Беларуская мова

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпедыя</sitename>
    <dbname>bewiki</dbname>
    <base>https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпедыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікіпедыю</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Размовы пра партал</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Беларуская мова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1463</id>
    <revision>
      <id>5142773</id>
      <parentid>5130325</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Einimi</username>
        <id>47445</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>?</comment>
      <origin>5142773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67765" sha1="gi980xlj0c5c5fdzi7z2fv331o0kxsn" xml:space="preserve">{{Картка:Мова
| імя = Беларуская мова
| саманазва = беларуская мова
| краіны = {{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]] (''5&amp;nbsp;094 тыс. чал.'') &lt;br/&gt; {{Сцяг|Расія}} [[Расія]] (''61 тыс. чал.'') &lt;br/&gt; {{Сцяг|Польшча}} [[Польшча]] (''17 тыс. чал.'') &lt;br/&gt; {{Сцяг|Літва}} [[Літва]] (''30 тыс. чал.'') &lt;br/&gt; {{Сцяг|Украіна}} [[Украіна]] (''55 тыс. чал.'') &lt;br/&gt; {{Сцяг|Канада}} [[Канада]] (''менш за 10 тыс. чал.'') &lt;br/&gt; {{Сцяг|ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (''дыяспара'')
| распаўсюджанасць = [[Беларусь]]
| рэгіёны = [[Усходняя Еўропа]]
| колькасць носьбітаў = каля 6 млн. чал.
| статус = патэнцыйна [[уразлівая мова|ўразлівая]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.wal.unesco.org/languages/belarusian|title=Belarusian: UNESCO WAL|website=UNESCO World Atlas of Languages|lang=en|access-date=2023-11-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| катэгорыя = [[Мовы Еўразіі]]
| класіфікацыя = [[Індаеўрапейскія мовы|Індаеўрапейская сям'я]]
:[[Славянскія мовы|Славянская група]]
::[[Усходнеславянскія мовы|Усходнеславянская падгрупа]]
| пісьменнасць = [[Беларускі алфавіт|Беларускі кірылічны алфавіт]] &lt;br&gt; Часткова: [[беларускі лацінскі алфавіт]] &lt;br&gt; Выйшаў з ужытку: [[беларускі арабскі алфавіт]]
| афіцыйная мова = {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] ([[афіцыйная мова|дзяржаўная]]) 
{{Сцяг Польшчы}} [[Польшча]] ([[рэгіянальная мова|рэгіянальная]]):
* [[Файл:POL województwo podlaskie flag.svg|border|18px]] &lt;small&gt; [[Падляскае ваяводства]] &lt;/small&gt;
** [[Файл:POL Hajnówka COA.svg|15px]] &lt;small&gt; [[Гайнаўка|Горад Гайнаўка]] &lt;/small&gt;
** [[Файл:POL gmina Hajnówka COA.gif|15px]] &lt;small&gt; [[Гайнаўка (гміна)|Сельская гміна Гайнаўка]] &lt;/small&gt;
** [[Файл:POL Gmina Orla COA.svg|15px]] &lt;small&gt; [[Орля (гміна)|Сельская гміна Орля]] &lt;/small&gt;
** [[Файл:POL Gmina Narewka COA.jpg|15px]] &lt;small&gt; [[Нарэўка (гміна)|Сельская гміна Нараўка]] &lt;/small&gt;
** [[Файл:POL gmina Czyże COA.gif|15px]] &lt;small&gt; [[Чыжы (гміна)|Сельская гміна Чыжы]]
{{Сцяг Чэхіі}} [[Чэхія]] (нац. менш.)&lt;ref&gt;[http://belsat.eu/be/wiadomosci/a,14683,bielarusau-pryznali-paunapraunaiu-natsyianalnai-mienshastsiu-u-chekhii.html Белсат: Беларусаў прызналі паўнапраўнаю нацыянальнай меншасцю ў Чэхіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140413123832/http://belsat.eu/be/wiadomosci/a,14683,bielarusau-pryznali-paunapraunaiu-natsyianalnai-mienshastsiu-u-chekhii.html |date=13 красавіка 2014 }}&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt; {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]] (нац. менш.)
| рэгулюе = [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]
| ISO1 = be
| ISO2 = bel
| ISO3 = [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bel bel]
| Карта = Belarusian lang.png
}}

'''Белару́ская мо́ва''' — [[нацыянальная мова]] [[Беларусы|беларусаў]], уваходзіць у [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскую моўную сям’ю]], [[Славянскія мовы|славянскую групу]], [[Усходнеславянскія мовы|усходнеславянскую падгрупу]]. Пашырана ў асноўным у [[Беларусь|Беларусі]]. Распаўсюджана таксама і ў іншых краінах, галоўным чынам у [[Польшча|Польшчы]], [[Расія|Расіі]], [[Літва|Літве]], [[Латвія|Латвіі]], [[Украіна|Украіне]]&lt;ref&gt;Таксама па-беларуску размаўляюць у [[Азербайджан]]е, [[Канада|Канадзе]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Казахстан]]е, [[Кыргызстан]]е, [[Малдова|Малдове]], [[Таджыкістан]]е, [[Туркменістан]]е, [[ЗША]], [[Узбекістан]]е, паводле звестак [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bel Этналога].&lt;/ref&gt;. Беларуская мова мае шмат агульных граматычных і лексічных уласцівасцей з іншымі ўсходнеславянскімі мовамі.

Сучасная беларуская мова існуе ў [[Сучасная беларуская літаратурная мова|літаратурнай]] і [[Дыялекты беларускай мовы|дыялектнай формах]]. Асноўны масіў падзяляецца на 2 вялікія дыялекты: [[паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходні]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходні]], паміж якімі знаходзіцца паласа пераходных [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]. Літаратурная мова гістарычна грунтуецца на гаворках [[Цэнтральная Беларусь|цэнтральнай Беларусі]]&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.{{Пераход|#Дыялекты}}

[[Беларускі алфавіт|Алфавіт літаратурнай мовы]] створаны на аснове [[кірыліца|кірыліцы]]. Гістарычна выкарыстоўваліся сістэмы запісу беларускага тэксту лацінскім ([[Беларускі лацінскі алфавіт|беларуская лацінка]]) і арабскім ([[Беларускі арабскі алфавіт|беларуская арабіца]]) пісьмом.

У 1990-х — 2000-х гадах практычна аформілася суіснаванне дзвюх беларускіх моўных нормаў{{Sfn|Плотнікаў, Антанюк|2003|}}: [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|афіцыйнай (акадэмічнай) нормы беларускай мовы]], якая развілася пасля рэформаў [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|1933-34]], [[Беларускі правапіс (1959)|1957-59]] і 2008 гадоў, і [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|альтэрнатыўнай нормы]], распрацаванай на аснове [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|граматыкі]] [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]] і далейшай практыкі эміграцыйнага друку, так званай «[[тарашкевіца|тарашкевіцы]]».

== Гісторыя ==
{{Асноўны артыкул|Гісторыя беларускай мовы}}
[[Файл:Belarusians 1903.jpg|міні|250пкс|Этнаграфічная карта беларусаў і беларускіх гаворак, складзеная [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]] (1903)]]
Беларуская мова старажытнапісьменная, гісторыя беларускага пісьменства налічвае не менш за дзесяць стагоддзяў. Мова беларускага народа пачала складацца ў XIV—XVI стагоддзях у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] і была канчаткова сфарміравана ў канцы XIX—XX стагоддзяў. Паводле этнаграфічных даследаванняў, на Меншчыне яшчэ ў 1886 годзе мяшчане называлі беларускую мову літоўскай&lt;ref&gt;{{cite book|title=Антропология Беларуси в исследованиях конца XІX – середины XX в.|url=https://books.google.com/books?id=RO5UDwAAQBAJ&amp;pg=PA113|date=10 April 2018|publisher=ЛитРес|isbn=978-5-04-109768-4|pages=113–|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Беларускія лінгвісты-беларусаведы падзяляюць развіццё беларускай мовы на 3 асноўныя этапы:
* '''''Праславянскі (да XIII ст.):''''' у гэты перыяд пачынаюць фармавацца сучасныя ўсходнеславянскія мовы. Дадаткова ў расійскім і савецкім мовазнаўстве выдзяляецца перыяд існавання агульнай старажытнай усходнеславянскай (старарускай) мовы (узнікненне каля VII—VIII ст.). Існаванне такога перыяду ставіцца навукоўцамі пад пытанне, пачынаючы з пачатку XX ст.
* '''''Старабеларускі (XIII—XVIII ст.):''''' абмяжоўваецца ўзнікненнем выразных адметнасцей фанетыкі (пачатак) і практычным знікненнем (канец) старабеларускай мовы з моўнай практыкі сярэдніх і вышэйшых класаў грамадства.
* '''''Новабеларускі, або сучасны (з пачатку XIX ст.):''''' сучасны этап беларускай літаратурнай мовы.

[[Сучасная беларуская літаратурная мова]] пачала фарміравацца з 1850-х гадоў на аснове гаворак шырокіх ваколіц [[Мінск]]а&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Нарысы па гісторыі беларускай мовы / Рэдкал.: П. Ф. Глебка [і інш.]. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — С. 17.&lt;/ref&gt;.

== Лінгвагеаграфія ==

=== Колькасць носьбітаў ===
Паводле [[Перапіс насельніцтва СССР (1989)|перапісу 1989 года]], беларускую мову лічылі [[Родная мова|роднай]] 77,7 % жыхароў [[БССР|Беларускай ССР]], у тым ліку 80,2 % [[беларус]]аў&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.

Паводле даных [[перапіс насельніцтва|перапісу насельніцтва]] [[Беларусь|Беларусі]] [[2009]] года, [[Родная мова|роднай]] беларускую мову пазначылі 4 841 319 этнічных беларусаў, а таксама 217 015 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей краіны (сярод іх 171 287 чал. этнічных [[палякі|палякаў]]) назвалі беларускую сваёй роднай, што складае 53,22 % насельніцтва краіны. Акрамя таго, 1 009 935 этнічных беларусаў указалі яе як мову, якой яны свабодна валодаюць, а таксама 271 778 чалавек, якія належаць да іншых нацыянальнасцей, таксама ўказалі беларускую як другую мову (сярод іх 181 091 чал. этнічных [[рускія|рускіх]]), што складае каля 13,49 % насельніцтва краіны. Такім чынам, паводле перапісу, у 2009 годзе беларуская мова была роднай для 5 058 334 чал., акрамя таго, 1 281 713 чалавек валодалі беларускай мовай як другой, гэта склала каля 6 340 047 чал., якія свабодна размаўляюць па-беларуску.

Пры перапісе 2019 года беларускую мову назвалі роднай 54,1 % грамадзян краіны, мовай дамашніх зносін 26 %&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e2c/jpupn3rl7trtmxepj6vmh07qy6u5o09i.pdf|title=ВЫНІКІ ПЕРАПІСУ НАСЕЛЬНІЦТВА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 2019 ГОДА|author=НАЦЫЯНАЛЬНЫ СТАТЫСТЫЧНЫ КАМІТЭТ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ|pages=264|access-date=20 лютага 2024|archive-date=18 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240218211306/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e2c/jpupn3rl7trtmxepj6vmh07qy6u5o09i.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У [[Расія|Расіі]] беларускую мову прызнаюць «вядомай ім мовай» 316 тыс. жыхароў, між іх 248 тыс. беларусаў (30,7 % агульнага ліку&lt;ref&gt;[http://www.perepis2002.ru/ct/doc/ Звесткі ўсерасійскага перапісу 2002 г.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;). Ва [[Украіна|Украіне]] беларускую мову прызнаюць «роднай мовай» 55 тыс. беларусаў (19,7 % агульнага ліку&lt;ref&gt;[http://www.ukrcensus.gov.ua/ Звесткі ўсеўкраінскага перапісу 2001 г.]&lt;/ref&gt;). У [[Польшча|Польшчы]] беларускую мову прызнаюць «мовай, на якой размаўляюць дома» 40 тыс. жыхароў&lt;ref&gt;Звесткі ўсяпольскага перапісу 2002 г.&lt;/ref&gt;.

=== Беларусь ===
{{main|Беларуская мова ў Беларусі}}
Беларуская мова з’яўляецца адной з дзвюх (разам з [[руская мова|рускай]]) дзяржаўных моў у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]]. Як іншыя нацыянальныя мовы, сучасная беларуская мова выступае ў дзвюх разнавіднасцях: [[Літаратурная мова|літаратурнай]] і народна-дыялектнай. Кожная з гэтых разнавіднасцей мае свае сферы ўжывання і свае формы бытавання. Мясцовыя гаворкі тэрытарыяльна і функцыянальна абмежаваны. Яны існуюць у вуснай форме і выкарыстоўваюцца пераважна як сродак зносін сярод сельскіх жыхароў. Літаратурная мова абслугоўвае (паралельна з [[Руская мова|рускай]]) розныя сферы дзейнасці беларускага народа, з’яўляецца поліфункцыянальнай. Гэта мова [[Школа|школы]], [[друк]]у, [[радыё]], [[Тэлебачанне|тэлебачання]], [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]], [[Гуманітарныя навукі|гуманітарнай навукі]] і г.д. Літаратурная мова мае складаную і разнастайную сістэму моўных сродкаў, рэгламентаваныя і пісьмова замацаваныя нормы. Яна выступае ў вуснай і пісьмовай формах, якія разлічаны на розныя віды ўспрыняцця (слыхавое і зрокавае) і, адпаведна, адрозніваюцца лексічным і граматычным афармленнем.

[[Файл:Родная беларуская мова (2009).svg|thumb|250px|Доля насельніцтва паводле раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкавання, якая назвала беларускую мову роднай. Даныя паводле перапісу 2009 года]]
[[Файл:Хатняя беларуская мова (2009).svg|thumb|left|250px|Доля насельніцтва паводле раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкавання, якая заявіла, што дома звычнайна размаўляе на беларускай мове. Даныя паводле перапісу 2009 года]]
Нягледзячы, што 2/3 насельніцтва краіны заявілі пра свабоднае веданне беларускай мовай, колькасць грамадзян Беларусі, якія размаўляюць па-беларуску дома, складае 2 073 853 чал. сярод этнічных [[беларусы|беларусаў]] і 153 271 чал. сярод іншых [[этнас]]аў (у тым ліку 120 378 чал. у этнічных [[палякі на Беларусі|палякаў]]), што складае 23,43 % усяго насельніцтва краіны. У параўнанні з 1999 годам гэтыя лічбы адлюстроўваюць тэндэнцыю да зніжэння выкарыстання беларускай мовы. У 1999 г. яе прызналі «мовай, на якой размаўляюць дома», 3 686 тыс. (36.7 %) жыхароў. Між іх 3 370 тыс. (41.3 %) [[Беларусы|беларусаў]], 257 тыс. іншых галоўных нацыянальных груп ([[палякі]], [[рускія]], [[украінцы]], [[татары]])&lt;ref&gt;[http://belstat.gov.by/homep/en/census/ Звесткі ўсебеларускага перапісу 1999 г.]{{Недаступная спасылка}}.&lt;/ref&gt;.

Паводле шырэйшых мерак, 6 984 тыс. (85.6 %) беларусаў прызнаюць беларускую «роднай мовай». Іншыя крыніцы падаюць «насельніцтва мовы» як 6 715 тыс. у Беларусі і 9 081 102 па ўсім свеце&lt;ref&gt;{{Ethnologue|bel|Беларуская мова}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery caption=&quot;Найбольш распаўсюджаная дамашняя мова ў раёнах, гарадах і гарсаветах Беларусі паводле перапісаў {{нп3|Перапіс насельніцтва Беларусі (2009)|2009|uk|Перепис населення Білорусі (2009)}} і [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|2019]] гадоў:&quot; mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;350px&quot;&gt;
Файл:РайониБілорусіДМ2009—2019.gif|Усё насельніцтва.
Файл:РайониБілорусіМДМ2009—2019.gif|Гарадское насельніцтва.
Файл:РайониБілорусіСДМ2009—2019.gif|Сельскае насельніцтва.
&lt;/gallery&gt;
Некаторыя сацыялагічныя даследаванні, якія ставяць за мэту вызначэнне таго, якой мовай карыстаюцца беларусы, паказваюць, што 34 % беларусаў заяўлялі пра свабоднае валоданне беларускай мовай, але толькі каля 6 % беларусаў гавораць, што ўвесь час карыстаюцца беларускай мовай, амаль 74 % увесь час карыстаюцца рускай, а 21 % не карыстаюцца беларускай мовай наогул&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/sacyyolagi-belarusy-lyubyac-ale-ne-adstoyvayuc|title=Сацыёлагі: Беларусы любяць, але не адстойваюць {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2009-11-03|access-date=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;.

У афіцыйнай сферы выкарыстанне беларускай мовы вельмі абмежаванае. [[Справаводства]] ў Беларусі амаль цалкам рускамоўнае, адзначаецца скарачэнне накладаў беларускіх выданняў (за 1998—1999 год на 27,8 %). [[Аляксандр Лукашэнка]] ўжывае амаль толькі рускую мову.

Назвы населеных пунктаў на дарожных паказальніках падаюцца ў асноўным на беларускай мове, хоць часам сустракаюцца і рускамоўныя шыльды.

[[Файл:BelarusianSchoolLang2009.PNG|thumb|Удзельная вага вучняў школ з беларускай мовай навучання, гарадскія/сельскія школы, 2009/10 н.г.]]
На працягу першага дзесяцігоддзя XXI стагоддзя ў Беларусі штогод назіралася ўстойлівае зніжэнне колькасці школьнікаў, якія навучаюцца на беларускай мове. У 2010/2011 навучальным годзе іх частка складала 19 %, у той час як у 2001/2002 навучальным годзе на беларускай мове навучалася 27,8 % ад агульнай колькасці школьнікаў краіны&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/society/246883.html Артыкул «Ці патрэбны беларусам беларускамоўныя школы?»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110925123259/http://news.tut.by/society/246883.html |date=25 верасня 2011 }}&lt;/ref&gt;. Па даных [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага статыстычнага камітэта Рэспублікі Беларусь]] у 2023/2024 навучальным годзе са 1090,0 тысяч навучэнцаў у дзённых установах агульнай сярэдняй адукацыі толькі 93,5 тысяч (8,58 %) навучаліся на беларускай, тады як 996,5 тысяч (91,42 %) — на рускай&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/obrazovanie/publikatsii_8/index_99835/|title=Образование в Республике Беларусь, 2024|publisher=Национальный статистический комитет Республики Беларусь|date=2024-07-12|lang=ru|access-date=30 жніўня 2024|archive-date=29 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829193739/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/obrazovanie/publikatsii_8/index_99835/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Паводле [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапісу насельніцтва 2019 года]], беларускую мову лічаць роднай 5,094 млн чалавек (гэта прыкладна 53,2 % насельніцтва). Аднак размаўляюць на ім дома і ў паўсядзённым жыцці 2,447 млн (толькі 26 %). У параўнанні з 2009 годам гэтыя лічбы крыху выраслі: раней роднай беларускую называлі 5,058 млн чалавек, а размаўлялі на ёй 2,227 млн&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tochka.by/articles/life/pochemu_belorusy_stali_chashche_govorit_na_rodnom_yazyke_rezultaty_oprosa/ |title=Почему белорусы стали чаще говорить на родном языке — результаты опроса |access-date=21 жніўня 2024 |archive-date=21 жніўня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821074009/https://tochka.by/articles/life/pochemu_belorusy_stali_chashche_govorit_na_rodnom_yazyke_rezultaty_oprosa/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У пачатку 2020-х адзначалася некаторае павелічэнне папулярнасці мовы. У 2022/2023 навучальным годзе Акадэміяй адукацыі было праведзена даследаванне сярод выпускнікоў школ. Як высветлілася, больш за 90 % з іх лічаць беларускую роднай, каля 25 % лічаць яе вывучэнне «паказчыкам патрыятызму і грамадзянскасці». Як дадаў загадчык сектара суправаджэння нацыянальнага даследавання якасці адукацыі Вячаслаў Караткевіч, ''«сярод моладзі родная мова становіцца ўсё больш папулярнай, таму што з’яўляецца маркерам інтэлігентнасці»''. Меркаванне навукоўца падтрымала і галоўны рэдактар грамадска-палітычнага і літаратурна-мастацкага часопіса «Бярозка» Яніна Каралёва. На яе думку, беларуская ў моладзі ў трэндзе&lt;ref&gt;[https://minsknews.by/marker-intelligentnosti-belorusskij-yazyk-nabiraet-populyarnost-u-molodezhi-i-shkolnikov/ Маркер интеллигентности. Белорусский язык набирает популярность у молодежи и школьников] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241102110036/https://minsknews.by/marker-intelligentnosti-belorusskij-yazyk-nabiraet-populyarnost-u-molodezhi-i-shkolnikov/ |date=2 лістапада 2024 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://s13.ru/archives/mova-14|title=Белорусы стали чаще говорить на родном языке – результаты опроса — Блог Гродно s13|last=s13.ru|website=s13.ru|access-date=2024-02-29|last2=Тринадцев|first2=Семён|archive-date=24 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224062139/https://s13.ru/archives/mova-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/61623.html|title=«Маркер интеллигентности». Ученые объяснили, почему белорусский язык все популярнее у молодежи и школьников|website=Зеркало|date=2024-02-20|access-date=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя даныя дапаўняюцца звесткамі пра наведванне беларускай Вікіпедыі ў 2019—2023 гадах, апублікаванымі выданнем «Наша Ніва». Назіраўся двухразовы, а на некаторых артыкулах трох- і чатырохразовы рост. У ліку найбольш наведвальных — артыкулы пра беларускіх літаратараў, усплёскі на якіх адбываюцца адначасова з праходжаннем іх твораў у школьнай праграме. Рэдактары энцыклапедыі адзначалі, што раней такога не было, мяркуючы, што прычынамі росту папулярнасці беларускага раздзела сталі [[пратэсты ў Беларусі (2020)|падзеі жніўня 2020 года]] і павышэнне якасці зместу&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/323213|title=Беларусы ўдвая болей сталі чытаць пра сваё па-беларуску. Такі трэнд назіраецца ў «Вікіпедыі» з 2020 года|website=Наша Ніва|access-date=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;.

Паводле даных [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага статыстычнага камітэта Рэспублікі Беларусь]], у 2024/25 навучальным годзе з 1 080 159 вучняў у дзённых установах агульнай сярэдняй адукацыі Беларусі 88 885 або 8,23 % навучаліся на беларускай мове (у [[Мінская вобласць #Моўны склад|Мінскай вобласці]] — 16,17 %, у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]] — 13,11 %, у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] — 8,63 %, у [[Гомельская вобласць #Моўны склад|Гомельскай]] — 7,17 %, у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]] — 6,60 %, у [[Віцебская вобласць|Віцебскай]] — 4,67 %, у горадзе [[Мінск]] — 1,91 %), тады як на рускай — 991 274 або 91,77 % вучняў (у горадзе Мінск — 98,09 %, у Віцебскай вобласці — 95,33 %, у Магілёўскай — 93,40 %, Гомельскай — 92,83 %, у Гродзенскай — 91,37 %, у Брэсцкай — 86,89 %, у Мінскай — 83,83 %)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33413316.html|title=Усяго 8 адсоткаў. За 10 гадоў школьнікаў, якія вучацца па-беларуску, паменела на траціну|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2025-05-14|lang=be-tarask}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dataportal.belstat.gov.by/osids/indicator-info/10103000022 Численность учащихся в дневных учреждениях общего среднего образования по языку обучения по территории Республики Беларусь] — [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Размеркаванне навучэнцаў дзённых устаноў агульнай сярэдняй адукацыі паводле мовы навучання
|-
!
!2005/06
!2006/07
!2007/08
!2008/09
!2009/10
!2010/11
!2011/12
!2012/13
!2013/14
!2014/15
!2015/16
!2016/17
|-
|Беларуская
|280,2
|245,9
|231,5
|211,2
|189,1
|178,4
|163,4
|150,7
|142,0
|135,1
|130,6
|128,6
|-
|%
|23,3
|21,5 {{падзенне}}
|20,9 {{падзенне}}
|20,0 {{падзенне}}
|19,2 {{падзенне}}
|19,0 {{падзенне}}
|17,8 {{падзенне}}
|16,6 {{падзенне}}
|15,5 {{падзенне}}
|14,5 {{падзенне}}
|13,7 {{падзенне}}
|13,3 {{падзенне}}
|-
|Руская
|922,9
|898,6
|873,3
|846,4
|793,7
|761,4
|752,3
|757,7
|772,4
|795,3
|823,0
|838,4
|-
|%
|76,7
|78,5 {{рост}}
|79,0 {{рост}}
|80,0 {{рост}}
|80,7 {{рост}}
|80,9 {{рост}}
|82,1 {{рост}}
|83,3 {{рост}}
|84,4 {{рост}}
|85,4 {{рост}}
|86,2 {{рост}}
|86,6 {{рост}}
|-
|Іншая
|0,7
|0,6
|0,6
|0,6
|0,6
|0,6
|0,8
|0,7&lt;ref&gt;На польскай мове — 670 чалавек, на літоўскай мове — 57 чалавек.&lt;/ref&gt;
|0,8
|0,9
|0,9
|0,91&lt;ref&gt;На польскай мове — 868 чалавек, на літоўскай мове — 63 чалавекі.&lt;/ref&gt;
|-
|%
|0,0
|0,0 {{няма змяненняў}}
|0,1 {{рост}}
|0,0 {{падзенне}}
|0,1 {{рост}}
|0,1 {{няма змяненняў}}
|0,1 {{няма змяненняў}}
|0,1 {{няма змяненняў}}
|0,1 {{няма змяненняў}}
|0,1 {{няма змяненняў}}
|0,1 {{няма змяненняў}}
|0,1 {{няма змяненняў}}
|}

=== Польшча ===
[[Файл:Jezyk białoruski w gminach.png|thumb|right|Гміны ў [[Падляскае ваяводства|Падляскім ваяводстве]], у якіх уведзена альбо можна ўвесці беларускую мову як дапаможную (стан на 2010 год).]]
На тэрыторыі [[Польшча|Польшчы]], паводле Закона аб нацыянальных і этнічных меншасцях ад 26 студзеня 2005 года, беларуская мова ўведзена як дапаможная ў зносінах чыноўнікаў магістрата і насельніцтва, як у гутарковым, так і ў пісьмовым варыянце на тэрыторыях:
* [[Гайнаўка|горад і гарадская гміна Гайнаўка]] (3 снежня 2007)
* [[Орля (гміна)|гміна Орля]] (7 мая 2009)
* [[Нарэўка (гміна)|гміна Нарэўка]] (16 чэрвеня 2009)
* [[Чыжы (гміна)|гміна Чыжы]] (8 лютага 2010)
* [[Гайнаўка (гміна)|гміна Гайнаўка]] (28 мая 2010)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www2.mswia.gov.pl/download.php?s=1&amp;id=1857 |title=Urzędowy Rejestr Gmin, w których jest używany język pomocniczy |access-date=21 верасня 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070327222533/http://www2.mswia.gov.pl/download.php?s=1&amp;id=1857 |archivedate=27 сакавіка 2007 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ніва № 8 (2754), 22 лютага 2009&lt;/ref&gt;.

=== Украіна ===
{{main|Беларуская мова ва Украіне}}
Беларуская мова ўжываецца ў сёлах [[Ракытніўскі раён|Ракітнаўскага]] раёна [[Ровенская вобласць|Ровеншчыны]]. У раёне зафіксавана найвышэйшая ва Украіне доля беларускага насельніцтва. Паводле перапісу 2001 года, беларусы складалі 15,4 % насельніцтва раёна (у 1989 — 20,0 %) і засяроджваліся пераважна ў паўночнай частцы раёна, сумежнай з Беларуссю&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Беларуская Ўскраіна |url=http://www.nn.by/2000/43/08.htm |accessdate=12 красавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110825220637/http://www.nn.by/2000/43/08.htm |archivedate=25 жніўня 2011 |url-status= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/language/rivne/ |title=Результати перепису населення 2001 року. Національний склад |access-date=12 красавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100125152524/http://www.ukrcensus.gov.ua/results/general/language/rivne |archivedate=25 студзеня 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Сацыялінгвістычныя звесткі ===
Літаратурная мова генетычна грунтуецца на гаворках [[Цэнтральная Беларусь|цэнтральнай Беларусі]]&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt; (па сучаснай класіфікацыі — [[мінская гаворка]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; [[Сярэднебеларускія дыялекты|сярэднебеларускай групы дыялектаў]] беларускай мовы), але ў працэсе свайго станаўлення сінтэзавала характэрныя для большасці беларускіх гаворак [[Граматыка|граматычныя]] і [[лексіка|лексічныя]] рысы і ў сучасны момант не суадносіцца з пэўным тэрытарыяльным дыялектам&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.

== Пісьменства ==
{{Асноўны артыкул|Беларускі алфавіт}}
Беларускі алфавіт складзены на аснове [[Кірыліца|кірыліцы]], развіты з алфавіта [[Старацаркоўнаславянская мова|стараславянскай мовы]]. Яго сучасная форма была замацавана ў 1918 годзе і складаецца з 32 літар.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left:auto; margin-right:auto; border:none;&quot;
|- align=center style=&quot;height:2.5em; width:2.5em; font-family:sans-serif; font-size:1.8em;&quot;
| Аа
| Бб
| Вв
| Гг
| Дд
| Ее
| Ёё
| Жж
|- align=center style=&quot;height:2.5em; width:2.5em; font-family:sans-serif; font-size:1.8em;&quot;
| Зз
| Іі
| Йй
| Кк
| Лл
| Мм
| Нн
| Оо
|- align=center style=&quot;height:2.5em; width:2.5em; font-family:sans-serif; font-size:1.8em;&quot;
| Пп
| Рр
| Сс
| Тт
| Уу
| Ўў
| Фф
| Хх
|- align=center style=&quot;height:2.5em; width:2.5em; font-family:sans-serif; font-size:1.8em;&quot;
| Цц
| Чч
| Шш
| Ыы
| Ьь
| Ээ
| Юю
| Яя
|}

Гістарычна часткай славянамоўных народаў ужывалася таксама [[Глаголіца|глагалічнае]] пісьмо (рэдка — да XI—XII ст.), але на тэрыторыі Беларусі такіх помнікаў не выяўлена.

Пазней паўсталі і функцыянавалі сістэмы запісу беларускага тэксту лацінскім ([[Беларускі лацінскі алфавіт|беларуская лацінка]]) і арабскім ([[Беларускі арабскі алфавіт|беларуская арабіца]]) пісьмом.

Пры гэтым існуюць некалькі распаўсюджаных сістэм [[Раманізацыя беларускай мовы|раманізацыі беларускага тэксту]].

== Лінгвістычнае апісанне ==
[[Арфаграфія беларускай мовы]] грунтуецца на [[Фанетыка беларускай мовы|фанетычным]] прынцыпе ў спалучэнні з [[марфалогія беларускай мовы|марфалагічным]]. У цесным узаемадзеянні з ёй ішло фарміраванне [[беларуская арфаэпія|беларускай арфаэпіі]]. У беларускай фанетычнай сістэме 5 [[Галосны гук|галосных гукаў]] і 32 [[Зычны гук|зычныя гукі]]. Марфалогія беларускай [[Сінтэтычная мова|сінтэтычная]] з рысамі [[Аналітычныя мовы|аналітызму]]. Усе словы размяркоўваюцца па 10 [[Часціны мовы|часцінах мовы]], якія падзяляюцца на [[Знамянальныя словы|знамянальныя]] (апрача прыслоўя, маюць формы словазмянення) і [[Службовыя словы|службовыя]]. Спецыфіку [[Сінтаксіс беларускай мовы|сінтаксісу]] надаюць галоўным чынам адметнасці ў [[дзеяслоўнае кіраванне|дзеяслоўным]] і [[прыназоўнікавае кіраванне|прыназоўнікавым кіраванні]]. У аснове [[беларуская пісьменнасць|беларускай графікі]] — [[грамадзянскі шрыфт|рускі грамадзянскі шрыфт]], утвораны ў выніку рэформы [[кірыліца|кірыліцы]]. [[Беларускі алфавіт]] налічвае 32 [[літара|літары]]&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;&gt;{{крыніцы/БЭ|2|Беларуская мова||414—416}}&lt;/ref&gt;.

=== Лексіка ===
{{Асноўны артыкул|Беларуская лексіка}}
Усе лексічныя адзінкі беларускай мовы падзяляюцца на спрадвечна беларускія і [[Запазычанне|запазычаныя]]. Спрадвечна беларускія [[Слова|словы]] не з’яўляюцца аднароднымі.

У складзе спрадвечнай лексікі пры дапамозе параўнальна-гістарычнага метаду вылучаюцца чатыры пласты слоў&lt;ref name=&quot;Беларуская мова&quot;&gt;{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Лексіка|старонкі=293—294}}&lt;/ref&gt;:
* індаеўрапейская лексіка,
* агульнаславянская (праславянская) лексіка,
* усходнеславянская лексіка,
* уласнабеларуская лексіка.

Індаеўрапейскі пласт беларускай лексікі адзначаецца ў [[Індаарыйскія мовы|індыйскіх]], [[Іранскія мовы|іранскіх]], [[Германскія мовы|германскіх]], [[Раманскія мовы|раманскіх]], [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх]], [[Славянскія мовы|славянскіх]] і іншых моўных групах, якія з’яўляюцца роднаснымі, але ў рознай ступені, што заўважна ў неаднолькавым падабенстве знешняй формы слова. Другія спрадвечна беларускія лексемы паходзяць з агульнаславянскай моўнай крыніцы і ўласцівыя або ўсім, або большасці славянскіх моў. Трэція беларускія словы з’яўляюцца агульнымі для ўсіх [[Усходнія славяне|усходніх славян]]. Чацвёртая група спрадвечна беларускіх лексем адносіцца да ўласнага набытку нашага народа, не ўжываецца нават у блізкароднасных мовах. Усе зазначаныя групы спрадвечна беларускай лексікі гістарычна, па часе ўзнікнення характарызуюцца ў прыведзеным парадку іх пералічэння.

У XIV—XVIII стагоддзях у беларускую мову трапілі многія [[паланізм]]ы (''відэлец, маёнтак'') і пераважна праз польскае пасрэдніцтва — [[германізм]]ы (''дах, ланцуг'') і [[лацінізм]]ы (''градус, апарат''). Ад старажытнасці беларускай мове вядомы [[літуанізм]]ы (''клуня, свіран''), [[цюркізм]]ы (''аркан, торба''), [[грэцызм]]ы (''астраномія, эпіграма''), [[Багемізм|чэшскія]] (''праца, мешчанін''), французскія (''марш, тарыф''), італьянскія (''канцэрт, лютня'') і іншыя запазычанні&lt;ref name=&quot;БелЭн:Лексіка&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Запазычанні|том=6|старонкі=529}}&lt;/ref&gt;.

У наш час іншамоўная лексіка трапляе ў беларускую ў асноўным праз [[Руская мова|рускую мову]]. Значную частку слоўнікавага складу беларускай мовы ўтвараюць [[інтэрнацыяналізмы]]. У сваю чаргу беларуская мова таксама паўплывала на суседнія: [[Польская мова|польскую]] (''krynica'' — крыніца), [[Літоўская мова|літоўскую]] (''kroupa'' — крупы) і інш&lt;ref name=&quot;БелЭн:Лексіка&quot; /&gt;.

=== Фанетыка ===
{{Асноўны артыкул|Беларуская фанетыка|Беларуская фаналогія|Арфаэпія беларускай мовы}}

[[Фанетычная сістэма мовы|Фанетычная сістэма]] сучаснай беларускай мовы складаецца з 45 (54) фанем (гукаў): 6 галосных і 39 (48)&lt;ref&gt;Звычайна падаецца лік 39, без уліку 9 падоўжаных варыянтаў зычных як «простых варыянтаў». Часам не ўлічваюцца таксама рэдкія зычныя, таму можна сустрэць яшчэ меншы лік зычных. Лік 48 ахоплівае ''ўсе'' зычныя гукі, разам з варыяцыямі і рэдкімі, якія могуць мець ''фанетычнае'' значэнне ў сучаснай беларускай мове.&lt;/ref&gt; зычных{{крыніца?}}.

=== Граматыка ===
{{Асноўны артыкул|Граматыка беларускай мовы}}

Беларуская мова [[флектыўныя мовы|флектыўная]], г. зн. словы ў беларускай мове [[словазмяненне|змяняюцца]] па [[граматычная катэгорыя|граматычных катэгорыях]] з дапамогай адмысловых [[марфема|марфем]].

Выдзяляюцца [[Часціна мовы|часціны мовы]]:
* [[Назоўнік]]
* [[Прыметнік]]
* [[Лічэбнік]]і (колькасныя і парадкавыя)
* [[Займеннік]]
* [[Дзеяслоў]] з дзвюма іменнымі формамі: [[дзеепрыметнік]]ам і [[дзеепрыслоўе]]м
* [[Прыслоўе]]
* [[Прыназоўнік]]
* [[Злучнік]]
* [[Часціца (часціна мовы)|Часціца]]
* [[Выклічнік]]і і [[гукаперайманне|гукаперайманні]]

Іменныя часціны маюць катэгорыі [[граматычны склон|склону]], [[граматычны род|роду]] і [[граматычны лік|ліку]].

Дзеяслоў мае катэгорыі [[граматычны час|часу]], [[граматычная асоба|асобы]] і [[граматычны лік|ліку]], а ў асобных формах — [[Стан дзеяслова|стану]], роду і склону.

== Дыялекты ==
[[Файл:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|thumb|250px|Дыялекты беларускай мовы]]
{{Асноўны артыкул|Дыялекты беларускай мовы}}

Гістарычна навукоўцы падзяляюць беларускую мову на два асноўныя дыялекты, паўночна-ўсходні і паўднёва-заходні, размежаваныя сярэднебеларускімі гаворкамі. Розныя варыянты адрозніваюцца характарам акання, наяўнасцю мяккага «р», дыфтонгаў, дзекання і цекання і г. д. Таксама існуюць змешаныя гаворкі па суседстве з украінскімі, паўночна- і паўднёварускімі.

[[Дыялекты беларускай мовы|Дыялектная беларуская мова]] захоўваецца пераважна сярод [[сельскае насельніцтва|сельскага насельніцтва]]. Яна ўключае асноўны масіў гаворак і т. зв. [[Загародскія гаворкі|палескую (заходне-палескую) групу гаворак]]. Асноўны масіў падзяляецца на 2 вялікія дыялекты: [[паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходні]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходні]]. Паміж імі знаходзіцца паласа пераходных, або [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]] (з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход)&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.

== Сродкі масавай інфармацыі на беларускай мове ==
Беларуская мова ў сферы сродкаў масавай інфармацыі прадстаўлена як дзяржаўнымі, так і недзяржаўнымі рэсурсамі, аднак яе доля ў агульнай інфармацыйнай прасторы краіны застаецца значна меншай у параўнанні з рускай мовай. Акрамя СМІ, якія працуюць непасрэдна ў [[Беларусь|Беларусі]], існуе развітая сетка беларускамоўных медыя ў замежжы, якія гістарычна выконвалі функцыю захавання нацыянальнай культуры і свабоды слова.

=== Друкаваныя выданні ===
Гісторыя беларускай перыёдыкі пачынаецца з газет «[[Мужыцкая праўда]]» (1862—1863), «[[Наша доля]]» (1906) і «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]» (1906—1915), якія адыгралі ключавую ролю ў фарміраванні сучаснай літаратурнай мовы і нацыянальнай свядомасці беларусаў. У савецкі час існавала разгалінаваная сістэма беларускамоўнага друку, аднак з 1990-х гадоў назіраецца тэндэнцыя да скарачэння тыражоў і пераходу многіх выданняў на рускую мову ці ў інтэрнэт-фармат.

Сярод дзяржаўных газет адзіным штодзённым выданнем, якое цалкам выходзіць на беларускай мове, з’яўляецца газета «[[Звязда]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://zviazda.by/pra-nas/|title=Пра нас|publisher=Выдавецкі дом «Звязда»|access-date=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;. Таксама на беларускай мове выдаюцца штотыднёвік «[[Літаратура і мастацтва]]», газета «[[Культура (газета)|Культура]]» і шэраг часопісаў: «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Вясёлка (часопіс)|Вясёлка]]» (для дзяцей).

Недзяржаўны сектар друку быў прадстаўлены такімі выданнямі, як «[[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]» (з 2018 года выходзіць толькі ў інтэрнэце), «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]», «[[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]». У выніку палітычнага крызісу пасля 2020 года большасць незалежных друкаваных выданняў у Беларусі спынілі выхад або былі вымушаныя пераехаць за мяжу.

=== Радыёвяшчанне ===
 
У радыёэфіры беларуская мова гучыць як на дзяржаўных, так і на замежных хвалях.

* Дзяржаўныя радыёстанцыі: Уваходзяць у структуру [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампаніі]]. Найбольшая доля беларускамоўнага кантэнту прыпадае на [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё]], канал «[[Культура (радыё)|Культура]]» і радыёстанцыю «[[Сталіца (радыё)|Сталіца]]». Рэгіянальныя дзяржаўныя радыёстанцыі таксама маюць беларускамоўныя сегменты&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tvr.by/radio/|title=tvr.by|publisher=Белтэлерадыёкампанія|access-date=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;.

* '''Замежнае вяшчанне:''' Перыядычна ўзнікалі і функцыянавалі замежныя беларускамоўныя радыёстанцыі або службы ці блокі на радыё іншых краін:
** [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]] (Прага, Вільнюс) — найстарэйшы іншамоўны вяшчальнік (з 1954 года), які трансфармаваўся ў мультымедыйную платформу.
** [[Беларуская служба Польскага радыё]] (Варшава) — вяшчае з 1992 года, уваходзіць у структуру [[Польскае Радыё|Польскага Радыё]].
** [[Беларускае Радыё Рацыя]] (Беласток) — створана ў 1999 годзе, вяшчае на памежныя раёны Беларусі і ў інтэрнэце.
** [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]] (Варшава) — музычна-інфармацыйная станцыя, заснаваная ў 2006 годзе.
** [[Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё]] — голас [[Святы Прастол|Святога Пасада]], працуе з 1950 года (цяпер частка партала Vatican News)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vaticannews.va/be.html|title=Беларуская рэдакцыя|publisher=Vatican News|access-date=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Тэлебачанне ===
 
Нацыянальныя тэлеканалы Беларусі вяшчаюць пераважна на рускай мове. Беларуская мова выкарыстоўваецца ў асобных выпусках навін, культурна-асветніцкіх праграмах і дакументальных фільмах.

* [[Беларусь 3]] — сацыякультурны тэлеканал Белтэлерадыёкампаніі, які мае найбольшы працэнт беларускамоўнага вяшчання сярод дзяржаўных тэлеканалаў. Ён транслюе спектаклі, канцэрты, дакументальныя стужкі і праграмы пра культурную спадчыну&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://3belarus.by/|title=Пра канал Беларусь 3|publisher=Белтэлерадыёкампанія|access-date=2024-01-26}}&lt;/ref&gt;.

* [[Белсат]] — першы незалежны ад беларускай дзяржавы спадарожнікавы тэлеканал, які вяшчаў цалкам на беларускай мове (пасля 2017 таксама мае рускамоўныя і ўкраінскамоўныя блокі). Канал створаны ў 2007 годзе і з’яўляецца структурнай часткай [[Польскае тэлебачанне|Польскага тэлебачання]] (TVP). Штаб-кватэра знаходзіцца ў Варшаве.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://belsat.eu/79795897/pra-nas|title=Пра нас|publisher=Белсат|access-date=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Інтэрнэт-СМІ ===
 
У XXI стагоддзі значная частка беларускамоўнага кантэнту перамясцілася ў інтэрнэт. Буйныя парталы, такія як [[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]], [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]] сталі мультымедыйнымі платформамі. Існуюць спецыялізаваныя культурныя рэсурсы, напрыклад, грамадская кампанія «[[Будзьма беларусамі!]]».

Пасля 2020 года назіраецца росквіт беларускамоўных YouTube-каналаў і тэлеграм-каналаў, якія ствараюцца як прафесійнымі журналістамі ў эміграцыі, так і блогерамі.

=== Беларуская Вікіпедыя ===
{{Асноўны артыкул|Беларуская Вікіпедыя}}
Важным сродкам пашырэння і функцыянавання беларускай мовы ў [[Інтэрнэт|Сеціве]] з’яўляецца [[Беларуская Вікіпедыя]]. Вікіпедыя на беларускай мове была запушчана вясной 2004 года. Першы запіс па-беларуску на галоўнай старонцы гэтага раздзела з’явіўся 6 красавіка 2004 года, першыя артыкулы — 12 жніўня. Пасля гэтага на працягу двух з паловай гадоў у беларускай Вікіпедыі суіснавалі розныя арфаграфіі беларускай мовы. Гэта самая буйная па колькасці артыкулаў энцыклапедыя на беларускай мове, якая ствараецца добраахвотнікамі.

Унікальнай асаблівасцю беларускай Вікіпедыі з’яўляецца існаванне двух асобных раздзелаў. Неўрэгуляванасць у 2004—2006 пытанняў суіснавання ў раздзеле некалькіх арфаграфій выклікала канфлікты і «войны правак». 27 сакавіка 2007 года па рашэнні Фонда Wikimedia існуючы (агульны) беларускі раздзел, які налічваў каля 6 700 артыкулаў, быў перанесены на адрас be-x-old.wikipedia.org, паўсталі два асобныя раздзелы:
* '''[[Беларуская Вікіпедыя]]''' (дамен ''be.wikipedia.org'') — асноўны раздзел, які выкарыстоўвае афіцыйны правапіс. Станам на 13 студзеня 2026 года ў беларускай Вікіпедыі больш за 255 000 артыкулаў.
* '''[[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)]]''' (дамен ''be-tarask.wikipedia.org'') — раздзел, які выкарыстоўвае [[Тарашкевіца|альтэрнатыўную норму]] беларускай мовы. Ён вылучыўся ў асобны праект у [[2007]] годзе пасля нарматыўнага падзелу ўнутры супольнасці.

Вікіпедыя адыгрывае значную ролю ў фіксацыі і развіцці сучаснай беларускай тэрміналогіі, а таксама ў забеспячэнні доступу да свабодных ведаў на роднай мове&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.wikimedia.org/#/be.wikipedia.org|title=Статыстыка Беларускай Вікіпедыі|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=2024-01-26}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)]]
* [[Беларуская мова ў свеце]]
* [[Гісторыя беларускай мовы]]
* [[Старабеларуская мова]]
* [[Трасянка]]
* [[Славянскія мовы]]
* [[Усходнеславянскія мовы]]
* [[Мяккая беларусізацыя]]
* [[Русіфікацыя Беларусі]]

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9.
* {{крыніцы/сбмова}}
* ''[[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Жураўскі, А. І.]]'' Беларуская мова / А. І. Жураўскі // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1: А — Беліца. — С. 377—382.
* ''[[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Жураўскі, А. І.]]'' Беларуская мова / А. І. Жураўскі // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 56—58.
* [[Іна Каліта|Каліта І.]], Садоўская А., Старавойтава Н. ''Фразеалагічны мінімум беларускай мовы: задачы і перспектывы''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2021. 210 с., с. 9-98. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-80-7561-324-0&lt;/nowiki&gt;. DOI: 10.21062/B/FMBJ/2021.02
* [http://mowaznaustwa.ru/2012/07/08/kalita-i-u-trasyanka-yak-mo%D1%9Eny-i-kulturny-nigilizm  Каліта І. У. Трасянка як моўны і культурны нігілізм] // Личность — слово — социум: материалы VIII Международной науч.-практ. конф. 28-29 апреля 2008 г., Минск: в 2 ч. / отв. ред. Т. А. Фалалеева. — Минск : Паркус-Плюс, 2008, ч. 1., 256 с., ISSN 2076-4588, c. 105—110.
* [http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html Калита И. В. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, ISBN 978-80-7414-324-3, 2010, 300 s. s. 112—190.]
* Калита И. Беларусский язык как специфический родной язык. In: ''Usta ad Albim BOHEMICA'', 2009, roč. IX, č. 1., 244 s., s. 94-101. ISSN 1802-825X.https://www.pf.ujep.cz/wp-content/uploads/2018/06/KBO_casopis2009-1.pdf
* [[Іна Каліта|Каліта І]]. Беларуская мова і праблемы яе функцыянальнасці. In: ''Нацыянальная мова і нацыянальная культура: аспекты ўзаемадзеяння (да 95-годдзя з дня нараджэння прафесара Ф. М. Янкоўскага).'' (Рэд.: Андарала і інш). Мінск: БДПУ імя М. Танка, 2013. 396 s., s. 75-78. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-985-541-152-0&lt;/nowiki&gt;.
* {{крыніцы/Лінгвістычны кампендыум}}
* Нарысы па гісторыі беларускай мовы : Дапаможнік для студэнтаў ВНУ / Рэдкал.: [[Пятро Глебка|П. Ф. Глебка]] [і інш.] ; АН Беларускай ССР. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — 450 с.
* [[Піўтарак Рыгор Пятровіч|Півторак Г. П.]] До питання про українсько-білоруську мовну взаємодію донаціонального періоду: (Досягнення, завдання і перспективи досліджень) // Мовознавство. — 1978. — № 3. — С. 31-40.
* Півторак Г. П. Українська, білоруська, російська: Три мови — три історії // VІ Міжнародний конгрес україністів (Донецьк, 26 черв. — 1 лип. 2005 р.): Доповіді та повідомлення. — Кн. 5: Мовознавство. — К., 2007. — С. 521—529.
* [http://langs.com.ua/publics/Pivtorak/index.htm Півторак Г. П. Походження українців, росіян, білорусів та їхніх мов: Міфи і правда про трьох братів слов’янських зі «спільної колиски».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110522142643/http://langs.com.ua/publics/Pivtorak/index.htm |date=22 мая 2011 }} — К.: Академія, 2001. — 152 с. (2-ге вид., доп. — К.: Арістей, 2004. — 180 с.).
* Типология двуязычия и многоязычия в Беларуси / Нац. акад. наук Беларуси. Ин-т языкознания им. Я. Коласа, Бел. респ. фонд фундамент. исслед. ; под ред. А. Н. Булыко, Л. П. Крысина. — Минск : Беларуская навука, 1999. — 246 с.
* ''[[Леў Міхайлавіч Шакун|Шакун, Л. М.]]'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы / Л. М. Шакун. — Мінск : Выд-ва М-ва вышэйш., сярэд. спец. і праф. адукацыі БССР, 1963. — 339 с.

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
* [http://libelli.narod.ru/misc/rules.htm Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]
* {{Cite web |url=https://news.tut.by/society/510741.html |title=Три алфавита и путь кириллицы: история белорусских букв |author=Горицкая О. С |date=2016-09-04 |accessdate=19 лютага 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008025138/http://news.tut.by/society/510741.html |archivedate=8 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}

{{Беларуская мова}}
{{Беларусы}}
{{Беларусь у тэмах}}
{{Славянскія мовы}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская мова| ]]
[[Катэгорыя:Беларусы]]
[[Катэгорыя:Мовы Беларусі|*]]
[[Катэгорыя:Мовы Латвіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Літвы]]
[[Катэгорыя:Мовы Польшчы]]
[[Катэгорыя:Мовы Расіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Украіны]]</text>
      <sha1>gi980xlj0c5c5fdzi7z2fv331o0kxsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуанхэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2908</id>
    <revision>
      <id>5142663</id>
      <parentid>5029052</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38259" sha1="933t8ssac20fk13g5dst99ylgsh4392" xml:space="preserve">{{Рака
 |Назва                     = Хуанхэ
  |Нацыянальная назва       = zh/黄河
 |Выява                     = Lanzhou-rio-amarillo-d01.jpg
  |Шырыня выявы             = 
  |Подпіс выявы             = 
 |Даўжыня                   = 4845
 |Плошча вадазбору          = 752000
 |Расход вады               = 2571
  |Месца вымярэння          = 
 |Выток                     = 
  |Месцазнаходжанне вытока  = 
  |Вышыня вытока            = 4500
  |Каардынаты вытока        =
 |Вусце                     = [[Бахайскі заліў]]
  |Месцазнаходжанне вусця   = [[Жоўтае мора]]
  |Вышыня вусця             = 
  |Каардынаты вусця         =
 |Ухіл ракі                 = 
 |Басейн                    = Жоўтае мора
 |Карта                     = 
  |Подпіс карты             = 
 |Краіна                    = Кітай
  |Рэгіён                   = 
   |Раён                    = 
 |Пазіцыйная карта          = 
 |Пазіцыйная карта 1        = 
 |Катэгорыя на Вікісховішчы = 
}}
'''Хуанхэ''' (кіт. 黄河, Жоўтая рака) — [[рака]] на ўсходзе [[Кітай|Кітая]], адна з найбольшых рэк [[Азія|Азіі]].

== Агульныя ўяўленні ==
Даўжыня 4845 км, плошча [[вадазбор]]у 771 тыс. км² (паводле іншых звестак, адпаведна 4670 км і 745 тыс. км²)&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|17к}}&lt;/ref&gt;. Пачынаецца на ўсходзе [[Тыбецкае нагор’е|Тыбецкага нагор’я]] на вышыні больш за 4 тыс. м, цячэ праз азёры Арын-Нур і Джарын-Нур. Скразнымі цяснінамі прарывае адгор’і [[Куньлунь|Куньлуня]] і [[Наньшань|Наньшаня]], утварае парогі і вадаспады. У сярэднім цячэнні агінае плато [[Ордас]], перасякае і размывае [[Лёсавае плато]]. Ніжэй, у глыбокіх цяснінах, прарываецца праз Шаньсійскія горы і на працягу 700 км цячэ па [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікай Кітайскай раўніне]]. Велізарная колькасць глею засмечвае рэчышча. Запаўняючы ім рэчышча, рака пачынае «перавальвацца» праз яго край. Каб суняць разлівы, людзі падсыпаюць дамбы ўсё вышэй і вышэй, і паступова рэчышча аказваецца ўзнятым над навакольнай мясцовасцю. У рэшце рэшт рака рэзка прарывае дамбы, пракладвае новае рэчышча і знаходзіць новае вусце. За апошнія 100 гадоў Хуанхэ мяняла сваё рэчышча сем разоў. Упадае ў заліў Бахайвань [[Жоўтае мора|Жоўтага мора]], утварае [[дэльта (рака)|дэльту]]. Адкладванне глею ў ніжнім цячэнні Жоўтай ракі ідзе з такой хуткасцю, што за гэты час яе дэльта высунулася ў мора на 20 км.

Асноўныя прытокі: Датунхэ, Фыньхэ, Цыньхэ (злева), Таахэ, [[Вэйхэ]] (самы буйны), Лахэ (справа).
[[File:Hukou Waterfall.jpg|thumb|left|Вадаспады Хукоў]]
Сярэднегадавы расход вады ў [[Вусце (частка ракі)|вусці]] 2 тыс. м³/сек. Рэжым [[мусон]]ны, летняя [[паводка]] з пад’ёмам узроўню на раўнінах на 4-5 м, у гарах — да 15-20 м. Выносіць штогод 1300 млн т наносаў. Вада мутная, жоўтая (адсюль назва). У ніжнім цячэнні ў выніку намнажэння наносаў рэчышча прыўзнята над раўнінай на 3-10 м.

Для аховы ад навадненняў Xуанхэ і яе прытокі абвалаваны [[дамба]]мі (даўж. каля 5 тыс. км). Нярэдка прарывае дамбы, перамяшчае рэчышча (да 800 км), учыняе катастрафічныя паводкі.

Выкарыстоўваецца для арашэння. [[ГЭС]] Люцзяся і Саньмынься. Злучана [[Вялікі канал Кітая|Вяпікім каналам]] з ракі [[Хуайхэ]]. [[Водны транспарт|Суднаходная]] на асобных участках (пераважна на Вялікай Кітайскай раўніне). Даліна Xуанхэ густа населена. На рацэ буйныя гарады: [[Ланьчжоў]], [[Баатоў]], [[Лаян]], [[Чжэнчжоў]], [[Кайфын]], [[Цзінань]].

Горад [[Дун’ін]] знаходзіцца ў дэльце вялікай ракі. У Дун’іне знаходзіцца Нацыянальны прыродны запаведнік дэльты ракі Хуанхэ агульнай плошчай 1530 км², ствараецца «горад на водна-балотных угоддзях»&lt;ref&gt;[http://zviazda.by/be/news/20180805/1533455633-pobach-z-huanhe Побач з Хуанхэ]&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
Выток ракі Хуанхэ знаходзіцца недалёка ад усходняга краю [[Юйшу-Тыбецкая аўтаномная акруга|Юйшу-Тыбецкай аўтаномнай акругі]]. Крыніца — азёры [[Гуарын]] і [[Нгарын]] на заходняй ускраіне [[Гола-Тыбецкая аўтаномная акруга|Гола-Тыбецкай аўтаномная акругі]], размешчаныя высока ў гарах [[Баян-Гар]] у правінцыі [[Цынхай]] на крайнім захадзе [[Кітай|Кітая]]. Уздоўж мяжы з правінцыяй [[Ганьсу]] рака Хуанхэ звіваецца на паўночны захад і паўночны ўсход, паварочвае на поўдзень да [[Ордас]]а, а затым цячэ на ўсход праз поўнач Кітая. Басейн Хуанхэ з’яўляецца крыніцай пітной вады і вады для [[Ірыгацыя|ірыгацыі]] каля 140 мільёнаў чалавек.&lt;ref name = &quot;video.nytimes.com&quot;&gt;http://video.nytimes.com/video/2006/11/17/world/1194817103057/china-s-yellow-river-part-1.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110714220939/http://video.nytimes.com/video/2006/11/17/world/1194817103057/china-s-yellow-river-part-1.html |date=14 ліпеня 2011 }}&lt;/ref&gt;
Звычайна рака дзеліцца на тры часткі. Гэта паўночны ўсход [[Тыбецкае нагор’е|Тыбецкага нагор’я]], пятля [[Ордас]] і [[Вялікая Катійская раўніна]].

=== Вярхоўі ===
[[Файл: 5922-Daxia-River-fall-into-Liujiaxia-Reservoir.jpg | thumb|Цячэнне ракі Дайся (справа ўнізе) у вадасховішча Луцзяся на рацэ Хуанхэ]]
[[Файл:Yellow river - A. Holdrinet.jpg|thumb|200px|right|Хуанхэ, каля [[Сіньхуа-Саларская аўтаномная акруга|Сюньхуа]], на ўсходзе Цынхаю]]
Верхняе цячэнне ракі Хуанхэ пачынаецца ад яе вытокаў у Баян-Гар і заканчваецца ў Хекоу, [[Унутраная Манголія]], непасрэдна перад рэзкім паваротам на поўнач. Гэтая частка мае агульную даўжыню 3472 км і агульную плошчу [[басейн ракі|басейна]] 386000 км², што складае 51,4 % ад агульнай плошчы басейна ракі Хуанхэ.

Верхняе цячэнне паміж гарамі Баян-Гар і Амне-Макен пераважна праходзіць праз пашы, [[балота|балоты]] і пагоркі. Верхняе цячэнне адрозніваецца крышталёвай чыстасцю [[возера|азёр]]. Два асноўных возера на гэтым участку ракі — возера Джалінг ({{lang-en | Zhaling}}, {{lang-zh | 扎陵湖}}) і возера Элінг ({{lang-en | Eling}}, {{lang-zh | 鄂陵湖}}), ёмістасцю 4,7 мільярда м³ і 10,8 мільёна м³ вады адпаведна. Размешчаныя на вышыні вышэй за 4 290 метраў над узроўнем мора, яны з’яўляюцца двума найбуйнейшымі прэснаводнымі азёрамі ў Кітаі. Існуе Нацыянальны запаведнік ''Крыніца трох рэчак'', створаны для аховы вытокаў ракі Хуанхэ, [[Янцзы]] і [[Меконг]].

Даліна цягнецца ад цясніны Ланьян у правінцыі Цынхай да цясніны [[Цынгтан]] у правінцыі [[Ганьсу]]. Па абодва бакі ракі размешчаны стромкія скалы. Паверхня вады вузкая, таму цячэнне на вяршыні вельмі хуткае. Ёсць 20 цяснін, найбольш вядомыя з якіх [[Лонян]], Бапан і Цінтан. Хуткае цячэнне ўверсе робіць яго лепшым месцам для [[ГЭС]].

Пасля цясніны Цінтан рака ўпадае ў шырокія раўніны [[Іньчуань (раўніна)|Іньчуань]] і [[Хэтай (раўніна)|Хэтай]]. У гэтым рэгіёне ў асноўным [[пустыня]] і [[луг]]і, шмат [[прыток]]аў. Плынь павольная. Гэта гістарычна самая важная арашальная раўніна ўздоўж ракі Хуанхэ.

=== Сярэдняе цячэнне ===
Частка ракі Хуанхэ паміж Унутранай Манголіяй і [[Чжэнчжоу]] (правінцыя [[Хэнань]]) з’яўляецца сярэднім цячэннем ракі. Яе даўжыня складае 1206 км, а плошча [басейна ракі] — 344 000 км², што складае 45,7 % ад агульнай. Па сярэднім цячэнні ракі Хуанхэ ўпадае 30 буйных прытокаў, і расход вады на гэтым этапе павялічваецца на 43,5 %.

У сярэднім цячэнні рака Хуанхэ працякае праз [[Лёсавае плато]], дзе адбываецца значная эрозія. Высокі гадавы ўзровень [[глей|глею]], что скідаецца ў Хуанхэ, склаў у 1933 годзе 310 мільёнаў тон. Самы высокі ўзровень канцэнтрацыі глею быў зафіксаваны ў [[1977]] і склаў 920 кг/м³.

Рака ў сярэднім цячэнні мінае доўгі шэраг суцэльных далін. Закладзеныя тут вялікія гідрадынамічныя рэсурсы робяць гэты раён другім найбольш прыдатным раёнам для стварэння [[ГЭС]]. Тут таксама знакаміты вадаспад Хукоў {{{lang-en | {{iw | Hukou Waterfall}}}}, {{lang-zh | [[: zh: 壶口 瀑布|壶口瀑布]]}}).

=== Ніжняе цячэнне ===
Ніжняе цячэнне, якое цягнецца ад Чжэнчжоў да [[Жоўтае мора|Жоўтага мора]], складае 786 км. Тут, перш чым упасці ў мора, яна цячэ на паўночны ўсход праз Вялікую Кітайскую раўніну. Плошча басейна ракі на гэтай тэрыторыі складае 23 000 км², што складае 3 % ад агульнай плошчы. Гэта колькасць не такая вялікая з-за малой колькасці прытокаў; амаль усе рэкі на поўдзень ад Хуанхэ ўпадаюць у [[Хуайхэ]], а на поўнач — у [[Хайхэ]]. Агульнае памяншэнне вышыні ў ніжнім цячэнні складае 93,6 метра, пры сярэднім ухіле 0,012 %.

Глей, які выцякае сюды з сярэдняга цячэння, асядае тут, падымаючы паводкі. Пры будаўніцтве плацін у 2000-я гады празмернае заіленне падняло рэчышча ракі на некалькі метраў над навакольнымі землямі. У [[Кайфэн]]е ({{lang-en | Kaifeng}}, {{lang-zh | [[: zh: 開封|開封]]}}) Хуанхэ ўзвышаецца на 10 метраў над узроўнем навакольных зямель&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cis.umassd.edu/~gleung/geofo/geogren.html |title=Yellow River: Geographic and Historical Settings {{ref-en}} |accessdate=12 липня 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101030041743/http://www.cis.umassd.edu/~gleung/geofo/geogren.html |archivedate=30 жовтня 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;..

Упадае ў [[Бахайскі заліў]] Жоўтага мора.

== Паводкі ==
Хуанхэ — адна з некалькіх рэк, якія маюць важнае значэнне для існавання Кітая. Разам з тым, аднак, праз некалькі надзвычайных [[паводка|паводак]] і [[стыхійнае бедства|стыхійных бедстваў]] у рэгіёне за ўвесь час загінулі мільёны чалавек. Сярод самых смяротных была [[паводка Хуанхэ 1344 года|паводка 1344 года]] за часам панавання [[Юань (імперыя)|дынастыі Юань]], а таксама [[паводка Хуанхэ 1887 года|паводка 1887 года]] за часам [[Імперыя Цын|дынастыі Цын]], у выніку якой загінула ад 900 тысяч да 2 мільёнаў чалавек, і [[паводка Хуанхэ 1931 года|паводка 1931 года]], якая была часткай вялікай паводкі ў тым годзе і ахвярамі якой у выніку сталі 1—4 мільёны чалавек&lt;ref&gt;White, Matthew (2012). ''«The Great Big Book of Horrible Things»''. W. W. Norton. — С. 47. — ISBN 9780393081923.&lt;/ref&gt;.

Неадменным фактарам паводкі з’яўляецца вялікая колькасць дробназярністых [[лёс (горная парода)|лёсаў]], якія выносяцца ракой з [[Лёсавае плато|Лёсавага плато]] і бесперапынна адкладаюцца па дне рэчышча Хуанхэ. [[Седыментацыя]] прыводзіць да павольнага назапашвання пароды. Гэтыя падводныя натуральныя плаціны, утвораныя ў выніку гэтага працэсу, непрадказальныя і ўвогуле непрыкметныя. У рэшце рэшт, велізарная колькасць вады павінна знайсці новы шлях да мора, прымушаючы рэчышча змясціцца да шляху найменшага супраціву. Калі гэта адбываецца, асабліва ў рэгіёне [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікай Кітайскай раўніны]], то сельскагаспадарчыя землі, гарады і мястэчкі змываюцца на шляху працякання ракі. Традыцыйная кітайская рэакцыя, такая як будаўніцтва на ўсё больш вышэйшых узроўнях уздоўж берагоў, часам таксама спрыяла ўзмацненню паводак, калі паводкавая вада не магла сцячы назад у рэчышча пасля звычайнай паводкі. Рэчышча ракі, у выніку, часам магло ссунуцца вышэй за прылеглую вёску.

Іншым фактарам разбуральных паводак былі абвалы ільдовых плацін ва [[Унутраная Манголія|Унутранай Манголіі]], якія суправаджаліся раптоўным вызваленнем велізарнай колькасці талай вады. У ХХ стагоддзі адбылося адзінаццаць такіх буйных паводак, кожная з якіх выклікала велізарныя страты сярод насельніцтва і маёмасці. У наш час выбуховыя рэчывы, выкінутыя з самалётаў, выкарыстоўваюцца для разбурэння ільдовых плацін, перш чым яны становяцца небяспечнымі&lt;ref&gt;[https://www.strategypage.com/htmw/htpeace/articles/20110329.aspx ''«The Ice Bombers Move Against Mongolia»'']. Strategy Page.&lt;/ref&gt;.

Да таго, як сучасныя плаціны пачалі будавацца ў Кітаі, Хуанхэ была вельмі схільная да паводак. За 2540 гадоў з 595 года да н. э. да 1946 года н. э., як лічыцца, рака падтоплівала наваколле 1593 разы, змяніўшы плынь свайго рэчышча 26 разоў агулам і дзевяць разоў сур’ёзна&lt;ref&gt;Tregear, T. R. (1965) ''«A Geography of China»''. — С. 218—219.&lt;/ref&gt;. Гэтыя паводкі ўключаюць у сябе адны з самых смяротных прыродных катастроф у гісторыі, якія калі-небудзь былі зафіксаваныя. Да ўзнікнення сучасных сродкаў ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў, паводкі знішчалі насельніцтва не толькі праз вымыванне будынкаў і населеных пунктаў, але і праз голад і [[хвароба|хваробы]], якія рушылі пасля паводкі праз знішчэнне пасеваў і стварэнне антысанітарных умоў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140213222022/http://www.who.int/hac/techguidance/ems/flood_cds/en/index.html ''«Flooding and communicable diseases fact sheet»'']. World Health Organization.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя змен ракі ==
Рака надзвычай схільная да [[паводка|паводак]] — 1593 разы за апошнія 3000-4000 гадоў, у той час як яе [[рэчышча]] змянілася 12 разоў (прынамсі 5 маштабных змяненняў) з 602 года да нашай эры да нашага часу. Гэтыя змены ў цячэнні адбываюцца з-за вялікай колькасці [[Лёс (парода)|лёсавых]] наносаў, якія пераносяцца ракой і пастаянна асядаюць на дне рэчышча ракі. Гэта асяданне выклікае ўтварэнне прыродных плацін, якія павольна растуць. І, такім чынам, велізарная колькасць вады вымушана знаходзіць новыя шляхі да мора, выклікаючы паводкі ў новай даліне. Паводкі былі непрадказальныя, што ўскладняла вядзенне сельскай гаспадаркі.

=== Старажытныя часы ===
Гістарычныя карты [[дынастыя Цынь|дынастыі Цынь]] &lt;ref&gt;[http://homepages.stmartin.edu/fac_staff/rlangill/HIS%20217%20maps/Qin%20dynasty%20map.JPG Карта дынастыі Цынь] {{Архівавана|url=https://archive.today/20150105082440/http://homepages.stmartin.edu/fac_staff/rlangill/HIS%20217%20maps/Qin%20dynasty%20map.JPG |date=5 студзеня 2015 }}&lt;/ref&gt; 221—206 гг. да н.э. паказваюць, што рака Хуанхэ ў гэты час працякала значна далей на поўнач ад яе сучаснага рэчышча. Гэтыя карты паказваюць, што пасля перасячэння Лаяна Хуанхэ працякала уздоўж мяжы паміж [[Шаньсі]] і [[Хэнань]], а затым уздоўж мяжы паміж [[Хэбэй]] і [[Шаньдун]]ам, перш чым патрапіць у Бахайскі заліў каля сучаснага [[Цяньцзінь|Цяньцзіня]].

Такім чынам, рака змяніла сваё рэчышча ў 602 г. да н.э. Кажуць, што вялікія паводкі сталі прычынай падзення [[дынастыя Сінь|дынастыі Сіньі]](9 — 23 н.э.), калі рака зноў змяніла сваё рэчышча з поўначы, каля [[Цяньцзінь|Цяньцзіня]], на поўдзень на [[Шаньдун (паўвостраў)|Шаньдунскі паўвостраў]].

=== Сярэднявечча і Новы час ===
Значная змена рэчышча ў 1194 прывяла да таго, што рака Хуанхэ заняла рэчышча [[Хуайхэ]] на працягу наступных 700 гадоў. Гразь ракі Хуанхэ перакрыла вусце ракі Хуайхэ, што выклікала паводку, у выніку якой тысячы засталіся без даху над галавой. Хуанхэ ўзяла сваё цяперашняе рэчышча ў [[1897]], а таго яшчэ раз яго змяніўшы ў [[1855]]. У цяперашні час рака Хуанхэ працякае праз [[Цзінань]], сталіцу правінцыі Шаньдун, і ўпадае ў Бахайскі заліў, але ўсходнія абрысы ракі шмат разоў вагаліся з поўначы на поўдзень ад паўвострава Шаньдун.&lt;ref&gt;Needham, Joseph. (1986). ''Science and Civilization in China: Volume 1, Introductory Orientations''. Taipei: Caves Books. Ltd. Page 68.{{ref-en}}&lt;/ref&gt;

За апошнія 700 гадоў цячэнне ракі некалькі разоў мянялася паміж рэчышчам Хуайхэ і першапачатковым шляхам ракі Хуанхэ. Далейшае назапашванне адкладаў глею было настолькі вялікім, што Хуайхэ не змагла цячы ў сваім гістарычным рэчышчы пасля таго, як рака Хуанхэ ў апошні раз вярнулася ў сваё паўночнае рэчышча ў [[1897]]. Замест гэтага яго воды цяклі да возера Гонцэгу, а затым на поўдзень да ракі Янцзы.

Некаторыя з паводак ракі з’яўляюцца аднымі з найгоршых стыхійных бедстваў у гісторыі. Невялікае павышэнне ўзроўню вады азначае поўнае затапленне вялікіх плошчаў сушы. Калі адбываецца паводка, частка насельніцтва гіне спачатку ад утаплення, затым ад распаўсюджвання хвароб і наступнага голаду.
У 1887 падчас паводкі ракі Хуанхэ на [[Вялікая Кітайская раўніна|ПВялікай Кітайскай раўніне]], паводле ацэнак, загінулі ад 900 000 да 2 000 000 чалавек.&lt;ref name=&quot;internationalrivers.org&quot;&gt;[http://internationalrivers.org/files/Deluge2007_full.pdf Міжнародны даклад па рэках, «Перад патопам» 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704083330/http://internationalrivers.org/files/Deluge2007_full.pdf |date=4 липня 2008 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;

=== Наш час ===
Паводле розных ацэнак, ад 1 000 000 да 4 000 000 чалавек загінулі ў выніку паводкі на рацэ Хуанхэ 1931 года на [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікай Кітайскай раўніне]].&lt;ref name=&quot;internationalrivers.org&quot;/&gt;
  
[[9 чэрвеня]] 1938, падчас [[Другая япона-кітайская вайна (1937—1945)|Другой кітайска-японскай вайны]], войскі [[Гаміньдан]]а на чале з [[Чан Кайшы]] прарвалі плаціны, якія стрымлівалі раку каля вёскі Хуайюанку ў правінцыі Хэнань, што выклікала тое, што называлі «вайной стыхійных бедстваў». Мэтай аперацыі было спыніць прасоўванне японскіх войскаў, вызнаючы стратэгію «выкарыстання вады ў якасці замены салдат» (yishui daibing). Паводка ахапіла плошчу 54 000 км2 і забрала жыцця ад 500 000 да 900 000 мясцовых жыхароў, а колькасць загінулых японскіх салдат невядомая. Паводка перашкодзіла японскай арміі захапіць горад Чжэнчжоу, але не перашкодзіла ім дасягнуць сваёй мэты па захопу [[Ухань|Уханя]], горада, які тады быў часовай сталіцай Кітая.&lt;ref&gt;Diana Lary, &quot;The Waters Covered the Earth: China’s War-Induced Natural Disaster, &quot; in Mark Selden and Alvin Y. So, ed., War and State Terrorism: The United States, Japan, and the Asia-Pacific in the Long Twentieth Century (Rowman &amp; Littlefield, 2004): 143—170.{{ref-en}}&lt;/ref&gt;

Яшчэ адна гістарычная прычына разбуральных паводак — замярзанне вярхоўяў ракі ва [[Унутраная Манголія|Унутранай Манголіі]] з утварэннем ледзяных плацін, якое суправаджаецца раптоўным выкідам велізарнай колькасці затрыманай вады. За апошняе стагоддзе было 11 такіх буйных паводак, кожная з якіх прывяла да вялізных чалавечых ахвяр і страт маёмасці. У цяперашні час ледзяныя дамбы разбураюцца шляхам бамбавання іх з самалётаў, перш чым яны стануць небяспечнымі.

== Народна-гаспадарчае выкарыстанне ==
Хуанхэ актыўна выкарыстоўваецца для арашэння сельскагаспадарчых угоддзяў. На рацэ пабудаваны шэраг ГЭС. Вялікім каналам злучаны з рэкамі Хуайхэ і Янцзы.
Рака Хуанхэ суднаходная ў некаторых раёнах, у асноўным на [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікай Кітайскай раўніне]]. Даліна ракі густанаселеная. Сярод гарадоў, размешчаных на яе берагах, найбуйнейшыя [[Ланьчжоў]], [[Іньчуань]], [[Баатоў]], [[Лаян]], [[Чжэнчжоў]], [[Кайфэн]], [[Цзінань]].

=== Электрастанцыі ===
[[Файл:6058-Liujiaxia-Dam.jpg|thumb|right|ГЕС [[Люцзяся]], павет [[Юнцзін]], [[Лінься-Хуэйская аўтаномная акруга]]]]

* ГЭС «Саньмэнься» ({{lang-en|{{iw|Sanmenxia Dam}}}}, {{lang-zh|[[:zh:三门峡水利枢纽|三门峡水利枢纽]]}}) ([[1960]])
* ГЭС «Саншынгон» ({{lang-en|Sanshenggong}}, {{lang-zh|三盛公水利枢纽}}) ([[1966]])
* ГЭС «Цясніна Цынтон» ({{lang-en|Qingtong Gorge}}, {{lang-zh|青铜峡水利枢纽}}) ([[1968]])
* ГЭС «Люцзяся» (цясніна Люцзя) ({{lang-en|{{iw|Liujiaxia Dam}}}}, {{lang-zh|[[:zh:刘家峡水电站|刘家峡水电站]]}}) ([[1974]])
* ГЭС «Ліцзяся» ({{lang-en|{{iw|Lijiaxia Dam}}}}) ([[1997]])
* ГЭС «Янгуся» (цясніна Янху) ({{lang-en|Yanguoxia Dam}}, {{lang-zh|盐锅峡水利枢纽}}) ([[1975]])
* ГЭС «Цяньцяа» ({{lang-en|Tianqiao}}, {{lang-zh|天桥水利枢纽}}) ([[1977]])
* ГЭС «Бапанся» (цясніна Бапан) ({{lang-en|Bapanxia Dam}}, {{lang-zh|八盘峡水利枢纽}}) ([[1980]])
* ГЭС «Лондзянся» ({{lang-en||Longyangxia Dam}}, {{lang-zh|[[:zh:龙羊峡水库|龙羊峡水库]]}}) ([[1992]])
* ГЭС «Цясніна Да» ({{lang-en|Da Gorge}}, {{lang-zh|大峡水利枢纽}}) ([[1998]])
* ГЭС «Цясніна Лі» ({{lang-en|Li Gorge}}, {{lang-zh|李家峡水电站}}) ([[1999]])
* ГЭС «Ваньцзячжай» ({{lang-en|{{iw|Wanjiazhai Dam}}}}, {{lang-zh|万家寨水利枢纽}}) ([[1999]])
* ГЭС «Сяаланьдзі» ({{lang-en|{{iw|Xiaolangdi Dam}}}}, {{lang-zh|[[:zh:小浪底水利枢纽|小浪底水利枢纽]]}}) ([[2001]])
* ГЭС «Ласіва» ({{lang-en|Laxiwa Dam}}, {{lang-zh|[[:zh:李家峡水库|李家峡水库]]}}) ([[2010]])

== Забруджванне ==
[[25 лістапада]] [[2008]] быў апублікаваны Даклад аб рацэ Хуанхэ, у якім гаворыцца, што моцнае забруджванне зрабіла адну траціну ракі непрыдатнай нават для сельскагаспадарчага або прамысловага выкарыстання. Такое забруджванне адбываецца за кошт скіду ў ракі адкідаў заводаў і фабрык, а таксама павелічэння аб’ёмаў сцёкавых вод ад хутка растучых гарадоў..&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/environment/2008/nov/25/water-china|title= One-third of China's Yellow River 'unfit for drinking or agriculture'  Factory waste and sewage from growing cities has severely polluted major waterway, according to Chinese research|last=Tania Branigan |date=25 листопада 2008|publisher=guardian.co.uk|accessdate=2009-03-14}}&lt;/ref&gt;

Камісія па ахове Жоўтай ракі у [[2007]] абследавала больш за 8 384 міль ракі і яе прытокаў і выявіла, што ў 33,8 % выпадкаў стан ракі выявіўся горшым у параўнанні з 5-м узрознем. У адпаведнасці з экалагічнымі крытэрыямі, якія выкарыстоўваюцца Арганізацыяй Аб’яднаных Нацый, вада 5-га ўзроўню непрыдатная для піцця, прамысловага выкарыстання і нават сельскай гаспадаркі.

У паведамленні адзначаецца, што аб’ём адходаў і сцёкавых вод, скінутых у рачную сістэму, склаў 4,29 млрд тон. Прамысловыя прадпрыемствы скінулі ў раку 70 % усіх забруджвальных рэчываў, хатнія гаспадаркі — 23 % і крыху больш за 6 % — іншыя.

== Хуанхэ ў культуры ==

[[Файл:MotherHuanghe2.jpg|right|thumb|Манумент «Рака-Маці» ў [[Ланьчжоў]]]]
Традыцыйна лічыцца, што кітайская цыілізацыя зарадзілася ў басейне ракі Хуанхэ. Кітайцы называюць раку «Маці-рака» і «калыска [[Кітайская цывілізацыя|Кітайскай цывілізацыі]]». На працягу доўгай гісторыі Кітая рака Хуанхэ лічылася як дабраславеннем Кітаю, так і праклёнам, і яе называлі як «Гонарам Кітаю», так і «Горам Кітаю»&lt;ref&gt;Berkshire encyclopedia of China, page 1125 ISBN 978-0-9770159-4-8 {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

У ранняй кітайскай літаратуры рака Хуанхэ згадваецца як «Хэ» ({{lang-zh | 河}}). Гэтае слова ў сучаснай мове стала азначаць проста «рака». Назва «Жоўтая рака» ({{lang-zh|[[:zh:黃河|黃河]]}}) упершыню згадваецца ў [[хроніка|хроніцы]] Ханшу, напісанай пасля [[Імперыя Хань|дынастыі Хань]] {{{lang-zh| [[:zh:汉朝|汉朝]]}}) (206 г. да н.э. — 9 год н.э.). Назва «Жоўтая рака» апісвае звычайны жоўты колер каламутнай вады ў нізоўях ракі, выкліканы размытай вадой лёсамі.

