на рэштках кельцкага паселішча. Першае засяленьне гэтага месца датавана І стагодзьдзем да н. э. паводле Алена Каналя<ref>Canal, Alain (1992). Rapport des fouilles en sauvetage sous la place Maurice Mollard. Lyon, Drac (dact.)</ref>, аднак няма анічога, што сьведчыла бы, што гэтыя рэшткі былі сталым паселішчам. Мы маем толькі рэшткі цывільных установаў, і было бы цяжка аднавіць выгляд старажытнага места. Ужо і без таго слабое веданьне гісторыі Экса часоў Рыму яшчэ больш ускладняецца празь недахоп крыніцаў, што датычаць часу канца [[Рымская імпэрыя|Рымскай імпэрыі]] і раньняга [[Сярэднявечча]]. Экс-ле-Бэн зноў згадваецца ў крыніцах IX стагодзьдзя, то бок у 867 годзе, а таксама ў 1011 годзе праз хартыі. У апошняй бургундзкі кароль [[Рудольф III (кароль Бургундыі)|Рудольф III]] падараваў вілу Экса, названую каралеўскай рэзыдэнцыяй, разам зь ейнымі пасяленцамі і рабамі сваёй жонцы Эрмэнгардзе, якая, у сваю чаргу, перадала іх біскупству [[Грэнобль|Грэнобля]]<ref>Pérouse, Gabriel (1922). La vie d’autrefois à Aix-les-Bains. Chambéry: Dardel.</ref>. 9 красавіка 1739 году у цэнтры гораду ўзяўся вялікі пажар, які зьнішчыў 80 дамоў, амаль палову гораду. Адбудова была зладжаная з прыцягненьнем субсыдыяў ад караля, які накідаў плян выраўноўваньня вуліцаў, а ягонае выкананьне было даручаная інжынэру Гарэльлю. Цягам усяго гэтага пэрыяду і да [[Француская рэвалюцыя|Францускай рэвалюцыі]] горад штогод наведвала блізу 600 пацыентаў, большасьць зь якіх былі французамі. У выніку насельніцтва павялічылася і дасягнула 1700 жыхароў у 1793 годзе. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.aixlesbains.fr/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Экс-ле-Бэн| ]] 8y9wtk7jc9j7emnby05fhjjuh90mzyo 14 304326 2697037 2026-10-17T13:55:24Z Dymitr 10914 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2697037 wikitext text/x-wiki {{Болей}} [[Катэгорыя:Катэгорыі населеных пунктаў Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Авэрню — Роны — Альпаў]] spnda6aeiclgyihuni5djaj2qix3gor 0 304327 2697039 2026-10-17T14:30:22Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Mâcon?oldid=1359371176 2697039 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Бургундыя-Франш-Камтэ]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Сона і Люара]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 46 |Шырата хвілінаў = 18 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 4 |Даўгата хвілінаў = 49 |Даўгата сэкундаў = 53 }} '''Мако́н''' ({{мова-fr|Mâcon}}) — места ў дэпартамэнце [[Сона і Люара|Соны і Люары]] на цэнтральна-ўсходняй [[Францыя|Францыі]]. Насельніцтва Макону сягае блізу 35 тысячаў чалавек. == Гісторыя == [[Файл:Mâcon - Église Saint-Pierre - 5.jpg|значак|зьлева|Царква Сэн-П’ер.]] У старажытныя часы паселішча было вядомае пад назвай Матыска. Яно мела бачны росквіт у часы [[Рымская імпэрыя|Рымскай імпэрыі]]. Гэта пацьвярджае вялікі рымскі скарб, вядомы як [[Маконскі скарб]], які быў знойдзены ў 1764 годзе і рэшткі якога цяпер захоўваюцца ў [[Брытанскі музэй|Брытанскім музэі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/search.aspx?place=34858&plaA=34858-3-1|загаловак=British Museum Collection|дата доступу=15.06.2017|копія=https://web.archive.org/web/20140102193634/http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/search.aspx?place=34858&plaA=34858-3-1|дата копіі=02.01.2014}}</ref>. У IV стагодзьдзі горад быў умацаваны. У [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] Макон быў адміністрацыйным цэнтрам графства, якое належала [[Бургундзкае герцагства|Бургундзкаму герцагству]]. Горад меў стратэгічнае разьмяшчэньне, бо сюдою траплялі ў каралеўства швайцарскія або нямецкія найміты ў час [[Францускія рэлігійныя войны|Францускіх рэлігійных войнаў]]. 