Хуанхэ часам паэтычна называюць &quot;мутным патокам.
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* Sinclair, Kevin. 1987. ''The Yellow River: A 5000 Year Journey Through China''. (Based on the television documentary). Child &amp; Associates Publishing, Chatswood, Sydney, Australia. ISBN 0-86777-347-2 {{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20140117034036/http://fotoklumba.lviv.ua/?p=1547 Хуанхэ] {{ref-uk}}
* [https://web.archive.org/web/20110707043028/http://www.yellowriver.gov.cn/eng/ Yellow River Conservancy Commission: Yellow River] {{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20051201011922/http://www.cis.umassd.edu/~gleung/ Yellow River] {{ref-en}}.
* [http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/yellow/yellowsummary.html First raft descent of the Yellow River from its source in Qinghai to its mouth (1987)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090417072532/http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/yellow/yellowsummary.html |date=17 красавіка 2009 }} {{ref-en}}.
* [http://www.greenpeace.org/china/en/campaigns/stop-climate-change/our-work/expeditions/yellow-river-at-risk Yellow River at risk — Greenpeace China] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081013195555/http://www.greenpeace.org/china/en/campaigns/stop-climate-change/our-work/expeditions/yellow-river-at-risk |date=13 кастрычніка 2008 }} {{ref-en}}
* [http://www.delight.eoc.dlr.de/ The DELIGHT Project, Delta Information System for Geoenvironmental and Human Habitat Transition] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107013340/http://www.delight.eoc.dlr.de/ |date=7 лістапада 2017 }}
* [http://www.hydrology.nl/ihppublications/374-climate-change-impacts-and-adaptation-strategies-in-the-yellow-river-basin.html Climate Change Impacts and Adaptation Strategies in the Yellow River Basin – UNESCO report] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171106064936/http://www.hydrology.nl/ihppublications/374-climate-change-impacts-and-adaptation-strategies-in-the-yellow-river-basin.html |date=6 лістапада 2017 }}
* {{cite web |url=http://www.wdl.org/en/item/11387/ |title=Illustrations of Guarding the Yellow River |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |website=wdl.org |year=1644 |publisher=[[World Digital Library]] |access-date=8 сакавіка 2022 |archive-date=13 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140513035044/http://www.wdl.org/en/item/11387/ |url-status=dead }}
* [http://www.wdl.org/en/item/11388/ Illustrated Work on the Storage and Drainage Activities at the Lakes and Rivers of the Yellow River and the Grand Canal] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140513045055/http://www.wdl.org/en/item/11388/ |date=13 мая 2014 }}
* [http://www.wdl.org/en/item/11390/ General Atlas Depicting the Conditions of the Yellow River Dykes in Henan Province]{{Недаступная спасылка}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Басейн Хуанхэ| ]]
[[Катэгорыя:Рэкі Кітая]]
[[Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Жоўтае мора]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>933t8ssac20fk13g5dst99ylgsh4392</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вадуц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3130</id>
    <revision>
      <id>5143019</id>
      <parentid>4940699</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T09:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-wuppertaler</username>
        <id>150477</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерэя */ changed one image (higher res)</comment>
      <origin>5143019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4830" sha1="pdapd9xxcg2ij6kaxz9pwereot9t86e" xml:space="preserve">{{НП
 |статус                  = Горад
 |беларуская назва        = Вадуц
 |арыгінальная назва      = {{lang-de|Vaduz}}
 |падначаленне            = 
 |краіна                  = Ліхтэнштэйн
 |герб                    = LIE Vaduz COA.svg
 |сцяг                    = Flag of Vaduz Liechtenstein-1.svg
 |апісанне сцяга = Сцяг Вадуца
 |апісанне герба = герб Вадуца
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 30px
 |выява                   = Vaduz.jpg
 |подпіс                  = Вадуц 
 |lat_dir = |lat_deg = 47|lat_min = 8|lat_sec = 23
 |lon_dir = |lon_deg = 9|lon_min = 31|lon_sec = 19
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты рэгіёна     = 
 |памер карты раёна       = 
 |рэгіён                  = 
 |карта краіны            = &lt;!-- альтэрнатыўная --&gt;
 |карта рэгіёна           = &lt;!-- альтэрнатыўная --&gt;
 |карта раёна             = &lt;!-- альтэрнатыўная --&gt;
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |першае згадванне        = XIII стагоддзе
 |ранейшыя імёны          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 17,3
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 455
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |насельніцтва            = 5.204
 |год перапісу            = 2009
 |шчыльнасць              = 301
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = +1
 |DST                     = +2
 |тэлефонны код           = 7001
 |паштовы індэкс          = 9490
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     =  Vaduz
 |сайт                    = http://www.vaduz.li/
 |мова сайта              = de
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Вадуц''' ({{lang-de|Vaduz}}) — [[горад]] у [[Ліхтэнштэйн]]е, [[сталіца]] краіны. Размешчаны ў даліне ракі [[Рэйн]] каля падножжа хрыбта Рэтыкон. Горад з’яўляецца месцам знаходжання нацыянальнага парламента.

У горадзе жывуць 5100 жыхароў ([[2009]]), большасць з якіх католікі. [[Кафедральны сабор Вадуца|Кафедральны сабор]] горада з’яўляецца рэзідэнцыяй архіепіскапа [[Каталіцкая царква|Рымска-каталіцкай царквы]].

Хоць Вадуц і з’яўляецца сталіцай княства, ён не самы вялікі горад краіны і саступае суседняму [[Шан]]у, у якім на 700 чалавек больш.

== Спорт ==
У Вадуцы базуецца мясцовы аднайменны [[ФК Вадуц|футбольны клуб]], які, як і іншыя ў [[Ліхтэнштэйн]]е, гуляе ў швейцарскай футбольнай лізе.

== Галерэя ==
&lt;gallery&gt;
Выява:Liechtenstein asv2022-10 img22 Vaduz Schloss.jpg|
Выява:2008-05-19 Vaduz Liechtenstein 5515.jpg|
Выява:Vaduz Liechtenstein 13.jpg|
Выява:Vaduz centre.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Памятныя мясціны ==
* [[Вадуцкая ратуша]]
* [[Замак Вадуц]]
* [[Вышэйшая школа Ліхтэнштэйна]]

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Ціна Вайратэр]] — ліхтэнштэйнская гарналыжніца

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Сталіцы Еўропы}}
{{Суполкі Ліхтэнштэйна}}

[[Катэгорыя:Гарады Ліхтэнштэйна]]
[[Катэгорыя:Абшчыны Ліхтэнштэйна]]
[[Катэгорыя:Вадуц| ]]</text>
      <sha1>pdapd9xxcg2ij6kaxz9pwereot9t86e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рухавік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15651</id>
    <revision>
      <id>5142678</id>
      <parentid>4708104</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Schekinov Alexey Victorovich</username>
        <id>3403</id>
      </contributor>
      <origin>5142678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16515" sha1="4o2gvmhetnx31ieqruz5hcpl5x9zsq1" xml:space="preserve">{{арфаграфія}}
[[File:Model Engine Luc Viatour.jpg|thumb|&lt;center&gt;{{PAGENAME}}&lt;/center&gt;]]

'''Рухавік''' — прыстасаванне, якое пераўтварае які-небудзь від [[энергія|энергіі]] ў механічную [[Механічная работа|работу]]. Таксама ўжываецца азначэнне '''мато́р''', якім звычайна называюць [[электрычны рухавік|электрарухавікі]] і [[рухавік унутранага згарання|рухавікі ўнутранага згарання]] (РУЗ).

Рухавікі падзяляюць на першасныя і другасныя. Да ''першасных'' адносяцца тыя, якія непасрэдна пераўтвараюць прыродныя [[Энергія|энергетычныя]] рэсурсы ў [[Механічная работа|механічную работу]], а да ''другасных'' - якія пераўтвараюць [[энергія|энергію]], якая выраблена або накоплена іншымі крыніцамі.

Да першасных рухавікоў (ПР) належаць ветравое кола, якое выкарыстоўвае [[энергія|энергію]] ветру, [[вадзяное кола]] і гіравы механізм - дзейнічаюць за кошт сілы [[Гравітацыя|гравітацыі]], [[Цеплавы рухавік|цеплавыя рухавікі]], у якіх [[хімічная энергія]] [[паліва]] або [[атамная энергія]] пераўтвараецца ў іншыя віды [[энергія|энергіі]]. Да другасных рухавікоў (ДР) адносяцца электрарухавік або электраматор, пнеўмарухавік, гідрарухавік або гідраматор.

Першымі ПР былі [[парус]] і вадзяное кола. Ветразь выкарыстоўваецца ўжо болей 7 тысяч [[год]]. Воднае кола шырока выкарыстоўвалі ў старажытных ірыгацыйных сістэмах [[Егіпет|Егіпту]], [[Кітай|Кітаю]], [[Індыя|Індыі]]. Воднае і ветраное кола шырока выкарыстоўвалі ў [[Сярэдневякоўе|сярэднявечнай]] [[Еўропа|Еўропе]] як асноўную энергетычную базу [[мануфактура|мануфактурнай]] вытворчасці.

==Гісторыя==
У сярэдзіне [[XVII стагоддзе|17]] ст. былі зроблены першыя спробы перайсці да машыннай вытворчасці, якія запатрабавалі стварэння рухавікоў, якія б не залежалі ад мясцовых крыніц энергіі (вады, ветру і інш.). Першым рухавіком, у якім выкарыстоўвалася [[хімічная энергія]] [[паліва]] была [[Парасілавая ўстаноўка|параатмасферная машына]], створаная па праекце [[Францыя|французскага]] фізіка [[Дэні Папен]]а і [[Вялікабрытанія|англійскага]] механіка [[Томас Северы|Томаса Северы]].
Гэтая машына не магла непасрэдна быць механічным прывадам, да яе дадавалася кола, якое вярцела [[вада]], якая выціскалася парай з катла ў рэзервуар воданапорнай вежы. Кацёл то падаграваўся парай, то ахалоджваўся вадою: машына дзейнічала перыядычна.
У [[1763]] [[Расія|расійскі]] механік [[Іван Іван Палзуноў|Іван Іванавіч Палзуноў]] вырабіў па свайму праекту стацыянарную паравую машыну бесперапыннага дзеяння. У яе былі два [[цыліндр]]ы, якія па чарзе напаўняліся [[пара]]й, і таксама падавалі ваду ў вежу, але бесперапынна. Да [[1784]] [[Вялікабрытанія|англійскі]] механік [[Джэймс Ват|Джэймс Уат]] стварыў больш дасканалую машыну, якую назвалі ўніверсальным паравым рухавіком. Уат з дзяцінства працаваў падручным на машыне Северы. Ад яго патрабавалася пастаянна пераключаць краны, праз якія падаваліся пара ў цыліндры і вада ў кацёл. Аднастайная праца падштурхнула Уата стварыць [[поршань]] двайнога ходу, аўтаматычную клапанную скрынку, а потым і цэнтрабежны засцерагальнік. У цыліндры машыны Уата быў цвёрды поршань, з кожнага боку якога па чарзе, аўтаматычна і бесперапынна, падавалася пара з катла. Поршань вярцеў праз крывашыпна-шатунную сістэму [[махавік]], які забяспечваў плаўнасць ходу. Паравая машына магла ўжо быць прывадам для розных механізмаў і больш не мела патрэбы ў воданапорнай вежы. Вузлы, якія прыдумаў Уат, выкарыстоўваліся пасля ва ўсіх паравых машынах. Паравыя машыны ўдасканальвалі і ўжывалі для вырашэння розных тэхнічных задач: прывад станкоў, транспарт. У [[1880]] сумарная [[магутнасць]] паравых машын у свеце перавышала 26 млн. [[Ват (адзінка вымярэння)|кВт]].

У [[1816]] [[Шатландыя|шатландскі]] [[святар]] [[Роберт Стырлінг]] прапанаваў [[рухавік знешняга згарання]], які зараз называецца [[рухавік Стырлінга|рухавіком Стырлінга]]. У ім [[Рабочае цела|рабочым целам]] быў [[газ]] ([[паветра]] ці іншы). Роберт Стырлінг ажыццявіў [[тэрмадынамічны цыкл]], падобны на цыкл Северы (&quot;да-Ўатаўскі&quot;), але награванне і ахалоджванне адбывалася ў розных аб'ёмах машыны скрозь сценкі рабочых камер. Рухавік Стырлінга, як і ўвогуле ўсе рухавікі знешняга згарання могуць працаваць ад розных крыніц цяпла, але [[каэфіцыент карыснага дзеяння]] рухавіка Стырлінга адносна невялікі.

У другой палове [[19 стагоддзе|19 ст.]] была створана [[паравая турбіна]]. У [[1889]] [[Швецыя|шведскі]] [[інжынер]] [[Карл Густаў дэ Лаваль]] прапанаваў расшыральнае сапло і стварыў быстраходную турбіну (да 3200 аб/хвіл). Незалежна ад яго, яшчэ ў [[1884]] [[Вялікабрытанія|англічанін]] [[Чарлз Алджэрон Парсан]] вырабіў першую прыдатную для прамысловага ўжывання рэактыўную [[Паравая турбіна|турбіну]], здольную вярцець [[Турбінія|суднавы вінт]]. Паравыя турбіны пачалі выкарыстоўваць на марскіх суднах, а з пачатку [[20 стагоддзе|20 ст.]] на [[электрастанцыя]]х.

Праект першага [[Рухавік унутранага згарання|рухавіка ўнутранага згарання (РУЗ)]] належыць [[Хрысціян Гюйгенс|Хрысціяну Гюйгенсу]] і прапанаваны яшчэ ў [[17 стагоддзе|17 ст]]. Цікава, што ў якасці [[паліва]] прапаноўвалася выкарыстоўваць [[порах]], а сама ідэя была падказана артылерыйскай [[гармата]]й. Усе спробы Дэніса Папена пабудаваць дзеяздольную машыну на гэтым прынцыпе поспеху не мелі. Першы надзейна працуючы Рухавік унутранага згарання стварыў у [[1860]] французскі інжынер [[Эжэн Ленуар]]. Рухавік [[Эжэн Ленуар|Ленуара]] працаваў на [[газ]]авым паліве. Праз 16 [[год]] [[Германія|нямецкі]] канструктар [[Нікалас Ота]] стварыў больш дасканалы 4-тактны газавы рухавік. Удасканальваннем РУЗ займаліся шматлікія інжынеры і механікі. Напрыклад, у [[1883]] нямецкі інжынер [[Карл Бенц]] стварыў выкарыстаны ім у далейшым 2-тактны рухавік унутранага згарання. У [[1897]] яго суайчыннік [[Рудольф Дызель]] прапанаваў РУЗ з самазапальваннем рабочай [[Сумесь|сумесі]] ў цыліндры ад [[Ціск|сціскання]] [[паветра]], які быў пасля названы яго [[Асабістае імя|імем]].

У [[20 ст.]] рухавік унутранага згарання стаў асноўным [[Аўтамабільны рухавік|рухавіком аўтамабільнага транспарту]]. У [[1970-я|70-я]] [[Год|гады]] амаль 80 [[Працэнт|%]] сумарнай [[Магутнасць|магутнасці]] ўсіх РУЗ даводзілася на транспартныя машыны. Паралельна ішло ўдасканальванне гідратурбін.

У першай палове 20 ст. стварылі новыя віды першасных рухавікоў: [[газавая турбіна]], рэактыўны рухавік, а ў 1950-х гг. і ядзерная сілавая ўстаноўка.

У [[1834]] [[Расія|расійскі]] навукоўца [[Барыс Сямёнавіч Якобі]] стварыў першы прыдатны для практычнага карыстання [[Электрычны рухавік|электрарухавік]] сталага току. У [[1888]] [[Сербія|сербскі]] [[студэнт]] і будучы вялікі вынаходнік [[Нікола Тэсла]] выказаў прынцып пабудовы двухфазных рухавікоў пераменнага току, а праз год расійскі інжынер [[Міхаіл Осіпавіч Даліва-Дабравольскі]] стварыў першы ў свеце трохфазны [[асінхронны электрарухавік]], які стаў найбольш распаўсюджанай [[Электрычная машына|электрычнай машынай]].

==Пнеўмарухавікі і гідрамашыны==
Пнеўмарухавікі і гідрамашыны працуюць ад сетак (балонаў) высокага ціску паветра або [[Вадкасць|вадкасці]], пераўтвараючы гідраўлічную (пнеўматычную) [[Энергія|энергію]] ў механічную. Іх шырока выкарыстоўваюць у якасці выканаўчых механізмаў у розных прыстасаваннях і сістэмах (напрыклад, пнеўмалакаматывы, прыдатныя для працы ў [[выбух|выбухов]]анебяспечных умовах). З дапамогай гідрамашын ажыццяўляецца прывад гусеніц [[трактар|трактароў]] і [[танк]]аў, рабочых частак [[бульдозер]]аў і [[экскаватар]]аў. Другасныя рухавікі маюць вялікую ролю ў тэхніцы, але іх магутнасць адносна невялікая.

==Класіфікацыя==
Рухавікі могуць выкарыстоўваць наступныя тыпы крыніц энергіі:

* электрычныя: [[Машыны пастаяннага току|пастаяннага]] току і [[Машына пераменнага току|пераменнага току]] ([[Сінхронныя машыны|сінхронныя]] і [[Асінхронныя машыны|асінхронныя]]);
* электрастатычныя;
* хімічныя;
* ядзерныя;
* гравітацыйныя.

Атрыманую энергію рухавікі могуць пераўтвараць у наступныя тыпы руху:

* вярчальны рух цвёрдых цел;
* паступальны рух цвёрдых цел;
* зваротна-паступальны рух цвёрдых цел;
* рух рэактыўнага струменя;
* іншыя віды руху.

Электрарухавікі, якія забяспечваюць паступальны і/або зваротна-паступальны рух цвёрдага цела:

* лінейныя;
* індукцыйныя;
* п'езаэлектрычныя.

Некаторыя тыпы электраракетных рухавікоў:

* [[Іонны рухавік|іонныя]];
* стацыянарныя [[плазма]]выя;
* рухавікі з анодным слоем;
* радыёіанізацыйныя;
* калоідныя.
  
Рухавікі, у якіх для атрымання механічнай энергіі выкарыстоўваюцца ўнутраная энергія [[Рабочае цела|рабочага цела]]:

* поршневыя паравыя рухавікі;
* паравыя турбіны;
* [[рухавік Стырлінга]];
* [[паравы рухавік]].

Рухавікі ўнутранага згарання:

* са знешнім сумесеўтварэннем
* бензінавыя;
* карбюратарныя;
* з размеркавальным упырскваннем (інжэктарныя);
* газавыя.

Паветрана-рэактыўныя рухавікі:

* праматочныя рэактыўныя (ППРР);
* пульсуючыя рэактыўныя (ПуПРР);
* газатурбінныя:
* турбарэактыўныя (ТРР);
* двухконтурныя (ТРРДз);
* турбавінтавыя (ТВР);
* турбавентылятарныя (ТВПР).

[[Ракета|Ракетныя]] рухавікі:

* вадкасныя;
* цвердапаліўныя;
* ядзерныя;
* электрычныя.

== Гл. таксама ==
* [[Карабельная сілкавальная ўстаноўка]]
* [[Ядзерная сілкавальная ўстаноўка]]
* [[Матарыст]]
* [[Рухач]]
*[[Электрычны рухавік|Электрарухавік]]
* [[Гідрарухавік]]
* [[Пнеўмарухавік]]
* [[Балансаванне рухавіка]]
* [[Тэрмадынамічныя цыклы]]
* [[Маршавы рухавік]]

{{Commonscat|Engines}}

{{Канструкцыя аўтамабіля}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рухавікі| ]]</text>
      <sha1>4o2gvmhetnx31ieqruz5hcpl5x9zsq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сянно</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16253</id>
    <revision>
      <id>5142721</id>
      <parentid>5095543</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18917" sha1="lrhjskvibaphuctttx4x4b6ym2gmyy1" xml:space="preserve">{{Значэнні|2=Сянно}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Горад
 |беларуская назва        = Сянно
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = Coat of Arms of Sianno, Belarus.svg
 |сцяг                    = Flag of Sianno.svg
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 49|lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 41|lon_sec = 
 |CoordAddon              = type:city(10000)_region:BY
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Сенненскі
 |сельсавет               = 
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 1442
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 176
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = +375 2135
 |паштовы індэкс          = 211117
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = Sianno
 |сайт                    = [http://www.senno.vitebsk-region.gov.by/ senno.vitebsk-region.gov.by]
 |мова сайта              = ru
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
 |OpenStreetMap           = 242978974
}}
'''Сянно́'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Sianno}}) — горад у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Сенненскі раён|Сенненскага раёна]], на беразе возера [[Сянно (возера)|Сянно]]. За 56 км на паўднёвы захад ад [[Віцебск]]а, 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Бурбін (станцыя)|Бурбін]] на лініі [[Лепель]] — [[Орша]]. Аўтамабільнымі дарогамі злучаны з [[Багушэўск]]ам, [[Чашнікі|Чашнікамі]], [[Бешанковічы|Бешанковічамі]], [[Талачын]]ом.

== Назва ==
Паводле В. Жучкевіча і Я. Паспелава, назва горада Сянно паходзіць ад асновы [[сена (корм)|''сена'']]. У дакуменце XVI ст. згадваецца як ''Сена гарадок''&lt;ref&gt;В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 341.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Е. М. Поспелов. Историко-топонимический словарь России. Досоветский период. Москва, 2000. С. 166.&lt;/ref&gt;.

{{няма АК 2|Паселішча названа ад возера [[Сянно (возера)|Сянна]], на якім паўстала, і не звязана з ''[[Сена (корм)|сенам]],'' як думалі стваральнікі [[герб Сянна|гарадскога герба]] XVIII ст. у Дэпартаменце Герольдыі, калі выявілі на гербе скрыжаваныя [[Каса (інструмент)|косы]].|30|08|2025}}

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
Вядомы з XIV ст. як сяло [[Аболецкая воласць|Аболецкай воласці]]{{sfn|Насевіч|2023|}}, у [[Кніга данін Казіміра|Кнізе данін Казіміра]] запісана наданне «''на Рши и у Оболцох. Село '''Сено''' Милошу Воишвиловичу Василево Бабича, ажъ будеть кому перво не отдано. Довкгирдъ а панъ Кгастовт''»&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 26.&lt;/ref&gt;, якое датуецца згадкай Даўгерда не пазней за пачатак 1443 года. Папярэдні трымальнік [[Васіль Бабіч]] ад'ехаў з бацькам і некалькімі братамі ў Маскву ў 1436 годзе, пасля перамогі [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] ў феадальнай вайне 1430-х гадоў.

У Попісе войск 1528 года названы князі Сенненскія. У 1534 годзе маскоўскія войскі пад камандаваннем ваяводы князя Барыса Гарбатага спалілі Сянно. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1566 года мястэчка ў [[Віцебскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Віцебскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

У 1609 годзе [[Яўстафій Курч]], уладальнік Сянна, будуе драўляны касцёл ордэна Францыска Асізскага.

З першай паловы XVII стагоддзя належала [[Сапегі|Сапегам]], з другой паловы XVIII стагоддзя — [[Агінскія|Агінскім]]. У 1757 годзе Сянно было прададзена [[Тышкевічы|Тышкевічам]], якія падарылі яго Серакоўскім.

=== У складзе Расійскай імперыі ===
Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Сянно ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], горад, цэнтр павета. У 1781 годзе зацверджаны герб горада — на зялёным полі дзве скрыжаваныя залатыя касы (знак багацця сенам). Перайшло ў валоданне [[Пуслоўскія|Пуслоўскіх]].

У 1864 годзе адкрыта прыходскае вучылішча, дзе ў 1865 годзе выкладаў [[Еўдакім Раманаў]], вядомы этнограф і краязнавец.

У 1867 годзе на месцы былой уніяцкай царквы Ільі Прарока ў Сянне пабудаваны каменны праваслаўны [[Свята-Мікалаеўская царква (Сянно)|Мікалаеўскі сабор]].

У канцы XIX стагоддзя Сянно стала ўласнасцю Шабекаў. У 1903 годзе было заснавана Сенненскае жаночае прыходскае вучылішча. Каля 1906 года ў горадзе дзейнічала польскае Таварыства дабрачыннасці і асветы, заснаванае з ініцыятывы Марыі Свяцкай. Займалася адкрыццём сакрэтных польскіх школ у вёсках і мястэчках, а фінансавалі яго мясцовыя ўладальнікі маёнткаў&lt;ref name=&quot;żsk&quot;/&gt;.

=== Міжваенны час ===
25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Сянно абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] Сянно ўвайшло ў склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]].

З 1923 года пазаштатны горад, цэнтр воласці ў Віцебскім павеце. З 1924 года — цэнтр раёна. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе пад Сянно на працягу трох дзён праходзіла адна з буйнейшых танкавых бітваў у сусветнай гісторыі&lt;ref name=&quot;hrono&quot;/&gt;.

=== Сучаснасць ===
[[Выява:2023.09.10 Сенно Сянно Sianno.jpg|thumb|left|Стэла]]
20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Сенненскі раён]] і горад Сянно, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Сенненскі раён]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&amp;q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 &quot;Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&amp;q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 277 ад 2 чэрвеня 2009 года зацверджаны сцяг горада Сянно і Сенненскага раёна&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30900277&amp;q_id=9455759|title=Указ Президента Республики Беларусь от 2 июня 2009 года № 277 &quot;Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных и территориальных единиц Витебской области&quot;|url-status=dead|access-date=12 красавіка 2025|archive-date=3 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203025926/https://etalonline.by/document/?regnum=p30900277&amp;q_id=9455759}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Эканоміка ==
Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў, лясной, дрэваапрацоўчай, лёгкай, харчовай прамысловасці. Гасцініца.

== Культура і грамадства ==

=== Спорт ===
* [[Файл:Сенно, Сенненский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg|міні|[[Сенненскі краязнаўчы музей]]]][[Сенненская ДЮСШ]]

=== Музеі ===
* [[Сенненскі краязнаўчы музей]]

=== Славутасці ===
[[Файл:Сянно. Крыніца.jpg|міні|справа|Крыніца «Каплічка»]]
* [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Сянно)|Касцёл Святой Тройцы]] (адноўлены ў пачатку XXI стагоддзя)
* Гарадзішча жалезнага веку (побач з горадам)
* Адміністрацыйны будынак (пачатак XIX стагоддзя)
* [[Свята-Мікалаеўская царква (Сянно)|Свята-Мікалаеўская царква]] (2003)
* [[Крыніца «Каплічка»]]
* [[Крыніца «Пясчанка»]]
* Брацкая магіла, ў парку імя 40-годдзя ВЛКСМ — {{ГККРБ 4|213Д000735}}
* [[Брацкая магіла (Сянно)|Брацкая магіла]] (1941—1944), ў скверы, вул. К. Маркса — {{ГККРБ 4|213Д000736}}

=== Страчаная спадчына ===
* [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар францысканцаў (Сянно)|Кляштар францысканцаў]] (1772).
* [[Свята-Пакроўская царква (Сянно)|Свята-Пакроўская царква]] (1860).
* [[Свята-Мікалаеўскі сабор (Сянно)|Свята-Мікалаеўскі сабор]].
* [[Сенненскі замак]] (XVI—XVIII стагоддзі).
* Уніяцкай царквы Ільі Прарока.

=== СМІ ===
«[[Голас Сенненшчыны]]» — раённая газета Сенненскага раёна. Выдаецца 1 мая 1918 года ў Сянне.

== Узнагароды ==
У 2025 годзе да 80-й гадавіны заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] горад Сянно ўзнагароджаны вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=P32500144|title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 красавіка 2025 года № 144 «Аб узнагароджанні вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»|website=pravo.by}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belta.by/president/view/vympelom-za-muzhestvo-i-stojkost-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny-nagrazhdeny-shest-gorodov-belarusi-707785-2025/|title=Вымпелом &quot;За мужество и стойкость в годы Великой Отечественной войны&quot; награждены шесть городов Беларуси|website=[[БелТА]]}}&lt;/ref&gt;.

== Вядомыя асобы ==
* [[Ян Астроўскі]] — беларускі [[скульптар]].
* [[Міхаіл Лявонцьевіч Бельскі]] (1921—1988) — беларускі графік.
* [[Генадзь Давыдзька]] — беларускі акцёр, тэлевядучы.
* [[Міхаіл Ермашкевіч]] — беларускі рымска-каталіцкі дзеяч.
* [[Алесь Жаўрук]] (1910—1942) — беларускі паэт.
* [[Кароль Антоні Жэра]] (1743—?) — жыў доўгі час у Сянно.
* [[Пётр Анатольевіч Івашка]] — беларускі біятланіст.
* [[Ларыса Рыгораўна Кажарская]] — беларускі акадэмік, прафесар медыцыны.
* [[Міхаіл Барысавіч Марцінкоўскі]] (нар. 1922) — беларускі пісьменнік-сатырык.
* [[Васіль Андрэевіч Масцінскі]] (1870—1913) — біяхімік&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-68704&lt;/ref&gt;.
* [[Дора Захараўна Кроз]] — беларуская спявачка.
* [[Аляксандр Францавіч Пятаковіч]] (1914—1988) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945).
* [[Яўген Рыгоравіч Радкевіч]] — беларускі пісьменнік.
* [[Уладзімір Кірылавіч Гоманаў]] — беларускі мастак-жывапісец.
* [[Самуіл Захаравіч Слонім]] (1888—1937) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі.

== Гл. таксама ==
* [[Спіс вуліц Сянна]]

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;żsk&quot;&gt;Życie społeczno-kulturalne. Oświata. W: Między nadzieją…. S. 38.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;hrono&quot;&gt;http://www.hrono.info/statii/2006/but_tanki.php&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{h|Насевіч|2023|''Насевіч В.'' [https://vln.by/page/rannyaya-gistoryya-lepelya-sproba-interpretacyi-2023 Ранняя гісторыя Лепеля: спроба інтэрпрэтацыі] // Архіварыус: зб. навук. паведамл. і арт. Вып. 21. — Мінск: НГАБ, 2023. — С. 153—164}}
* {{Крыніцы/Нашы гарады}} — С. 171—175.
* {{крыніцы/ГЭС (1989)|Сенно́|430}}
* {{ВСЭ3|Сенно́|том=23|старонкі=259}}
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Сянно́|Удальцоў В. М.|352}}
* ''Dariusz Tarasiuk'' Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905—1918. — Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007. — s. 211. — ISBN 978-83-227-2629-7

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Sianno|Сянно}}
{{OSM relation|1996913|Сянно}}
* [http://senno1442.blog.tut.by/ Гісторыя Сенненскага раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005043240/http://senno1442.blog.tut.by/ |date=5 кастрычніка 2013 }}
* [http://www.senno.by/?page_id=10110 Сянно: год за годам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200131143825/http://www.senno.by/?page_id=10110 |date=31 студзеня 2020 }}

{{Сенненскі раён}}
{{Віцебская вобласць}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Сянно| ]]
[[Катэгорыя:Пуслоўскія]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства]]</text>
      <sha1>lrhjskvibaphuctttx4x4b6ym2gmyy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэрвень (горад)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16379</id>
    <revision>
      <id>5143023</id>
      <parentid>5106884</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T10:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27816" sha1="9rfn4n10ir6h49av9wglbcreaw2rlrt" xml:space="preserve">{{Значэнні|Спасылка=Чэрвень, значэнні}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = горад
 |беларуская назва        = Чэрвень
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = Coat of Arms of Červień, Belarus.svg
 |сцяг                    = Flag of Červień, Belarus.png
 |шырыня герба            = 
 |апісанне герба          = Герб Чэрвеня
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = Červień, Plošča Svabody. Чэрвень, Плошча Свабоды.jpg
 |подпіс                  = плошча Свабоды да зносу [[дом Кудзіна|дома Кудзіна]] 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Мінская
 |раён                    = Чэрвеньскі 
 |сельсавет               = 
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 1387
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = +375 1714
 |паштовы індэкс          = 223232
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 5
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
 |OpenStreetMap           = 242978951
}}
'''Чэ́рвень'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Červień}}; да 18 верасня 1923 г. — '''Ігу́мен''', {{lang-be-lat|Ihumien|1}}) — горад у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]].

Месціцца на рацэ [[Ігуменка (прыток Волмы)|Ігуменка]], за 62 км на паўднёвы ўсход ад [[Мінск]]а, 30 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]] на лініі Мінск—Асіповічы, каля аўтамабільнай дарогі Мінск—[[Магілёў]].

== Назва ==
Традыцыйная гістарычная назва горада — Ігумен&lt;ref name=&quot;pam&quot;&gt;{{Крыніцы/Памяць/Чэрвеньскі раён|к}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;evkl&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭВКЛ|2к}} С. 748.&lt;/ref&gt;, часам сустракаецца форма ''Ігумень''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Геаграфія Беларусі (Вільня, 1922)|к}} С. 229.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Каўка А. [https://web.archive.org/web/20130619030055/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/kau24?OpenDocument Недыпламатычныя нататкі] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 24, 2006 г.&lt;/ref&gt;. На думку географа [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], гэты [[тапонім]] мае повязі з назвай манастырскай пасады&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 400.&lt;/ref&gt;. Этнограф [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|Павал Шпілеўскі]] запісаў народнае паданне, паводле якога паселішча некалі належала праваслаўнаму жаночаму манастыру, заснаванаму грэцкай ігуменняй. Імаверна, назва горада першапачаткова гучала як ''Ігумень'' — у сэнсе «той, што належыць ігуменні»&lt;ref name=&quot;pam&quot; /&gt;. Тым часам мовазнаўца [[Вінцук Вячорка]] звяртае ўвагу на тое, што тапонім хутчэй за ўсё ўтварыўся ад слова [[гумно]]. Гэта пацвярджаецца адсутнасцю гістарычных звестак пра манастыр у Ігумене, вытворнымі ад кораня гумно ў беларускай геаграфічнай тэрміналогіі (гумяннё, падгу́менне, гу́мнішча — назва поля або ўрочышча), прыкладамі з беларускай тапанімікі (вёска [[Гумны]] пад [[Крупкі|Крупкамі]], сяло Гумня на возеры Гумне ў [[Полацкае ваяводства|Полацкім ваяводстве]]), вёскі з назвай [[Гумнішча]] і [[Гумнішчы]], а таксама ўпамінам пра Ігуменскую воласць у сярэдзіне XV ст. як ''districtum Humyen''&lt;ref name=&quot;viacorka&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/27804807.html|title=Сьветлагорск ці Шацілкі? Чэрвень ці Ігумен?|first=Вінцук|last=Вячорка|website=Радыё Свабода|date=2021-08-12|access-date=2024-05-17}}&lt;/ref&gt;.

У 1923 годзе савецкія ўлады перайменавалі Ігумен у «Чэрвень»&lt;ref name=&quot;viacorka&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[[Васіль Шур|Шур В.]] Беларускія ўласныя імёны: Беларуская антрапаніміка і тапаніміка. — Мінск: «Мастацкая літаратура», 1998. С. 150.&lt;/ref&gt;. Гэтая назва не ўнікальная: старажытны горад з такой назвай, [[Чырвоная Русь|сталіца ўдзельнага княства і гістарычнага рэгіёну]], існаваў да канца XIII ст. на мяжы сучасных [[Польшча|Польшчы]] і [[Украіна|Украіны]], таксама аднайменнае сяло знаходзіцца ў Цярнопальскай вобласці Украіны.

== Гісторыя ==
=== Вялікае Княства Літоўскае ===
[[Файл:Ihumien. Ігумен (1830).jpg|міні|злева|План Ігумена, 1830 г.]]
Упершыню Ігумен упамінаецца ў 1387 годзе&lt;ref&gt;Jakubowski, J. Opis Księstwa Trockiego z r. 1387: przyczynek do badań nad ustrojem Litwy przedchrześcijańskiej // Przegląd Historyczny. — 1907. — T. V. — S. 44—46.&lt;/ref&gt; У 1-й палове XV стагоддзя [[мястэчка]] было ў валоданні [[Кезгайлы|Кезгайлаў]]. 21 кастрычніка 1430 (паводле іншых звестак, у 1447 годзе) упамінаецца воласць ''Гумен'' ({{lang-la|districtum Humyen}}), якая належала біскупу віленскаму (царкоўнае мястэчка). Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў мястэчка ўвайшло ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]].

У 1595 годзе ў Ігумене збіраліся [[Харугва|харугвы]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] дзеля барацьбы з казацкімі набегамі [[Севярын Налівайка|Налівайкі]]. У [[Трыццацігадовая вайна|Трынаццацігадовую вайну]] (1654—1667) [[Маскоўская дзяржава|маскоўскія]] захопнікі разрабавалі і моцна разбурылі мястэчка. У час [[Паўстанне Хмяльніцкага|казацка-сялянскай вайны]] (1648—1651) сяляне і казакі каля Ігумена разбілі атрад літоўскага харунжага [[Ян Казімір Пац|Яна Казіміра Паца]].

Пад 1669 годам упершыню ўпамінаецца касцёл. У [[Паўночная вайна (1700—1721)|Вялікую Паўночную вайну]] (1700—1721) у мястэчку спыняўся кароль [[Шведская імперыя|Швецыі]] [[Карл XII]].

=== У складзе Расійскай імперыі ===
[[Файл:Ihumien. Ігумен (1843).jpg|міні|150пкс|Герб горада, 1843 г.]]
У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Расійскія ўлады канфіскавалі мястэчка ў [[Віленскае біскупства|Віленскага біскупства]]. У 1795 годзе паселішча атрымала статус [[горад]]а і стала цэнтрам [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. 22 студзеня 1796 года Ігумену дараваны герб: «''у блакітным полі срэбны кушч грачыхі, над якімі пяць залатых пчол''»&lt;ref name=&quot;HBM&quot;/&gt;.

У 1795 годзе ў Ігумене было 2 царквы, яўрэйская школа, паштовая станцыя, млын, штогод праводзіліся 2 [[кірмаш]]ы. Станам на 1800 год у месце было 85 двароў. У вайну 1812 года горад быў значна разбураны. У 1825 годзе ў горадзе было 2 царквы, касцёл, 3 прадпрыемствы, 2 карчмы, 10 крам, рынак. У час [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] тут дзейнічаў паўстанцкі аддзел на чале з Б. Свентаржэцкім.

Паводле перапісу 1905 года ў горадзе былі вадзяны і паравы млыны, некалькі майстэрняў, 6 пачатковых школ, бальніца, аптэка і аптэчны магазін.

&lt;gallery caption=&quot;Ігумен на старых здымках&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Ihumien, Kaścielnaja, Uzvyšeńnia Śviatoha Kryža. Ігумен, Касьцельная, Узвышэньня Сьвятога Крыжа (1914).jpg|Касцёл, каля 1914 г.
Ihumien, Školnaja, Liŭšyc. Ігумен, Школьная, Ліўшыц (1901-17).jpg|Яўрэйская школа Ліўшчыц
Ihumien, Rynak. Ігумен, Рынак (1917).jpg|Рынак, 1917 г.
Ihumien, Rynak, Kudzin. Ігумен, Рынак, Кудзін (03.1917).jpg|[[Дом Кудзіна]], земская ўправа. Люты 1917 г.
&lt;/gallery&gt;

=== Найноўшы час ===
[[Файл:Ihumien, Rynak. Ігумен, Рынак (14.08.1919) (2).jpg|міні|Ганаровы ўзвод у час пахавання польскага жаўнера, 14 жніўня 1919 г.]]
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тут была ўтворана Беларуская рада, жыхары горада атрымалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.&lt;/ref&gt;. 9 снежня 1918 года горад заняты [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] тэрыторыя ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] з жніўня 1919 да 9 ліпеня 1920 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). За польскай акупацыяй беларускія арганізацыі Ігуменскага павета былі аб’яднаныя ў [[Беларускі нацыянальны камітэт (Ігумен)|Беларускі нацыянальны камітэт]], таксама ў горадзе дзейнічала [[Мінская беларуская школьная рада|Беларуская школьная рада]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot; /&gt;.
[[Файл:Ihumien, Rynak. Ігумен, Рынак (1925).jpg|міні|злева|Рынак, 1925 г.]]
З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. 18 верасня 1923 года камуністычныя ўлады перайменавалі Ігумен у ''Чэрвень'' (у гонар месяца [[чэрвень]]). У 1924 года горад стаў цэнтрам Чэрвеньскага раёна. 26 чэрвеня 1941 года на выхадзе з Чэрвеня ва ўрочышчы Цагельня супрацоўнікі [[НКУС БССР|НКУС]] расстралялі каля трох тысяч вязняў чэрвеньскай перасыльнай турмы — беларусаў, палякаў, літоўцаў і іншых&lt;ref name=&quot;Kviatkoŭski&quot; /&gt;.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 2 ліпеня 1941 года 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 1 лютага 1942 года на ўскрайку горада былі расстраляны яўрэі [[Чэрвеньскае гета|чэрвеньскага гета]]. У горадзе дзейнічалі савецкія падпольныя групы. Вызвалены ў ходзе [[Мінская аперацыя|Мінскай аперацыі]] вайскоўцамі [[1-ы Беларускі фронт|1-га]] і [[2-гі Беларускі фронт|2-га Беларускіх франтоў]] сумесна з партызанамі.
[[Файл:Червень, Червенский район, Беларусь 27.jpg|міні|Гістарычная забудова, 2020 г.]]
У 1989 годзе грамадскасць даведалася пра [[Чэрвеньскія расстрэлы|пахаванні тысяч палітычных зняволеных]] ва ўрочышчы Цагельня. 18 красавіка 2001 года адбылося афіцыйнае зацвярджэнне гарадскога герба&lt;ref name=&quot;RVK&quot; /&gt;.

== Насельніцтва ==
* '''[[XVIII стагоддзе]]''': [[1800]] — 560 чал. (266 муж. і 294 жан.), у тым ліку і 12 цыган; апроч таго, існавалі прыпісаныя да горада яўрэі (37 муж. і 54 жан.), што жылі ў арандаваных імі корчмах павета
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1882]] — каля 3 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;HSKP&quot;/&gt;; [[1897]] — 4&amp;nbsp;573 чал.
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1907]] — 5&amp;nbsp;390 чал.&lt;ref name=&quot;DLB&quot;/&gt;; [[1939]] — 6,4 тыс. чал.; [[1959]] — 8,2 тыс. чал.; [[1970]] — 10,2 тыс. чал.; [[1991]] — 11,6 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;VSE&quot;/&gt;
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2006]] — 10,1 тыс. чал.; [[2008]] — 9,9 тыс. чал.; [[2009]] — 10,2 тыс. чал.; [[2016]] — 9&amp;nbsp;718 чал.&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;; [[2017]] — 9&amp;nbsp;656 чал.&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;/&gt;; [[2019]] — 10&amp;nbsp;680 чал.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{{Bar chart years
|Шырыня выявы        = 900
|Вышыня выявы        = 300
|Максімум шкалы      = 12000
|Крок большай шкалы  = 1000
|Крок меншай шкалы   = 500
|Колер большай шкалы = gray(0.8)
|Колер меншай шкалы  = gray(0.6)
|Колер слупка        = rgb(0.77,0.9,0.6)
|Шырыня слупка       = 25
|Зрушэнне пазнакі    = (-10,5)                
|Год1  = 1800 |Значэнне1  = 560
|Год2  = 1882 |Значэнне2  = 3000 
|Год3  = 1897 |Значэнне3  = 4573 
|Год4  = 1907 |Значэнне4  = 5390
|Год5  = 1939 |Значэнне5  = 6400
|Год6  = 1959 |Значэнне6  = 8200
|Год7  = 1970 |Значэнне7  = 10200
|Год8  = 1979 |Значэнне8  = 11461
|Год9  = 1989 |Значэнне9  = 11460
|Год10 = 1991 |Значэнне10 = 11600
|Год11 = 2006 |Значэнне11 = 10345
|Год12 = 2008 |Значэнне12 = 10200
|Год13 = 2009 |Значэнне13 = 10189 
|Год14 = 2010 |Значэнне14 = 10094
|Год15 = 2011 |Значэнне15 = 10032
|Год16 = 2012 |Значэнне16 = 9886
|Год17 = 2013 |Значэнне17 = 9842
|Год18 = 2014 |Значэнне18 = 9777
|Год19 = 2015 |Значэнне19 = 9752
|Год20 = 2016 |Значэнне20 = 9718
|Год21 = 2017 |Значэнне21 = 9656
|Год22 = 2018 |Значэнне22 = 9619 
|Год23 = 2019|Значэнне23 = 10680
|Год24 =  |Значэнне24 = 
|Год25 =  |Значэнне25 =  
|Год26 =  |Значэнне26 = 
|Год27 =  |Значэнне27 = 
|Год28 =  |Значэнне28 = 
|Год29 =  |Значэнне29 = 
|Год30 =  |Значэнне30 = 
}}

== Эканоміка ==
[[Файл:Чэрвень. Аўтавакзал (01).jpg|міні|зправа|Аўтавакзал]]
Прадпрыемствы харчовай, лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці. Гасцініца «Чэрвень».

== Культура ==
Дзейнічаюць дом культуры, бібліятэкі, [[Чэрвеньскі раённы краязнаўчы музей]].

== Адукацыя ==
У Чэрвені працуюць 4 сярэднія школы, дашкольныя ўстановы.

== Забудова ==

=== Вуліцы і плошчы ===
{| cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;&quot;
|- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align=&quot;center&quot;
| '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва'''
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| Аляксандра Неўскага вуліца || '''Гуменная''' вуліца
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| Барыкіна вуліца || '''Шпітальная''' вуліца
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| Гарбачова вуліца || '''Бабруйская''' вуліца
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| Зяневіча вуліца || '''Бярэзінская''' вуліца
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| Карла Лібнехта вуліца || '''Азёрская''' вуліца
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| Карла Маркса вуліца || '''Пляцавая''' вуліца
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| Леніна вуліца || '''Пухавіцкая''' вуліца
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| Луначарская вуліца || '''Школьная''' вуліца
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| Маякоўскага вуліца || '''Крупенская''' вуліца
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| Пралетарская вуліца || '''Паліцэйская''' вуліца
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| Свабоды плошча || '''Рынак''' пляц
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| Савецкая вуліца || '''Горлаўская''' вуліца
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| Флегантава вуліца || '''Бальнічная''' вуліца&lt;ref name=&quot;tat&quot;&gt;Татаринов Ю. Города Беларуси в некоторых интересных исторических сведениях. Минщина. — Минск, 2008.&lt;/ref&gt;
|}

== Славутасці ==
[[Файл:Чэрвень. Касцёл на плошчы Свабоды (02).jpg|thumb|Крыжаўзвіжанскі касцёл]]
* [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Чэрвень)|Касцёл Узвышэння Святога Крыжа]] (1995 г., мураваны).
* [[Мікалаеўская царква (Чэрвень)|Свята-Мікалаеўская царква]] (1993—2003 г., мураваная).
* Гістарычная забудова (канец ХІХ — пачатак ХХ ст., фрагменты)
* «Кацярыненская» вязніца (XVIII ст.) — цяпер пераробленая пад гандлёвы цэнтр
* Помнікі: помнік вызвалення; помнік землякам; помнік моладзі і камсамольцам і інш.
* [[Чэрвеньскія расстрэлы|Месца гібелі грамадзян Беларусі, Польшчы і Літвы]] (урочышча Цагельня) — ахвяр бальшавіцкага тэрору
* Месца знішчэння яўрэяў Чэрвеня
* Могілкі: яўрэйскія; старыя каталіцкія
* Магіла Афанасія Іванавіча Мякоты — дзеда Максіма Багдановіча (на мясцовых хрысціянскіх могілках)

=== Страчаная спадчына ===
* [[Дом Кудзіна]] (пачатак XX ст., мураваны) — знесены ў 2019 годзе.
* Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (1799—1800)
* Сабор Раства Прасвятой Багародзіцы (1833)
* Сінагога
* Царква Святога Георгія (1975)
&lt;gallery caption=&quot;Гістарычная забудова&quot; widths=215 heights=150 class=&quot;center&quot;&gt;
Чэрвень. Вуліца Луначарскага, 49 (02).jpg|Будынак гімназіі
Чэрвень. Плошча Свабоды, 40 (02).jpg|Забудова плошчы Свабоды
Чэрвень. Вуліца Карла Маркса, 11 (01).jpg|Забудова вуліцы Карла Маркса
Ihumien. Ігумен (07.2007).jpg|Забудова вуліцы Карла Маркса
&lt;/gallery&gt;

== Вядомыя асобы ==
{{main|Вядомыя асобы Чэрвеня}}

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;HBM&quot;&gt;[http://knihi.com/hierb/ihumi.html Ігумен] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх местаў|к}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Kviatkoŭski&quot;&gt;[[Севярын Квяткоўскі]]. [http://www.svaboda.org/content/article/797027.html Чэрвень — другія Курапаты] // «[[Радыё Свабода]]», [[27 чэрвеня]] [[2005]].&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;RVK&quot;&gt;[http://www.cherven.minsk-region.by/ru/region/geraldika Геральдика] на [http://www.cherven.minsk-region.by/ru/region/geraldika Червенский районный исполнительный комитет]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;HSKP&quot;&gt;Ihumeń // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/250 250].&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;DLB&quot;&gt;[http://pawet.net/book/przewodnik/i.html Ihumeń] // {{Крыніцы/Даведнік па Літве і Беларусі}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;VSE&quot;&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/323242 Червень] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-2|Чэрвень||182}}
* {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Червень}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|249—254|Ihumeń|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}
* {{ВСЭ3|Че́рвень|29|64}}
* {{крыніцы/ГЭС (1989)|Че́рвень|540}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
{{OSM relation|6722634|Чэрвень}}
{{Чэрвеньскі раён}}
{{Гарады Мінскай вобласці}}
{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Чэрвень (горад)| ]]
[[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>9rfn4n10ir6h49av9wglbcreaw2rlrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да выдалення</title>
    <ns>4</ns>
    <id>16411</id>
    <revision>
      <id>5142855</id>
      <parentid>5141613</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <origin>5142855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25258" sha1="0zngrmji4boy8e8wgm3mbgbf8vox4bz" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}

== [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] ==

Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03)

== [[Арцём Артуравіч Паддубны]] ==
Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03)

== [[Паліна Дваранская]] ==
Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)

== [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] ==
: {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03)
:: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>0zngrmji4boy8e8wgm3mbgbf8vox4bz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142920</id>
      <parentid>5142855</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25436" sha1="kxiwa6a0krv9pcqy2ofmvn48mvi19iz" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}

== [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] ==

Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:34, 18 мая 2026 (+03)

== [[Арцём Артуравіч Паддубны]] ==
Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03)

== [[Паліна Дваранская]] ==
Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)

== [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] ==
: {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03)
:: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>kxiwa6a0krv9pcqy2ofmvn48mvi19iz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142925</id>
      <parentid>5142920</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Паліна Дваранская */</comment>
      <origin>5142925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25964" sha1="0uka68tk3vj4mu0i9apqs3dgej4yuf3" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}

== [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] ==

Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:34, 18 мая 2026 (+03)

== [[Арцём Артуравіч Паддубны]] ==
Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03)

== [[Паліна Дваранская]] ==
Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03)
:{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка &quot;ЛіМ&quot;] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)

== [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] ==
: {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03)
:: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>0uka68tk3vj4mu0i9apqs3dgej4yuf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142926</id>
      <parentid>5142925</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Паліна Дваранская */</comment>
      <origin>5142926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26344" sha1="rqzqkohhcptliaz5axcotwbun9ylq5u" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}

== [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] ==

Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:34, 18 мая 2026 (+03)

== [[Арцём Артуравіч Паддубны]] ==
Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03)

== [[Паліна Дваранская]] ==
Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03)
:{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка &quot;ЛіМ&quot;] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)

== [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] ==
: {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03)
:: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>rqzqkohhcptliaz5axcotwbun9ylq5u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142996</id>
      <parentid>5142926</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі */ Адказ</comment>
      <origin>5142996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26507" sha1="ku949o3agt7zdjkscyrjqscsenftvhg" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}

== [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] ==

Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:34, 18 мая 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:24, 18 мая 2026 (+03)

== [[Арцём Артуравіч Паддубны]] ==
Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03)

== [[Паліна Дваранская]] ==
Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03)
:{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка &quot;ЛіМ&quot;] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)

== [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] ==
: {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03)
:: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>ku949o3agt7zdjkscyrjqscsenftvhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лынтупы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16943</id>
    <revision>
      <id>5142734</id>
      <parentid>5048894</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20247" sha1="1te36nay0cnah1xtramjgmyrv6jy2im" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = Гарадскі пасёлак
 |беларуская назва        = Лынтупы
 |арыгінальная назва      = Лынтупы
 |краіна                  = Беларусь
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Пастаўскі
 |сельсавет               = Лынтупскі
 |статус з                = 1967
}}
'''Лынту́пы'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Lyntupy}}) — гарадскі пасёлак у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Лынтупка (прыток Страчы)|Лынтупцы]]. Месціцца за 42 км ад [[Паставы|Паставаў]], каля мяжы з [[Літва|Літвой]]. Тупіковая чыгуначная станцыя на лініі [[Крулеўшчына]] — [[Лынтупы (станцыя)|Лынтупы]], аўтамабільнымі дарогамі злучаны з Паставамі, [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свірам]] і [[Свянцяны|Свянцянамі]] (Літва).

== Назва ==
{{няма АК 2|Тапонім «Лынтупы» ўтварыўся ад балцкай назвы рэчкі [[Лынтупка (прыток Страчы)|Лынтупкі]]. У літоўскім ужыванні выкарыстоўваюцца назвы {{lang-lt2|Lentupiai}}, {{lang-lt2|Lentupė}}, згодна з больш старажытным мясцовым вымаўленнем.|8|09|2025}}

{{няма АК 2|Другая частка звязаная з {{lang-lt|upė}} «рака». Першая частка — з індаеўрапейскім *''lento''- «гнуткі, падатлівы», ад якога спачатку пайшло значэнне «ліпа», а ад яго ўтварылася {{lang-lt|lenta}} «дошка (ліпавая)».|8|09|2025}}

У гідроніме захавалася адпачатнае старабалцкае значэнне, сама назва значыць «звілістая рака»&lt;ref&gt;A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 186.&lt;/ref&gt;. Ёсць і другая [[Лынтупка (прыток Гаўі)|Лынтупка]] — рэчка, што ўцякае ў [[Гаўя (прыток Нёмана)|Гаўю]] каля [[Суботнікі|Суботнікаў]].

Мясцовы настаўнік і краязнавец І. Быхавец тлумачыў назву як «птушыная рака», гэтае значэнне, на яго думку, уласцівае і балцкім, і фінскім мовам&lt;ref name=&quot;Bychaviec&quot; /&gt;.

== Гісторыя ==
Першы пісьмовы ўспамін пра Лынтупы датуецца [[1385]] годам{{sfn|ЭГБ|1997}}.

Паводле каралеўскага адпісання сярэдзіны 15 ст. Лынтупы разам са Свіранамі перадаваліся дочкам віленскага ваяводы Доўгірда &quot;''Анънушъце''&quot; і &quot;''Олюшъце''&quot;&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 28.&lt;/ref&gt;.

У 1459 годзе [[Андрэй Даўгірдавіч]] пабудаваў тут драўляны касцёл Св. Андрэя. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) Лынтупы ўвайшлі ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У розныя часы мястэчка знаходзілася ва ўладанні [[Род Бучынскіх|Бучынскіх]], [[Род Астроўскіх|Астроўскіх]], [[Род Гільзенаў|Гільзенаў]].

Паводле інвентара, станам на 1591 год у Лынтупах існавала плошча і 2 вуліцы — «Да млына» і «Да сяла Судоўскага», мелася 28 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]]. Сядзіба ўладара маёнтка складалася са старога дома з 6 памяшканнямі і гаспадарчых пабудоваў.

У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Лынтупы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], з 9 верасня 1801 года ў Завілейскім павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]].

Падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]] 5 мая 1831 года ў мястэчка ўвайшлі атрады паўстанцаў, адкуль яны накіраваліся ў Ашмянскі павет. У 1843 годзе Лынтупы зрабіліся цэнтрам воласці [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]]. Цягам 1854—1939 гадоў мястэчка належала [[Бішэўскія|Бішэўскім]].

[[Файл:Łyntupy, Kašary. Лынтупы, Кашары (1917).jpg|thumb|left|Палац Бішэўскіх, 1917 г.]]

Станам на 1885 год у Лынтупах было 13 двароў, валасная ўправа, касцёл, яўрэйскі малітоўны дом, школа (адкрылася ў 1866 годзе), багадзельня, 3 крамы, карчма, праводзіліся кірмашы. У 1897 годзе праз мястэчка прайшла чыгунка, якая злучыла [[Полацк]] з [[Вільня]]й.

У канцы XIX стагоддзя ''маёнтак Лынтупы'' складаўся з мястэчка Лынтупы, вёсак Шудаўцы, Казнадзеюшкі, Пожлікі, Пешкаўцы і засценкаў Стукаўшчызна, Яўнелішкі, Жакі, Балдук, Сенькішкі, або Балдучок, Трабуцішкі, Ігнацішкі (усе яны належалі да Лынтупскай сельскай суполкі). Праз мястэчка праходзіла вузкакалейка Новасвянцяны — Глыбокае. У пачатку XX стагоддзя Бішэўскія збудавалі ў Лынтупах двухпавярховы мураваны палац (захаваўся), раней тут заклалі парк з рэдкімі пародамі дрэваў, выкапалі ўручную 3 ставы, якія злучаліся ручаямі. У 1904 годзе ў мястэчку пачаў працаваць вінакурны завод. У 1908 годзе на месцы ранейшага драўлянага збудавалі мураваны касцёл. У 1909 годзе ў Лынтупах адкрылася народнае вучылішча. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў 1915 годзе праз мястэчка праходзіла лінія фронта.
[[Файл:Lyntupy.jpg|thumb|left|Лынтупы, фат. [[Ісаак Абрамавіч Сербаў|І. Сербаў]], 1916]]

Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Лынтупы апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе зрабіліся цэнтрам гміны Свянцянскага павета. Мясцовае вучылішча рэарганізавалі ў прагімназію. Станам на 1937 год у мястэчку было 194 двары.

У 1939 годзе Лынтупы ўвайшлі ў склад [[БССР]], вёска ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй.

22 жніўня 1967 года Лынтупы атрымалі статус [[гарадскі пасёлак|гарадскога пасёлка]]&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб аднясенні вёскі Лынтупы Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў ад 22 жніўня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 24 (1182).&lt;/ref&gt;. 8 красавіка 2004 года Лынтупскі пассавет быў рэарганізаваны ў [[Лынтупскі сельсавет]] з цэнтрам у Лынтупах. 28 лютага 2011 года адбылося афіцыйнае зацвярджэнне герба і сцяга пасёлка&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

&lt;center&gt;&lt;gallery caption=&quot;Лынтупы на старых фатаздымках&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Выява:Łyntupy. Лынтупы (F. Krauskopf, 1916).jpg|Панарама
Выява:Łyntupy-kaścioł.jpg|Касцёл
Выява:Łyntupy-pałac.jpg|Палац
Выява:Łyntupy, Bišeŭski, Brama. Лынтупы, Бішэўскі, Брама (1917).jpg|Брама
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Насельніцтва ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0 .5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;
&lt;center&gt;&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;
* '''XVI стагоддзе''': 1591 год — 150 чал.
* '''XIX стагоддзе''': 1866 год — 477 чал., у тым ліку 406 каталікоў, 11 праваслаўных, 50 іўдаістаў, 6 евангелістаў, 4 магамецяніна&lt;ref name=&quot;HSKP&quot;/&gt;; 1885 год — 214 чал.; 1897 год — 685 чал.
* '''XX стагоддзе''': 1975 год — 2 тыс. чал.; 1989 год — 2,1 тыс. чал.; 1995 год — 2,1 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1997 год — 2,2 тыс. чал.
* '''XXI стагоддзе''': 2004 год — 1,8 тыс. чал.; 2006 год — 1,8 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;TEB&quot;/&gt;; 2008 год — 1,8 тыс. чал.; 2009 год — 1 609&lt;ref name=&quot;belstat&quot;/&gt; чал. (перапіс); 2016 год — 1 519 чалавек&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;; 2017 год — 1 478 чалавек&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;/&gt;; 2023 год — 1 202 чал.

== Эканоміка ==
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. Метэастанцыя. Пункты мытнага афармлення Лынтупы-1 і Лынтупы-2.

=== Інфраструктура ===
У Лынтупах працуюць аптэка, бальніца, ветэрынарны ўчастак, 2 дзіцячыя сады, спіртзавод, дом быту, лясніцтва, міліцэйскае аддзяленне, 5 крам, лазня, метэастанцыя, АТС, філіял ашчаднага банка, філіял ПМК-21, пажарная каманда, пошта, нафтабаза, электрастанцыя, цэх дрэваапрацоўкі, сталоўка, хлебанарыхтоўчае прадпрыемства, сярэдняя школа, бібліятэка.

== Транспарт ==
Праз пасёлак праходзяць аўтадарогі {{таблічка-by|Р|95}} (Лынтупы — [[Смаргонь]] — [[Гальшаны]]) і {{таблічка-by|Р|110}} ([[Глыбокае]] — мяжа [[Літва|Літвы]]). У наш час пасажырскае чыгуначнае злучэнне ў кірунку Літвы не ажыццяўляецца.

== Клімат ==

На другім месцы па сярэднім узроўні ападкаў у краіне. Тут сярэдні паказчык аб’ёму ападкаў складае 738 мм.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.belnovosti.by/obshchestvo/samye-dozhdlivye-goroda-belarusi |title=Архіўная копія |access-date=18 жніўня 2017 |archive-date=17 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517112058/https://www.belnovosti.by/obshchestvo/samye-dozhdlivye-goroda-belarusi |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Памежная зона ==
Лынтупы знаходзяцца ў пагранічнай зоне Рэспублікі Беларусь, уезд у якую ажыццяўляецца на падставе апавяшчэння пагранічнікаў пра намер наведаць тое ці іншае месца ў памежнай зоне з выплатай дзяржаўнай пошліны&lt;ref name=&quot;gpk&quot;/&gt;.

== Славутасці ==
[[Файл:Łyntupy-vieža.jpg|thumb|Вежа ў старым парку]]
На паўночным захадзе ад Лынтупаў знаходзіцца [[Лынтупы (курганны могільнік)|курганны могільнік]] балтаў X—XI стст.

* Гістарычная забудова (канец XIX — пачатак XX стст.; фрагменты)
* [[Касцёл Святога Апостала Андрэя (Лынтупы)|Касцёл Св. Андрэя Апостала]] (1908—1914)
* Старыя каталіцкія могілкі, капліцы
* Могілкі нямецкіх салдат (1915—1918) — знаходзяцца ля агароджы каталіцкіх могілак
* Яўрэйскія могілкі (XVIII ст.) — практычна не захаваліся
* [[Сядзібна-паркавы комплекс Бішэўскіх (Лынтупы)|Сядзібна-паркавы комплекс Бішэўскіх]] (пачатак ХХ ст.)
* На станцыі па ініцыятыве мясцовага краязнаўца Я. Громава 1 ліпеня 2007 усталяваны бюст «караля вузкакалейкі», інжынера, дэпутата першай Дзяржаўнай Думы [[Баляслаў Антонавіч Ялавецкі|Баляслава Антонавіча Ялавецкага]].

У Лынтупскай школе дзейнічае музей «Беларуская хатка» (адкрыўся ў 1992 годзе намаганнямі М. Нячаевай).

&lt;center&gt;&lt;gallery caption=&quot;Славутасці Лынтупаў&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 02.jpg|Сядзіба
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 02.jpg|Сядзіба
Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 04.jpg|Колішняя канюшня, цяпер музычная школа
Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 03.jpg|Колішняя канюшня, цяпер музычная школа
Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 05.jpg|Бровар Бішэўскіх
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 04.jpg|Дом для рабочых
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 03.jpg|Спіртзавод
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 05.jpg|Лядоўня

&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Bychaviec&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Быхавец, І.|загаловак=Лынтупы|арыгінал=|спасылка=|аўтар выдання=|выданне=Роднае слова|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1994|выпуск=|том=|нумар=11|старонкі=74—77|isbn=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2011-28/2011-28(006-033).pdf Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Витебской области. Указ Президента Республики Беларусь от 28.02.2011 г. № 86]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;HSKP&quot;&gt;{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5|851|Łyntupy}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;TEB&quot;&gt;{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Лынтупы}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;belstat&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100918181046/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-2.pdf Перепись населения — 2009. Витебская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;gpk&quot;&gt;http://gpk.gov.by/press_center/news/serv/1659/{{Недаступная спасылка}} Сайт ДПК&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* ''Быхавец І. А.'' Лынтупы і наваколле : гістарычны нарыс / І. А. Быхавец. — Паставы, 1993. — 83 с.
* {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Лынтупы}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|4|Лынтупы|[[Іосіф Зямчонак|Зямчонак І.]], [[Уладзімір Мальцаў|Мальцаў У.]]|407}}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Лынтупы|440}}
* ''[[Сяргей Харэўскі]]'' [http://nn.by/index.php?c=ar&amp;i=25510 Маршруты па Беларусі: Балдук mon amour] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090602141630/http://nn.by/index.php?c=ar&amp;i=25510 |date=2 чэрвеня 2009 }} // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], [[17 красавіка]] [[2009]] г.
* {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5|851|Łyntupy}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Lyntupy|Лынтупы}}
* [http://www.vlib.by//PRIDVINIE-1/VELCOME/Postavy_v2.htm ПРЫДЗВІНСКІ КРАЙ]{{Недаступная спасылка}}
* [http://radzima.org/be/miesca/lyntupy.html Лынтупы] на [[Radzima.org]]
* [http://vandrouka.by/2012/lyintupyi/ Лынтупы: палац Бішэўскіх] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120804051617/http://vandrouka.by/2012/lyintupyi/ |date=4 жніўня 2012 }}
* [http://globustut.by/lyntupy/ Лынтупы] на сайце [[Глобус Беларусі]]
* [https://zviazda.by/be/news/20230731/1690817483-lyntupy-chargovy-adras-bagatay-na-gistarychnuyu-pamyac-rodnay-staronki] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230801151741/https://zviazda.by/be/news/20230731/1690817483-lyntupy-chargovy-adras-bagatay-na-gistarychnuyu-pamyac-rodnay-staronki |date=1 жніўня 2023 }} Кастусь Лешніца. Лынтупы. Чарговы адрас багатай на гістарычную памяць роднай старонкі // Звязда, 2023-07-31

{{Лынтупскі сельсавет}}
{{Пастаўскі раён}}
{{Віцебская вобласць}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Лынтупы| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]]</text>
      <sha1>1te36nay0cnah1xtramjgmyrv6jy2im</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142795</id>
      <parentid>5142734</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20211" sha1="7z6ngacn3vj8h3xjpoo1eh5v0qtvo1g" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = Гарадскі пасёлак
 |беларуская назва        = Лынтупы
 |арыгінальная назва      = Лынтупы
 |краіна                  = Беларусь
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Пастаўскі
 |сельсавет               = Лынтупскі
 |статус з                = 1967
}}
'''Лынту́пы'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Lyntupy}}) — гарадскі пасёлак у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Лынтупка (прыток Страчы)|Лынтупцы]]. Месціцца за 42 км ад [[Паставы|Паставаў]], каля мяжы з [[Літва|Літвой]]. Тупіковая чыгуначная станцыя на лініі [[Крулеўшчына]] — [[Лынтупы (станцыя)|Лынтупы]], аўтамабільнымі дарогамі злучаны з Паставамі, [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свірам]] і [[Свянцяны|Свянцянамі]] (Літва).

== Назва ==
{{няма АК 2|Тапонім «Лынтупы» ўтварыўся ад балцкай назвы рэчкі [[Лынтупка (прыток Страчы)|Лынтупкі]]. У літоўскім ужыванні выкарыстоўваюцца назвы {{lang-lt2|Lentupiai}}, {{lang-lt2|Lentupė}}, згодна з больш старажытным мясцовым вымаўленнем.|8|09|2025}}

{{няма АК 2|Другая частка звязаная з {{lang-lt|upė}} «рака». Першая частка — з індаеўрапейскім *''lento''- «гнуткі, падатлівы», ад якога спачатку пайшло значэнне «ліпа», а ад яго ўтварылася {{lang-lt|lenta}} «дошка (ліпавая)».|8|09|2025}}

У гідроніме захавалася адпачатнае старабалцкае значэнне, сама назва значыць «звілістая рака»&lt;ref&gt;A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 186.&lt;/ref&gt;. Ёсць і другая [[Лынтупка (прыток Гаўі)|Лынтупка]] — рэчка, што ўцякае ў [[Гаўя (прыток Нёмана)|Гаўю]] каля [[Суботнікі|Суботнікаў]].

Мясцовы настаўнік і краязнавец І. Быхавец тлумачыў назву як «птушыная рака», гэтае значэнне, на яго думку, уласцівае і балцкім, і фінскім мовам&lt;ref name=&quot;Bychaviec&quot; /&gt;.

== Гісторыя ==
Першы пісьмовы ўспамін пра Лынтупы датуецца [[1385]] годам{{sfn|ЭГБ|1997}}.

Паводле каралеўскага адпісання сярэдзіны 15 ст. Лынтупы разам са Свіранамі перадаваліся дочкам Доўгірда &quot;''Анънушъце''&quot; і &quot;''Олюшъце''&quot;&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 28.&lt;/ref&gt;.

У 1459 годзе [[Андрэй Даўгірдавіч]] пабудаваў тут драўляны касцёл Св. Андрэя. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) Лынтупы ўвайшлі ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У розныя часы мястэчка знаходзілася ва ўладанні [[Род Бучынскіх|Бучынскіх]], [[Род Астроўскіх|Астроўскіх]], [[Род Гільзенаў|Гільзенаў]].

Паводле інвентара, станам на 1591 год у Лынтупах існавала плошча і 2 вуліцы — «Да млына» і «Да сяла Судоўскага», мелася 28 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]]. Сядзіба ўладара маёнтка складалася са старога дома з 6 памяшканнямі і гаспадарчых пабудоваў.

У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Лынтупы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], з 9 верасня 1801 года ў Завілейскім павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]].

Падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]] 5 мая 1831 года ў мястэчка ўвайшлі атрады паўстанцаў, адкуль яны накіраваліся ў Ашмянскі павет. У 1843 годзе Лынтупы зрабіліся цэнтрам воласці [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]]. Цягам 1854—1939 гадоў мястэчка належала [[Бішэўскія|Бішэўскім]].

[[Файл:Łyntupy, Kašary. Лынтупы, Кашары (1917).jpg|thumb|left|Палац Бішэўскіх, 1917 г.]]

Станам на 1885 год у Лынтупах было 13 двароў, валасная ўправа, касцёл, яўрэйскі малітоўны дом, школа (адкрылася ў 1866 годзе), багадзельня, 3 крамы, карчма, праводзіліся кірмашы. У 1897 годзе праз мястэчка прайшла чыгунка, якая злучыла [[Полацк]] з [[Вільня]]й.

У канцы XIX стагоддзя ''маёнтак Лынтупы'' складаўся з мястэчка Лынтупы, вёсак Шудаўцы, Казнадзеюшкі, Пожлікі, Пешкаўцы і засценкаў Стукаўшчызна, Яўнелішкі, Жакі, Балдук, Сенькішкі, або Балдучок, Трабуцішкі, Ігнацішкі (усе яны належалі да Лынтупскай сельскай суполкі). Праз мястэчка праходзіла вузкакалейка Новасвянцяны — Глыбокае. У пачатку XX стагоддзя Бішэўскія збудавалі ў Лынтупах двухпавярховы мураваны палац (захаваўся), раней тут заклалі парк з рэдкімі пародамі дрэваў, выкапалі ўручную 3 ставы, якія злучаліся ручаямі. У 1904 годзе ў мястэчку пачаў працаваць вінакурны завод. У 1908 годзе на месцы ранейшага драўлянага збудавалі мураваны касцёл. У 1909 годзе ў Лынтупах адкрылася народнае вучылішча. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў 1915 годзе праз мястэчка праходзіла лінія фронта.
[[Файл:Lyntupy.jpg|thumb|left|Лынтупы, фат. [[Ісаак Абрамавіч Сербаў|І. Сербаў]], 1916]]

Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Лынтупы апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе зрабіліся цэнтрам гміны Свянцянскага павета. Мясцовае вучылішча рэарганізавалі ў прагімназію. Станам на 1937 год у мястэчку было 194 двары.

У 1939 годзе Лынтупы ўвайшлі ў склад [[БССР]], вёска ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй.

22 жніўня 1967 года Лынтупы атрымалі статус [[гарадскі пасёлак|гарадскога пасёлка]]&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб аднясенні вёскі Лынтупы Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў ад 22 жніўня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 24 (1182).&lt;/ref&gt;. 8 красавіка 2004 года Лынтупскі пассавет быў рэарганізаваны ў [[Лынтупскі сельсавет]] з цэнтрам у Лынтупах. 28 лютага 2011 года адбылося афіцыйнае зацвярджэнне герба і сцяга пасёлка&lt;ref name=&quot;pravo&quot;/&gt;.

&lt;center&gt;&lt;gallery caption=&quot;Лынтупы на старых фатаздымках&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Выява:Łyntupy. Лынтупы (F. Krauskopf, 1916).jpg|Панарама
Выява:Łyntupy-kaścioł.jpg|Касцёл
Выява:Łyntupy-pałac.jpg|Палац
Выява:Łyntupy, Bišeŭski, Brama. Лынтупы, Бішэўскі, Брама (1917).jpg|Брама
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Насельніцтва ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0 .5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;
&lt;center&gt;&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;
* '''XVI стагоддзе''': 1591 год — 150 чал.
* '''XIX стагоддзе''': 1866 год — 477 чал., у тым ліку 406 каталікоў, 11 праваслаўных, 50 іўдаістаў, 6 евангелістаў, 4 магамецяніна&lt;ref name=&quot;HSKP&quot;/&gt;; 1885 год — 214 чал.; 1897 год — 685 чал.
* '''XX стагоддзе''': 1975 год — 2 тыс. чал.; 1989 год — 2,1 тыс. чал.; 1995 год — 2,1 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1997 год — 2,2 тыс. чал.
* '''XXI стагоддзе''': 2004 год — 1,8 тыс. чал.; 2006 год — 1,8 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;TEB&quot;/&gt;; 2008 год — 1,8 тыс. чал.; 2009 год — 1 609&lt;ref name=&quot;belstat&quot;/&gt; чал. (перапіс); 2016 год — 1 519 чалавек&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;; 2017 год — 1 478 чалавек&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;/&gt;; 2023 год — 1 202 чал.

== Эканоміка ==
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. Метэастанцыя. Пункты мытнага афармлення Лынтупы-1 і Лынтупы-2.

=== Інфраструктура ===
У Лынтупах працуюць аптэка, бальніца, ветэрынарны ўчастак, 2 дзіцячыя сады, спіртзавод, дом быту, лясніцтва, міліцэйскае аддзяленне, 5 крам, лазня, метэастанцыя, АТС, філіял ашчаднага банка, філіял ПМК-21, пажарная каманда, пошта, нафтабаза, электрастанцыя, цэх дрэваапрацоўкі, сталоўка, хлебанарыхтоўчае прадпрыемства, сярэдняя школа, бібліятэка.

== Транспарт ==
Праз пасёлак праходзяць аўтадарогі {{таблічка-by|Р|95}} (Лынтупы — [[Смаргонь]] — [[Гальшаны]]) і {{таблічка-by|Р|110}} ([[Глыбокае]] — мяжа [[Літва|Літвы]]). У наш час пасажырскае чыгуначнае злучэнне ў кірунку Літвы не ажыццяўляецца.

== Клімат ==

На другім месцы па сярэднім узроўні ападкаў у краіне. Тут сярэдні паказчык аб’ёму ападкаў складае 738 мм.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.belnovosti.by/obshchestvo/samye-dozhdlivye-goroda-belarusi |title=Архіўная копія |access-date=18 жніўня 2017 |archive-date=17 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517112058/https://www.belnovosti.by/obshchestvo/samye-dozhdlivye-goroda-belarusi |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Памежная зона ==
Лынтупы знаходзяцца ў пагранічнай зоне Рэспублікі Беларусь, уезд у якую ажыццяўляецца на падставе апавяшчэння пагранічнікаў пра намер наведаць тое ці іншае месца ў памежнай зоне з выплатай дзяржаўнай пошліны&lt;ref name=&quot;gpk&quot;/&gt;.

== Славутасці ==
[[Файл:Łyntupy-vieža.jpg|thumb|Вежа ў старым парку]]
На паўночным захадзе ад Лынтупаў знаходзіцца [[Лынтупы (курганны могільнік)|курганны могільнік]] балтаў X—XI стст.

* Гістарычная забудова (канец XIX — пачатак XX стст.; фрагменты)
* [[Касцёл Святога Апостала Андрэя (Лынтупы)|Касцёл Св. Андрэя Апостала]] (1908—1914)
* Старыя каталіцкія могілкі, капліцы
* Могілкі нямецкіх салдат (1915—1918) — знаходзяцца ля агароджы каталіцкіх могілак
* Яўрэйскія могілкі (XVIII ст.) — практычна не захаваліся
* [[Сядзібна-паркавы комплекс Бішэўскіх (Лынтупы)|Сядзібна-паркавы комплекс Бішэўскіх]] (пачатак ХХ ст.)
* На станцыі па ініцыятыве мясцовага краязнаўца Я. Громава 1 ліпеня 2007 усталяваны бюст «караля вузкакалейкі», інжынера, дэпутата першай Дзяржаўнай Думы [[Баляслаў Антонавіч Ялавецкі|Баляслава Антонавіча Ялавецкага]].

У Лынтупскай школе дзейнічае музей «Беларуская хатка» (адкрыўся ў 1992 годзе намаганнямі М. Нячаевай).

&lt;center&gt;&lt;gallery caption=&quot;Славутасці Лынтупаў&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 02.jpg|Сядзіба
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 02.jpg|Сядзіба
Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 04.jpg|Колішняя канюшня, цяпер музычная школа
Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 03.jpg|Колішняя канюшня, цяпер музычная школа
Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 05.jpg|Бровар Бішэўскіх
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 04.jpg|Дом для рабочых
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 03.jpg|Спіртзавод
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 05.jpg|Лядоўня

&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Bychaviec&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Быхавец, І.|загаловак=Лынтупы|арыгінал=|спасылка=|аўтар выдання=|выданне=Роднае слова|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1994|выпуск=|том=|нумар=11|старонкі=74—77|isbn=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2011-28/2011-28(006-033).pdf Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Витебской области. Указ Президента Республики Беларусь от 28.02.2011 г. № 86]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;HSKP&quot;&gt;{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5|851|Łyntupy}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;TEB&quot;&gt;{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Лынтупы}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;belstat&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100918181046/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-2.pdf Перепись населения — 2009. Витебская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;gpk&quot;&gt;http://gpk.gov.by/press_center/news/serv/1659/{{Недаступная спасылка}} Сайт ДПК&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* ''Быхавец І. А.'' Лынтупы і наваколле : гістарычны нарыс / І. А. Быхавец. — Паставы, 1993. — 83 с.
* {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Лынтупы}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|4|Лынтупы|[[Іосіф Зямчонак|Зямчонак І.]], [[Уладзімір Мальцаў|Мальцаў У.]]|407}}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Лынтупы|440}}
* ''[[Сяргей Харэўскі]]'' [http://nn.by/index.php?c=ar&amp;i=25510 Маршруты па Беларусі: Балдук mon amour] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090602141630/http://nn.by/index.php?c=ar&amp;i=25510 |date=2 чэрвеня 2009 }} // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], [[17 красавіка]] [[2009]] г.
* {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5|851|Łyntupy}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Lyntupy|Лынтупы}}
* [http://www.vlib.by//PRIDVINIE-1/VELCOME/Postavy_v2.htm ПРЫДЗВІНСКІ КРАЙ]{{Недаступная спасылка}}
* [http://radzima.org/be/miesca/lyntupy.html Лынтупы] на [[Radzima.org]]
* [http://vandrouka.by/2012/lyintupyi/ Лынтупы: палац Бішэўскіх] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120804051617/http://vandrouka.by/2012/lyintupyi/ |date=4 жніўня 2012 }}
* [http://globustut.by/lyntupy/ Лынтупы] на сайце [[Глобус Беларусі]]
* [https://zviazda.by/be/news/20230731/1690817483-lyntupy-chargovy-adras-bagatay-na-gistarychnuyu-pamyac-rodnay-staronki] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230801151741/https://zviazda.by/be/news/20230731/1690817483-lyntupy-chargovy-adras-bagatay-na-gistarychnuyu-pamyac-rodnay-staronki |date=1 жніўня 2023 }} Кастусь Лешніца. Лынтупы. Чарговы адрас багатай на гістарычную памяць роднай старонкі // Звязда, 2023-07-31

{{Лынтупскі сельсавет}}
{{Пастаўскі раён}}
{{Віцебская вобласць}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Лынтупы| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]]</text>
      <sha1>7z6ngacn3vj8h3xjpoo1eh5v0qtvo1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чамярыскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17114</id>
    <revision>
      <id>5142868</id>
      <parentid>4715959</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12460" sha1="7b5trb59sxx44rwmcnf1vxt00as1w0u" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чамярыскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Брагінскі раён]]
|Уключае                   = 10 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Чамярысы]]
|Датаўтварэння             = [[8 снежня]] [[1926]],&lt;/br&gt;[[15 жніўня]] [[1974]]
|Скасаванне                = [[30 снежня]] [[1927]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 914
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавы пояс               = +2
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = http://bragin.gomel-region.by/ru/chemerissky/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чамяры́скі сельсавет''' ({{lang-ru|Чемерисский сельсовет}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Чамярысы]].

== Гісторыя ==
Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага (Старахракавіцкага) сельсавета]].

15 жніўня 1974 года цэнтр [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]] перанесены ў вёску Чамярысы, сельсавет перайменаваны ў Чамярыскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).&lt;/ref&gt;. 26 сакавіка 1987 года з Чамярыскага сельсавета ў склад [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Новая Грэбля]], [[Новыя Хракавічы]], [[Старыя Хракавічы]], пасёлкі [[Калінінскі (Брагінскі раён)|Калінінскі]] і [[Ленінскі (Брагінскі раён)|Ленінскі]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. 17 лістапада 2005 года скасаваны пасёлак [[Брацкі (Брагінскі раён)|Брацкі]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&amp;oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602212348/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2005-201%2F2005-201%28003-022%29.pdf&amp;oldDocPage=5|date=2 чэрвеня 2021}}&lt;/ref&gt;. 26 верасня 2006 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дублінскі сельсавет|Дублінскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: вёскі [[Валахоўшчына]], [[Глухавічы]], [[Дублін (Брагінскі раён)|Дублін]], [[Ільічы]], [[Казялужцы]], [[Нудзічы]], [[Рафалаў]], [[Спярыжжа]], [[Старыя Юркавічы]], [[Ясяні]], пасёлкі [[Дубраўка (Брагінскі раён)|Дубраўка]] і [[Ленінец]])&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf|date=22 верасня 2019}}&lt;/ref&gt;. 20 жніўня 2008 года былі ліквідаваныя вёскі [[Глухавічы]], [[Ільічы]], [[Казялужцы]], [[Нудзічы]], [[Рафалаў]], [[Спярыжжа]] і [[Ясяні]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68 Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf|date=17 сакавіка 2018}}&lt;/ref&gt;. 1 снежня 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: вёскі [[Грушнае]], [[Двор-Савічы]], [[Новая Грэбля]], [[Новыя Хракавічы]], [[Просмычы]], [[Савічы (Брагінскі раён)|Савічы]], [[Старыя Хракавічы]], пасёлкі [[Калінінскі (Брагінскі раён)|Калінінскі]], [[Ленінскі (Брагінскі раён)|Ленінскі]]), а 5 населеных пунктаў (вёскі [[Валахоўшчына]], [[Дублін (Брагінскі раён)|Дублін]], [[Старыя Юркавічы]], пасёлкі [[Дубраўка (Брагінскі раён)|Дубраўка]] і [[Ленінец]]) перададзены ў склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}&lt;/ref&gt;. 28 кастрычніка 2014 года скасавана вёска [[Новыя Хракавічы]] (далучана да вёскі [[Старыя Хракавічы]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D915g0068122&amp;p1=1 Решение Брагинского районного Совета депутатов от 28 октября 2014 г. № 21 Об упразднении деревни Новые Храковичи Брагинского района]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (7 населеных пунктаў) — 754 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 92,2 % — [[беларусы]], 4,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,1 % — [[малдаване ў Беларусі|малдаване]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (10 населеных пунктаў) — 914 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=21 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* {{archives.gov.by|108999}}

{{Чамярыскі сельсавет}}
{{Брагінскі раён}}

[[Катэгорыя:Чамярыскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1974 годзе]]</text>
      <sha1>7b5trb59sxx44rwmcnf1vxt00as1w0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вайна за галіцка-валынскую спадчыну</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18488</id>
    <revision>
      <id>5142672</id>
      <parentid>4845212</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5142672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7562" sha1="68geah9vro0b0wdzt7mc875tuicmwcb" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
|канфлікт     = Вайна за Галіцка-валынскую спадчыну
|выява  = 
|загаловак    = [[Галіцка-Валынскае княства]]
|дата         = [[1340]] — [[1392]]
|месца        = [[Галіцыя]], [[Валынь]]
|вынік         = [[Астроўскае пагадненне]] &lt;br /&gt;Галіцыя адышла да [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчы]]; &lt;br /&gt;Валынь адышла да [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве]];
|праціўнік1   = [[Выява:Alex K Kingdom of Poland.svg|15px]] [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]]&lt;br/&gt; [[Выява:Coa Hungary Country History (14th century).svg|15px]] [[Каралеўства Венгрыя]]
|праціўнік2   = [[Выява:Arms of Gediminaičiai dynasty Lithuania.svg|15px]] [[Вялікае Княства Літоўскае]]&lt;br/&gt;[[Выява:Alex K Halych-Volhynia.svg|15px]] [[Галіцка-Валынскае княства]]&lt;br/&gt;[[Выява:Alex Volhynia.svg|15px]] [[Валынскае княства]]&lt;br/&gt;[[Залатая Арда]]
|камандзір1    = [[Выява:Alex K Kingdom of Poland.svg|15px]] [[Казімір III]] &lt;br /&gt;[[Выява:Coa Hungary Country History (14th century).svg|15px]][[Выява:Alex K Kingdom of Poland.svg|15px]] [[Людовік I Вялікі]]&lt;br /&gt;[[Выява:Alex K Kingdom of Poland.svg|15px]] [[Ядвіга Анжуйская|Ядзвіга Анжуйская]]&lt;br /&gt;[[Выява:Alex K Kingdom of Poland.svg|15px]] [[Ягайла]]
|камандзір2    = [[Выява:Alex K Halych-Volhynia.svg|15px]] [[Любарт|Любарт Гедзімінавіч]] &lt;br /&gt;[[Выява:Alex K Halych-Volhynia.svg|15px]] [[Дзмітрый Дзяцько]] &lt;br /&gt;[[Выява:Arms of Gediminaičiai dynasty Lithuania.svg|15px]] [[Кейстут]] &lt;br /&gt;[[Выява:Arms of Gediminaičiai dynasty Lithuania.svg|15px]] [[Вітаўт]] &lt;br /&gt;[[Выява:Alex Volhynia.svg|15px]] [[Фёдар Любартавіч]]&lt;br /&gt; [[Узбек-хан]]
|сілы1        = невядомыя
|сілы2        = невядомыя
|страты1      = невядомыя
|страты2      = невядомыя
}}
'''Вайна 1349—1356 гадоў''' вялася [[Польшча]]й і [[ВКЛ|Вялікім Княствам Літоўскім]] за ўладу над аслабелым [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княствам]]. Адзін з шэрагу збройных канфліктаў Польшчы і ВКЛ [[14 ст.]] на землях [[Валынь|Валыні]] і [[Галічына|Галічыны]]. Адбывалася адначасна з [[вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ|вайной ВКЛ з Тэўтонскім ордэнам]].

Умовы [[перамір'е Польшчы і ВКЛ, 1347|перамір’я 1347 года]] не задавальнялі польскага караля Казіміра, ён паабяцаў даніну з Галіцкай зямлі хану Джанібеку за дапамогу супраць ВКЛ і пасля няўдачы ў 1348 годзе [[Пасольства Альгерда да Джанібека|пасольства Альгерда]] ў Ардзе ў 1349 годзе пачаў ваенныя дзеянні. Імклівымі дзеяннямі Казімір захапіў [[Холмская зямля|Холмскую]] і [[Бельская зямля|Бельскую]] землі, усю [[Валынь]], а таксама [[Берасцейская зямля|Берасцейскую зямлю]]. Валынскаму князю [[Любарт Гедзімінавіч|Любарту]] была прапанавана толькі [[Луцкая зямля]], як [[лен]]нага валодання.

Любарт з дапамогай [[Кейстут]]а адваяваў Валынь (1350), выгнаў польскія гарнізоны і разбурыў польскія крэпасці, што пачалі будаваць. Перайшоўшы ў наступ, ён заваяваў [[Львоўская вобласць|Львоўшчыну]], а таксама прылеглыя польскія землі — [[Сандамірская зямля|Сандамірскую]], [[Радамская зямля|Радамскую]], [[Лукаўская зямля|Лукаўскую]].

Кароль Казімір трапіў у цяжкае становішча і пачаў шукаць падтрымкі за мяжой. Між іншым, ён звярнуўся да Папы рымскага [[Клімент VI|Клімента VI]], апісваючы справы так, нібы яго землямі завалодалі язычнікі (між тым, Любарт быў [[праваслаўе|праваслаўным]]). У выніку, Папа дазволіў польскім біскупам абвясціць [[крыжовы паход]] супраць ВКЛ, а каралю дазволіў выкарыстаць царкоўную дзесяціну на барацьбу з язычнікамі. Таксама Казіміру ўдалося заключыць саюз з венгерскім каралём [[Людовік Венгерскі|Людовікам]]. [[Альгерд]], у сваю чаргу, уклаў саюз з татарамі, якія тады жылі на [[Падолле|Падоллі]].

Па ўзнаўленні ваенных дзеянняў поспех спачатку быў на баку Польшчы, якой удалося захапіць Валынь і ўзяць у палон Кейстута, які, аднак, здолеў уцячы. Любарт быў абложаны ў Луцку, але здолеў вырвацца з акружэння. Пасля таго, як на дапамогу братам прыйшоў Альгерд, поспех ізноў пачаў хіліцца на бок ВКЛ. Войска ВКЛ пачало набегі на Польшчу і [[Мазовія|Мазовію]], выбіла польскія гарнізоны з гарадоў Валыні, і паспрабавала захапіць [[Галіцкая зямля|Галіцкую зямлю]]. Любарт змог захапіць [[Галіч (Івана-Франкоўская вобласць)|Галіч]], але быў вымушаны адступіць з яго, са здабычай, і разбурыўшы замкі.

Відаць, на гэтым ваенныя дзеянні скончыліся. Умовы міру не захаваліся, вядома толькі, што Берасцейская зямля ізноў перайшла да Кейстута (у склад ВКЛ), і мяркуецца, што агульны вынік быў на карысць ВКЛ.

== Літаратура ==
* {{крыніцы/Ермаловіч ВП}}
* ''Danilowicz I.'' Skarbiec dipłomatów… T.1. — S. 196—197.

[[Катэгорыя:Войны XIV стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Войны Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Войны Польшчы]]
[[Катэгорыя:Войны за спадчыны]]</text>
      <sha1>68geah9vro0b0wdzt7mc875tuicmwcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еўрапейскае радыё для Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23425</id>
    <revision>
      <id>5142662</id>
      <parentid>5125527</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29433-78</username>
        <id>168274</id>
      </contributor>
      <comment>Абнлн</comment>
      <origin>5142662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15729" sha1="lctiujr8zziounmj9pm18rljfgndhvp" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
| лагатып = Лягатып Еўрарадыё.svg
}}
'''Еўрапе́йскае ра́дыё для Белару́сі''' або '''Еўрарадыё''', '''ЕРБ''' — міжнародная [[радыёстанцыя]] з сядзібай у [[Варшава|Варшаве]], выпускае [[навіны]], інфармацыйныя і забаўляльныя перадачы з 26 лютага 2006 года&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.evrel.ewf.uni-erlangen.de/pesc/peaceradio-BLR.html|title=Radio for Peace, Democracy and Human Rights|last=Biener|first=Hansjörg|year=2009|publisher=[[Універсітэт Эрлангена — Нюрнберга]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909103534/http://www.evrel.ewf.uni-erlangen.de/pesc/peaceradio-BLR.html|archive-date=9 верасня 2017|access-date=2020-04-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Працуе на ўльтракароткіх хвалях і ў [[FM]]-дыяпазоне, а таксама праз [[Штучны спадарожнік Землі|спадарожнік]] і [[Інтэрнэт]].

Дэклараванай мэтай радыёстанцыі з’яўляецца распаўсюджванне сярод беларускіх слухачоў актуальнай, сучаснай, незалежнай і сапраўднай інфармацыі, а таксама еўрапейскіх дэмакратычных каштоўнасцей. Акрамя таго, праект скіраваны на развіццё новага пакалення [[журналіст]]аў, якія будуць здольныя да прафесійнай працы на [[Беларусь|Беларусі]] падчас пераходнага перыяду да [[дэмакратыя|дэмакратыі]] і свабоднага рынку.

З пачатку 2007 года і да лютага 2011 года галоўнай рэдактаркай Еўрапейскага Радыё для Беларусі была [[Юлія Вітальеўна Слуцкая|Юлія Слуцкая]]. У 2011—2017 гадах галоўным рэдактарам Еўрарадыё быў Віталь Зыблюк, у 2017—2018 — Віктар Малішэўскі. Станам на травень 2026 года галоўны рэдактар Еўрарадыё — Яўген Казарцаў.

== Структура ЕРБ ==
Еўрапейскае Радыё для Беларусі — [[некамерцыйная арганізацыя]], заснаваная ў верасні 2005 года ў [[Варшава|Варшаве]]. Удзельнікамі сталі беларускія журналісты і [[няўрадавая арганізацыя|няўрадавыя арганізацыі]] з [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літвы]] і [[Чэхія|Чэхіі]]. Члены [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ) актыўна спрыялі з’яўленню радыёстанцыі.

Праграмы рыхтуюцца камандай беларускіх журналістаў у Варшаве, а да ліпеня 2021 года і ў [[Мінск]]у з сеткай рэпарцёраў у абласцях [[Беларусь|Беларусі]].

Ядром каманды сталі былыя супрацоўнікі іншых радыёстанцый, напрыклад, закрытай беларускімі ўладамі ў 1996 годзе [[Радыё 101,2|Радыё 101,2 FM]], а таксама [[Радыё Свабодная Еўропа]], [[Польскае Радыё|Польскага Радыё]], [[Беларускае Радыё Рацыя|Радыё Рацыя]].

== Фармат радыё ==
Еўрарадыё — забаўляльна-інфармацыйная радыёстанцыя. Мэтавая аўдыторыя ў першую чаргу [[моладзь]] узростам 18-35 гадоў.

Радыё працуе 24 гадзіны на дзень. Кожная гадзіна пачынаецца з выпуску навін працягласцю каля 3 хвілін, а таксама кожныя паўгадзіны выходзіць кароткі агляд апошніх навін. Да таго ж, у эфіры гучаць эканамічныя, культурныя, спартыўныя праграмы, каментарыі экспертаў па шырокім коле разнастайных пытанняў. Госці і ўдзельнікі перадач на ЕРБ з’яўляюцца вядомымі палітыкамі, пазнавальнымі грамадскімі асобамі, прадстаўнікамі незалежных маладзёжных груп і арганізацый. ЕРБ таксама прэзентуе экстранныя выпускі навін пры патрэбе.

Значную частку эфіру займае сусветная і беларуская [[музыка]]. ЕРБ рэалізоўвала шэраг праектаў падтрымкі беларускіх музыкантаў, напрыклад, штогод ладзіць фестывалі «[[Даём рады]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/344164.html|title=Отчего в Беларуси нет своей &quot;Грэмми&quot;?|last=Прокопович|first=Виктория|date=2013-04-16|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004163343/https://news.tut.by/culture/344164.html|archive-date=2019-10-04|access-date=2019-10-04|work=Завтра твоей страны}}&lt;/ref&gt;, [[Be Free|«Права быць вольным» / «Be Free»]] ва [[Украіна|Украіне]], сумесна з грамадскай кампаніяй «[[Будзьма беларусамі!]]» у 2009 годзе выдала складанку «[[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]]», на якую трапілі ў тым ліку пераможцы адбору на фестываль&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2010/02/09/ic_news_117_325686|title=Кампанія «Будзьма» разаслала па FM-станцыям складанкі з сучаснай беларускай музыкай|date=2010-02-09|publisher=[[naviny.by]]|language=be|trans-title=The company «Budźma» sent to FM-stations the compilations of modern Belarusian music|archive-url=https://web.archive.org/web/20190710192533/https://naviny.by/rubrics/culture/2010/02/09/ic_news_117_325686|archive-date=10 ліпеня 2019|access-date=2019-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belaruspartisan.by/life/145186/|title=Чем молодые группы удивят на Be Free?|date=2009-08-18|publisher=[[Белорусский партизан]]|language=ru|trans-title=What young bands will surprise at Be Free with?|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526195454/https://belaruspartisan.by/life/145186/|archive-date=26 мая 2019|access-date=2019-05-26|work=Еўрапейскае радыё для Беларусі|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

ЕРБ выпускае штодзённую інфармацыйную праграму «[[ЕўраZOOM]]», скіраваную на [[моладзь]], з ідэяй прысутнасці [[Беларусь|Беларусі]] ў палітычнай і культурнай прасторы [[Еўропа|Еўропы]].

== Забароны ==
Са жніўня 2020 года загадам [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] доступ на сайт радыё http://euroradio.fm у краіне абмежаваны за асвятленне рэсурсам [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tech.onliner.by/2020/08/22/v-belarusi-zablokirovan-ryad-sajtov|title=В Беларуси заблокирован ряд сайтов. В том числе и СМИ|first=Виталий|language=ru|last=Олехнович|publisher=[[Onliner.by]]|date=2020-08-22|access-date=2020-12-23|archive-date=23 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123024511/https://tech.onliner.by/2020/08/22/v-belarusi-zablokirovan-ryad-sajtov|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=2020-08-22|title=В Белоруссии заблокировали несколько десятков информационных сайтов. Среди них — &quot;Радио Свобода&quot; и &quot;Медиазона&quot;|url=https://meduza.io/news/2020/08/22/v-belorussii-zablokirovali-neskolko-desyatkov-informatsionnyh-saytov-sredi-nih-radio-svoboda-i-mediazona|access-date=2020-08-24|publisher=[[Meduza]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;. З ліпеня 2021 года [[рэжым Лукашэнкі]] блакіруе доступ і да люстэркаў сайта&lt;ref name=&quot;Massive&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-07-08|title=Massive crackdown on independent media throughout Belarus|url=https://belsat.eu/en/news/08-07-2021-massive-crackdown-on-independent-media-in-belarus/|url-status=live|access-date=2021-07-08|publisher=[[Белсат]]|language=en}}&lt;/ref&gt;. 5 ліпеня 2021 года пастановай [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў]] закрыты і карэспандэнцкі пункт радыё ў [[Мінск]]у&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Салаўёў|first=Сяргей|date=2021-07-09|title=Барацьба за ўвагу|journal=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|volume=26 (734)|pages=3}}&lt;/ref&gt;.

У 2021—2022 гадах Telegram, YouTube, Instagram і лагатып ЕРБ прызнаны экстрэмісцкімі матэрыяламі&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/respublikanskiy-spisok-ekstremistskikh-materialov-2020.html Республиканский список экстремистских материалов]&lt;/ref&gt;, а ў ліпені 2022 года [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]] абвясціла СМІ [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-07-20|url=https://novychas.online/hramadstva/euraradyjo-pryznali-ekstremisckim-farmavannem|title=«Еўрарадыё» прызналі экстрэмісцкім фармаваннем (абноўлена)|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]}}&lt;/ref&gt;.

== Дзе слухаць ==
'''На хвалях FM'''

у [[Брэст|Брэсце]] і на захадзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]:

* на хвалях польскай радыёстанцыі «{{нп3|Radio dla Ciebie|Radio dla Ciebie|pl|Radio dla Ciebie}}» (103.4 FM)
* Працоўныя дні: 5:00 — 6:45; 7:00 — 7:15; 15:50 — 16:00; 22:00 — 23:00
* Выходныя: 6:00 — 9:00

у [[Лідскі раён|Лідскім]] і [[Ашмянскі раён|Ашмянскім]] раёнах:
* на хвалях літоўскай [[радыёстанцыя|радыёстанцыі]] «[[Radio Znad Wilii]]» (103.8 FM)
* Штодзённа 22:00 — 23:00
ў [[Пінскі раён|Пінскім]] і [[Столінскі раён|Столінскім]] раёнах:

* на хвалях украінскай радыёстанцыі «Перац ФМ» (107,5 FM)
* Працоўныя дні: 7:00 — 9:00, 18:00 — 19:00
* Выходныя: 8:00 — 10:00, 18:00 — 19:00

'''На ўльтракароткіх хвалях'''

на беларуска-літоўскім памежжы
* 68.24 FM (УКВ) ([[Вісагінас]])
* 24 гадзіны на дзень

'''Праз спадарожнік (24 гадзіны на дзень)'''
* ''HOTBIRD 6'', 13° East, част. 11013&amp;nbsp;MHz (11013&amp;nbsp;MHz/H/27500)
* ''SIRIUS 4'', 5° East, част. 12379.62&amp;nbsp;MHz (12379.62&amp;nbsp;MHz/H/27500),

'''Праз Інтэрнэт (24 гадзіны на дзень):'''
* [http://stream.euroradio.fm:8000/euroradio1 www.euroradio.fm]

Інтэрнэт-старонка пашырае і паглыбляе змест радыёэфіру, а таксама змяшчае арыгінальную інфармацыю, якая выходзіць па-за межы эфіру. Апошнія навіны, спецыяльныя справаздачы, музычныя праграмы, інтэрв’ю, фотагалерэі, музычныя чарты, [[Падкастынг|падкасты]] і іншае можна знайсці анлайн. Уся інфармацыя пададзена на [[беларуская мова|беларускай]], рускай і англійскай мовах.

== Узнагароды ==
* Ганаровы дыплом [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] за выбітную працу журналіста [[Зміцер Лукашук|Змітра Лукашука]] (цыкл відэапраграм «Ідэя Х») (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Заміроўскі|first=Вадзім|date=2019-09-12|title=У Мінску назвалі пераможцаў журналісцкага конкурсу “Вольнае слова” ФОТА|url=https://baj.by/be/content/u-minsku-nazvali-peramozhcau-zhurnalisckaga-konkursu-volnae-slova-fota|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115081223/https://baj.by/be/content/u-minsku-nazvali-peramozhcau-zhurnalisckaga-konkursu-volnae-slova-fota|archive-date=2020-11-15|access-date=2021-04-17|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|language=be}}&lt;/ref&gt;
* Творчы конкурс [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|БАЖ]] «[[Вольнае слова]]»: 2025 — першае месца ў намінацыі «Мастацка-публіцыстычныя жанры» за артыкул «”Як ты?” Добраахвотнік паказвае свае перапіскі з бацькамі»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/volnae-slova-25-hto-sta-peramozhcam/|title=«Вольнае слова-25»: хто стаў пераможцам?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2025-09-20}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт}}
* [http://euroradio.pl/ Люстэрка сайта]
{{Беларускія інтэрнэт-медыя}}
{{Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні}}
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Беларуская мова ў Польшчы]]
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі на рускай мове]]
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове]]
[[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускія СМІ ў замежжы]]</text>
      <sha1>lctiujr8zziounmj9pm18rljfgndhvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарнобыльскі шлях</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25374</id>
    <revision>
      <id>5142879</id>
      <parentid>4755823</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T02:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7723" sha1="euu0y9p5mzk5p7xpu8jif7pqqp4taiz" xml:space="preserve">[[Файл:Чарнобыльскі шлях—2014 001.JPG|thumb|250px|Чарнобыльскі шлях—2014]]
'''Чарнобыльскі шлях''' — штогадовае шэсце [[26 красавіка]] ў [[Мінск]]у і ў рэгіёнах [[Беларусь|Беларусі]], прымеркаванае да гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы]] на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] у [[1986]] годзе.

Упершыню прайшоў у [[1989]] годзе. «Чарнобыльскі шлях» адпачатку быў апазіцыйны да камуністычнай улады, якая хавала праўду пра катастрофу, ігнаравала праблемы людзей. У першыя некалькі год незалежнасці шэсце ладзілася як акцыя памяці. Калі ж да ўлады прыйшоў [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]], акцыя набыла характар пратэсту супраць ягонага кіравання&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/29903014.html svaboda.org]&lt;/ref&gt;. У 2019 годзе замест «Чарнобыльскага шляху» арганізатары прапанавалі ўзяць удзел у «Чарнобыльскім тыдні» — у іншых мерапрыемствах, лекцыях і прэзентацыях&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/29902514.html svaboda.org]&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
=== 1989 год ===
[[30 верасня]] [[1989]] года ў [[Мінск]]у адбылося несанкцыянаванае шэсце і мітынг «Чарнобыльскі шлях», арганізаваны па ініцыятыве [[БНФ Адраджэньне|БНФ]]. Савецкія ўлады Беларускай ССР прызначылі на гэты дзень [[суботнік]], але ў мерапрыемстве прынялі ўдзел каля 30 тысяч чал., якія прайшлі ад [[Мінскі гадзіннікавы завод|Мінскага гадзіннікавага завода]] праз цэнтр горада і правялі мітынг на тагачаснай плошчы імя Уладзіміра Леніна (сёняшняя [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошча Незалежнасці]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.tut.by/society/86722.html|title=&quot;Чернобыльский шлях&quot; возродится, как протест против строительства АЭС в Беларуси?|date=2007-04-25|website=TUT.BY|publisher=TUT.BY|language=ru|accessdate=2018-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180216074927/http://news.tut.by/society/86722.html|archivedate=16 лютага 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== 1996 год ===
{{Вонкавыя медыяфайлы
 |topic    = 
 |subtopic = 
 |width    = 
 |image1   = 
 |audio1   = 
 |video1   = [https://www.youtube.com/watch?v=spDjZFl2Z5U Чарнобыльскі шлях (1996 г.)]
}}
26 красавіка [[1996]] г. прайшоў самы буйны «Чарнобыльскі шлях», прымеркаваны да 10-годдзя катастрофы. Ён стаўся найбольш напружаным пунктам «Мінскай вясны — 96». Удзельнічала каля 50 тыс. чал., якія прайшлі шэсцем па [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспекце Францішка Скарыны]] ад [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук]] і правялі мітынг. Адбываліся шматлікія бойкі з міліцыяй, арышты палітычных і грамадзянскіх актывістаў — усё пад лозунгамі пратэсту супраць палітыкі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Лукашэнкі]]&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/29905198.html svaboda.org]&lt;/ref&gt;. Дэманстранты былі лакалізаваныя дзеяннямі [[АМАП (Беларусь)|АМАП]], было затрымана вельмі шмат удзельнікаў. Сярод арыштаваных былі актывісты БНФ — [[Юрый Хадыка]], [[Лявон Баршчэўскі]], [[Вячаслаў Сіўчык]], [[Вінцук Вячорка]], журналісты А. Трызна, У. Дзюба. У гэтым мерапрыемстве бралі ўдзел таксама члены ўкраінскай праварадыкальнай партыі [[УНА-УНСО]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://90s.by/years/1996/prahodzits-menskaya-vyasna.html|title=Праходзіць Менская вясна|website=90s.by|publisher=90s.by|accessdate=2018-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180408140818/http://90s.by/years/1996/prahodzits-menskaya-vyasna.html|archivedate=8 красавіка 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Лідар БНФ [[Зянон Пазняк]] пасля акцыі выехаў з краіны. Тады ж частка супрацоўнікаў [[музей Максіма Багдановіча (Мінск)|музею Максіма Багдановіча]], дзе дырэктарам працаваў [[Алесь Бяляцкі]], пачала дапамагаць арыштаваным і іх сваякам. Так узнік [[праваабарончы цэнтр «Вясна»]]&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/29903014.html svaboda.org]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Čarnobylski šlach}}
* [https://www.svaboda.org/a/29903014.html Чарнобыльскі шлях Беларусі]
* [http://www.levonevsky.org/index.php?id=885 «Чарнобыльскі шлях — 2007» ЛЕВАНЕЎСКІ Валер]
* [http://naviny.by/rubrics/politic/2007/04/26/ic_articles_112_150680/ Фотарэпартаж з акцыі «Чарнобыльскі шлях-2007» у Мінску]
* [http://komsomolec.com/photo/photo_032.htm Камсамолец.ком — Фота — Чарнобыльскі шлях 2006]
* [http://charter97.org/bel/news/2006/04/26/report Мінск. Чарнобыльскі Шлях-2006 (Фотарэпартаж)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928051640/http://charter97.org/bel/news/2006/04/26/report |date=28 верасня 2007 }}
* [http://charter97.org/bel/news/2004/04/27/photos Чарнобыльскі Шлях-2004 (Фотарэпартаж)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930185539/http://charter97.org/bel/news/2004/04/27/photos |date=30 верасня 2007 }}
* [http://charter97.org/bel/news/2002/04/26/11 Чарнобыльскі Шлях-2002] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304131125/http://charter97.org/bel/news/2002/04/26/11 |date=4 сакавіка 2016 }}
* [http://news.tut.by/5463.html Беларуская Газета: «Чарнобыльскі шлях-2001» 26 красавіка: як гэта было] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304220356/http://news.tut.by/5463.html |date=4 сакавіка 2016 }}

{{^}}{{Пратэсты ў Беларусі}}

[[Катэгорыя:Падзеі 26 красавіка]]
[[Катэгорыя:Падзеі ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)]]</text>
      <sha1>euu0y9p5mzk5p7xpu8jif7pqqp4taiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аперацыя «Саюзная сіла»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26240</id>
    <revision>
      <id>5142709</id>
      <parentid>4852096</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прычыны */</comment>
      <origin>5142709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22536" sha1="bhjij34gj4panl5wek2wz8862gk7b2d" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт    
 | канфлікт    = Вайна НАТА супраць Югаславіі    
 | частка      = [[Косаўская вайна]]
 | выява       = 
 | загаловак   = 
 | дата        = [[24 сакавіка]] – [[10 чэрвеня]] [[1999]]    
 | месца       = {{Сцяг Югаславіі (1991-2003)}} [[СРЮ]]
 | прычына     = [[Інцыдэнт у Рачаке]], адмова сербаў выканаць ультыматум канферэнцыі ў [[Замак Рамбуе|Рамбуе]]
 | змены       = Югаславія страчвае кантроль над тэрыторыяй Косава
 | вынік       = Перамога войскаў НАТА:
* Югаслаўскія войскі пакідаюць Косава і Мятохію
* [[Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 1244]]
* Усталяванне ў Косаве часовай адміністрацыі місіі ААН
* Незалежнасць першай Рэспублікі Косава скасаваная
 | праціўнік1  = '''{{сцягафікацыя|НАТА}}''':
* {{сцягафікацыя|ЗША}}
* {{сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
* {{сцягафікацыя|Бельгія}}
* {{сцягафікацыя|Канада}}
* {{сцягафікацыя|Данія}}
* {{сцягафікацыя|Францыя}}
* {{сцягафікацыя|Германія}}
* {{сцягафікацыя|Італія}}
* {{сцягафікацыя|Нідэрланды}}
* {{сцягафікацыя|Нарвегія}}
* {{сцягафікацыя|Партугалія}}
* {{сцягафікацыя|Іспанія}}
* {{сцягафікацыя|Турцыя}}
&lt;br /&gt; {{сцяг|Албанія}} [[Армія вызвалення Косава]] (UÇK)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Пасіўны ўдзел&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite web |url=http://www.temadnya.ru/spravka/21feb2001/257.html |title=Паветраная прастора ці тэрыторыю для разгортвання сіл НАТА падалі нейтральныя дзяржавы: Албанія, Балгарыя, Македонія, Румынія |access-date=1 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819125501/http://www.temadnya.ru/spravka/21feb2001/257.html |archive-date=19 жніўня 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;:&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{сцягафікацыя|Албанія}}&lt;br /&gt;{{сцягафікацыя|Балгарыя}}&lt;br /&gt;{{сцягафікацыя|Венгрыя}}&lt;br /&gt;{{сцягафікацыя|Румынія}}&lt;br /&gt;{{сцягафікацыя|Рэспубліка Македонія|Македонія}}
 | праціўнік2  = {{Сцяг Югаславіі (1991-2003)}} [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|Югаславія]]&lt;br /&gt;
 | камандзір1   = {{сцяг|НАТА}} [[Уэслі Кларк]]&lt;br /&gt;{{сцяг|НАТА}} [[Хаўер Салана]]&lt;br /&gt;
 | камандзір2   = {{Сцяг Югаславіі (1991-2003)}} [[Слабадан Мілошавіч]]&lt;br /&gt; {{Сцяг Югаславіі (1991-2003)}} [[Драгалюб Ойданіч]]&lt;br /&gt;{{Сцяг Югаславіі (1991-2003)}} [[Святазар Мар'янавіч]]
 | сілы1       = Каля 1031 самалёта&lt;ref&gt;{{ref-en}} [http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/kosovo/etc/facts.html Frontline: war in europe: facts &amp; figures]&lt;/ref&gt;
 | сілы2       = 14 баяздольных [[МіГ-29]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.acig.org/artman/publish/article_380.shtml|title=Yugoslav &amp; Serbian MiG-29s|publisher=Acig.org|access-date=2009-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214094718/http://www.acig.org/artman/publish/article_380.shtml|archive-date=14 лютага 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; 34 спраўных [[МіГ-21]]&lt;br /&gt; 12 дывізіёнаў З-125М&lt;br /&gt; 20 дывізіёнаў «Куб-М»&lt;br /&gt; 80 ЗРК «Страла-1»&lt;br /&gt; 18 «ЗРК Страла-10»&lt;br /&gt; шматлікія ПЗРК і зенітныя артылерыйскія сістэмы{{sfn|Барабанов et al|2012|с=117}}
 | страты1     = 2 салдата НАТА загінулі (''даныя НАТА'')&lt;ref name=&quot;BBCApacheCrach&quot;&gt;{{ref-en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/335709.stm BBC News | World | Two die in Apache crash]&lt;/ref&gt; і 3 палонены (''пацверджана абодвума бакамі'')&lt;ref&gt;[https://gazeta.lenta.ru/daynews/040199/01plen.htm Три американских солдата попали в сербский плен] // Gazeta.Ru, 1 апреля 1999&lt;/ref&gt;
----
Каля 30 БПЛА, ад 2 да некалькіх дзесяткаў самалётаў і верталётаў збітыя
 | страты2     = 249 салдат&lt;br /&gt;22 паліцэйскіх (''даныя Югаславіі''){{sfn|Смиљанић|2009|с=232}}.&lt;br&gt;900—1200 салдат (''Данныя НАТА'')&lt;br /&gt;2500 грамадзянскіх (''даныя Югаславіі'')&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Devet-godina-od-bombardovanja.lt.html Политика: Девет година од бомбардовања, приступљено 29. јануар 2012], Приступљено 9. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;РТС55&quot;&gt;[http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/125/Dru%C5%A1tvo/1867756/%C5%A0esnaesta+godi%C5%A1njica+NATO+bombardovanja.html „Шеснаеста годишњица НАТО бомбардовања“], РТС, 24. март 2015.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;каля 500 грамадзянскіх (''Данныя НАТА'')&lt;ref name=&quot;hrw.org&quot;/&gt;&lt;br&gt;1200—5700 грамадзянскіх (''іншыя падлікі'')&lt;ref name=&quot;hrw.org&quot;&gt;{{ref-en}} [http://www.hrw.org/reports/2000/nato/Natbm200-01.htm Civilian Deaths in the NATO Air Campaign — The Crisis in Kosovo]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.archipelag.ru/geopolitics/piryadok/balkany/knot/331/ |title=Русский архипелаг — Итоги кампании НАТО в Югославии в цифрах |access-date=2014-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222032501/http://www.archipelag.ru/geopolitics/piryadok/balkany/knot/331/ |archive-date=2014-02-22 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
----
11 самалётаў, 20 танкаў, 220 бронемашын и 450 артсістэм знішчаны
 | заўвага  = 
}}
'''Аперацыя «Саюзная сіла»''' ({{lang-en|Operation Allied Force}}) — ваенная аперацыя блока [[НАТА]] супраць [[СРЮ|Саюзнай Рэспублікі Югаславія]] ў перыяд з [[24 сакавіка]] па [[10 чэрвеня]] [[1999]] года, якая прывяла да вываду югаслаўскіх войскаў з тэрыторыі края [[Косава і Мятохія]] і да пераходу края пад кантроль сіл НАТА.

== Прычыны ==
* 28 сакавіка 1989 сербскі парламент, парушаўшы [[Канстытуцыя Югаславіі, 1974|югаслаўскую канстытуцыю 1974]] г, адмяніў аўтаномію правінцыі Косава.
* У 1989—1990 гадах у межах «[[Антыбюракратычная рэвалюцыя|Антыбюракратычнай рэвалюцыі]]» па ініцыятыве [[Слабодан Мілошавіч|Слабодана Мілошавіч]] былі распушчаны парламент і ўрад Косава. Амаль усе албанцы былі звольнены з дзяржаўных устаноў.
* Верасень [[1991]]: падчас распаду Югаславіі пасля таемнага рэферэндуму была абвешчана «[[Рэспубліка Косава (1991—1999)|Рэспубліка Косава]]», якую прызнала толькі Албанія. Ствараліся ценявыя структуры ўлады. З тых часоў албанцы пасіўным супрацівам імкнуліся прыцягваць увагу сусветнай супольнасці.
* У 1992 годзе албанцы Косава абралі пісьменніка [[Ібрагім Ругова|Ібрагіма Ругова]] ў прэзідэнты Рэспублікі Косава. Быў абраны таксама парламент, які так і непрыступіў да працы. Прызначаны Ругавым урад працаваў з-за мяжы.
* Падчас [[Баснійская вайна|Баснійскай вайны]] 1995 г. авіяцыя НАТА ўпершыню зрабіла моцныя паветраныя ўдары (у рамках [[Аперацыя «Deliberate Force»|аперацыі «Deliberate Force»]]) для прызнання баснійска-сербскім войскам ахоўнай зоны ААН. У выніку быў дасягнуты [[Дэйтанскі дагавор]] і размяшчэнне войскаў НАТА ў [[Боснія і Герцагавіна|Босніі]]. Мірнае супраціўленне ў Косаве албанцам здаваўся безвыніковым, і [[Войска Вызвалення Косава]] перайшло да ўзброенага дужання.
* Верасень—кастрычнік 1997: албанцы Косава байкатавалі выбары ў парламент Сербіі, адбыліся цяжкія сутыкненні паміж албанцамі і сербскай паліцыяй у Косава. У прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбарах «Рэспублікі Косава» Ругова быў пацверджаны ў пасадзе.

Югаслаўскія ўлады, прэзідэнт [[Слабодан Мілошавіч]] былі абвінавачаны ў этнічных чыстках падчас грамадзянскай вайны на поўдні Сербіі, якія мелі месца абапал (і югаслаўскага войска, і паўстанцкага руху [[Войска Вызвалення Косава]]). Інфармацыя адносна сотняў тысяч забітых жыхароў застаецца супярэчлівай — пра што сведчаць выкрыцці пахаванняў міжнароднымі экспертамі. Прычынай эскалацыі супрацьстаяння сталі этнічныя канфлікты паміж сербамі і албанцамі.

Пасля пачатку ваенных дзеянняў блок [[НАТА]] запатрабаваў вывесці сербскія войскі з сербскай аўтаномнай вобласці [[Косава і Мятохія]], галоўным чынам населяннай албанцамі, а таксама размясціць войска НАТА на тэрыторыі Косава і Мятохіі, гэта значыць на тэрыторыі Югаславіі. Югаславія не выканала ўльтыматум.

== Ход аперацыі (сакавік—чэрвень) ==
Афіцыйнай падставай пачатку ваенных дзеянняў было абвешчана прысутнасць сербскіх войскаў на тэрыторыі края Косава і Мятохія. На працягу сакавіка, красавіка, мая, чэрвеня 1999 года войскі НАТА праводзілі ваенныя дзеянні на тэрыторыі Сербіі. Асноўную частку ваеннай аперацыі складала ўжыванне авіяцыі для бамбардзіроўкі стратэгічных ваенных і грамадзянскіх аб’ектаў на тэрыторыі Сербіі. Колькасць задзейнічаных самалётаў перавышала 500 адзінак. Авіаналётам былі падвергнуты ваенныя стратэгічныя аб’екты ў буйных гарадах Югаславіі, уключаючы сталіцу — [[Бялград]].

* [[24 сакавіка]] [[1999]] — генеральны сакратар НАТА [[Хаўер Салана|Салана]] аддаў загад камандаючыму сіламі НАТА ў Еўропе амерыканскаму генералу [[Уэслі Кларк]]у пачаць ваенную аперацыю супраць Югаславіі. [[Бялград]], [[Прышціна]], [[Ужыце]], [[Нові-Сад]], [[Крагуевац]], [[Панчэва]], [[Падгорыца]] і іншыя падвергнуліся ўдарам з паветра.
* [[25 сакавіка]] — авіяцыя НАТА зрабіла новы ўдар. З борта амерыканскага крэйсера «Гансалес» у Адрыятычным моры было выпушчана 18 ракет «[[Тамагаўк (ракета)|Тамагаўк]]».
* [[26 сакавіка]] — знішчаны склад паліва ў Ліпавіцэ, што выклікала вялікі пажар у Ліпавіцкім лесу
* [[27 сакавіка]] — НАТА ўжыла ў бамбаваннях Бялграда [[Касетны боепрыпас|касетныя бомбы]].
[[Выява:USS Theodore Roosevelt launches F-18.jpg|thumb|Авіяносец «Тэадор Рузвельт» у Адрыятычным моры]]
* [[28 сакавіка]] — уначы, Біл Клінтан пасля нарады з кіраўнікамі Вялікабрытаніі, Германіі, Францыі і Італіі пацвердзіў дазвол узмацніць ваенныя ўдары па Югаславіі.&lt;ref name=echo&gt;http://www.explan.ru/archive/1999/14/s1.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080509074920/http://www.explan.ru/archive/1999/14/s1.htm |date=9 мая 2008 }}&lt;/ref&gt; Авіяцыя НАТА вырабіла кропкавыя ўдары па ваенна-стратэгічным аб’ектам у прыгарадах Бялграда.
* [[1 красавіка]] — войска Югаславіі захоплівае на сваёй тэрыторыі трох амерыканскіх салдат.
* [[3 красавіка]] — авіяўдарам НАТА па Бялградзе разбуранны будынак Міністэрствы ўнутраных спраў Сербіі і Югаславіі.
* [[5 красавіка]] — 12 загінула і звыш 40 паранена падчас бамбардзіроўкі аб’ектаў у цэнтры Алексінаца
* [[10 красавіка]] — абстраляны завод «Застава».
* [[12 красавіка]] — ударам натаўскага самалёта [[F-15E]] знішчаны [[пасажырскі цягнік]], які прахадзіўшы па мосце (пілот меў загад разбурыць мост). Салана апраўдвае памылку пілота.
* [[21 красавіка]] — НАТА наносіць удар па асабістай рэзідэнцыі Мілошавіча і штаб-кватэры Сацыялістычнай партыі Сербіі.
* [[23 красавіка]] — авіяўдар па белградскім тэлецэнтры.
* [[24 красавіка]] — НАТА прымае рашэнне аб эмбарга пастаўкі нафты і нафтапрадуктаў у Югаславію&lt;!-- гэта як — яны месяц ваявалі і працягвалі пастаўкі нафтапрадуктаў? --&gt;.
* [[30 красавіка]] — НАТА наносіць удар па будынку Генштаба югаслаўскага войска і Міністэрству абароны Югаславіі.
* [[2 мая]] — НАТА наносіць удар па энергацэнтру ў Абрэноваце. Большасць гарадоў Югаславіі застаецца без святла.
* [[4 мая]] — Балгарыя падае НАТА сваю паветраную прастору для ўдараў па Югаславіі.
* [[7 мая]] — авіяўдар па горадзе Ніш. Высокадакладнай ракетай [[Знішчэнне пасольства Кітая ў Бялградзе 7 мая 1999|знішчана]] пасольства [[Кітай|Кітая]] ў Бялградзе
* [[10 чэрвеня]] — прынятая [[Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 1244|Рэзалюцыя СБ ААН № 1244 (1999)]]
* [[12 чэрвеня]] — увод сухапутных войскаў НАТА на тэрыторыю Сербіі
* [[20 чэрвеня]] — югаслаўскія войскі пакідаюць Косава і Мятохію

== Вынікі ==
[[Выява:NATO damage in Belgrade.jpg|thumb|250px|Разбураны будынак у Бялградзе]]
* Улічваючы бамбаванні прадпрыемстваў хімічнай прамысловасці, аб’ектаў вода- і электразабеспячэння, гэта ледзь не прывяло да экалагічнай катастрофы на Балканах.&lt;ref&gt;http://www.uralhimprom.com/company/archive/news_17.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930061449/http://www.uralhimprom.com/company/archive/news_17.html |date=30 верасня 2007 }}&lt;/ref&gt;
* У Косава і Мятохіі ўлада перайшла да касавараў, да [[Войска Вызвалення Косава]].
* 2,5 млн грамадзян засталіся без якіх-небудзь прыбыткаў і сродкаў да існавання
* Працы пазбавілася каля 600 тысяч чалавек.
* [[17 лютага]] [[2008]] года Косава абвясціла незалежнасць ад Сербіі
* Колькасць кантынгенту [[KFOR]] ([[НАТА]]) на канец 2007 г. — 19 тысяч чалавек&lt;sup&gt;&lt;ref&gt;http://www.dw-world.de/dw/article/0,,2993997,00.html&lt;/ref&gt;&lt;/sup&gt;

== Ахвяры сярод грамадзянскага насельніцтва ==
{{main|Спіс масавых забойстваў у час Косаўскай вайны}}
Загінула 500—5700 грамадзянскіх асоб, уключаючы этнічных албанцаў.&lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;/&gt;&lt;ref&gt;http://www.hrw.org/reports/2000/nato/Natbm200-01.htm&lt;/ref&gt;.

== Шкода экалогіі ==
[[Выява:Kosovo uranium NATO bombing1999.png|thumb|250px]]
НАТА бамбавала нафтаперапрацоўчыя і нафтахімічныя заводы, што прывяло да некаторага парушэння экалагічнага балансу і забруджванню навакольнага асяроддзя.

== Эканамічная шкода ==
{{main|Разбурэнні падчас войн НАТА супраць Югаславіі}}
Агульная шкода, нанесены прамысловым і транспартным аб’ектам, ацэньваецца ў 1 млрд долараў.

Пашкоджанні нанесеныя аўтадарожнай і чыгуначнай сеткі краіны, некаторыя масты і дарогі былі разбураны.

Бамбаванні НАТА пашкодзілі мноства гаспадарчых аб’ектаў.&lt;ref&gt;http://www.kosovo.ws/archive/destrlist.htm&lt;/ref&gt;

== Просьба Югаславіі аб прыняцці ў саюз Расіі і Беларусі ==
Адразу пасля пачатку агрэсіі 1999 г. парламент Саюзнай Рэспублікі Югаславіі, атакаванай войскамі НАТА, прагаласаваў за далучэнне рэспублікі да саюза Расіі і Беларусі.

Расійскі парламент на экстраным паседжанні цалкам падтрымаў сваіх сербскіх калегаў, парэкамендаваўшы прэзідэнту Барысу Ельцыну і ўраду неадкладна пачаць падрыхтоўку да гэтага працэсу. [[Барыс Ельцын]] гэты працэс заблакаваў. У Беларусі просьба абышлася толькі размовамі.

== Гл. таксама ==
* [[Спіс войн XX стагоддзя]]
* [[Балканская мяжа (фільм)]]
* [[Марш-кідок на Прышціну]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга
 |аўтар         = Барабанов М. С., Коновалов И. П., Куделев В. В., Целуйко В. А.
 |загаловак     = Чужие войны
 |месца         = Москва
 |выдавецтва    = Центр анализа стратегий и технологий
 |год           = 2012
 |староак       = 272
 |isbn          = 978-5-9902620-4-1
 |ref           = Барабанов et al
 |мова          = ru
}}
* {{кніга
 |аўтар         = ген. Спасоје Смиљанић
 |загаловак     = Агресија НАТО
 |месца         = Београд
 |выдавецтва    = Чугура принт
 |год           = 2009 
 |старонак      = 525
 |ref           = Смиљанић
 |мова          = sr
}}

{{Югаслаўскія войны}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Войны XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Сербіі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Косава]]
[[Катэгорыя:НАТА]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 1999 года]]
[[Катэгорыя:Паветраныя бітвы і аперацыі]]
[[Катэгорыя:Югаслаўскія войны]]</text>
      <sha1>bhjij34gj4panl5wek2wz8862gk7b2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ліверпул</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28542</id>
    <revision>
      <id>5142991</id>
      <parentid>5036047</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спасылкі */ афармленне</comment>
      <origin>5142991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7780" sha1="3s6kgrli96i4b1f2lw3lqxexslimkrf" xml:space="preserve">{{НП
 |статус                  = Горад
 |беларуская назва        = Ліверпул
 |арыгінальная назва   = Liverpool
 |краіна                  = Вялікабрытанія
 |герб                    = Coat of arms of Liverpool City Council.svg
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            =    
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = Liverpool Montage.jpg
 |lat_dir =N |lat_deg =53 |lat_min =25 |lat_sec =
  |lon_dir =W |lon_deg =3 |lon_min =0 |lon_sec =
  |CoordAddon = type:city
 |памер карты краіны     = 200
 |памер карты рэгіёна    = 
 |памер карты раёна     = 
 |выгляд рэгіёна             =
 |рэгіён                  = Англія
 |рэгіён у табліцы        = Англія
 |выгляд раёна              =
 |раён                   =
 |раён у табліцы         =
 |выгляд абшчыны              = 
 |абшчына                  = 
 |абшчына ў табліцы        = 
 |унутранае дзяленне      =
 |выгляд раздзела               =
 |глава                   = 
 |дата падставы          =
 |першае згадванне       = 1190
 |ранейшыя імёны           = 
 |статус з                = 1889
 |плошча                 = 111,84
 |выгляд вышыні              = вышыня НУМ
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |клімат                  = 
 |афіцыйная мова        = 
 |афіцыйная мова-ref    = 
 |насельніцтва               = 441,4
 |год перапісу            = 2002
 |шчыльнасць               = 
 |агламерацыя             = 
 |нацыянальны склад     =
 |канфесійны склад =
 |этнохороним             = 
 |гадзінны пояс            = 
 |DST                     = ёсць
 |тэлефонны код          = +44-(0)151
 |паштовы азначнік         =
 |паштовыя азначнікі        = 
 |аўтамабільны код       = 
 |выгляд ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар  = 
 |катэгорыя ў Commons     = Liverpool
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
}}
'''Ліверпул'''&lt;ref&gt;Паводле БЭ ў 18 тамах. Т.9, Мн., 1999&lt;/ref&gt; ({{lang-en|Liverpool}}) — горад у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], у [[Гарадская агламерацыя|канурбацыі]] [[Мерсісайд]], порт на паўночна заходнім узбярэжжы [[Англія|Англіі]]. Насельніцтва 441 477 чалавек ([[2002]]). У горадзе базуюцца дзве вядомыя [[футбол]]ьныя каманды, выступоўцы ў [[Англійская Прэм’ер-Ліга|англійскай Прэм’ер-лізе]] — «[[ФК Ліверпул|Ліверпул]]» і «[[ФК Эвертан|Эвертан]]». У Ліверпулі адбыўся спуск двух знакамітых лайнераў — «[[Тытанік]]а» і «[[Брытанік, карабель|Брытаніка]]».

== Геаграфія ==
Горад размешчаны на поўнач ад вусця ракі [[Мерсі (рака)|Мерсі]].

== Гісторыя ==
На месцы цяперашняга горада ў [[1190]] г. існавала паселішча пад назвай Ліверпул (Liuerpul), што азначала «каламутны вадаём». Некаторыя даследчыкі ў якасці варыянту этымалогіі прыводзяць слова 'elverpool' — вадаём з вуграмі.

У сярэдзіне XVI стагоддзя насельніцтва Ліверпула складала прыблізна 500 чалавек. У [[1571]] г. жыхары мястэчка паслалі каралеве Лізавеце слёзную петыцыю аб дачы ім субсідый. У [[1644]] г. у час грамадзянскай вайны Ліверпул быў у васямнаццацідзённай аблозе.

У XVIII стагоддзі дзякуючы развіццю амерыканскіх калоній Вялікабрытаніі значэнне Ліверпула як порта на заходнім узбярэжжы стала расці. У [[1715]] г. тут быў збудаваны першы ў Англіі партовы док. На пачатак XIX стагоддзя праз Ліверпул праходзіла каля 40 % сусветнага гандлёвага трафіку. Статут горада Ліверпул атрымаў у 1880 г. У наступным ён працягваў дынамічна развівацца.

[[Выява:Liverpool MKL Bd. 10 1890 (128443926).jpg|thumb|left|Карта 1890 г.]]
[[4 лютага]] [[1893 год у гісторыі метрапалітэна|1893]] у горадзе быў адкрыты надземны метрапалітэн (працаваў да [[1956 год у гісторыі метрапалітэна|1956]]).

У 1960-х Ліверпул становіцца адным з найпапулярнейшых цэнтраў моладзевай культуры. Самым знакамітым культурным феноменам, якія нарадзіліся тут, стаў гурт [[Beatles]].

== Славутасці ==

=== Музеі ===
* [[Ліверпульскі музей]] (Liverpool Museum)
* [[Галерэя Тэйт]] [http://www.tate.org.uk/home/default.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080926104440/http://www.tate.org.uk/home/default.htm |date=26 верасня 2008 }}
* [[Музей ліверпульскага побыту]] (Museum of Liverpool Life)

== Гарады пабрацімы ==
* [[Адэса]], [[Украіна]]

== Вядомыя асобы ==
* [[Джордж Стабс]]
* [[Уэйн Руні]]
* [[Джон Уінстан Она Ленан|Джон Ленан]]
* [[Пол Мак-Картні|Пол МакКартні]]
* [[Джордж Харысан]]
* [[Рынга Стар]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{commons|Liverpool}}
* [http://www.liverpool.gov.uk/ Liverpool City Council] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060328002145/http://www.liverpool.gov.uk/ |date=28 сакавіка 2006 }}
* [http://www.liverpoolpictorial.co.uk/ Liverpool Pictorial]
* [http://www.liverpool08.com/root/index.asp Liverpool: European Capital of Culture 2008] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050712233323/http://www.liverpool08.com/root/index.asp |date=12 ліпеня 2005 }}
* [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&amp;id_site=1150 UNESCO citation]
* [http://www.mersey-gateway.org/ Port Cities Liverpool]
* [http://members.ispwest.com/ronsmith/liverpool/intro.htm Ron’s Liverpool] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061205202820/http://members.ispwest.com/ronsmith/liverpool/intro.htm |date=5 снежня 2006 }}
* [http://www.evertonfc.com/ Everton FC]

{{Сіці Вялікабрытаніі}}
{{Мерсісайд}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гарады Англіі]]
[[Катэгорыя:Ліверпул| ]]</text>
      <sha1>3s6kgrli96i4b1f2lw3lqxexslimkrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чорт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42127</id>
    <revision>
      <id>5142914</id>
      <parentid>4640575</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5207" sha1="8rxt51l2lshdebwrmz8cdnvpq1zfryg" xml:space="preserve">{{міфалагічны персанаж}}
[[Файл:Devil medium.jpg|250px|thumb|Чорт]]
'''Чорт''', '''д’ябал''', '''нячысты дух''' — міфічная істота.

Чорт, паводле народных уяўленняў беларусаў, мае цялесны вобраз; з выгляду чорны, калматы, на галаве ў яго двое невялікіх рагоў, ззаду хвост, на нагах і руках шмат вострых кіпцюроў. У Чарцей мужчынскага полу ёсць нават [[барада]], хоць і рэдзенькая, казліная. Чорт можа прымаць на сябе розныя абліччы: з’яўляцца ў вобразе [[Жывёлы|жывёл]] і нават чалавека. Але як бы Чорт ні стараўся падрабіцца пад чалавека, яго можна пазнаць па рагах на галаве, кіпцюрах на канечнасцях і па хвасце, таму што гэтыя прыкметы не могуць быць скінуты ці зменены. Таму ён стараецца закрыць свае характэрныя прыкметы адзеннем, з’яўляецца ў капелюшы і пальчатках на руках.

== Вобраз у міфалогіі ==
[[Файл:Сказка о попе рисунок Пушкина crop2.jpg|thumb|А. С. Пушкін, «Балда і бясёнак»]]
У хрысціянскай народнай міфалогіі злажыліся даўнія і ўстойлівыя ўяўлення аб выглядзе чарцей, дакладней іх цялеснага вобраза, так як чэрці — яшчэ і ''злыя духі''. У ўяўленнях аб чорце захаваліся рэшткі [[Індаеўрапейская міфалогія|індаеўрапейскай міфалогія]], з налажэннем больш позняга хрысціянскага ўяўлення, што ўсе паганскія бажаства з’яўляюцца [[дэман]]амі і увасабляюць злы пачатак, і змяшаліся з юдэахрысціянскімі ўяўленнямі аб [[Д'ябал|Д’ябле]] і [[Палыя анёлы|палых анёлах]]. У ўяўленнях аб чорце прасочваецца падабенства з [[Старажытная Грэцыя|грэчаскім]] [[Пан (міфалогія)|Панам]] — заступнікам жывёлагадоўлі, духам палетак і лясоў, і [[Вялес]]ам (прыбалт. Вяльном). Аднак хрысціянскі чорт, у адрозненне ад сваіх паганскіх прататыпаў, не з’яўляецца заступнікам жывёлагадоўлі, а з’яўляецца шкоднікам людзям. Чэрці ў павер’ях прымаюць від жывёл старога культу — казлоў, [[воўк|ваўкоў]], [[Сабака|сабак]], [[воран|варонаў]], [[змяя|змей]] і г. д. Лічылася, што чэрці маюць з большага чалавекападобны ([[Антрапамарфізм|антрапаморфную]]) выгляд, але з даданнем некаторых фантастычных або пачварных дэталяў. Найбольш распаўсюджаны воблік ідэнтычны выяве антычных [[Пан (міфалогія)|Пана]], [[фаўн]]аў і [[сатыр]]аў — рага, хвост і казліныя ногі або капыта, часам поўсць, радзей свіны пятачок, кіпцюры, крылы лятучай мышы і г. п. Нярэдка іх апісваюць з гарышчамі як вуглі вачыма. У такім выглядзе чэрці выяўлены на шматлікіх карцінах, іконах, фрэсках і кніжных ілюстрацыях як у Заходней, так і ў Васходней Еўропе. У [[Праваслаўе|праваслаўнай]] літаратуры чэрці апісваюцца пераважна ў выглядзе [[Негроідная раса|эфіёпаў]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://azbukaspaseniya.com/biblioteka/besov-vidy.html |title=«Выгляд бесаў». |access-date=10 сакавіка 2017 |archive-date=27 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427021141/http://azbukaspaseniya.com/biblioteka/besov-vidy.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
[http://slounik.org/82197.html Міфы Бацькаўшчыны на slounik.org]

{{Славянская міфалогія}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Міфічныя істоты]]
[[Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія]]
[[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]]</text>
      <sha1>8rxt51l2lshdebwrmz8cdnvpq1zfryg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абклад іконы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42761</id>
    <revision>
      <id>5142964</id>
      <parentid>5142160</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5142964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6317" sha1="h9rj738p795p1dgc1bbmk8i6dlw7f28" xml:space="preserve">''Гэты артыкул пра абклады ікон. Артыкул пра абклады кніг гл.: '''[[Каштоўны абклад]]'''.''
[[Файл:Рыза абраза &quot;Маці Божая Адзігітрыя&quot;.JPG|250px|міні|Шата абраза «[[Адзігітрыя|Маці Божая Адзігітрыя]]» з [[Прачысценская царква, Шарашова|Прачысценскай царкв]]ы ў [[Шарашова|Шарашов]]е. Метал, чаканка, гравіроўска, залачэнне, шкло. 1750—1800. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]]]]
'''Абкла́д іконы''' — дэкаратыўная аздоба [[абраз]]оў&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.

Найчасцей абклад рабілі з [[пазалота|пазалочанай]] [[медзь|медзі]] або [[серабро|серабра]], арнаментавалі [[чаканка]]й, [[філігрань|філігранню]], [[чарненне]]м, [[эмаль|эмалямі]], упрыгожвалі [[Каштоўныя камяні|каштоўнымі камянямі]]. Існавалі абклады таксама з [[драўніна|дрэва]], мастацкіх [[тканіна|тканін]], якія закрывалі [[адзенне]], [[галаўны ўбор|галаўныя ўборы]] (такія абклады называюцца «[[шата]]»), радзей — [[фон]] на абразах&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.

== Беларусь ==
На [[Беларусь|Беларусі]] найбольшае пашырэнне атрымаў у 17—19 стст&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;. 

У [[17 ст.]] найчасцей абкладам аздаблялі шанаваныя ці [[цудатворны абраз|цудатворныя абраз]]ы ([[Абраз Маці Божай Брэсцкай|Брэст]], [[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай|Гродна]], [[Абраз Маці Божай Мінскай|Мінск]], [[Абраз Маці Божай Жыровіцкай|Жыровічы]], [[Маці Божая Лагішынская|Лагішын]] і інш.)&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.

&lt;gallery mode=packed perrow =&quot;4&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Маці Божая Брэсцкая.jpg|[[Берасцейскі абраз Маці Божай|Абраз Маці Божай Брэсцкай]]
Mаці Божая Студэнцкая (Кангрэгацкая). Пачатак XVII ст. Гродна. Катэдра.jpg|[[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай]] з Гродна
Icon MK.JPG|[[Абраз Маці Божай Мінскай]]
Рэльефны абразок Жыровіцкай Маці боскай.png|[[Абраз Маці Божай Жыровіцкай]]
Маці_Божая_Лагішынская.jpg|[[Абраз Маці Божай Лагішынскай]]
&lt;/gallery&gt;

Найбольш вядомыя сярэбраныя пазалочаныя абклады да [[абраз]]оў: «Маці Божая Бялыніцкая» ([[Сноў]], [[Нясвіжскі раён]], [[18 ст.]]), «Маці Божая з езуіцкімі святымі» ([[Крывошын]], [[Ляхавіцкі раён]], 18 ст.), «Маці Божая Адзігітрыя Смаленская» ([[Дзісна]], [[Мёрскі раён]], 1774), медныя пасярэбраныя да абразоў «[[Пакланенне вешчуноў, Дрысвяты|Пакланенне вешчуноў]]» ([[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], [[Браслаўскі раён]], [[18 ст.]]), «Маці Божая Апека» ([[Пінскі раён]], [[18 ст.]]), «Маці Божая Замілаванне» ([[Парахонск]], [[Пінскі раён]], [[1803]]), разны драўляны да абраза «Маці Божая Адзігітрыя» ([[Бездзеж]], [[Драгічынскі раён]], 2-я пал. [[17 ст.]]) і інш&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;&gt;{{крыніцы/БЭ|1|Абклад}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery mode=packed perrow =&quot;4&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Шата абараза «Маці Божая Бялыніцкая». Сноў.jpg|Абклад абараза «Маці Божая Бялыніцкая». [[Сноў]], [[Нясвіжскі раён]]. [[18 ст.]]
Пётр Сліжык. Рыза абраза Маці Божая Адзігітрыя Смаленская. 1774. Дзісна.jpg|Абклад абараза «Маці Божая Адзігітрыя Смаленская». [[Дзісна]], [[Мёрскі раён]]. [[1774]]
Шата абараза «Пакланенне вешчуноў». Дрысвяты.jpg|Абклад абараза «[[Пакланенне вешчуноў, Дрысвяты|Пакланенне вешчуноў]]». [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], [[Браслаўскі раён]], [[18 ст.]]
Шата абараза «Маці Божая Замілаванне». Парахонск.jpg|Абклад абараза  «Маці Божая Замілаванне». [[Парахонск]], [[Пінскі раён]], [[1803]]
Шата абраза Маці Божай. Бездзеж.jpg|Драўляны абклад абараза «Маці Божая Адзігітрыя». [[Бездзеж]], [[Драгічынскі раён]], 2-я пал. [[17 ст.]]
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|1|Абклад|с=24}}
* ''Лазука Б. А.'' Слоўнік тэрмінаў: Архітэктура, выяўл. і дэкаратыўн.-прыклад. мастацтва: Дапам. для вучняў. — Мн.: Беларусь, 2001. — 158 с.
* {{крыніцы/МКЭ-ГанцКМ|Абклад}}
* Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII—XVIII стагоддзяў / Скл. Н. Ф. Высоцкая. Мн., 1984.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
[[Катэгорыя:Іканапіс]]
[[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва]]

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>h9rj738p795p1dgc1bbmk8i6dlw7f28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142969</id>
      <parentid>5142964</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5142969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6313" sha1="nozl0fq7surhoawgr5c0te9p9odwrpv" xml:space="preserve">''Гэты артыкул пра абклады ікон. Артыкул пра абклады кніг гл.: '''[[Каштоўны абклад]]'''.''
[[Файл:Рыза абраза &quot;Маці Божая Адзігітрыя&quot;.JPG|250px|міні|Шата абраза «[[Адзігітрыя|Маці Божая Адзігітрыя]]» з [[Прачысценская царква, Шарашова|Прачысценскай царкв]]ы ў [[Шарашова|Шарашов]]е. Метал, чаканка, гравіроўска, залачэнне, шкло. 1750—1800. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]]]]
'''Абкла́д іконы''' — дэкаратыўная аздоба [[абраз]]оў&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.

Найчасцей абклад рабілі з [[пазалота|пазалочанай]] [[медзь|медзі]] або [[серабро|серабра]], арнаментавалі [[чаканка]]й, [[філігрань|філігранню]], [[чарненне]]м, [[эмаль|эмалямі]], упрыгожвалі [[Каштоўныя камяні|каштоўнымі камянямі]]. Існавалі абклады таксама з [[драўніна|дрэва]], мастацкіх [[тканіна|тканін]], якія закрывалі [[адзенне]], [[галаўны ўбор|галаўныя ўборы]] (такія абклады называюцца «шата»), радзей — [[фон]] на абразах&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.

== Беларусь ==
На [[Беларусь|Беларусі]] найбольшае пашырэнне атрымаў у 17—19 стст&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;. 

У [[17 ст.]] найчасцей абкладам аздаблялі шанаваныя ці [[цудатворны абраз|цудатворныя абраз]]ы ([[Абраз Маці Божай Брэсцкай|Брэст]], [[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай|Гродна]], [[Абраз Маці Божай Мінскай|Мінск]], [[Абраз Маці Божай Жыровіцкай|Жыровічы]], [[Маці Божая Лагішынская|Лагішын]] і інш.)&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.

&lt;gallery mode=packed perrow =&quot;4&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Маці Божая Брэсцкая.jpg|[[Берасцейскі абраз Маці Божай|Абраз Маці Божай Брэсцкай]]
Mаці Божая Студэнцкая (Кангрэгацкая). Пачатак XVII ст. Гродна. Катэдра.jpg|[[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай]] з Гродна
Icon MK.JPG|[[Абраз Маці Божай Мінскай]]
Рэльефны абразок Жыровіцкай Маці боскай.png|[[Абраз Маці Божай Жыровіцкай]]
Маці_Божая_Лагішынская.jpg|[[Абраз Маці Божай Лагішынскай]]
&lt;/gallery&gt;

Найбольш вядомыя сярэбраныя пазалочаныя абклады да [[абраз]]оў: «Маці Божая Бялыніцкая» ([[Сноў]], [[Нясвіжскі раён]], [[18 ст.]]), «Маці Божая з езуіцкімі святымі» ([[Крывошын]], [[Ляхавіцкі раён]], 18 ст.), «Маці Божая Адзігітрыя Смаленская» ([[Дзісна]], [[Мёрскі раён]], 1774), медныя пасярэбраныя да абразоў «[[Пакланенне вешчуноў, Дрысвяты|Пакланенне вешчуноў]]» ([[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], [[Браслаўскі раён]], [[18 ст.]]), «Маці Божая Апека» ([[Пінскі раён]], [[18 ст.]]), «Маці Божая Замілаванне» ([[Парахонск]], [[Пінскі раён]], [[1803]]), разны драўляны да абраза «Маці Божая Адзігітрыя» ([[Бездзеж]], [[Драгічынскі раён]], 2-я пал. [[17 ст.]]) і інш&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;&gt;{{крыніцы/БЭ|1|Абклад}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery mode=packed perrow =&quot;4&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Шата абараза «Маці Божая Бялыніцкая». Сноў.jpg|Абклад абараза «Маці Божая Бялыніцкая». [[Сноў]], [[Нясвіжскі раён]]. [[18 ст.]]
Пётр Сліжык. Рыза абраза Маці Божая Адзігітрыя Смаленская. 1774. Дзісна.jpg|Абклад абараза «Маці Божая Адзігітрыя Смаленская». [[Дзісна]], [[Мёрскі раён]]. [[1774]]
Шата абараза «Пакланенне вешчуноў». Дрысвяты.jpg|Абклад абараза «[[Пакланенне вешчуноў, Дрысвяты|Пакланенне вешчуноў]]». [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], [[Браслаўскі раён]], [[18 ст.]]
Шата абараза «Маці Божая Замілаванне». Парахонск.jpg|Абклад абараза  «Маці Божая Замілаванне». [[Парахонск]], [[Пінскі раён]], [[1803]]
Шата абраза Маці Божай. Бездзеж.jpg|Драўляны абклад абараза «Маці Божая Адзігітрыя». [[Бездзеж]], [[Драгічынскі раён]], 2-я пал. [[17 ст.]]
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|1|Абклад|с=24}}
* ''Лазука Б. А.'' Слоўнік тэрмінаў: Архітэктура, выяўл. і дэкаратыўн.-прыклад. мастацтва: Дапам. для вучняў. — Мн.: Беларусь, 2001. — 158 с.
* {{крыніцы/МКЭ-ГанцКМ|Абклад}}
* Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII—XVIII стагоддзяў / Скл. Н. Ф. Высоцкая. Мн., 1984.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
[[Катэгорыя:Іканапіс]]
[[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва]]

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>nozl0fq7surhoawgr5c0te9p9odwrpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алег Іванавіч Янкоўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44021</id>
    <revision>
      <id>5142910</id>
      <parentid>4941943</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Творчасць */</comment>
      <origin>5142910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5660" sha1="ftk6g5b4y5woicp6nqbv5rbhdb7fmbf" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Янкоўскі}}
{{Кінематаграфіст
 |імя                  = Алег Янкоўскі
 |імя пры нараджэнні     = Алег Іванавіч Янкоўскі
 |гады актыўнасці      = [[1965]]—[[2009]]
}}
'''Алег Іванавіч Янкоўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі {{Акцёр|СССР|Расіі|XX стагоддзя}} тэатру і кіно, {{Кінарэжысёр|Расіі}}.

== Біяграфічныя звесткі ==
Бацька Алега Янкоўскага паходзіў з польскай [[шляхта|шляхты]], штабс-капітан, які быў паранены пад час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. У 1930-я быў арыштаваны на [[Украіна|Украіне]], пасля выпушчаны, потым у 1937 ізноў на нейкі час арыштаваны. На Другую сусветную вайну не патрапіў па стане здароўя. Працаваў на будоўлі ў [[Ленінабад]]зе і [[Джэзказган]]е, дзе нарадзіўся Алег Янкоўскі.

Пасля вайны ў 1951 годзе сям’я пераехала ў [[Саратаў]], дзе ў 1953 бацька памёр. Старэйшы брат Алега — [[Расціслаў Іванавіч Янкоўскі|Расцілаў]] у 1957 пераехаў у [[Мінск]], куды праз год забраў і малодшага брата. Расціслаў працаваў акцёрам і граў у мясцовым драматычным тэатры. У Мінску Алег дэбютаваў на сцэне тэатра ў эпізадычнай ролі. Каб скончыць школу праз нейкі час Алег з’ехаў зноў у Саратаў. Скончыў Саратаўскае тэатральнае вучылішча (1965). 3 1966 працаваў у Саратаўскім драматычным тэатры, з 1973 у Маскоўскім тэатры «Ленком».

== Творчасць ==
Яго мастацтву ўласцівы стрыманасць выканаўчай манеры, палемічнасць трактовак роляў, сцэнічнае абаянне, вострая характарнасць. Сярод роляў: князь Мышкін («Ідыёт» паводле Ф. Дастаеўскага), Мялузаў («Таленты і паклоннікі» А. Астроўскага), Трыгорын («Чайка» А. Чэхава), Мешэм («Шклянка вады» Э. Скрыба), Гамлет («Гамлет» У. Шэкспіра), Аркадзь Бурмін («Хлопец з нашага горада» К. Сіманава), Берынг («Аптымістычная трагедыя» У. Вішнеўскага) і інш. 3 1968 здымаецца ў кіно: «Шчыт і меч», «Служылі два таварышы» (абодва 1968), «[[Я, Францыск Скарына…|Я, Францыск Скарына…]]» (1970), «Люстра», «Зорка чароўнага шчасця» (абодва 1975), «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]» (1977), «Звычайны цуд» (1978), «Той самы Мюнхгаўзен» (1979, абодва тэлефільмы), «Закаханы па ўласным жаданні» (1982), «Палёты ў сне і наяве», «Насталыія» (абодва 1983), «[[Забіць дракона]]» (1989), «Царазабойца», «Сны аб Расіі» (абодва 1992), «Першае каханне» (1995), «Любоўнік» (2002), «[[Цар (фільм)|Цар]]» (2008) і інш.

== Прэміі і ўзнагароды ==
Дзяржаўная прэмія СССР 1987. Дзяржаўная прэміі Расіі 1989, 1996.  Народны артыст [[СССР]] ([[1991]]). Прэмія «Ніка» за лепшую мужчынскую ролю 2002.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|18-1|||272}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://nn.by/index.php?c=ar&amp;i=26378 «Янкоўскі, якім ён быў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090527162551/http://nn.by/index.php?c=ar&amp;i=26378 |date=27 мая 2009 }}, [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]
* [http://www.olegyankovsky.ru/ Сайт пра Алега Янкоўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130327173948/http://olegyankovsky.ru/ |date=27 сакавіка 2013 }}
* {{imdb name|id=0946160|name=Алег Янкоўскі}}

{{Прэмія «Ніка» за лепшую мужчынскую ролю 2001—2020}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Янкоўскі Алег Іванавіч}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці літаратуры і мастацтва]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі ТЭФІ]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Ніка»]]
[[Катэгорыя:Акцёры і актрысы «Ленкама»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Трыумф»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты арол»]]</text>
      <sha1>ftk6g5b4y5woicp6nqbv5rbhdb7fmbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прыхабы (Сенненскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45731</id>
    <revision>
      <id>5142720</id>
      <parentid>4446850</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <origin>5142720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3971" sha1="ftsud09fptwr0br3qpfes9nf41w1h0c" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Прыхабы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Прыхабы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = Беларусь
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                =
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Сенненскі
|сельсавет             = Какоўчынскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 192
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = +375 2135
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|OpenStreetMap         = 1444881707
}}
'''Прыха́бы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Prychaby}}, {{lang-ru|Прихабы}}) — [[вёска]] ў [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], у вярхоўях ракі [[Адроў]]. Уваходзіць у склад [[Какоўчынскі сельсавет|Какоўчынскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У пачатку XV стагоддзя належалі князю [[Канстанцін Бабіч|Канстанціну Бабічу]], сыну [[Іван Баба Друцкі|Івана Бабы]], нашчадкі Канстанціна ад маёнтка зваліся [[Род Друцкіх-Прыхабскіх|князямі Прыхабскімі]].

Упершыню Прыхабы згадваюцца каля 1442 года ў [[прывілей|прывілеі]] ад імя [[Казімір Ягелончык|Казіміра Ягелончыка]] выдадзеным ваяводам віленскім [[Ян Даўгірд|Даўгірдам]], паводле якога Прыхабскі маёнтак перадаваўся князю [[Фёдар Адзінцэвіч|Фёдару Адзінцовічу]]&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 26.&lt;/ref&gt;.

Пазней Прыхабы былі вернуты Канстанціну Бабічу.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Какоўчынскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Какоўчынскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Сенненскага раёна]]</text>
      <sha1>ftsud09fptwr0br3qpfes9nf41w1h0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэрні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45931</id>
    <revision>
      <id>5143026</id>
      <parentid>5122561</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T10:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10115" sha1="gt30eovtwqs8cdxmk98pk3bs65u513g" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = аграгарадок
 |беларуская назва        = Чэрні
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = Černi_(4).jpg
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 09|lat_sec = 08
 |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 45|lon_sec = 24
 |CoordAddon              = type:city_region:BE
 |CoordScale              = 30000
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Брэсцкая
 |раён                    = Брэсцкі
 |сельсавет               = Чэрнінскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 8500
 |год перапісу            = 2010
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = +375 162
 |паштовы індэкс          = 225001
 |паштовыя індэксы        = 225001
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = ru
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
 |OpenStreetMap           = 242979961
}}
'''Чэ́рні'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чарні́'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Černi}}, {{lang-ru|Черни}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 9 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Усходні]].

Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя».

== Гісторыя ==
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяло — прыватная ўласнасць у [[Берасцейскі павет|Берасцейскім павеце]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1577 годам пазначана як двор Чэрнік. У 1617 годзе маёмасць князя Фёдара Масальскага.

Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях.

У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Цэнтр маёнтка Чэрні, якім у 1868 годзе валодаў [[Ф. Ягмін]]. У 1877 годзе вяскоўцы пабудавалі драўляную царкву. У 1886 годзе сяло ў Косіцкай воласці, царкоўнапрыходская школа, карчма. З 1889 года працавала [[народнае вучылішча]], у якім навучаліся 51 хлопчык і 2 дзяўчынкі. У 1890 годзе маёнткам валодаў [[К. Ягмін]]. У 1897 годзе царква, [[хлебазапасны магазін]], царкоўнапрыходская школа.

У 1905 годзе сяло ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета. Тут размяшчаўся ўчастак паліцэйскіх ураднікаў Мяднянскай воласці. У 1905 годзе 1370 дзесяцін зямлі належалі пані Ю. Штэрн. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]].

З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У 1940 годзе адкрыта 7-гадовая школа. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] акупанты спалілі 8 двароў; 9 вяскоўцаў загінулі на фронце. У жніўні 1950 года арганізаваны калгас «Маладая гвардыя», у які ўвайшлі 30 гаспадарак з 66. 

3 чэрвеня 1957 года Чарнеўскі і Тэльмінскі сельскія Саветы аб'яднаны ў адзін Чарнеўскі сельскі Савет [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] з цэнтрам у вёсцы Чэрні&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&amp;q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У 1969 годзе калгас ператвораны ў аднайменны саўгас. 

8 мая 1970 года [[Вычулкаўскі сельсавет]] перайменаваны ў Чэрнінскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Чэрні&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).&lt;/ref&gt;. Вёска з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.  

4 верасня 1972 года да вёскі далучаны хутары [[Чэрні (хутар)|Чэрні]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).&lt;/ref&gt;.

== Інфраструктура ==
* Сярэдняя школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Бальніца
* Аптэка
* Магазін

== Насельніцтва ==
* 30 мужчын, 30 жанчын (1868)
* 42 двары, 257 жыхароў (1876)
* 114 жыхароў (1886)
* 30 двароў, 188 жыхароў (1897)
* 151 жыхар (1905)
* 62 двары, 371 жыхар (1921)
* 61 двор, 362 жыхары (1940)
* 510 жыхароў (1959)
* 280 жыхароў (1970)
* 618 гаспадарак, 1806 жыхароў (1997)
* 841 гаспадарка, 2303 жыхары (2005)

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|3-1}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Чэрнінскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]]</text>
      <sha1>gt30eovtwqs8cdxmk98pk3bs65u513g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цясноўскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48326</id>
    <revision>
      <id>5142842</id>
      <parentid>4792416</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8136" sha1="8rit0lf6k1y9vdz1ghdb7xd25lcweky" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Цясноўскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Цясноўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Стаўбцоўскі раён]]
|Уключае                   = 15 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Цеснавая 1]]
|Датаўтварэння             = [[14 лютага]] [[1983]]
|Скасаванне                = [[28 мая]] [[2013]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1664
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Цясно́ўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) [[Цеснавая 1]].

== Гісторыя ==
Утвораны 14 лютага 1983 года ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці [[БССР]] у складзе 17 населеных пунктаў  (7 населеных пунктаў [[Літвенскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)|Літвенскага сельсавета]]: вёскі [[Дзенісы]], [[Драздоўшчына (Стаўбцоўскі раён)|Драздоўшчына]], [[Куль (Стаўбцоўскі раён)|Куль]], [[Сапуцевічы]], [[Серкулі (Стаўбцоўскі раён)|Серкулі]], [[Слабодка (Літвенскі сельсавет)|Слабодка]], [[Судзевічы]], і 10 населеных пунктаў [[Хатаўскі сельсавет|Хатаўскога сельсавета]]: вёскі [[Заменка]], [[Зеневічы]], [[Мешычы]], [[Пятрова (Стаўбцоўскі раён)|Пятрова]], [[Пятрылавічы]], [[Цеснавая 1]], [[Цеснавая 2]], хутары [[Алешкавец]], [[Альшанка (Стаўбцоўскі раён)|Альшанка]], [[Казялец (Стаўбцоўскі раён)|Казялец]]) з цэнтрам у вёсцы [[Цеснавая 1]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 14 лютага 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 11 (1745).&lt;/ref&gt;. У 1984 годзе скасаваны хутары [[Альшанка (Стаўбцоўскі раён)|Альшанка]] і [[Казялец (Стаўбцоўскі раён)|Казялец]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 ліпеня і 13 жніўня 1984 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 26 (1796).&lt;/ref&gt;. 28 мая 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Літвенскага сельсавета&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1|date=31 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1664 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 37,4 % — [[беларусы]], 37,1 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]] 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходізілі 15 населеных пунктаў:
* [[Алешкавец]] 
* [[Дзенісы]] 
* [[Драздоўшчына (Стаўбцоўскі раён)|Драздоўшчына]] 
* [[Заменка]] 
* [[Зеневічы]] 
* [[Куль (Стаўбцоўскі раён)|Куль]] 
* [[Мешычы]]
* [[Пятрова (Стаўбцоўскі раён)|Пятрова]]
* [[Пятрылавічы]]
* [[Сапуцевічы]] 
* [[Серкулі (Стаўбцоўскі раён)|Серкулі]] 
* [[Слабодка (Літвенскі сельсавет)|Слабодка]] 
* [[Судзевічы]]
* [[Цеснавая 1]] 
* [[Цеснавая 2]] 

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Стаўбцоўскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Цясноўскі сельсавет у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] (1983—2013)}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Стаўбцоўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1983 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>8rit0lf6k1y9vdz1ghdb7xd25lcweky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чонкаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52968</id>
    <revision>
      <id>5142895</id>
      <parentid>4989016</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T04:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7457" sha1="gsfk0hgwc9d9ok0e18j0n6n00fmr5qx" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
| Беларуская назва = Чонкаўскі сельсавет
| Арыгінальная назва = 
| Герб = 
| Сцяг = 
| Краіна = [[Беларусь]]
| Статус = 
| Гімн = 
| Уваходзіць у = [[Гомельскі раён]]
| Уключае = 3 населеныя пункты
| Сталіца = [[Чонкі]]
| Датаўтварэння = [[30 снежня]] [[1927]]
| Скасаванне = 
| Раздзел = 
| Назва раздзела = 
| Глава2 = 
| Назва главы2 = 
| ВУП = 
| Год ВУП = 
| Месца па ВУП = 
| ВУП на душу насельніцтва = 
| Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
| Мова = 
| Мовы = 
| Насельніцтва = 
| Год перапісу = 
| Месца па насельніцтве = 
| Шчыльнасць = 
| Месца па шчыльнасці = 
| Нацыянальны склад = 
| Канфесійны склад = 
| Плошча = 
| Месца па плошчы = 
| Максімальная вышыня = 
| Сярэдняя вышыня = 
| Мінімальная вышыня = 
| Шырата = 
| Даўгата = 
| Карта = 
| Часавыпояс = 
| Абрэвіятура = 
| ISO = 
| FIPS = 
| Код аўтамабільных нумароў = 3
| Сайт = http://gomelisp.gov.by/village-councils/1084-chenkovskii-selskii-ispolnitelnyi-komitet/
| Заўвагі = 
}}
'''Чо́нкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Чонкі]].