3 чэрвеня 1564 году [[Карл IX Валюа|Карл IX]], які ехаў з [[Шалён-сюр-Сон|Шалёну]], спыніўся ў горадзе падчас свайго каралеўскага аб’езду Францыі ў 1564—1566 гадах, у суправаджэньні ўласнага двара і шляхты, улучна з братам [[Генрых IV (кароль Францыі)|Генрыхам Наварскім]], кардыналамі Бурбонам і Лятарынскім. Ратуша была пабудаваная ў 1751 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://structurae.net/fr/ouvrages/hotel-de-ville-de-macon|загаловак=Hôtel de Ville de Mâcon|выдавецтва=Structurae|дата доступу=13.10.2025}}</ref>. У 1790 годзе Рэвалюцыйны ўрад прызначыў Макон сталіцай новастворанага дэпартамэнту Соны і Люары, які зьявіўся ў выніку радыкальнай рэарганізацыі нацыянальнай адміністрацыі. У 1814 годзе ў места ўварваліся аўстрыйскія войскі, а потым ён двойчы быў вызвалены францускімі войскамі, перш чым быў канчаткова акупаваны да падзеньня імпэрыі. Па вяртаньні [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і наступных ягоных [[Сто дзён|Ста дзён]] Макон зноў часова быў захоплены аўстрыйцамі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.macon.fr/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Макон| ]] diebsbrl0n16ewprtwyp4wh271nzhmh 14 304328 2697040 2026-10-17T14:33:02Z Dymitr 10914 пачатак 2697040 wikitext text/x-wiki {{Болей}} [[Катэгорыя:Катэгорыі населеных пунктаў Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] [[Катэгорыя:Прэфэктуры Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Бургундыі-Франшу-Камтэ]] nf046t6onuct7pg2v87ok0x3s5041xb 0 304329 2697043 2026-10-17T16:07:48Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Людовік ХІ]] у [[Людовік XI]] паўзьверх перанакіраваньня: рымскія лічбы 2697043 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Людовік XI]] nnir7e991nwk80io5mwm4u0jhwcqyww 0 304330 2697045 2026-10-17T16:11:15Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Épinal?oldid=1375755322 2697045 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Гранд-Эст]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Вагезы (дэпартамэнт)|Вагезы]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 46 |Шырата хвілінаў = 18 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 4 |Даўгата хвілінаў = 49 |Даўгата сэкундаў = 53 }} '''Эпіна́ль''' ({{мова-fr|Épinal}}) — места ў дэпартамэнце [[Вагезы (дэпартамэнт)|Вагезы]] на ўсходзе [[Францыя|Францыі]]. == Гісторыя == У 1444 годзе горад Эпіналь быў ва ўладаньні біскупства Мэцу. У верасьні прадстаўнікі гораду скарысталіся з таго, што кароль [[Карл VII (кароль Францыі)|Карл VII]] праяжджаў праз [[Нансі]], каб прапанаваць яму ўзяць места пад сваё падпарадкаваньне і папрасіць ягонай абароны. Акт падпарадкаваньня Эпіналю датаваны 7 верасьня 1444 году<ref>{{артыкул|аўтар=Marot, Pierre|загаловак=L’expédition de Charles VII à Metz (1444-1445). Documents inédits|выданьне=Bibliothèque de l'École des chartes|том=102|нумар=1|старонкі=109—155|год=1941|DOI=10.3406/bec.1941.449238}}</ref>. Кароль паабяцаў аніколі не адчужаць горад, аднак [[Людовік XI]] у 1465 годзе перадаў яго маршалу Бургундзкаму. Урэшце Эпіналь апынуўся пад апекай герцага Лятарынскага. У 1757 годзе была пабудаваная гарадзкая ратуша<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.epinal.fr/wp-content/uploads/2020/12/v5a-lorigine-des-quartiers-livret-bd.pdf|загаловак=A l’Origine des quartiers 2|выдавецтва=The Municipal Archives of Épinal|дата доступу=12.11.2025}}</ref>. Падчас [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]], у