Утвораны 30 снежня 1927 года як '''Сеўрукоўскі сельсавет''' у складзе Гомельскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]], у склад сельсавета ўключана тэрыторыя скасаванага [[Хутарскі сельсавет (Гомельскі раён)|Хутарскага сельсавета]]. Цэнтр — вёска [[Сеўрукі (Гомельскі раён)|Сеўрукі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў межах гарадской рысы горада [[Гомель|Гомеля]]. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 25 чэрвеня 1963 года ў гарадскую мяжу Гомеля ўключаны пасёлкі [[Масцішча (Гомель)|Масцішча]] і [[Хутар (Гомельскі раён)|Хутар]]&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Гомеля населеных пунктаў Паўлава Давыдаўскага сельсавета, Масцішча і Хутар Сеўрукоўскага сельсавета Гомельскага раёна ад 25 чэрвеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 21 (1021).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Сеўрукоўскага сельсавета 4 населеныя пункты&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|80}}&lt;/ref&gt;. 28 красавіка 1988 года цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак Чонкі, сельсавет перайменаваны ў Чонкаўскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 28 красавіка 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 16 (1930).&lt;/ref&gt;. 17 мая 2007 года ў склад Гомеля ўключаны пасёлак [[Хутар (Гомельскі раён)|Хутар]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2007-121/2007-121(004-015).pdf&amp;oldDocPage=1 Указ Президента Республики Беларусь от 17 мая 2007 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства города Гомеля и Гомельского района]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3397 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 86,9 % — [[беларусы]], 8,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 3,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,5 % — [[азербайджанцы ў Беларусі|азербайджанцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 4733 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чонкаўскі сельсавет}}
{{Гомельскі раён}}

[[Катэгорыя:Чонкаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1927 годзе]]</text>
      <sha1>gsfk0hgwc9d9ok0e18j0n6n00fmr5qx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цярухскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52982</id>
    <revision>
      <id>5142839</id>
      <parentid>4988276</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7242" sha1="kguxxpha01vlwlgy3ph19tldv8enirj" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
| Беларуская назва = Цярухскі сельсавет
| Арыгінальная назва = 
| Герб = 
| Сцяг = 
| Краіна = [[Беларусь]]
| Статус = 
| Гімн = 
| Уваходзіць у = [[Гомельскі раён]]
| Уключае = 11 населеных пунктаў
| Сталіца = [[Церуха]]
| Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]],&lt;/br&gt;[[11 студзеня]] [[1973]]
| Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]]
| Раздзел = 
| Назва раздзела = 
| Глава2 = 
| Назва главы2 = 
| ВУП = 
| Год ВУП = 
| Месца па ВУП = 
| ВУП на душу насельніцтва = 
| Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
| Мова = 
| Мовы = 
| Насельніцтва = 
| Год перапісу = 
| Месца па насельніцтве = 
| Шчыльнасць = 
| Месца па шчыльнасці = 
| Нацыянальны склад = 
| Канфесійны склад = 
| Плошча = 
| Месца па плошчы = 
| Максімальная вышыня = 
| Сярэдняя вышыня = 
| Мінімальная вышыня = 
| Шырата = 
| Даўгата = 
| Карта = 
| Часавыпояс = 
| Абрэвіятура = 
| ISO = 
| FIPS = 
| Код аўтамабільных нумароў = 3
| Сайт = http://gomelisp.gov.by/village-councils/1081-teryuhskii-selskii-ispolnitelnyi-komitet/
| Заўвагі = 
}}
'''Цяру́хскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Церуха]].

Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Дзятлавіцкі раён|Дзятлавіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Студзёнагуцкі сельсавет|Студзёнагуцкага сельсавета]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў складзе [[Церахоўскі раён|Церахоўскага раёна]], з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад зноў утворанага [[Студзёнагуцкі сельсавет|Студзёнагуцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;.

11 студзеня 1973 года цэнтр Студзёнагуцкага сельсавета Гомельскага раёна перанесены ў вёску Церуха, сельсавет перайменаваны ў Цярухскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 студзеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 8 (1382).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 11 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|80}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 4047 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 84,4 % — [[беларусы]], 7,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 6,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 4089 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с.

{{Цярухскі сельсавет}}
{{Гомельскі раён}}

[[Катэгорыя:Цярухскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзятлавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Церахоўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1973 годзе]]</text>
      <sha1>kguxxpha01vlwlgy3ph19tldv8enirj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Меларэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58993</id>
    <revision>
      <id>5142826</id>
      <parentid>4746332</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5142826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2612" sha1="0fsr2qx3axqfejsvve45b20mt77xr0i" xml:space="preserve">{{Возера2
|Назва        = Меларэн
|Нацыянальная назва = {{lang-sv|Mälaren}})
|Выява        = Mälarsee.jpg
|Краіна       = Швецыя
|Пазіцыйная карта 1 = Швецыя
|Плошча       = 1140&lt;ref name=&quot;wldb&quot; /&gt;
|Вышыня над узроўнем мора = 0,3&lt;ref name=&quot;wldb&quot; /&gt;
|Найбольшая глыбіня = 61&lt;ref name=&quot;wldb&quot;&gt;[http://wldb.ilec.or.jp/Details/Lake/EUR-13 Lake Malaren // International Lake Environment Committee Foundation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160513220553/http://wldb.ilec.or.jp/Details/Lake/EUR-13 |date=13 мая 2016 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|Сярэдняя глыбіня      = 11,9&lt;ref name=&quot;wldb&quot; /&gt;
|Аб'ём = 13,6&lt;ref name=&quot;wldb&quot; /&gt;
 |lat_dir = N|lat_deg = 59|lat_min = 30
 |lon_dir = E|lon_deg = 17|lon_min = 12
|Плошча вадазбору        = 21 460&lt;ref name=&quot;wldb&quot; /&gt;
}}
'''Меларэн''' ({{lang-sv|Mälaren}}) — трэцяе па велічыні возера ў [[Швецыя|Швецыі]], пасля азёр [[Венерн]] і [[Ветэрн]].

Плошча паверхні 1140 км², найбольшая глыбіня 64&lt;ref name=&quot;bel10&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугараджы|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2000|том=10|старонкі=271|старонак=544|isbn=985-11-0169-9 (Т. 10)|тыраж=10&amp;nbsp;000}}
&lt;/ref&gt; (61&lt;ref name=&quot;wldb&quot; /&gt;) м. На ўсходнім беразе, каля горада [[Стакгольм]], маецца адток у [[Балтыйскае мора]] праз канал Седэртэлье, Норстром, шлюзы Слюсен і Хамарбюслюсен. [[Катлавіна]] возера тэктоніка-ледавіковага паходжання. [[Бераг]]і моцна парэзаныя. На возеры каля 1200 [[Востраў|астравоў]]&lt;ref name=&quot;bel10&quot; /&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугараджы|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2000|том=10|старонкі=271|старонак=544|isbn=985-11-0169-9 (Т. 10)|тыраж=10&amp;nbsp;000}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Азёры Швецыі]]</text>
      <sha1>0fsr2qx3axqfejsvve45b20mt77xr0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Збор (храм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59430</id>
    <revision>
      <id>5142975</id>
      <parentid>4653431</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5142975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4343" sha1="4aglahgblhbv42byp2sdjc5cfz9iqz2" xml:space="preserve">{{пра|кальвінісцкія храмы|лютэранскія храмы|Кірха}}
[[Файл:Царква10.JPG|міні|[[Спаса-Праабражэнская царква (Заслаўе)|Кальвінскі збор у Заслаўі]] — яскравы прыклад храма-крэпасці.]]
'''Збор''', або '''кальві́нскі збор'''{{sfn|БЭ|1998|с=29}} — тып [[Культавае збудаванне|культавага збудавання]] [[Кальвінізм|рэфарматарскай (кальвінісцкай) царквы]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

== Гісторыя ==
З распаўсюджаннем [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] зборы былі пашыраны ў [[Польшча|Польшчы]], [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве і на Беларусі]] ў XVI — першай палове XVII стагоддзя{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

Пры зборах часта будаваліся [[Школа|школы]], [[Друкарня|друкарні]], [[Шпіталь|шпіталі]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}. У часы [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]] (другая палова XVII стагоддзя) многія зборы прыстасоўвалі пад каталіцкія [[касцёл]]ы, у XIX стагоддзі — пад [[Праваслаўе|праваслаўныя]] [[Царква (будынак)|цэрквы]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

== Архітэктура ==
Драўляныя ці мураваныя зборы мелі строгія лаканічныя формы, якія спалучалі мясцовыя будаўнічыя традыцыі з асаблівасцямі [[Гатычная архітэктура|гатычнага]] і [[рэнесанс]]авага стыляў{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

[[Аб’ём (архітэктура)|Аб’ём]] будынка звычайна быў прамавугольны або 8-гранны ў плане, завершаны стромкім двухсхільным, [[Вальмавы дах|вальмавым]], [[Шатровы дах|шатровым]] або [[Купал|купальным дахам]]. На галоўным [[фасад]]зе збор меў высокую абарончую [[Вежа|вежу]]-[[Званіца|званіцу]] з вокнамі-[[Байніца|байніцамі]], пакрытую шатром або [[купал]]ам. Сцены часта ўмацоўвалі [[Контрфорс|контрфорсамі]]. Некаторыя зборы выконвалі ролю абарончых [[Храм-крэпасць|храмаў-крэпасцей]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

== Вядомыя зборы на Беларусі ==
Найбольш вядомыя кальвінскія зборы на тэрыторыі Беларусі{{sfn|БЭ|1998|с=29}}:
* [[Кальвінскі збор (Дзераўная)|Дзераўноўскі збор]]
* [[Кальвінскі збор (Клецк)|Клецкі збор]]
* [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаўскі збор]]
* [[Кальвінскі збор (Смаргонь)|Смаргонскі збор]]
* [[Спаса-Праабражэнская царква (Заслаўе)|Заслаўскі збор]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|7|Збор|с=29|ref=БЭ}}
* {{крыніцы/Мураваныя харалы|}}
* ''Лазука, Б. А.'' Слоўнік тэрмінаў: Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў — Мн., 2001. — ISBN 985-01-0124-5

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Calvinist churches in Belarus}}

{{Кальвінскія зборы на Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Хрысціянскія культавыя збудаванні]]
[[Катэгорыя:Кальвінізм]]
[[Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Зборы]]
[[Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы]]</text>
      <sha1>4aglahgblhbv42byp2sdjc5cfz9iqz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142976</id>
      <parentid>5142975</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перайменаваў старонку [[Збор]] у [[Збор (храм)]] па-над перасылкай</comment>
      <origin>5142975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4343" sha1="4aglahgblhbv42byp2sdjc5cfz9iqz2" xml:space="preserve">{{пра|кальвінісцкія храмы|лютэранскія храмы|Кірха}}
[[Файл:Царква10.JPG|міні|[[Спаса-Праабражэнская царква (Заслаўе)|Кальвінскі збор у Заслаўі]] — яскравы прыклад храма-крэпасці.]]
'''Збор''', або '''кальві́нскі збор'''{{sfn|БЭ|1998|с=29}} — тып [[Культавае збудаванне|культавага збудавання]] [[Кальвінізм|рэфарматарскай (кальвінісцкай) царквы]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

== Гісторыя ==
З распаўсюджаннем [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] зборы былі пашыраны ў [[Польшча|Польшчы]], [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве і на Беларусі]] ў XVI — першай палове XVII стагоддзя{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

Пры зборах часта будаваліся [[Школа|школы]], [[Друкарня|друкарні]], [[Шпіталь|шпіталі]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}. У часы [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]] (другая палова XVII стагоддзя) многія зборы прыстасоўвалі пад каталіцкія [[касцёл]]ы, у XIX стагоддзі — пад [[Праваслаўе|праваслаўныя]] [[Царква (будынак)|цэрквы]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

== Архітэктура ==
Драўляныя ці мураваныя зборы мелі строгія лаканічныя формы, якія спалучалі мясцовыя будаўнічыя традыцыі з асаблівасцямі [[Гатычная архітэктура|гатычнага]] і [[рэнесанс]]авага стыляў{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

[[Аб’ём (архітэктура)|Аб’ём]] будынка звычайна быў прамавугольны або 8-гранны ў плане, завершаны стромкім двухсхільным, [[Вальмавы дах|вальмавым]], [[Шатровы дах|шатровым]] або [[Купал|купальным дахам]]. На галоўным [[фасад]]зе збор меў высокую абарончую [[Вежа|вежу]]-[[Званіца|званіцу]] з вокнамі-[[Байніца|байніцамі]], пакрытую шатром або [[купал]]ам. Сцены часта ўмацоўвалі [[Контрфорс|контрфорсамі]]. Некаторыя зборы выконвалі ролю абарончых [[Храм-крэпасць|храмаў-крэпасцей]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

== Вядомыя зборы на Беларусі ==
Найбольш вядомыя кальвінскія зборы на тэрыторыі Беларусі{{sfn|БЭ|1998|с=29}}:
* [[Кальвінскі збор (Дзераўная)|Дзераўноўскі збор]]
* [[Кальвінскі збор (Клецк)|Клецкі збор]]
* [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаўскі збор]]
* [[Кальвінскі збор (Смаргонь)|Смаргонскі збор]]
* [[Спаса-Праабражэнская царква (Заслаўе)|Заслаўскі збор]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|7|Збор|с=29|ref=БЭ}}
* {{крыніцы/Мураваныя харалы|}}
* ''Лазука, Б. А.'' Слоўнік тэрмінаў: Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў — Мн., 2001. — ISBN 985-01-0124-5

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Calvinist churches in Belarus}}

{{Кальвінскія зборы на Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Хрысціянскія культавыя збудаванні]]
[[Катэгорыя:Кальвінізм]]
[[Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Зборы]]
[[Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы]]</text>
      <sha1>4aglahgblhbv42byp2sdjc5cfz9iqz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142985</id>
      <parentid>5142976</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5142985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4343" sha1="bs3jxbzgqfferz2ttpjiy8gu31prse9" xml:space="preserve">{{пра|кальвінісцкія храмы|лютэранскія храмы|Кірха}}
[[Файл:Царква10.JPG|міні|[[Спаса-Праабражэнская царква (Заслаўе)|Кальвінскі збор у Заслаўі]] — яскравы прыклад храма-крэпасці.]]
'''Збор''', або '''ка́львінскі збор'''{{sfn|БЭ|1998|с=29}} — тып [[Культавае збудаванне|культавага збудавання]] [[Кальвінізм|рэфарматарскай (кальвінісцкай) царквы]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

== Гісторыя ==
З распаўсюджаннем [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] зборы былі пашыраны ў [[Польшча|Польшчы]], [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве і на Беларусі]] ў XVI — першай палове XVII стагоддзя{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

Пры зборах часта будаваліся [[Школа|школы]], [[Друкарня|друкарні]], [[Шпіталь|шпіталі]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}. У часы [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]] (другая палова XVII стагоддзя) многія зборы прыстасоўвалі пад каталіцкія [[касцёл]]ы, у XIX стагоддзі — пад [[Праваслаўе|праваслаўныя]] [[Царква (будынак)|цэрквы]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

== Архітэктура ==
Драўляныя ці мураваныя зборы мелі строгія лаканічныя формы, якія спалучалі мясцовыя будаўнічыя традыцыі з асаблівасцямі [[Гатычная архітэктура|гатычнага]] і [[рэнесанс]]авага стыляў{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

[[Аб’ём (архітэктура)|Аб’ём]] будынка звычайна быў прамавугольны або 8-гранны ў плане, завершаны стромкім двухсхільным, [[Вальмавы дах|вальмавым]], [[Шатровы дах|шатровым]] або [[Купал|купальным дахам]]. На галоўным [[фасад]]зе збор меў высокую абарончую [[Вежа|вежу]]-[[Званіца|званіцу]] з вокнамі-[[Байніца|байніцамі]], пакрытую шатром або [[купал]]ам. Сцены часта ўмацоўвалі [[Контрфорс|контрфорсамі]]. Некаторыя зборы выконвалі ролю абарончых [[Храм-крэпасць|храмаў-крэпасцей]]{{sfn|БЭ|1998|с=29}}.

== Вядомыя зборы на Беларусі ==
Найбольш вядомыя кальвінскія зборы на тэрыторыі Беларусі{{sfn|БЭ|1998|с=29}}:
* [[Кальвінскі збор (Дзераўная)|Дзераўноўскі збор]]
* [[Кальвінскі збор (Клецк)|Клецкі збор]]
* [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаўскі збор]]
* [[Кальвінскі збор (Смаргонь)|Смаргонскі збор]]
* [[Спаса-Праабражэнская царква (Заслаўе)|Заслаўскі збор]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|7|Збор|с=29|ref=БЭ}}
* {{крыніцы/Мураваныя харалы|}}
* ''Лазука, Б. А.'' Слоўнік тэрмінаў: Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў — Мн., 2001. — ISBN 985-01-0124-5

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Calvinist churches in Belarus}}

{{Кальвінскія зборы на Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Хрысціянскія культавыя збудаванні]]
[[Катэгорыя:Кальвінізм]]
[[Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Зборы]]
[[Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы]]</text>
      <sha1>bs3jxbzgqfferz2ttpjiy8gu31prse9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Збор (храм)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>59431</id>
    <revision>
      <id>5142978</id>
      <parentid>515077</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Размовы:Збор]] у [[Размовы:Збор (храм)]]</comment>
      <origin>515077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="7xsfo7tpuoazecwlla1m0jmiv22loev" xml:space="preserve">{{Пераклад|be-x-old|Збор}}</text>
      <sha1>7xsfo7tpuoazecwlla1m0jmiv22loev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цёркс і Кайкас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64673</id>
    <revision>
      <id>5142847</id>
      <parentid>5103233</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14534" sha1="e821c80dcyt1jvv660vtviidvodvm39" xml:space="preserve">{{Дзяржава|Беларуская назва=Цёркс і Кайкас
|Арыгінальная назва=Turks and Caicos Islands
|Родны склон=Цёркс і Кайкас
|Герб=
|Сцяг=Flag of the Turks and Caicos Islands.svg
&lt;!--|Дэвіз=--&gt;
|Назва гімна=God Save the Queen
&lt;!--|Аўдыё=--&gt;
|Форма праўлення= [[Канстытуцыйная манархія]], [[Брытанскія заморскія тэрыторыі|заморская тэрыторыя Вялікабрытаніі]]
 |lat_dir =N |lat_deg = 21|lat_min =46 |lat_sec =4 
 |lon_dir =W |lon_deg = 71|lon_min =43 |lon_sec =28 
 |region         = 
 |CoordScale       =1000000
|На карце=Turksandcaicos.jpg
|Мова=[[англійская мова|англійская]]
&lt;!--|Дата незалежнасці/Заснавана=--&gt;
&lt;!--|Незалежнасць ад=--&gt;
&lt;!--|Дата ліквідацыі=--&gt;
&lt;!--|Прычына ліквідацыі=--&gt;
|Сталіца=[[Коберн-Таўн]]
|Найбуйнейшыя гарады=[[Правідэнсьялес]]
|Пасады кіраўнікоў=[[Каралева Вялікабрытаніі|Каралева]] &lt;br/&gt; [[Губернатар Цёркс і Кайкас|Губернатар]] &lt;br/&gt; [[Прэм'ер Цёркс і Кайкас|Прэм'ер]] &lt;br/&gt; [[Палата сходу Цёркс і Кайкас|Старшыня Палаты сходу]]
|Кіраўнікі=[[Лізавета II|Елізавета II]] &lt;br/&gt; [[Джон Фрымэн (дыпламат)|Джон Фрымэн]] &lt;br/&gt; [[Шарлін Картрайт-Робінсан]] &lt;br/&gt; Роберт Хол
|Месца па тэрыторыі=199
|Тэрыторыя=616,3
|Працэнт вады=малаважны
|Месца па насельніцтву=208
|Насельніцтва=31,458
|Год перапісу=2012
|Шчыльнасць насельніцтва=80
&lt;!--|ВУП=--&gt;
&lt;!--|Год разліку ВУП=--&gt;
&lt;!--|Месца па ВУП=--&gt;
&lt;!--|ВУП на душу насельніцтва=--&gt;
&lt;!--|Авіякампанія=--&gt;
|Валюта=[[Долар ЗША]]
|Дамен=[[.tc]]
|Тэлефонны код=1-649
|Часавыя паясы=-5; UTC-4
&lt;!--|Заўвагі=--&gt;
}}
'''Цёркс і Кайкас''' ({{lang-en|the Turks and Caicos Islands}}) — Брытанская заморская тэрыторыя ў [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]], на якую [[Вялікабрытанія]] захавала за сабой паўнамоцтвы па пытаннях абароны і міжнародных адносін. [[15 жніўня]] [[2009]] года Вялікабрытанія ўвяла прамое кіраванне на астравах, патлумачыўшы свае дзеянні шматлікімі фактамі карупцыі ў мясцовым кіраўніцтве.

Сталіца — [[Коберн-Таўн|горад Коберн-Таўн]].

== Геаграфія ==
Дзве групы астравоў знаходзяцца у паўночнай часткі [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]], на паўднёвым усходзе ад [[Багамскія Астравы|Багамскіх астравоў]], на паўночным захадзе ад [[Пуэрта-Рыка]], на поўначы ад [[Эспаньёла|в. Эспаньёла]], і каля 620 міль ад [[Маямі]] ([[ЗША]]). [[Фізічная геаграфія|Фізічна]] астравы адносяцца да архіпелага Багамскія астравы.

Складаецца з 8 асноўных і больш за 299 дробных астравоў, якія складюць агульную плошчу 616,3 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

=== Клімат ===
Астравы Цёркс і Кайкас маюць [[трапічны клімат]] з адносна стабільнай тэмпературай на працягу ўсяго году. Летам тэмпература рэдка перавышае 33&amp;nbsp;°C, а тэмпература зімовай ноччу рэдка апускаецца ніжэй за 18&amp;nbsp;°C.
{{Клімат горада
|Горад_род=Цёркс і Кайкас
|Крыніца=Weather.com &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/TKXX0001 |title=Grand Turk, Turks And Caicos Islands Monthly Weather |website=Weather.com |accessdate=2017-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612163651/https://weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/TKXX0001 |archivedate=12 чэрвеня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Weatherbase.com &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=91187&amp;refer=&amp;units=metric&amp;cityname=Grand-Turk-Gand-Turk-Turks-and-Caicos-Islands |title=Grand Turk, Turks and Caicos Islands Travel Weather Averages |publisher=Weatherbase |date= |accessdate=2017-03-22 |archive-date=4 сакавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304061437/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=91187&amp;refer=&amp;units=metric&amp;cityname=Grand-Turk-Gand-Turk-Turks-and-Caicos-Islands |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| Сту_сяр= | Сту_сяр_апад= 36.1
| Лют_сяр= | Лют_сяр_апад= 34.0
| Сак_сяр= | Сак_сяр_апад= 24.6
| Кра_сяр= | Кра_сяр_апад= 35.6
| Май_сяр= | Май_сяр_апад= 29.5
| Чэр_сяр= | Чэр_сяр_апад= 54.9
| Ліп_сяр= | Ліп_сяр_апад= 30.0
| Жні_сяр= | Жні_сяр_апад= 40.4
| Вер_сяр= | Вер_сяр_апад= 66.5
| Кас_сяр= | Кас_сяр_апад= 74.9
| Ліс_сяр= | Ліс_сяр_апад= 93.5
| Сне_сяр= | Сне_сяр_апад= 85.1
| Год_сяр= | Год_сяр_апад= 
| Сту_сяр_мін= | Сту_сяр_макс= 27
| Лют_сяр_мін= | Лют_сяр_макс= 27
| Сак_сяр_мін= | Сак_сяр_макс= 28
| Кра_сяр_мін= | Кра_сяр_макс= 28
| Май_сяр_мін= | Май_сяр_макс= 29
| Чэр_сяр_мін= | Чэр_сяр_макс= 30
| Ліп_сяр_мін= | Ліп_сяр_макс= 31
| Жні_сяр_мін= | Жні_сяр_макс= 31
| Вер_сяр_мін= | Вер_сяр_макс= 31
| Кас_сяр_мін= | Кас_сяр_макс= 30
| Ліс_сяр_мін= | Ліс_сяр_макс= 29
| Сне_сяр_мін= | Сне_сяр_макс= 28
| Год_сяр_мін= | Год_сяр_макс= 
|Сту_а_макс= |Сту_а_мін= 23
|Лют_а_макс= |Лют_а_мін= 23
|Сак_а_макс= |Сак_а_мін= 23
|Кра_а_макс= |Кра_а_мін= 24
|Май_а_макс= |Май_а_мін= 25
|Чэр_а_макс= |Чэр_а_мін= 26
|Ліп_а_макс= |Ліп_а_мін= 27
|Жні_а_макс= |Жні_а_мін= 27
|Вер_а_макс= |Вер_а_мін= 27
|Кас_а_макс= |Кас_а_мін= 26
|Ліс_а_макс= |Ліс_а_мін= 24
|Сне_а_макс= |Сне_а_мін= 24
|Год_а_макс= |Год_а_мін= 
| Сту_вада=
| Лют_вада=
| Сак_вада=
| Кра_вада=
| Май_вада=
| Чэр_вада=
| Ліп_вада=
| Жні_вада=
| Вер_вада=
| Кас_вада=
| Ліс_вада=
| Сне_вада=
| Год_вада=
|}}

== Гісторыя ==
{{main|Гісторыя Цёркс і Кайкас}}
Астравы адкрыты іспанцамі ў [[1852]] г., у [[17 стагоддзе|XVII]] ст. заселены каланістамі з [[Багамскія астравы|Багамскіх астравоў]]. З [[1766]] г. уладанне [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. У [[1874]] — [[1962]] гг. у адміністрацыйным падпарадкаванні [[Ямайка|Ямайкі]]. У [[1959]] г. астравы атрымалі ўнутранае самакіраванне, [[30 жніўня]] [[1976]] г. прынята Канстытуцыя. На [[Востраў Гранд-Цёрк|востраве Гранд-Цёрк]] базы ВВС і ВМС ЗША. На [[Парламенцкія выбары ў Цёркс і Кайкас, 1999|парламенцкіх выбарах]] у Заканадаўчы сход [[4 сакавіка]] [[1999]] г. перамагла партыя [[Народны дэмакратычны рух, Цёркс і Кайкас|Народны дэмакратычны рух]] (правячая з [[1995]] г.).

[[10 лютага]] [[2007]] г. прайшлі [[Парламенцкія выбары ў Цёркс і Кайкас, 2007|парламенцкія выбары]] на якіх перамагла [[Прагрэсіўная нацыянальная партыя (Цёркс і Кайкас)|Прагрэсіўная нацыянальная партыя]] 60% галасоў і 13 мандатаў.

== Дзяржаўны лад і палітыка ==
{{main|Дзяржаўны лад і палітыка Цёркс і Кайкас}}
Цёркс і Кайкас — [[Брытанскія заморскія тэрыторыі|заморская тэрыторыя Вялікабрытаніі]]. Суверэнам тэрыторыі з'яўляецца [[Спіс брытанскіх манархаў|каралева Вялікабрытаніі]] [[Лізавета II]], у асобе [[Губернатар Цёркс і Кайкас|губернатара]], які прызначаецца манархам, па рэкамендацыі [[Міністэрства замежных спраў і спраў Садружнасці Вялікабрытаніі|Міністэрства замежных спраў і спраў Садружнасці]].

Па Канстытуцыі, прынятай [[9 жніўня]] [[2006]] г., тэрыторыяй кіруе заканадаўчы орган — [[Палата сходу Цёркс і Кайкас|Палата сходу]] (21 дэпутат).
{{Зноскі}}
== Крыніцы і вонкавыя спасылкі ==
=== На англійскай ===
* [http://www.wiv4.com WIV4 The Heart of the Turks and Caicos] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190914142018/http://wiv4.com/ |date=14 верасня 2019 }}
* [http://www.tcweeklynews.com Turks and Caicos Weekly News]
* [http://www.myturksandcaicos.com My Turks and Caicos]
* [http://www.turksandcaicosislands.gov.tc/ Government of the Turks and Caicos Islands official website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080215101013/http://www.turksandcaicosislands.gov.tc/ |date=15 лютага 2008 }}
* [http://www.dfait-maeci.gc.ca/latinamerica/turkscaicos-en.asp Foreign Affairs and International Trade Canada — Turks and Caicos profile] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051125183639/http://www.dfait-maeci.gc.ca/latinamerica/turkscaicos-en.asp |date=25 лістапада 2005 }}
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tk.html Turks and Caicos — CIA World Factbook] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070612212557/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tk.html |date=12 чэрвеня 2007 }}
* [http://www.tcifreepress.com Turks and Caicos Free Press] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111211072010/http://www.tcifreepress.com/ |date=11 снежня 2011 }}
* [http://www.turksandcaicostourism.com Turks &amp; Caicos Tourist Board]
* [http://rumbletum.org/North%20America/Turks%20and%20Caicos%20Islands/Turks+and+Caicos+Islands+%28general%29/_3577027_Cockburn+Harbour.html - Geographic features around Cockburn Harbour, Turks and Caicos Islands ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080216192548/http://rumbletum.org/North%20America/Turks%20and%20Caicos%20Islands/Turks+and+Caicos+Islands+(general)/_3577027_Cockburn+Harbour.html |date=16 лютага 2008 }}
* [http://www.flights2turksandcaicos.com Flights 2 Turks and Caicos] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141217044125/http://flights2turksandcaicos.com/ |date=17 снежня 2014 }} Scheduled flight information
* [http://www.virtual-turksandcaicos.com Turks and Caicos Virtual Tours &amp; Videos] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141218062204/http://virtual-turksandcaicos.com/ |date=18 снежня 2014 }}
* [http://www.vlmturksandcaicos.com VLM Turks and Caicos Hotel Directory] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304104625/http://www.vlmturksandcaicos.com/ |date=4 сакавіка 2016 }}
* [http://www.turksandcaicosweather.com Turks and Caicos Weather] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201205212915/http://www.turksandcaicosweather.com/ |date=5 снежня 2020 }}
* [http://www.visitturksandcaicosislands.com VisitTurksandCaicosIslands.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080918100235/http://www.visitturksandcaicosislands.com/ |date=18 верасня 2008 }}

==== Гісторыя вострава ====
* [http://www.visitprovidenciales.com/about/history.aspx Turks and Caicos History]
* [http://www.worldstatesmen.org/Turks_Caicos.html WorldStatesmen- Turks and Caicos Islands]
* [http://www.turksandcaicosislands.tc/history/ History of the Turks And Caicos Islands] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080624165830/http://www.turksandcaicosislands.tc/history/ |date=24 чэрвеня 2008 }}
* [http://www.wherewhenhow.com/wiki-articles/turks-caicos-historical-timeline.html Turks and Caicos Islands Timeline of Significant Historical Events] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080725045403/http://www.wherewhenhow.com/wiki-articles/turks-caicos-historical-timeline.html |date=25 ліпеня 2008 }}

==== Адносіны з Канадай ====
* [https://web.archive.org/web/20040430025500/http://www.cbc.ca/news/background/turksandcaicos/ CBC News Backgrounder — Canada and the Turks and Caicos]
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Злучанае Каралеўства}}
{{Паўночная Амерыка}}

[[Катэгорыя:Цёркс і Кайкас| ]]
[[Катэгорыя:Заморскія тэрыторыі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі]]</text>
      <sha1>e821c80dcyt1jvv660vtviidvodvm39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сталкер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69667</id>
    <revision>
      <id>5142737</id>
      <parentid>5142182</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* У ролях */</comment>
      <origin>5142737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7396" sha1="i8qzg410bge9jeb8tf1duzy3x9skv0z" xml:space="preserve">{{Фільм
 | Арыгінальная назва = {{lang-ru|Сталкер}}
 | Выява = Сталкер logo.png
}}
'''«Сталкер»''' — фантастычны [[фільм]], зняты на кінастудыі «[[Масфільм]]» у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у 1979 годзе па матывах аповесці «[[Пікнік на ўзбоччы]]» [[Аркадзій Стругацкі|Аркадзя]] і [[Барыс Стругацкі|Барыса]] Стругацкіх. Фільм атрымаў спецыяльную прэмію экуменічнага журы, прэміі [[ІНТЭРФІЛЬМ]] і [[ОСІК]] на [[Канскі кінафестываль 1980|XXXIII МКФ у Канах]] ў 1980 годзе.

== Сюжэт ==
Дзеянне фільма адбываецца ў выдуманай краіне, у маленькім мястэчку. За 20 гадоў да гэтага каля горада адбылася катастрофа, праўдзівая прычына якой у фільме не называецца. Небяспечную тэрыторыю, названую «Зонай», ад людзей ахоўваюць ваенныя.

У Зоне адбываюцца таямнічыя з'явы. Галоўны герой фільма, Сталкер, водзіць людзей у Зону і назад (за што прасядзеў 5 гадоў у [[турма|турме]]). Людзі імкнуцца патрапіць у «Пакой», месца ў Зоне, дзе выконваюцца любыя чалавечыя жаданні.

Фільм пачынаецца чорна-белым у хаце Сталкера. У яго жонка і дачка-інвалід з паралізаванымі нагамі, якую клічуць Малпа. Жонка эмацыйна адгаворвае мужа хадзіць у Зону, просіць не пакідаць яе зноў. Аднак ён усё роўна сыходзіць з дому. Далей Сталкер ідзе ў кафэ, дзе сустракае сваіх новых кліентаў, Прафесара і Пісьменніка (іх імёны не называюцца). Галоўныя героі ідуць у Зону, прабіраючыся міма ваеннага патруля на пазадарожніку, затым паглыбляюцца ў Зону на мотадрызіне. Падарожныя прасоўваюцца марудліва. Камера плаўна рушыць за імі, ствараючы максімальны эфект прысутнасці. Па меры набліжэння да Зоны фільм становіцца каляровым.

Зона поўная [[анамалія|анамалій]]. Сталкер выкарыстоўвае гайкі з прывязанымі кавалачкамі бінта для іх вызначэння і патрабуе слухацца яго падчас руху. Па меры прасоўвання да Пакоя, Прафесар і Пісьменнік разважаюць аб сваім жыцці і чаго яны хочуць ад Пакоя. Пісьменнік вырашае, што Прафесар ідзе за [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміяй]], але сам Пісьменнік так і не можа зразумець сваіх жаданняў.

Пераадолеўшы ўсе пасткі, героі дабіраюцца да Пакоя. Аказваецца, што Прафесар пранёс з сабой партатыўную атамную бомбу магутнасцю 20 кілатон. Ён хоча пазбавіць чалавецтва ад пагрозы ажыццяўлення небяспечных падсвядомых жаданняў. Сталкер спрабуе адабраць бомбу, але ўмешваецца Пісьменнік і ўвесь час адштурхоўвае Сталкера ад Прафесара. У выніку Сталкер пераконвае Прафесара, што знішчаць Пакой нельга, бо ў людзей павінна быць месца, дзе яны могуць марыць. Прафесар абясшкоджвае і выкідвае бомбу. Героі не наважваюцца ўвайсці ў Пакой. Пераначаваўшы, яны сыходзяць назад.

Пасля вяртання становіцца зразумела, што паход у Зону змяніў іх, нягледзячы на недасягнутую мэту.

Сталкер кажа жонцы, што ніхто не верыць у магчымасці Пакоя, і вырашае не вадзіць людзей у Зону.

== У ролях ==
* [[Аляксандр Кайданоўскі]] — Сталкер
* [[Мікалай Грынько]] — Прафесар (агучвае Сяргей Якаўлеў)
* [[Анатоль Саланіцын]] — Пісьменнік
* [[Аліса Фрэйндліх]] — жонка Сталкера
* [[Уладзімір Пятровіч Заманскі|Уладзімір Заманскі]]
* [[Наташа Абрамава]] — дачка Сталкера
* [[Файме Юрно]] — дама за рулём

== Здымачная група ==
* Аўтары сцэнарыя: [[браты Стругацкія]]; [[Андрэй Арсеньевіч Таркоўскі|Андрэй Таркоўскі]] (у тытрах фільма — Зубкоў)
* Рэжысёр: Андрэй Таркоўскі
* Аператар: Аляксандр Княжынскі
* Мастак-пастаноўшчык: Андрэй Таркоўскі
* Мастак-дэкаратар: Рашыд Сафіулін
* Кампазітар: Эдуард Арцем'еў
* Гукарэжысёр: Уладзімір Шарун
* Мантаж: Людміла Фейгінава
* Дырэктар фільма: Аляксандра Дзямідава
* Дырэктар фільма: Вілі Геллер
* Асістэнт Таркоўскага: Марыя Чугунова
* Дублёр: Алег Фёдараў

{{Зноскі}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Фільмы Андрэя Таркоўскага}}

[[Катэгорыя:Фільмы СССР 1979 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1979 года]]
[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы 1979 года]]
[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы СССР]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы СССР]]
[[Катэгорыя:Фільмы-прытчы]]
[[Катэгорыя:Фільмы, якія здымаліся ў Таліне]]
[[Катэгорыя:Фільмы на рускай мове]]
[[Катэгорыя:Экранізацыі твораў братоў Стругацкіх]]
[[Катэгорыя:Фільмы Андрэя Таркоўскага]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Андрэя Таркоўскага]]
[[Катэгорыя:Фільмы студыі «Масфільм»]]</text>
      <sha1>i8qzg410bge9jeb8tf1duzy3x9skv0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тумінічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73446</id>
    <revision>
      <id>5142729</id>
      <parentid>4961208</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8141" sha1="ct5v1xbmqzsqe5xm8omzze9kfg3x3lv" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = Вёска
|беларуская назва      = Тумінічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = Беларусь
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg =54 |lat_min =27 |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg =30 |lon_min =11 |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць                = Віцебская
|раён                  = Аршанскі
|сельсавет = Зубрэвіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = +375 216&lt;ref&gt;[http://www.beltelecom.by/info/citynumber/ Белтэлекам]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|паштовы індэкс        = 211007&lt;ref&gt;[http://zip.belpost.by/raion/%D0%9E%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 Белпошта]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243043567
}}
'''Ту́мінічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Тумі́нічы'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Tuminičy}}, {{lang-ru|Туминичи}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Зубрэвіцкі сельсавет|Зубрэвіцкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Згадваецца ў сярэдзіне 15 ст. ў адпісанні Сеньку Мастычычу.&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 26.&lt;/ref&gt;

У 1643 згадваецца як вёска ў складзе [[Шклоў]]скай воласці ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref&gt;Biblioteka Czartoryskich w Krakowie, sygn. 9233, ark. 151.&lt;/ref&gt;. З 1772 г. у складзе [[Барань|Баранскай]] воласці [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]&lt;ref&gt;[http://forum.vgd.ru/45/8272/750.htm?IB2XPnewforum_=e184e76ca4c03111590d97f95d5cb972 Списки землевладельцев и имений Могилевской губернии. Форум.]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Затым у складзе Беларускай і Віцебскай губерняў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]].

У пачатку ХХ стагоддзя ў складзе [[Коханава|Коханаўскай]] воласці Аршанскага павета. У гэты час у Тумінічах налічвалася 28 двароў і 246 жыхароў, вёсцы належала 207 дзесяцін зямлі. У 1923 годзе у населенным пункце пражывала 420 жыхароў. У 1924—28 гадах — цэнтр [[сельсавет]]а. У 1938 годзе ў вёску сселены хутар Русанаў. У 1979 годзе з Тумінічамі злілася вёска Аляксандрава. Па стане на 1 студзеня 1998 года ў Тумінічах налічвалася 80 двароў і 147 жыхароў. Каля вёскі знаходзяцца [[археалогія|археалагічныя]] помнікі: два [[курган]]ныя могільнікі (па два насыпы), якія ў 1981 годзе выявіў і абследаваў [[Міхаіл Іванавіч Лашанкоў]]. Па стане на 1 студзеня 1998 года — 37 двароў і 60 жыхароў&lt;ref&gt;Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Оршы і Аршанскага раёна. У 2 кнігах. Кн.2. Мінск: [[Беларуская Энцыклапедыя]], 2000. C.518. ISBN 985-11-0170-2.&lt;/ref&gt;.

Да 27 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Тумініцкі сельсавет|Тумініцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).&lt;/ref&gt;, дзе ў 1924—1928 гадах з’яўлялася яго цэнтрам. Да 22 студзеня 1963 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Баранскага пассавета&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 22 студзеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).&lt;/ref&gt;, да 8 красавіка 2004 года ўваходзіла ў склад [[Першамайскі сельсавет (Аршанскі раён)|Першамайскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&amp;oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

{{Зубрэвіцкі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]]</text>
      <sha1>ct5v1xbmqzsqe5xm8omzze9kfg3x3lv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чучавіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74778</id>
    <revision>
      <id>5142927</id>
      <parentid>4721061</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6206" sha1="6ujlnjgk0ghqdu23h22ecgu5fism28o" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чучавіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Лунінецкі раён]]
|Уключае                   = 6 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Вялікія Чучавічы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2238
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чу́чавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лунінецкі раён|Лунінецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Вялікія Чучавічы]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Лунінецкага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Брэсцкай вобласці. 8 верасня 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Лугскі сельсавет|Лугскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 5 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|26}}&lt;/ref&gt;. У 1976 годзе скасаваны хутар [[Бор (Лунінецкі раён)|Бор]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 ліпеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2989 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 98,4 % — [[беларусы]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 2238 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=1 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чучавіцкі сельсавет}}
{{Лунінецкі раён}}

[[Катэгорыя:Чучавіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>6ujlnjgk0ghqdu23h22ecgu5fism28o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Замак Вадуц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75549</id>
    <revision>
      <id>5143029</id>
      <parentid>4651109</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T11:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-wuppertaler</username>
        <id>150477</id>
      </contributor>
      <comment>changed one image (higher resolution)</comment>
      <origin>5143029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5752" sha1="dizp9pwgjmru5nlmtz3ncau6x8crxm4" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = 
|Беларуская назва         = Замак Вадуц
|Арыгінальная назва    =  Schloss Vaduz
| Выява =Schloss Vaduz. Ansicht von Nordwesten. 2011-05-28 16-55-50.jpg
| Подпіс выявы =
| Шырыня выявы =
|Статус                   = рэзідэнцыя [[Спіс князёў Ліхтэнштэйна|князя Ліхтэнштэйна]]
|Краіна                   = Ліхтэнштэйн
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання  = Горад
|Месцазнаходжанне           = Вадуц
 |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 8|lat_sec = 22
 |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 31|lon_sec = 28
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Канфесія                = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць               =  
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып кляштара            = 
|Тып будынка               = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне                = XII стагоддзе
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва     = 
|Заканчэнне будаўніцтва  = 
|Будынкі                  = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Вядомыя жыхары      = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = Schloss Vaduz
}}

'''Замак Вадуц''' ({{lang-de|Schloss Vaduz}}) — [[замак]] у [[Ліхтэнштэйн]]е, афіцыйная рэзідэнцыя [[Спіс князёў Ліхтэнштэйна|князя]], які атрымаў назву ад горада [[Вадуц]], на ўзгорку над якім ён размешчаны.

== Гісторыя ==
Замак быў пабудаваны, як відаць, графамі Вердэнберг-Зарганс, ва ўсякім выпадку яго першае згадванне сустракаецца ў дакуменце, які пацвярджае пераход уласнасці на замак ад графа Рудольфа фон Вердэнберг-Зарганс да Ульрыха фон Матш. [[Данжон]] замка, датаваны XII стагоддзем, і збудаванні ў яго ўсходняй частцы лічацца найстарэйшымі. Данжон стаіць на падмурку плошчай 12 на 13 метраў з таўшчынёй сцен 4 метра на ўзроўні падставы. Узвядзенне капліцы замка, прысвечанай [[Святая Ганна|Святой Ганне]], таксама традыцыйна адносіцца да [[Сярэднявечча|сярэдніх стагоддзяў]], хоць яна і мае [[Готыка|познегатычны]] асноўны [[алтар]]. У 1499 годзе падчас [[Швабская вайна|Швабскай вайны]] замак быў разбураны [[Швейцарыя|швейцарскімі]] войскамі. У перыяд праўлення графа Каспара фон Хохенемса (1613-1640) была пашырана заходняя частка замка.

Сям'я Ліхтэнштэйн атрымала замак у сваю ўласнасць пасля набыцця графства Вадуц у 1712 годзе. У 1719 годзе імператар [[Карл VI Габсбург|Карл VI]] аб'яднаў з апошнім набытае Ліхтэнштэйнам у 1699 годзе валоданне [[Шэленберг, Ліхтэнштэйн|Шэленберга]], заснаваўшы [[Княства Ліхтэнштэйн]].

У перыяд з 1905 па 1920 гады ў перыяд праўлення князя [[Іаган II, князь Ліхтэнштэйна|Іагана II]] у замку прайшла значная рэканструкцыя, пры князю [[Франц Іосіф II|Францы Іосіфе II]] у пачатку 1930-х гадоў - ён таксама быў істотна пашыраны. З 1938 года замак выступае ў якасці асноўнай рэзідэнцыі княжацкай сям'і і зачынены для шырокага доступу.

&lt;gallery&gt;
Liechtenstein asv2022-10 img22 Vaduz Schloss.jpg|Замак Вадуц.
Castillo, Vaduz, Liechtenstein, 2022-10-23, DD 31.jpg|Замак Вадуц.
ViewFromVaduzCastle.jpg|Выгляд з замка на горад Вадуц.
&lt;/gallery&gt;

== Спасылкі==
* {{cite web|url=http://www.tourismus.li/de/navpage-CultureLI-HistoricalSightsLI-142905.html|title=Schloss Vaduz|publisher=Tourismus.li|description=Замак Вадуц на турыстычным сайце Ліхтэнштэйна|lang=de|accessdate=2009-10-26}}
* {{cite web|url=http://www.galenfrysinger.com/liechtenstein_schloss_vaduz.htm|title=Schloss Vaduz|last=Frysinger|first=Galen R|publisher=GalenFrysinger.com|description=Замак Вадуц на сайце Галена Фрызінгера - вандроўніка-аматара|lang=en|accessdate=2009-10-26}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ліхтэнштэйна]]
[[Катэгорыя:Вадуц]]</text>
      <sha1>dizp9pwgjmru5nlmtz3ncau6x8crxm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цяцеркаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76282</id>
    <revision>
      <id>5142844</id>
      <parentid>4642056</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9045" sha1="srevhy6l3zu305dwaxhn2crbhkcdykn" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Цяцеркаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Браслаўскі раён]]
|Уключае                   = 49 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Цяцеркі]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 886
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 2
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Цяце́ркаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Цяцеркі]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Браслаўскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 27 сакавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Іказненскі сельсавет|Іказненскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.&lt;/ref&gt;, які 3 ліпеня 1970 года перайменаваны ў Цяцеркаўскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 ліпеня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 21 (1287).&lt;/ref&gt;. У 1971 годзе скасаваны вёскі [[Анопаль (Браслаўскі раён)|Анопаль]] (злілася з вёскай [[Дзірнічы]]), [[Золвіца]], [[Ражон]], [[Рангелішкі]], [[Укля I]] і [[Укля II]], хутары [[Александрынава]], [[Вашкелеўшчына]], [[Відокі (Браслаўскі раён)|Відокі]], [[Зайнава]], [[Тарылава]] і [[Уклечка]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 кастрычніка 1970 г. і 4 сакавіка 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 12 (1314).&lt;/ref&gt;, 26 сакавіка 1973 года — вёска [[Паўлінова (Браслаўскі раён)|Паўлінова]], хутары [[Буралі]] і [[Спакойнасць]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).&lt;/ref&gt;, у 1987 годзе — хутар [[Аўсяначка]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 лютага і 4 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;, 26 кастрычніка 2011 года — хутар [[Табакераўшчына]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2011-129/2011_129_9_45237.pdf Решение Браславского районного Совета депутатов от 26 октября 2011 г. № 131 Об упразднении сельских населенных пунктов Браславского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025143103/https://www.pravo.by/pdf/2011-129/2011_129_9_45237.pdf |date=25 кастрычніка 2020 }}&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 71 населены пункт&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|41}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1256 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 74,6 % — [[беларусы]], 16,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 6,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Цяцеркаўскі сельсавет}}
{{Браслаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Цяцеркаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1970 годзе]]</text>
      <sha1>srevhy6l3zu305dwaxhn2crbhkcdykn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Храм Хрыста Збавіцеля</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77616</id>
    <revision>
      <id>5142643</id>
      <parentid>5033716</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T12:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7746" sha1="jr3kcn2e39pfqon9du8q7h8bp4zloud" xml:space="preserve">{{значэнні}}
{{Храм
|Тып храма                = Кафедральны праваслаўны сабор
|Беларуская назва         = Кафедральны Саборны храм Хрыста Збавіцеля &lt;br /&gt;(сабор Ражства Хрыстова)
|Арыгінальная назва    =
|Выява              = Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-3.jpg
|Подпіс выявы      = Сучасны выгляд Храма Хрыста Збавіцеля
|Шырыня выявы       = 280px
|Сучасны статус       = Патрыяршы падворак
|Краіна                   = Расія
|Назва месцазнаходжання  = Горад
|Месцазнаходжанне           = [[Масква]], [[Вуліца Валхонка|вул. Валхонка]], 15
  |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 44|lat_sec = 40.53
 |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 36|lon_sec = 20.21
 |region        = RU
 |CoordScale    =
|На карце = Расія Масква
|Канфесія                = [[Праваслаўе]]
|Епархія                  = {{нп3|Маскоўская епархія|Маскоўская|ru|Московская епархия}}
|Ордэнская прыналежнасць =
|Тып будынка =
|Архітэктурны стыль = [[Руска-візантыйская архітэктура|Руска-візантыйскі]]
|Аўтар праекта = [[Канстанцін Андрэевіч Тон|Канстанцін Тон]]
|Будаўнік = 
|Заснавальнік =
|Першае згадванне =
|Заснаванне =
|Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты|1860|Будаўніцтва па праекце [[Канстанцін Андрэевіч Тон|К. А. Тона]]|1931|Разбурэнне|2000|Аднаўленне па праекце {{нп3|Аляксей Міхайлавіч Дзянісаў, архітэктар|А. М. Дзянісава|ru|Денисов, Алексей Михайлович (архитектор)}},&lt;br /&gt; [[Зураб Канстанцінавіч Цэрэтэлі|З. К. Цэрэтэлі]], {{нп3|Міхаіл Міхайлавіч Пасохін|М. М. Пасохіна|ru|Посохин, Михаил Михайлович}}||}}
|Скасаваны =
|Пачатак будаўніцтва = 1994
|Заканчэнне будаўніцтва = 1997
|Прыбудоўкі =
|Рэліквіі =
|Стан = Дзеючы
|Сайт = http://new.xxc.ru
}}
'''Кафедральны саборны храм Хрыста Збавіцеля''' (''сабор Ражства Хрыстова'') у [[Масква|Маскве]] — кафедральны сабор [[Руская праваслаўная царква|Рускай Праваслаўнай Царквы]] недалёка ад [[Маскоўскі Крэмль|Крамля]] на левым беразе [[Масква (рака)|Масквы-ракі]], на месцы, якое раней называлася Чартоллем (вуліца Валхонка, 15-17). Сённяшняе збудаванне — ажыццёўленае ў 1990-х гадах знешняе аднаўленне аднайменнага храма, створанага ў XIX стагоддзі.

Храм з’яўляецца калектыўным [[кенатаф]]ам воінаў [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]], якія загінулі ў вайне з Напалеонам — на сценах храма напісаны імёны [[афіцэр]]аў, якія загінулі ў Айчыннай [[вайна 1812 года|вайне 1812 года]] і [[Вайна шостай кааліцыі|замежных паходах]] 1797—1806 і 1814—1815 гадоў.

Арыгінал храма быў узведзены ў памяць аб [[вайна 1812 года|напалеонаўскім нашэсці]] па праекце архітэктара [[Канстанцін Андрэевіч Тон|К. А. Тона]]. Будаўніцтва працягвалася амаль 44 гады: храм быў закладзены [[23 верасня]] [[1839]] года, асвечаны — [[26 мая]] [[1883]] года. Будынак храма быў разбураны ў разгар {{нп3|Сталінская рэканструкцыя Масквы|сталінскай рэканструкцыі горада|ru|Сталинская реконструкция Москвы}} [[5 снежня]] [[1931]] года. Зноўку адбудаваны непадалёк ад ранейшага месца ў [[1994]]—[[1997]] гадах.

Храм мае статус [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі|Патрыяршага]] [[Падвор'е|падвор’я]].

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Cathedral of Christ the Saviour}}
* [http://new.xxc.ru Афіцыйны сайт Храма Хрыста Збавіцеля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231117115757/http://new.xxc.ru/ |date=17 лістапада 2023 }}
* [http://moselka.ru/hall/khram-khrista-spasitelja.html Навагодняя Елка ў Храме Хрыста Збавіцеля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120920151812/http://moselka.ru/hall/khram-khrista-spasitelja.html |date=20 верасня 2012 }}
* [http://www.hramy.ru/of_hhs.htm Храм Хрыста Збавіцеля на сайце Храмы Расіі]
* [http://www.ntv.ru/gordon/archive/8089/ Гутарка з гісторыкам мастацтва на праграме Аляксандра Гордана NTV]
* [http://kotoroy.net/histories/27.html Артыкул пра гісторыю храма на сайце «Масква, якой няма»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170819041936/http://kotoroy.net/histories/27.html |date=19 жніўня 2017 }}
* [http://www.spasi.ru/xrr/xxs.htm Храм Хрыста Збавіцеля на Вараб’ёвых горах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120301192941/http://www.spasi.ru/xrr/xxs.htm |date=1 сакавіка 2012 }}
* [http://www.bibliotekar.ru/reprint-45/index.htm Гісторыя храма на Вараб’ёвых горах па праекце Вітберга]
* [http://scbist.com/blogs/admin/301-kak-vzryvali-hram-hrista-spasitelya.html Як узрывалі Храм Хрыста Збавіцеля]
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Славутасці Масквы}}

[[Катэгорыя:Кафедральныя праваслаўныя саборы Расіі|Масква]]
[[Катэгорыя:Страчаныя помнікі архітэктуры Масквы]]
[[Катэгорыя:Вайна 1812 года ў помніках]]
[[Катэгорыя:Славутасці Масквы]]
[[Катэгорыя:Знесеныя збудаванні]]
[[Катэгорыя:Згубленыя храмы Масквы]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Масквы]]
[[Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні]]
[[Катэгорыя:Храмы Хрыста Збавіцеля|М]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Канстанціна Тона]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1860 годзе]]
[[Катэгорыя:1860 год у Маскве]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе]]
[[Катэгорыя:2000 год у Маскве]]</text>
      <sha1>jr3kcn2e39pfqon9du8q7h8bp4zloud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эжэн Віяле-ле-Дзюк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78197</id>
    <revision>
      <id>5142965</id>
      <parentid>3483923</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="751" sha1="8sd8pu7jsh1peu4572ix9pijuji9t4a" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Эжэн Эмануэль Віяле́-ле-Дзюк''' ({{lang-fr|Eugène Viollet-le-Duc}}; ({{ДН|27|1|1814}} — {{ДС|17|9|1879}}) — французскі архітэктар, тэарэтык архітэктуры, рэстаўратар сярэднявечных пабудоў, найбуйнейшы прадстаўнік [[неаготыка|неаготыкі]] ва [[Францыя|Францыі]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Viollet-le-Duc}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Неаготыка|Віале-лё-Дзюк, Эжэн]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Францыі|Віале-лё-Дзюк, Эжэн]]</text>
      <sha1>8sd8pu7jsh1peu4572ix9pijuji9t4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарацянскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78318</id>
    <revision>
      <id>5142869</id>
      <parentid>4989020</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6133" sha1="tldp7nkrm6w7ok2odg8750170i1arly" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
| Беларуская назва = Чарацянскі сельсавет
| Арыгінальная назва = 
| Герб = 
| Сцяг = 
| Краіна = [[Беларусь]]
| Статус = 
| Гімн = 
| Уваходзіць у = [[Гомельскі раён]]
| Уключае = 8 населеных пунктаў
| Сталіца = [[Чарацянка (Гомельскі раён)|Чарацянка]]
| Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]],&lt;/br&gt;[[20 верасня]] [[1983]]
| Скасаванне = [[30 снежня]] [[1927]]
| Раздзел = 
| Назва раздзела = 
| Глава2 = 
| Назва главы2 = 
| ВУП = 
| Год ВУП = 
| Месца па ВУП = 
| ВУП на душу насельніцтва = 
| Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
| Мова = 
| Мовы = 
| Насельніцтва = 
| Год перапісу = 
| Месца па насельніцтве = 
| Шчыльнасць = 
| Месца па шчыльнасці = 
| Нацыянальны склад = 
| Канфесійны склад = 
| Плошча = 
| Месца па плошчы = 
| Максімальная вышыня = 
| Сярэдняя вышыня = 
| Мінімальная вышыня = 
| Шырата = 
| Даўгата = 
| Карта = 
| Часавыпояс = 
| Абрэвіятура = 
| ISO = 
| FIPS = 
| Код аўтамабільных нумароў = 3
| Сайт = http://gomelisp.gov.by/village-councils/cheretyanskij-selskij-ispolnitelnyj/
| Заўвагі = 
}}
'''Чараця́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Чарацянка (Гомельскі раён)|Чарацянка]].

Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Насовіцкі раён|Насовіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Церахоўскі раён|Церахоўскага раёна]]. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Пракопаўскі сельсавет|Пракопаўскага сельсавета]].

20 верасня 1983 года цэнтр [[Пракопаўскі сельсавет|Пракопаўскага сельсавета]] Гомельскага раёна перанесены ў вёску Чарацянка, сельсавет перайменаваны ў Чарацянскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 верасня 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 32 (1766).&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1120 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 93,2 % — [[беларусы]], 5,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 868 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чарацянскі сельсавет}}
{{Гомельскі раён}}

[[Катэгорыя:Чарацянскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Насовіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Церахоўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1983 годзе]]</text>
      <sha1>tldp7nkrm6w7ok2odg8750170i1arly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цырта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92982</id>
    <revision>
      <id>5142792</id>
      <parentid>5027655</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3572" sha1="3z2ukxmmgff7tp1zx3u8orbd03tz59g" xml:space="preserve">{{Старажытны горад
|выява = Cirta mosaic.jpg
|подпіс фота = «Трыумф Нэптуна і Амфітрыты» дэталь велізарнай рымскай мазаікі з Цірты (каля [[315 да н.э.|315]]-[[325 да н.э.|325]] н.э.).
|краіна = Алжыр
}}
'''Цірта''' ({{lang-la|Cirta}}, па-фінікійску «горад») — сталіца [[Нумідзія|Нумідзійскага царства]] (сёння тэрыторыя сучаснага [[Алжыр]]а). У [[1 стагоддзе да н.э.|I]] — [[2 стагоддзе да н.э.|II стст. да н.э.]] Цірта, нягледзячы на тое, што падчас [[Пунічныя войны|Пунічных войн]] была галоўным саюзнікам Рыма, неаднаразова падвяргалася нашэсцям [[Рымская рэспубліка|Рымскай рэспублікі]] у перыяд праўлення [[Гай Юлій Цэзар|Юлія Цэзара]].

У пачатку [[4 стагоддзе|IV ст.]] горад разбураны і быў адноўлены рымскім імператарам [[Канстанцін I Вялікі|Канстанцінам I Вялікім]] пад новай назвай — [[Канстанціна, Алжыр|Канстанціна]].&lt;ref name=&quot;WDL&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/8789/ |title = General View, Constantine, Algeria |website = [[World Digital Library]] |date = 1899 |accessdate = 2013-09-25 |archive-date = 28 верасня 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130928142557/http://www.wdl.org/en/item/8789/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

Насельніцтва горада было шматнацыянальным: нумідзійцы, карфагеняне (перамешчаны у выніку [[Другая Пунічная вайна|Другой]] і [[Трэцяя Пунічная вайна|Трэцяй Пунічных войн]]), грэкі, рымляне і інш. Горад быў эканамічнай сталіцай афрыканскай тэрыторыі Рымскай імперыі. Рымскія купцы — эканамічная эліта рэгіёна — складалі важны сегмент насельніцтва горада, так як яны трымалі яго ў сферу рымскага ўплыву не займаючы ніякіх кіраўнічых пасад.

Горад быў таксама важным палітычным ваенным цэнтрам. Падчас [[Другая Пунічная вайна|Другой Пунічнай вайны]], у [[203 да н.э.]] ля сцен горада рымскі вайскаводзец [[Сцыпіён]] {{нп3|бітва пры Цырце|ушчэнт разбіў|ru|Битва при Цирте}} войска нумідзійскага цара {{нп3|Сіфакс|Сіфакса|ru|Сифакс}}. Напад нумідзійскага цара на рымскіх гандляроў у Цырце паслужыў падставай да развязвання [[Югурцінская вайна|Югурцінскай вайны]].

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Алжыры]]
[[Катэгорыя:Гарады Старажытнага Рыма]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя краіны Афрыкі]]</text>
      <sha1>3z2ukxmmgff7tp1zx3u8orbd03tz59g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ралан Антонавіч Быкаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93151</id>
    <revision>
      <id>5142923</id>
      <parentid>4844133</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Акцёр */</comment>
      <origin>5142923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3950" sha1="4dx48xv8od43ew06fs9zvaozh458uru" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
| Імя              = Ралан Быкаў
| Арыгінал імя   = 
| Фота             = 
| Шырыня           =
| Подпіс          = 
| Імя пры нараджэнні = Ралан Антонавіч Быкаў
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці = 
| Месца смерці = 
| Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}} &lt;br /&gt; {{Сцягафікацыя|Расійская Федэрацыя}}
| Прафесія = 
| Гады актыўнасці = [[1954]]—[[1998]]
| Кірунак =
| Узнагароды =
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Ордэн За заслугі перад Айчынай 4 ступені}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{заслужаны артыст РСФСР|1973}} {{!!}}{{Народны артыст РСФСР|1987}} {{!!}}{{Народны артыст СССР|1990}} {{!!}} {{Дзяржаўная прэмія СССР|1986}} {{!!}} {{Дзяржаўная прэмія РСФСР імя братоў Васільевых|1987}} {{!!}} {{Прэмія Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі|1998}}
{{!}}}
* {{Ніка, кінапрэмія|1988}}
| imdb_id = 0125909
| Сайт =
}}
{{цёзкі2|Быкаў}}
'''Ралан Антонавіч Быкаў''' (па пашпарце, з-за памылкі пашпартыста — '''Роланд Анатольевіч''') ({{lang-ru|Рола́н Анто́нович Бы́ков}}; [[1929]]-[[6 кастрычніка]] [[1998]]) — савецкі і расійскі {{Акцёр|СССР|Расіі|XX стагоддзя}}, {{рэжысёр тэатра|СССР|Расіі|XX стагоддзя}},{{сцэнарыст|СССР|Расіі|XX стагоддзя}}, {{Кінарэжысёр|СССР|Расіі|XX стагоддзя}}. Народны артыст СССР (1990). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1986).

== Ганаровыя званні і ўзнагароды ==
* Заслужаны артыст РСФСР (1973)
* Народны артыст РСФСР (1987)
* Дзяржаўная прэмія РСФСР імя братоў Васільевых (1987)
* Народны артыст СССР (1990)
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (11 лістапада 1994)
== Фільмаграфія ==
=== Акцёр ===
* (1969) «[[Апошняя рэліквія]]» — брат Ёганэс
* (1972) «[[Вялікі перапынак]]»

=== Рэжысёр ===
* 1962 — Сем нянек
* 1963 — Знікла лета (з Н. У. Арловым)
* 1965 — Булачка з макам (сюжэт для кіначасопіса «Фіціль»)
* 1966 — Айбаліт-66
* 1970 — Увага, чарапаха!
* 1971 — Тэлеграма
* 1974 — Аўтамабіль, скрыпка і сабака Клякса
* 1977 — Нос
* 1982 — Вясельны падарунак (з Р. П. Эсадзе і А. С. Ігішевым)
* 1983 — Пудзіла
* 1990 — Я сюды больш ніколі не вярнуся

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{imdb name|id=0125909|name=Ралан Быкаў}}

{{DEFAULTSORT:Быкаў Ралан Антонавіч}}
[[Катэгорыя:Постаці Масфільма]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання СССР]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання Расіі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Ніка»]]
[[Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад усесаюзных таварыстваў і фондаў]]
[[Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры дзіцячага кіно]]</text>
      <sha1>4dx48xv8od43ew06fs9zvaozh458uru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142924</id>
      <parentid>5142923</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5142924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3986" sha1="lj7wo15pm48wsjvassx09296lxur9n6" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
| Імя              = Ралан Быкаў
| Арыгінал імя   = 
| Фота             = 
| Шырыня           =
| Подпіс          = 
| Імя пры нараджэнні = Ралан Антонавіч Быкаў
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці = 
| Месца смерці = 
| Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}} &lt;br /&gt; {{Сцягафікацыя|Расійская Федэрацыя}}
| Прафесія = 
| Гады актыўнасці = [[1954]]—[[1998]]
| Кірунак =
| Узнагароды =
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Ордэн За заслугі перад Айчынай 4 ступені}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{заслужаны артыст РСФСР|1973}} {{!!}}{{Народны артыст РСФСР|1987}} {{!!}}{{Народны артыст СССР|1990}} {{!!}} {{Дзяржаўная прэмія СССР|1986}} {{!!}} {{Дзяржаўная прэмія РСФСР імя братоў Васільевых|1987}} {{!!}} {{Прэмія Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі|1998}}
{{!}}}
* {{Ніка, кінапрэмія|1988}}
| imdb_id = 0125909
| Сайт =
}}
{{цёзкі2|Быкаў}}
'''Ралан Антонавіч Быкаў''' (па пашпарце, з-за памылкі пашпартыста — '''Роланд Анатольевіч''') ({{lang-ru|Рола́н Анто́нович Бы́ков}}; [[1929]]-[[6 кастрычніка]] [[1998]]) — савецкі і расійскі {{Акцёр|СССР|Расіі|XX стагоддзя}}, {{рэжысёр тэатра|СССР|Расіі|XX стагоддзя}},{{сцэнарыст|СССР|Расіі|XX стагоддзя}}, {{Кінарэжысёр|СССР|Расіі|XX стагоддзя}}. Народны артыст СССР (1990). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1986).

== Ганаровыя званні і ўзнагароды ==
* Заслужаны артыст РСФСР (1973)
* Народны артыст РСФСР (1987)
* Дзяржаўная прэмія РСФСР імя братоў Васільевых (1987)
* Народны артыст СССР (1990)
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (11 лістапада 1994)
== Фільмаграфія ==
=== Акцёр ===
* (1969) «[[Апошняя рэліквія]]» — брат Ёганэс
* (1972) «[[Вялікі перапынак]]»

=== Рэжысёр ===
* 1962 — Сем нянек
* 1963 — Знікла лета (з Н. У. Арловым)
* 1965 — Булачка з макам (сюжэт для кіначасопіса «Фіціль»)
* 1966 — Айбаліт-66
* 1970 — Увага, чарапаха!
* 1971 — Тэлеграма
* 1974 — Аўтамабіль, скрыпка і сабака Клякса
* 1977 — Нос
* 1982 — Вясельны падарунак (з Р. П. Эсадзе і А. С. Ігішевым)
* 1983 — Пудзіла
* 1990 — Я сюды больш ніколі не вярнуся

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{imdb name|id=0125909|name=Ралан Быкаў}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Быкаў Ралан Антонавіч}}
[[Катэгорыя:Постаці Масфільма]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання СССР]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання Расіі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Ніка»]]
[[Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад усесаюзных таварыстваў і фондаў]]
[[Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры дзіцячага кіно]]</text>
      <sha1>lj7wo15pm48wsjvassx09296lxur9n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Целяханскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93428</id>
    <revision>
      <id>5142742</id>
      <parentid>4799521</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10058" sha1="jgbjniwm63gnv9t3scb93f0tuxaay5r" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Целяханскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Івацэвіцкі раён]]
|Уключае                   = 8 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Целяханы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]],&lt;/br&gt; [[26 чэрвеня]] [[2013]]
|Скасаванне                = [[6 снежня]] [[1956]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 6227
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Целяха́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — [[Целяханы]]. Апроч гарадскога пасёлка Целяханы на тэрыторыі сельсавета знаходзяцца аграгарадок [[Горталь]] і вёскі [[Бабровічы (Івацэвіцкі раён)|Бабровічы]], [[Вулька Целяханская]], [[Выганашчы]], [[Глінішча (Івацэвіцкі раён)|Глінішча]], [[Краглевічы]] і [[Соміна (Івацэвіцкі раён)|Соміна]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Целяханскі раён|Целяханскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. 17 лістапада 1948 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Бабровіцкі сельсавет (Целяханскі раён)|Бабровіцкага сельсавета]], 16 ліпеня 1954 года — скасаванага [[Краглевіцкі сельсавет|Краглевіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 6 снежня 1956 года сельсавет скасаваны, яго населеныя пункты (вёскі Вулька-Целяханская і Краглевічы) перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Целяханскага пассавета&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Целяханы Целяханскага раёна Брэсцкай вобласці ў гарадскі пасёлак ад 6 снежня 1956 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1956, № 12.&lt;/ref&gt;.

З 1956 па 2013 год існаваў Целяханскі пасялковы савет. 16 сакавіка 1987 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Гортальскі сельсавет|Гортальскага сельсавета]] з вёскамі [[Вулька Целяханская|Вулька]], [[Горталь]] і [[Соміна (Івацэвіцкі раён)|Соміна]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 студзеня, 16 лютага, 16 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. 26 чэрвеня 2013 года Целяханскі пассавет пераўтвораны ў сельсавет і ўзбуйнены праз далучэнне [[Выганашчанскі сельсавет|Выганашчанскага сельсавета]] з вёскамі [[Бабровічы (Івацэвіцкі раён)|Бабровічы]] і [[Выганашчы]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0059598&amp;p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 288 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивацевичского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201022205815/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0059598&amp;p1=1|date=22 кастрычніка 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва паводле перапісу 2009 года (5 населеных пунктаў, без Целяханаў) — 2343 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 98,5 % — [[беларусы]], 0,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года 98 населеных пунктаў) — 6227 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Целяханскі сельсавет}}
{{Івацэвіцкі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Целяханскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Целяханскі раён|child|загаловак=Целяханскі сельсавет у [[Целяханскі раён|Целяханскім раёне]] (1940—1956)}}
|спіс2        = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Целяханскі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] (з 2013)}}
}}

[[Катэгорыя:Целяханскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1956 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Целяханскага раёна]]</text>
      <sha1>jgbjniwm63gnv9t3scb93f0tuxaay5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афонсу I Вялікі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95469</id>
    <revision>
      <id>5142929</id>
      <parentid>3876617</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tymur Kholostenko 2013 year</username>
        <id>168211</id>
      </contributor>
      <origin>5142929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1450" sha1="r2zs21i5tpd0r7g60m3il41cv2sg2m8" xml:space="preserve">{{ДД|дата нараджэння=25 ліпеня 1109|дата смерці=6 снежня 1185 (76 гадоў)}}
'''Афонсу I Партугальскі''' ({{lang-pt|Afonso I de Portugal}}; [[25 ліпеня]] [[1109]], [[Гімарайнш]] — [[6 снежня]] [[1185]], [[Каімбра]]), вядомы таксама як '''Афонсу Энрыкіш''' ({{lang-pt|Afonso Henriques}}), '''Афонсу Вялікі''' ({{lang-pt|Afonso o Grande}}), '''Афонсу Заваёўнік''' ({{lang-pt|Afonso o Conquistador}}) і '''Афонсу Заснавальнік''' ({{lang-pt|Afonso o Fundador}}) — першы кароль Партугаліі пасля абвяшчэння [[26 ліпеня]] [[1139]] г. яе незалежнасці ад [[каралеўства Леон]].

{{зноскі}}

{{Паслядоўнасць людзей | папярэднік=[[Тэрэза Леонская]] | спіс=[[Кіраўнікі Партугаліі|Кароль Партугаліі]] | пераемнік=[[Саншу I]] | гады=[[1139]]—[[1185]]}}
{{Каралі Партугаліі}}
{{Wikidata/Ancestors}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Графы партугальскія]]
[[Катэгорыя:Асобы на манетах]]
[[Катэгорыя:Бургундская дынастыя (Партугалія)]]
[[Катэгорыя:Каралі партугальскія]]</text>
      <sha1>r2zs21i5tpd0r7g60m3il41cv2sg2m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зыбіцкая вуліца</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97108</id>
    <revision>
      <id>5142986</id>
      <parentid>4625972</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5142986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27458" sha1="086k8wnxo9r79x0eyzeyb4ap8k78fzn" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва =Вуліца Зыбіцкая
 |населены пункт = Мінск
 |мясцовасць =
 |раён =[[Цэнтральны раён (Мінск)|Цэнтральны]]
 |на карце = 
 |выява = Zybickaja_street_(Minsk)_p05.jpg
 |памер =
 |тлумачэнне = 
 |назва ў гонар =
 |былыя назвы =
 |працягласць =400
 |насельніцтва =
 |каардынаты п    =  &lt;!-- {{Coord}} --&gt;
 |каардынаты      =  &lt;!-- {{Coord}} --&gt;
 |каардынаты к    =  &lt;!-- {{Coord}} --&gt;
 |пакрыцце = асфальтавае
 |рух =двухбаковы
 |індэкс =
 |тэлефоны = 
 |метро ={{minskmetro|2}} [[Няміга (станцыя метро, Мінск)|Няміга]] (110 м),&lt;br&gt;{{minskmetro|1}} [[Кастрычніцкая (станцыя метро, Мінск)|Кастрычніцкая]] (400 м)
 |аўтобус =
 |трамвай =
 |тралейбус =
 |чыгунка =
 |маршрутныя таксі =
 |прыпынкі =
 |будынкі =
 |архітэктурныя помнікі =
 |помнікі =
 |храмы =
 |дзяржаўныя ўстановы =
 |навучальныя ўстановы =
 |установы культуры =
 |медыцынскія ўстановы =
 |аптэкі =
 |пошта =
 |камерцыя =
 |забудова =
 |прадпрыемствы =
 |паркі  =
}}
'''Зы́біцкая ву́ліца ''' — вуліца ў [[Верхні горад|Верхнім горадзе]] ў [[Цэнтральны раён (Мінск)|Цэнтральным раёне]] горада [[Мінск]]а. Праходзіць ад [[вуліца Інтэрнацыянальная (Мінск)|Інтэрнацыянальнай]] да [[вуліца Няміга|Нямігі]], ляжыць паміж [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачу]] і [[плошча Свабоды (Мінск)|плошчы Свабоды]]. Нумарацыя дамоў вядзецца ад вул. Інтэрнацыянальнай. У другой палове [[2010-я|2010-х]] гадоў Зыбіцкая ператварылася ў галоўную «тусовачную вуліцу» сталіцы.

== Гісторыя ==
Вуліца пачала засяляцца яшчэ ў раннім [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]]. Разам з Гандлёва-Набярэжнай злучала плошчу [[Нізкі Рынак|Нізкага Рынку]] з раёнам [[Малочны рынак|Малочнага рынку]] і былой рачной прыстанню. Вуліца, размешчаная ў зыбкай [[пойма|пойме]], часта пакутавала ад паводак, ад чаго у [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] стала называцца '''Зыбіцкай'''. Нягледзячы на частыя паводкі, раён быў выключна выгодны сваёй блізкасцю да вады. Ужо ў [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]] ў гэтым месцы было пабудавана некалькі вадзяных млыноў&lt;ref name=&quot;minsk-old-new&quot;&gt;[http://minsk-old-new.com/places/ulicy/zybickaya-torgovaya Зыбицкая (Торговая)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171129053446/http://minsk-old-new.com/places/ulicy/zybickaya-torgovaya |date=29 лістапада 2017 }}&lt;/ref&gt;.
[[File:Зыбіцкая2.jpg|300px|thumb|Гістарычная забудова вуліцы з боку Свіслачы]]
[[File:Зыбіцкая50-я.jpg|left|thumb|Вуліца Гандлёвая ў 1950-я гады]]
[[Файл:Зыбіцкая1.jpg|thumb|Вуліца Гандлёвая на фота ў 1950-я гг.]]
У [[1866]] годзе Зыбіцкую вуліцу пераназвалі ў '''Балотную''', а ў [[1882]] па просьбе багатага яўрэйскага насельніцтва — у '''Гандлёвую'''.

З прычыны блізкасці да ракі ў дамах была пастаянная вільгаць. У [[1908]] г. у «Працах першага з’езду ўрачоў Мінскай губерні» адзначалася: ''«Тапаграфічна Мінск размяшчаўся ў даліне ракі Свіслачы. З прычыны прысутнасці на невялікай глыбіні непранікальнага слоя гліны ападкі затрымліваюцца ў паверхневым пласце. Таму пабудаваныя на такой глебе камяніцы адзначаюцца празмернай вільгаццю падвальных і першых паверхаў, што ўяўляе вялікую небяспеку для здароўя іх жыхароў. У драўляных жылых дамах падвалы таксама вельмі сырыя. Вільгаць свабодна пранікае ў жылыя памяшканні. На нізкіх берагах ракі няма магчымасці карыстацца падваламі, асабліва ў час стаяння ўзроўню вады ў рацэ, таму што апошнія становяцца рэзервуарамі для збору ў іх паверхневай вады. Вільгаць зямлі і жылля ў даліне ракі павялічваецца амаль штогадовай веснавой паводкай Свіслачы»''&lt;ref name=&quot;minsk-old-new&quot;/&gt;.
[[Файл:Miensk, Zybickaja. Менск, Зыбіцкая (1944-49).jpg|міні|злева|Будынак на Гандлёвай вуліцы (да 1950-х)]]
На вуліцы жыў сярэдні клас, размяшчаліся розныя ўстановы, прадпрыемствы. У доме Фукса па Гандлёвай, 8 знахзодзілася школа рускай пісьменнасці. У доме № 9 — школа, у якой рыхтавалі шаўцоў. У доме № 22 — Хіміка-бактэрыялагічны кабінет і лабараторыя. У доме Бергера (№ 23), які стаяў паміж [[Манастырскі завулак (Мінск)|Манастырскім завулкам]] і [[вуліца Няміга|Нямігай]] адразу за карпусамі мужчынскага манастыра, здавалася 11 мэбляваных пакояў. У доме Левіншырына (№ 18) у гады рэакцыі [[1907]]—[[1910]] гг. размяшчалася нелегальная бібліятэка [[РСДРП]], у якой меліся амаль усе бальшавіцкія газеты, брашуры і кнігі, што выдаваліся ЦК РСДРП і партыйнымі арганізацыямі з [[1903]] года. На рагу з [[Бернардзінскі завулак (Мінск)|Бернардзінскім завулкам]], у доме бенедыктынак знаходзіўся пансіён «пані Парнікель, начальніцы ўсебакова адукаванай», у якім выхоўваліся дочкі заможных бацькоў&lt;ref name=&quot;minsk-old-new&quot;/&gt;.

Да рэвалюцыі ў гэтым раёне таксама размяшчалася заснаваная ў [[1889]] г. тытунёвая фабрыка купчыхі С. М. Гінзбург (№ 54), якая спецыялізавалася на выпуску [[махорка|махоркі]]. У 1895 г. на ёй працавала 29 рабочых, выпушчана прадукцыі на 29 тысяч рублёў. У [[1913]] г. — працаваў 21 чалавек, прадукцыі выпушчана на 48 тысяч рублёў. Пры фабрыцы існавала крама, у якой прадаваўся ўласны [[тытунь]]. Будынак стаяў у канцы сучаснай Гандлёвай вуліцы перад мостам цераз Свіслач. На з Манастырскім завулкам, у будынку былога манастыра бернардзінак размяшчалася Тытунёвая фабрыка Б. Ф. Харліпа, адкрытая ў 1870 г. Выпускала курыльны [[тытунь]], [[цыгары]], [[папяросы]], махорку. У [[1895]] г. на ёй працавала 80 рабочых, было выпушчана прадукцыі на 47 тысяч рублёў. У [[1903]] г. пастаўлены газавы рухавік. У [[1912]] г. фабрыка перайшла да Перліса, але назва фірмы не змянілася. Праз год на ёй было занята 30 рабочых, выпускалася прадукцыі на 58 тысяч рублёў. Практыкавалася раздача працы на дом&lt;ref name=&quot;minsk-old-new&quot;/&gt;.

Таксама ў раёне вуліцы Гандлёвай знаходзілася абутковая фабрыка «Русь» М. І. Зібіцкера, якая была заснавана ў [[1875]] г. як звычайная шавецкая майстэрня. У 1912 г. яе ўладальнік выпісаў з-за мяжы машыны і спецыяльнае абсталяванне для механічнай вытворчасці абутку. Праз год на фабрыцы працавала 50 рабочых, і выпусціла яна прадукцыі на 50 тысяч рублёў. У [[1915]] г. прадпрыемства перайшло да Ж. Л. Шыфрына&lt;ref name=&quot;minsk-old-new&quot;/&gt;.

У канцы [[XIX ст.]] па Гандлёвай вуліцы праходзіла лінія [[Мінская конка|конкі]]&lt;ref name=&quot;minsk-old-new&quot;/&gt;.

Пасля вайны вуліца прыйшла ў заняпад. З боку Свіслачы забудова была цалкам страчана, на гэтым месцы сфарміраваўся сквер. Да [[2000-я|2000-х]] гадоў вуліца ўяўляла сабой пясчаную дарогу.

У [[1990-я|1990-х]] гг. на Гандлёвай каля бамбасховішча, празванага «Унітаз», збіраліся [[панкі]], якія праводзілі канцэрты і рабілі запісы&lt;ref name=&quot;citydog&quot;/&gt;
=== Аднаўленне ===
Лёс закінутай вуліцы вызначыў указ «Аб развіцці гістарычнага цэнтра Мінска» [[2004]] года і дэтальны план гістарычнага цэнтра горада [[2006]] года. Тут намерваліся стварыць гандлёвую зону і аднавіць забудову вуліцы з абодвух бакоў&lt;ref name=&quot;citydog&quot;&gt;[https://citydog.by/post/vdol-po-zybickoj/ Вдоль по Зыбицкой. Как ненужная улица со сквотом превратилась в минский Бродвей]&lt;/ref&gt;.

[[File:Belarus-Minsk-Demolition of 27 Trade Street-4.jpg|thumb|злева|Руйнаванне дома № 27]]
[[Файл:Belarus-Minsk-Trade Street-2.jpg|thumb|Гандлёвая вуліца ў 2007 годзе]]
У [[2005]] годзе знесены будынак № 27. У ліпені [[2007]] — маі [[2008]] года ў раёне вул. Гандлёвай былі праведзены [[археалагічныя раскопкі|археалагічныя даследаванні]]&lt;ref name=&quot;minsk-old-new&quot;/&gt;. На схіле каля [[Свята-Духаў кафедральны сабор|Свята-Духава кафедральнага сабора]] пабудаваны Духоўна-адукацыйны цэнтр [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай Праваслаўнай Царквы]], адноўлены дом № 27&lt;ref name=&quot;minsk-old-new&quot;/&gt;.

[[17 сакавіка]] [[2010]] рашэннем Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ёй была вернута гістарычная назва Зыбіцкая&lt;ref&gt;[http://naviny.by/rubrics/society/2010/03/17/ic_news_116_327649/ Вуліца Гандлёвай у Мінску вярнулі гістарычную назву Зыбіцкая] // [[БелаПАН]]&lt;/ref&gt;.

КУП «Мiнская спадчына» ў [[2010]] годзе распрацавала праект узнаўлення і рэканструкцыі 5 кварталаў забудовы, у складзе якой 29 лакальных аб’ектаў. Планавалася аднавіць [[бровар]], аналагічны тым, што існавалі тут на мяжы [[XIX]] — [[XX стагоддзе|XX стагоддзяў]]. Таксама была запланавана крытая лядовая пляцоўка на 50 чалавек на ўнутрыквартальнай пляцоўцы, кінаканцэртная зала на 300 месцаў, музей фота, моладзевы цэнтр, дзве гасцініцы кватэрнага тыпу.&lt;ref name=&quot;Курьер&quot;&gt;[http://mk.by/2010/10/06/29972/ БОЛЬШАЯ РЕКОНСТРУКЦИЯ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110712230415/http://mk.by/2010/10/06/29972/ |date=12 ліпеня 2011 }} «Минский Курьер»&lt;/ref&gt;

У [[2011]] годзе [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]] прапанавала свой праект рэканструкцыі часткі вуліцы, што прылягае да Свіслачы, які прадугледжваў максімальнае захаванне гістарычнай планіроўкі квартала. Спачатку праект быў падтрыманы [[Мінгарвыканкам]]ам, але пазней яго адхілілі&lt;ref name=&quot;onliner&quot;&gt;[https://realt.onliner.by/2017/09/15/ulica-smogla Улица, которая смогла. Как Зыбицкая, куда 10 лет назад было страшно зайти, стала первой бар-стрит в Минске]&lt;/ref&gt;.

У красавіку [[2012]] года Мінгарвыканкам выдаў дазвол на будаўніцтва квартала № 1 на правым боку вуліцы Зыбіцкай па праекце «[[Мінскпраект]]а». На беразе Свіслачы планавалася ўзвесці [[бізнес-цэнтр]]ы, фешэнэбельныя [[гасцініца|гасцініцы]], [[рэстаран]]ы і [[буцік]]і сусветных брэндаў. У кастрычніку таго ж года «БелінжынірынгбудІнвест» пачаўся будаўніцтва комплексу «На Гандлёвай набярэжнай», які вонкава ўяўляў сабой стылізацыю пад даўніну і змяшчаў шмат элементаў стылю [[хай-тэк]]. Побач кампанія «Славічы» ўзвяла гатэль Mercure, будынак на пляцоўцы бліжэй да рэстарана [[Журавінка (рэстаран)|«Журавінка»]] пабудаваў «ИнтерРосПромСтрой»&lt;ref name=&quot;onliner&quot;/&gt;.

Каментуючы рэканструкцыю Зыбіцкай, галоўны інжынер «Мінскай спадчыны» Міхаіл Жых адзначыў, што&lt;ref name=&quot;arcp&quot;&gt;[http://arcp.by/ru/article/minskaya-spadchyna-vozrozhdaya-proshloe-stroim-budushchee «Мінская спадчына»: возрождая прошлое, строим будущее] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170920063028/http://arcp.by/ru/article/minskaya-spadchyna-vozrozhdaya-proshloe-stroim-budushchee |date=20 верасня 2017 }}&lt;/ref&gt;:
{{цытата| На жаль, тут не ўсё правільна ў плане маштабу і асяроддзя гістарычнай забудовы, ландшафтнай архітэктуры. Першапачаткова ў нас была іншая канцэпцыя, потым змяніліся інвестары, у выніку з'явіліся трохі рознастылёвыя аб'екты. Але яны ўжо ўліліся ў акружэнне, і трэба ўспрымаць горад такім, як ён склаўся, а не такім, якім ён мог бы быць.}}

=== Тусовачная вуліца ===
[[Файл:Мінск. Зыбіцкая вуліцы (2018) (05).jpg|thumb|Сучасная Зыбіцкая]]
У [[2013]] годзе ў дом № 9 адкрыўся бар «Чердак», пазней — Private House, які першапачаткова прапаноўваў паслугі кінапакоя з барам. З прычыны вялікага наплыву наведвальнікаў на мерапрыемствы, якія арганізоўваў Private House, было вырашана разбурыць адну кіназалу і зрабіць другі бар; увесну пастаўлена летняя тэраса. Акцэнт з прыватных кінапаказаў змясціўся на барны фармат працы. У лютым [[2014]] гады з’явіліся [[кафэ]] Don Coffe’on і [[бар]] «Туманы», які не меў сталоў, толькі доўгую [[барная стойка|барную стойку]]. Праз паўгода чэргі ў «Туманы» стаялі ўсю ноч, праз што вуліца стала шырока вядомая. У гэты час на ёй працягвалася актыўнае будаўніцтва&lt;ref name=&quot;onliner&quot;/&gt;.

У красавіку [[2016]] года на суседняй вул. Герцэна з’явіўся тэкільны бар у лацінскім стылі El Pushka, услед за ім — магазін крафтавага піва Beer Cap. Наведвальнікі ўсіх гэтых устаноў запоўнілі вуліцу&lt;ref name=&quot;citydog&quot;/&gt;. У тым жа годзе быў завершаны комплекс «На Гандлёвай набярэжнай» (№ 6), у якім адразу адкрылася шмат бараў і рэстаранаў&lt;ref name=&quot;onliner&quot;/&gt;.

Вялікую ролю ў папулярнасці вуліцы адыгрываюць мерапрыемствы, якія праводзяцца ў Верхнім горадзе&lt;ref name=&quot;citydog&quot;/&gt;. Некаторыя выказваюць думку, што Зыбіцкая стала для горада «глытком неабмежаванай свабоды», а для ўладаў, якія хочуць усё кантраляваць, «бяльмом на воку»&lt;ref name=&quot;charter97&quot;&gt;[https://charter97.org/ru/news/2017/6/12/252947/ «Им эта Зыбицкая как бельмо на глазу»]&lt;/ref&gt;.

Многія ўладальнікі ўстаноў скардзяцца на культуру наведвальнікаў. У чэрвені [[2017]] года некалькі ўстаноў нават атрымалі прадпісанні аб змяненні рэжыму працы да 23 гадзін, якое было патлумачана тым, што ў раёне вуліцы пагоршылася крымінагеннае становішча: непадалёк ад піцейных устаноў зафіксавана вялікая колькасць правапарушэнняў&lt;ref name=&quot;afisha1&quot;&gt;[https://afisha.tut.by/news/anews/546868.html «Искали иностранцев, работающих нелегально». Ночью на Зыбицкую нагрянули власти с мониторингом.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170811005729/https://afisha.tut.by/news/anews/546868.html |date=11 жніўня 2017 }}&lt;/ref&gt;. Некаторыя наведвальнікі перабіраюць з алкаголем і паводзяць сябе некарэктна. Аднак ужо ў ліпені таго ж года ўсім установам на вуліцы афіцыйна дазволілі працаваць да 4 раніцы.&lt;ref name=&quot;Конфликт исчерпан&quot;&gt;[https://realt.onliner.by/2017/07/06/ziba-2 Конфликт исчерпан? Барам на улице Зыбицкой разрешили работать до 4 утра]&lt;/ref&gt;

== Апісанне ==

== Забудова ==
Амаль усю гістарычную забудову вуліцы зруйнавалі ў [[1960-я]].&lt;ref name=&quot;is&quot;&gt;[[Іван Сацукевіч]]. [https://web.archive.org/web/20090408011554/http://baj.by/belkalehium/lekcyji/historyja/sacukievicz_01.htm Тапанімія вуліцы і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.] // «Беларускі калегіюм», [[4 чэрвеня]] [[2008]].&lt;/ref&gt;

=== Па няцотным баку ===
* № 9 — двухпавярховы будынак. У будынку размешчаны [[бар]]ы «Чердак» і «Туманы», английскі [[паб]] Malt&amp;Hops, [[кафэ]] Don Coffe’on, клуб прыватнага адпачынку Private House&lt;ref name=&quot;poshyk&quot;&gt;[https://poshyk.info/zavedeniya-na-zibickoi/ Заведения на Зыбицкой]&lt;/ref&gt;.
{{external media
 |topic     =
 |subtopic  = 
 |font-size = 
 |align     = 
 |clear     = 
 |width     = 230px
 |image1    = [http://irr.by/img/classified/76/98/bf/1492313-8370-orig.jpg Макет адноўленай забудовы]
 |image2    = 
 |image3    = 
 |audio1    =
 |audio2    = 
 |audio3    = 
 |video1    = 
 |video2    = 
 |video3    = 
}}
У наш час аднаўляецца тэрасная забудова, якая існавала ў [[XVII]] — [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзях]].&lt;ref name=&quot;Курьер&quot;/&gt;
* № 23
* № 25
[[Файл:Мінск. Зыбіцкая вуліца 1.jpg|міні|злева|Будынак № 27]]
* № 27 — Будынак закансерваваны і змацаваны жалезнымі атосамі спецыялістамі ААТ «Стары Менск» па заказу [[Беларускі фонд культуры|Беларускага фонду культуры]] у сярэдзіне [[1990–я|1990-х]]. Нягледзячы на працы па захаванні будынка, яго падмурак страціў апорную здольнасць, а пазней лопнулі [[атос]]ы. У [[2005]], пасля абмяркаванняў на паседжаннях Беларускай рэспубліканскай навукова-метадычнай рады па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны пры [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве культуры]], будынак было вырашана разабраць з-за адсутнасці сродкаў на далейшае захаванне і магчымага абвальвання, але была пастаўлена задача пазней аднавіць яго ў першапачатковым выглядзе. Будынак з чырвонай цэглы быў адноўлены як частка [[Духоўна-адукацыйны цэнтр Беларускай Праваслаўнай Царквы|духоўна-адукацыйнага цэнтра Беларускай праваслаўнай царквы]]&lt;ref&gt;[http://sb.by/post/48265/ Дом на балоце «сплыў»…]{{Недаступная спасылка}} «[[Советская Белоруссия|СБ-Беларусь Сегодня]]»&lt;/ref&gt; ([[2006]]–[[2014]], навуковы кіраўнік  [[Б. Косціч]], архітэктары [[Б. Косціч]], [[М. Казак]], [[М. Капуцкая]]&lt;ref name=&quot;arcp&quot;/&gt;).
* № 29

=== Па цотным баку ===
* № 2 — чатырохпавярховы будынак (арх. [[Творчая майстэрня архітэктара Косціча Б. С. «АР-ДІ»]]). У будынку размешчаны рэстабар «Буфет»&lt;ref name=&quot;poshyk&quot;/&gt; і рэстаран [[Döner King]]&lt;ref name=&quot;шаурма&quot;&gt;[https://afisha.tut.by/news/anews/551837.html На тусовочной Зыбицкой заработала круглосуточная шаурма с ценами от 3 рублей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180924121433/https://afisha.tut.by/news/anews/551837.html |date=24 верасня 2018 }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Мінск. Зыбіцкая вуліца 4.jpg|thumb|Будынак № 6]]
* № 6 — трохпавярховы будынак. У будынку размешчаны [[кальянная]] «DIY BAR», кактэйльныя бары «Банки-Бутылки», «Martlet» і «Mad Rabbit», [[бар]]ы «Calvin Coolidge», «4-4-2», «Чапскі бар», «Spirit Bar», «Градус», цікі-бар «На пляже», вінны бар «Хороший год», [[кавярня]] «CoffeeBerry», бітэр-бар «Клумба», кафэ «ДЭПО #2»&lt;ref name=&quot;poshyk&quot;/&gt;
[[Файл:Мінск. Зыбіцкая вуліца 5.jpg|thumb|Будынак № 2]]

== Помнікі, мемарыяльныя дошкі і памятныя знакі ==

=== Помнікі ===
[[Файл:Мінск. Зыбіцкая вуліцы (2018) (07).jpg|міні|злева|[[Помнік у гонар з’яўлення абраза Маці Божай Мінскай]]]]
* [[Помнік у гонар з’яўлення абраза Маці Божай Мінскай]]

=== Мемарыяльныя дошкі ===

== Гл. таксама ==
* [[Кастрычніцкая вуліца (Мінск)]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://news.tut.by/society/195514.html Ці будзе ў мінчан яшчэ адно Траецкае прадмесце?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100901102222/http://news.tut.by/society/195514.html |date=1 верасня 2010 }} // [[TUT.BY]], [[30 жніўня]] [[2010]]
* [http://ais.by/story/8201 Гісторыя, якую мы губляем] // [http://ais.by Ais.by], [[4 чэрвеня]] [[2010]]

{{Вуліцы Мінска:Цэнтральны}}

[[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]]
[[Катэгорыя:Верхні горад (Мінск)]]
[[Катэгорыя:Зыбіцкая вуліца| ]]</text>
      <sha1>086k8wnxo9r79x0eyzeyb4ap8k78fzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чорная лагуна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98786</id>
    <revision>
      <id>5142896</id>
      <parentid>4664401</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T04:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4344" sha1="lgumu6tgy7n0cyw2pmyhocxgfcokxue" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял
| RusTitle     = Чорная лагуна
| OrigTitle    = [[:es:El internado|El Internado]]
| Выява        = [[Выява:El internado logo.jpg|200px]]
| caption      = 
| format       = [[містыка|містычная]] [[Драма (жанр)|драма]]
| runtime      = 75 мін
| creator      = 
| starring     = 
Луіс Мерло&lt;br /&gt;
Наталля Мілан&lt;br /&gt;
Марта Торнэ&lt;br /&gt;
[[Марцін Рывас]]&lt;br /&gt;
Ана-дэ-Армас&lt;br /&gt;
Раўль Фернандэс&lt;br /&gt;
[[Ён Гансалес]]&lt;br /&gt;
Алена Фурыясэ&lt;br /&gt;
Бланка Суарэс&lt;br /&gt;
Ампара Баро&lt;br /&gt;
Ірэн Мантала&lt;br /&gt;
Карлас Леаль&lt;br /&gt;
Педра Сівера&lt;br /&gt;
Карлота Гарсія&lt;br /&gt;
Дэнісэ Пенья

| country      = {{Іспанія}} [[Іспанія]]
| network = {{Іспанія}} '''[[Іспанія]]:''' &lt;br /&gt; Antena 3 &lt;br /&gt;{{Расія}} '''[[Расія]]:''' &lt;br /&gt;[[AXN Sci-Fi]] (Расія)&lt;br /&gt;{{Беларусь}} '''[[Беларусь]]:''' &lt;br /&gt; [[Восьмы канал|8 канал]] &lt;br /&gt;
| first_aired = [[24 мая]] [[2007]]
| last_aired = [[13 кастрычніка]] [[2010]]
| num_seasons = 7
| num_episodes = 71
| status = скончаны
| imdb_id = 1024810
}}

«'''Чорная лагуна'''» ({{lang-es|El internado}}) — [[Іспанія|іспанскі]] [[містыка|містычны]] [[тэлесерыял|серыял]], які выходзіў на экраны ў сябе на радзіме на канале Антэна 3 ({{lang-es|[[:es:Antena 3|Antena 3]]}}) з 24 мая [[2007]] года па 13 кастрычніка [[2010]] года, калі ў развітальны тыдзень на экраны выйшлі адразу два фінальных эпізоды. &lt;br /&gt;
У Расіі серыял трансліруецца на тэлеканале [[AXN Sci-Fi|AXN SciFi]].&lt;br /&gt;
У Беларусі з 17 мая [[2011]] года трансліруецца на [[Восьмы канал|8 канале]].

З бюджэтам кожнай серыі ў {{num|600000}} [[еўра]] серыял з’яўляецца другім самым дарагім серыялам іспанскага тэлебачання.

== Кароткае апісанне ==
Фармацэўтычная кампанія «Ottox» на чале з групай нацыстаў праводзіла эксперыменты над дзецьмі ў дзіцячым доме «Чорная лагуна». Праз гады, адзін з былых выхаванцаў гэтага дзіцячага дому, Гектар дэ ла Вега, ізноў адкрывае «Чорную лагуну», але зараз як элітную школу-інтэрнат, куды ўплывовыя сем'і Іспаніі адпраўляюць на навучанне сваіх дзяцей.
Маркас са сваімі сябрамі — Іванам, Каралінай, Вікі, Рокі і Хуліяй — пасля загадкавай смерці іх сябра Каэтана разумеюць, што ў інтэрнаце адбываюцца невытлумачальныя рэчы і спрабуюць расследаваць усё, што адбываеца у сценах школы.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.antena3.com/series/el-internado/ Афіцыйная старонка на сайце канала Антэна 3]
* [http://elinternado.org Іспанамоўны сайт пра серыял] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140517041210/http://elinternado.org/ |date=17 мая 2014 }}
* [http://www.zonaelinternado.com/ Іспанамоўны фан-сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110713100929/http://www.zonaelinternado.com/ |date=13 ліпеня 2011 }}
* [http://vkontakte.ru/el_internado_fan Фан-група ВКонтакте]

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2007 года]]
[[Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы]]
[[Катэгорыя:Маладзёжныя тэлесерыялы]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы Іспаніі]]</text>
      <sha1>lgumu6tgy7n0cyw2pmyhocxgfcokxue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэль (міфалогія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101950</id>
    <revision>
      <id>5142673</id>
      <parentid>5016140</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6293" sha1="ms1hbpbljfzuzmvhratbwmyoou3imgs" xml:space="preserve">{{Міфалагічны персанаж}}
[[Файл:Hel (1889) by Johannes Gehrts.jpg|thumb|right|Хэль. [[Ксілаграфія]] з карціны Ёханеса Гертса, 1889]]
'''Хэль''' ({{lang-non|Hel}}) — уладарка свету памерлых, [[Хельхейм|Хэльхэйм]]а, дачка каварнага [[Локі]] і волаткі [[Ангрбода|Ангрбоды]], адна з трох хтанічных пачвар.

== Выгляд ==
Паводле «[[Малодшая Эда|Малодшай Эды]]» (якую склаў [[Сноры Стурлусан]] у ХІІІ ст), Хэль — волатка, вышэйшая за большасць [[Ётуны|ётунаў]]. Яе цела напалову цёмна-сіняе, амаль чорнае, а напалову — колеру мяса. Паводле іншых апісанняў, яе цела напалову сінявата-чорнае, напалову — сінявата-белае, таму яе называлі блакітна-белай Хэль. Таксама згадвалася, што зверху яна выглядае як жывая жанчына, а ногі — як у трупа, які гніе.

== Хэльхэйм ==
Хэльхэйм, краіна Хэль, знаходзіўся пад адным за каранёў [[Ігдрасіль|Ігдрасіля]] — сусветнага дрэва. Ля брамы царства Хэль цячэ рака [[Гьёль|Г’ёль]], мост праз якую ахоўвае дзева [[Моргуд]]. Адначасова (у гарызантальнай праекцыі скандынаўскай мадэлі сусвету) царства Хэль размяшчаецца на поўначы («Малодшая Эда»: «…а дарога ў Хэль вядзе ўніз і на поўнач»). У «[[Старэйшая Эда|Старэйшай Эдзе]]» Хэль згадваецца болей скупа, сустракаецца выраз «сысці да Хэль» (значыць, памерці). Палац Хэль завецца Ледзяной Імжою. Найболей вядомы міф аб тым, як [[Хэрмод]], сын [[Одзін]]а (вярхоўнага бога), накіраваўся да Хэль — прасіць аб вызваленні памерлага [[Бальдр]]а — бога вясны. І нават сам Одзін не меў улады, каб прымусіць гаспадыню смерці вярнуць памерлага да жыцця.

Трон жахлівай Хэль зваўся Одрам Хваробы, а яе падданымі рабіліся ўсе, хто памёр ад старасці ці бясслаўна загінуў у бітве. Тыя ж, хто сумленна аддаў жыццё ў баі, накіроўваліся ў нябесную [[Вальхала|Вальхалу]]. Лічылася, што, калі пачнецца Канец Свету (Рагнарок), мёртвае войска Хэль рушыць на неба на караблі [[Нагльфар]], зробленым з пазногцяў нябожчыкаў, і сутыкнецца там з эйнхэр’ямі — светлымі душамі ваяроў, што загінулі ў баях і жывуць у нябеснай Вальхале.

Пазней імя Хэль стала выкарыстоўвацца [[Хрысціянства|хрысціянамі]] дзеля азначэння [[Пекла]].

== Параўнанне з іншымі міфалогіямі ==
У [[Беларуская міфалогія|беларускай міфалогіі]] таксама існуе матыў моста (гл. [[Калінавы мост|Калінаў мост]]), якія вядзе ў сусвет мёртвых. Ён перакінуты праз раку Смуродзіна (ад «смурод» — значыць, трупны пах).

== Літаратура ==

* [https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/eda-pesni-pra-bago/ Эда. Песні пра багоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221022211040/https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/eda-pesni-pra-bago/ |date=22 кастрычніка 2022 }} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021.
* [https://tn.by/product/eda-piesni-pra-hierojau/ Эда. Песні пра герояў]{{Недаступная спасылка}} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2022.
* [https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/eda-snory-sturlusana/ Эда Сноры Стурлусана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211003140845/http://halijafy.by/krama/eda-snory-sturlusana/ |date=3 кастрычніка 2021 }}  / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021.
* [https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/shchelkunchik_i_myshinyy_korol-0-42210300_1703822640/ Эда. Забытыя песні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250324190203/https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/shchelkunchik_i_myshinyy_korol-0-42210300_1703822640/ |date=24 сакавіка 2025 }}  / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2023.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://godsbay.ru/vikings/hel.html Энцыклапедыя міфалогіі. Хэль] {{ref-ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Скандынаўская міфалогія]]
[[Катэгорыя:Германская міфалогія]]
[[Катэгорыя:Міфалогія]]
[[Катэгорыя:Сярэдневяковая міфалогія]]
[[Катэгорыя:Багіні]]</text>
      <sha1>ms1hbpbljfzuzmvhratbwmyoou3imgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цёрн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102427</id>
    <revision>
      <id>5142848</id>
      <parentid>5138576</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101504" sha1="8tlmwdj82wpo0lp64qu2s7gqzjnodv9" xml:space="preserve">{{значэнні|Шыпшына (значэнні)}}
{{Таксон
 | name              = Цёрн
 | image file        = Prunus spinosa .jpg
 | image title       = 
 | image descr       = 
 | regnum            = Расліны
 | parent            = Prunus2
 | rang              = Від
 | latin             = Prunus spinosa
 | author            = [[L.]]
 | syn               = 
 | typus             = 
 | wikispecies       = Prunus spinosa
 | commons           = Category:Prunus spinosa
 | range map = Prunus spinosa range.svg
 | itis = 24802
 | ncbi = 114937
 | eol               = 632461
 | grin              = 30116
 | ipni              = 730297-1
 | tpl = tro-27800136
}}
'''Цёрн'''&lt;ref name=&quot;Киселевский&quot;&gt;{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|106}}&lt;/ref&gt;, '''сліва калючая''', '''жасцёр''', '''шыпшына'''&lt;ref&gt;[[Міхаіл Мікалаевіч Ганчарык|Ганчарык М. М.]] Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927&lt;/ref&gt;, '''цярніна'''&lt;ref name=&quot;Інбелкульт&quot;&gt;{{кніга
|загаловак      = Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў
|спасылка       = http://www.slounik.org/bnt08/l19
|месца          = Мінск
|выдавецтва     = Інбелкульт
|год            = 1926
|том            = Вып. 8
|старонак       = 80
}}&lt;/ref&gt; (''Prúnus spinósa'') — невялікі калючы [[куст]]; [[Біялагічны від|від]] роду {{bt-bellat|сліва|Prunus}} сямейства {{bt-bellat|Ружавыя|Rosaceae}}&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г.
|частка         = Тёрн
|загаловак      = Дикорастущие плоды, ягоды и их применение
|месца          = Мн
|выдавецтва     = Ураджай
|год            = 1975
|старонкі       = 100-102
|старонак       = 200
|тыраж          = 130 000
}}&lt;/ref&gt;.

Распаўсюджаны па ўсёй [[Еўропа|Еўропе]], у [[Заходняя Азія|Заходняй Азіі]] і [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]]. Вельмі зменлівы і стварае гібрыды з іншымі слівамі. Мяркуецца, што сумесь гэтага віду з {{bt-bellat|Алыча{{!}}алычой|Prunus cerasifera}} стала продкам {{bt-bellat|Сліва дамашняя{{!}}дамашняй слівы|Prunus domestica}}. Цёрн — расліна, якая выкарыстоўваецца ў [[фітатэрапія|фітатэрапіі]], мае ядомыя плады, адыгрывае важную ролю для [[навакольнае асяроддзе|навакольнага асяроддзя]], выкарыстоўваецца таксама ў біятэхнічных пасадках. Гэта [[Меданосныя расліны|меданос]] і крыніца цвёрдай [[драўніна|драўніны]], якая, асабліва раней, мела разнастайныя прымяненні. Утварае густыя, калючыя зараснікі, якія з’яўляюцца сховішчам для многіх відаў жывёл.

== Этымалогія ==

Родавая навуковая назва ''Prunus'' выкарыстоўвалася ўжо ў антычнасці (напрыклад, [[Пліній Старэйшы|Плініем Старэйшым]]) для апісання сліў. Відавая навуковая назва ''spinosa'' азначае «калючы» і паходзіць ад [[Лацінская мова|лацінскага]] слова ''spina'' (=шып, калючка)&lt;ref name=rejewski&gt;{{кніга|аўтар=Marian Rejewski|загаловак=Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich|выдавецтва=KiW|месца=Warszawa|год=1996|isbn=83-05-12868-7}}&lt;/ref&gt;.

Беларускае слова «цёрн» узыходзіць да {{lang-x-slav|*tьrnъ}} («калючка»)&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Derksen R.|загаловак=Etymological dictionary of the Slavic inherited lexicon|месца=Leiden — Boston|выдавецтва=Brill|год=2008|pages=505}}&lt;/ref&gt;.

== Батанічнае апісанне ==
{{Біяфота|Illustration Prunus spinosa1.jpg|left|ш=250|{{Бат.іл.|Тамэ}}|color=lightgreen}}

=== Марфалогія ===

Галінасты [[куст]] вышынёй 3,5—4,5 м, радзей нізкарослае [[Дрэва|дрэўца]] не вышэй за 8 м&lt;ref name=szafer&gt;{{Кніга|аўтар=Władysław Szafer, Pawłowski B. (red.)|загаловак=Flora Polska. Tom VII|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|месца=Kraków|год=1955|старонкі=279-281}}&lt;/ref&gt;, прычым па звестках некаторых аўтараў, высокія экзэмпляры гэта, верагодна, гібрыды з іншымі слівамі{{R|kvetena}}.

=== Парасткі ===

Мае шырокаяйкападобную [[Крона дрэва|крону]], цёмна-шэрую [[Кара (біялогія)|кару]] і шмат калючак. Маладыя [[Парастак|парасткі]] мякка апушаны, прычым апушэнне знікае з узростам&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Аднагадовыя парасткі гладкія і карычневыя (з цяністага боку — аліўкава-зялёныя&lt;ref name=godet2&gt;{{Кніга|аўтар=Jean-Denis Godet|загаловак=Pędy i paki|выдавецтва=MULTICO Oficyna Wydawnicza|месца=Warszawa|год=1998|старонкі=308|isbn=83-7073-143-0}}&lt;/ref&gt;), больш старыя — цёмна-карычневыя і бліскучыя, са шматлікімі дробнымі светлымі кропкамі. Канцы кароткіх парасткаў ператвораныя ў моцныя і доўгія {{нп3|Калючкі (батаніка)|шыпы|ru|Колючки}}&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Адгалінаванні другога шэрага разгорнутыя пад прамым або нават тупым вуглом. Вегетатыўныя [[Пупышка|пупышкі]] дробныя (да 2 мм), востраяйкападобныя, акружаныя шарападобнымі кветкавымі пупышкамі. Лускавінкі пупышак чырвона-карычневыя, звычайна раснічастыя або апушаныя{{R|godet2}}. Пупышкі пасаджаныя па адной або па 2-3 побач (шэрагам){{R|szafer}}, прычым, як правіла, крайнія — кветкавыя&lt;ref name=swiejkowski&gt;{{Кніга|аўтар=Leonidas Świejkowski|загаловак=Rośliny lecznicze i przemysłowe|выдавецтва=Wydawnictwo Rynku Wewnętrznego Libra|месца=Warszawa|год=1990|старонкі=329|isbn=83-85005-41-2}}&lt;/ref&gt;. Кара на старых ствалах — чорна-фіялетавая і злёгку парэпаная&lt;ref name=johnson&gt;{{Кніга|аўтар=Owen Johnson|загаловак=Drzewa|выдавецтва=Multico Oficyna Wydawnicza|год=2009|серыя=Przewodnik Collinsa|старонкі=340|isbn=978-83-7073-643-9}}&lt;/ref&gt; вузкімі палосамі&lt;ref name=reicholf&gt;{{Кніга|аўтар=Josef H. Reichholf, Günter Steinbach|загаловак=Wielka encyklopedia drzewa krzewy|выдавецтва=Muza SA|месца=Warszawa|год=1995|старонкі=124|isbn=83-7079-440-8}}&lt;/ref&gt;.

=== Карані ===

Разрастаючыся і пашыраючыся пры дапамозе шматлікіх&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt; [[Каранёвыя атожылкі|каранёвых атожылкаў]], цёрн утварае густыя калючыя і цяжкапраходныя зараснікі.

=== Лісце ===

[[Ліст|Лісце]] {{нп3|Філатаксіс|размешчана||Phyllotaxis}} чаргова, расце на хвосціках даўжынёй 0,7-1,5 см (ад вяршыні часта чырвонага колеру&lt;ref name=godet&gt;{{Кніга|аўтар=Jean-Denis Godet|загаловак=Drzewa i krzewy|выдавецтва=MULTICO Oficyna Wydawnicza|месца=Warszawa|год=1997|старонкі=116, 204, 205|isbn=83-7073156-2}}&lt;/ref&gt;), ля аснавання якіх знаходзяцца вузкія, пакрытыя валасінкамі [[прылісткі]] з залозавымі зубкамі на краі даўжынёй каля 5 мм. Ліставая пласцінка даўгаватая або даўгавата-зваротнаяйкападобная, зубчаста-пальчатая, цёмна-зялёная, матавая, скурыстая, даўжынёй ад 1,5 да 6,5 см (часцей ад 2 да 4 см) і шырынёй ад 1 да 2,8 см, ля аснавання клінаватая, гародчата-пільчатая, зубчыкі залозавыя.

Маладое лісце з абодвух бакоў апушанае, пазней зверху голае, матавае, з ніжняга боку злёгку апушана, у асноўным па жылках&lt;ref name=kvetena&gt;{{Кніга|аўтар=Slavomil Hejný, Bohumil Křísa (red.)|загаловак=Květena České Republiky 3|выдавецтва=Academia|месца=Praha|год=2003|старонкі=438-439|isbn=80-200-1090-4}}&lt;/ref&gt;{{r|szafer}}. Зверху цёмна-, знізу бледна-зялёнае{{r|godet}}.

Лісце вельмі зменлівае, нават у межах адной расліны — адрозніваецца лісце на кароткіх і доўгіх парастках і шыпах&lt;ref name=borkowski&gt;{{cite web|url=http://borkowski.iss.uw.edu.pl/publications/doktorat/BiometriaTarniny_v1.1.pdf|title=Taksonomiczne i geograficzne zróżnicowanie tarniny (Prunus spinosa L.) w świetle badań z użyciem automatycznej biometrii i eksploracyjnej analizy danych|author=Wojciech Borkowski|date=2001|work=Praca doktorska wykonana w Zakładzie Systematyki i Geografii Roślin Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl|access-date=2011-07-15}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

{{Фотарадок|Kolcovy trn.jpg|ш1=158|Prunus spinosa.001 - Serra de Enciña de Lastra.JPG|ш2=200|Prunus spinosa leaf kz1.jpg|ш3=205|тэкст=Злева направа: Шып, лісце, ліст з прылісткам|color=lightgreen}}

=== Кветкі ===

[[Кветка|Кветкі]] адзіночныя, радзей па 2&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;, зусім рэдка па 3-5, часцей за ўсё згрупаваны на канцах парасткаў&lt;ref name=seneta&gt;{{Кніга|аўтар=Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski|загаловак=Dendrologia|выдавецтва=Wydawnictwo Naukowe PWN|месца=Warszawa|год=1997|старонкі=296-297|isbn=83-01-12099-1}}&lt;/ref&gt;, растуць на кароткіх голых [[кветаножка]]х (5-8 мм даўжынёй). Кветкі дробныя, 1,2—1,8 см у дыяметры, раскрываюцца паасобку або парамі ранняй вясной, калі лісця яшчэ няма&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. {{нп3|Кветаложа||ru|Цветоложе}} ўвагнутае, выслана сакраторнай тканкай [[Нектарнікі|нектарніка]]&lt;ref name=lipinski&gt;{{Кніга|аўтар=Mieczysław Lipiński|загаловак=Pożytki pszczele|выдавецтва=Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne|месца=Warszawa|год=2010|старонкі=128|isbn=978-83-09-99024-6}}&lt;/ref&gt;, [[чашалісцік]]аў пяць, трохвугольна-яйкападобных{{R|reicholf}}, па краі раснічастых. [[Вяночак]] белы або зеленаваты, з пяццю доўгімі тупымі [[Пялёстак|пялёсткамі]] 6-8 см даўжынёй. 20 [[Тычынка|тычынак]] завершаны на канцы жоўтымі або чырвонымі пыльнікамі, [[песцік]] адзін, нізкі і голы{{R|reicholf}}, [[завязь]] верхняя. Цвіценне вельмі багатае, у красавіку-маі&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;.

Формула кветкі: [[Файл:Male_and_female_sign.svg|16x16пкс]]&lt;math&gt;\ast K_{(5)}\; C_{5}\; A_{20}\; G_{\underline1}\;&lt;/math&gt;&lt;ref name=&quot;Яковлев&quot;&gt;{{кніга|аўтар=[[Генадзь Паўлавіч Якаўлеў|Яковлев Г. П.]], Челомбитько В. А.|загаловак=Ботаника: Учебник для вузов|адказны=Под ред. Р. В. Камелина|месца=СПб.|выдавецтва=Спецлит, изд-во СПХФА|год=2003|старонкі=435|старонак=647|isbn=5-299-00237-8|тыраж=5000}}&lt;/ref&gt;.

{{Фотарадок|Schlehe1.jpg|ш1=200|Prunus spinosa B.jpg|ш2=200|Schlehe im Regen 2841.jpg|ш3=128|тэкст=Злева направа: Куст у час цвіцення, кветкі, кветка|color=lightgreen}}

=== Плады ===

[[Плод|Плады]] — сакавітыя аднанасенныя [[Касцянка|аднакасцянкі]], падобныя на сліву, растуць на ўзнятых кароткіх хвосціках{{r|reicholf}}. Плады круглявыя або круглява-канічныя, дыяметрам ад 1 да 1,5 см{{r|kvetena}} (у падвідаў і гібрыдаў больш, да 3 см{{r|kvetena}}{{r|szafer}}). Яны маюць чорна-сіні колер з шызым васковым налётам&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Мякаць дрэнна аддзяляецца ад костачкі, мае зялёны колер і даўка-кіслы ці нават гаркаваты смак&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Плады спеюць позна, у жніўні-верасні&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Плоданасіць пачынае праз 2-3 гады&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;.

[[Костачка]] пляскатая, яйкападобнай ці эліптычнай формы, маршчыністая, дасягае каля 1 см у даўжыню і 0,5 см у таўшчыню, яна пакрыта бародаўкамі і падоўжнымі рэбрамі{{r|szafer}}.

{{Фотарадок|Closeup of blackthorn aka sloe aka prunus spinosa sweden 20050924.jpg|ш1=180|BlackthornFruit.jpg|ш2=205|Prsp 001 php.jpg|ш3=205|тэкст=Злева направа: Плады сярод лісця, плады на галінках, насенне|color=lightgreen}}

== Арэал ==

[[Месцапражыванне]] віду ўключае ў сябе шырокія вобласці [[Еўропа|Еўропы]] (без [[Ісландыя|Ісландыі]], паўночнай часткі [[Скандынаўскі паўвостраў|Скандынаўскага Паўвострава]] і паўночнай [[Расія|Расіі]]), [[Малая Азія|Малую Азію]], раён [[Каўказ]]а, [[Іран]] і паўночную [[Афрыка|Афрыку]] (у гарах [[Горная сістэма Атлас|Атлас]]{{R|reicholf}}&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Биологический энциклопедический словарь|адказны=Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.|выданне=2-е изд., исправл.|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1989|старонкі=637|старонак=864|isbn=5-85270-002-9|тыраж=150&amp;nbsp;600}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;). Ізаляваныя месцаабітанні ёсць у [[Ізраіль|Ізраілі]] і ў раёне возера [[Балхаш]]{{R|kvetena}}. У цэнтральнай Еўропе з’явіўся, верагодна, каля 3000-2000 гадоў да н.э. — прынамсі з таго часу вядомы знаходкі насення ў шматлікіх раскопках эпохі [[неаліт]]у{{R|reicholf}}.

Паўночная мяжа праходзіць ад 68°, на [[Скандынаўскі паўвостраў|Скандынаўскім паўвостраве]] праз паўднёва-заходнюю [[Фінляндыя|Фінляндыю]], праз паўднёвую частку [[Латвія|Латвіі]]. У Беларусі праз [[Віцебская вобласць|Віцебскую]] вобласць. У Расіі праз [[Пскоўская вобласць|Пскоўскую]], [[Смаленская вобласць|Смаленскую]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскую]], [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскую вобласці]], паўднёвую частку [[Татарстан]]а.

На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] адзіны дзікарослы від роду {{bt-bellat|сліва|Prunus}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://hbc.bas-net.by/plantae/allplantras.php?aaafam=-+%F1%E5%EC%E5%E9%F1%F2%E2%EE+-&amp;gen=Prunus |title=База Растения Беларуси |access-date=9 студзеня 2012 |archive-date=6 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306043131/http://hbc.bas-net.by/plantae/allplantras.php?aaafam=-+%F1%E5%EC%E5%E9%F1%F2%E2%EE+-&amp;gen=Prunus |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, трапляецца на палянах, узлесках і ярах, занесены ў [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|Чырвоную кнігу]].

У [[Польшча|Польшчы]] гэта звычайны від практычна для ўсёй тэрыторыі. Радзей сустракаецца ў паўночна-заходняй і, яшчэ радзей, у паўночна-ўсходняй частках краіны. Акрамя таго, не расце на большых вышынях у гарах. У [[Татры|Татрах]] сустракаецца на вышынях да 1100 м [[Вышыня над узроўнем мора|н. у. м.]] (на {{нп3|Бочань|Бочані|pl|Boczań}})&lt;ref name=pawlowski&gt;{{Кніга|аўтар=Bogumił Pawłowski|загаловак=Flora Tatr Tom 1|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|месца=Warszawa|год=1956|старонкі=519}}&lt;/ref&gt;, у [[Яварнікі|Яварніках]] дасягае каля 930 м н. у. м.{{R|kvetena}}

Далей на поўдні расце да [[Субальпійскі пояс|субальпійскага пояса]] да 1500—1600 м н. у. м. (напрыклад, на [[Каўказ]]е&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. У [[Крым]]у і на [[Каўказ]]е сустракаецца да вышыні 1200—1600 метраў над узроўнем мора&lt;ref name=&quot;ДикСССР&quot;&gt;{{ДзікСССР|аўтар=Соколов С. Я.|частка=Род 33. Prunus — Слива|том=3|стар=695|ref=Малеев}}&lt;/ref&gt;. Распаўсюджаны ў [[Закарпацкая вобласць|Закарпацці]], [[Карпаты|Карпатах]], [[Расточча|Расточчы]] — [[Аполле (рэгіён, Украіна)|Аполлі]], а ў заходнім [[Палессе|Палессі]] і паўночным [[Лесастэп]]е, [[Стэп]]е і [[Крым]]у замяняецца {{bt-bellat||Prunus stepposa}}.

Расце звычайна густымі зараснікамі па [[Лес|ўзлесках]], на лесасеках, у [[Куст|хмызняках]], [[балка|ярах (лагчынах)]], [[даліна]]х [[Рака|рэк]] пераважна ў [[лесастэп]]е і ў кудзерках кустоў у [[стэп]]е.

== Біялогія ==

Марозаўстойлівая, святлалюбная расліна.

=== Развіццё ===
{{Біяфота|XN Priocnemis sp.jpg|right|ш=250|Кветкі цёрну, якія апыляе [[Дарожныя восы|дарожная аса]] з роду {{bt-bellat||Priocnemis}}|color=lightgreen}}
{{нп3|Фанерафіты|Фанерафіт|pl|Fanerofity}}. Цвіце вельмі багата, але кароткі час, у красавіку і маі (далей на поўдзень у сакавіку{{r|kvetena}}), перад з’яўленнем лісця. Кветкі духмяныя і выдзяляюць [[Нектар (цукрысты сок)|нектар]]. Прыцягваюць розных насякомых-апыляльнікаў, удзел якіх у [[апыленне|апыленні]] вельмі важны (сітуацыя з абмежаваным доступам насякомых да кветак аказвае значны ўплыў на колькасць завязей і пладоў)&lt;ref name=jacobs&gt;{{Кніга|аўтар=Jacobs JH, Clark SJ, Denholm I, Goulson D, Stoate C, Osborne JL|загаловак=Pollination biology of fruit-bearing hedgerow plants and the role of flower-visiting insects in fruit-set|часопіс=Ann Bot.|нумар=104 (7)|старонкі=1397-1404|мова=en|data=2009|pmid=19770165}}&lt;/ref&gt;. Плады спеюць у верасні&lt;ref name=grochowski&gt;{{кніга|аўтар=Wiesław Grochowski|загаловак=Uboczna produkcja leśna|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|месца=Warszawa|год=1990|isbn=83-01-09535-0}}&lt;/ref&gt; і доўга застаюцца на галінах&lt;ref name=bugala&gt;{{кніга|аўтар=Bugała Władysław |загаловак=Drzewa i krzewy dla terenów zieleni |год=1991 |старонкі=344 |выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |месца=Warszawa |isbn = 83-09-00013-8}}&lt;/ref&gt;.

=== Хімічны састаў ===

Плады цёрну ў свежым стане ўтрымліваюць да 30,1 % {{нп3|Сухая маса|сухой масы|pl|Sucha masa}} (у самой мякаці ўтрымліваецца да 83 % вады{{r|ziemianski}}), 8,7-9,3 % [[Вугляводы|вугляводаў]] ([[глюкоза]] і [[фруктоза]], 0,73 % [[Пекцінавыя рэчывы|пекціну]]), 2,5-2,6 % [[Арганічныя кіслоты|арганічных кіслот]] (у тым ліку [[Яблычная кіслата|яблычнай]]&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;), 2,4 % [[Харчовыя валокны|харчовых валокнаў]], 1,5 % [[Бялкі|бялку]], 1,0-1,3 % {{нп3|Мінеральныя солі|мінеральных солей|uk|Мінеральні солі}}{{r|grochowski}}{{r|ziemianski}}, акрамя гэтага [[флаваноіды]] ([[антацыяны]]&lt;ref name=lamer&gt;{{кніга|аўтар=Eliza Lamer-Zarawska, Barbara Kowal-Gierczak, Jan Niedwerok|загаловак=Fitoterapia i leki roślinne|выдавецтва=Wydawnictwo Lekarskie PZWL|месца=Warszawa|год=2007|старонкі=67|isbn=978-83-200-3401-1}}&lt;/ref&gt; і {{нп3|кемферол|||Kaempferol}}&lt;ref name=volak&gt;{{кніга|аўтар=Jan Volák, Jiří Stodola|загаловак=Rośliny lecznicze|выдавецтва=Polska Oficyna Wydawnicza BGW|месца=Warszawa|год=1983|старонкі=244|isbn=83-7066-389-3}}&lt;/ref&gt;), [[дубільныя рэчывы]]&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt; (1,7 %&lt;ref name=gumowska&gt;{{кніга|аўтар=Irena Gumowska|загаловак=Kuchnia pod chmurką|выдавецтва=Wydawnictwo PTTK Kraj|месца=Warszawa|data=1988|старонкі=50}}&lt;/ref&gt;) і [[Стэрыны|стэролы]]&lt;ref name=antkowiak&gt;{{кніга|аўтар=Lidia Antkowiak|загаловак=Rośliny lecznicze|выдавецтва=Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu|месца=Poznań|год=1998|старонкі=122|isbn=83-7160-146-8}}&lt;/ref&gt;, а таксама выражаныя ў мг на 100 гр: 32 [[Кальцый|кальцыю]], 25 [[фосфар]]у, 1,9 [[жалеза]]&lt;ref name=ziemianski&gt;{{кніга|аўтар=Michał Ziemiański|загаловак=Słownik towaroznawczy artykułów żywnościowych|выдавецтва=Wydawnictwo Przemysłu Lekkiego i Spożywczego |месца=Warszawa|год=1957 |старонкі=488-489}}&lt;/ref&gt;.

Утрыманне [[Аскарбінавая кіслата|вітаміну С]] каля 12-19 мг%&lt;ref name=grochowski2&gt;{{кніга|аўтар=Wiesław Grochowski|загаловак=Jadalne owoce leśne |выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne|месца=Warszawa|год=1986|isbn=83-09-00021-9}}&lt;/ref&gt;. Энергетычная каштоўнасць 100 г — 54 ккал{{r|ziemianski}}. З-за высокага ўтрымання кіслаты і [[Дубільныя рэчывы|дубільных рэчывоў]] плады могуць мець такі даўкі смак, што ў свежым стане будуць амаль неядомымі. Пасля [[Даспельванне|прамаражвання]] пладоў, колькасць кіслот і дубільных рэчываў у іх значна памяншаецца, а [[глюкоза]] часткова раскладваецца ў [[Фруктоза|фруктозу]], што робіць іх саладзейшымі {{r|grochowski}}{{r|grochowski2}}. Ядры таксама ўключаюць значныя колькасці [[Алеі|алеяў]]{{r|grochowski2}}. Кара і карані ўтрымліваюць [[дубільныя рэчывы]] i {{нп3|Камфара|камфарны алей|ru|Камфора}}{{r|reicholf}}, а кара на старых парастках — [[таніны]]&lt;ref name=future&gt;{{cite web|url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Prunus%20spinosa|title=Prunus spinosa – L.|work=Plants For A Future|lang=en|access-date=2011-07-05}}&lt;/ref&gt;.

=== Таксічныя ўласцівасці ===
{{Біяфота|Терн КР03.JPG|right|ш=250|Ягады цёрну|color=lightgreen}}
Насенне ўтрымлівае цыянагенныя гліказіды — {{нп3|амігдалін||ru|Амигдалин}}&lt;ref name=hrynkiewicz&gt;{{кніга|аўтар=Hrynkiewicz-Sudnik Jerzy, Sękowski Bolesław, Wilczkiewicz Mieczysław |загаловак=Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych |месца=Warszawa |год=2001 |выдавецтва=Wydawnictwo Naukowe PWN |старонкі=350–351 |isbn = 83-01-13434-8}}&lt;/ref&gt;, {{нп3|пруназін||ru|Пруназин}}&lt;ref name=wyk&gt;{{кніга|аўтар=van Wyk Ben-Erik, Wink Michael |загаловак=Rośliny lecznicze świata |год=2008 |выдавецтва=MedPharm Polska |месца=Wrocław |strony=257 |isbn = 83-60466-51-3}}&lt;/ref&gt; і {{нп3|самбунігрын||pl|Sambunigryna}}&lt;ref name=kumaras&gt;{{кніга|аўтар=Y. Kumarasamya, P. J. Cox, M. Jaspars, L. Nahar, S. D. Sarker|загаловак=Cyanogenic glycosids from Prunus spinosa (Rosaceae) |часопіс=Biochemical Systematics and Ecology|нумар=31, 9|старонкі=1063-1065 |мова=en|спасылка=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305197803000632 |doi=10.1016/S0305-1978(03)00063-2}}&lt;/ref&gt;. У невялікіх колькасцях гліказіды ёсць таксама ў кветках{{r|volak}}. У выніку ферментнага [[гідроліз]]у з іх утвараецца моцна таксічная [[сінільная кіслата]] з {{нп3|бензойны альдэгід|бензойным альдэгідам|ru|Бензойный альдегид}}, які мае характэрны пах марцыпанаў{{r|wyk}}.

Сярод усіх слівавых, якія культывуюць у [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропе]], цёрн мае самае высокае ўтрыманне сінільнай кіслаты ў насенні, пачынаючы ад 3 да 6 %&lt;ref name=mowszowicz&gt;{{кніга|аўтар=Jakub Mowszowicz|загаловак=Przewodnik do oznaczania krajowych roślin trujących i szkodliwych|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |месца=Warszawa| год=1982|старонкі=225|isbn=83-09-00660-8}}&lt;/ref&gt;. Вядомыя выпадкі з’яўлення сімптомаў атручвання сінільнай кіслатой у [[Свойская свіння|свіней]], якія з’ядалі насенне цёрну{{r|mowszowicz}}. У выпадку спажывання чалавекам сінільная кіслата можа прывесці да смерці ў дозе 1 мг на 1 кг масы цела.

[[Смяротная доза|Смяротная доза (LD&lt;sub&gt;50&lt;/sub&gt;)]], разлічаная для мышэй, гэта 3,7 мг/кг&lt;ref name = Oxford&gt;{{cite web|url=http://ptcl.chem.ox.ac.uk/MSDS/HY/hydrogen_cyanide.html|title=Safety data for hydrogen cyanide|author=Safety Officer in Physical Chemistry at Oxford University|date=2010|publisher=The Physical and Theoretical Chemistry Laboratory, Oxford University|język=en|data dostępu=2011-04-10|access-date=10 сакавіка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20020211054154/http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/HY/hydrogen_cyanide.html|archive-date=11 лютага 2002|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Смерць адбываецца ў выніку гіпаксіі з-за паралічу дыхання і энзіматычнага блоку&lt;ref name=hanneberg&gt;{{кніга|аўтар=Maria Hanneberg, Elżbieta Skrzydlewska|загаловак=Zatrucia roślinami wyższymi i grzybami|выдавецтва=Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich|месца=Warszawa|год=1984|старонкі=119|isbn=83-200-0419-5}}&lt;/ref&gt;{{r|future}}.

=== Пагроза для здароўя людзей ===

Акрамя атрутнасці насення, апісанай вышэй, шыпы цёрну могуць наносіць балючыя траўмы паверхні цела. Доўгія (да 6 см) і тонкія іголкі глыбока пранікаюць у скуру і абломваюцца, пакідаюцы верхавінку ўнутры цела. Клінічнымі даследаваннямі пацверджана, што нават калі пацыенты сцвярджалі, што вынялі шып поўнасцю, яго фрагменты заставаліся ў тканках, вызываючы хранічныя запаленчыя станы, у тым ліку [[бурсіт]]ы. У такіх выпадках патрабуецца хірургічнае лячэнне, часам на дастаткова вялікай ранавай плошчы, таму што фрагменты могуць мігрыраваць у тканках. Асаблівыя цяжкасці ствараюць сітуацыі, калі людзі не памятаюць сам факт уколу шыпамі цёрну&lt;ref name=kelly&gt;{{кніга|аўтар=J. J. Kelly|загаловак=Blackthorn inflammation|часопіс=Journal of Bone and Joint Surgery|нумар=48 B, 3|старонкі=474-477|год=1966|спасылка=http://web.jbjs.org.uk/cgi/reprint/48-B/3/474.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sharma&gt;{{кніга|аўтар=Himanshu Sharma|загаловак=A report of 18 blackthorn injuries of the upper limb|часопіс=Injury|нумар=35, 9|старонкі=930-935|мова=en|год=2004|спасылка=http://www.injuryjournal.com/article/S0020-1383%2803%2900454-6/abstract}}&lt;/ref&gt;.

=== Генетыка ===
Цёрн — гэта [[Плоіднасць|тэтраплоід]] (2n=4x). Стандартны гаплаідальны лік [[храмасома|храмасом]] x=8, гаплаідальны лік храмасом n=16 (2n=32)&lt;ref name=janick&gt;{{кніга|аўтар=Jules Janick, Robert E. Paull|загаловак=The encyclopedia of fruit &amp; nuts|выдавецтва=CABI|месца=Oxfordshire|data=2008|старонкі=698}}&lt;/ref&gt;. Дыферэнцыянаванне [[гаплатып]]у значна большае ў паўднёвай частцы арэала цёрну — што выразна паказвае на ўчасткі гэтага віду ў [[плейстацэн]]е&lt;ref name=mohanty&gt;{{кніга|аўтар=Mohanty A, Martín JP, Aguinagalde I|загаловак=Population genetic analysis of European Prunus spinosa (Rosaceae) using chloroplast DNA markers|часопіс=Am J Bot.|том=89 (8)|старонкі=1223-1228|мова=en|год=2002|pmid=21665722}}&lt;/ref&gt;. Высокі {{нп3|Полімарфізм, генетыка|полімарфізм|pl|Polimorfizm (genetyka)}} {{нп3|Пластом|пластомнай ДНК|ru|Пластом}} у гэтага віду значна ўскладняе правядзенне з ім [[Філагенетыка|філагенетычных]] даследаванняў&lt;ref name=mohanty2&gt;{{кніга|аўтар=Mohanty A, Martín JP, Aguinagalde I|загаловак=Chloroplast DNA diversity within and among populations of the allotetraploid Prunus spinosa L. |часопіс=Theoretical and Applied Genetics|том=100, 8|старонкі=1304-1310|мова=en|data=1999|doi=10.1007/s001220051439|спасылка=http://www.springerlink.com/content/33fncex9kmjv827b/}}&lt;/ref&gt;.

== Экалогія ==

=== Месцапражыванні ===
Цёрн непатрабавальная расліна, расце на самых розных глебах — пясчаных, гліністых і камяністых. Часам вырастае на грудах камянёў па ўскраінах палёў{{r|seneta}}. Ён аддае перавагу вапнавым глебам і з’яўляецца індыкатарным відам{{r|hrynkiewicz}}. Цёрн вельмі ўстойлівы да [[засуха|засухі]]&lt;ref name=bialobok&gt;{{кніга|аўтар=Białobok S., Hellwig Z. (red.) |загаловак=Drzewoznawstwo|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne|месца=Warszawa|год=1955|старонкі=356}}&lt;/ref&gt; і марозу{{r|bugala}} (адносіцца да 4 {{нп3|Зоны марозаўстойлівасці|зоны марозаўстойлівасці|ru|Зоны морозостойкости}}{{r|future}}). Высокія патрабаванні мае толькі да колькасці святла — аптымальна расце і багата пладаносіць пад прамымі сонечнымі прамянямі{{r|bugala}}, аднак нядрэнна сябе адчувае і ў паўцені{{r|future}}. У [[Класіфікацыя расліннасці|класіфікацыі]] [[Фітацэноз|раслінных згуртаванняў]] Цэнтральнай Еўропы з’яўляецца {{нп3|Характэрны від|характэрным відам|pl|Gatunek charakterystyczny}} для класа (Cl.) ''[[Rhamno-Prunetea]]''&lt;ref name=matuszkiewicz&gt;{{кніга|аўтар=Matuszkiewicz Władysław |загаловак= Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski |год=2006 |выдавецтва= Wyd. Naukowe PWN |месца= Warszawa |isbn = 83-01-14439-4}}&lt;/ref&gt;. Часам расце ў светлых лясах і зарасніках з удзелам [[дуб]]оў і [[чарнаклён]]у{{r|borkowski}}. Расце на лясных узлесках і стварае зараснікі на палях. На закінутых [[паша]]х і землях сельскагаспадарчага прызначэння з’яўляецца адным з першых відаў-піянераў{{r|godet}}{{r|godet2}}. У населеных пунктах, на ўзбочынах і схілах расце як [[Сінантропныя арганізмы|сінантропны від]]{{r|borkowski}}. У адпаведных умовах — экспансійны від{{r|seneta}}, часта ўтварае масівы, аднавідавыя {{нп3|Раслінная агрэгацыя|агрэгацыі|pl|Agregacja roślinna}}. Зараснікі таксама з’яўляюцца ў месцах росту {{нп3|Ксератэрмны травастой|цеплалюбных травастояў|pl|Murawa kserotermiczna}}&lt;ref&gt;[http://savesteppe.org/ru/archives/4872 Степи в Польше? Они есть, но нуждаются в срочном спасении] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; і на {{нп3|Акраек|акрайках|pl|Okrajek}}, выступаючы пагрозай іх існаванню. Таксама сустракаюцца ў [[запаведнік]]ах {{нп3|Стэпавая расліннасць|стэпавай|pl|Roślinność stepowa}} і скальнай расліннасці{{r|kvetena}}.

У выпадку выгарання ў час пажараў цярноўнік хутка аднаўляецца за кошт шматлікага галінавання [[Каранёвыя атожылкі|каранёвых атожылкаў]]{{r|future}}.

=== Міжвідавыя адносіны ===

[[Файл:Spra-2011-05-01.ogv|thumb|250px|Вусень {{bt-bellat||Phigalia pilosaria}} харчуецца на лісці цёрну]]
{{Біяфота|Sleedoorn Prunus spinosa Hyponomeuta rupsen.jpg|right|ш=250|Вусень {{bt-bellat||Hyponomeuta malinella}} на цёрне|color=lightgreen}}

За выключэннем выпадкаў, калі цярноўнік пашыраецца на далікатныя ксератэрмныя экасістэмы і акрайкі, сельскагаспадарчыя землі і таму падобнае, яго зараснікі каштоўныя для навакольнага асяроддзя, бо ўтвараюць непраходныя для чалавека і буйных жывёл абшары, якія становяцца домам і кармавой пляцоўкай для шматлікіх птушак і дробных жывёл. [[Фітацэналогія|Фітацэнолагі]] лічаць цёрн [[Класіфікацыя расліннасці|характэрным відам]] для зараснікаў [[Класіфікацыя расліннасці|сінтаксону]] {{нп3|Rubo fruticosi-Prunetum spinosae||pl|Rubo fruticosi-Prunetum spinosae}}&lt;ref&gt;Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14439-5.&lt;/ref&gt;.

У цёрне сярод іншых любяць гнездавацца {{bt-bellat|Жулан{{!}}жуланы|Lanius collurio}}&lt;ref name=popielarz&gt;{{Cite web|url=http://www.e-lipinki.pl/artykul,53,Dzierzba__ptak_ciernistych_krzewow.html|title=Dzierzba – ptak ciernistych krzewów|author=Piotr Popielarz|work=eLipinki.pl|lang=pl|access-date=2011-07-05|archive-url=https://archive.today/20120729014051/http://www.e-lipinki.pl/artykul,53,Dzierzba__ptak_ciernistych_krzewow.html|archive-date=29 ліпеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, акрамя гэтага {{bt-bellat|Сініцавыя{{!}}сініцы|Paridae}} і {{bt-bellat|Валасянкавыя{{!}}валасянкі|Sylviidae}}&lt;ref name=schlehe&gt;{{Cite web|url=http://www.bund-sh.de/Envolution/upload/dl/sonstiges/schlehe.pdf|title=Die Schlehe (Prunus spinosa)|publisher=Bund Schleswig-Holstein (via archive.org)|lang=de|access-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20071007181905/http://www.bund-sh.de/Envolution/upload/dl/sonstiges/schlehe.pdf|archive-date=7 кастрычніка 2007}}&lt;/ref&gt;. Плады адыгрываюць важную ролю ў рацыёне птушак, тым больш важна, што яны доўга даступныя{{r|grochowski}}. Імі жывяцца каля 20 відаў птушак{{r|schlehe}}. На калючках цёрну {{bt-bellat|саракушавыя|Laniidae}} часта наколваюць дробных жывёл або насякомых, ствараючы такім чынам запасы на будучыню{{r|seneta}}. Гэтая расліна таксама важны від для пражывання і харчавання вялікага спіса [[Беспазваночныя|беспазваночных]] і [[Грыбы|грыбоў]]&lt;ref name=bioinfo&gt;{{Cite web|url=http://www.bioinfo.org.uk/html/Prunus_spinosa.htm |title=Prunus spinosa L. (Blackthorn, Sloe)|author=Malcolm Storey|work=BioInfo (UK)|lang=en|access-date=2011-07-05}}&lt;/ref&gt; (віды, якія сваім існаваннем значна шкодзяць цёрну, пералічаны ў раздзеле [[#Хваробы і шкоднікі|Хваробы і шкоднікі]]). На лісці цёрну харчуюцца вусені каля 135 відаў [[Матылі|матылькоў]]&lt;ref name=hosts&gt;{{Cite web|url=http://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/hostplants/|title=HOSTS – a Database of the World's Lepidopteran Hostplants|publisher=The Natural History Museum, London|lang=en|access-date=2011-07-07}}&lt;/ref&gt;, прычым расліна мае выключна важнае значэнне для {{bt-bellat||Satyrium pruni}} і {{bt-bellat|хвастатка бярозавая{{!}}хвастаткі бярозавай |Thecla betulae}}{{r|future}}, акрамя гэтага аб’ядаецца вусенямі {{bt-bellat|Залатагузка{{!}}залатагузкі|Euproctis chrysorrhoea}}, {{bt-bellat||Noctua comes}}, {{bt-bellat||Noctua janthina}}, {{bt-bellat||Xestia triangulum}}, {{bt-bellat||Peribatodes rhomboidaria}}{{r|hosts}}. На лісці харчуюцца таксама лічынкі розных відаў [[Перапончатакрылыя|перапончатакрылых]] і [[Жукі|жукоў]]{{r|bioinfo}}. У час цвіцення кветкі вабяць між іншых {{bt-bellat||Lucilia caesar}}, {{bt-bellat||Anaglyptus mysticus}}, каля 20 відаў {{нп3|Адзінкавыя пчолы|адзінкавых пчол|pl|Pszczoły samotnice}}{{r|schlehe}}.

== Таксанамія ==

Цёрн — гэта адзін з 12 відаў, якія ўключаны ў {{нп3|Секцыя, біялогія|секцыю|pl|Sekcja (biologia)}} ''Prunus'' у падродзе ''Prunus'' роду {{bt-bellat|Сліва|Prunus}} сямейства {{bt-bellat|Ружавыя{{!}}Ружавых|Rosaceae}}&lt;ref name=grin&gt;{{GRIN|30116}}&lt;/ref&gt;. Найбольш цесна з ім звязаныя такія віды слівы, як {{bt-bellat|алыча|Prunus cerasifera}}, {{bt-bellat||Prunus coccomilia}}, {{bt-bellat||Prunus curdica}}, {{bt-bellat||Prunus insititia}}, {{bt-bellat||Prunus salicina}}, {{bt-bellat||Prunus ussuriensis}} і гібрыдныя віды з той жа групы: {{bt-bellat|| domestica}} і {{bt-bellat||Prunus × gigantea}}&lt;ref name=kruss&gt;{{кніга|аўтар=Gerd Krüssmann|загаловак=Manual of Cultivated Broad-Leaved Trees and Shrubs: Pru-Z|выдавецтва=Timber Press in cooperation with the American Horticultural Society|месца=Portland, Oregon|год=1986|isbn=9780881920062}}&lt;/ref&gt;. Верагодна, цёрн узнік у выніку [[Плоіднасць|поліплаідызацыі]] дыплаідальнага таксона, які быў агульным продкам з {{bt-bellat|Алыча{{!}}алычой|Prunus cerasifera}}{{r|borkowski}}.

Цёрн — дастаткова зменлівы знешне від. Асобнікі моцна адрозніваюцца вышынёй, памерамі лісця, кветак і пладоў, ступенню апушэння і таўшчынёй і колькасцю шыпоў. Раней зменлівасць апісвалі як розніцу паміж формамі, але хутчэй за ўсё яна вынікае з розных чыннікаў знешняга ўплыву на асобную расліну{{r|szafer}}. Для месцаў, адкрытых моцным вятрам і з актыўным выпасам жывёлы, характэрны рост карлікавых форм расліны, амаль поўнасцю прыціснутых да зямлі{{r|reicholf}}. [[Біяметрыя|Біяметрычныя]] і генетычныя аналізы не выяўляюць выразных градыентаў зменнасці цёрну ў межах арэала{{r|borkowski}}&lt;ref name=&quot;mohanty1&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Mohanty A, Martín JP, Gonzales LM, Aguinagalde I|загаловак=Association Between Chloroplast DNA and Mitochondrial DNA Haplotypes in Prunus spinosa L. (Rosaceae) Populations across Europe|часопіс=Annals of Botany|выдавецтва=Oxford Journals|нумар=92, 6|старонкі=749-755|мова=en|год=2003|спасылка=http://aob.oxfordjournals.org/content/92/6/749.full|doi=10.1093/aob/mcg198}}&lt;/ref&gt;. Гэта тлумачыцца тым, што актыўнае распаўсюджанне насення млекакормячымі і птушкамі на вялікія адлегласці памяншае генетычную зменлівасць паміж папуляцыямі{{r|mohanty1}}.

=== Падвіды ===

Некаторыя падвіды цёрну&lt;ref name=kuhn&gt;{{кніга|аўтар=František Kühn |частка=Alte Pflaumen, lebende Zeugen mittelalterlichen Obstbaust |загаловак=Frühe Nutzung pflanzlicher Ressourcen:
internationales Symposium Duderstadt, 12.-15.5.1994 | выдавецтва=LIT Verlag | месца=Münster |год=1999}}&lt;/ref&gt;:

* subsp. ''spinosa'' — {{нп3|намінатыўны падвід||uk|Номінативний підвид}}, шыпы голыя{{r|kuhn}},
* subsp. ''megalocarpa'' Dom. — моцныя калючыя кусты, з большым лісцем і пладамі, чым тыповы падвід{{r|kvetena}} (шыпы голыя, плады болей 15 мм у дыяметры, костачка болей 10 мм{{r|kuhn}}),
* subsp. ''ovoideoglobosa'' Dom. — слаба калючыя кусты, плады вялікія (болей 15 мм у дыяметры) і сферычныя, голыя сцёблы, костачка больш 11 мм у даўжыні{{r|kuhn}}{{r|kvetena}},
* subsp. ''fechtneri'' Dom. — слаба калючыя кусты, плады дробныя (дыяметр 15 мм) і авальныя, шыпы голыя{{r|kuhn}}{{r|kvetena}},
* subsp. ''moravica'' Dom. — слаба калючыя кусты або зусім без шыпоў{{r|kvetena}}, плады сферычныя, шыпы голыя{{r|kuhn}},
* subsp. ''dasyphylla'' Schur — на думку некаторых спецыялістаў варыянтам {{bt-bellat||Prunus domestica insititia}}{{r|kvetena}}, шыпы апушаныя, костачка толькі злёгку маршчыністая або гладкая, плод сярэдні, каля 15 мм у дыяметры або крыху меней{{r|kuhn}},
* subsp. ''cerasina'' Hrabět. — таксон з характарыстыкамі, прамежкавымі паміж тыповым падвідам і subsp. ''dasyphylla'', раней атаясамліваўся з ''Prunus fruticans''{{r|kvetena}}, шыпы апушаныя, костачка часта гладкая, плод сферычны, у дыяметры болей 15 мм{{r|kuhn}}.

=== Формы ===
* [[f.]] ''plena'' [[West.]] — з белымі махрыстымі кветкамі
* f. ''purpurea'' [[Andre]] — з ружовымі кветкамі і пурпурным лісцем
* f. ''typica'' [[Medw.]] — з голым лісцем і кветаножкамі
* f. ''puberula'' [[Medw.]] — кветаножкі і ніжняя частка лісця апушаны&lt;ref name=&quot;ДикСССР&quot; /&gt;

=== Гібрыды ===

У цёрну шмат [[Плоіднасць|тэтраплоідных]] гібрыдаў з іншымі відамі. Іх правільнае найменне — гібрыдны цёрн. Цёрн утварае цяжкія для аналізу [[гібрыд]]ы з падвідам {{bt-bellat|Сліва дамашняя{{!}}слівы дамашняй|Prunus domestica}} {{bt-bellat|Цернасліва{{!}}цернаслівай|Prunus domestica insititia}} (=''Prunus ×fruticans'' Weihe) і з {{bt-bellat|Алыча{{!}}алычой|Prunus cerasifera}} (=''Prunus ×media'' Kov.{{r|borkowski}}){{r|seneta}}, якія сустракаюцца ў прыродзе на [[Каўказскія горы|Каўказе]]&lt;ref name=kozlowska&gt;{{кніга|аўтар=Aniela Kozłowska|загаловак=Pochodzenie drzew owocowych|выдавецтва=Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych|месца=Warszawa|год=1951|старонкі=44-45}}&lt;/ref&gt;. Сярод тамтэйшых лясоў і зараснікаў некаторыя асобнікі цёрну вырастаюць у многаяруснае дрэва з вялікімі яркімі яйкападобнымі пладамі{{r|kozlowska}}. Лічыцца, што нават асобнікі з кветкамі рознай ступені ружовасці могуць прадстаўляць сабой гібрыды алычы{{r|seneta}}. У рэшце рэшт, лічыцца таксама, што гексаплоідная {{bt-bellat|сліва дамашняя|Prunus domestica}} ўтварылася ў выніку [[Плоіднасць|поліплаідызацыі]] гібрыда алычы і цёрну&lt;ref name=khos&gt;{{кніга|аўтар=Korous Khoshbakht|загаловак=Agrobiodiversity of plant genetic resources in Savadkouh/Iran with emphasis on plant uses and socioeconomic aspects|выдавецтва=kassel university press|месца=Kassel|год=2006|старонкі=34}}&lt;/ref&gt;. У {{нп3|Селекцыя раслін|селекцыі|ru|Селекция растений}} выкарыстоўваюцца таксама гібрыды з {{bt-bellat||Prunus tomentosa}}{{r|janick}}, {{bt-bellat||Prunus domestica italica}}{{r|kozlowska}} і інш.

Таксанамічныя праблемы стварае [[таксон]], які, верагодна, з’яўляецца гібрыдам цёрну і {{bt-bellat|Цернасліва{{!}}цернаслівы|Prunus domestica insititia}} і апісваецца як ''Prunus ×fruticans'' Weihe або ''Prunus spinosa'' var. ''macrocarpa'' Wallr.&lt;ref name=grin1&gt;{{GRIN|104747}}&lt;/ref&gt; (некаторыя аўтары ставяць пад сумненне яго паходжанне{{r|kvetena}}). ''Prunus ×fruticans'' як правіла вышэйшы за тыповыя асобнікі ''P. spinosa'' (перавышае 3 метры), з менш калючымі галінамі, буйнейшымі і саладзейшымі пладамі, у якіх мякаць лягчэй аддзяляецца ад костачкі з вострымі канцамі. У межах гэтага таксона апісаны два падвіды: subsp. ''ligerina '' (Lloyd) Domin з голымі шыпамі і subsp. ''amelanchierflora'' (Paillot) Domin з апушанымі шыпамі{{r|kvetena}}. Паводле ''[[Flora Europaea]]'' гэты таксон з-за зменлівасці і ўзаемнага падабенства на бацькоўскія віды немагчыма вызначыць і адрозніць на падставе адных марфалагічных крытэрыяў&lt;ref name=tutin&gt;{{кніга|аўтар=G.T Tutin, V.H. Heywood, N.A. Burges, D.M. Moore, D.H. Valentine, S.M. Walters, D.A. Webb|загаловак=Flora Europaea|выдавецтва=Cambridge University Press|месца=Cambridge|год=1981|старонкі=78|isbn=052106662X}}&lt;/ref&gt;.

=== Сарты ===

Вядомы розныя [[Сорт|сарты]] цёрну{{r|johnson}}{{r|reicholf}}:
* 'Purpurea' — з пурпурным лісцем і ружовымі кветкамі
* 'Plena' — з кветкамі, якія маюць падвойны рад пялёсткаў у калякветніку
* 'Variegata' — з белым жылкаваннем лісця
Вядомы таксама сорт 'Rosea', які з’явіўся ў выніку гібрыда цёрну і [[Алыча|алычы]] (''P. cerasifera'' 'Nigra'){{r|borkowski}}.

У Сярэдняй паласе Расіі вырошчваюць [[цёрн 'Абрикосовый']] (гібрыд цёрну з [[Алыча|алычой]]) і формы цёрну духмянага (гібрыды з кітайска-амерыканскай слівай 'Тока') '10-17', '16-9', '83'. Плады ў іх практычна без даўкасці, духмяныя. Зімаўстойлівасць на ўзроўні цёрну&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sadisibiri.ru/eremin-sliva-abricos.html|title=Академик Г. В. Ерёмин о проблемах косточковых культур|publisher=Сады Сибири|access-date=2014-05-23|archive-date=18 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518224601/http://sadisibiri.ru/eremin-sliva-abricos.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Развядзенне ==
{{Біяфота|Blackthorn thicket, Eglinton.JPG|right|ш=250|Зараснік цёрну без лісця|color=lightgreen}}
{{Біяфота|Schlehe-001.jpg|right|ш=250|Зараснік цёрну ў кветках|color=lightgreen}}
{{Біяфота|Prunus spinosa 001.jpg|right|ш=250|Зараснік цёрну летам|color=lightgreen}}
Часам высаджваецца ў біятэхнічных пасадках, рэдка як дэкаратыўная расліна або ў садах. Нават там, дзе часам высаджваюць для атрымання пладоў (у некаторых раёнах [[Расія|Расіі]]), асноўнай крыніцай ураджаю з’яўляюцца, як правіла, дзікія папуляцыі{{r|khos}}.

=== Патрабаванні ===

Цёрн добра расце на любой глебе, акрамя забалочаных і кіслых участкаў. Лепш за ўсё развіваецца на добра пранікальных паверхнях{{r|future}} і ў сонечных месцах&lt;ref name=sarwa&gt;{{кніга|аўтар=Andrzej Sarwa|загаловак=Szlachetne i dzikie drzewa, krzewy i pnącza owocowe|выдавецтва=Książka i Wiedza|месца=Warszawa|год=2000|старонкі=250-252|isbn=83-0513153-X}}&lt;/ref&gt;.

=== Размнажэнне ===

Костачкі для сяўбы атрымліваюць з пладоў да іх поўнага паспявання, у канцы жніўня — пачатку верасня. Насенне закладваюць у глебу на глыбіню 2-3 см восенню, або, пры зборы ў лістападзе, ранняй вясной. Усходы з’яўляюцца чарговай вясной{{r|lipinski}}{{r|hrynkiewicz}}. Вельмі зручны і просты спосаб развядзення — гэта пасадка [[Каранёвыя атожылкі|каранёвымі]] атожылкамі{{r|sarwa}}.

=== Догляд ===

Кусты цёрну не патрабуюць абрэзкі, калі толькі няма патрэбы сфармаваць крону ў дэкаратыўных мэтах. Вакол дрэва трэба рэгулярна выдаляць шматлікія [[каранёвыя атожылкі]], калі толькі не стаіць мэта атрымаць густы і шчыльны зараснік. У выпадку вырошчвання культурных сартоў трэба праполваць прыствольны ўчастак і кожныя некалькі гадоў угнойваць натуральнымі ўгнаеннямі — [[Гной (угнаенне)|гноем]] або {{нп3|Кампосты|кампостам|ru|Компосты}}{{r|sarwa}}.

=== Знішчэнне ===

З-за лёгкасці, з якой цёрн утварае [[каранёвыя атожылкі]] і новыя парасткі пасля абразання, гэты від вельмі цяжка выдаліць адтуль, дзе непажадана яго вырастанне. Яго кантроль ажыццяўляецца ў мэтах абароны багатых нелясных фларыстычных згуртаванняў, у асаблівасці {{нп3|Ксератэрмны травастой|цеплалюбных травастояў|pl|Murawa kserotermiczna}}, на якіх цёрн з’яўляецца экспансіўным відам (за выключэннем паўночнай часткі яго арэала). Для таго, каб эфектыўна выкараніць гэты від, неабходна знішчаць яго на працягу вегетацыйнага сезона. Менш эфектыўная, але бяспечная для спадарожных відаў флоры і фаўны, зрэзка праводзіцца ў асенне-зімовы перыяд. Пасля выдалення куста даводзіцца некалькі наступных гадоў сачыць за гэтым месцам і своечасова выдаляць новыя парасткі, якія з’яўляюцца з глебы. Пры знішчэнні зараснікаў цёрну варта выкопваць пні, калі гэта не перашкаджае існаванню іншых відаў. Акрамя таго можна выкарыстоўваць [[пестыцыды]] ([[арбарыцыды]])&lt;ref name=management&gt;{{cite web|url=http://www.life-heliantheme.eu/fileadmin/Life/Heliantheme/Management_Festuco_Brometea.pdf|title=Management of Natura 2000 habitats Semi-natural dry grasslands (Festuco- Brometalia) 6210|date=2008|work=Technical Report 12/24|publisher=The European Commission|pages=21-23|lang=en|access-date=2011-07-08}}&lt;/ref&gt;.

== Хваробы і шкоднікі ==
{{Біяфота|Taphrina pruni gall on Blackthorn.JPG|right|ш=250|Дэфармаваныя плады, пашкоджаныя {{bt-bellat|Тафрынія слівавая{{!}}тафрыніяй слівавай|Taphrina pruni}}|color=lightgreen}}

Цёрн падвяргаецца ўздзеянню такіх шкоднікаў слівовых, як {{bt-bellat||Cydia funebrana}}, {{bt-bellat||Aculus fockeui}}, {{bt-bellat||Hoplocampa minuta}}, {{bt-bellat|паўлінава вока малое|Saturnia pavonia}}, {{bt-bellat||Peribatodes rhomboidaria}}, {{bt-bellat||Lomographa bimaculata}}, {{bt-bellat||Hemithea aestivaria}}, {{bt-bellat||Epirrita christyi}}, {{bt-bellat||Epirrita dilutata}}, {{bt-bellat||Eupithecia exiguata}}, {{bt-bellat||Pasiphila rectangulata}}, {{bt-bellat||Opisthograptis luteolata}}, {{bt-bellat|пядзенік чубаты|Colotois pennaria}}, {{bt-bellat|залатагузка|Euproctis chrysorrhoea}}, {{bt-bellat|жаўтагузка|Euproctis similis}}, {{bt-bellat||Nola cucullatella}}, {{bt-bellat||Noctua comes}}, {{bt-bellat||Noctua janthina}}, {{bt-bellat||Xestia triangulum}}, {{bt-bellat||Satyrium pruni}}, {{bt-bellat|хвастатка бярозавая|Thecla betulae}}, {{bt-bellat||Scythropia crataegella}} і {{bt-bellat||Coleophora anatipennella}} і {{bt-bellat||Hoplocampa flava}}. Мёртвая драўніна дае харчаванне лічынкам віду {{bt-bellat||Esperia oliviella}}.

Пры неабходнасці цёрн апырскваюць {{нп3|Сродкі аховы раслін|хімічнымі прэпаратамі|pl|Środki ochrony roślin}}{{r|sarwa}}.

Сярод захворванняў, якія выклікаюць патагенныя грыбы, можна згадаць {{нп3|маніліёз||ru|Монилиоз}} (нішчыць кветкі і парасткі), лісце хварэе на {{нп3|клястэраспарыёз||uz|Klyasterosporioz}} і [[кокамікоз]]. {{нп3|Кішэнькі сліў|Пашкоджванне пладоў|pl|Torbiel śliwek}} вызывае від грыбоў {{bt-bellat|тафрынія слівавая|Taphrina pruni}}. У выпадку грыбковых захворванняў прымяняюцца хімічныя сродкі, а пры вірусных пашкоджаннях неабходна выразаць хворыя расліны і спальваць іх. Сярод апошніх самыя частыя — [[стужачная мазаіка слівы]] і {{нп3|воспа слівы|воспа слівы (шарка)|uk|Шарка слив}}{{r|sarwa}}.

Праблемным момантам з’яўляецца значэнне цёрну ў распаўсюджанні вірусных хвароб, якія шкодзяць слівам, што растуць у садах&lt;ref name=rankovic&gt;{{кніга|аўтар=M. Rankovic, I. Dulic-Markovic|загаловак=Evaluation of Prunus spinosa L. as host of sharka and other viruses|часопіс=ISHS Acta Horticulturae 309: XV International Symposium on Fruit Tree Diseases|мова=en|спасылка=http://www.actahort.org/books/309/309_19.htm}}&lt;/ref&gt;.

== Збор, перапрацоўка і захоўванне ==
Збіраюць плады, кветкі, лісце і карані.

Кветкі збіраюць асцярожна адразу пасля зацвітання&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt; і высушваюць&lt;ref name=beldowska&gt;{{кніга|аўтар=Bożena Bełdowska, Joanna Guzewska|загаловак=Rośliny lecznicze – opis, zbiór, zastosowanie|выдавецтва=Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych|месца=Warszawa|год=1987|старонкі=193-194|isbn=83-202-0489-5}}&lt;/ref&gt; — яны вельмі далікатныя, лёгка крышацца і цямнеюць. Іх сушаць пры тэмпературы каля 35&amp;nbsp;°C{{r|antkowiak}} або на сонцы&lt;ref name=kiljanska&gt;{{кніга|аўтар=Izabella Kiljańska, Hanna Mojkowska|загаловак=Zielnik polski|выдавецтва=Wydawnictwo Interpress|месца=Warszawa|год=1988|старонкі=343-345|isbn=83-223-2319-0}}&lt;/ref&gt; пры добрым праветрыванні&lt;ref name=herbapol&gt;{{кніга|аўтар=Jadwiga Kwaśniewska, Krystyna Mikołajczyk|загаловак=Wszyscy zbieramy zioła|выдавецтва=Herbapol. Wydawnictwa Akcydensowe|месца=Warszawa|год=1983|старонкі=122}}&lt;/ref&gt;. Гатовая сыравіна павінна быць добра высушанай, сметанковага або белага колеру і з тонкім водарам горкага міндаля. З 5 кг свежых кветак атрымліваецца 1 кг сухіх{{r|herbapol}}.

Плады збіраюць свежымі, але яшчэ цвёрдымі (у кастрычніку і лістападзе{{r|beldowska}}). Пры нарыхтоўцы зручна стрэсваць плады на разасланыя пад дрэвамі палотны{{r|herbapol}}. Сыравіну сартуюць, выдаляючы пашкоджаныя плады і прымешкі&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Перабраныя чыстыя плады ссыпаюць у драўляныя [[дзежка|дзежкі]], затуляюць чыстай вільготнай [[тканіна]]й і захоўваюць у [[склеп|скляпах]] ці адпраўляюць на пункты перапрацоўкі&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Сушаць плады на сонцы або пад [[палатка]]мі, у [[печ]]ах або [[сушылка]]х пры [[Тэмпература|тэмпературы]] 45-50°{{r|antkowiak}}. Высушаныя плады вельмі маршчыністыя, амаль чорныя, з даўкім, крыху кіслым смакам і без паху{{r|beldowska}}. Іх пакуюць у папяровыя [[Мяшок|мяшкі]] вагой па 25 або 50 кг і захоўваюць у сухіх халаднаватых памяшканнях. Для атрымання 1 кг сухіх трэба каля 3,5 кг свежых пладоў{{r|herbapol}}.

Для кулінарнага выкарыстання плады збіраюць у спелым стане з кастрычніка (тады яны маюць самую багатую пажыўнасць) да пачатку зімы. Пасля падмярзання яны становяцца мякчэйшымі і хутчэй псуюцца{{r|grochowski}}, таму пры зборы пасля замаразкаў патрабуюць неадкладнага спажывання або перапрацоўкі&lt;ref name=&quot;bonenberg&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Krystyna Bonenberg|загаловак=Rośliny użyteczne człowiekowi|выдавецтва=Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych|месца=Warszawa|год=1988|старонкі=141|isbn=83-202-451-8}}&lt;/ref&gt;.