студзені 1944 году, сюды быў перанесены лягер для ваеннапалонных з акупаваных немцамі Нідэрляндаў. У ім утрымліваліся індыйскія ваеннапалонныя<ref name="ushm" >{{кніга|аўтар=Megargee, Geoffrey P.; Overmans, Rüdiger; Vogt, Wolfgang|загаловак=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos 1933–1945. Volume IV|выдавецтва=Indiana University Press, United States Holocaust Memorial Museum|год=2022|старонкі=303–304|isbn=978-0-253-06089-1}}</ref>. Як мінімум 40 палонных былі забітыя і 80 параненыя пасьля таго, як лягер пацярпеў падчас бамбаваньня места 11 траўня 1944 году<ref name=ushm/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.epinal.fr/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Эпіналь| ]] ry96nd09bhpb15qtsy5tlrolkjz1oss 14 304331 2697046 2026-10-17T16:14:42Z Dymitr 10914 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2697046 wikitext text/x-wiki {{Болей}} [[Катэгорыя:Катэгорыі населеных пунктаў Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] [[Катэгорыя:Прэфэктуры Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Гранд-Эсту]] mwq3ekfzrlqyikcbfh1ivrp5ohwx9wg 0 304332 2697051 2026-10-17T18:13:47Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Le_Mans?oldid=1368252381 2697051 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Пэі-дэ-ля-Люар]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Сарта]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 48 |Шырата хвілінаў = 0 |Шырата сэкундаў = 28 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 0 |Даўгата хвілінаў = 11 |Даўгата сэкундаў = 54 }} '''Лё-Ман''' ({{мова-fr|Le Mans}}) — места ў дэпартамэнце [[Сарта]] на ўсходзе [[Францыя|Францыі]]. Традыцыйна ён быў сталіцай правінцыі Мэн, а цяпер ёсьць сталіцай дэпартамэнту Сарта і сядзібай рымска-каталіцкай дыяцэзіі Лё-Ману. З 1923 году ў месьце ладзіцца [[24 гадзіны Лё-Ману]], вядомую найстарэйшую ў сьвеце дзейную гонку спартовых аўтамабіляў на вытрываласьць. Гэта падзея ёсьць адной з найбольш наведвальных і прэстыжных у сьвеце матаспорту. == Гісторыя == Упершыню згаданы [[Кляўдыюс Пталемэй|Кляўдыюсам Пталемэем]] як рымскі горад Віндыніюм кельцкага племені [[эдуі|эдуяў]]. Места, якое было захопленае рымлянамі ў 47 годзе да н. э., уваходзіла ў склад старажытнарымскай правінцыі [[Люгдунская Галія]]. Амфітэатар III стагодзьдзя дагэтуль стаіць у горадзе, а тэрмы былі зьнішчаныя падчас [[Крызіс Рымскай імпэрыі III стагодзьдзя|крызісу Рымскай імпэрыі III стагодзьдзя]]. [[Файл:Le Mans muraille Gallo Romaine nord-est.JPG|значак|зьлева|Гала-раманскія муры.]] Як галоўны горад Мэну ён быў арэнай змаганьняў у XI стагодзьдзі паміж графамі [[Анжуйскае графства|Анжуйскімі]] і герцагамі [[Нармандыя|Нарманскімі]]. Калі нарманы кантралявалі Мэн, [[Вільгэльм I Заваёўнік|Вільгэльм Заваёўнік]] пасьпяхова ўварваўся ў [[Ангельшчына|Ангельшчыну]] і ўсталяваў там сваю ўладу. У 1069 годзе жыхары Мэну паўсталі і выгналі нарманаў, у выніку чаго [[Юго V (граф Мэну)|Юго V]] быў абвешчаны графам Мэну. [[Жафруа V Анжу]] ажаніўся з [[Матыльда (каралева Ангельшчыны)|Матыльдай]] у катэдры. Іхны сын, [[Гэнрых II Плантагенэт]], які стаў каралём Ангельшчыны, нарадзіўся менавіта ў Лё-Мане<ref>{{кніга|імя=Edmund|прозьвішча=King|загаловак=King Stephen|месца=New Haven, Connecticut, United States|выдавецтва=Yale University Press|isbn=978-0-300-11223-8}}</ref>. У XIII стагодзьдзі Лё-Ман перайшоў пад кантроль францускай кароны. Пазьней у яго варваліся ангельскія войскі ў час [[Стогадовая вайна|Стогадовай вайны]]<ref name="britannica.com" >{{спасылка|спасылка=https://www.britannica.com/place/Le-Mans|загаловак=Le Mans &#124; History, Geography, & Points of Interest &#124; Britannica|дата публікацыі=11.06.2023}}</ref>. У XIX стагодзьдзі адбылася [[індустрыялізацыя]], дзякуючы чаму тут зьявілася чыгуначная сетка, вытворчасьць маторных транспартных сродкаў, а таксама тэкстыльная і тытунёвая прамысловасьці<ref name="britannica.com"/>. [[Райт (браты)|Браты Райты]] ўсчалі свае афіцыйныя публічныя дэманстрацыі самалёта 8 жніўня 1908 году на іпадроме ля Лё-Ману<ref>{{кніга|аўтар=Combs, Harry|загаловак=Kill Devil Hill: Discovering the Secret of the Wright Brothers|месца=Englewood|выдавецтва=TernStyle Press, Ltd.|старонкі=266–281|isbn=0940053020}}</ref>. Непадалёк ад цэнтру места існаваў аэрадром, збудаваны дзеля абароны заводу [[Рэно|Renault]]. Неўзабаве па вызваленьні гораду 8 жніўня 1944 году амэрыканскімі 79-й і 90-й пяхотнымі дывізіямі<ref>Blumenson, Martin (1989). «Breakout and Pursuit». Center of Military History, United States Army, Washington, D.C. — С. 436—438.</ref>, інжынэры вайскова-паветранай арміі ЗША пачалі будаўніцтва новага пашыранага аэрадрома. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://arquivo.pt/wayback/20160515093543/http://www.ville-lemans.fr/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Лё-Ман| ]] m0a6wudbori4287y4a2mtj2jeld1zkv 14 304333 2697052 2026-10-17T18:15:32Z Dymitr 10914 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2697052 wikitext text/x-wiki {{Болей}} [[Катэгорыя:Катэгорыі населеных пунктаў Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] [[Катэгорыя:Прэфэктуры Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Краіны Люары]] 4q9w0l8175iyklz8pwszgtwsjcosy4b 14 304334 2697054 2026-10-17T19:25:09Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ле Ман»]] у [[Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Лё-Ман»]]: Памылка ў назове 2697054 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[:Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Лё-Ман»]] opneros2w81idbcmb3pozoyiis3m99d 2697106 2697054 2026-10-18T06:37:10Z Dymitr 10914 выдаліць 2697106 wikitext text/x-wiki {{Выдаліць|Перанесеная ў [[:Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Лё-Ман»]]}} riokc95xkl1mu5jb0ddd7u5r0mxj9rg 0 304335 2697057 2026-10-17T19:51:26Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Annecy?oldid=1379953465 2697057 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Авэрнь-Рона-Альпы]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Верхняя Савоя]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 45 |Шырата хвілінаў = 54 |Шырата сэкундаў = 58 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 6 |Даўгата хвілінаў = 7 |Даўгата сэкундаў = 59 }} '''Ансі́''' ({{мова-fr|Annecy}}) — места ў дэпартамэнце [[Верхняя Савоя]] на паўднёвым усходзе [[Францыя|Францыі]]. Стаіць на поўнач ад возера [[Ансі (возера)|Ансі]] і за 35 кілямэтраў ад швайцарскага гораду [[Жэнэва|Жэнэвы]]. Празваная «Пэрлінай Францускіх Альпаў» у манаграфіі [[Рауль Бляншар|Рауля Бляншара]], які апісваў краявіды мясьцінаў паміж возерам і гарамі. Празь недахоп даступнай зямлі дзеля забудовы паміж возерам і гарой [[Сэмноз]], колькасьць насельніцтва места застаецца досыць стабільным. == Гісторыя == Ансі зьявіўся яшчэ ў рымскія часы. Места было дваром графаў [[Жэнэва|Жэнэвы]]. У 1401 годзе горад перайшоў да графаў Савойскіх. У 1444 годзе ён стаў рэгіянальнай сталіцай правінцыяў Жэнэва, Фасіньні і Бафартэн. [[Файл:Annecy.jpg|значак|зьлева|Мапа места 1914 году.]] З пашырэньнем кальвінізму Ансі быў цэнтрам [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]], бо старая Жэнэўская эпархія была перанесеная сюды ў 1535 годзе. Каталіцкі біскуп [[Францішак Сальскі]] служыў біскупам Ансі з 1602 па 1622 гады, а ягоныя парэшткі дасюль захоўваюцца ў мясцовай катэдры. Падчас [[Француская рэвалюцыя|Францускай рэвалюцыі]] рэгіён Савоі быў заваяваны [[Францыя]]й. Ансі быў далучаны да дэпартамэнту Манблян, сталіцай якога быў [[Шамбэры]]<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k204214z/f433.image Almanach Impérial an bissextil MDCCCXII]. — С. 437—438.