Лісце збіраюць у сярэдзіне [[лета]], сушаць звычайным спосабам.

== Гаспадарчае значэнне і прымяненне ==

Харчовая, меданосная, [[лекавыя расліны|лекавая]], таніданосная, фарбавальная, [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўная]], фітамеліяратыўная расліна.

=== У кулінарыі ===
{{Біяфота|Frutos del otono.jpg|right|ш=250|Цёрн на вітрыне (унізе, у цэнтры) у іспанскай [[Мурсія (аўтаномная супольнасць)|Мурсіі]]|color=lightgreen}}

Плады з глыбокай даўніны ўжываліся ў ежу. Мякаць пладоў, нягледзячы на даўкі смак у свежым выглядзе, цэніцца за пажыўную каштоўнасць, смак і водар{{r|grochowski}}&lt;ref name=mazerant&gt;{{кніга|аўтар=Mazerant Anna|загаловак= Mała księga ziół |год=1990 |выдавецтва= Inst. Wyd. Zw. Zawodowych |месца= Warszawa |isbn = 83-202-0810-6}}&lt;/ref&gt;.

Плады цёрну ўжываюць у [[Ежа|ежу]] свежымі, асабліва пасля [[Даспельванне#блетынг|прамаражвання]], якое робіць іх саладзейшымі{{r|grochowski}}{{r|mazerant}}, а таксама выкарыстоўваюць як каштоўны прадукт для розных спосабаў перапрацоўкі, вытворчасці [[Пладова-ягаднае віно|він]], [[Варэнне|варэння]], [[сок]]аў, [[сіроп]]аў, [[экстракт]]аў, [[лікёр]]аў, [[воцат]]у, [[мармелад]]у, {{нп3|Пасціла|пасцілы|ru|Пастила}}, [[Цукаты|цукатаў]]. Вырабы з цёрну маюць далікатны пах і пікантны смак{{r|grochowski}}.

Сваіх смакавых уласцівасцей цёрн не губляе нават пасля высушвання. Сухія плады і лісце ідуць на прыгатаванне [[Кампот|ўзвараў]], [[Кісель|кісялёў]] і для заварвання [[Гарбата|гарбаты]]{{r|khos}}&lt;ref name=amer/&gt;&lt;ref name=nsrw&gt;Beach, Chandler B., ed. (1914). «Sloe». The New Student’s Reference Work. Chicago: F. E. Compton and Co.&lt;/ref&gt;.

Віны, {{нп3|Наливка|наліўкі|ru|Наливка}} і [[Кандытарская прадукцыя|кандытарскія вырабы]] з цёрну адрозніваюцца высокімі смакавымі і {{нп3|Дыета|дыетычнымі|uk|Дієта}} ўласцівасцямі, тонкім прыемным [[водар]]ам.

Цёрн выкарыстоўваюць як у [[Харчовая прамысловасць|харчовай прамысловасці]], так і для [[Кансерваванне|хатняга кансервавання]].

Костачкі не ўжываюцца ў ежу з-за ўтрымання сінільнай кіслаты{{r|future}}.

==== Значэнне ў кухнях свету ====
{{Біяфота|Sloe Gin.jpg|right|ш=250|Дамашняя цярновая наліўка|color=lightgreen}}
Плады цёрну адыгрывалі істотную ролю ў гаспадарцы першабытных пасяленцаў Еўропы, яшчэ да распаўсюджвання тут у культуры пладовых дрэў з іншых частак свету&lt;ref name=luczaj&gt;{{кніга|аўтар=Łukasz Łuczaj|загаловак=Dzikie rośliny jadalne Polski|выдавецтва=Chemigrafia|месца=Krosno|год=2004|старонкі=220|isbn=83-904633-6-9}}&lt;/ref&gt;.

Салодкія стравы з цёрну некалі падаваліся ў якасці дадатку да асноўных страў. У [[Французская кухня|Францыі]] з недаспелых пладоў рабілі {{нп3|Марынаванне|марынады|ru|Маринование}} ў [[Воцат|воцаце]]{{r|future}}{{r|luczaj}}, а са спелых — лікёр ''prunelle''{{r|borkowski}}. У [[Нямецкая кухня|Германіі]] плады, здробненыя з вадой, ужываліся для дыстыляцыі высокаградуснай [[гарэлка|гарэлкі]]{{r|luczaj}}. У [[Руская кухня|Расіі]] з цёрну рабілі не толькі гарэлку і іншыя алкагольныя напоі, але і воцатныя марынады, джэмы і жэле, а таксама фруктовыя сокі{{r|gumowska}}. У Польшчы плады дадавалі галоўным чынам у [[Пладова-ягаднае віно|віны]], у тым ліку як фарбавальнік, араматызатар і ўтрымальнік дубільных рэчываў, але і як галоўны кампанент таксама. Акрамя гэтага з цёрну рабілі [[гарэлка|гарэлку]] і {{нп3|Наліўка|наліўку|ru|Наливка}} ({{нп3|Цярноўка (напой)|цярноўку|pl|Tarninówka}}){{r|grochowski}}, сокі і сіропы{{r|gumowska}}. У Брытаніі з пладоў рабілі наліўку пад назвай «цярновы джын» ({{lang-en|sloe gin}}), а ў іспанскай [[Навара (аўтаномная супольнасць)|Навары]] рабілі дужа моцны лікёр [[пачаран]] ({{lang-es|pacharán}}){{r|borkowski}}. Цёрн дабаўлялі ў [[партвейн]] для больш рэзкага смаку і паху&lt;ref name=amer&gt;Rines, George Edwin, ed. (1920). «Sloe». Encyclopedia Americana.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gilman, D. C.; Thurston, H. T.; Colby, F. M., eds. (1905). «Sloe». New International Encyclopedia (1st ed.). New York: Dodd, Mead.&lt;/ref&gt;.

=== У медыцыне ===

У афіцыйнай медыцыне {{нп3|Лекавая раслінная сыравіна|лекавай сыравінай|uk|Лікарська рослинна сировина}} з’яўляюцца кветкі (''Flos Pruni spinose'') і плады (''Fructus Pruni spinose'') цёрну. Актыўнымі рэчывамі ў цёрне выступаюць дубільныя рэчывы, флаваноіды і цыянагенныя гліказіды. За антысептычнае, супрацьзапаленчае і запіральнае дзеянне&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt; адказваюць таніны{{r|wyk}}. Флаваноіды дзейнічаюць, у прыватнасці, як антыаксіданты, супрацьзапаленчае і памяншаюць пранікальнасць сценак крывяносных сасудаў{{r|lamer}}.

Адвар з кветак мае мачагонную і патагонную, слабільную, адхарквальную і антытаксічную ўласцівасці&lt;ref name=krejca&gt;{{кніга|аўтар=Jindřich Krejča, Jan Macků |загаловак=Atlas roślin leczniczych|выдавецтва=Zakł. Nar. im. Ossolińskich|месца=Warszawa |год=1989 |isbn = 83-04-03281-3}}&lt;/ref&gt;, ён таксама памяншае пранікальнасць [[капіляр]]аў{{r|antkowiak}}. Кветкі цёрну карысныя і пры розных хваробах [[Печань|печані]]. Яны рэгулююць {{нп3|Перыстальтыка|перыстальтыку|ru|Перистальтика}} [[Кішэчнік|кішак]] і лічацца далікатным слабільным сродкам. Кветкі таксама можна заварваць як гарбату{{r|wyk}}. Вельмі малыя дозы цыянападобных гліказідаў у іх стымулююць [[Дыхальная сістэма чалавека|дыхальную сістэму]], [[страваванне]] і паляпшаюць самаадчуванне{{r|future}}.

Плады маюць лёгкае запіральнае і супрацьзапаленчае дзеянне{{r|krejca}}{{r|wyk}}. Выкарыстоўваецца ў выглядзе {{нп3|Адвар|адвару|ru|Отвар}} і (½ чайнай лыжкі сушаных пладоў на адну шклянку вады) для лячэння захворванняў страўнікава-кішачнага тракта&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;, а таксама для паласкання&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt; рота і горла пры запаленні{{r|mazerant}}. Лячыць запаленне можа таксама [[гарбата]]й з сушаных пладоў або свежым сокам пладоў{{r|wyk}}.

З лісця раслін гатуюць {{нп3|Адвар|адвары|ru|Отвар}}, якія ўжываюцца пры захворваннях нырак&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г.|загаловак=Дикорастущие плоды, ягоды и их применение|выдавецтва=Ураджай|год=1975|старонкі=100|старонак=200}}&lt;/ref&gt;, яго таксама рэкамендуюць як мачагонны і слабільны сродак.

Плады, [[Кветка|кветкі]] і кару цёрну ўжываюць як кроваачышчальны сродак, асабліва пры скурных {{нп3|Сып|сыпах|ru|Сыпь}}, масавых [[фурункул]]ах.

Карані, кара і маладая драўніна маюць супрацьзапаленчыя і патагонныя ўласцівасці. Верхні слой кары цёрну рэкамендуюць прыкладваць пры рожыстых запаленнях [[Скура|скуры]]. {{нп3|Адвар|Адвары|ru|Отвар}} з [[Корань расліны|каранёў]] і лісця выкарыстоўваюць для паласкання рота пры захворванні [[Зубы|зубоў]] і [[Дзясны|дзясен]].

У [[Народная медыцына|народнай медыцыне]] плады цёрну выкарыстоўваюцца пры {{нп3|Захворванні страўніка|страўнікава-кішачных захворваннях|uk|Захворювання шлунка}}, а таксама як кроваачышчальны, дыетычны і супрацьзапаленчы сродак.

=== У пчалярстве ===

Цёрн — вясновы [[Меданосныя расліны|меданос]], што дае падтрымны ўзятак, [[Пчаліная абножка|пылок-абножку]] і трохі [[Нектар (цукрысты сок)|нектару]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Абрикосов Х. Н. и др.|частка=Тёрн|загаловак=Словарь-справочник пчеловода|спасылка=http://ashipunov.info/shipunov/school/books/slovarj-sprav_pchelovoda_1955.djvu|адказны=Сост. Федосов Н. Ф.|месца=М.|выдавецтва=Сельхозгиз|год=1955|старонкі=362|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107195254/http://ashipunov.info/shipunov/school/books/slovarj-sprav_pchelovoda_1955.djvu|archive-date=7 студзеня 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Алексєєнко Ф. М.; Бабич І. А.; Дмитренко Л. І.; Мегедь О. Г.; Нестероводський В. А.; Савченко Я. М. (1966). У Кузьміна М. Ф.; Радько М. К. Виробнича енциклопедія бджільництва. Київ «Урожай». с. 441.&lt;/ref&gt;. Меданоснасць расліны да 25 кг на гектар{{r|lipinski}}.

=== У прамысловасці ===
{{Біяфота|Assorted shillelagh.JPG|right|ш=250|Традыцыйныя [[Ірландыя|ірландскія]] кіі, якія пераважна робяцца з цярновых галін|color=lightgreen}}
[[Драўніна]] цёрну вельмі трывалая і цвёрдая, карычнева-чырванаватага колеру. Яна добра паддаецца паліроўцы. Драўніну цёрну выкарыстоўваюць пры вытворчасці дробных сталярных і такарных вырабаў.

З-за высокай цвёрдасці [[Драўніна|драўніны]] цёрну ён з’яўляецца дасканалым матэрыялам для вытворчасці {{нп3|Лёска, кій|лёсак|pl|Laska (kij)}}, {{нп3|Паліца, зброя|паліц|ru|Палица}}, [[Кій|кіёў]], дзяржанняў розных прылад і [[бізун]]оў&lt;ref name=&quot;nsrw&quot;/&gt;.

У [[Ірландыя|Ірландыі]] з цёрну робяць традыцыйныя [[Шылела|дубінкі]]&lt;ref name=&quot;chouinard&quot;&gt;{{cite journal |last1=Chouinard B.A. |first1=Maxime |title=The stick is king: The Shillelagh Bata or the rediscovery of a living Irish martial tradition |url=https://web.archive.org/web/20120101000000*/http://www.freifechter.com/files/stick_edited.pdf |access-date=5 July 2011 }}&lt;/ref&gt;. Такія дубінкі ў Брытанскай арміі — гэта частка вайсковага рыштунку сяржантаў {{нп3|Каралеўскі ірландскі полк, 1992|Каралеўскага ірландскага палка|ru|Королевский ирландский полк (1992)}}; традыцыя нашэння такой зброі таксама сустракаецца ў ірландскіх палках некаторых другіх краін [[Садружнасць нацый|Садружнасці нацый]].

Таксама з цёрну робяць {{нп3|альпінісцкія зачэпы||ru|Альпинистские кошки}}.

=== У лясной і садовай гаспадарцы ===
{{Біяфота|Berries in the hedge - geograph.org.uk - 967926.jpg|left|ш=250|[[Жывая агароджа]] з цярноўніку|color=lightgreen}}
Адмыслова высаджваюць кусты цярноўніку на адхонах, у ярах, па берагах рэк і каналаў, каб умацаваць іх{{r|szafer}}{{r|bugala}}. Акрамя гэтага цярноўнік лагодна ставіцца да прыморскіх умоў і можа выкарыстоўвацца для замацавання насыпаў і адхонаў на ўзбярэжжах{{r|future}}. Абараняе [[Глеба|глебу]] ад воднай і ветравой эрозіі{{r|seneta}}. На пашах дрэвы могуць высаджвацца, каб абараніць збожжавыя і травы ад згрызання дзікімі жывёламі&lt;ref name=wieren&gt;{{кніга|аўтар=Michiel F. WallisDeVries, Jan Pieter Bakker, S. E. van Wieren|загаловак=Grazing and conservation management|выдавецтва=Kluwer Academic Publishers|месца=Dordrecht|год=1998|серыя=Conservation Biology Series|старонкі=113|isbn=0-412-47520-0}}&lt;/ref&gt;.

Выкарыстоўваецца цярноўнік і ў якасці дэкаратыўных [[Жывая агароджа|жывых агароджаў]]. У яго зарасніках ствараюцца добрыя ўмовы для жыцця і харчавання дробных птушак і млекакормячых{{r|szafer}}{{r|bugala}}.

Цёрн служыць выдатнай {{нп3|Прышчэпка, батаніка|прышчэпай|ru|Прививка (ботаника)}} для кустовых форм персіка, абрыкоса і сліў, гэта — зіма- і засухаўстойлівы від&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gribysedobnye.ru/ternovnik.html|title=Терновник (торон, слива колючая, тёрн, дерябник)|access-date=21 снежня 2016|archive-date=6 кастрычніка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006092732/http://gribysedobnye.ru/ternovnik.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Таксама выкарыстоўваецца ў {{нп3|селекцыя раслін|селекцыі раслін|ru|Селекция растений}} для стварэння ўстойлівых сартоў сліў праз {{нп3|скрыжаванне (біялогія)|скрыжаванне|pl|Krzyżowanie}} з імі і, радзей, для атрымання ўласна пладоў цёрну{{r|szafer}}.

Цёрн лічыцца адным з найбольш каштоўных відаў для фарміравання кустоў і лясных участкаў на абочынах з-за экалагічнай важнасці, але адначасова гэта адзін з самых недаацэненых відаў, ён практычна не сустракаецца ў [[Лясны гадавальнік|лясных гадавальніках]]{{r|bugala}}.

=== Іншае ===
{{Біяфота|Aerozol pod teznia.JPG|right|ш=250|З правага боку відаць сцяну з цёрну ў [[Градзірня (вытворчасць солі)|градзірні]], па якой сцякае саляны раствор|color=lightgreen}}

Цярновыя костачкі знаходзяць яшчэ ў [[Дагістарычныя палевыя паселішчы ў Альпах|дагістарычных палевых паселішчах у Альпах]]&lt;ref name=amer/&gt;. Сведчанне даўняга выкарыстання цёрну чалавекам — знакаміты выпадак адкрыцця ў 1991 годзе ў [[Эцтальскія Альпы|Эцтальскіх Альпах]] найстарэйшай у Еўропе 5300-гадовай муміі чалавека, названага {{нп3|Эцы||ru|Эци}}, у якога ў страўніку знайшлі рэшткі цёрну&lt;ref name=tg&gt;{{ cite web |url=http://www.livescience.com/24666-otzi-iceman-mummy-life-death.html |title=Mummy Melodrama: Top 9 Secrets About Otzi the Iceman |author=Tia Ghose |publisher=LiveScience |date=November 8, 2012 |access-date=November 10, 2012}}&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;color:darkred;&quot;&gt;(to locate, click ahead to part 4)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.

Пазней цярноўнік высаджвалі, каб абазначыць межы зямельных уладанняў. У Брытаніі і Паўночнай Еўропе цярновыя агароджы садзілі, каб абмежаваць рух буйной рагатай жывёлы&lt;ref&gt;Alice M. Coats, ''Garden Shrubs and Their Histories'' (1964) 1992, ''s.v.'' «Prunus».&lt;/ref&gt;.

Цвіценне цярноўніку можа быць звязана са святкаваннем старажытнага кельцкага свята {{нп3|Імболк||ru|Имболк}}&lt;ref&gt;{{Cite book|last1 = Aveni|first1 = Anthony F.|title = The Book of the Year: A Brief History of Our Seasonal Holidays|url = https://archive.org/details/bookofyearbriefh0000aven|year = 2004|publisher = Oxford University Press, USA|isbn = 0-19-517154-3|page = [https://archive.org/details/bookofyearbriefh0000aven/page/38 38]}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдневяковых [[Скрыпторый|скрыпторыях]] выкарыстоўвалі [[чарніла]], прыгатаванае ў тым ліку і з кары цёрну. Парасткі цёрну вымочвалі і варылі, потым змешвалі з [[віно]]м і зноў гатавалі. З часам гэты рэцэпт выйшаў з ужытку, бо такое чарніла было не вельмі ўстойлівым да святла&lt;ref name=madaus&gt;{{cite web|url=http://www.madaus.de/Schlehe.1572.0.html|title=Schlehe|work=Madaus|publisher=RottaPharm Gruppe|lang=de|access-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102073913/http://www.madaus.de/Schlehe.1572.0.html|archive-date=2 лістапада 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. {{нп3|Рашы|Шлома Іцхакі|ru|Раши}}, вядомы каментатар [[Талмуд]]а і [[Танах]]а часоў [[Высокае Сярэднявечча|Высокага Сярэднявечча]], таксама пісаў, што [[Жывіца, батаніка|жывіца]] цёрну (які ён называе ''{{lang-fr|Prunellier}}'') была інгрэдыентам у вытворчасці {{нп3|Жалезістае чарніла|чарніла для манускрыптаў|ru|Железистые чернила}}&lt;ref&gt;''[[Талмуд|Talmud Bavli]], Tractate Shabbat 23a''&lt;/ref&gt;.

«Цярновы чарвяк», які быў за {{нп3|Рыбалоўны кручок|рыбалоўнага кручка|en|Fishing bait}}, згадваецца ў творы {{нп3|Джуліяна Бернерс|Джуліяны Бернерс|ru|Бернерс, Джулиана}} [[15 стагоддзе|XV стагодддзя]] «The Treatyse of Fishing with an Angle»&lt;ref&gt;[http://www.farreaches.org/compendium/treatise/onetreatise.html ''The Treatyse of Fishing with an Angle''] (attributed to Dame {{нп3|Джуліяна Бернерс|Juliana Berners|ru|Бернерс, Джулиана}} in the 15th century)&lt;/ref&gt;.

Згодна з [[Ян Кшыштаф Клюк|Янам Кшыштафам Клюкам]], дабаўленне пладоў цёрну ў бочку з сапсаваным віном эфектыўна яго паляпшае, а [[сыр]], загорнуты ў кару цёрну, мае больш працяглы тэрмін ужывання&lt;ref name=kluk&gt;{{кніга|аўтар=Krzysztof Kluk |загаловак=Dykcyyonarz roślinny. T. II|месца=Warszawa|год=1808|старонкі=240}}&lt;/ref&gt;.

Вязкі цёрну з’яўляюцца асноўным матэрыялам для будавання [[Градзірня (вытворчасць солі)|градзірань]], імі запаўняюць драўляную канструкцыю, у якой з {{нп3|Расол, мінеральная вада|расолу|pl|Solanka (woda mineralna)}} ўтвараецца [[аэразоль]]&lt;ref name=affelt&gt;{{cite web|url=http://gilbert.aq.upm.es/sedhc/biblioteca_digital/Congresos/CIHC1/CIHC1_015.pdf|title=Wooden masterwork of saline in Ciechocinek, Poland|author=Waldemar Affelt|date=2003|work=Proceedings of the First International Congress on Construction History, Madrid, 20th-24th January 2003, ed. S. Huerta, Madrid: I. Juan de Herrera, SEdHC, ETSAM, A. E. Benvenuto, COAM, F. Dragados|lang=en|access-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907193752/http://gilbert.aq.upm.es/sedhc/biblioteca_digital/Congresos/CIHC1/CIHC1_015.pdf|archive-date=7 верасня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

З цёрну атрымліваюцца выдатныя [[дровы]], якія гараць павольна з добрым жарам і мала дымяць&lt;ref&gt;The Scout Association 1999. ''The Burning Properties of Wood'', London, U.K. [http://www.scoutbase.org.uk/library/hqdocs/facts/pdfs/fs315001.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121223202805/http://www.scoutbase.org.uk/library/hqdocs/facts/pdfs/fs315001.pdf|date=23 снежня 2012}}&lt;/ref&gt;.

[[Насенне]] цёрну ўтрымлівае тлусты [[Алеі|алей]] (да 37 %), [[Гліказіды|глюказід]] [[амігдалін]] і можа служыць сыравінай для атрымання тлустага і міндальнага [[Эфірныя алеі|эфірнага алею]]. З костачак здабываюць [[актываваны вугаль]].

У касметыцы мякаць пладоў выкарыстоўваецца для падрыхтоўкі звязальных масак для твару{{r|future}}.

Кара і драўніна цёрну ўтрымліваюць [[таніны]] (да 8 %){{r|future}} і выкарыстоўваюцца для [[Дубленне|дублення]] [[Кушнерства|скур]]. Пры змешванні кары з {{нп3|Сульфат медзі(II)|медным купарвасам|ru|Сульфат меди(II)}} атрымліваюць чорную [[Фарбы|фарбу]] і якаснае чорнае [[чарніла]], а пры змешванні са [[Шчолачы|шчолачамі]] — жоўтую фарбу. Лісце дае зялёную фарбу, а плады ад цёмна-шэрай да зялёнай{{r|future}}. [[Сок]] пладоў выкарыстоўваюць для маркіроўкі {{нп3|Тэкстыльнае палатно|палатна|ru|Текстильное полотно}}, бо ён практычна нязмыўны{{r|khos}}.

== У культуры і вераваннях ==
{{Біяфота|Schlehen Keramik 01.jpg|right|ш=250|Керамічная талерка з выявай цёрну|color=lightgreen}}
У сувязі з распаўсюджанасцю, здольнасцю ўтвараць моцныя зараснікі, пышнае цвіценне і характэрныя даўкія плады цёрн лёгка пазнаць, ён адыгрывае важную ролю ў народнай культуры. З-за сваіх характарыстык рэдка меў станоўчы і спрыяльны вобраз, хоць у {{нп3|Кельцкая міфалогія|кельцкай міфалогіі|ru|Кельтская мифология}} лічыўся святой раслінай{{r|borkowski}}.

У [[Славянская міфалогія|культуры славян]] кусты цёрну высаджвалі на магілах самазабойцаў, каб яны не пужалі жывых. На цярновых вогнішчах палілі вядзьмарак. Людзі верылі, што цярновым калом можна забіць {{нп3|Мара, дэман|стварэнняў начных жахаў|ru|Мара (демон)}}, у тым ліку [[вампір]]аў{{r|ziolkowska}}.

У сувязі са згадваннем цёрну як матэрыялу для [[цярновы вянок|пакутніцкага вянка]] [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]], у хрысціянскай культуры расліна была звязана з [[Сатана|Сатаной]].

У часы {{нп3|Паляванне на ведзьмаў|палявання на ведзьмаў|ru|Охота на ведьм}} у Англіі цёрн лічыўся раслінай, якая выкарыстоўваецца для рытуальнага вядзьмарства, таму з яго складвалі вогнішчы, на якіх {{нп3|Спаленне|спальвалі ведзьмаў|ru|Сожжение}}{{r|borkowski}}. З іншага боку, у [[Познань|Познані]] існуе легенда, згодна з якой Бог дараваў цярноўніку незлічоныя беласнежныя кветкі, каб ён мог даказаць сваю невінаватасць і зняць абвінавачванне, што з яго быў створаны цярновы вянок{{r|madaus}}.

У [[Балгары|балгараў]] да XIX стагоддзя існавала павер’е, што плады цёрну або цярновая галінка, пакладзеная ў рот пры пахаванні, абароніць зубы ад выпадзення&lt;ref name=ziolkowska&gt;{{кніга|аўтар=Maria Ziółkowska|загаловак=Gawędy o drzewach|выдавецтва=Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza|месца=Warszawa|год=1983|старонкі=257|isbn=83-205-3485-2}}&lt;/ref&gt;.

=== У літаратуры і фальклоры ===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; |
''Квiтнее цёрн падобна кветкам слiвы,''&lt;br /&gt;
''Хто зблытае — пазнае шмат бяды,''&lt;br /&gt;
''Прыгожы белы цвет i сэрцу мiлы,''&lt;br /&gt;
''Ды даўкiя i кволыя плады.''&lt;br /&gt;
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ''Анатоль Балуценка. «Асенні сум»''&lt;ref&gt;[http://ab24b.narod.ru/f10_3.htm Анатоль Балуценка. «Асенні сум»]&lt;/ref&gt;
|}
Польскія сяляне кажуць: «Цёрн цвіце — будзе халодна» ({{lang-pl|Tarnina kwitnie – będzie zimno}}), гэта звязана з тым, што час цвіцення цёрну супадае з пахаладаннем, якое часта прыходзіць у маі{{r|kiljanska}}.

=== У геральдыцы ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Файл:DEU Dranske COA.svg|Цёрн на гербе нямецкай камуны {{нп3|Дранске||ru|Дранске}}
Файл:Escut d'Arenys de Mar.svg|Цёрн на гербе іспанскага муніцыпалітэта {{нп3|Арэньс-дэ-Мар||ru|Ареньс-де-Мар}}
&lt;/gallery&gt;

=== У філатэліі ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Файл:2004. Stamp of Belarus 0532.jpg|Паштовая марка Беларусі 2004 года
&lt;/gallery&gt;

=== У мастацтве ===

Цёрн на сваіх палотнах малявалі {{нп3|Уільям Гаральд Дадлі||en|William Harold Dudley}}&lt;ref&gt;[http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=192205 The Pear, the Sloe and Spring] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151001102041/http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=192205 |date=1 кастрычніка 2015 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;, {{нп3|Альфрэд Джэймс Манінгс||ru|Маннингс, Альфред Джеймс}}&lt;ref&gt;[http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=202965 Exmoor, Blackthorne] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151007133240/http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=202965 |date=7 кастрычніка 2015 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;, {{нп3|Уільям Сцюарт Макджордж||ru|Макджордж, Уильям Стюарт}}&lt;ref&gt;[http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=198440 Sloe Blossom] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150912214940/http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=198440 |date=12 верасня 2015 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; і інш.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Файл:William Stewart MacGeorge. Sloe Blossom.jpg|{{нп3|Уільям Сцюарт Макджордж||ru|Макджордж, Уильям Стюарт}}. «Цвіценне цёрну»
&lt;/gallery&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|том=17|старонкі=110}}
* {{кніга|загаловак=Биологический энциклопедический словарь|адказны=Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.|выданне=2-е изд., исправл.|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1989|старонкі=637|старонак=864|isbn=5-85270-002-9|тыраж=150&amp;nbsp;600}}
* {{ІВРСР|частка=757. ''Prunus spinosa'' L. (incl. ''P. stepposa'' Kotov.) — Слива колючая, или Тёрн|том=2|стар=393}}
* ''{{нп3|Уладзімір Іванавіч Чопік|В.&amp;nbsp;И.&amp;nbsp;Чопик|uk|Чопик Володимир Іванович}}, {{нп3|Любоў Рыгораўна Дудчанка|Л.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Дудченко|uk|Дудченко Любов Григорівна}}, [[Ала Мікалаеўна Краснова|А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Краснова]];'' «{{нп3|Дзікарослыя карысныя расліны Украіны, даведнік|Дикорастущие полезные растения Украины|uk|Дикорослі корисні рослини України (довідник)}}» Справочник; Киев, {{нп3|Навукова думка||uk|Наукова думка}}, 1983. {{ref-ru}}
* {{кніга |аўтар=[[Юхім Якаўлевіч Елін|Єлін Ю. Я.]], {{нп3|Марыя Якаўлеўна Зярова|Зерова М. Я.|ru|Зерова Марія Яківна}}, [[Уладзімір Іванавіч Лушпа|Лушпа В. І.]], [[Святлана Іванаўна Шабарава|Шабарова С. І.]] |загаловак=Дари лісів.  |месца = Київ|выдавецтва=Урожай|год=1979 |старонак = 440}}

== Спасылкі ==
{{Чырвоная кніга Беларусі|Расліна|57|III}}
* {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00078/71700.htm|title=Тёрн}} {{v|16|1|2010}}
* {{cite web|url=http://www.sadincentr.ru/publications/p24/default.aspx|title=Слива знакомая и незнакомая|author=Воробьев Б.|publisher=Информационный садовый центр|access-date=2013-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016003723/http://www.sadincentr.ru/publications/p24/default.aspx|archive-date=16 кастрычніка 2013|url-status=dead}}

{{Слівы}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{Добры артыкул|Біялогія}}
{{Артыкул года|2017}}

[[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]]
[[Катэгорыя:Кусты]]
[[Катэгорыя:Меданосныя расліны]]
[[Катэгорыя:Сліва]]
[[Катэгорыя:Харчовыя расліны]]
[[Катэгорыя:Расліны ў Бібліі]]
[[Катэгорыя:Расліны на марках]]</text>
      <sha1>8tlmwdj82wpo0lp64qu2s7gqzjnodv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чабатовіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102469</id>
    <revision>
      <id>5142866</id>
      <parentid>4847260</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T00:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10998" sha1="9qaf3s73i0f44dluhvw08qdkmend7ks" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чабатовіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = сельсавет
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Буда-Кашалёўскі раён]]
|Уключае                   = 27 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Чабатовічы]]
|Датаўтварэння             = [[8 снежня]] [[1926]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 820
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = https://buda-koshelevo.gomel-region.by/ru/chebo/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чабато́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Чабатовічы]].

== Гісторыя ==
Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных [[Альхоўскі сельсавет (Уваравіцкі раён)|Альхоўскага]] і [[Старабудскі сельсавет|Старабудскага]] сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна. 18 студзеня 1965 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Смычкоўскі сельсавет|Смычкоўскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: [[Гарадок (Буда-Кашалёўскі раён)|Гарадок]], [[Дняпроўск]], [[Камсамольск (Буда-Кашалёўскі раён)|Камсамольск]], [[Кленавіца (Буда-Кашалёўскі раён)|Кленавіца]], [[Крылоў (Буда-Кашалёўскі раён)|Крылоў]], [[Лебедзеў (Буда-Кашалёўскі раён)|Лебедзеў]], [[Лугавы]], [[Першамайскі (Чабатовіцкі сельсавет)|Першамайскі]], [[Пралетарый (Буда-Кашалёўскі раён)|Пралетарый]], [[Пушкіна (Буда-Кашалёўскі раён)|Пушкіна]], [[Салаўёў (Чабатовіцкі сельсавет)|Салаўёў]] і [[Смычок (Буда-Кашалёўскі раён)|Смычок]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).&lt;/ref&gt;. 26 чэрвеня 1969 года скасаваны пасёлак [[Дняпроўск]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Чабатовіцкага сельсавета 24 населеныя пункты&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|76}}&lt;/ref&gt;. 1 кастрычніка 1976 года скасаваны пасёлкі [[Першамайскі (Чабатовіцкі сельсавет)|Першамайскі]] і [[Пушкіна (Буда-Кашалёўскі раён)|Пушкіна]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 кастрычніка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 36 (1518).&lt;/ref&gt;, 13 лістапада 1987 года — пасёлак [[Пралетарый (Буда-Кашалёўскі раён)|Пралетарый]] (зліўся з вёскай [[Кленавіца (Буда-Кашалёўскі раён)|Кленавіца]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 13 лістапада 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).&lt;/ref&gt;. 20 верасня 2002 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Бярвёнаўскі сельсавет|Бярвёнаўскага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: вёскі [[Бярвёнаўка]], [[Васільполле]], [[Хоўхла (Буда-Кашалёўскі раён)|Хоўхла]], пасёлкі [[Броськаў]] і [[Заброддзе (Буда-Кашалёўскі раён)|Заброддзе]])&lt;ref&gt;[http://www.kaznachey.com/doc/3OnXse3Bs6D/ Решение Гомельского облсовета депутатов от 20 сентября 2002 г. № 179 Об упразднении Бервеновского и Заболотского сельсоветов Буда-Кошелевского района и изменении границ Чеботовичского и Широковского сельсоветов Буда-Кошелевского района]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад Чабатовіцкага сельсавета ўваходзілі: да 1968 года пасёлак Пралетарый, да 1969 года пасёлак Дняпроўск, да 1976 года пасёлкі Першамайскі, Пушкіна (не існуюць).

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1172 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 96,8 % — [[беларусы]], 2,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 820 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* {{archives.gov.by|119470}}

{{Чабатовіцкі сельсавет}}
{{Буда-Кашалёўскі раён}}

[[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Уваравіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]</text>
      <sha1>9qaf3s73i0f44dluhvw08qdkmend7ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Цырыманіяльныя графствы Англіі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>104277</id>
    <revision>
      <id>5142675</id>
      <parentid>3860333</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1954" sha1="l5hm6nocspjbat8i693lcwn10lrgaea" xml:space="preserve">{{Навігацыйная паласа
|колер         = 
|выява         = [[Выява:Flag of England.svg|50px|border|Flag of England]]
|выява2        = 
|загаловак     = '''[[Вялікабрытанія]]'''{{*}} '''[[Англія]]'''{{*}} '''[[Цырыманіяльнае графства|Цырыманіяльныя графствы]]'''
|утрыманне     =
* ''Падзел паводле закона аб лейтэнанцтве 1997 г.''

* [[Бакінгемшыр]]
* [[Бедфардшыр]]
* [[Беркшыр]]
* [[Брысталь]]
* [[Вустэршыр]]
* [[Вялікі Лондан]]
* [[Вялікі Манчэстэр]]
* [[Глостэршыр]]
* [[Дарэм (графства)|Дарэм]]
* [[Дорсет]]
* [[Дэваншыр]]
* [[Дэрбішыр]]
* [[Заходні Ёркшыр]]
* [[Заходні Сусекс]]
* [[Камбрыя]]
* [[Кембрыджшыр]]
* [[Кент]]
* [[Корнуал]]
* [[Ланкашыр]]
* [[Лестэршыр]]
* [[Лінкальншыр]]
* [[Сіці (Лондан)|Лонданскі Сіці]]
* [[Мерсісайд]]
* [[Нартамберленд]]
* [[Нартгемптаншыр]]
* [[Норфалк (графства)|Норфалк]]
* [[Нотынгемшыр]]
* [[Оксфардшыр]]
* [[Паўднёвы Ёркшыр]]
* [[Паўночны Ёркшыр]]
* [[Ратленд]]
* [[Суфалк]]
* [[Сомерсет]]
* [[Стафардшыр]]
* [[Сурэй]]
* [[Тайн і Уір]]
* [[Уайт (востраў)|Уайт]]
* [[Уілтшыр]]
* [[Уорыкшыр]]
* [[Усходні райдынг Ёркшыра]]
* [[Усходні Сусекс]]
* [[Уэст-Мідлендс]]
* [[Хартфардшыр]]
* [[Херэфардшыр]]
* [[Хэмпшыр]]
* [[Чэшыр]]
* [[Шропшыр]]
* [[Эсекс]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Англія]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l5hm6nocspjbat8i693lcwn10lrgaea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Палац Стокле</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109322</id>
    <revision>
      <id>5142898</id>
      <parentid>3978496</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T04:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surajr7</username>
        <id>165596</id>
      </contributor>
      <origin>5142898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4452" sha1="8d8f05r3wns3xgwom9cbgoq3j998auk" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = 
|Беларуская назва         = 
|Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   =
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            =
|Статус                   = 
|Краіна                   = 
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = 
|Месцазнаходжанне         = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Канфесія                = 
|Епархія                 = 
|Добрапрыстойнасць       =  
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып кляштара            = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне              = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны               = 
|Пачатак будаўніцтва     = 
|Заканчэнне будаўніцтва  = 
|Будынкі                 = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Вядомыя жыхары          = 
|Рэліквіі                = 
|Настаяцель              = 
|Стан                    = 
|Сайт                    = 
|Commons                 = 
}}
'''Палац Стокле''' (''Palais Stoclet'') — [[брусель]]скі [[асабняк]] банкіра [[Адольф Стокле|Адольфа Стокле]] (1871—1949), пабудаваны для яго ў 1905—11 гг. па праекце аднаго з самых радыкальных прадстаўнікоў [[венскі сецэсіён|венскага сецэсіёна]], [[Ёзэф Хофман|Ё. Хофмана]]. У гісторыю еўрапейскай архітэктуры ўвайшоў як своеасаблівы водападзел паміж [[мадэрн]]ам і [[мадэрнізм, архітэктура|мадэрнізмам]].

Ва ўмовах поўнай творчай свабоды — заказчык не абмяжоўваў архітэктара ў ідэях і сродках — Хофман наблізіўся да стварэння «татальнага твора мастацтва» (''[[Gesamtkunstwerk]]''). Садок вакол асабняка быў таксама разбіты і аформлены па праекце Хофмана. Будынак і дагэтуль упрыгожаны творамі супрацоўнікаў [[Венскія майстэрні|Венскіх майстэрняў]] — [[Густаў Клімт|Клімта]], [[Коламан Мозер|Мозера]] і [[Франц Мецнер|Мецнера]].

У доме, інтэр’еры якога захоўваюць першапачатковыя аздабленне і мэбляванне, у розныя гады бывалі [[Както]], [[Дзягілеў]], [[Стравінскі]]. Ён знаходзіцца ва ўласнасці нашчадкаў Стокле і закрыты для турыстаў. Да 2002 года ў ім пражывала ятроўка Адольфа Стокле. У 2009 годзе дом Стокле ўвайшоў у лік помнікаў [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]].

== Пано Клімта ў сталовай ==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
File:Gustav Klimt 029.jpg
File:Gustav Klimt 030.jpg
File:Gustav Klimt 031.jpg
File:Klimt - Nine Cartoons for the Stoclet Frieze- Part 4, Part of the tree of life (1910-11).jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
{{Сусветная спадчына|1298}}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{commonscat-inline|Palais Stoclet|дом Стокле}}

{{DEFAULTSORT:Стокле палац}}
[[Катэгорыя:Палацы Бельгіі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні ў стылі мадэрн|Стокле]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Бруселя]]
[[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Бельгіі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1911 годзе]]</text>
      <sha1>8d8f05r3wns3xgwom9cbgoq3j998auk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IPad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111364</id>
    <revision>
      <id>5142684</id>
      <parentid>5125671</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>шаблон</comment>
      <origin>5142684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12615" sha1="dranxaugajx243drujd5gnr8ko1m6g5" xml:space="preserve">{{Гульнявая сістэма
|name         = iPad
|image        = [[Выява:Apple.iPad.jpeg|300пкс]]
|caption      = 
|manufacturer = [[Foxconn]]&lt;ref&gt;[http://www.macobserver.com/tmo/article/wintek_may_be_behind_delayed_ipad_launch/ Wintek May Be Behind Delayed iPad Launch | News | The Mac Observer&lt;!-- Загаловак дададзены ботам --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pcworld.com/article/192693/is_ipad_sold_out.html Is iPad Sold Out?]&lt;/ref&gt; для [[Apple]]

|type         = [[Планшэтны камп’ютар|Планшэтны]] [[Партатыўны мультымедыйны прайгравальнік|медыя плэер]]/[[Персанальны камп’ютар|ПК]]

|releasedate  = '''Мадэль з Wi-Fi (ЗША):''' 3 красавіка 2010&lt;ref name=&quot;apple_press1&quot;&gt;Прэс-рэліз Apple: [http://www.apple.com/pr/library/2010/03/05ipad.html iPad Available in US on April 3]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''Мадэль з Wi-Fi+3G (ЗША):''' 30 красавіка 2010&lt;ref name=&quot;apple_press2&quot;&gt;Прэс-рэліз Apple: [http://www.apple.com/pr/library/2010/04/20ipad.html iPad Wi-Fi + 3G Models Available in US on April 30]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''Абедзве мадэлі (міжнародныя):''' 28 мая 2010&lt;ref name=&quot;apple_press3&quot;&gt;Прэс-рэліз Apple: [http://www.apple.com/pr/library/2010/05/07ipad.html iPad Available in Nine More Countries on May 28]&lt;/ref&gt;

|connectivity = [[Wi-Fi]] ([[IEEE 802.11n|802.11a/b/g/n]]), [[Bluetooth|Bluetooth 2.1+EDR]], &lt;br /&gt;'''Wi-Fi+3G мадэль таксама ўключае:''' [[Assisted GPS|A-GPS]], [[Micro-sim]] slot, Quad-band, [[GPRS]]/[[EDGE]], Tri-band [[UMTS]] [[HSDPA]]
|lifespan     =
|unitssold    =
|media        =
|os           = [[Apple iOS]] 5.1 — з [[7 сакавіка]] [[2012]] год

|input        = [[Сэнсарны экран]] з падтрымкай [[Multi-touch|Мультытач]], Гарнітура, [[Акселерометр]], лічбавы [[компас]], [[гіраскоп]] (iPad 2)

|camera       = '''iPad''': не &lt;br /&gt;'''iPad 2''': ёсць (франтальная (0.3 Mpx) і задняя (0.9 Mpx)), здымка 720p відэа&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/ipad/specs/ Apple - iPad 2 - View the technical specifications for iPad 2&lt;!-- Загаловак дададзены ботам --&gt;]&lt;/ref&gt;

|power        = Перазараджваемы незамяняльны [[Літый-палімерны акумулятар]];

|cpu          = '''iPad''': 1&amp;nbsp;GHz [[Apple A4]] &lt;br /&gt;'''iPad 2''': 1&amp;nbsp;GHz двух'ядзерны [[Apple A5]] &lt;br /&gt;'''The new iPad''': [[A5X]] двух'ядзерны; верагодна 1 ГГц.

|storage      = [[Флэш-памяць]]&lt;br /&gt;16, 32, і 64&amp;nbsp;GB

|memory       = '''iPad''': 256 МБ DDR SDRAM&lt;ref&gt;http://www.ifixit.com/Teardown/iPad-Teardown/2183/2 teardown of production iPad&lt;/ref&gt;, &lt;br /&gt;'''iPad 2''': 512 МБ LPDDR2, 
&lt;br /&gt;'''The new iPad''': верагодна, 1024 МБ.

|display      = 1024×768 [[піксель|пікселяў]], [[XGA]], 132&amp;nbsp;[[ppi]], [[Суадносіны бакоў экрана]] 4:3, [[Святлодыёд]]ная падсвятленне, IPS LCD дысплей, 9,7'' (дыяганаль), 
&lt;br /&gt;'''The new iPad''': 2048x1536 [[піксель|пікселяў]]&lt;ref&gt;[http://www.sotovik.ru/news/apple-vipustila-novij-ipad.html Apple выпусціла новы iPad]. Сотовик, 7.03.2012.&lt;/ref&gt;

|audio        = [[Bluetooth]], гучнагаварыцель, навушнікі

|service      = [[iTunes Store]], [[App Store]], [[MobileMe]], [[iBookstore]]

|dimensions   = 9.56 in (24.3 cm) (h) &lt;br /&gt;
7.47 in (19.0 cm) (w) &lt;br /&gt;
0.5 in (1.3 cm) (d)

|weight       = '''Wi-Fi model:''' 1.5 lb (680 g)&lt;br /&gt;'''Wi-Fi+3G:''' 1.6 lb (730 g)&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/ipad/specs/ Тэхнічныя спецыфікацыі iPad]&lt;/ref&gt;

|related      = [[iPod touch]], [[iPhone]]

|website      = [http://apple.com/ipad apple.com/ipad]

}}
'''iPad'''&lt;ref&gt;перадаецца як ''«айпэ́д»''&lt;/ref&gt; — [[планшэтны камп’ютар]], які выпускаецца кампаніяй [[Apple]]. Першая версія планшэта была прадстаўлена на прэзентацыі ў [[Сан-Францыска]] [[Стыў Джобс|Стывам Джобсам]] [[27 студзеня]] [[2010]] года. Старт продажаў адбыўся ў [[Нью-Ёрк]]у на [[Пятая авеню|Пятай авеню]] [[3 красавіка]] [[2010]] года.&lt;ref&gt;[http://www.vesti.ru/doc.html?id=350982 [[vesti.ru]]: iPad выходзіць у народ]&lt;/ref&gt; 2 сакавіка 2011 года публіцы была прадстаўлена мадэль другога пакалення — [[iPad 2]], з палепшанымі характарыстыкамі. 7 сакавіка 2012 года публіцы была прадстаўлена мадэль трэцяга пакалення пад назвай [[iPad 3|«The new iPad»]]. Яна павінна з’явіцца ў продажы ў ЗША з 16 сакавіка, затым пазней яшчэ ў дзесяці краінах.

Apple iPad з’яўляецца класічным прыкладам планшэтных камп’ютараў і прынцыпова адрозніваецца ад [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]]. Шматлікія аналітыкі адносяць планшэты да [[Прылада посткамп'ютарнай эпохі|прылад посткамп’ютарнай эпохі]], якія з’яўляюцца больш простымі і зразумелымі, чым звыклыя [[Персанальны камп’ютар|персанальныя камп’ютары]] і з часам могуць выцесніць ПК з [[Інфармацыйныя тэхналогіі|ІТ]]-рынка&lt;ref&gt;Сайт Webcrunch.ru: [http://webcrunch.ru/news/2010/06/11/steve-jobs-d8/ «Стыў Джобс пра Flash, iPad і посткамп’ютарную эру»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101203023326/http://webcrunch.ru/news/2010/06/11/steve-jobs-d8/ |date=3 снежня 2010 }} — 11.06.2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Сайт Rosinvest.com: [http://www.rosinvest.com/news/745723/ «Рэй Озі папярэдзіў Microsoft пра пачатак „посткамп’ютарнага свету“»]{{Недаступная спасылка}} — 26.10.2010.&lt;/ref&gt;.
&lt;blockquote&gt;
На прэзентацыі інтэрнэт-планшэта Apple iPad 2 [[Стыў Джобс]] сказаў: «… Тэхналогіі неаддзельныя ад гуманітарных навук — і гэта сцвярджэнне як ніколі справядліва для '''прылад посткамп’ютарнай эпохі'''. Канкурэнты спрабуюць намацаць аптымальны баланс у новых мадэлях персанальных камп’ютараў. Гэта не той шлях, які выбірае [[Apple]] — насамрэч, будучыня за '''посткамп’ютарнымі прыладамі''', якія прасцей і зразумелей звыклых PC»&lt;ref&gt;Сайт Deepapple.com: [http://www.deepapple.com/news/39540.html «IPad 2: белае і чорнае па Стыве Джобсу»] — 03.03.2011.&lt;/ref&gt;.
&lt;/blockquote&gt;

== Пастаўшчыкі кампанентаў ==
Сярод пастаўшчыкоў кампанентаў для новай прылады называліся кампаніі [[LG Display|LG]] і Chimei Innolux Corp., якія з’яўляюцца асноўнымі вытворцамі дысплеяў (10 млн штук), а таксама [[Samsung]], з якой складзены кантракт на пастаўку дадатковых 3 млн экранаў&lt;ref&gt;Kim Yoo-chul (18 сакавіка 2010). [http://www.koreatimes.co.kr/www/news/sports/2010/03/133_62581.html Samsung Gets Big Order for iPad Displays]. The Korea Times.&lt;/ref&gt;. Апошняя, акрамя таго, магчыма, з’яўляецца вытворцам працэсара. Зборкай прылады займаецца тайванская [[Foxconn|Hon Hai Precision Industry Co. (Foxconn)]]&lt;ref&gt;[http://www.digitimes.com/NewsShow/NewsSearch.asp?DocID=PD000000000000000000000000013806&amp;query=APPLE Taiwan-based component makers doubt iPad production delay rumors]&lt;/ref&gt;.

== Кошт і пачатак паставак ==
Кошт мадэляў iPad у [[ЗША]]&lt;ref&gt;[http://store.apple.com/us/browse/home/specialdeals/clearance/ipad Clearance iPad — Apple Store] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110305052904/http://store.apple.com/us/browse/home/specialdeals/clearance/ipad |date=5 сакавіка 2011 }}&lt;/ref&gt;:

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!
! 16GB
! 32GB
! 64GB
|-
| Wi-Fi
| $499
| $599
| $699
|-
| [[Wi-Fi]] + [[3G]] + [[GPS]]
| $629
| $729
| $829
|}

У [[ЗША]] продажы планшэта iPad з Wi-Fi пачаліся [[3 красавіка]] [[2010]] года&lt;ref name=autogenerated1&gt;Apple.com: [http://www.apple.com/pr/library/2010/03/05ipad.html iPad Available in US on April 3]&lt;/ref&gt;. Продажы iPad з Wi-Fi і 3G стартавалі пазней — мадэлі з’явіліся на прылаўках [[30 красавіка]] [[2010]] года (у [[ЗША]])&lt;ref name=&quot;apple_press2&quot;/&gt;.

Пачатак міжнародных продажаў iPad (у Аўстраліі, Канадзе, Францыі, Германіі, Італіі, Японіі, Іспаніі, Швейцарыі і Вялікабрытаніі) адбыўся 28 мая 2010 года&lt;ref name=&quot;apple_press3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ai_pricing&quot;&gt;[http://www.appleinsider.com/articles/10/05/07/apple_announces_ipad_will_launch_in_9_more_countries_on_may_28.html Apple announces iPad will launch in 9 more countries on May 28 [u&amp;#93;]&lt;/ref&gt;. Таксама кампанія заявіла, што плануе пачаць продажы планшэтнага камп’ютара ў Аўстрыі, Бельгіі, Ганконгу, Ірландыі, Люксембургу, Мексіцы, Нідэрландах, Новай Зеландыі і Сінгапуры ў ліпені.

Кошт мадэляў iPad для міжнароднага продажу&lt;ref name=&quot;ai_pricing&quot; /&gt;:

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!
! 16GB
! 32GB
! 64GB
|-
| Wi-Fi
| €479 Europe, £429 U.K., $549 Canadian, $629 Australian
| €579 Europe, £499 U.K., $649 Canadian, $759 Australian
| €679 Europe, £599 U.K., $749 Canadian, $879 Australian
|-
| Wi-Fi + 3G + GPS
| €579 Europe, £529 U.K., $679 Canadian, $799 Australian
| €679 Europe, £599 U.K., $779 Canadian, $928 Australian
| €779 Europe, £699 U.K., $879 Canadian, $1,049 Australian
|}

== Асаблівасці ==
У мадэлях iPad Wi-Fi+3G прысутнічае модуль [[GPS-прыёмнік]]а, які можа працаваць як у аўтаномным рэжыме, так і ў рэжыме A-GPS&lt;ref&gt;[http://deepapple.com/news/36320.html 28.01.2010 :: Уся праўда пра GPS у планшэтніку iPad]&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, замест звычайнай [[SIM-карта|SIM-карты]] выкарыстоўваецца карта фармату [[Micro-SIM]].

Адмыслова для iPad выпушчаны адаптаваны офісны пакет iWork і адкрыты новы аддзел у [[iTunes Store]], даступны праз сістэмны дадатак [[App Store]].

== Гл. таксама ==
* [[Планшэтны камп’ютар]]
* [[Электронны чытальнік]]
* [[Сенсарны экран]]
* [[Мультытач]]
* [[iPhone]]
* [[IPad 2]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{commonscat|iPad|Apple iPad}}
* [http://www.apple.com/ Афіцыйны сайт Apple iPad] {{ref-en}}
* [http://www.apple.com/quicktime/qtv/specialevent0110/ Відэазапіс прэзентацыі iPad] {{ref-en}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Загаловак з малой літары}}

{{Apple}}

[[Катэгорыя:Планшэтныя камп’ютары]]
[[Катэгорыя:Вэб-прылады]]
[[Катэгорыя:Абсталяванне Apple Inc.]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе]]</text>
      <sha1>dranxaugajx243drujd5gnr8ko1m6g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цымбалы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111412</id>
    <revision>
      <id>5142787</id>
      <parentid>4677056</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9106" sha1="cvftmkitj3w21w9ae1w5k0pwgksddbp" xml:space="preserve">{{Музычны інструмент
 |назва                = Цымбалы
 |назвы                = 
 |выява             = Cimbalom-2888837.jpg
 |апісанне_фота           = 
 |класіфікацыя           = [[Струнныя музычныя інструменты|струнны інструмент]]
 |дыяпазон                = 
 |подпіс дыяпазону       = 
 |роднасныя інструменты = [[Сантур]]&lt;br /&gt;[[Янцынь]]
 |музыканты               = 
 |вытворцы           = 
 |артыкулы                  = 
 |гук                    = 
 |вікісховішча               = Cimbalom
}}
[[Выява:1998. Stamp of Belarus 0-305.jpg|250px|thumb|Паштовая марка Беларусі]]
'''Цымбалы''' ({{lang-pl|cymbały}} ад {{lang-la|cymbalum}}, {{lang-el|kýmbalon}}&lt;ref name=&quot;ЭБ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = 
|загаловак      = Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = БелСЭ
|год            = 1989
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 575
|серыя          = 
|isbn           = 5-85700-014-9
|тыраж          = 20 000
}}&lt;/ref&gt;) — [[Струна, музычны інструмент|струнны]] ўдарны [[музычны інструмент]], які ўяўляе сабой трапецападобную [[Дэка|дэку]] з нацягнутымі струнамі. Гук здабываецца ўдарамі двух драўляных палачак або кухталёў з пашыранымі лопасцямі на канцах&lt;ref&gt;[http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/muzyka/TSIMBALI.html Цимбалы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120617122131/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/muzyka/TSIMBALI.html |date=17 чэрвеня 2012 }} в онлайн-энциклопедии «[[Кругосвет]]».&lt;/ref&gt;.

== Распаўсюджанне ==

Распаўсюджаныя ва ўсходнееўрапейскіх краінах, такіх як [[Беларусь]], [[Малдова]], [[Украіна]], [[Румынія]], [[Венгрыя]], [[Польшча]], [[Чэхія]], [[Славакія]]. Падобны інструмент сустракаецца ў [[Кітай|Кітаі]], [[Індыя|Індыі]] і іншых краінах Азіі.

== Гісторыя ==

На думку навукоўцаў, віды цымбалаў існуюць ужо амаль тры тысячы гадоў. Гэты інструмент быў распаўсюджаны паўсюль — у [[Кітай|Кітаі]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]] і [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]], на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. Гэта пацвярджаюць і старажытныя малюнкі, якія захаваліся да нашых дзён. У прыватнасці, на [[Асірыя|Асірыйскім]] каменным [[Рэльеф|барэльефе]] ў [[Куюнджык]]у высечаны музыка, які грае на [[гуслі|гуслепадобным]] інструменце, падобным цымбалам, начапіўшы іх на працяглым рамяні на шыю і б'ючы палачкамі па струнах. Жывым сведчаннем далёкага мінулага цымбалаў з'яўляецца старажытны [[арабы|арабскі]] прабацька інструмента — сантыр, які захаваўся ў [[Егіпет|Егіпце]].

=== Гісторыя на Беларусі ===
[[Выява:Беларускія_цымбалы.jpg|thumb|справа|250пкс|Ансамбль цымбалістаў «Музыкі» пры мінскай музычнай школы № 10 ім. Я. Глебава (кіраўнік Алена Дзегцярова)]]
Найбольш раннія ўпамінанні пра цымбалы сустракаюцца ў літаратурных помніках Беларусі [[16 стагоддзе|XVI стагоддзя]]&lt;ref name=&quot;ЭБ&quot;/&gt;. Цымбалы апеты народам у песнях&lt;ref name=&quot;ЭБ&quot;/&gt;. [[Аркадзь Аляксандравіч Куляшоў|А. Куляшоў]] склаў пра іх паэму «Прыгоды цымбал»&lt;ref name=&quot;ЭБ&quot;/&gt;.

== Разнавіднасці цымбалаў ==
Адрозніваюцца народныя і канцэртна-акадэмічныя разнавіднасці цымбалаў. Памеры корпуса ў першых могуць вар'іравацца: 750—1150 мм для ніжняга аснавання, 510—940 мм для верхняга, 255—400 мм для бакоў, вышыня — 33-95 мм, шырыня — 235—380 мм. У прафесійных цымбалаў (мадэль «Прыма») у асноўным наступныя параметры: ніжняе аснаванне — 1000 мм, верхняе — 600 мм, бакавыя бок — 535 мм, вышыня — 65 мм, шырыня — 490 мм&lt;ref&gt;''Р. В. Подойницын.'' «О взаимообусловленности развития музыкального инструментария и исполнительского стиля».&lt;/ref&gt;.

Ферэнц Легар адным з першых увёў у оперны аркестр цымбалы. У аперэце «Цыганскае каханне» (Інтрадукцыя і арыя Зорыкі, акт першы) скрыпічнаму сола акампануюць цымбалы.


== Канструкцыя цымбал ==

Цымбалы маюць рэзанатарны корпус трапецападобнай формы, асновай якога служыць рама, якая складаецца з 2 бакавых калодак і 4 брусоў — 2 знешніх (аснова трапецыі) і 2 унутраных (перакладзін, рэек, бэлечак)&lt;ref name=&quot;ЭБ&quot;/&gt;. Да верхняй рэзанансавай дэкі (верху, грудзей), знутры прыклейваюцца 2 душкі (2 душы для гуку, падстаўкі для ўпору, падкладкі для конікаў), а зверху яе ўстанаўліваюцца 2 або 3 падстаўкі для струн (басовы і галасавыя конікі, кабылкі, козлікі, падстаўкі для струн)&lt;ref name=&quot;ЭБ&quot;/&gt;. У верхняй дэцы прарэзваюцца 2 рэзанансавыя адтуліны (галаснікі, дзіркі для гуку), часцей за ўсё у форме круга з упісаным у яго ромбам, кветкай, зорачкай. Колькасць радоў струн у цымбалах вагаецца ад 12 да 24, а колькасць струн у пасме (тальцы) ад 3 да 8 (часцей за ўсё 3-4)&lt;ref name=&quot;ЭБ&quot;/&gt;.

== Цымбалы ў краінах свету ==
[[Выява:Coin of Ukraine Cymbals R.jpg|200px|thumb|На манеце 5 грывен [[2006]] года]]
У краінах ўсходняй і паўднёвай Еўропы цымбалы называюць прыкладна аднолькава:
* [[Арменія]]: '''[[сантур]]'''
* [[Беларусь]]: '''цымбалы, цымбалкі, цынбалы, самбалошкі'''
* [[Чэхія]]: '''cimbál''' [{{IPA|tsimbaːl}}]
* [[Грэцыя]]: σαντούρι '''сантурі'''
* [[Украіна]]: '''цимбали'''
* [[Венгрыя]]: '''cimbalom'''
* [[Польшча]]: '''cymbały''', '''cymbałki'''
* [[Румынія]]: '''ţambal''' (вялікія цымбалы называюць '''ţambal mare''')
* [[Сербія]]: '''цимбал'''
* [[Славенія]]: '''čembale'''
* [[Славакія]]: '''cimbal'''
* [[Ідыш]]: צימבל '''цимбл'''
* [[Латвія]]: '''cimbāle'''

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{commonscat|Cimbalom}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Цимбалы}}

{{Струнныя музычныя інструменты}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Струнныя музычныя інструменты]]
[[Катэгорыя:Хардафоны]]
[[Катэгорыя:Беларускія народныя музычныя інструменты]]
[[Катэгорыя:Румынскія музычныя інструменты]]
[[Катэгорыя:Украінскія музычныя інструменты]]</text>
      <sha1>cvftmkitj3w21w9ae1w5k0pwgksddbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санта-Марыя-дэле-Грацые</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111658</id>
    <revision>
      <id>5142736</id>
      <parentid>4744520</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5142736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="sjttqb1m896ml54oonoblifkh2a8elg" xml:space="preserve">{{Храм
 |Беларуская назва         = Санта-Марыя-дэле-Грацые
 |Арыгінальная назва    = Santa Maria delle Grazie
 |Выява              = Santa Maria delle Grazie Milano.jpg
 |Подпіс выявы      = Санта-Марыя-дэле-Грацые
 |Краіна                   = Італія
  |lat_deg = 45|lat_min = 27|lat_sec =57
  |lon_deg = 9|lon_min = 10|lon_sec = 16
  |region     =   IT
 |Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты}}
 |Скасаваны                = 
 |Пачатак будаўніцтва     = 
 |Заканчэнне будаўніцтва  = 
 |Прыбудоўкі                  = 
 |Рэліквіі                 = 
 |Стан                = 
 |Сайт                     = http://www.cenacolovinciano.net/
 |Commons                  = 
}}
'''Санта-Марыя-дэле-Грацые''' ({{lang-it|Chiesa e Convento Domenicano di Santa Maria delle Grazie}}) — галоўная [[Царква (збудаванне)|царква]] [[дамініканцы|дамініканскага]] [[кляштар]]а ў заходняй частцы [[Мілан]]а. У [[трапезная|трапезнай]] гэтага храма знаходзіцца адна з самых знакамітых [[фрэска|фрэсак]] у свеце — «[[Тайная вячэра (Леанарда да Вінчы)|Тайная вячэра]]» [[Леанарда да Вінчы]].

Будавалася з 1469 г. па законах позняй [[гатычны стыль|готыкі]] пад кіраўніцтвам [[Гвініфортэ Салары]]. У 1490 г. [[Ладавіка Сфорца]] задумаў размясціць тут магільны склеп герцагскага дому [[Сфорца]] і даручыў дабудоўку царквы майстру [[рэнесанс]]най вывучкі (лічыцца, што ім быў [[Брамантэ]]).

[[15 жніўня]] [[1943]] г. трапезную разбамбамбіла англа-амерыканская авіяцыя, аднак фрэска [[Леанарда да Вінчы|Леанарда]] цудам не пацярпела. У 1980 г. увесь кляштарны комплекс абвешчаны помнікам [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] — першым у [[Італія|Італіі]].

== Спасылкі ==
* [http://www.cenacolovinciano.net/ Афіцыйны сайт] {{ref-en}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Сусветная спадчына ў Італіі}}

[[Катэгорыя:Каталіцкія храмы Мілана]]
[[Катэгорыя:Славутасці Мілана]]</text>
      <sha1>sjttqb1m896ml54oonoblifkh2a8elg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чувашы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112102</id>
    <revision>
      <id>5142915</id>
      <parentid>5103392</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14325" sha1="bax6jje5y5xwjlfrh4rqoo6zmx7s7o3" xml:space="preserve">{{Народ
| назва      = '''Чувашы'''&lt;br /&gt;Чăвашсем
| выява   = &lt;!--&lt;div style=&quot;background-color:#fee8ab&quot;&gt;
[[Выява:Vera Kuzmina.jpg|80px]] [[Выява:K.Ivanov.jpg|80px]]
[[Выява:I Y Yakovlev.jpg|80px]]&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;[[Вера Кузьмінічна Кузьміна|Вера Кузьміна]]{{•}} [[Канстанцін Васільевіч Іваноў, паэт|Канстанцін Іваноў]]{{•}} [[Іван Якаўлевіч Якаўлеў|Іван Якаўлеў]]&lt;/small&gt;
[[Выява:Nikolyskiy Nikolay Vasilyevich.jpg|80px]] [[Выява:NikolaevAG.jpg|80px]] [[Выява:Геннадий Николаевич Айги.jpg|80px]]
&lt;small&gt;
[[Мікалай Васільевіч Мікольскі|Мікалай Мікольскі]]{{•}} [[Андрыян Рыгоравіч Мікалаеў|Андрыян Мікалаеў]]{{•}} [[Генадзь Мікалаевіч Айгі|Генадзь Айгі]]
&lt;/div&gt;--&gt;
| шырыня =
| подпіс =
| саманазва = чӑваш (ед. ч.), чӑвашсем
| колькасць = ~ 1,5 млн
| рассяленне = [[Расія]], у т.л. [[Чувашыя]], [[Татарстан]], [[Башкартастан]], [[Ульянаўская вобласць]], [[Самарская вобласць]]
| вымер =
| архкультура =
| мова = [[Чувашская мова|чувашская]], [[руская мова]]
| рэлігія = Вернікі ў большасці сваёй вызнаюць [[праваслаўе]]&lt;ref name=autogenerated2&gt;[http://www.alabin.ru/alabina/exposure/exhibitions/religion Музей им. П. В. Алабина / Музей Алабина / Экспозиция и выставки / Выставки / Конфессии&lt;!-- Загаловак дададзены ботам --&gt;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100216073451/http://www.alabin.ru/alabina/exposure/exhibitions/religion/ |date=16 лютага 2010 }}&lt;/ref&gt;.,
| роднасныя = [[савіры]], [[булгары]], [[хазары]]
| уваходзіць = [[цюркі]]
| уключае = [[Вір'ял]], [[анатры]], [[анат енчы]]
| паходжанне = [[булгары]]
}}
'''Чувашы''' (чуваш. чăвашсем) — цюркскі народ, асноўнае насельніцтва [[Чувашыя|Чувашскай Рэспублікі]] ([[Расія]]). Колькасць каля 1,5 млн, з іх у Расіі 1 млн. 435 тыс.паводле вынікаў перапісу 2010 года. У Чувашыі пражывае прыкладна палова ўсіх чувашоў, якія жывуць у Расіі, астатнія жывуць практычна ва ўсіх рэгіёнах Расіі, а невялікая частка — па-за межамі Расійскай Федэрацыі, найбольшыя групы ў [[Казахстан]]е, [[Узбекістан]]е і на [[Украіна|Украіне]].

== Рассяленне ==
* {{сцягафікацыя|Расія}}:  &amp;nbsp;1&amp;nbsp;435&amp;nbsp;872 (пер. 2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Афіцыйны сайт Усерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года. Інфармацыйныя матэрыялы пра канчатковыя вынікі Усерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160605223320/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |date=5 чэрвеня 2016 }}&lt;/ref&gt;, 1&amp;nbsp;637&amp;nbsp;094 (пер. 2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&amp;docid=10715289081463|title=Усерасійскі перапіс насельніцтва 2002 года|accessdate=2009-12-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/616BvJEEv?url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php Усерасійскі перапіс насельніцтва 2002 года. Нацыянальны склад насельніцтва паводле рэгіёнаў Расіі]&lt;/ref&gt;
** {{сцягафікацыя|Чувашыя}}: &amp;nbsp;814&amp;nbsp;750 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;, 889 268 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot; /&gt;
** {{сцягафікацыя|Татарстан}}: &amp;nbsp;116&amp;nbsp;252 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;, 126 532 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot; /&gt;
** {{сцягафікацыя|Башкартастан}}: &amp;nbsp;107&amp;nbsp;450 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;, 117 317 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot; /&gt;
** {{сцягафікацыя|Ульянаўская вобласць}}: &amp;nbsp;94&amp;nbsp;970 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;, 111 316 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot; /&gt;
** {{сцягафікацыя|Самарская вобласць}}: &amp;nbsp;84&amp;nbsp;105 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;, 101 358 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot; /&gt;
** {{сцягафікацыя|Масква}}: &amp;nbsp;14&amp;nbsp;313 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;, 16 011 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot; /&gt;
** {{сцягафікацыя|Ханты-Мансійская аўтаномная акруга}}: &amp;nbsp;13&amp;nbsp;596 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;, 15 261 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot; /&gt;
** {{сцягафікацыя|Арэнбургская вобласць}}: &amp;nbsp;12&amp;nbsp;492 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;, 17 211 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot; /&gt;
** {{сцягафікацыя|Маскоўская вобласць}}: &amp;nbsp;12&amp;nbsp;466 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;, 12 530 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot; /&gt;
** {{сцягафікацыя|Саратаўская вобласць}}: &amp;nbsp;12&amp;nbsp;261 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;, 15 956 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot; /&gt;
** {{сцягафікацыя|Краснаярскі край}}: &amp;nbsp;11&amp;nbsp;036 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;, 16 859 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot; /&gt;
* {{сцягафікацыя|Казахстан}}: 7 301 (перапіс 2009)&lt;ref name=&quot;Каз2009&quot;&gt;[http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx Агенцтва Рэспублікі Казахстан па статыстыцы. Перапіс 2009.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120501091537/http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx |date=1 мая 2012 }} ([http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9D%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.rar Нацыянальны склад насельніцтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110511104653/http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9D%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.rar |date=11 мая 2011 }}.rar)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;У 1989 годзе — 22 305 чувашоў у Казахскай ССР: [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=5 Демоскоп. Каз. ССР 1989]&lt;/ref&gt;
** [[Карагандзінская вобласць]]: 2 377 (2010)&lt;ref name=&quot;Kz2010&quot;&gt;[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar Колькасць насельніцтва па абласцях, гарадам і раёнам, паў і асобным узроставым групам, асобным этнасам на 1 студзеня 2010 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130117233602/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar |date=17 студзеня 2013 }}&lt;/ref&gt;
** [[Кастанайская вобласць]]: 1 437 (2010)&lt;ref name=&quot;Kz2010&quot;/&gt;
** [[Паўночна-Казахстанская вобласць]]: 1 037 (2010)&lt;ref name=&quot;Kz2010&quot;/&gt;
** [[Паўладарская вобласць]]: 909 (2010)&lt;ref name=&quot;Kz2010&quot;/&gt;
** [[Акцюбінская вобласць]]:345 (2010)&lt;ref name=&quot;Kz2010&quot;/&gt;
* {{сцягафікацыя|Украіна}}: 10 593 (перапіс 2001)&lt;ref&gt;[http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/ Всеукраїнський перепис населення 2001. Руская версія. Вынікі. Нацыянальнасць і родная мова.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=joshua /&gt;
** [[Выява:Flag of Crimea.svg|22px]] [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Рэспубліка Крым]]:: 2 171 (2001 г.)
** [[Выява:Flag of Donetsk Oblast.svg|22px]] [[Данецкая вобласць]]: 1 293 (2001 г.)
** [[Выява:Flag of Luhansk Oblast.png|22px]] [[Луганская вобласць]]: 1 060 (2001 г.)
** {{сцягафікацыя|Днепрапятроўская вобласць}}: 781 (2001 г.)
** [[Выява:Flag of Zaporizhia Oblast.svg|22px]] [[Запарожская вобласць]]:  600 (2001 г.)
** [[Выява:Flag of Kharkiv Oblast.svg|22px]] [[Харкаўская вобласць]]:  560 (2001 г.)
** [[Выява:Flag of Odesa Oblast.svg|22px]] [[Адэская вобласць]]: 535 (2001 г.)
** [[Выява:Flag of Sevastopol.svg|22px]] [[Севастопаль]]:  508 (2001 г.)
* {{сцягафікацыя|Узбекістан}}: 10 074 (перапіс 1989)&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=4 Демоскоп. Уз. ССР. 1989]&lt;/ref&gt; ці 14000&lt;ref name=joshua&gt;[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=11382 Chuvash Ethnic People in all Countries]&lt;/ref&gt;
* {{Сцягафікацыя|Беларусь}}: &amp;nbsp;&amp;nbsp;1&amp;nbsp;277 (перапіс 2009)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic2009.htm |title=Нацыянальны склад насельніцтвы Беларусі, яе абласцей і раёнаў. Перапіс 2009 |access-date=30 сакавіка 2012 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://archive.today/20160114090822/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* {{сцягафікацыя|Кыргызстан}}: 848 (перапіс 1999)&lt;ref&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0197/analit04.php/ Дэмаграфічныя тэндэнцыі, фарміраванне нацый і міжэтнічныя адносіны ў Кіргізіі ў 1926—2000 г. Дэмаскап]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=joshua /&gt;
* {{сцягафікацыя|Туркменія}}: 2 281 (перапіс 1989)&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=14 Демоскоп. Туркмен. ССР. 1989]&lt;/ref&gt; ці 3600&lt;ref name=joshua /&gt;
* {{сцягафікацыя|Малдова}}: 1 204 (перапіс 1989)&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=9 Демоскоп. МССР. 1989]&lt;/ref&gt; ці 1 000&lt;ref name=joshua /&gt;
* {{сцягафікацыя|Літва}}: 687 (перапісь 1989)&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=8 Демоскоп. Лит. ССР. 1989]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=joshua /&gt;
* {{сцягафікацыя|Эстонія}}: 495 (перапіс 2000)&lt;ref&gt;[http://pub.stat.ee/px-web.2001/I_Databas/Population_census/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages.asp Статкамітэт Эстоніі Нацыянальны склад насельніцтва Перапіс 2000 г.] ([http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC225&amp;ti=POPULATION+BY+ETHNIC+NATIONALITY%2C+MOTHER+TONGUE+AND+CITIZENSHIP&amp;path=../I_Databas/Population_census/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/&amp;lang=1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110717201806/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC225&amp;ti=POPULATION+BY+ETHNIC+NATIONALITY%2C+MOTHER+TONGUE+AND+CITIZENSHIP&amp;path=..%2FI_Databas%2FPopulation_census%2F08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages%2F&amp;lang=1 |date=17 ліпеня 2011 }})&lt;/ref&gt;
* {{сцягафікацыя|Грузія}}: 542 (перапіс 1989)&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=6 Демоскоп. Груз. ССР 1989]&lt;/ref&gt;
* {{сцягафікацыя|Латвія}}: 534 (ацэнка 2011)&lt;ref name=&quot;LV.01,07,11&quot;&gt;[https://archive.today/20120707165953/data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=TSK11-03&amp;ti=TSK11-03.+IEDZ%CEVOT%C2JU+NACION%C2LAIS+SAST%C2VS&amp;path=../DATABASE/tautassk_11/2011.gada%20tautas%20skait%EE%F0anas%20provizoriskie%20rezult%E2ti/&amp;lang=16 Tabula: TSK11-03. IEDZĪVOTĀJU NACIONĀLAIS SASTĀVS] {{ref-lv}}&lt;/ref&gt;
* {{сцягафікацыя|Азербайджан}}: 489 (перапіс 1989)&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=7 Демоскоп. Аз. ССР 1989]&lt;/ref&gt;
* {{сцягафікацыя|Таджыкістан}}: 200 (перапіс 2000)&lt;ref&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0191/analit05.php Вынікі перапісу насельніцтва Таджыкістана 2000 года: нацыянальны, узроставы, палавы, сямейны і адукацыйны склады]&lt;/ref&gt; ці 3 400&lt;ref name=joshua /&gt;

== Выбітныя чувашы ==
* [[Генадзь Мікалаевіч Айгі]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200306/ai_n9288054/?tag=content;col1 HLA genes in the Chuvashian population from European Russia: Admixture of central European and Mediterranean populations — генеалогія чувашоў]
* [http://history.chuvash.org/ Апавяданне пра чувашоў].
* [http://www.chuvashkrsk.org/ Афіцыйны сайт нацыянальна-культурнай аўтаноміі чувашоў Краснаярскага края] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120330053225/http://www.chuvashkrsk.org/ |date=30 сакавіка 2012 }}

{{Цюркскія народы}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Чувашы| ]]
[[Катэгорыя:Цюркскія народы]]
[[Катэгорыя:Народы Расіі]]
[[Катэгорыя:Цюркі-хрысціяне]]
[[Катэгорыя:Чувашыя]]
[[Катэгорыя:Булгары]]
[[Катэгорыя:Народы Еўропы]]</text>
      <sha1>bax6jje5y5xwjlfrh4rqoo6zmx7s7o3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чатэм (астравы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113534</id>
    <revision>
      <id>5142887</id>
      <parentid>5096193</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T03:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9958" sha1="ntccq84hyeieuavy57s76769dcrgrlq" xml:space="preserve">{{Група астравоў
 |Назва                = Чатэм
  |Нацыянальная назва  = en/Chatham Islands/mi/Wharekauri
 |Выява             = Chatham Islands from space ISS005-E-15265.jpg
  |Подпіс выявы    = Выгляд з космасу
 |Пазіцыйная карта         = Ціхі акіян
 |Архіпелаг               = 
 |Акваторыя               = Ціхі акіян
  |Каардынаты = 43/53/55/S/176/31/40/W
  |CoordScale             = 
 |Колькасць астравоў     = 
 |Найбуйнейшы востраў       = востраў Чатэм
 |Агульная плошча           = 966
 |Найвышэйшы пункт         = 294
 |Краіна                  = Новая Зеландыя
 |Насельніцтва               = 780
  |Год перапісу           = 2021
 |Катэгорыя на Вікісховішчы = 
}}
'''Астравы Ча́тэм''' ({{lang-en|Chatham Islands}}) — архіпелаг на поўдні [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]] за 750 км на ўсход ад [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Уаітангі]]. Уваходзіць у склад гэтай краіны. Агульная плошча — 966 км². Насельніцтва (2021 г.) — 780 чал.

== Прырода і геаграфія ==
Архіпелаг складаецца з двух буйных населеных астравоў — [[Востраў Чатэм|Чатэм]] і [[Піт (востраў)|Піт]], а таксама 9 малых выспаў. Яны месцяцца на падводнай платформе Чатэм. Берагі астравоў скалістыя ці пакрытыя пясчанымі выдмамі. На буйных астравах маюцца рэкі і азёры, а таксама вялікая лагуна Тэ-Ванга. Найвышэйшы пункт — горка Маўнгатэрэ (294 м) на востраве Чатэм.

[[Файл:Chatham-Islands map topo be.png|300px|міні|злева|Тапаграфічная карта астравоў]]

Клімат вільготны, прахалодны ўмераны. Сярэдняя тэмпература вагаецца ад 15,1 °C у лютым да 8 °C у ліпені. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 855 мм. Амаль увесь час дзьмуць моцныя вятры.

На астравах амаль няма [[лес|лясоў]], засталося мала [[торф|тарфяных]] [[балота|балот]]. Большая частка пакрыта лугамі, прыдатнымі для выпасу [[Авечка свойская|авечак]].

Жывёльны свет прадстаўлены пераважна шматлікімі птушкамі. Сярод іх эндэмічныя чатэмскія [[крумкач]]ы, [[кулікі-сарокі]], [[бакас]]ы, [[Галубіныя|галубы]]-''парэа'', чорныя [[Заранка|малінаўкі]] і інш. Сімвалам астравоў Чатам з’яўляецца лясная курыца або ''уэка'' ({{lang-en|weka}}) — птушка, якая не можа лётаць. Астраўляне часцяком клічуць сябе уэка, каб адрознівацца ад астатніх новазеландцаў, якія завуцца мянушкай [[Ківі (птушка)|ківі]].

Да берагоў прыплываюць шматлікія [[ластаногія]].

== Гісторыя ==
Карэннымі насельнікамі астравоў Чатэм з’яўляліся ''[[марыоры]]'', народ [[палінезійцы|палінезійскага]] паходжання. Яны называлі сваю радзіму Рэкоху (''Rekohu'', літаральна «імглістае неба»). Новазеландскім [[маары]] яна была вядома пад назвай Варэкаўры (''Wharekauri'').

[[29 лістапада]] [[1791]] г. астравы былі адкрытыя экспедыцыяй [[Джордж Ванкувер|Джорджа Ванкувера]], названы ў гонар аднаго з караблёў экспедыцыі «Чатэм» і абвешчаны ўладаннем [[Вялікабрытанія|Брытаніі]].

[[19 лістапада]] [[1835]] г. з дапамогай брытанскіх гандляроў астравы былі захоплены 400 маары з плямён ''Тама'' і ''Матунга'', якія практычна знішчылі марыоры, а ацалелых ператварылі ў бяспраўных рабоў. Малая частка марыоры выратавалася дзякуючы дапамозе [[Лютэранства|лютэранскіх]] місіянераў, якія апынуліся на востраве Чатэм у 1843 г.

Да пачатку 1860-х гг. брытанскія ўлады ўзялі кантроль над тэрыторыяй архіпелага. Ён быў падпарадкаваны цывільнай адміністрацыі [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]. Астравы з’яўляліся месцам высылкі непрымірымых маары, у тым ліку [[Тэ Кааці Арыкірангі Тэ Турукі|Тэ Кааці]], які [[4 ліпеня]] [[1868]] г. разам з іншымі зняволенымі захапіў судна «Рафлмэн» і збег у Новую Зеландыю.

З сярэдзіны [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] на астравах сяліліся кітабоі, лаўцы рыбы і авечкагадоўцы еўрапейскага паходжання, якія разам з марыоры і, у меншай ступені, маары складаюць аснову сучаснага насельніцтва.

== Эканоміка ==
Асновай эканомікі астравоў здаўна з’яўляюцца авечкагадоўля і лоўля рыбы. Апошняя галіна перажывае крызіс з-за квот на лоўлю, якія ўвёў урад [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]. Працуюць мясцовая авіякампанія, электрастанцыя, тэлестанцыя, некалькі дробных прадпрыемстваў. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць [[турызм]].

== Кіраванне ==
[[Файл:Flag of Chatham Islands.svg|right|thumb|Неафіцыйны сцяг астравоў]]
На падставе закона ад [[1 лістапада]] [[1995]] г. дзейнічае выбарны Савет астравоў Чатам, які мае функцыі рэгіянальнага органа выканаўчай улады. Савет таксама мае права выдаваць законы мясцовага значэння, якія не супярэчаць заканадаўству [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]].

== Насельніцтва ==
Паводле перапісу [[2006]] г., на астравах жыло ўсяго 609 чалавек, у асноўным на востраве [[Востраў Чатэм|Чатэм]]. Некалькі дзясяткаў чалавек жыло на востраве [[Піт (востраў)|Піт]]. Найбуйнейшы населены пункт — [[Ваітангі]] (каля 200 чал.). Большасць жыхароў — нашчадкі белых перасяленцаў, [[марыоры]], [[маары]].

== Культура ==
На астравах працуюць тры пачатковыя школы і 1 невялікі музей. Выдаецца штомесячная газета, ёсць астраўны тэлеканал (працуе некалькі гадзін у дзень).

== Галерэя ==
&lt;gallery align=center widths=250px perrow=3&gt;
Image:Chatham Island Waitangi.JPG|Ваітангі
Image:View from Chatham Islands.jpg|Пейзаж
Image:Kaingaroa Beach.jpg|Пляж Каінгароа
Image:KahuitaraPoint.JPG|Востраў Піт
Image:Mangere.jpg|Астравы Мангерэ
Image:Forty-Fours or Motuhara Islands.jpg|Астравы Сорак Чацвёртай
Image:Ruffled Weka.jpg|Уэка - сімвал астравоў Чатэм
Image:NZ Shore Plover.jpg|Ржанка
&lt;/gallery&gt;

== Спасылкі ==
{{Commonscat|}}
* [http://www.chathams.co.nz Афіцыйны сайт для наведвальнікаў]
* [http://christchurchcitylibraries.com/Heritage/Photos/Topics/ChathamIslands Візуальная гісторыя]
* [http://www.timeanddate.com/time/new-zealand/chatham-islands.html Чатэмскі час]
* [http://www.airchathams.co.nz Эйрчатэмс]
* [http://www.doc.govt.nz/by-region/chatham-islands Фотаздымкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120406030955/http://www.doc.govt.nz/by-region/chatham-islands/ |date=6 красавіка 2012 }}
* [http://history-nz.org/moriori.html Марыоры]{{Недаступная спасылка}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Субантарктычныя астравы}}

[[Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна]]
[[Катэгорыя:Астравы Новай Зеландыі]]
[[Катэгорыя:Рэгіёны Новай Зеландыі]]
[[Катэгорыя:Астраўныя групы Аўстраліі і Акіяніі]]</text>
      <sha1>ntccq84hyeieuavy57s76769dcrgrlq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чатыры фантаны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114542</id>
    <revision>
      <id>5142886</id>
      <parentid>4466062</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T03:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2896" sha1="d74weygq1fjxfsacbdkwn4wxx8le0cx" xml:space="preserve">'''Чатыры фантаны''' ({{lang-it|Quattro Fontane}}) — група з чатырох позне[[рэнесанс]]ных [[фантан]]аў, размешчаная ў [[Рым]]е на скрыжаванні вуліц Чатырох фантанаў ({{lang-it|Via delle Quattro Fontane}}) і Квірынале ({{lang-it|Via del Quirinale}}).

{{панарама|Piazza Quattro Fontane 270deg Pano.jpg|700px|Чатыры фантаны}}

Створаны па рашэнні [[Папа Рымскі|Папы]] [[Сікст V|Сікста V]] і размешчаны на скрыжаванні ў [[1588]]—[[1593]] гадах. Фігуры фантанаў уяўляюць сімвалічныя выявы ракі [[Тыбр]] (сімвал Рыма), рэкі [[рака Арно, Італія|Арно]] (сімвал [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]]), а таксама багіню [[Дыяна (багіня)|Дыяну]] — сімвал бязгрэшнасці і багіню [[Юнона|Юнону]], якая сімвалізуе жаночую сілу. Фантаны Арно, Тыбра і Юноны створаны скульптарам [[Даменіка Фантана]], а фантан Дыяны быў спраектаваны мастаком і архітэктарам [[П'етра да Картона]].

Са скрыжавання адкрываецца від адразу на тры [[абеліск]]а: у цэркваў [[Санта-Марыя-Маджорэ]], [[Трыніта-дэі-Монці]] і на [[Квірынал]]е. Побач з фантанамі размешчана якая атрымала ад іх назва познебарочная царква [[Сан-Карла-але-Куатра-Фантанэ]] ({{lang-it|San Carlo alle Quattro Fontane}}) архітэктара [[Франчэска Бараміні]].

== Галерэя ==
&lt;gallery&gt;
Выява:Quattro Fontane - The River Arno.jpg|Рака Арно
Выява:Quattro Fontane - The River Tiber.jpg|Рака Тыбр
Выява:Quattro Fontane - Statue Diana.jpg|Багіня Дыяна
Выява:Quattro Fontane - Juno.jpg|Багіня Юнона
&lt;/gallery&gt;

== Спасылкі ==
{{вікісховішча-кат|Quattro Fontane}}
* [http://www.romasotterranea.it/le-quattro-fontane.html Le quattro fontane] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110518183432/http://www.romasotterranea.it/le-quattro-fontane.html |date=18 мая 2011 }}{{ref-it}}
* [http://www.romeartlover.it/Vasi35b.html#Fontana Le Quattro Fontane]{{ref-en}}

{{Славутасці Рыма}}
{{coord|41|54|7.07|N|12|29|26.58|E|type:landmark_region:IT|display=title}}

[[Катэгорыя:Фантаны Рыма]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1588 годзе]]
[[Катэгорыя:Архітэктура Рэнесансу]]</text>
      <sha1>d74weygq1fjxfsacbdkwn4wxx8le0cx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цімафей Ерафеевіч Саладкоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117090</id>
    <revision>
      <id>5142856</id>
      <parentid>4619729</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4492" sha1="qz8osufvwbkgkpv5vsxw384bjv20xbs" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
{{Цёзкі2|Саладкоў}}
'''Цімафей Ерафеевіч Саладко́ў'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|21|2|1915}}, [[вёска Шчэжар]], [[Чавускі павет]], цяпер {{МН|Магілёўскі раён|у Магілёўскім раёне|}} — {{ДС|23|11|1995}}) — беларускі савецкі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]] (1966), [[прафесар]] (1966). [[Заслужаны работнік культуры БССР]] (1980).

== Біяграфія ==
Скончыў [[Смаленскі педагагічны інстытут]] у 1950 годзе, з 1935 года — [[настаўнік]]. З 1939 г. у [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. У 1946—1952 гг. на партыйнай рабоце. З 1952 года [[старшы навуковы супрацоўнік]] [[Інстытут гісторыі партыі пры ЦК КПБ|Інстытута гісторыі партыі]] пры [[ЦК КПБ]], выкладчык [[БДУ]]. З 1964 года — загадчык кафедры гісторыі КПСС, адначасова ў 1965—1971 гадах прарэктар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|Мінскага радыётэхнічнага інстытута]], з 1972 года — намеснік старшыні Беларускага рэспубліканскага камітэта абароны міра.

== Навуковая дзейнасць ==
Ц. Е. Саладкоў аўтар прац па гісторыі рэвалюцыйнага руху ў Беларусі, міжнароднага значэння вопыту будаўніцтва сацыялізму ў [[СССР]]. Адзін з аўтараў «Нарысаў гісторыі Камуністычнай партыі Беларусі» (ч.1, 1961, 2-е выд., 1968), «Гісторыі Беларускай ССР» у 5 т. (т.2, 1972).&lt;br /&gt;
 
Сярод яго твораў:
* Бальшавікі Беларусі ў перыяд першай сусветнай вайны і другой рускай рэвалюцыі (1914 — сакавік 1917 гг.),
* Борьба трудящихся Белоруссии против царизма (1907—1917 гг.),
* Полувековой опыт СССР и современный мир,
* СССР — Венгрия: нерушимое единство
і іншыя.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Саладкоў Цімафей Ярафеевіч|Забродскі Э. А.|97}}

== Спасылкі ==
* [https://scientby.nlb.by/by/documents/171969 Вучоныя Беларусі: Саладкоў Цімафей Ерафеевіч, доктар гістарычных навук]{{Недаступная спасылка}} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]
* [https://1418museum.ru/heroes/11751557/ Солодков Тимофей Ерофеевич // Музейный комплекс «Дорога памяти»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210609032140/https://1418museum.ru/heroes/11751557/ |date=9 чэрвеня 2021 }} {{ref-ru}}
* [https://pamyat-naroda.su/person/officers/10317535 Солодков Тимофей Ерофеевич // Память народа — электронный банк документов периода Великой Отечественной войны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210609032140/https://pamyat-naroda.su/person/officers/10317535 |date=9 чэрвеня 2021 }} {{ref-ru}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Саладкоў  Цімафей Ерафеевіч}}
[[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Смаленскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Лейтэнанты СССР]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]]</text>
      <sha1>qz8osufvwbkgkpv5vsxw384bjv20xbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Васіль Паўлавіч Салаўёў-Сядой</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117105</id>
    <revision>
      <id>5142912</id>
      <parentid>5127723</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5142912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4224" sha1="10bn6py0ilgtxw6oa31j3wgr0xinp3u" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Салаўёў}}
{{Музыкант
|Імя              = Васіль Салаўёў-Сядой
|Подпіс           = 
|Фота             = Rus Stamp-SolSedoy.jpg
|Апісанне_фота    = 
|Фон              = non_performing_personnel
|Поўнае_імя       = Васіль Паўлавіч Салаўёў-Сядой
|Дата нараджэння  = 25.4.1907 (12)
|Месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Санкт-Пецярбург}}, &lt;br /&gt; [[Расійская імперыя]]
|Дата_смерці      = 2.12.1979
|Месца_смерці     = {{Месца смерці|Ленінград|у Санкт-Пецярбургу}}, [[РСФСР]], [[СССР]]
|Гады             =
|Краіны           = {{Расійская імперыя}} →&lt;br /&gt; {{USSR}}
|Прафесіі         = {{кампазітар|Расіі|СССР|XX стагоддзя}}, {{кінакампазітар|СССР}}
|Інструменты =
|Узнагароды =
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Медаль Серп і Молат|1975}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}}{{Ордэн Леніна|1957}}{{!!}}{{Ордэн Леніна|1971}}{{!!}}{{Ордэн Леніна|1975}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонай Зоркі|1945}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}}{{Народны артыст СССР|1967}}{{!!}}{{Ленінская прэмія|1959}}{{!!}}{{Сталінская прэмія|1943}}{{!!}}{{Сталінская прэмія|1947}}
{{!}}}
|Сайт =
}}
'''Васіль Паўлавіч Салаўёў-Сядой''' (сапраўднае прозвішча — Салаўёў; 12 [25] красавіка [[1907]], [[Санкт-Пецярбург]] — [[2 снежня]] [[1979]], [[Ленінград]]) — [[СССР|савецкі]] [[кампазітар]]. Народны артыст СССР (1967). Лаўрэат [[Ленінская прэмія|Ленінскай]] (1959) і двух [[Сталінская прэмія|Сталінскіх прэмій]] другой ступені (1943, 1947). [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1975). Дэпутат ВС СССР 3-5 скліканняў (1950—1962). Старшыня СК РСФСР з 1962 года.

== Біяграфія ==
В. П. Салаўёў нарадзіўся 12 (25) красавіка 1907 года ў Санкт-Пецярбургу. У 1936 годзе скончыў ЛДК імя М. А. Рымскага-Корсакава. Аўтар балета «Тарас Бульба» (1940, 2-я рэд. 1955), аперэты «Самае запаветнае», музычных камедый, больш за 400 песень (у тым ліку «[[Падмаскоўныя вечары]]»), музыкі да кінафільмаў і радыёспектакля.

В. П. Салаўёў-Сядой памёр 2 снежня 1979. Пахаваны ў Ленінградзе на Літаратарскіх мастках Волкаўскіх могілак.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14}}

== Спасылкі ==
* {{warheroes|id=10735|star = Labor}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Салаўёў-Сядой Васіль Паўлавіч}}
[[Катэгорыя:Кампазітары аперэт]]
[[Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР]]
[[Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Расіі]]
[[Катэгорыя:Асобы на марках]]
[[Катэгорыя:Кінакампазітары Расіі]]
[[Катэгорыя:Кампазітары-песеннікі]]
[[Катэгорыя:Сацыялістычны рэалізм]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі]]
[[Катэгорыя:Члены Саюза кампазітараў СССР]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання]]</text>
      <sha1>10bn6py0ilgtxw6oa31j3wgr0xinp3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Віктар Марціновіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117769</id>
    <revision>
      <id>5143018</id>
      <parentid>5140126</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T09:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SHKOVS</username>
        <id>17924</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Творы */ абноўлены спіс твораў: дадаліся два апошніх твора пісьменніка</comment>
      <origin>5143018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11904" sha1="hvpp1sfen2if08u0cbxovzyl2r03qkn" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}
{{цёзкі2|Марціновіч}}
'''Віктар Валер'евіч Марціновіч''' (нар. {{ДН|9|9|1977}}, {{МН|Ашмяны||}}) — беларускі [[журналіст]], [[мастацтвазнавец]], [[пісьменнік]].

== Біяграфічныя звесткі ==
Скончыў факультэт журналістыкі і аспірантуру [[БДУ]]. У 2002—2015 гадах намеснік рэдактара «[[БелГазета|БелГазеты]]». Былы выкладчык [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|ЕГУ]]. Абараніў (27.6.2008) доктарскую дысертацыю ў Віленскай акадэміі мастацтваў на тэму: «Віцебскі авангард (1918—1922): сацыякультурны кантэкст і мастацкая крытыка»&lt;ref&gt;[http://bel.ehu.lt/news/news/0010817/ Паспяховая абарона доктарскай дысертацыі выкладчыкам ЕГУ Віктарам Марціновічам]{{Недаступная спасылка}} Сайт ЕГУ&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Выдаў раман «Параноя» на рускай мове (2009), які негалосна быў забаронены да продажу ў [[Мінск]]у&lt;ref&gt;[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&amp;i=32319 Раман Марціновіча забаранілі прадаваць на кірмашы]{{Недаступная спасылка}} // Наша Ніва, 1.12.2009&lt;/ref&gt; і інтэрнэт-кнігарні [[oz.by]]&lt;ref&gt;[http://www.euroradio.fm/by/1052/news/41579/?id=7 Кнігу Марціновіча «Параноя» ўжо забаранілі прадаваць і ў інтэрнэт-крамах]{{Недаступная спасылка}} // [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]], 3.12.2009, 13:45&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&amp;i=32423 Кнігу «Параною» Марціновіча знялі з продажу на oz.by]{{Недаступная спасылка}} // Наша Ніва, 3.12.2009&lt;/ref&gt;. Раман пра каханне, напісаны ў жанры reality-антыўтопіі, быў пасля перакладзены на англійскую, фінскую, нямецкую мовы і выдадзены ў ЗША, Фінляндыі і Германіі.

У чэрвені 2011 года прэзентаваў свой першы беларускамоўны раман «Сцюдзёны вырай». Гэты «раман з патройным самагубствам аўтара», прысвечаны беларускай літаратуры. Паводле аўтара, твор мусіў распаўсюджвацца выключна ў электронным выглядзе і не выходзіў у друкаваным варыянце&lt;ref&gt;{{Спасылка | год = 16 чэрвеня 2011| url = http://www.svaboda.org/content/article/24237483.html| загаловак = Электронны &quot;Сцюдзёны вырай&quot; ад Віктара Марціновіча| выдавецтва = [[Радыё Свабода]]| дата = 19 чэрвеня 2011 }}&lt;/ref&gt;. Гэта першы раман у гісторыі [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]], апублікаваны адразу ў выглядзе прэс-рэлізу.

Трэці раман В. Марціновіча, гангстарская трагікамедыя «Сфагнум» (2013). У рамане трое маладых злачынцаў забіваюць падзельніка і губляюць чужыя грошы, якія цяпер давядзецца вяртаць любой цаной. Яны вырашаюць залегчы на дно ў маленькай вёсцы, ратуючыся і ад крэдытораў, і ад крымінальнага вышуку. Усё пайшло б паводле задумы, калі б не знешне паўмёртвая беларуская веска з яе неўміручай паганскай містыкай, якая падказвае нечаканае развязанне праблемы. Раман увайшоў у доўгі спіс расійскай прэміі «Нацыянальны бестселер». «Сфагнум» быў выпушчаны на рускай мове ў выглядзе інтэрнэт-рэлізу, а ў перакладзе на беларускую мову — у друкаванай версіі.

[[Мова (раман)|«Мова»]] (2014) — новы жанравы эксперымент Віктара Марціновіча, сацыяльная фантастыка з «мовай» у якасці галоўнага героя. Дзеянне адбываецца ў фантастычнай будучыні — Кітай і Расія аддзяліліся мурам ад Еўропы, якая страціла сваю веліч, і ўтварылі квітнеючую саюзную дзяржаву. Цэнтр Мінска ператварыўся ў густанаселены кітайскі квартал. Галоўны герой кнігі разам з мінскім падполлем (кітайскай мафіяй) змагаюцца з сістэмай, у якой дабро і зло, асветнікі і злачынцы, вернасць і здрада памяняліся месцамі.

Віктар Марціновіч адзначае:
{{Цытата|
У гэтым тэксце мова выступае не толькі як сродак камунікацыі, але і ў новай, дагэтуль нікім не скарыстанай функцыі. Мова з'яўляецца таямніцай і прычынай вайны вулічных бандаў.&lt;ref&gt;http://budzma.by/budzma/mova-byelaruskaya-minsk-kitayski-vyersiya-viktara-marcinovicha.html&lt;/ref&gt;
}}

Пяты раман Віктара Марціновіча «Возера радасці» выйшаў у перакладзе на беларускую мову ў выдавецтве «Кнігазбор» улетку 2016 года. У аснове аповеду ляжыць жыццё дзевяцігадовай Ясі ў ціхай вёсцы, дзе час нібыта спыніўся. Дзяўчынка цяжка перажывае смерць маці, нягледзячы на гэта, бацька адвозіць яе ў інтэрнат. Аднойчы Яся вырашае збегчы і вярнуцца дадому. Пераклад кнігі на беларускую мову падрыхтаваў [[Віталь Рыжкоў]]. Яму таксама належыць дызайн вокладкі выдання.

«Ноч» (2018) — гэта і антыўтопія, і раман-травелог, і раман-гульня. Свет занурыўся ў бясконцую халодную [[ноч]]. У вольным горадзе Грушаўка вада па раскладзе, адзіная газета «Газета» перапісваецца пад капірку і не працуе [[компас]]. Галоўны герой Кніжнік — уладальнік адзінай у горадзе [[бібліятэка|бібліятэкі]] і апошняга [[сабака свойскі|сабакі]]. Узяўшы мапу новага свету і том [[Герадот]]а, Кніжнік выпраўляецца на пошукі каханай жанчыны, якая ў момант блэкаўту апынулася ў [[Непал]]е. Раман выйшаў па-руску і па-беларуску ў аўтарскім перакладзе&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=240122 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;.

Галоўны герой рамана [[Рэвалюцыя (раман)|«Рэвалюцыя»]] (2020) — выкладчык з Беларусі, які трапляе ў суплёт выпрабаванняў у сучаснай [[Масква|Маскве]] і вымушаны спасцігнуць, чаму адмова ад індывідуальнай свабоды такая спакуслівая. Пераклад рамана на нямецкую мову выдадзены ў Германіі ў студзені 2021 года.

== Прэміі і ўзнагароды ==
У 2012 годзе Віктар Марціновіч быў узнагароджаны [[Дэбют (літаратурная прэмія)|Літаратурнай прэміяй «Дэбют» імя Максіма Багдановіча]] ў галіне прозы&lt;ref name=gf&gt;{{Спасылка | год = 14 сакавіка 2012| url = http://www.svaboda.org/content/article/24515936.html| загаловак = Найлепшай дэбютнай кнігай – 2011 стала... | выдавецтва = [[Радыё Свабода]]| дата = 15 сакавіка 2012 }}&lt;/ref&gt; за раман «Сцюдзёны вырай».

У 2014 атрымаў прэмію (''Encouragement Award'') Еўрапейскага таварыства навуковай фантастыкі (''European Science Fiction Society'').

== Творы ==
* Параноя, 2009
* Табу, 2010
* Сцюдзёны вырай, 2011
* Сфагнум, 2013
* Мова, 2014
* Радзіма. Марк Шагал у Віцебску, 2015
* Возера радасці, 2016
* [[Ноч (раман)|Ноч]], 2018
* Рэвалюцыя, 2020
* Belarus in Autoethnographic Narratives: The Art of Mercy Against Oblivion, 2025 (на [[Англійская мова|англійскай мове,]] [[:be-tarask:Спэцыяльныя:BookSources/9781003640103|ISBN 978-1-003-64010-3]])
* Хлопчык, у якога не было хваста, 2025 (дзіцячая [[казка]])

== Экранізацыі ==
Рэжысёр [[Аляксей Палуян]] у 2019 годзе стварыў па матывах аднайменнага рамана мастацкі фільм [[Возера радасці (фільм)|«Возера радасці»]].

== Цытаты ==
{{цытата|Мы ўсе — людзі без Радзімы. Бо Радзіма — гэта месца, дзе цябе ўсе, абсалютна ўсе, да апошняга сабакі, разумеюць.&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=217307 Віктар Марціновіч: Народ без Радзімы] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]&lt;/ref&gt;}}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* http://martinovich.by/—Афіцыйная{{Недаступная спасылка}} старонка В. Марціновіча
* [http://vicmartinovich.blog.tut.by Блог Віктара Марціновіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150316235653/http://vicmartinovich.blog.tut.by/ |date=16 сакавіка 2015 }} на [[TUT.BY]]
* [http://34mag.net/post/tok-shou-vyrajj/ Сцюдзёны вырай]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120423122731/http://34mag.net/post/tok-shou-vyrajj |date=23 красавіка 2012 }} на сайце [[34mag]]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Марціновіч Віктар Валер’евіч}}
[[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]]</text>
      <sha1>hvpp1sfen2if08u0cbxovzyl2r03qkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>121975</id>
    <revision>
      <id>5142695</id>
      <parentid>5142415</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+3 новых</comment>
      <origin>5142695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="gyswlhmi5ogwsi7jefm6fda27ynzbl6" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Эджэртан|2026-05-17T10:42:44Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Тэран Эджэртан|2026-05-17T10:18:20Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Валянцін Куран|2026-05-17T05:38:23Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|2026-05-16T11:07:44Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Станіслаў Цывінскі|2026-05-16T10:54:26Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Эдуард Сцяпанавіч Каляда|2026-05-16T07:07:06Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Максім Салікаў|2026-05-16T06:35:39Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Эдуард Аляксандравіч Яраш|2026-05-16T06:13:29Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Іван Пятровіч Вярцелка|2026-05-15T19:14:40Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Дзмітрый Іванавіч Санталаў|2026-05-15T08:56:25Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Вядомыя асобы Благавешчанска|2026-05-15T08:34:46Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Аляксей Фокін|2026-05-15T07:51:01Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Карэй (біблейскі персанаж)|2026-05-15T07:38:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|2026-05-15T05:02:58Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Радамір Врачэвіч|2026-05-15T04:19:49Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Эрэнкройц|2026-05-14T22:21:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сяргей Верамееў|2026-05-14T22:17:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Мікалай Верамееў|2026-05-14T22:17:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Верамееў|2026-05-14T22:16:36Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Аляксандр Аляксандравіч Верамееў|2026-05-14T21:56:48Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gyswlhmi5ogwsi7jefm6fda27ynzbl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халаднік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127839</id>
    <revision>
      <id>5142717</id>
      <parentid>5141608</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5142717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10298" sha1="hsco07wdh504k05oea8i3vbtkctnh4f" xml:space="preserve">{{Страва|тып=суп|краіна паходжання= Рэч Паспалітая}}

'''Халаднік''' — халодны суп, традыцыйная страва беларускай, латышскай, літоўскай, польскай і ўкраінскай кухняў, з каранямі ў часах Рэчы Паспалітай.

Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне папулярнасці халадніку пакінуў нямецкі лекар, прафесарам Яган Петэр Франк (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя Міхала Гераніма Радзівіла. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халаднік — халодны бурачны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, яму здавалася небяспечным есці ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд. Франк апісваў халаднік як «чырвоную зупу з кубікамі лёду», яна выклікала ў немца вялікае здзіўленне.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Станіслаў Мараўскі згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Габрыэля Пузыня з Гюнтэраў пісала, што калі ў маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі гасцявала з бацькамі ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, княгіня Ізабела з Флемінгаў Чартарыйская зладзіла пікнік, кожны госць мусіў прынесці сваю страву, то бацькі прынеслі літоўскі халадніка. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтэраў халадніком у Вілянаўскім палацы, але прасіла прабачэння, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што для яе дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе Пятра Бітэля){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

Паэт згадаў і «халаднік забелены», які елі пасля гарэлкі перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст. Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У свой час у Літве збіралі подпісы пад петыцыяй да газеты «Нью Ёрк таймс», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені праходзіць фестываль халадніка, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры. Латышы таксама спрабуюць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйнай [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кроп або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. Як закускі служаць вараная бульба і жытні хлеб.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* БЭ ў 18 т. — Т. 16. — Мн., 2003.
{{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |дзень = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]</text>
      <sha1>hsco07wdh504k05oea8i3vbtkctnh4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142718</id>
      <parentid>5142717</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5142718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10103" sha1="0pupxcviyzjyx6ct1iies10a9hafc1s" xml:space="preserve">{{Страва|тып=суп|краіна паходжання= Рэч Паспалітая}}

'''Халаднік''' — халодны суп, традыцыйная страва беларускай, латышскай, літоўскай, польскай і ўкраінскай кухняў, з каранямі ў часах Рэчы Паспалітай.

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар Яган Петэр Франк (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя Міхала Гераніма Радзівіла. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халаднік — халодны бурачны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, яму здавалася небяспечным есці ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Габрыэля Пузыня з Гюнтараў пісала як у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, княгіня Ізабела з Флемінгаў Чартарыйская зладзіла пікнік, кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але прасіла прабачэння, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе Пятра Бітэля){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

Паэт згадаў і «халаднік забелены», які елі пасля гарэлкі перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст. Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У свой час у Літве збіралі подпісы пад петыцыяй да газеты «Нью Ёрк таймс», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені праходзіць фестываль халадніка, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры. Латышы таксама спрабуюць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* БЭ ў 18 т. — Т. 16. — Мн., 2003.
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |дзень = 13|нумар = 19 (229) }}
{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]</text>
      <sha1>0pupxcviyzjyx6ct1iies10a9hafc1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142722</id>
      <parentid>5142718</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сучаснае гатаванне */</comment>
      <origin>5142722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10168" sha1="laagdg7exolhj00xa4ksc7bhcqe6292" xml:space="preserve">{{Страва|тып=суп|краіна паходжання= Рэч Паспалітая}}

'''Халаднік''' — халодны суп, традыцыйная страва беларускай, латышскай, літоўскай, польскай і ўкраінскай кухняў, з каранямі ў часах Рэчы Паспалітай.

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар Яган Петэр Франк (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя Міхала Гераніма Радзівіла. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халаднік — халодны бурачны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, яму здавалася небяспечным есці ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Габрыэля Пузыня з Гюнтараў пісала як у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, княгіня Ізабела з Флемінгаў Чартарыйская зладзіла пікнік, кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але прасіла прабачэння, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе Пятра Бітэля){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

Паэт згадаў і «халаднік забелены», які елі пасля гарэлкі перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст. Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У свой час у Літве збіралі подпісы пад петыцыяй да газеты «Нью Ёрк таймс», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені праходзіць фестываль халадніка, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры. Латышы таксама спрабуюць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* БЭ ў 18 т. — Т. 16. — Мн., 2003.
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |дзень = 13|нумар = 19 (229) }}
{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]</text>
      <sha1>laagdg7exolhj00xa4ksc7bhcqe6292</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142728</id>
      <parentid>5142722</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5142728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10150" sha1="7clw6iwavptgb8ickxru52l8uv8ezst" xml:space="preserve">{{Страва|тып=суп|краіна паходжання= Рэч Паспалітая}}

'''Халаднік''' — халодны суп, традыцыйная страва беларускай, латышскай, літоўскай, польскай і ўкраінскай кухняў, з каранямі ў часах Рэчы Паспалітай.

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар Яган Петэр Франк (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя Міхала Гераніма Радзівіла. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халаднік — халодны бурачны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, яму здавалася небяспечным есці ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Габрыэля Пузыня з Гюнтараў пісала як у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, княгіня Ізабела з Флемінгаў Чартарыйская зладзіла пікнік, кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але прасіла прабачэння, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе Пятра Бітэля){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

Паэт згадаў і «халаднік забелены», які елі пасля гарэлкі перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст. Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У свой час у Літве збіралі подпісы пад петыцыяй да газеты «Нью Ёрк таймс», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені праходзіць фестываль халадніка, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры. Латышы таксама спрабуюць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|16}}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |дзень = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]</text>
      <sha1>7clw6iwavptgb8ickxru52l8uv8ezst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142731</id>
      <parentid>5142728</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10198" sha1="lryva5w1bjy6ddtjjrh1j56q1dzbqql" xml:space="preserve">{{Страва|тып=суп|краіна паходжання= Рэч Паспалітая}}

'''Халаднік''' — халодны суп, традыцыйная страва беларускай, латышскай, літоўскай, польскай і ўкраінскай кухняў, з каранямі ў часах Рэчы Паспалітай.

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар Яган Петэр Франк (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя Міхала Гераніма Радзівіла. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халаднік — халодны бурачны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, яму здавалася небяспечным есці ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Габрыэля Пузыня з Гюнтараў пісала як у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, княгіня Ізабела з Флемінгаў Чартарыйская зладзіла пікнік, кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але прасіла прабачэння, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе Пятра Бітэля){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

Паэт згадаў і «халаднік забелены», які елі пасля гарэлкі перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст. Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У свой час у Літве збіралі подпісы пад петыцыяй да газеты «Нью Ёрк таймс», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені праходзіць фестываль халадніка, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|16}}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |дзень = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]</text>
      <sha1>lryva5w1bjy6ddtjjrh1j56q1dzbqql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142770</id>
      <parentid>5142731</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5142770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11319" sha1="cl1byhmdpn6meq97034zxa8ptcsi6me" xml:space="preserve">{{Страва|тып=суп|краіна паходжання= Рэч Паспалітая}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар Яган Петэр Франк (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, яму здавалася небяспечным есці ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, там ладзілі пікнік, куды кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|16}}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |дзень = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]</text>
      <sha1>cl1byhmdpn6meq97034zxa8ptcsi6me</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142774</id>
      <parentid>5142770</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5142774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11340" sha1="deufm5dbkjbzi933i2sw41p18r790ci" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, лічыў небяспечнай ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, там ладзілі пікнік, куды кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|16}}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |дзень = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]</text>
      <sha1>deufm5dbkjbzi933i2sw41p18r790ci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142776</id>
      <parentid>5142774</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сучаснае гатаванне */</comment>
      <origin>5142776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11687" sha1="3ijspzuc8ya0arhnopaf1dbvc1gx5x4" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, лічыў небяспечнай ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, там ладзілі пікнік, куды кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|16}}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |дзень = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]</text>
      <sha1>3ijspzuc8ya0arhnopaf1dbvc1gx5x4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142777</id>
      <parentid>5142776</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5142777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11726" sha1="icqdbv0hkdlmhj002zvp0catz57n5mi" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, лічыў небяспечнай ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, там ладзілі пікнік, куды кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]</text>
      <sha1>icqdbv0hkdlmhj002zvp0catz57n5mi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142778</id>
      <parentid>5142777</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5142778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11761" sha1="6rk7zis14buu6jlk3010p6jroscfvlg" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, лічыў небяспечнай ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, там ладзілі пікнік, куды кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]</text>
      <sha1>6rk7zis14buu6jlk3010p6jroscfvlg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142779</id>
      <parentid>5142778</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5142779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11766" sha1="1ir401u3cn7a4r2z21861byrum9sbgh" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, лічыў небяспечнай ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, там ладзілі пікнік, куды кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]</text>
      <sha1>1ir401u3cn7a4r2z21861byrum9sbgh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142780</id>
      <parentid>5142779</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Польская кухня]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5142780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11817" sha1="70dlfa5ds5hpjhx79jnd7s4egwgehtk" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, лічыў небяспечнай ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, там ладзілі пікнік, куды кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараны астуджаны [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] рэжуць невялікімі кубікамі або скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна рэжуць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або дробненае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць парэзаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>70dlfa5ds5hpjhx79jnd7s4egwgehtk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142781</id>
      <parentid>5142780</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сучаснае гатаванне */</comment>
      <origin>5142781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11883" sha1="4ngx2hl2vytxtyc5a23wjqh746lvnr7" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, лічыў небяспечнай ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, там ладзілі пікнік, куды кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>4ngx2hl2vytxtyc5a23wjqh746lvnr7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142782</id>
      <parentid>5142781</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сучаснае гатаванне */</comment>
      <origin>5142782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11884" sha1="1fo9xdzj4ongg0v3023edt69vpz40gq" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, лічыў небяспечнай ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, там ладзілі пікнік, куды кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>1fo9xdzj4ongg0v3023edt69vpz40gq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142783</id>
      <parentid>5142782</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5142783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11885" sha1="4x76hkjex558ueq0jqb3owp9srq1kxz" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, лічыў небяспечнай ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у маладосці гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, там ладзілі пікнік, куды кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>4x76hkjex558ueq0jqb3owp9srq1kxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142784</id>
      <parentid>5142783</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11881" sha1="fdtua6eu3qgqqo8dmq5ib7yqupj4bcx" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з кавалачкамі лёду. Лекар быў шакаваны, лічыў небяспечнай ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, калі з бацькамі гасцявала ў Пулавах князёў Чартарыйскіх, там ладзілі пікнік, куды кожны госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае сапраўдны смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>fdtua6eu3qgqqo8dmq5ib7yqupj4bcx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142796</id>
      <parentid>5142784</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11853" sha1="9llxeb5llxnfgz65fttwgx5ib22cx7u" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]]. Дарогай Франк моцна змок і змёрз і спадзяваўся на гарачую ежу, але па прыездзе яму падалі халодны суп з лёдам. Лекар быў шакаваны, лічыў небяспечнай ледзяную ежу пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>9llxeb5llxnfgz65fttwgx5ib22cx7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142797</id>
      <parentid>5142796</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11817" sha1="1nynrgyji99g6amesfs9iorn6enbh1b" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, у 1805 годзе ён паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і па прыезде спадзяваўся на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны небяспечнай пасля пераахаладжэння цела ледзяной ежай. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». А ў 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>1nynrgyji99g6amesfs9iorn6enbh1b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142799</id>
      <parentid>5142797</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11814" sha1="8eoidfzd1ru9tx3jo844xncbo9k3mf2" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, у 1805 годзе ён паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і па прыезде спадзяваўся на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны небяспечнай пасля пераахаладжэння цела ледзяной ежай. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці Вільні тады заклікала: «Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>8eoidfzd1ru9tx3jo844xncbo9k3mf2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142801</id>
      <parentid>5142799</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11866" sha1="rckcl0o7j6thzthg47vri6468waafgw" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, у 1805 годзе ён паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і па прыезде спадзяваўся на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны небяспечнай пасля пераахаладжэння цела ледзяной ежай. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — saltibarsciai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>rckcl0o7j6thzthg47vri6468waafgw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142802</id>
      <parentid>5142801</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11869" sha1="kj92ecy33h66ry4yf5laaw6eg6gmg4w" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, у 1805 годзе ён паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і па прыезде спадзяваўся на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны небяспечнай пасля пераахаладжэння цела ледзяной ежай. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>kj92ecy33h66ry4yf5laaw6eg6gmg4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142817</id>
      <parentid>5142802</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11871" sha1="3xea4jy6ee521agi15gjqjs1umwci0p" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыезде на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны небяспечнай пасля пераахаладжэння цела ледзяной ежай. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>3xea4jy6ee521agi15gjqjs1umwci0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142818</id>
      <parentid>5142817</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11872" sha1="ij2r5qgibwzmpcs589yuj1i4i9wtck5" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыезде на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны ледзяной ежай, небяспечнай пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;, што выклікала абурэнне. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>ij2r5qgibwzmpcs589yuj1i4i9wtck5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142820</id>
      <parentid>5142818</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11828" sha1="s7150s46gfr0f50cl9wbqltvcp0d5tu" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыезде на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны ледзяной ежай, небяспечнай пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавалася асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>s7150s46gfr0f50cl9wbqltvcp0d5tu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142821</id>
      <parentid>5142820</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11824" sha1="s637n47u16o9ucjrajmotwv8bcc5ipb" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыезде на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны ледзяной ежай, небяспечнай пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавала асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу і жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>s637n47u16o9ucjrajmotwv8bcc5ipb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142822</id>
      <parentid>5142821</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сучаснае гатаванне */</comment>
      <origin>5142822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11826" sha1="4unuahvghsxu9rl1k849vynxda7ro6l" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыезде на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны ледзяной ежай, небяспечнай пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавала асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу ці жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>4unuahvghsxu9rl1k849vynxda7ro6l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142936</id>
      <parentid>5142822</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>+ Ф. Андэрсан, 1863</comment>
      <origin>5142936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13002" sha1="09zdhaal065vapna0md4vt4daita4q2" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыезде на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны ледзяной ежай, небяспечнай пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Англічанін Фортэск'ю Андэрсан, які на запрашэнне графа Аляксандра Біспінга правёў сем месяцаў на Гарадзеншчыне  у разгар паўстання 1863 г.  , быў зачараваны халадніком. Вось як ён апісвае тыповы летні абед у «рускай Польшчы»:

''«А першай гадзіне абвяшчаецца абед, перад якім падаецца шклянка старога віскі. Абед складаецца з трох ці чатырох страў і заўсёды пачынаецца з супу. Улюбёны суп улетку — гэта забелены халодны суп (zupa chlodnik), і з ім падаюць звараныя ўкрутую яйкі, нарэзаны агурок і сушаны селядзец. Гэта вельмі смачна»''&lt;ref&gt;Алесь Белы. [https://nashaniva.com/344019 Чарговы трыумф халадніка. Гісторыя і рэцэпты самай летняй стравы] // Наша Ніва 01.06.2024 &lt;/ref&gt;''.''

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавала асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу ці жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>09zdhaal065vapna0md4vt4daita4q2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142946</id>
      <parentid>5142936</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12950" sha1="q42l55n74oasbrrj3pifoj299sy1r40" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыезде на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны ледзяной ежай, небяспечнай пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Англічанін Фортэск'ю Андэрсан, які на запрашэнне графа Аляксандра Біспінга сем месяцаў жыў на Гарадзеншчыне падчас паўстання 1863 года, так апісвае тыповы летні абед у «рускай Польшчы»:

&lt;blockquote&gt;А першай гадзіне абвяшчаецца абед, перад якім падаецца шклянка старога віскі. Абед складаецца з трох ці чатырох страў і заўсёды пачынаецца з супу. Улюбёны суп улетку — гэта забелены халодны суп (zupa chlodnik), і з ім падаюць звараныя ўкрутую яйкі, нарэзаны агурок і сушаны селядзец. Гэта вельмі смачна.&lt;ref&gt;''Алесь Белы''. [https://nashaniva.com/344019 Чарговы трыумф халадніка. Гісторыя і рэцэпты самай летняй стравы] // Наша Ніва 01.06.2024 &lt;/ref&gt;'&lt;blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавала асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу ці жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>q42l55n74oasbrrj3pifoj299sy1r40</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142947</id>
      <parentid>5142946</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12950" sha1="qeojvi3jfni3992gz8az8fjxzgsinjc" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыезде на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны ледзяной ежай, небяспечнай пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Англічанін Фортэск'ю Андэрсан, які на запрашэнне графа Аляксандра Біспінга сем месяцаў жыў на Гарадзеншчыне падчас паўстання 1863 года, так апісвае тыповы летні абед у «рускай Польшчы»:

&lt;blockquote&gt;А першай гадзіне абвяшчаецца абед, перад якім падаецца шклянка старога віскі. Абед складаецца з трох ці чатырох страў і заўсёды пачынаецца з супу. Улюбёны суп улетку — гэта забелены халодны суп (zupa chlodnik), і з ім падаюць звараныя ўкрутую яйкі, нарэзаны агурок і сушаны селядзец. Гэта вельмі смачна.&lt;ref&gt;''Алесь Белы''. [https://nashaniva.com/344019 Чарговы трыумф халадніка. Гісторыя і рэцэпты самай летняй стравы] // Наша Ніва 01.06.2024 &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». Штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, падчас якога да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавала асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу ці жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>qeojvi3jfni3992gz8az8fjxzgsinjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142950</id>
      <parentid>5142947</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12943" sha1="orty5b0pjoeenddvu2j2kyzym8aewk0" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Хіба першае сведчанне пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыезде на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны ледзяной ежай, небяспечнай пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Англічанін Фортэск'ю Андэрсан, які на запрашэнне графа Аляксандра Біспінга сем месяцаў жыў на Гарадзеншчыне падчас паўстання 1863 года, так апісвае тыповы летні абед у «рускай Польшчы»:

&lt;blockquote&gt;А першай гадзіне абвяшчаецца абед, перад якім падаецца шклянка старога віскі. Абед складаецца з трох ці чатырох страў і заўсёды пачынаецца з супу. Улюбёны суп улетку — гэта забелены халодны суп (zupa chlodnik), і з ім падаюць звараныя ўкрутую яйкі, нарэзаны агурок і сушаны селядзец. Гэта вельмі смачна.&lt;ref&gt;''Алесь Белы''. [https://nashaniva.com/344019 Чарговы трыумф халадніка. Гісторыя і рэцэпты самай летняй стравы] // Наша Ніва 01.06.2024 &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». З 2023 года штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавала асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу ці жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>orty5b0pjoeenddvu2j2kyzym8aewk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142971</id>
      <parentid>5142950</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне пра Яна Шытлера</comment>
      <origin>5142971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14505" sha1="ix5hhvmrvra6cm6np4cfxz1ayviqd2e" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве [[Павел Трэмо]], шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Адно з першых сведчанняў пра халаднік на тэрыторыі сучаснай Беларусі пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыезде на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны ледзяной ежай, небяспечнай пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачался, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Англічанін Фортэск'ю Андэрсан, які на запрашэнне графа Аляксандра Біспінга сем месяцаў жыў на Гарадзеншчыне падчас паўстання 1863 года, так апісвае тыповы летні абед у «рускай Польшчы»:

&lt;blockquote&gt;А першай гадзіне абвяшчаецца абед, перад якім падаецца шклянка старога віскі. Абед складаецца з трох ці чатырох страў і заўсёды пачынаецца з супу. Улюбёны суп улетку — гэта забелены халодны суп (zupa chlodnik), і з ім падаюць звараныя ўкрутую яйкі, нарэзаны агурок і сушаны селядзец. Гэта вельмі смачна.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Алесь Белы''. [https://nashaniva.com/344019 Чарговы трыумф халадніка. Гісторыя і рэцэпты самай летняй стравы] // Наша Ніва 01.06.2024 &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне св. Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Ці не ўпершыню  дакладны рэцэпт менавіта літоўскага халадніка быў апублікаваны ў кнізе [[Ян Шытлер|Яна Шытлера]] «Кухар добра навучаны» (''Kucharz dobrze usposobiony,'' 1830). Так, як Шытлер, не ўмелі тады пісаць ані ў Варшаве, ані ў Маскве або Пецярбургу. Ён упершыню раскрыў шырокай публіцы кухарскія сакрэты і даў магчымасць звычайным гаспадыням (шляхцянкам і мяшчанкам) у Літве і на Белай Русі смачна гатаваць па ўзорах дарагіх кухмістраў, якіх яны ніколі не здолелі б наняць. Ён быў вялікім энтузіастам халадніка, і бураковага, і шчаўевага, і сёння малавядомага дэсертнага з ягад і віна. Адна з ягоных пазнейшых кніг нават мае слова «халаднік» у доўгай, паводле тагачаснага звычаю, назве: J. Szyttler. ''Kuchnia postna podająca najoszczędniejsze sposoby sporządzania potraw rybnych oraz zup, chłodników, pieczystego, marynat, jarzyn, melszpeizów, ciast itp''., Wilno 1848 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». З 2023 года штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавала асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу ці жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>ix5hhvmrvra6cm6np4cfxz1ayviqd2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5143032</id>
      <parentid>5142971</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T11:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5143032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13935" sha1="dk3maclbejvs7rh9vk1svrdt053g8a3" xml:space="preserve">{{Страва
|тып=
|краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]]
}}

'''Халаднік''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

== Гісторыя ==
Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве [[Павел Трэмо]], шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Адно з першых сведчанняў пра халаднік на тэрыторыі сучаснай Беларусі пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у Нясвіж да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыедзе на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны ледзяной ежай, небяспечнай пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі буракі (бацвінне) і кіслае малако (ці смятана), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў Варшаве, генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у Пулавах князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у Вілянаўскім палацы, але выбачалася, бо ў Варшаве няма «той вады» з Лідскага павета, што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Дадатак «літоўскі», імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Манах прамармытаў малітву па-латыні,
Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі
І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Бернардын памаліўся хутка па-лаціне,
Пасля далі гарэлку, а затым паселі
І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі.
Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі,
І халаднік забелены маўкліва елі.
Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі,
Наставілі венгерскіх вінаў і малагі.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай ракаў, куранят і шпарагаў. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Англічанін Фортэск’ю Андэрсан, які на запрашэнне графа Аляксандра Біспінга сем месяцаў жыў на Гарадзеншчыне падчас паўстання 1863 года, так апісвае тыповы летні абед у «рускай Польшчы»:

&lt;blockquote&gt;А першай гадзіне абвяшчаецца абед, перад якім падаецца шклянка старога віскі. Абед складаецца з трох ці чатырох страў і заўсёды пачынаецца з супу. Улюбёны суп улетку — гэта забелены халодны суп (zupa chlodnik), і з ім падаюць звараныя ўкрутую яйкі, нарэзаны агурок і сушаны селядзец. Гэта вельмі смачна.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Алесь Белы''. [https://nashaniva.com/344019 Чарговы трыумф халадніка. Гісторыя і рэцэпты самай летняй стравы] // Наша Ніва 01.06.2024 &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Міхал Шымялевіч у артыкуле пра святкаванне Святога Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Сік! Сік! На дубнік,
Будзе хлопцам халаднік.
Сік! Сік! На лукно,
Будзе хлопцам талакно…
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Лідскі краязнавец Віктар Кудла ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}:

&lt;blockquote&gt;Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.&lt;/blockquote&gt;

Літоўская назва — šaltibarščiai — узнікла толькі ў канцы XIX ст.

Ці не ўпершыню дакладны рэцэпт менавіта літоўскага халадніка апублікаваны ў кнізе [[Ян Шытлер|Яна Шытлера]] «Кухар добра навучаны» (''Kucharz dobrze usposobiony,'' 1830). Шытлер быў энтузіастам халадніку, і бураковага, і шчаўевага, і цяпер малавядомага дэсертнага з ягад і віна. Адна з ягох пазнейшых кніг нават мае слова «халаднік» у доўгай, за тагачасным звычаем, назве: J. Szyttler. ''Kuchnia postna podająca najoszczędniejsze sposoby sporządzania potraw rybnych oraz zup, chłodników, pieczystego, marynat, jarzyn, melszpeizów, ciast itp''., Wilno 1848&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Літоўцы лічаць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой ніхто не мае дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». З 2023 года штогод у чэрвені ў Вільні праводзяць фестываль халадніку, да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавала асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам.{{sfn|Лаўрэш|2026|}}

== Сучаснае гатаванне ==
Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|бурак]] абіраюць, буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Заліваюць гародніну халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]], перад падачай запраўляюць крышаным кропам або іншай зелянінай. Таксама запраўляюць смятанай. На закуску падаюць вараную бульбу ці жытні хлеб.

Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }}
* {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }}

{{Буракі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларуская кухня]]
[[Катэгорыя:Літоўская кухня]]
[[Катэгорыя:Латышская кухня]]
[[Катэгорыя:Украінская кухня]]
[[Катэгорыя:Стравы з буракоў]]
[[Катэгорыя:Халодныя супы]]
[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]]
[[Катэгорыя:Боршч]]
[[Катэгорыя:Польская кухня]]</text>
      <sha1>dk3maclbejvs7rh9vk1svrdt053g8a3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хальч (Веткаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127880</id>
    <revision>
      <id>5142739</id>
      <parentid>4753749</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14587" sha1="en850k9uc53aqjzbikorx5snepyf5n1" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Хальч}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        =Хальч
 |арыгінальная назва      =
 |краіна                  =Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            =
 |шырыня сцяга            =
 |выява                   =  Chalč, Chalecki. Хальч, Халецкі (N. Orda, 31.08.1877).jpg
 |подпіс                  =Сядзіба Войнічаў. [[Напалеон Орда]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]
 |lat_dir =N|lat_deg =52|lat_min =33|lat_sec =44
 |lon_dir =E|lon_deg =31|lon_min =08|lon_sec =32
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    =Веткаўскі
 |сельсавет               =Хальчанскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   =
 |дата заснавання         =
 |першае згадванне        =
 |ранейшыя назвы          =
 |статус з                =
 |плошча                  =
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        =
 |афіцыйная мова          =
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  =
 |насельніцтва            = 1287
 |год перапісу            =2010 
 |шчыльнасць              =
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        =
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = ёсць
 |тэлефонны код           =+375 2330
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        =
 |від ідэнтыфікатара      =
 |лічбавы ідэнтыфікатар   =
 |катэгорыя ў Commons     =Chalč
 |сайт                    =
 |мова сайта              =
 |мова сайта 2            =
 |мова сайта 3            =
 |мова сайта 4            =
 |мова сайта 5            =
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   =
 |add2                    =
 |add3n                   =
 |add3                    = 
|OpenStreetMap         = 243044978
}}
'''Хальч'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Chaĺč}}, {{lang-ru|Хальч}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], на рацэ [[Сож]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]]. Насельніцтва 1285 чал. ([[2005]]). Знаходзіцца за 2 км на захад ад [[Ветка|Веткі]], за 16 км ад [[Гомель|Гомеля]]; на аўтамабільнай дарозе [[Гомель]] — [[Ветка]].

== Гісторыя ==
Археолагамі выяўлены гарадзішча [[мілаградская культура|мілаградскай]] і [[зарубінецкая культура|зарубінецкай]] культур ранняга жалезнага веку і часоў [[Русь|Русі]] (на ўсходняй ускраіне, на мысе тэрасы правага берага ракі), гарадзішча ранняга [[жалезны век|жалезнага веку]] (сярэдзіна — 3-я чвэрць 1-га тыс. н. э., за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Зыбень), курганны могільнік (5 насыпаў, за 0,35 км на паўночны захад ад вёскі) і паселішча часоў Русі (за 0,5 км на поўдзень ад вёскі), што сведчаць пра засяленне мясцовасці са старажытнасці.

Упершыню Хальч згадваецца ў пісьмовых крыніцах у XIV ст. як вёска ў [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскім княстве]]. У 1437 годзе вялікі князь [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайла]] перадаў Хальч продку шляхецкага роду Халецкіх — Паўлу Мішкавічу, у абмен на яго маёнтак Сноўск. Магчыма, Павел Мішкавіч атрымаў толькі частку ў Хальчы, але ён стаў рэзідэнцыяй роду.

У 1471 годзе Хальч згадваецца ў сувязі з перадачай двара Гарману Радзівонавічу&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt; магчыма, гэта таксама была частка ў Хальчы, а не паселішча цалкам, бо пазней пра ўладанні Радзівонавіча тут нічога не вядома.

У інвентары [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]] (1640-я) значацца сяло і маёнтак Хальч. У 2-й палове XVII ст. Халецкія пабудавалі ў Хальчы касцёл і кляштар езуітаў, у 1731—1829 гадах дзейнічала місія. Халецкіх езуітаў матэрыяльна падтрымлівалі Халецкія і Дзерналовічы. Станам на 1747 год у Хальчы было 159 двароў. Пад 1752 годам вёска згадваецца ў актах [[Галоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбунала]]. У 1764 годзе Хальч атрымаў статус [[мястэчка]], у валоданні княгіні Радзівіл.

У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772) Хальч апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачачтку XIX ст. на паўночна-заходняй ускраіне мястэчка паны Войнічы ўзвялі сядзібу і стварылі пейзажны парк. Замалёўкі палаца ў 2-й пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] зрабіў [[Напалеон Орда]]. Станам на 1860 год Хальч быў у валоданні А. Войніч-Сянажэцкага, тут было 2 мураваныя і 105 драўляных дамоў; [[год|рэгулярна]] праводзіліся 2 кірмашы (Пятроўскі і Міхайлаўскі). На [[1866]] гаспадар маёнтку меў 1568 дзесяцін зямлі і 3 крамы; дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. У 1879 годзе пан Войніч-Сенажацкі заснаваў тут вінакурню. На 1881 год у Хальчы было 230 двароў. Вялікую шкоду прычынілі мястэчку пажары 1887, 1891 і 1892 гадоў, калі згарэў 261 двор. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Хальчы было 363 двары, дзейнічала царква, царкоўна-прыхадская школа, яўрэйскі малітоўны дом, 5 ветракоў, 5 крам (у тым ліку вінная), карчма. У аднайменным фальварку, што размяшчаўся побач, былі карчма і вінакурны завод. На 1909 год у мястэчку было 1159 драўляных і 1 мураваны будынкі, працавалі пошта і сенапрасавальны завод (у 1913 — 40 працаўнікоў).

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Хальч увайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1926 годзе Хальч вярнулі [[БССР]], дзе ён 8 снежня зрабіўся цэнтрам сельсавета Веткаўскага, з 25 снежня 1962 года Гомельскага, з 6 студзеня 1965 года Веткаўскага раёнаў Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. Станам на 1928 год у Хальчы працавала цагельня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з ліпеня 1941 года да 16 кастрычніка 1943 года вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

== Насельніцтва ==
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1860]] — 1136 чал.&lt;ref&gt;Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].&lt;/ref&gt;; [[1897]] — 1975 чал.
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1909]] — 2256 чал.; [[1959]] — 1829 чал.
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2005]] — 1285 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}}&lt;/ref&gt;; 2010 — 1287 чал.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |accessdate=22 сакавіка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |archivedate=11 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Інфраструктура ===
У вёсцы працуюць базавая школа, дашкольная ўстанова, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта, 2 крамы.

== Турыстычная інфармацыя ==
[[Выява:Chalč, Сhalecki. Хальч, Халецкі (1901-17).jpg|thumb|245px|Палац, фота пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]]

=== Славутасці ===
* [[Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх]]: палац, гаспадарчыя пабудовы, парк ([[ХІХ стагоддзе]]) — {{ГККРБ 4|312Г000182}}
* [[Свята-Міхайлаўская царква (Хальч)|Свята-Міхайлаўская царква]] ([[1991]])
* Праваслаўная капліца
* Гарадзішча-1 перыяду ранняга жалезнага веку ([[VI стагоддзе да н.э.]] — [[І стагоддзе н.э.]]), на паўночнай ускраіне вёскі, на правым беразе р. [[Сож]], урочышча Панскі Двор, філіял [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскага абласнога краязнаўчага музея]] — {{ГККРБ 4|313В000183}}
* Гарадзішча-2 перыяду ранняга жалезнага веку ([[VI стагоддзе да н.э.]] — [[І стагоддзе н.э.]], [[VI]]—[[VIII]] стагоддзі), за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, урочышча Зыбень — {{ГККРБ 4|313В000184}}
* Паселішча (сярэдзiна — трэцяя чвэрць [[1 тысячагоддзе н.э.|1-га тысячагоддзя н.э.]], [[XII стагоддзе]]) в. Хальч, урочышча Чырвоная Гара — {{ГККРБ 4|313В000185}}
* Паселішча (трэцяя чвэрць 1-га тысячагоддзя), урочышча Зыбень за 0,1 — 0,8 км на паўночны захад ад вёскі — {{ГККРБ 4|313В000186}}
* Брацкая магіла (363 салдаты) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000187}}
* Брацкая магіла (340 салдат) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000188}}
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; heights=&quot;190px&quot;&gt;
Хальч. Сядзіба.jpg|Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх
Хальч. Царква.jpg|Свята-Міхайлаўская царква
Хальч. Капліца.jpg|Праваслаўная капліца
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== Страчаная спадчына ===
* Касцёл і кляштар езуітаў (XVII стст.)
== Вядомыя асобы ==
* [[Валерый Пятровіч Астапаў]] (нар. [[1942]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}}
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}}
* Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Chalč}}

{{Хальчанскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Род Сянажэцкіх]]
[[Катэгорыя:Хальч (Веткаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>en850k9uc53aqjzbikorx5snepyf5n1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142746</id>
      <parentid>5142739</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Турыстычная інфармацыя */</comment>
      <origin>5142746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14535" sha1="0fg665t687it5n0orn4hsbocepyin2f" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Хальч}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        =Хальч
 |арыгінальная назва      =
 |краіна                  =Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            =
 |шырыня сцяга            =
 |выява                   =  Chalč, Chalecki. Хальч, Халецкі (N. Orda, 31.08.1877).jpg
 |подпіс                  =Сядзіба Войнічаў. [[Напалеон Орда]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]
 |lat_dir =N|lat_deg =52|lat_min =33|lat_sec =44
 |lon_dir =E|lon_deg =31|lon_min =08|lon_sec =32
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    =Веткаўскі
 |сельсавет               =Хальчанскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   =
 |дата заснавання         =
 |першае згадванне        =
 |ранейшыя назвы          =
 |статус з                =
 |плошча                  =
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        =
 |афіцыйная мова          =
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  =
 |насельніцтва            = 1287
 |год перапісу            =2010 
 |шчыльнасць              =
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        =
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = ёсць
 |тэлефонны код           =+375 2330
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        =
 |від ідэнтыфікатара      =
 |лічбавы ідэнтыфікатар   =
 |катэгорыя ў Commons     =Chalč
 |сайт                    =
 |мова сайта              =
 |мова сайта 2            =
 |мова сайта 3            =
 |мова сайта 4            =
 |мова сайта 5            =
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   =
 |add2                    =
 |add3n                   =
 |add3                    = 
|OpenStreetMap         = 243044978
}}
'''Хальч'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Chaĺč}}, {{lang-ru|Хальч}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], на рацэ [[Сож]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]]. Насельніцтва 1285 чал. ([[2005]]). Знаходзіцца за 2 км на захад ад [[Ветка|Веткі]], за 16 км ад [[Гомель|Гомеля]]; на аўтамабільнай дарозе [[Гомель]] — [[Ветка]].

== Гісторыя ==
Археолагамі выяўлены гарадзішча [[мілаградская культура|мілаградскай]] і [[зарубінецкая культура|зарубінецкай]] культур ранняга жалезнага веку і часоў [[Русь|Русі]] (на ўсходняй ускраіне, на мысе тэрасы правага берага ракі), гарадзішча ранняга [[жалезны век|жалезнага веку]] (сярэдзіна — 3-я чвэрць 1-га тыс. н. э., за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Зыбень), курганны могільнік (5 насыпаў, за 0,35 км на паўночны захад ад вёскі) і паселішча часоў Русі (за 0,5 км на поўдзень ад вёскі), што сведчаць пра засяленне мясцовасці са старажытнасці.

Упершыню Хальч згадваецца ў пісьмовых крыніцах у XIV ст. як вёска ў [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскім княстве]]. У 1437 годзе вялікі князь [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайла]] перадаў Хальч продку шляхецкага роду Халецкіх — Паўлу Мішкавічу, у абмен на яго маёнтак Сноўск. Магчыма, Павел Мішкавіч атрымаў толькі частку ў Хальчы, але ён стаў рэзідэнцыяй роду.

У 1471 годзе Хальч згадваецца ў сувязі з перадачай двара Гарману Радзівонавічу&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt; магчыма, гэта таксама была частка ў Хальчы, а не паселішча цалкам, бо пазней пра ўладанні Радзівонавіча тут нічога не вядома.

У інвентары [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]] (1640-я) значацца сяло і маёнтак Хальч. У 2-й палове XVII ст. Халецкія пабудавалі ў Хальчы касцёл і кляштар езуітаў, у 1731—1829 гадах дзейнічала місія. Халецкіх езуітаў матэрыяльна падтрымлівалі Халецкія і Дзерналовічы. Станам на 1747 год у Хальчы было 159 двароў. Пад 1752 годам вёска згадваецца ў актах [[Галоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбунала]]. У 1764 годзе Хальч атрымаў статус [[мястэчка]], у валоданні княгіні Радзівіл.

У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772) Хальч апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачачтку XIX ст. на паўночна-заходняй ускраіне мястэчка паны Войнічы ўзвялі сядзібу і стварылі пейзажны парк. Замалёўкі палаца ў 2-й пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] зрабіў [[Напалеон Орда]]. Станам на 1860 год Хальч быў у валоданні А. Войніч-Сянажэцкага, тут было 2 мураваныя і 105 драўляных дамоў; [[год|рэгулярна]] праводзіліся 2 кірмашы (Пятроўскі і Міхайлаўскі). На [[1866]] гаспадар маёнтку меў 1568 дзесяцін зямлі і 3 крамы; дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. У 1879 годзе пан Войніч-Сенажацкі заснаваў тут вінакурню. На 1881 год у Хальчы было 230 двароў. Вялікую шкоду прычынілі мястэчку пажары 1887, 1891 і 1892 гадоў, калі згарэў 261 двор. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Хальчы было 363 двары, дзейнічала царква, царкоўна-прыхадская школа, яўрэйскі малітоўны дом, 5 ветракоў, 5 крам (у тым ліку вінная), карчма. У аднайменным фальварку, што размяшчаўся побач, былі карчма і вінакурны завод. На 1909 год у мястэчку было 1159 драўляных і 1 мураваны будынкі, працавалі пошта і сенапрасавальны завод (у 1913 — 40 працаўнікоў).

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Хальч увайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1926 годзе Хальч вярнулі [[БССР]], дзе ён 8 снежня зрабіўся цэнтрам сельсавета Веткаўскага, з 25 снежня 1962 года Гомельскага, з 6 студзеня 1965 года Веткаўскага раёнаў Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. Станам на 1928 год у Хальчы працавала цагельня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з ліпеня 1941 года да 16 кастрычніка 1943 года вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

== Насельніцтва ==
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1860]] — 1136 чал.&lt;ref&gt;Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].&lt;/ref&gt;; [[1897]] — 1975 чал.
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1909]] — 2256 чал.; [[1959]] — 1829 чал.
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2005]] — 1285 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}}&lt;/ref&gt;; 2010 — 1287 чал.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |accessdate=22 сакавіка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |archivedate=11 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Інфраструктура ===
У вёсцы працуюць базавая школа, дашкольная ўстанова, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта, 2 крамы.

== Славутасці ==
[[Выява:Chalč, Сhalecki. Хальч, Халецкі (1901-17).jpg|thumb|245px|Палац, фота пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]]
* [[Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх]]: палац, гаспадарчыя пабудовы, парк ([[ХІХ стагоддзе]]) — {{ГККРБ 4|312Г000182}}
* [[Свята-Міхайлаўская царква (Хальч)|Свята-Міхайлаўская царква]] ([[1991]])
* Праваслаўная капліца
* Гарадзішча-1 перыяду ранняга жалезнага веку ([[VI стагоддзе да н.э.]] — [[І стагоддзе н.э.]]), на паўночнай ускраіне вёскі, на правым беразе р. [[Сож]], урочышча Панскі Двор, філіял [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскага абласнога краязнаўчага музея]] — {{ГККРБ 4|313В000183}}
* Гарадзішча-2 перыяду ранняга жалезнага веку ([[VI стагоддзе да н.э.]] — [[І стагоддзе н.э.]], [[VI]]—[[VIII]] стагоддзі), за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, урочышча Зыбень — {{ГККРБ 4|313В000184}}
* Паселішча (сярэдзiна — трэцяя чвэрць [[1 тысячагоддзе н.э.|1-га тысячагоддзя н.э.]], [[XII стагоддзе]]) в. Хальч, урочышча Чырвоная Гара — {{ГККРБ 4|313В000185}}
* Паселішча (трэцяя чвэрць 1-га тысячагоддзя), урочышча Зыбень за 0,1 — 0,8 км на паўночны захад ад вёскі — {{ГККРБ 4|313В000186}}
* Брацкая магіла (363 салдаты) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000187}}
* Брацкая магіла (340 салдат) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000188}}
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; heights=&quot;190px&quot;&gt;
Хальч. Сядзіба.jpg|Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх
Хальч. Царква.jpg|Свята-Міхайлаўская царква
Хальч. Капліца.jpg|Праваслаўная капліца
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== Страчаная спадчына ===
* Касцёл і кляштар езуітаў (XVII стст.)

== Вядомыя асобы ==
* [[Валерый Пятровіч Астапаў]] (нар. [[1942]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}}
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}}
* Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Chalč}}

{{Хальчанскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Род Сянажэцкіх]]
[[Катэгорыя:Хальч (Веткаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>0fg665t687it5n0orn4hsbocepyin2f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142747</id>
      <parentid>5142746</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5142747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14565" sha1="czjupzzb7sbzxpnudj1s049eyevcuyj" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Хальч}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        =Хальч
 |арыгінальная назва      =
 |краіна                  =Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            =
 |шырыня сцяга            =
 |выява                   =  Chalč, Chalecki. Хальч, Халецкі (N. Orda, 31.08.1877).jpg
 |подпіс                  =Сядзіба Войнічаў. [[Напалеон Орда]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]
 |lat_dir =N|lat_deg =52|lat_min =33|lat_sec =44
 |lon_dir =E|lon_deg =31|lon_min =08|lon_sec =32
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    =Веткаўскі
 |сельсавет               =Хальчанскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   =
 |дата заснавання         =
 |першае згадванне        =
 |ранейшыя назвы          =
 |статус з                =
 |плошча                  =
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        =
 |афіцыйная мова          =
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  =
 |насельніцтва            = 1287
 |год перапісу            =2010 
 |шчыльнасць              =
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        =
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = ёсць
 |тэлефонны код           =+375 2330
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        =
 |від ідэнтыфікатара      =
 |лічбавы ідэнтыфікатар   =
 |катэгорыя ў Commons     =Chalč
 |сайт                    =
 |мова сайта              =
 |мова сайта 2            =
 |мова сайта 3            =
 |мова сайта 4            =
 |мова сайта 5            =
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   =
 |add2                    =
 |add3n                   =
 |add3                    = 
|OpenStreetMap         = 243044978
}}
'''Хальч'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Chaĺč}}, {{lang-ru|Хальч}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], на рацэ [[Сож]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]]. Насельніцтва 1285 чал. ([[2005]]). Знаходзіцца за 2 км на захад ад [[Ветка|Веткі]], за 16 км ад [[Гомель|Гомеля]]; на аўтамабільнай дарозе [[Гомель]] — [[Ветка]].

== Гісторыя ==
Археолагамі выяўлены гарадзішча [[мілаградская культура|мілаградскай]] і [[зарубінецкая культура|зарубінецкай]] культур ранняга жалезнага веку і часоў [[Русь|Русі]] (на ўсходняй ускраіне, на мысе тэрасы правага берага ракі), гарадзішча ранняга [[жалезны век|жалезнага веку]] (сярэдзіна — 3-я чвэрць 1-га тыс. н. э., за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Зыбень), курганны могільнік (5 насыпаў, за 0,35 км на паўночны захад ад вёскі) і паселішча часоў Русі (за 0,5 км на поўдзень ад вёскі), што сведчаць пра засяленне мясцовасці са старажытнасці.

Упершыню Хальч згадваецца ў пісьмовых крыніцах у XIV ст. як вёска ў [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскім княстве]]. У 1437 годзе вялікі князь [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайла]] перадаў Хальч продку шляхецкага роду Халецкіх — Паўлу Мішкавічу, у абмен на яго маёнтак Сноўск. Магчыма, Павел Мішкавіч атрымаў толькі частку ў Хальчы, але ён стаў рэзідэнцыяй роду.

У 1471 годзе Хальч згадваецца ў сувязі з перадачай двара Гарману Радзівонавічу&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt; магчыма, гэта таксама была частка ў Хальчы, а не паселішча цалкам, бо пазней пра ўладанні Радзівонавіча тут нічога не вядома.

У інвентары [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]] (1640-я) значацца сяло і маёнтак Хальч. У 2-й палове XVII ст. Халецкія пабудавалі ў Хальчы касцёл і кляштар езуітаў, у 1731—1829 гадах дзейнічала місія. Халецкіх езуітаў матэрыяльна падтрымлівалі Халецкія і Дзерналовічы. Станам на 1747 год у Хальчы было 159 двароў. Пад 1752 годам вёска згадваецца ў актах [[Галоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбунала]]. У 1764 годзе Хальч атрымаў статус [[мястэчка]], у валоданні княгіні Радзівіл.

У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772) Хальч апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачачтку XIX ст. на паўночна-заходняй ускраіне мястэчка паны Войнічы ўзвялі сядзібу і стварылі пейзажны парк. Замалёўкі палаца ў 2-й пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] зрабіў [[Напалеон Орда]]. Станам на 1860 год Хальч быў у валоданні А. Войніч-Сянажэцкага, тут было 2 мураваныя і 105 драўляных дамоў; [[год|рэгулярна]] праводзіліся 2 кірмашы (Пятроўскі і Міхайлаўскі). На [[1866]] гаспадар маёнтку меў 1568 дзесяцін зямлі і 3 крамы; дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. У 1879 годзе пан Войніч-Сенажацкі заснаваў тут вінакурню. На 1881 год у Хальчы было 230 двароў. Вялікую шкоду прычынілі мястэчку пажары 1887, 1891 і 1892 гадоў, калі згарэў 261 двор. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Хальчы было 363 двары, дзейнічала царква, царкоўна-прыхадская школа, яўрэйскі малітоўны дом, 5 ветракоў, 5 крам (у тым ліку вінная), карчма. У аднайменным фальварку, што размяшчаўся побач, былі карчма і вінакурны завод. На 1909 год у мястэчку было 1159 драўляных і 1 мураваны будынкі, працавалі пошта і сенапрасавальны завод (у 1913 — 40 працаўнікоў).

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Хальч увайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1926 годзе Хальч вярнулі [[БССР]], дзе ён 8 снежня зрабіўся цэнтрам сельсавета Веткаўскага, з 25 снежня 1962 года Гомельскага, з 6 студзеня 1965 года Веткаўскага раёнаў Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. Станам на 1928 год у Хальчы працавала цагельня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з ліпеня 1941 года да 16 кастрычніка 1943 года вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

== Насельніцтва ==
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1860]] — 1136 чал.&lt;ref&gt;Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].&lt;/ref&gt;; [[1897]] — 1975 чал.
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1909]] — 2256 чал.; [[1959]] — 1829 чал.
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2005]] — 1285 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}}&lt;/ref&gt;; 2010 — 1287 чал.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |accessdate=22 сакавіка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |archivedate=11 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Інфраструктура ===
У вёсцы працуюць базавая школа, дашкольная ўстанова, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта, 2 крамы.

== Славутасці ==
[[Выява:Chalč, Сhalecki. Хальч, Халецкі (1901-17).jpg|thumb|245px|Палац, фота пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]]
* [[Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх]]: палац, гаспадарчыя пабудовы, парк ([[ХІХ стагоддзе]]) — {{ГККРБ 4|312Г000182}}
* [[Свята-Міхайлаўская царква (Хальч)|Свята-Міхайлаўская царква]] ([[1991]])
* Праваслаўная капліца
* Гарадзішча-1 перыяду ранняга жалезнага веку ([[VI стагоддзе да н.э.]] — [[І стагоддзе н.э.]]), на паўночнай ускраіне вёскі, на правым беразе р. [[Сож]], урочышча Панскі Двор, філіял [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскага абласнога краязнаўчага музея]] — {{ГККРБ 4|313В000183}}
* Гарадзішча-2 перыяду ранняга жалезнага веку ([[VI стагоддзе да н.э.]] — [[І стагоддзе н.э.]], [[VI]]—[[VIII]] стагоддзі), за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, урочышча Зыбень — {{ГККРБ 4|313В000184}}
* Паселішча (сярэдзiна — трэцяя чвэрць [[1 тысячагоддзе н.э.|1-га тысячагоддзя н.э.]], [[XII стагоддзе]]) в. Хальч, урочышча Чырвоная Гара — {{ГККРБ 4|313В000185}}
* Паселішча (трэцяя чвэрць 1-га тысячагоддзя), урочышча Зыбень за 0,1 — 0,8 км на паўночны захад ад вёскі — {{ГККРБ 4|313В000186}}
* Брацкая магіла (363 салдаты) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000187}}
* Брацкая магіла (340 салдат) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000188}}
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; heights=&quot;190px&quot;&gt;
Хальч. Сядзіба.jpg|Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх
Хальч. Царква.jpg|Свята-Міхайлаўская царква
Хальч. Капліца.jpg|Праваслаўная капліца
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== Страчаная спадчына ===
* Касцёл і кляштар езуітаў (XVII стст.)

== Вядомыя асобы ==
* [[Валерый Пятровіч Астапаў]] (нар. [[1942]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}}
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}}
* Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].

== Спасылкі ==
* [https://radzima.org/be/miesca/halych.html radzima.org]

{{Хальчанскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Род Сянажэцкіх]]
[[Катэгорыя:Хальч (Веткаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>czjupzzb7sbzxpnudj1s049eyevcuyj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142748</id>
      <parentid>5142747</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вядомыя асобы */</comment>
      <origin>5142748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14585" sha1="qb55wi9cvygey03773k6hiqh0nhbgvr" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Хальч}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        =Хальч
 |арыгінальная назва      =
 |краіна                  =Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            =
 |шырыня сцяга            =
 |выява                   =  Chalč, Chalecki. Хальч, Халецкі (N. Orda, 31.08.1877).jpg
 |подпіс                  =Сядзіба Войнічаў. [[Напалеон Орда]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]
 |lat_dir =N|lat_deg =52|lat_min =33|lat_sec =44
 |lon_dir =E|lon_deg =31|lon_min =08|lon_sec =32
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    =Веткаўскі
 |сельсавет               =Хальчанскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   =
 |дата заснавання         =
 |першае згадванне        =
 |ранейшыя назвы          =
 |статус з                =
 |плошча                  =
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        =
 |афіцыйная мова          =
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  =
 |насельніцтва            = 1287
 |год перапісу            =2010 
 |шчыльнасць              =
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        =
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = ёсць
 |тэлефонны код           =+375 2330
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        =
 |від ідэнтыфікатара      =
 |лічбавы ідэнтыфікатар   =
 |катэгорыя ў Commons     =Chalč
 |сайт                    =
 |мова сайта              =
 |мова сайта 2            =
 |мова сайта 3            =
 |мова сайта 4            =
 |мова сайта 5            =
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   =
 |add2                    =
 |add3n                   =
 |add3                    = 
|OpenStreetMap         = 243044978
}}
'''Хальч'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Chaĺč}}, {{lang-ru|Хальч}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], на рацэ [[Сож]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]]. Насельніцтва 1285 чал. ([[2005]]). Знаходзіцца за 2 км на захад ад [[Ветка|Веткі]], за 16 км ад [[Гомель|Гомеля]]; на аўтамабільнай дарозе [[Гомель]] — [[Ветка]].

== Гісторыя ==
Археолагамі выяўлены гарадзішча [[мілаградская культура|мілаградскай]] і [[зарубінецкая культура|зарубінецкай]] культур ранняга жалезнага веку і часоў [[Русь|Русі]] (на ўсходняй ускраіне, на мысе тэрасы правага берага ракі), гарадзішча ранняга [[жалезны век|жалезнага веку]] (сярэдзіна — 3-я чвэрць 1-га тыс. н. э., за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Зыбень), курганны могільнік (5 насыпаў, за 0,35 км на паўночны захад ад вёскі) і паселішча часоў Русі (за 0,5 км на поўдзень ад вёскі), што сведчаць пра засяленне мясцовасці са старажытнасці.

Упершыню Хальч згадваецца ў пісьмовых крыніцах у XIV ст. як вёска ў [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскім княстве]]. У 1437 годзе вялікі князь [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайла]] перадаў Хальч продку шляхецкага роду Халецкіх — Паўлу Мішкавічу, у абмен на яго маёнтак Сноўск. Магчыма, Павел Мішкавіч атрымаў толькі частку ў Хальчы, але ён стаў рэзідэнцыяй роду.

У 1471 годзе Хальч згадваецца ў сувязі з перадачай двара Гарману Радзівонавічу&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt; магчыма, гэта таксама была частка ў Хальчы, а не паселішча цалкам, бо пазней пра ўладанні Радзівонавіча тут нічога не вядома.

У інвентары [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]] (1640-я) значацца сяло і маёнтак Хальч. У 2-й палове XVII ст. Халецкія пабудавалі ў Хальчы касцёл і кляштар езуітаў, у 1731—1829 гадах дзейнічала місія. Халецкіх езуітаў матэрыяльна падтрымлівалі Халецкія і Дзерналовічы. Станам на 1747 год у Хальчы было 159 двароў. Пад 1752 годам вёска згадваецца ў актах [[Галоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбунала]]. У 1764 годзе Хальч атрымаў статус [[мястэчка]], у валоданні княгіні Радзівіл.

У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772) Хальч апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачачтку XIX ст. на паўночна-заходняй ускраіне мястэчка паны Войнічы ўзвялі сядзібу і стварылі пейзажны парк. Замалёўкі палаца ў 2-й пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] зрабіў [[Напалеон Орда]]. Станам на 1860 год Хальч быў у валоданні А. Войніч-Сянажэцкага, тут было 2 мураваныя і 105 драўляных дамоў; [[год|рэгулярна]] праводзіліся 2 кірмашы (Пятроўскі і Міхайлаўскі). На [[1866]] гаспадар маёнтку меў 1568 дзесяцін зямлі і 3 крамы; дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. У 1879 годзе пан Войніч-Сенажацкі заснаваў тут вінакурню. На 1881 год у Хальчы было 230 двароў. Вялікую шкоду прычынілі мястэчку пажары 1887, 1891 і 1892 гадоў, калі згарэў 261 двор. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Хальчы было 363 двары, дзейнічала царква, царкоўна-прыхадская школа, яўрэйскі малітоўны дом, 5 ветракоў, 5 крам (у тым ліку вінная), карчма. У аднайменным фальварку, што размяшчаўся побач, былі карчма і вінакурны завод. На 1909 год у мястэчку было 1159 драўляных і 1 мураваны будынкі, працавалі пошта і сенапрасавальны завод (у 1913 — 40 працаўнікоў).

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Хальч увайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1926 годзе Хальч вярнулі [[БССР]], дзе ён 8 снежня зрабіўся цэнтрам сельсавета Веткаўскага, з 25 снежня 1962 года Гомельскага, з 6 студзеня 1965 года Веткаўскага раёнаў Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. Станам на 1928 год у Хальчы працавала цагельня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з ліпеня 1941 года да 16 кастрычніка 1943 года вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

== Насельніцтва ==
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1860]] — 1136 чал.&lt;ref&gt;Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].&lt;/ref&gt;; [[1897]] — 1975 чал.
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1909]] — 2256 чал.; [[1959]] — 1829 чал.
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2005]] — 1285 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}}&lt;/ref&gt;; 2010 — 1287 чал.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |accessdate=22 сакавіка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |archivedate=11 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Інфраструктура ===
У вёсцы працуюць базавая школа, дашкольная ўстанова, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта, 2 крамы.

== Славутасці ==
[[Выява:Chalč, Сhalecki. Хальч, Халецкі (1901-17).jpg|thumb|245px|Палац, фота пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]]
* [[Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх]]: палац, гаспадарчыя пабудовы, парк ([[ХІХ стагоддзе]]) — {{ГККРБ 4|312Г000182}}
* [[Свята-Міхайлаўская царква (Хальч)|Свята-Міхайлаўская царква]] ([[1991]])
* Праваслаўная капліца
* Гарадзішча-1 перыяду ранняга жалезнага веку ([[VI стагоддзе да н.э.]] — [[І стагоддзе н.э.]]), на паўночнай ускраіне вёскі, на правым беразе р. [[Сож]], урочышча Панскі Двор, філіял [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскага абласнога краязнаўчага музея]] — {{ГККРБ 4|313В000183}}
* Гарадзішча-2 перыяду ранняга жалезнага веку ([[VI стагоддзе да н.э.]] — [[І стагоддзе н.э.]], [[VI]]—[[VIII]] стагоддзі), за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, урочышча Зыбень — {{ГККРБ 4|313В000184}}
* Паселішча (сярэдзiна — трэцяя чвэрць [[1 тысячагоддзе н.э.|1-га тысячагоддзя н.э.]], [[XII стагоддзе]]) в. Хальч, урочышча Чырвоная Гара — {{ГККРБ 4|313В000185}}
* Паселішча (трэцяя чвэрць 1-га тысячагоддзя), урочышча Зыбень за 0,1 — 0,8 км на паўночны захад ад вёскі — {{ГККРБ 4|313В000186}}
* Брацкая магіла (363 салдаты) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000187}}
* Брацкая магіла (340 салдат) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000188}}
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; heights=&quot;190px&quot;&gt;
Хальч. Сядзіба.jpg|Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх
Хальч. Царква.jpg|Свята-Міхайлаўская царква
Хальч. Капліца.jpg|Праваслаўная капліца
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== Страчаная спадчына ===
* Касцёл і кляштар езуітаў (XVII стст.)

== Вядомыя асобы ==
* [[Валерый Пятровіч Астапаў]] (нар. 1942) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}}
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}}
* Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].

== Спасылкі ==
* [https://radzima.org/be/miesca/halych.html radzima.org]

{{Хальчанскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Род Сянажэцкіх]]
[[Катэгорыя:Хальч (Веткаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>qb55wi9cvygey03773k6hiqh0nhbgvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142749</id>
      <parentid>5142748</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12041" sha1="7rxyqqeyvvgvvti3z2cqj24xhfk0poj" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Хальч}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        = Хальч
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    = Веткаўскі
 |сельсавет               = Хальчанскі
}}
'''Хальч'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Chaĺč}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], на рацэ [[Сож]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]]. Насельніцтва 1285 чал. ([[2005]]). Знаходзіцца за 2 км на захад ад [[Ветка|Веткі]], за 16 км ад [[Гомель|Гомеля]]; на аўтамабільнай дарозе [[Гомель]] — [[Ветка]].

== Гісторыя ==
Археолагамі выяўлены гарадзішча [[мілаградская культура|мілаградскай]] і [[зарубінецкая культура|зарубінецкай]] культур ранняга жалезнага веку і часоў [[Русь|Русі]] (на ўсходняй ускраіне, на мысе тэрасы правага берага ракі), гарадзішча ранняга [[жалезны век|жалезнага веку]] (сярэдзіна — 3-я чвэрць 1-га тыс. н. э., за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Зыбень), курганны могільнік (5 насыпаў, за 0,35 км на паўночны захад ад вёскі) і паселішча часоў Русі (за 0,5 км на поўдзень ад вёскі), што сведчаць пра засяленне мясцовасці са старажытнасці.