</ref>. Каталіцкая эпархія была ліквідаваная ў 1801 годзе<ref>Jh. M. Lavanchy. [https://books.google.com/books?id=QwcsAAAAYAAJ&pg=PA1 «Le diocèse de Genève (partie de Savoie) pendant la Révolution française».] [https://books.google.com/books?id=0gQsAAAAYAAJ&pg=PA263 Volume II. — С. 263]. Nestor Albert, [https://books.google.com/books?id=ozdPAAAAYAAJ&pg=PA236 Vol. 1. — С. 236-237].</ref>. Па [[Рэстаўрацыя Бурбонаў|Бурбонскай рэстаўрацыі]] ў 1815 годзе Ансі быў вернуты каралю Сардыніі, а каталіцкая эпархія аднавіла сваю дзейнасьць у 1822 годзе<ref>Pius VII, the bull «Temporum vices» (30.01.1821). [https://books.google.com/books?id=KVtGAAAAcAAJ&pg=PA370 «Bullarii romani continuatio»]. Vol. XV. — С. 370–371.</ref>. Будаўніцтва ратушы было скончанае ў 1851 годзе<ref>{{кніга|аўтар=Baud, Henri; Mariotte, Jean-Yves|спасылка=https://books.google.com/books?id=_DIjAQAAIAAJ|загаловак=Histoire des communes savoyardes: Le Faucigny|выдавецтва=Horvath|год=1980|isbn=2-7171-0159-4}}</ref>. Калі Савоя была анэксаваная Францыяй у 1860 годзе паводле [[Турынскі дагавор (1860)|Турынскай дамовы]], Ансі стаў сталіцай новага дэпартамэнту [[Верхняя Савоя]]. У 1949 годзе Ансі быў месцам правядзеньня другога раўнду перамоваў у межах [[Агульнае пагадненьне аб мытах і гандлі 1947 году|Агульнага пагадненьня аб мытах і гандлі]]. 1 студзеня 2017 году была створаная новая муніцыпальная адзінка шляхам аб’яднаньня былых грамадаў Ансі-лё-Віё, Кран-Жэўрые, Мэтэ, Пранжы і Сэно<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do;jsessionid=08DEC28064854665C2CAE5A749AE3071.tpdila21v_2?cidTexte=JORFTEXT000033313064&dateTexte=&oldAction=rechJO&categorieLien=id&idJO=JORFCONT000033312664|загаловак=Arrêté du 14 juillet 2016 portant création d’une commune nouvelle}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.annecy.fr/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Ансі| ]] nzldx7dihdttunb9bniwmpxgrua7lre 14 304336 2697058 2026-10-17T19:54:19Z Dymitr 10914 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2697058 wikitext text/x-wiki {{Болей}} [[Катэгорыя:Катэгорыі населеных пунктаў Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] [[Катэгорыя:Прэфэктуры Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Авэрню — Роны — Альпаў]] nmmicqnhjckol9bcfosa5ceiy2gqeo3 14 304337 2697060 2026-10-17T19:59:33Z Dymitr 10914 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2697060 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Францускія лёгкаатлеты|Спрынтары]] [[Катэгорыя:Спрынтары паводле краінаў]] [[Катэгорыя:Францускія спрынтары і спрынтаркі|+Спрынтэры]] 8r42skclayq8dvyjwfe1soqdu7hw6zv 14 304338 2697061 2026-10-17T20:00:59Z Dymitr 10914 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2697061 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Францускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі|Спрынт]] [[Катэгорыя:Спрынтары і спрынтаркі паводле краінаў]] kjlph2gknjxki925e72jfj693entjci 14 304339 2697066 2026-10-17T20:30:37Z Dymitr 10914 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2697066 wikitext text/x-wiki {{Болей}} [[Катэгорыя:Катэгорыі населеных пунктаў Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] [[Катэгорыя:Супрэфэктуры Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады О-дэ-Франс]] 7w1u5oh75c90h14osfec1ncl879vph3 0 304340 2697134 2026-10-18T07:00:47Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Aix-en-Provence?oldid=1380274212 2697134 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Праванс-Альпы-Лазурны бераг]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Буш-дзю-Рон]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 43 |Шырата хвілінаў = 31 |Шырата сэкундаў = 35 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 5 |Даўгата хвілінаў = 26 |Даўгата сэкундаў = 44 }} '''Экс-ан-Права́нс''' ({{мова-fr|Aix-en-Provence}}) — места ў дэпартамэнце [[Буш-дзю-Рон]] на поўдні [[Францыя|Францыі]]. == Гісторыя == Экс ці Аквы Сэкстыюсавы быў заснаваны ў 123 годзе да н. э. рымскім консулам [[Гай Сэкстыюс Кальвін|Гаем Сэкстыюсам Кальвінам]], які назваў мясцовыя крыніцы сваім імём пасьля зьнішчэньня бліжняга гальскага [[опідум]]а ў Антрамоне{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|447}}<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.aixenprovencetourism.com/aix-histoire.htm|загаловак=Histoire d’Aix|выдавец=Aix-en-Provence|копія=https://web.archive.org/web/20131104035151/http://www.aixenprovencetourism.com/aix-histoire.htm|дата копіі=04.11.2013}}</ref>. У 102 годзе да н. э. у навакольлях адбылася [[бітва пры Аквах Сэкстыюсавых]], дзе рымляне пад кіраўніцтвам [[Гай Марыюс|Гая Марыюса]] разьбілі [[амброны|амбронаў]] і [[тэўтоны|тэўтонаў]]{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|447}}, а масавыя самагубствы сярод паланёных жанчынаў трапілі ў рымскія легенды пра германскі гераізм. [[Файл:Hoteldeville-aix.JPG|значак|зьлева|У цэнтры места.]] У IV стагодзьдзі горад стаў цэнтрам [[Нарбонская Галія|Нарбонскай Галіі]]. У 477 годзе яго занялі вэстгоцкія войскі. У наступным стагодзьдзі горад неаднаразова рабаваўся [[франкі|франкамі]] і [[лянгабарды|лянгабардамі]], а ў 731 годзе быў акупаваны сарацынамі, а ў 737 годзе яго захапіў [[Карл Марцэл]]. Экс, які ў Сярэднявеччы быў сталіцай [[Праванс]]у, дасягнуў свайго росквіту толькі пасьля XII стагодзьдзя, калі быў пад уладай дынастыяў Арагону і Анжу. Тады ж ён стаў мастацкім і асьветніцкім цэнтрам{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|447}}. Экс перайшоў да францускай кароны разам з астатнім Правансам у 1487 годзе, а ў 1501 годзе [[Людовік XII (кароль Францыі)|Людовік XII]] заснаваў тут Праванскі парлямэнт, які існаваў да 1789 году. У XVII—XVIII стагодзьдзях горад быў сядзібай інтэндантуры Правансу{{Зноска|Chisholm|1911|Chisholm|447}}. Сучасныя археалягічныя знаходкі ў Віль-дэ-Тур, то бок сярэднявечным прадмесьці Экса, выявілі рэшткі рымскага амфітэатру<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.mairie-aixenprovence.fr/SEDS|загаловак=La Seds|выдавецтва=Mairie d’Aix-en-Provence|дата публікацыі=23.04.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221004161222/http://www.mairie-aixenprovence.fr/SEDS|дата копіі=10.2022}}</ref>. Знаходка скамянелых костак зь верхняга кантынэнтальнага міяцэну дала пачатак хрысьціянскай легендзе пра цмока<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.q-mag.org/the-dragon-at-the-bus-stop.html|загаловак=The Dragon at the bus-stop|выдавецтва=Q-mag.org|дата доступу=19.11.2021}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Chisholm, Hugh, ed.|год=1911|частка=Aix|загаловак=Encyclopædia Britannica|том=1|выданьне=11|выдавецтва=Cambridge University Press|старонкі=447|ref=Chisholm}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.aixenprovence.fr/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Экс-ан-Праванс| ]] fu3byg42p6eki7wc8f7fzeoxl19y0yh 14 304341 2697135 2026-10-18T07:02:25Z Dymitr 10914 пачатак 2697135 wikitext text/x-wiki {{Болей}} [[Катэгорыя:Катэгорыі населеных пунктаў Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] [[Катэгорыя:Супрэфэктуры Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Правансу-Альпаў-Лазурнага берагу]] 01secrzee14s9eqet2trvjvzuadqjdc 0 304342 2697136 2026-10-18T07:29:14Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Beauvais?oldid=1377980200 2697136 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Рэгіён |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[О-дэ-Франс]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Дэпартамэнт |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Уаза (дэпартамэнт)|Уаза]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 49 |Шырата хвілінаў = 25 |Шырата сэкундаў = 49 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 2 |Даўгата хвілінаў = 5 |Даўгата сэкундаў = 43 }} '''Бавэ́''' ({{мова-fr|Beauvais}}) — места ў дэпартамэнце [[Уаза (дэпартамэнт)|Ўаза]] на поўначы [[Францыя|Францыі]]. Горад месьціцца за 75 км на поўнач ад [[Парыж]]у. Тут працуе [[Бавэ (аэрапорт)|аэрапорт]], які абслугоўвае парыскую аглямэрацыю. == Гісторыя == [[Файл:Beauvais Jeanne Hachette 2.jpg|значак|зьлева|Помнік [[Жанна Ашэт|Жаньне Ашэт]] у Бавэ.]] Бавэ быў вядомы ў рымскі час пад гала-рымскай назвай Цэзарамагус, дзе частка магас паходзіць ад агульнакельцкага слова «поле». У IX стагодзьдзі места было арганізаванае ў графства, якое блізу 1013 году перайшло да біскупаў Бавэ. У 1346 годзе горад мусіў абараняцца ад ангельцаў, якія зноў узялі яго ў аблогу ў 1433 годзе. Аблога, якую места вытрымала ў 1472 годзе, была вядомай дзякуючы гераізму жанчынаў места, ачоленых [[Жанна Ашэт|Жаннай Ашэт]], чыя памяць дагэтуль ушаноўваецца працэсіяй 27 чэрвеня (сьвята [[Ангадрызма|Сьвятой Ангадрэмы]]), падчас якой жанчыны маюць перавагу над мужчынамі. Значны знойдзены манэтны скарб стаў вядомы як Скарб Бавэ, бо некаторыя ангельскія і эўрапейскія манэты, знойдзеныя разам зь ім, паходзілі з францускага абацтва, разьмешчанага ў Бавэ. Лічылася, што скарб, які ўтрымліваў разнастайныя рэдкія і надзвычай рэдкія англа-нарманскія пэні, а таксама ангельскія і замежныя манэты, быў знойдзены ў Парыжы або паблізу яго<ref>{{спасылка|спасылка=http://treasurehunting.tv/?p=101|загаловак=Coin Hoard Article|копія=https://web.archive.org/web/20070927102731/http://treasurehunting.tv/?p=101|дата копіі=27.09.2007}}</ref><ref>Marshall Faintich (2002). [http://www.symbolicmessengers.com/beauvais.htm The «Beauvais» Hoard]. SymbolicMessengers.com.</ref>. Бавэ моцна пацярпеў падчас [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], а потым зноў пакутваў у часы падчас [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]], як падчас нямецкага наступу на [[Парыж]] у чэрвені 1940 году. Значная частка старога гораду была амаль цалкам зьнішчаная, а катэдра моцна пашкоджаная, перш чым горад быў вызвалены брытанскімі войскамі 30 жніўня 1944 году<ref>Hoemberg, Elisabeth (1950). «Thy People, My People». J. M. Dent & Sons, London. — С. 63.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.beauvais.fr/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Бавэ| ]] pn6cw1oitcfd8d68nnhsqhmst3kp75o 14 304343 2697137 2026-10-18T07:31:11Z Dymitr 10914 пачатак 2697137 wikitext text/x-wiki {{Болей}} [[Катэгорыя:Катэгорыі населеных пунктаў Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] [[Катэгорыя:Прэфэктуры Францыі]] [[Катэгорыя:Гарады О-дэ-Франс]] 8x9jfn6rfu24un787n08k39a60aotej