Упершыню Хальч згадваецца ў пісьмовых крыніцах у XIV ст. як вёска ў [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскім княстве]]. У 1437 годзе вялікі князь [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайла]] перадаў Хальч продку шляхецкага роду Халецкіх — Паўлу Мішкавічу, у абмен на яго маёнтак Сноўск. Магчыма, Павел Мішкавіч атрымаў толькі частку ў Хальчы, але ён стаў рэзідэнцыяй роду.

У 1471 годзе Хальч згадваецца ў сувязі з перадачай двара Гарману Радзівонавічу&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440—1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt; магчыма, гэта таксама была частка ў Хальчы, а не паселішча цалкам, бо пазней пра ўладанні Радзівонавіча тут нічога не вядома.

У інвентары [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]] (1640-я) значацца сяло і маёнтак Хальч. У 2-й палове XVII ст. Халецкія пабудавалі ў Хальчы касцёл і кляштар езуітаў, у 1731—1829 гадах дзейнічала місія. Халецкіх езуітаў матэрыяльна падтрымлівалі Халецкія і Дзерналовічы. Станам на 1747 год у Хальчы было 159 двароў. Пад 1752 годам вёска згадваецца ў актах [[Галоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбунала]]. У 1764 годзе Хальч атрымаў статус [[мястэчка]], у валоданні княгіні Радзівіл.

У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772) Хальч апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачачтку XIX ст. на паўночна-заходняй ускраіне мястэчка паны Войнічы ўзвялі сядзібу і стварылі пейзажны парк. Замалёўкі палаца ў 2-й пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] зрабіў [[Напалеон Орда]]. Станам на 1860 год Хальч быў у валоданні А. Войніч-Сянажэцкага, тут было 2 мураваныя і 105 драўляных дамоў; [[год|рэгулярна]] праводзіліся 2 кірмашы (Пятроўскі і Міхайлаўскі). На [[1866]] гаспадар маёнтку меў 1568 дзесяцін зямлі і 3 крамы; дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. У 1879 годзе пан Войніч-Сенажацкі заснаваў тут вінакурню. На 1881 год у Хальчы было 230 двароў. Вялікую шкоду прычынілі мястэчку пажары 1887, 1891 і 1892 гадоў, калі згарэў 261 двор. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Хальчы было 363 двары, дзейнічала царква, царкоўна-прыхадская школа, яўрэйскі малітоўны дом, 5 ветракоў, 5 крам (у тым ліку вінная), карчма. У аднайменным фальварку, што размяшчаўся побач, былі карчма і вінакурны завод. На 1909 год у мястэчку было 1159 драўляных і 1 мураваны будынкі, працавалі пошта і сенапрасавальны завод (у 1913 — 40 працаўнікоў).

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Хальч увайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1926 годзе Хальч вярнулі [[БССР]], дзе ён 8 снежня зрабіўся цэнтрам сельсавета Веткаўскага, з 25 снежня 1962 года Гомельскага, з 6 студзеня 1965 года Веткаўскага раёнаў Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. Станам на 1928 год у Хальчы працавала цагельня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з ліпеня 1941 года да 16 кастрычніка 1943 года вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

== Насельніцтва ==
* '''XIX стагоддзе''': 1860 год — 1136 чал.&lt;ref&gt;Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].&lt;/ref&gt;; 1897 год — 1975 чал.
* '''XX стагоддзе''': 1909 год — 2256 чал.; 1959 год — 1829 чал.
* '''XXI стагоддзе''': 2005 год — 1285 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}}&lt;/ref&gt;; 2010—1287 чал.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |accessdate=22 сакавіка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |archivedate=11 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Інфраструктура ==
У вёсцы працуюць базавая школа, дашкольная ўстанова, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта, 2 крамы.

== Славутасці ==
[[Файл:Chalč, Сhalecki. Хальч, Халецкі (1901-17).jpg|thumb|245px|Палац, фота пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]]
* [[Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх]]: палац, гаспадарчыя пабудовы, парк ([[ХІХ стагоддзе]]) — {{ГККРБ 4|312Г000182}}
* [[Свята-Міхайлаўская царква (Хальч)|Свята-Міхайлаўская царква]] ([[1991]])
* Праваслаўная капліца
* Гарадзішча-1 перыяду ранняга жалезнага веку ([[VI стагоддзе да н.э.]] — [[І стагоддзе н.э.]]), на паўночнай ускраіне вёскі, на правым беразе р. [[Сож]], урочышча Панскі Двор, філіял [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскага абласнога краязнаўчага музея]] — {{ГККРБ 4|313В000183}}
* Гарадзішча-2 перыяду ранняга жалезнага веку ([[VI стагоддзе да н.э.]] — [[І стагоддзе н.э.]], [[VI]]—[[VIII]] стагоддзі), за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, урочышча Зыбень — {{ГККРБ 4|313В000184}}
* Паселішча (сярэдзiна — трэцяя чвэрць [[1 тысячагоддзе н.э.|1-га тысячагоддзя н.э.]], [[XII стагоддзе]]) в. Хальч, урочышча Чырвоная Гара — {{ГККРБ 4|313В000185}}
* Паселішча (трэцяя чвэрць 1-га тысячагоддзя), урочышча Зыбень за 0,1 — 0,8 км на паўночны захад ад вёскі — {{ГККРБ 4|313В000186}}
* Брацкая магіла (363 салдаты) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000187}}
* Брацкая магіла (340 салдат) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000188}}
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; heights=&quot;190px&quot;&gt;
Хальч. Сядзіба.jpg|Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх
Хальч. Царква.jpg|Свята-Міхайлаўская царква
Хальч. Капліца.jpg|Праваслаўная капліца
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== Страчаная спадчына ===
* Касцёл і кляштар езуітаў (XVII стст.)

== Вядомыя асобы ==
* [[Валерый Пятровіч Астапаў]] (нар. 1942) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}}
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}}
* Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].

== Спасылкі ==
* [https://radzima.org/be/miesca/halych.html radzima.org]

{{Хальчанскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Род Сянажэцкіх]]
[[Катэгорыя:Хальч (Веткаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>7rxyqqeyvvgvvti3z2cqj24xhfk0poj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142750</id>
      <parentid>5142749</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11929" sha1="6vzue925la5fk8gjk8i4e8akswxowmo" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Хальч}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        = Хальч
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    = Веткаўскі
 |сельсавет               = Хальчанскі
}}
'''Хальч'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Chaĺč}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], на рацэ [[Сож]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 2 км на захад ад [[Ветка|Веткі]], за 16 км ад [[Гомель|Гомеля]]; на аўтамабільнай дарозе [[Гомель]] — [[Ветка]]. Побач працякае рака [[Сож]].

== Гісторыя ==
Археолагамі выяўлены гарадзішча [[мілаградская культура|мілаградскай]] і [[зарубінецкая культура|зарубінецкай]] культур ранняга жалезнага веку і часоў [[Русь|Русі]] (на ўсходняй ускраіне, на мысе тэрасы правага берага ракі), гарадзішча ранняга [[жалезны век|жалезнага веку]] (сярэдзіна — 3-я чвэрць 1-га тыс. н. э., за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Зыбень), курганны могільнік (5 насыпаў, за 0,35 км на паўночны захад ад вёскі) і паселішча часоў Русі (за 0,5 км на поўдзень ад вёскі), што сведчаць пра засяленне мясцовасці са старажытнасці.

Упершыню Хальч згадваецца ў пісьмовых крыніцах у XIV ст. як вёска ў [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскім княстве]]. У 1437 годзе вялікі князь [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайла]] перадаў Хальч продку шляхецкага роду Халецкіх — Паўлу Мішкавічу, у абмен на яго маёнтак Сноўск. Магчыма, Павел Мішкавіч атрымаў толькі частку ў Хальчы, але ён стаў рэзідэнцыяй роду.

У 1471 годзе Хальч згадваецца ў сувязі з перадачай двара Гарману Радзівонавічу&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440—1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt; магчыма, гэта таксама была частка ў Хальчы, а не паселішча цалкам, бо пазней пра ўладанні Радзівонавіча тут нічога не вядома.

У інвентары [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]] (1640-я) значацца сяло і маёнтак Хальч. У 2-й палове XVII ст. Халецкія пабудавалі ў Хальчы касцёл і кляштар езуітаў, у 1731—1829 гадах дзейнічала місія. Халецкіх езуітаў матэрыяльна падтрымлівалі Халецкія і Дзерналовічы. Станам на 1747 год у Хальчы было 159 двароў. Пад 1752 годам вёска згадваецца ў актах [[Галоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбунала]]. У 1764 годзе Хальч атрымаў статус [[мястэчка]], у валоданні княгіні Радзівіл.

У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772) Хальч апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачачтку XIX ст. на паўночна-заходняй ускраіне мястэчка паны Войнічы ўзвялі сядзібу і стварылі пейзажны парк. Замалёўкі палаца ў 2-й пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] зрабіў [[Напалеон Орда]]. Станам на 1860 год Хальч быў у валоданні А. Войніч-Сянажэцкага, тут было 2 мураваныя і 105 драўляных дамоў; [[год|рэгулярна]] праводзіліся 2 кірмашы (Пятроўскі і Міхайлаўскі). На [[1866]] гаспадар маёнтку меў 1568 дзесяцін зямлі і 3 крамы; дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. У 1879 годзе пан Войніч-Сенажацкі заснаваў тут вінакурню. На 1881 год у Хальчы было 230 двароў. Вялікую шкоду прычынілі мястэчку пажары 1887, 1891 і 1892 гадоў, калі згарэў 261 двор. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Хальчы было 363 двары, дзейнічала царква, царкоўна-прыхадская школа, яўрэйскі малітоўны дом, 5 ветракоў, 5 крам (у тым ліку вінная), карчма. У аднайменным фальварку, што размяшчаўся побач, былі карчма і вінакурны завод. На 1909 год у мястэчку было 1159 драўляных і 1 мураваны будынкі, працавалі пошта і сенапрасавальны завод (у 1913 — 40 працаўнікоў).

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Хальч увайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1926 годзе Хальч вярнулі [[БССР]], дзе ён 8 снежня зрабіўся цэнтрам сельсавета Веткаўскага, з 25 снежня 1962 года Гомельскага, з 6 студзеня 1965 года Веткаўскага раёнаў Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. Станам на 1928 год у Хальчы працавала цагельня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з ліпеня 1941 года да 16 кастрычніка 1943 года вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

== Насельніцтва ==
* '''XIX стагоддзе''': 1860 год — 1136 чал.&lt;ref&gt;Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].&lt;/ref&gt;; 1897 год — 1975 чал.
* '''XX стагоддзе''': 1909 год — 2256 чал.; 1959 год — 1829 чал.
* '''XXI стагоддзе''': 2005 год — 1285 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}}&lt;/ref&gt;; 2010—1287 чал.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |accessdate=22 сакавіка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |archivedate=11 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Інфраструктура ==
У вёсцы працуюць базавая школа, дашкольная ўстанова, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта, 2 крамы.

== Славутасці ==
[[Файл:Chalč, Сhalecki. Хальч, Халецкі (1901-17).jpg|thumb|Палац, фота пач. XX ст.]]
* [[Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх]]: палац, гаспадарчыя пабудовы, парк (ХІХ стагоддзе) — {{ГККРБ 4|312Г000182}}
* [[Свята-Міхайлаўская царква (Хальч)|Свята-Міхайлаўская царква]] ([[1991]])
* Праваслаўная капліца
* Гарадзішча-1 перыяду ранняга жалезнага веку (VI стагоддзе да н.э. — І стагоддзе н.э.), на паўночнай ускраіне вёскі, на правым беразе р. [[Сож]], урочышча Панскі Двор, філіял [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскага абласнога краязнаўчага музея]] — {{ГККРБ 4|313В000183}}
* Гарадзішча-2 перыяду ранняга жалезнага веку (VI стагоддзе да н.э. — І стагоддзе н.э., VI—VIII стагоддзі), за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, урочышча Зыбень — {{ГККРБ 4|313В000184}}
* Паселішча (сярэдзiна — трэцяя чвэрць I тысячагоддзя н.э., XII стагоддзе) в. Хальч, урочышча Чырвоная Гара — {{ГККРБ 4|313В000185}}
* Паселішча (трэцяя чвэрць 1-га тысячагоддзя), урочышча Зыбень за 0,1 — 0,8 км на паўночны захад ад вёскі — {{ГККРБ 4|313В000186}}
* Брацкая магіла (363 салдаты) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000187}}
* Брацкая магіла (340 салдат) (1943) — {{ГККРБ 4|313Д000188}}
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; heights=&quot;190px&quot;&gt;
Хальч. Сядзіба.jpg|Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх
Хальч. Царква.jpg|Свята-Міхайлаўская царква
Хальч. Капліца.jpg|Праваслаўная капліца
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== Страчаная спадчына ===
* Касцёл і кляштар езуітаў (XVII стст.)

== Вядомыя асобы ==
* [[Валерый Пятровіч Астапаў]] (нар. 1942) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}}
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}}
* Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].

== Спасылкі ==
* [https://radzima.org/be/miesca/halych.html radzima.org]

{{Хальчанскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Род Сянажэцкіх]]
[[Катэгорыя:Хальч (Веткаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>6vzue925la5fk8gjk8i4e8akswxowmo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142751</id>
      <parentid>5142750</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Насельніцтва */</comment>
      <origin>5142751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11938" sha1="2h5we8rfz3vpc8czh7nvidh3jl9rooh" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Хальч}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        = Хальч
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    = Веткаўскі
 |сельсавет               = Хальчанскі
}}
'''Хальч'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Chaĺč}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], на рацэ [[Сож]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 2 км на захад ад [[Ветка|Веткі]], за 16 км ад [[Гомель|Гомеля]]; на аўтамабільнай дарозе [[Гомель]] — [[Ветка]]. Побач працякае рака [[Сож]].

== Гісторыя ==
Археолагамі выяўлены гарадзішча [[мілаградская культура|мілаградскай]] і [[зарубінецкая культура|зарубінецкай]] культур ранняга жалезнага веку і часоў [[Русь|Русі]] (на ўсходняй ускраіне, на мысе тэрасы правага берага ракі), гарадзішча ранняга [[жалезны век|жалезнага веку]] (сярэдзіна — 3-я чвэрць 1-га тыс. н. э., за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Зыбень), курганны могільнік (5 насыпаў, за 0,35 км на паўночны захад ад вёскі) і паселішча часоў Русі (за 0,5 км на поўдзень ад вёскі), што сведчаць пра засяленне мясцовасці са старажытнасці.

Упершыню Хальч згадваецца ў пісьмовых крыніцах у XIV ст. як вёска ў [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскім княстве]]. У 1437 годзе вялікі князь [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайла]] перадаў Хальч продку шляхецкага роду Халецкіх — Паўлу Мішкавічу, у абмен на яго маёнтак Сноўск. Магчыма, Павел Мішкавіч атрымаў толькі частку ў Хальчы, але ён стаў рэзідэнцыяй роду.

У 1471 годзе Хальч згадваецца ў сувязі з перадачай двара Гарману Радзівонавічу&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440—1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt; магчыма, гэта таксама была частка ў Хальчы, а не паселішча цалкам, бо пазней пра ўладанні Радзівонавіча тут нічога не вядома.

У інвентары [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]] (1640-я) значацца сяло і маёнтак Хальч. У 2-й палове XVII ст. Халецкія пабудавалі ў Хальчы касцёл і кляштар езуітаў, у 1731—1829 гадах дзейнічала місія. Халецкіх езуітаў матэрыяльна падтрымлівалі Халецкія і Дзерналовічы. Станам на 1747 год у Хальчы было 159 двароў. Пад 1752 годам вёска згадваецца ў актах [[Галоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбунала]]. У 1764 годзе Хальч атрымаў статус [[мястэчка]], у валоданні княгіні Радзівіл.

У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772) Хальч апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачачтку XIX ст. на паўночна-заходняй ускраіне мястэчка паны Войнічы ўзвялі сядзібу і стварылі пейзажны парк. Замалёўкі палаца ў 2-й пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] зрабіў [[Напалеон Орда]]. Станам на 1860 год Хальч быў у валоданні А. Войніч-Сянажэцкага, тут было 2 мураваныя і 105 драўляных дамоў; [[год|рэгулярна]] праводзіліся 2 кірмашы (Пятроўскі і Міхайлаўскі). На [[1866]] гаспадар маёнтку меў 1568 дзесяцін зямлі і 3 крамы; дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. У 1879 годзе пан Войніч-Сенажацкі заснаваў тут вінакурню. На 1881 год у Хальчы было 230 двароў. Вялікую шкоду прычынілі мястэчку пажары 1887, 1891 і 1892 гадоў, калі згарэў 261 двор. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Хальчы было 363 двары, дзейнічала царква, царкоўна-прыхадская школа, яўрэйскі малітоўны дом, 5 ветракоў, 5 крам (у тым ліку вінная), карчма. У аднайменным фальварку, што размяшчаўся побач, былі карчма і вінакурны завод. На 1909 год у мястэчку было 1159 драўляных і 1 мураваны будынкі, працавалі пошта і сенапрасавальны завод (у 1913 — 40 працаўнікоў).

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Хальч увайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1926 годзе Хальч вярнулі [[БССР]], дзе ён 8 снежня зрабіўся цэнтрам сельсавета Веткаўскага, з 25 снежня 1962 года Гомельскага, з 6 студзеня 1965 года Веткаўскага раёнаў Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. Станам на 1928 год у Хальчы працавала цагельня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з ліпеня 1941 года да 16 кастрычніка 1943 года вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

== Насельніцтва ==
* '''XIX стагоддзе''': 1860 год — 1136 чал.&lt;ref&gt;Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].&lt;/ref&gt;; 1897 год — 1975 чал.
* '''XX стагоддзе''': 1909 год — 2256 чал.; 1959 год — 1829 чал.
* '''XXI стагоддзе''': 2005 год — 1285 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}}&lt;/ref&gt;; 2010 год — 1287 чал.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |accessdate=22 сакавіка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |archivedate=11 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Інфраструктура ==
У вёсцы працуюць базавая школа, дашкольная ўстанова, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта, 2 крамы.

== Славутасці ==
[[Файл:Chalč, Сhalecki. Хальч, Халецкі (1901-17).jpg|thumb|Палац, фота пач. XX ст.]]
* [[Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх]]: палац, гаспадарчыя пабудовы, парк (ХІХ стагоддзе) — {{ГККРБ 4|312Г000182}}
* [[Свята-Міхайлаўская царква (Хальч)|Свята-Міхайлаўская царква]] ([[1991]])
* Праваслаўная капліца
* Гарадзішча-1 перыяду ранняга жалезнага веку (VI стагоддзе да н.э. — І стагоддзе н.э.), на паўночнай ускраіне вёскі, на правым беразе р. [[Сож]], урочышча Панскі Двор, філіял [[Гомельскі абласны краязнаўчы музей|Гомельскага абласнога краязнаўчага музея]] — {{ГККРБ 4|313В000183}}
* Гарадзішча-2 перыяду ранняга жалезнага веку (VI стагоддзе да н.э. — І стагоддзе н.э., VI—VIII стагоддзі), за 0,4 км на паўночны захад ад вёскі, урочышча Зыбень — {{ГККРБ 4|313В000184}}
* Паселішча (сярэдзiна — трэцяя чвэрць I тысячагоддзя н.э., XII стагоддзе) в. Хальч, урочышча Чырвоная Гара — {{ГККРБ 4|313В000185}}
* Паселішча (трэцяя чвэрць 1-га тысячагоддзя), урочышча Зыбень за 0,1 — 0,8 км на паўночны захад ад вёскі — {{ГККРБ 4|313В000186}}
* Брацкая магіла (363 салдаты) ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000187}}
* Брацкая магіла (340 салдат) (1943) — {{ГККРБ 4|313Д000188}}
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; heights=&quot;190px&quot;&gt;
Хальч. Сядзіба.jpg|Палацава-паркавы комплекс Войніч-Сянажэцкіх
Хальч. Царква.jpg|Свята-Міхайлаўская царква
Хальч. Капліца.jpg|Праваслаўная капліца
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== Страчаная спадчына ===
* Касцёл і кляштар езуітаў (XVII стст.)

== Вядомыя асобы ==
* [[Валерый Пятровіч Астапаў]] (нар. 1942) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}}
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}}
* Chalcz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/539 539].

== Спасылкі ==
* [https://radzima.org/be/miesca/halych.html radzima.org]

{{Хальчанскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Род Сянажэцкіх]]
[[Катэгорыя:Хальч (Веткаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>2h5we8rfz3vpc8czh7nvidh3jl9rooh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цэнзура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128354</id>
    <revision>
      <id>5142806</id>
      <parentid>4937345</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17900" sha1="e7ouc9dbpzawotk1cfoezihngla2o44" xml:space="preserve">{{універсальная картка}}
{{Цэнзура}}
[[Выява:WieczorWroclawia20marca1981.jpg|thumb|300px|Адцэнзураваная газета]]
[[Файл:VAE_Websitesperre.png|thumb|300px|Урады некаторых краін, як Саудаўская Аравія, Паўночная Карэя, Куба, Іран, Венесуэла і Кітайская Народная Рэспубліка, забараняюць людзям у сваіх краінах прагляд пэўнага інтэрнэт-кантэнту па ідэалагічных, палітычных, рэлігійных прычынах, якія лічаць супярэчнымі сваім крытэрыям.]]
[[Выява:Internet Censorship and Surveillance World Map.svg|thumb|300px|Інтэрнэт-цэнзура]]
'''Цэнзу́ра''' ({{lang-la|censura}}) — кантроль уладай зместу і распаўсюджвання [[Інфармацыя|інфармацыі]], друку, музычных, сцэнічных і мастацкіх твораў, [[Кінематограф|кіно]] і [[Фатаграфія|фота]] твораў, перадач [[радыё]] і [[Тэлебачанне|тэлебачання]], [[вэб-сайт]]аў і [[інтэрнэт-партал|парталаў]], у некаторых выпадках таксама прыватнай перапіскі, з мэтай абмежавання ці недапушчэння распаўсюджвання ідэй і звестак, якія прызнаюцца гэтай уладай шкоднымі або непажаданымі&lt;ref&gt;Федотов М. А. «Гласность и цензура: возможность сосуществования» [[Государство и право, часопіс|Советское государство и право]], 1989, выпуск 7 с.80-89 issn=0132-0769&lt;/ref&gt;.

== Віды цэнзуры па характару інфармацыйнага кампанента ==
'''Ваенная''': від цэнзуры накіраваны на захаванне тайнай інфармацыю аб дыслакацыі, перамяшчэнні, колькасным складзе і ўзбраенні арміі, супрацьдзеянню ваеннаму і прамысловаму [[шпіянаж]]у. Дзейнічае практычна ва ўсіх краінах свету, якія маюць уласную армію, незалежна ад мірнага ці ваеннага часу.

'''Дзяржаўная''': цэнзура, якая можа абмяжоўваць распаўсюджанне інфармацыі, звязанай з пэўнымі планамі кіраўніцтва дзяржавы ці дзяржаўнай тайнай, звестак, як праўдзівых так і ілжывых, якія могуць служыць [[кампрамат]]ам на палітычны курс дзяржавы, на асобы яе кіраўнікоў. Існуе ў рознай ступені практычна ва ўсіх краінах свету, узмацняецца ў ваенны час ці падчас палітычнай напружанасці.

'''Рэлігійная''': забарона ці абмежаванне інфармацыі, звязанай з [[дыскрэдытацыя]]й дзяржаўнай ці найбольш уплывовай рэлігіі ў пэўнай краіне, ці накіраванай на распаўсюджанне вучэнняў тых рэлігій, якія забаронены альбо не прызнаны ў гэтай краіне. У ХХІ ст. такі від цэнзуры існуе ў [[Эрытрэя|Эрытрэі]], [[Узбекістан]]е, [[Туркменістан]]е, [[Таджыкістан]]е, [[Іран]]е і [[іслам]]скіx краінах [[Аравійскі паўвостраў|Аравійскага паўвострава]] і Паўночнай Афрыкі.

'''Палітычная''': звычайна гэта абмежаванне права на распаўсюджанне поглядаў, якія могуць супярэчыць афіцыйнай палітычнай дактрыне дзяржавы (у краінах з таталітарным ці аўтарытарным рэжымам) ці абразіць годнасць і пачуцці каго-небудзь па прычыне яго/яе паходжання, перакананняў, культуры і нават несці заклік да пэўных агрэсіўных дзеянняў супраць тых ці іншых асоб (барацьба з экстрэмізмам у адносна дэмакратычных краінах). У розных формах можа ўжывацца практычна ва ўсіх краінах свету.

'''Маральная''': барацьба з [[парнаграфія]]й, асабліва дзіцячай, абмежаванне на выкарыстанне непрыстойных і абразлівых выразаў у сродках масавай інфармацыі, мастацкай літаратуры. У некаторых краінах свету амаральнай дзейнасцю таксама лічацца [[астралогія]] і [[чараўніцтва]], і рэклама такой дзейнасці забараняецца.

'''Навуковая''' цэнзура абмяжоўваецца рэдагаваннем навуковых і навукова-папулярных выданняў, недапушчэннем публікацыі звестак, якія супярэчаць агульна прынятым навуковым канцэпцыям, як навуковых. Існуе практычна ва ўсім свеце.

'''Камерцыйная''' цэнзура накіравана на захаванне камерцыйнай тайны і [[Аўтарскае права|аўтарскага права]]. Існуе ў большасці краін свету.

== Віды цэнзуры па спосабах ажыццяўлення і іншых крытэрыях ==
Умоўна можна вылучыць ''папярэднюю'' цэнзуру (праверка інфармацыі перад публікацыяй ці выхадам у эфір) і ''наступную'' (крытычная ацэнка інфармацыі пасля таго, як яна была абнародавана і магчымыя санкцыі супраць самой інфармацыі, яе аўтараў і тых, хто яе распаўсюджваў). У дарэвалюцыйнай [[Расія|Расіі]] і [[СССР]] існаваў прамежкавы варыянт: цэнзура перыёдыкі ўжо надрукаванай, але яшчэ не паступіўшай у рэалізацыю.

Таксама можна ўмоўна падзяліць цэнзуру на лакальную альбо спецыяльную (абмежаванні на распаўсюджанне ці публікацыю дадзеных згодна крытэрыям навуковасці, ці чаго-небудзь на ўзор [[імідж]]у кампаніі), такі від цэнзуры дае магчымасць аўтарам распаўсюджваць інфармацыю па-за межамі пэўнай сістэмы, напрыклад друкаванне даследавання, якое прызналі ненавуковым, у [[Самвыдат|самвыдаце]], ненавуковых [[часопіс]]ах, [[Інтэрнэт|інтэрнэце]]; нацыянальную альбо агульнадзяржаўную (забарона нейкай інфармацыі ў маштабах пэўнай краіны) і наднацыянальную (забарона ці абмежаванне чаго-небудзь, напрыклад, дзіцячай парнаграфіі, ў некалькіх краінах).

== Адносіны да цэнзуры ==
Цэнзура ў розных формах і праявах існуе з глыбокай старажытнасці. Існуюць і розныя ацэнкі цэнзуры. Прыхільнікі татальнай цэнзуры лічаць, што яна дапамагае засцерагаць [[грамадства]] ад небяспекі і абараняць дзяржаўныя інтарэсы. Лічыцца што ў [[213 да н.э.|213 годзе да н.э.]] кітайскі імператар [[Цынь Шыхуандзі]] загадаў спаліць усе кнігі, акрамя навукова-прыкладных (медыцынскых, сельскагаспадарчых і інш.), каб абараніць краіну ад небяспекі, якую можа несці [[паэзія]], [[філасофія]] і таму падобнае &lt;ref&gt;[http://books.google.by/books?id=bunHURgi7FcC&amp;pg=PA463 Encyclopedia of Censorship] — С. 463.&lt;/ref&gt;.

Крытыкі цэнзуры, ў сваю чаргу, лічаць, што замоўчванне праблем — гэта не самае лепшае іх рашэнне&lt;ref&gt;[http://www.nregion.com/txt.php?i=18117 IFJ решительно осуждает «наезд» режима Михаила Саакашвили на свободные СМИ]&lt;/ref&gt;. Таксама інтэрнэт спарадзіў новыя магчымасці самвыдата ў выглядзе [[вэб-сайт]]аў і [[блог]]аў, што прыводзіць да значнага павялічэння аўтараў і твораў і гэта робіць новыя цяжкасці ў працы цэнзараў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bibliograf.ru/materials/news/2278/ |title=Журнал «Библиотечное дело» — Новости |access-date=27 лютага 2013 |archive-date=2 студзеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102002213/http://www.bibliograf.ru/materials/news/2278/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Таксама праціўнікі цэнзуры сцвярджаюць, што ўвядзенне цэнзуры ў той ці іншай сферы сведчыць аб няздольнасці супрацьстаяць тэндэнцыям, супраць якіх накіравана цэнзура: напрыклад, улада не можа знайсці адэкватнае рашэнне сацыяльна-эканамічным праблемам і замоўчвае іх, рэлігійныя арганізацыі не маюць уплыву на маральны клімат ці не могуць канкурыраваць з іншымі рэлігіямі ва ўмовах свабоды веравызнання і спрабуюць вырашыць гэтыя праблемы з дапамогай цэнзуры&lt;ref&gt;[http://www.portal-credo.ru/site/print.php?act=comment&amp;id=1180 Цензурный инфантилизм. Призывы ввести цензуру — попытка Церкви переложить свою работу на «власть» или признак отчаяния и паники?]&lt;/ref&gt;, і г.д.

Большасць людзей ва ўсім свеце прытрымліваецца «прамежкавай» пазіцыі: лічыць неабходнай некаторыя віды цэнзуры (напрыклад, абмежаванне распаўсюджання парнаграфіі), дапушчальнай некаторыя іншыя віды (навуковую, камерцыйную, якія могуць успрымаць як [[дрэс-код]]: непрыемна, але абмяжоўвае [[правы чалавека]] толькі ў пэўных месцах і на некаторы час) і недапушчальную, да якой звычайна адносяць абмежаванні свабоды выказвання палітычных перакананняў і крытыкі ўлады.

== Спосабы абыйсці цэнзурныя абмежаванні ==
Адным з найбольш папулярных спосабаў абыйсці цэнзурныя абмежаванні з'яўляецца самвыдат (самастойнае выданне і распаўсюджанне інфармацыі ў рукапісным, машынапісным, друкаваным ці электронным варыянтах) і яго аналаг тамвыдат (выданне забароненай літаратуры за мяжой і нелегальны ўвоз у краіну). Таксама некаторыя аўтары выкарыстоўваюць прыём, вядомы як [[эзопава мова]] — іншасказ, які маскіруе думку аўтара. (Так французскі пісьменнік Вальтэр у апавяданні «Кандыд альбо аптымізм» апісваў сцэну жорсткай бітвы войскаў двух дзяржаў, якія не існавалі ў яго час — Балгарскага і Аварскага каралеўстваў. За гэтай [[алегорыя]]й многія чытачы бачылі карыкатуру на адносіны рэальных дзяржаў: [[Прусія|Прусіі]] і [[Саксонія|Саксоніі]]).
 
Калі дзяржаўныя ўстановы ці кампаніі [[інтэрнэт-правайдар]]аў фільтруюць інфармацыю ў глабальнай сетцы, забаронены кантэнт можа распаўсюджвацца праз агульнадаступныя дазволеныя рэсурсы, такія як [[проксі-сервер]]ы альбо з дапамогай [[электронная пошта|электроннай пошты]] ці здымных носьбітаў (дыскі, флэшкі і інш.).

== Дадатковае чытанне ==
=== Навукова-даследчая літаратура ===
* Горяева Т. М. Политическая цензура в СССР. 1917—1991.М.: «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), 2009
* «''100 запрещенных книг. Цензурная история мировой литературы''» Автор: Маргарет Балд, Алексей Евстратов, Николас Дж. Каролидес, Дон Б. Соува Издательство: «Ультра. Культура»
* Дон Б. Соува. [http://zmiersk.ru/don-souva/125-zapreshhjonnyh-filmov.html 125 запрещённых фильмов: Цензурная история мирового кинематографа (Forbidden Films: Censorship Histories Of 125 Motion Pictures)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130101171558/http://zmiersk.ru/don-souva/125-zapreshhjonnyh-filmov.html |date=1 студзеня 2013 }} Пер. с англ. Ирины Тарановой, Екатеринбург: «Ультра. Культура», 2008
* Жирков Г. В. [http://evartist.narod.ru/text9/35.htm История цензуры в России XIX—XX вв. Учебное пособие.] — М.: Аспект Пресс, 2001.
* Каратыгин П. П. [http://memoirs.ru/texts/Kar_CP_IV85_22_10.htm Цензура времен императора Павла I. 1796—1801] // Исторический вестник, 1885. — Т. 22. — № 10. — С. 151—160.
* Лебедев А. П. [http://ec-dejavu.ru/c-2/Censorship.html История запрещенных книг на Западе до начала XVII в.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121027230309/http://ec-dejavu.ru/c-2/Censorship.html |date=27 кастрычніка 2012 }} // Лебедев А. П. История запрещенных книг на Западе. Итальянское духовенство в одну из средневековых эпох: Исследования по истории Церкви Средних веков и Нового времени. — СПб.: Изд-во Олега Абышко, 2005, с. 5-43.

=== Мемуарная літаратура ===
* [http://www.memoirs.ru/rarhtml/1439Przecl.htm Воспоминания О. А. Пржецлавского. Цензура. 1830—1865.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160313211238/http://memoirs.ru/rarhtml/1439Przecl.htm |date=13 сакавіка 2016 }} // Русская старина, 1875. — Т. 13. — № 9. — С. 131—160.
* Рыжов А. И. [http://www.memoirs.ru/rarhtml/Ryzov_RS74_9_1.htm Александр Иванович Красовский. 1776—1857] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307175833/http://www.memoirs.ru/rarhtml/Ryzov_RS74_9_1.htm |date=7 сакавіка 2016 }} // Русская старина, 1874. — Т. 9. — № 1. — С. 106—125.

=== Мастацкая літаратура ===
[http://www.planetebook.com/ebooks/1984.pdf George Orwell. 1984]

== Гл. таксама ==
* [[Блюзнерства]]
* [[Палітычная карэктнасць]]
* [[Самвыдат]]
* [[Самацэнзура]]
* [[Табу]]

{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Цэнзура| ]]</text>
      <sha1>e7ouc9dbpzawotk1cfoezihngla2o44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сялец (Бярозаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142459</id>
    <revision>
      <id>5142681</id>
      <parentid>4805497</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shapoklya78</username>
        <id>24649</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вядомыя асобы */</comment>
      <origin>5142681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9787" sha1="cwa5jk85pf47bmj1o843nfw9umuge6x" xml:space="preserve">{{значэнні|Сялец}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Аграгарадок
 |беларуская назва        = Сялец
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |гімн                    = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя назвы          = 
 |вобласць                = Брэсцкая
 |раён                    = Бярозаўскі
 |сельсавет2              = Сялецкі
 |пасялковы савет         = 
 |глава                   = 
 |плошча                  =  
 |вышыня                = 
 |насельніцтва            = 
 |год перапісу            = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |двароў                  = 
 |часавы пояс             = +2
 |тэлефонны код           = +375 1643
 |паштовы індэкс          = 225242
 |аўтамабільны код        = 1
 |выява                   = Sialiec village, Belarus (2011).jpg
 |подпіс                  = 
|lat_dir                 = N
 |lat_deg                = 52
 |lat_min                = 35
 |lat_sec                = 13
|lon_dir                = E
 |lon_deg               = 24
 |lon_min               = 51
 |lon_sec               = 56
 |катэгорыя ў Commons     = Sialec
 |сайт                    = 
}}
'''Сяле́ц'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сэ́лец'''.&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Sialiec}}, {{lang-ru|Селец}}) — [[аграгарадок]] у [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)|аднайменнага сельсавета]].

== Геаграфія ==
Знаходзіцца за 6 км (за 12 км{{sfn|БелЭн|2002}}) ад горада [[Бяроза (горад)|Бяроза]] і чыгуначнай станцыі [[Бяроза-Картузская (станцыя)|Бяроза-Картузская]], за 111{{sfn|БелЭн|2002}} км ад [[Брэст]]а, на рацэ [[Башта]] пры яе сутоцы з [[Ясельда]]й, на паўднёвым беразе вадасховішча [[Сялец (вадасховішча)|Сялец]].

З паўночнага ўсходу ляжыць Сялецкае радовішча пяскоў&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ЭПБ|5}}&lt;/ref&gt;. Лінзападобны паклад звязаны з флювіягляцыяльнымі адкладамі часу адступання [[сожскае зледзяненне|сожскага ледавіка]].

== Гісторыя ==
Сялец — даўняе [[мястэчка]] [[Берасцейскае ваяводства|гістарычнай Берасцейшчыны]]. Першы пісьмовы ўспамін пра Сялец датуецца [[1397]] годам. З [[1471]] года тут дзейнічаў касцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай [[1565]]—[[1566]] гадоў мястэчка ўвайшло ў склад [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]].

У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Сялец апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Пружанскім павеце. Станам на [[1878]] год, у мястэчку існавалі валасная ўправа, царква, каталіцкая капліца, яўрэйскі малітоўны дом, школа, бальніца.

Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] у [[1921]] годзе Сялец апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе стаў цэнтрам гміны Пружанскага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]].

У [[1939]] годзе Сялец увайшоў у склад [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] года стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі.

Перад вайной у вёсцы жыло 1699 чалавек у 391 двары&lt;ref name=&quot;Бер&quot;&gt;[http://db.narb.by/search/4179 Селец] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1942—1943 гадах гітлераўцамі было спалена 264 дамоў, забіта 164 чалавекі&lt;ref name=&quot;Бер&quot;/&gt;.

== Насельніцтва ==
* '''XIX стагоддзе''': 1830 год — 468 муж., з іх шляхты 2, духоўнага саслоўя 2, мяшчан-іудзеяў 176, мяшчан-хрысціян і сялян 286, жабракоў 2&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 414.&lt;/ref&gt;; 1878 год — 2306 чал. (1126 муж. і 1180 жан.), у тым ліку 932 юдэі&lt;ref&gt;Sielec (22) // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/529 529].&lt;/ref&gt;
* '''XX стагоддзе''': 1921 год — 997 чал.&lt;ref&gt;Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VIII: Województwo Poleskie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1924.&lt;/ref&gt;; 2002 год — 1023 чал., 397 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}.

== Славутасці ==
[[Файл:Усьпенская_царква_Сялец_4.jpg|thumb|Свята-Успенская царква]]
* [[Касцёл Святога Аляксея (Сялец)|Касцёл Святога Аляксея]] (1908—1912 г., мураваны).
* [[Свята-Успенская царква (Сялец)|Свята-Успенская царква]] (1865—1870 г., мураваная).
* Капліца Святога Лаўрэнція (XIX ст., мураваная).

=== Страчаная спадчына ===
* Уніяцкая царква

== Вядомыя асобы ==
* [[Аляксандр Акінчыц]] (1839—1886) — медык, публіцыст, мемуарыст.
* [[Мікалай Аляксандравіч Арахоўскі]] (1950—1997) — беларускі мастак, драматург, пісьменнік.
* [[Віленскі гаон|Эліяху бен Шлома Залман]] (1720—1797) — яўрэйскі рэлігійны дзеяч.
* [[Іосіф Карлавіч Здановіч]] (1898—?) — беларускі і рускі музыказнавец, фалькларыст.
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Івашкоў]] (нар. 1951) — беларускі архітэктар.
* [[Алесь Разанаў]] (1947—2021) — паэт, лаўрэат [[Літаратурная прэмія імя Янкі Купалы|Купалаўскай прэміі]] ([[1990]]).
* [[Віктар Пятровіч Супрунчук]] (нар. 1949) — беларускі пісьменнік.

Таксама з мястэчка паходзяць продкі [[Уладзімір Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]]&lt;ref&gt;Мікалай Пейган. [http://maiak.by/?p=7215 Сялецкія карані Уладзіміра Высоцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005091415/http://maiak.by/?p=7215 |date=5 кастрычніка 2013 }} // «Маяк», 30 снежня 2009.&lt;/ref&gt; і [[Ялом, Ірвін|Ірвіна Ялома]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Сяле́ц||336}}
* {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}}
* ''М. Пейган''. [http://brama.brestregion.com/nomer5/artic03.shtml Аспекты рэлігійнага жыцця сяла Сялец] // «Гiстарычная брама» № 1 (5), 1998.
* ''М. Пейган''. [http://brama.brestregion.com/nomer2/artic06.shtml Што ў імені тваім…] // «Маяк» № 45, 1997.
* ''М. Пейган''. [http://brama.brestregion.com/nomer2/artic07.shtml Хто нас вучыў, хто нас лячыў…] // «Маяк» № 62, 1997.
* {{SgKP|X|529|Sielec (22)}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Sialec}}

{{Сялецкі сельсавет, Бярозаўскі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сялец (Бярозаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]]</text>
      <sha1>cwa5jk85pf47bmj1o843nfw9umuge6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя Ліхтэнштэйна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148953</id>
    <revision>
      <id>5143020</id>
      <parentid>4620237</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T09:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-wuppertaler</username>
        <id>150477</id>
      </contributor>
      <comment>changed one image (higher resolution)</comment>
      <origin>5143020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20755" sha1="9sanp0u0kw0s375q46ejdn8mvjnbdfb" xml:space="preserve">Тэрыторыя, якую цяпер займае '''[[Княства Ліхтэнштэйн]]''', была палітычна вызначаная ў 814 годзе з утварэннем правінцыі Ніжняя [[Рэцыя]]&lt;ref name=&quot;nationsencyclopedia.com&quot;&gt;[http://www.nationsencyclopedia.com/Europe/Liechtenstein-HISTORY.html History — Liechtenstein — issues, growth, area, system, economic growth, power]&lt;/ref&gt;. Межы Ліхтэнштэйна застаюцца нязменнымі ад [[1434]] года, калі па рацэ [[Рэйн]] была ўсталяваная мяжа паміж [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыяй]] і [[Швейцарыя|Швейцарскімі]] кантонамі.
== Антычнасць ==
[[Выява:Liechtenstein asv2022-10 img22 Vaduz Schloss.jpg|thumb|280px|справа|[[Замак Вадуц]], пабудаваны ў перыяд Сярэднявечча]]
{{main|Швейцарыя ў эпоху Рымскай імперыі}}

[[Рымская імперыя|Рымскія]] дарогі перасякалі рэгіён з поўначы на поўдзень, праз  [[Альпы|Альпійскі]] перавал [[Шплюгенпас]] ({{lang-de|Splugenpass}}), перасякаючы Альпы і выходзячы на край поймы на правым беразе [[Рэйн]]а, які доўгі час заставаўся незаселеным з-за перыядычных паводак. [[Рымская імперыя|Рымскія]] паселішчы былі выяўлены ў вёсках Шаанвальд ({{lang-de|Schaanwald}}) і Нендельн ({{lang-de|Nendeln}}). Пазней на поўначы Алеманні былі захаваныя рэшткі Рымскага форта [[Шан]].

== Сярэднявечча ==
Частка [[Рэцыя|Рэцыі]] была ўключана ў склад  [[Франкская дзяржава|Франкскай дзяржавы]], і падзялялася на часткі на працягу наступнага часу. Паколькі [[Герцагства Швабія]] спыніла сваё існаванне ў 1268 годзе, усе падданыя герцагства сталі васаламі імперскага пасаду (тое ж самае адбылося з [[Вестфалія]]й, калі [[Саксонія, герцагства|герцагства Саксонія]] было падзелена на некалькі княстваў пасля задушэння паўстання [[Генрых Лёваў|Генрыха Льва]]).

Сярэднявечнае [[Вадуц (графства)|графства Вадуц]] было ўтворана ў 1342 як малая частка [[Вердэнберг|графства Вердэнберг]] дынастыі Манфор ({{lang-de|Grafen von Montfort}}). У 15-тым стагоддзі адбыліся тры войны, у выніку якіх былі панесены некаторыя разбурэнні.

Дынастыя [[Ліхтэнштэйнскі дом|Ліхтэнштэйнаў]], ад якой Княства бярэ сваю назву, а не наадварот, носіць назву ад '''[[Замак Ліхтэнштэйн|замка Ліхтэнштэйн]]''' ({{lang-de|Schloss Lichtenstein}}) у [[ніжняя Аўстрыя|Ніжняй Аўстрыі]], якім яны валодалі сама меней з [[1140]] да 13-га стагоддзя і з [[1807]] года да цяперашняга часу. На працягу стагоддзяў дынастыя набывала вялікія надзелы зямлі пераважна ў [[Маравія|Маравіі]], [[ніжняя Аўстрыя|Ніжняй Аўстрыі]] і [[Штырыя, герцагства|Герцагстве Штырыя]], але ўсе гэтыя шырокія і багатыя тэрыторыі былі часткамі феадальных маёнткаў іншых, буйнейшых феадалаў, у прыватнасці, розных галін сям'і Габсбургаў, у якіх шматлікія Ліхтэнштэйны былі прыдворнымі дараднікамі. Такім чынам, не маючы земляў, якія падпарадкоўваюцца непасрэдна імператарскаму пасаду, дынастыя Ліхтэнштэйнаў была не ў стане адпавядаць асноўнаму патрабаванню, каб атрымаць права на паседжанне ў [[Рэйхстаг (Свяшчэнная Рымская імперыя|Рэйхстазе Свяшчэннай Рымскай імперыі]], хоць ім быў прысвоены ранг княства ў канцы 17-га стагоддзі.

== Новы час ==
Падчас [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] (1618—1648 гады) у Ліхтэнштэйн уварваліся войскі [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]] і [[Швецыя|Швецыі]]&lt;ref name=&quot;nationsencyclopedia.com&quot;/&gt;.

На працягу 17-га стагоддзя краіна і пакутавала ад чумы і [[Паляванне на ведзьмаў|Палявання на ведзьмаў]], у выніку якой больш за 100 чалавек падвергліся пераследам і былі пакараныя.

Князь Іаган Адам Андрэас ({{lang-de|Johann Adam Andreas von Liechtenstein}}) купіў [[Шэленберг (феод)|маёнтак Шэленберг]] у [[1669]] годзе і [[Вадуц, графства|графстве Вадуц]] у 1712 годзе. Ён таксама меў шырокія землеўладанні ў Аўстрыі, Багеміі і Маравіі, але гэтыя землі не падпарадкоўваліся непасрэдна імперыі. Такім чынам, князь быў пазбаўлены права доступу ў Раду князёў, і тых прывілеяў, якія спрычыніліся б да гэтага.

23 кастрычніка 1719 гады ўказам [[Карл VI Габсбург|імператара Карла IV]] княства Шелленберг і графства Вадуц былі аб'яднаныя ў княства Ліхтэнштэйн, першым князем якога і стаў [[Антон Фларыян фон Ліхтэнштэйн]] ({{lang-de|Anton Florian von und zu Liechtenstein}}). У перыяд з 1703 па 1711 год, падчас [[Вайна за іспанскую спадчыну|Вайны за іспанскую спадчыну]] Антон Фларыян служыў галоўным скарбнікам і прэм'ер міністрам пры двары эрцгерцага Карла, які пасля стаў імператарам [[Карл VI Габсбург|Карлам VI]]. За свае заслугі Антон Фларыян атрымаў тытул іспанскага гранда.

== XIX стагоддзе ==
[[Выява:Rheinbund_1812,_political_map.png|thumb|250px|справа|Карта [[Рэйнскі саюз|Рэйнскага саюза]]]]

Ліхтэнштэйн стаў суверэннай дзяржавай у 1806 годзе, пасля стварэння [[Напалеон I|Напалеонам]] [[Рэйнскі саюз|Рэйнскага саюза]] пасля распаду [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Вялікай Рымскай імперыі]].

У 1804 годзе ў Францыі пачалася [[Першая французская імперыя|Эпоха імперыі Напалеона Банапарта]], нягледзячы на гэта Ліхтэнштэйн захаваў сваю незалежнасць да 1815 года. Пасля ўтварэння [[Германскі саюз|Германскага саюза]] ({{lang-de|Deutscher Bund}}) Ліхтэнштэйн увайшоў у яго склад, у якім і знаходзіўся да распаду Германскага саюза, які адбыўся з-за паразы [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]] ў [[Аўстра-пруска-італьянская вайна|Аўстра-Прускай Вайне]]

Затым, у 1818, [[Іаган I]] падаў канстытуцыю, але яна была абмежавана па сваёй існасці. Гэтак жа ў 1818 годзе адбыўся першы візіт чальца сям'і Ліхтэнштэйнаў, прынца [[Алаізаў II|Алаіза II]]. У 1848 годзе ліхтэнштэйнскі гісторык [[Петэр Кайзер]] быў абраны прадстаўніком Ліхтэнштэйна ў [[Франкфурцкі нацыянальны збор|Франкфурцкім нацыянальным зборы]]. Дзякуючы блізкасці Пеэера Кайзера да Алаіза II Ліхтэнштэйну атрымалася пазбегнуць рэвалюцыйных узрушэнняў.

У 1862 годзе была прынятая Новая канстытуцыя, якая прадугледжвала прадстаўніцтва насельніцтва ў парламенце. У 1868 годзе, пасля распаду [[Германскі саюз|Германскага саюза]], Ліхтэнштэйн распусціў сваё войска, якое складалася з 80 мужчын і абвясціў аб сваім нязменным [[нейтралітэт]]це, які шанаваўся падчас абедзвюх сусветных войнаў.

== Ліхтэнштэйн падчас сусветных войнаў ==
Да канца [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] [[Ліхтэнштэйн]] быў цесна злучаны з [[Аўстрыя]]й, але эканамічная шкода, панесеная з-за ваеннага канфлікту, прымусіла краіну скласці мытны і валютны саюз са [[Швейцарыя]]й. У 1919 г. [[Ліхтэнштэйн]] і Швейцарыя падпісалі дамову, па якой [[Швейцарыя]] брала на сябе прадстаўленне інтарэсаў [[Ліхтэнштэйн]]а на дыпламатычным і консульскім узроўні ў тых краінах, дзе ён не быў прадстаўлены.

Увесну 1938 года, адразу ж пасля [[Аншлюс]]у, 84-гадовы князь Ліхтэнштэйна [[Франц I (князь Ліхтэнштэйна)|Франц I]] зрокся ад пасады, прызначыўшы ў якасці свайго пераемніка свайго 31-гадовага траюраднага брата [[Франц Іосіф II|Франца Іосіфа II]]. Хоць князь Франц I сцвярджаў, што ён зрокся з пасады з-за свайго ўзросту, сцвярджаецца, што ён не жадаў заставацца на пасадзе ў той час, калі Германія паглыне Ліхтэнштэйн.

22 ліпеня 1929 гады Франц ажаніўся ў Вене з Лізаветаю фон Гутманн, дваранкаю яўрэйскага паходжання. Мясцовыя нацысты зважалі на яе нацыянальнасць. Хоць Ліхтэнштэйн не меў афіцыйнай нацысцкай партыі, партыя «Нацыянальны саюз» гадамі сімпатызавала і аказвала падтрымку Нацысцкаму руху.&lt;ref&gt;Http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,759431,00.HTML {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130721035152/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,759431,00.html |date=21 ліпеня 2013 }}&lt;/ref&gt;

Князь Франц Іосіф II стаў першым князем дзяржавы, які мае нязменную рэзідэнцыю менавіта ў Ліхтэнштэйне.

На працягу [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Ліхтэнштэйн заставаўся нейтральным, нягледзячы на тое, што сямейныя рэліквіі з ваеннай зоны былі вывезены для захаванасці ў Ліхтэнштэйн (і [[Лондан]]). Пасля вайны [[Чэхаславакія]] і [[Польшча]] актывізавалі вяртанне таго, што яны лічылі германскай уласнасцю, заявіўшы свае правы на нашчадкавыя землі і валодання дынастыі Ліхтэнштэйнаў у [[Багемія|Багеміі]], [[Маравія|Маравіі]] і [[Сілезія|Сілезіі]] (князі Ліхтэнштэйна жылі ў [[Вена|Вене]] да Аншлюсу). Экспрапрыяцыі падвергліся больш за 1,600 км. сельскагаспадарчых і лясных угоддзяў, у тым ліку некалькі замкаў і палацаў сям'і. Грамадзянам Ліхтэнштэйна было забаронена заязджаць на тэрыторыю Чэхаславакіі падчас [[Халодная вайна|халоднай вайны]]. Ліхтэнштэйн даў палітычнае сховішча каля пяці сотням салдатаў з [[Дывізія «Руссланд»|Першага рускага нацыянальнага войска]] (ваеннае фарміраванне, якое дзейнічала ў складзе [[вермахт]]а падчас Другой сусветнай вайны пад кіраўніцтвам [[Хольмстан-Смыслоўскі, Барыс Аляксеевіч|Смыслоўскага]]). Гэтая падзея ўшанаваная ў [[Рускі помнік, Ліхтэнштэйн|Рускім помніку]] (помнік адзначаны на ўсіх турыстычных мапах краіны) на мяжы горада [[Хінтэршэлленберг]]у ({{lang-en|Hinterschellenberg}}). Закон аб даванні сховішча меў велізарнае значэнне для краіны, паколькі краіна была беднай, і мела вялікія цяжкасці з забеспячэннем ежай і жыллём такой вялікай групы ўцекачоў. Урэшце, Аргенціна пагадзілася даць сталае жыллё і палітычнае сховішча ўцекачам.

== Паваенны час ==
Выпрабоўваючы цяжкае фінансавае становішча пасля вайны, дынастыя Ліхтэнштэйнаў часта звярталася да продажу мастацкіх каштоўнасцей сям'і, улічваючы, напрыклад, партрэт « [[Джыневра Бенчы]]» [[Леанарда і Вінчы]], які быў набыты [[Нацыянальная галерэя мастацтва|Нацыянальнай галерэй мастацтваў ЗША]] у 1967 годзе. Аднак на працягу наступнага дзесяцігоддзя Ліхтэнштэйн пачаў квітнець пасля мадэрнізацыі сваёй эканомікі дзякуючы прыцягненню шматлікіх кампаній з-за нізкіх падаткавых ставак. Ліхтэнштэйн станавіўся ўсё больш значным фінансавым цэнтрам у Еўропе. У 1998 годзе прынц [[Ханс-Адам II]] стаў пераемнікам свайго бацькі на пасадзе. У 1996 годзе Расія вярнула сям'і Ліхтэнштэйнаў архівы, тым самым скончыўшы даўнюю спрэчку паміж дзвюма краінамі. У 1978 годзе Ліхтэнштэйн стаў членам [[Рада Еўропы|Рады Еўропы]], затым у 1990 годзе далучыўся да [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб'яднаных Нацый]], у 1991 годзе — да [[Еўрапейская асацыяцыя вольнага гандлю|Еўрапейскай асацыяцыі вольнага гандлю]] (ЕАВГ), і ўвайшоў у [[Еўрапейская эканамічная зона|Еўрапейскую эканамічную зону]] (ЕЕС) і [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|Сусветную гандлёвую арганізацыю]] (СГА) у 1995 годзе.

== Ліхтэнштэйн у XXI стагоддзі ==
[[Выява:Erbprinz Alois von und zu Liechtenstein.jpg|thumb|200px|справа|[[Алаіз (спадчынны князь Ліхтэнштэйна)]]]]

На рэферэндум 16 сакавіка [[2003]] года было вынесена пытанне аб занясенні значных змен у канстытуцыю, адносна павелічэння ўлады манарха да ўзроўню манархаў іншых Еўрапейскіх краін. Кіруючы Князь [[Ханс-Адам II]] абяцаў пакінуць краіну ў выпадку паразы на рэферэндуме, але атрымаў перамогу, набраўшы 64,3% галасоў. Новая Канстытуцыя дала Князю права распускаць урад, сцвярджаць суддзяў і тыражваць вета на законы, проста адмаўляючыся падпісваць іх на працягу 6 месяцаў.

[[15 жніўня]] [[2003]] года Ханс-Адам II заявіў, што ён сыдзе ў адстаўку на працягу аднаго года і перадасць стырны кіравання свайму сыну, Спадчыннаму Князю Ліхтэнштэйна [[Алаіз (спадчынны князь Ліхтэнштэйна)|Алаізу]].

1 ліпеня [[2007]] года, кіруючы князь Ліхтэнштэйна, [[Ханс-Адам II]], і прэм'ер-міністр Ліхтэнштэйна, [[Хаслер, Отмар|Отмар Хаслер]], прызначылі доктара Бруса С. Алена ({{lang-en|Bruce S. Allen}}) і мр. Леадыса С. Мецьюза ({{lang-en|Leodis C. Matthews}}), якія з'яўляюцца [[Амерыканцы ЗША|амерыканцамі]], упершыню ў гісторыі [[Ліхтэнштэйн|Княства Ліхтэнштэйн]] Ганаровымі [[Консул, дыпламатыя|Консуламі]]. [http://www.liechtenstein.li/en/fl-aussenstelle-washington/fl-aussenstelle-aktuell?newsid=15219] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090629024340/http://www.liechtenstein.li/en/fl-aussenstelle-washington/fl-aussenstelle-aktuell?newsid=15219 |date=29 чэрвеня 2009 }}

{{зноскі}}

== Гл. таксама ==
* [http://www.liechtenstein.li/en/pdf-fl-lik-geschichte-03_geschichte.pdf Поўная гісторыя Княства Ліхтэнштэйн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101122071242/http://www.liechtenstein.li/en/pdf-fl-lik-geschichte-03_geschichte.pdf |date=22 лістапада 2010 }}{{ref-en}}
* [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Liechtenstein:_Primary_Documents Гісторыя Ліхтэнштэйна: Зыходныя дакументы]{{ref-en}}
* [http://www.historyofnations.net/europe/liechtenstein.html Гісторыя Ліхтэнштэйна]{{ref-en}}

{{Еўропа па тэмах|Гісторыя}}
{{Ліхтэнштэйн у тэмах}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Ліхтэнштэйна| ]]</text>
      <sha1>9sanp0u0kw0s375q46ejdn8mvjnbdfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Здзітава (Бярозаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149650</id>
    <revision>
      <id>5142808</id>
      <parentid>5110695</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5142808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31276" sha1="6ely8fkkhnjh1fsxr3lb41bq2xa9scr" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = вёска
 |беларуская назва        = Здзітава
 |краіна                  = Беларусь
 |тэлефонны код           = +375 1643
 |выява                   =
 |вобласць                = Брэсцкая
 |раён                    = Бярозаўскі
 |сельсавет               = Спораўскі
}}
{{Значэнні2|тып=тапонім|Здзітава}}
'''Здзі́тава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Здзі́таў, м.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Zdzitava}}, {{lang-ru|Здитово}}) — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Спораўскі сельсавет|Спораўскім сельсавеце]] [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], паміж [[Чорнае (возера, Бярозаўскі раён)|Чорным]] і [[Спораўскае возера|Спораўскім]] азёрамі. Размешчана за 35 км на паўднёвы ўсход ад [[Бяроза (горад)|Бярозы]], за за 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Белаазёрск (станцыя)|Белаазёрск]].

== Назва ==
Вёска Здзітава з’яўляецца самым старажытным паселішчам [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]].

{{Няма крыніц у раздзеле}}

На думку [[Ф. Д. Клімчук]]а, назва вёскі паходзіць ад слова «зодчы» (будаўнік), у мове ванаў «задзі» — будаваць. Адсюль ''Здзітаў'' — «будоўля». У мове ванаў «Зьд» значыць «каменная сцяна».

Мяркуецца, што горад быў абнесены каменнай сцяной. Звяртае ўвагу, што вельмі падобная назва была тады ў сучаснага горада [[Дзятлава]] ([[Гродзенская вобласць]]) — Здзяцел. Прасочваецца сувязь і з назвамі возера [[Джыдзінне]], што за 17 кіламетраў ад Здзітава, і рэчкі [[Дзітва (рака)|Дзітва]], што ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] (Гродзенская вобласць).

[[С. Амяльчук]] выказаў меркаванне, што назва вёскі Здзітава паходзіць ад ракі Дзітва. Калі жыхароў вёскі пыталіся, адкуль яны, тыя адказвалі — з Дзітвы, адсюль і назва — Здзітава&lt;ref name=&quot;radzima&quot;&gt;Здзітава — радзіма мілая. «Здзітаўская сярэдняя школа» Бярозаўскага раёна. Мінск: Прапілеі, 2015.&lt;/ref&gt;{{rp|7-8}}.


== Гісторыя ==
Адна з самых старажытных вёсак Бярозаўшчыны. Упершыню ўзгадваецца як горад '''Здзітаў''' у 1005 годзе ва «Устаўной грамаце аб заснаванні [[Тураўская епархія|Тураўскай епіскапіі]]»&lt;ref&gt;Щапов, Я. И. Туровские уставы XIV в. о десятине // Археографический ежегодник за 1964 год / АН СССР, Отд-ние истории, Археографическая комиссия. — М.: Наука, 1965. — 393, [1] с. — С. 271—272.&lt;/ref&gt;, потым у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] пад 1252 годам, калі паселішча было апорным пунктам для войска [[Даніла Галіцкі|Данілы Галіцкага]] ў час яго вайны з [[Міндоўг]]ам. Паводле археалагічных звестак, горад Здзітаў існаваў у XI—XIII стагоддзях, уваходзіў у спіс 35 гарадоў рускіх зямель, што існавалі на Беларусі да 1300 года. Тут праходзілі [[Дняпроўска-Нёманскі водны шлях|Дняпроўска-Нёманскі]] і [[Дняпроўска-Бугскі водны шлях|Дняпроўска-Бугскі водныя шляхі]], «дорога великая Березинская и Здитовская». Месцазнаходжанне горада дакладна вызначана ў 1938 годзе. Выявіў гарадзішча [[А. Цынкалоўскі]], абследавалі [[М. А. Ткачоў]] (1970), потым [[Я. Г. Звяруга]].

У 1240-я гады [[вялікі князь літоўскі]] [[Міндоўг]] авалодаў Здзітавам-на-Ясельдзе. У 1263 годзе [[Войшалк]] (сын Міндоўга) выдаў сваю сястру за [[Шварн Данілавіч|Шварна Данілавіча]] і даў у пасаг гарады Здзітаў і [[Слонім]]. У выніку ваеных дзеянняў [[кіеўскія князі|кіеўскіх князёў]] супраць [[яцвягі|яцвягаў]] горад быў разбураны, а жыхары перасяліліся ў іншыя мясцовасці з той жа назвай — Здзітаў. За 7 км ад старажытнага горада на р. [[Жыгулянка|Дарагабуж]] — у сучасную в. Здзітава Спораўскага сельсавета, а таксама за 22 км ад горада — сучасную [[Здзітава (Здзітаўскі сельсавет)|вёску]] [[Здзітаўскі сельсавет|Здзітаўскага (былога Углянскага) сельсавета]].

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
З пачатку XIV стагоддзя ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1430 годзе [[мястэчка]]. Узгадваецца ў «Кнізе судовых спраў літоўскіх» (1520). З другой паловы XV стагоддзя вядомы «Здзітаў Гарадок» («Здзітаў дварэц») каля [[Спораўскае|возера Спораўскага]] — цэнтр дзяржаўнай воласці [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскага павета]] [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]]. У 1452 годзе значная частка воласці была перададзена [[Пінскі князь|пінскаму князю]] [[Юрый Сямёнавіч, князь пінскі|Юрыю Сямёнавічу]]. Потым Здзітаў падараваны [[Казімір IV Ягелончык|Казімірам]], [[Каралі польскія|каралём польскім]] і [[Вялікі князь літоўскі|вялікім князем літоўскім]], «княгіні Швітрыгайлавай». У 1520 годзе «[[двор]]» — адміністрацыйна-гаспадарчы цэнтр воласці і мястэчка, праз якое ішла вялікая дарога з [[Валынь|Валыні]] ў [[Вільня|Вільню]]. З другой паловы XVI стагоддзя ў [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскім павеце]] [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]]. У 1559 годзе значную частку воласці займала [[Здзітаўская пушча]] (4x2 мілі).

У 1561 годзе гаспадарчы двор з мястэчкам, «дворцом „[[Хрыса|Хрысіца]]“» і воласцю перададзены ў заклад на 3 гады [[Васіль Цішкевіч|Васілю Цішкевічу]], а з 1562 года — у яго пажыццёвае ўладанне. У 1567 годзе ўпамінаецца царква Успення. У 1590 годзе [[Здзітаўская воласць]] з дваром, мястэчкам і фальваркам у закладзе ў [[старосты слонімскія|слонімскага старосты]] [[Леў Сапега|Льва Сапегі]].

У XVII—XVIII стагоддзях Здзітаў — цэнтр староства Сапегаў у [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]]. У 1757 годзе [[Ваяводы смаленскія|смаленскі ваявода]] [[Пётр Павел Сапега]] перадаў староства [[Адам Бжастоўскі|Адаму Бжастоўскаму]].

=== Пад уладай Расійскай імперыі ===
Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] з 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1868 годзе згадваецца як Здзітаў. 19 верасня 1884 года ў Здзітаве [[пажар]] знішчыў 30 сялянскіх дамоў з маёмасцю, страты склалі 15 845 руб. У 1886 годзе мястэчка ў [[Пескаўская воласць|Пескаўскай воласці]] [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], дзейнічалі царква, [[школа]], [[піцейны дом]]. Паводле перапісу 1897 года сяло, якое межавала з в. [[Гарбова]] і выселкам Качавічы, дзейнічалі прыходская царква, [[народнае вучылішча]], [[хлебазапасны магазін]], [[піцейны дом]]. У Качавічах працаваў [[ветраны млын]]; у в. [[Гарбова]] — [[кузня]], тут знаходзіўся будынак Здзітаўскай царквы (пры ім 1 двор, 8 жыхароў). У сядзібе Здзітава, якую арандаваў Афром Готлейб, у 1 доме жылі 6 чалавек.

=== Найноўшы час ===
У 1905 годзе сяло на мяжы [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага]] і [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскага паветаў]]. У 1910 годзе складалася з трох асобных частак — Новай Слабады, сяла і асобнай вуліцы Гарбоўкі. У пачатку XX стагоддзя існавала [[манаполька]] (у 1910 яе прыбытак складаў 22 тыс. руб., у 1912 — 12 тыс. руб.).

Аб беднасці жыхароў сяла, якія выязджалі на заробкі ў [[Амерыка|Амерыку]], пад псеўданімамі «Здзітавец», «Стары дзед Міхась» і інш. пісаў у 1910—1914 гадах у «[[Наша ніва (1906)|Нашу ніву]]» мясцовы настаўнік і краязнаўца [[Міхаіл Рамановіч]]. Ён у пачатку 1900-х гадоў падрыхтаваў рукапісны «Сборник народных песен крестьян Кобринского и Слонимского уездов Гродненской губернии». Частка запісаў мясцовых [[беларускія народныя песні|народных песень]] была надрукавана вядомым этнографам-фалькларыстам [[Еўдакім Раманаў|Еўдакімам Раманавым]], які ў 1910 годзе выявіў тут археалагічную стаянку, у сядзібе селяніна Гладкоўскага знайшоў рэшткі старажытнага глінянага посуду.

З 1915 года акупіравана [[германскія войскі|германскімі войскамі]], з 1919 года да ліпеня 1920 года і са жніўня 1920 года [[Узброеныя сілы Польшчы|войскамі]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У ліпені — жніўні 1920 года на кароткі час была ўстаноўлена [[савецкая ўлада]].

З 1921 года ў складзе [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У 1924 годзе вёска ў [[Пескаўская гміна|Пескаўскай гміне]] [[Косаўскі павет|Косаўскага павета]].

З 1939 года ў [[БССР]]. З 1940 года цэнтр [[Здзітаўскі сельсавет|Здзітаўскага сельсавета]]. Дзейнічалі [[школа]], [[ветраны млын]], [[хата-чытальня]].

У 1941—1944 гадах акупіравана [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. У час акупацыі ў заходняй частцы вёскі базіраваліся штаб [[Брэсцкае партызанскае злучэнне|Брэсцкага партызанскага злучэння]], Брэсцкі падпольны абкам КП(б)Б. 3 красавіка 1944 года карнікі [[Здзітаўская абарона|пачалі наступаць на пазіцыі партызан]] з некалькіх напрамкаў. Партызаны і 10 тыс. мірных жыхароў, якія знаходзіліся пад іх аховай, апынуліся ў акружэнні, партызанскія брыгады імя Дзяржынскага (камандзір В. М. Манахаў, камісар П. Р. Кавалёў), «Савецкая Беларусь» (камандзір М. У. Бабкоў, камісар П. І. Маслоў), 345-ы атрад (камандзір С. А. Яроцкі) і атрад імя С. М. Будзённага (камандзір К. Е. Мерзлякоў, камісар П. К. Каламійцаў) 7 дзён паспяхова адбівалі атакі карнікаў. Акупанты загубілі 48 жыхароў вёскі, на франтах загінулі 78 воінаў-землякоў. Імем аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і [[Партызанскі рух у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны|партызанскага руху ў Беларусі]], [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] [[С. І. Сікорскі|С. І. Сікорскага]], імем [[М. У. Бабкоў|М. У. Бабкова]], арганізатара партызанскага руху на Брэстчыне і ў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]], камандзіра партызанскай брыгады «Савецкая Беларусь», у вёсцы названы вуліцы.

У 1975 годзе да 30-годдзя Перамогі над нямецка-фашысцкімі захопнікамі на месцы баёў створаны [[мемарыяльны комплекс «Здзітаўская абарона»]] (скульптар [[В. Дз. Кліменка]], архітэктар [[В. А. Пак]]).

Паводле перапісу 1970 года працавалі [[сярэдняя школа]], клуб, [[бібліятэка]], фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, 2 [[магазін]]ы. 18 студзеня 1988 года Здзітаўскі сельсавет быў перайменаваны ў [[Спораўскі сельсавет|Спораўскі]] (Здзітаўскім стаў называцца былы Углянскі сельсавет).

== Насельніцтва ==
* 1886 год — 57 двароў, 644 жыхары.
* 1897 год — 131 двор, 754 жыхары, у выселку Качавічы — 25 двароў, 131 жыхар, у в. Гарбова — 45 двароў, 270 жыхароў.
* 1905 год — 981 жыхар.
* 1924 год — 189 будынкаў, 960 жыхароў.
* 1940 год — 276 двароў, 1458 жыхароў.
* 1959 год — 127 гаспадарак, 615 жыхароў.
* 1970 год — 565 гаспадарак, 1212 жыхароў.
* 1994 год — 446 двароў, 1,2 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭГБ|3|Здзітава|Шаміль Бекцінееў, Міхаіл Спірыдонаў, Валерый Шаблюк|438}}&lt;/ref&gt;
* 1997 год — 1200 жыхароў.
* 2005 год — 427 двароў, 1047 жыхароў.

== Культура ==
Захоўваецца рэгіянальная [[традыцыя прыгатавання рыбы, сушанай у печы на саломе, і страў на яе аснове]].

Дзейнічае музей «Здзітаўскі фальварак».

== Інфраструктура ==
Працуюць [[Здзітаўская сярэдняя школа|сярэдняя і пачатковая школы]], [[бібліятэка]], [[Дом культуры]], царква.

=== Здзітаўская сярэдняя школа ===
Першыя згадкі аб Здзітаўскай школе адносяцца да 1921 года. Школа размяшчалася ў вясковых хатах. Падчас Вялікай Айчыннай вайны школа знаходзілася ў зямлянках. Настаўнікамі былі Марыя Васільеўна Шляхценка і Любоў Аляксандраўна Грыцова.

У 1946 годзе пачала дзейнічаць беларускамоўная пачатковая школа ў хаце мясцовага жыхара Мікалая Максімавіча Чарвякоўскага, а праз некаторы час школа перамясцілася ў новы будынак.

У тым жа годзе пачала працаваць пачатковая школа ва ўрочышчы Ямы ў хаце мясцовага жыхара М. І. Сычыка. Першымі настаўнікамі былі Каўганка, Букініч, К. П. Міхнюк.

З 1950 па 1959 гады дырэктарам Горбаўскай школы (у той час яна мела такую назву) быў Уладзімір Васільевіч Савельеў. У 1951 годзе прыехалі настаўнікі Н. І. Малаева, І. Ф. Міхалкоўскі, Г. В. Нядзвецкі, В. С. Нядзвецкая, В. В. Гавенчык, І. С. Вашкевіч, Д. С. Макарэвіч (Вашкевіч). У 1952 годзе адбыўся першы выпуск сямігодкі. У 1954 годзе школа атрымала новы будынак. Школа стала цэнтрам сяла, тут праводзіліся сходы і вечарыны.

У гэты ж час кіраўнік У. В. Савельеў арганізаваў першую ў Бярозаўскім раёне вячэрнюю школу сельскай моладзі.
З 1954 па 1957 гады там працаваў філіял сямігадовай школы.

У пачатку 1960-х гадоў, нягледзячы на ўзбуйненне школы, будынкаў не хапала. Навучанне працягвалася ў хатах. У 1962 годзе школа стала васьмігодкай і працавала ў 3 змены.

Сённяшні двухпавярховы цагляны будынак сярэдняй школы пабудавалі ў 1964 годзе, а таксама ўзвялі інтэрнат для вучняў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zditovo.bereza.edu.by/be/main.aspx?guid=1041#tabs-3|title=Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Здзітаўская сярэдняя школа» Бярозаўскага раёна. Аб установе|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180517021106/zditovo.bereza.edu.by/be/main.aspx?guid=1041#tabs-3|archivedate=17 мая 2018}}&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
[[Файл:Мемарыяльны комплекс Здзітаўская абарона.jpg|міні|справа|[[Мемарыяльны комплекс «Здзітаўская абарона»]]]]
[[Файл:Zdzitava carkva.JPG|thumb|Новая царква]]
* Мемарыяльны комплекс «[[Здзітаўская абарона (мемарыяльны комплекс)|Здзітаўская абарона]]» (1975) — {{ГККРБ 4|113Д000141}}
* [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Здзітава)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (1990-я)
* Археалагічная стаянка [[Горбаў-1]], за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі, на паўднёвым беразе [[Чорнае (возера, Бярозаўскі раён)|возера Чорнае]], датуецца эпохамі [[Неаліт на Беларусі|неаліту]] і [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавага веку]] (5—2-е тысячагоддзі да н.э.), адносіцца да [[Нёманская культура|нёманскай]] і {{нп3|Тшынецкая культура|тшынецкай|uk|Тшинецька культура}} культур. Выявіў у 1910 годзе [[Е. Р. Раманаў]], даследаваў у 1964 годзе [[У. Ф. Ісаенка]]. — {{ГККРБ 4|113В000139}}
* Ахеалагічная стаянка [[Горбаў-2]] (5—2-е тысячагоддзі да н.э.), за 1 км на поўнач ад вёскі, на левым беразе [[Жыгулянка|р. Дарагабуж]]. Выявіў і даследаваў у 1964 годзе [[У. Ф. Ісаенка]], адносіцца да [[Неаліт на Беларусі|неаліту]]. — {{ГККРБ 4|113В000140}}

=== Страчаная спадчына ===
* Сядзіба
* Царква

== Музей «Здзітаўскі фальварак» ==

=== Гісторыя стварэння ===
Практычным кампанентам інавацыйнай дзейнасці школы стала рэалізацыя адукацыйных праектаў, накіраваных на паляпшэнне дабрабыту школьнай супольнасці. Распрацаваны вобраз жадаемага будучага, стратэгія «Школа і вёска: разам да ўстойлівага развіцця», створаны эколага-этнаграфічны музей «Здзітаўскі фальварак», «Да ўстойліва Здзітава з дапамогай спорта».
Усе праекты рэалізоўваюцца школай у цесным супрацоўніцтве з Праграмай развіцця ААН, Асацыяцыяй агентстваў мясцовай дэмакратыі ALDA (Францыя), АУ «Новая Еўразія» (г. Мінск), ГА «[[Ахова птушак Бацькаўшчыны]]», аддзелам адукацыі Бярозаўскага райвыканкама, Спораўскім сельскім выканаўчым камітэтам і іншымі партнёрамі.

У 2009 годзе з мэтай стварэння эколага-этнаграфічнага музея вучнямі і працаўнікамі Здзітаўскай школы сумесна з зацікаўленымі жыхарамі вёскі, ААТ «Спорава», Спораўскім лясніцтвам і пры фінансавай падтрымцы [[Праграма развіцця ААН|Праграмы развіцця ААН]] была праведзена рэканструкцыя старой закінутай хаты. Яна была прадастаўлена школе былой жыхаркай вёскі Л. М. Смаркалавай. Пры правядзенні рамонтных работ імкнуліся максімальна захаваць аўтэнтычнасць&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|49}}.
Для напаўнення музея экспанатамі вучні школы сумесна з настаўнікам Н. В. Аполька арганізавалі этнаграфічную экспедыцыю. Мясцовыя жыхары падаравалі музею рэчы побыту селяніна Здзітава пачатку XX стагоддзя. Усе экспанаты ў музеі знаходзяцца ў рабочым стане, і пры жаданні наведвальнікі могуць паспрабаваць іх у дзеянні&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|50}}.

=== Мерапрыемствы ў Здзітаўскім фальварку ===
[[Файл:Свята ў музеі Здзітаўскі фальварак.jpg|thumb|Свята ў музеі «Здзітаўскі фальварак»]]

На базе музея вучнямі школы ладзяцца тэматычныя адукацыйныя экскурсіі, святочныя абрады і мерапрыемствы для вучнёўскай моладзі, турыстаў згодна з распрацаваным цыклам традыцыйных свят нашых продкаў «Карагод народных свят вёскі Здзітава».

[[Файл:На Зялёным маршруце Між трох азёр.jpg|thumb|На зялёным маршруце «Між трох азёр»]]
[[Файл:Маркіроўка зялёнага маршруту.jpg|thumb|Маркіроўка зялёнага маршруту]]
Музей «Здзітаўскі фальварак» з’яўляецца элементам зялёнага маршруту «Паміж трох азёр» — сумеснага праекта Здзітаўскай СШ, [[Спораўскі заказнік|Спораўскага заказніка]] і [[Праграма развіцця ААН|Праграмы развіцця ААН]]. Гэта трохдзённы веласіпедны маршрут працягласцю каля 70 км, які ахоплівае тэрыторыі некалькіх сельскіх саветаў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]]. Маршрут арыентаваны як на турыстаў з ліку мясцовых жыхароў сельскага савета, бліжэйшых рэгіёнаў, так і на турыстаў, у тым ліку замежных, якія наведваюць [[Спораўскі заказнік|заказнік «Спораўскі»]] з мэтай вывучэння яго жывёльнага і расліннага свету.

== Вядомыя асобы ==
* [[Лена Васільеўна Леванцэвіч]] — кандыдат філалагічных навук, беларускі навуковец-этналінгвіст.
* [[Мікалай Васільевіч Жуковіч]] — вядомы настаўнік-філолаг.
* [[Мікалай Іванавіч Кавалевіч]] — кандыдат педагагічных навук, член Саюза пісьменнікаў Беларусі.
* [[Мікалай Васільевіч Чайчыц]] — кандыдат тэхнічных навук, прафесар Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі па спецыялізацыі «Механізацыя і аўтаматызацыя».
* [[Васіль Андрэевіч Сычык]] — прафесар, доктар тэхнічных навук, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі, член Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналогій.
* [[Іван Варфаламеевіч Васілеўскі]] — генерал-маёр авіяцыі.
* [[Мікалай Міхайлавіч Чарвякоўскі]] — падпалкоўнік, які за час службы ўзнагароджаны 10 медалямі.
* [[Іван Іванавіч Сычык]] — пісаў шмат жывапісных твораў, актыўна ўдзельнічаў у абласных, рэспубліканскіх і замежных выставах&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|88—94}}.
* [[Віктар Іванавіч Чайчыц]] (нар. 1960) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|7|Здзі́тава||48}}
* {{Крыніцы/ГВБ|3-1}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|3}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|559|Zdzitów (4)}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{ГБ|http://globustut.by/zditovo_be/index.htm|Здитово}}
* [[s:Легенды і паданні вёскі Здзітава (Бярозаўскі раён)|Легенды і паданні вёскі Здзітава]]

{{Спораўскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Спораўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Здзітава (Бярозаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]]</text>
      <sha1>6ely8fkkhnjh1fsxr3lb41bq2xa9scr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142809</id>
      <parentid>5142808</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <origin>5142809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31229" sha1="nrxnsepr99ol5ts9fva65o0k3sb7h9v" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = вёска
 |беларуская назва        = Здзітава
 |краіна                  = Беларусь
 |тэлефонны код           = +375 1643
 |выява                   =
 |вобласць                = Брэсцкая
 |раён                    = Бярозаўскі
 |сельсавет               = Спораўскі
}}
{{Значэнні2|тып=тапонім|Здзітава}}
'''Здзі́тава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Здзі́таў, м.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Zdzitava}}, {{lang-ru|Здитово}}) — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Спораўскі сельсавет|Спораўскім сельсавеце]] [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], паміж [[Чорнае (возера, Бярозаўскі раён)|Чорным]] і [[Спораўскае возера|Спораўскім]] азёрамі. Размешчана за 35 км на паўднёвы ўсход ад [[Бяроза (горад)|Бярозы]], за за 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Белаазёрск (станцыя)|Белаазёрск]].

== Назва ==
Вёска Здзітава з’яўляецца самым старажытным паселішчам [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]].

На думку [[Ф. Д. Клімчук]]а, назва вёскі паходзіць ад слова «зодчы» (будаўнік), у мове ванаў «задзі» — будаваць. Адсюль ''Здзітаў'' — «будоўля». У мове ванаў «Зьд» значыць «каменная сцяна».

Мяркуецца, што горад быў абнесены каменнай сцяной. Звяртае ўвагу, што вельмі падобная назва была тады ў сучаснага горада [[Дзятлава]] ([[Гродзенская вобласць]]) — Здзяцел. Прасочваецца сувязь і з назвамі возера [[Джыдзінне]], што за 17 кіламетраў ад Здзітава, і рэчкі [[Дзітва (рака)|Дзітва]], што ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] (Гродзенская вобласць).

[[С. Амяльчук]] выказаў меркаванне, што назва вёскі Здзітава паходзіць ад ракі Дзітва. Калі жыхароў вёскі пыталіся, адкуль яны, тыя адказвалі — з Дзітвы, адсюль і назва — Здзітава&lt;ref name=&quot;radzima&quot;&gt;Здзітава — радзіма мілая. «Здзітаўская сярэдняя школа» Бярозаўскага раёна. Мінск: Прапілеі, 2015.&lt;/ref&gt;{{rp|7-8}}.


== Гісторыя ==
Адна з самых старажытных вёсак Бярозаўшчыны. Упершыню ўзгадваецца як горад '''Здзітаў''' у 1005 годзе ва «Устаўной грамаце аб заснаванні [[Тураўская епархія|Тураўскай епіскапіі]]»&lt;ref&gt;Щапов, Я. И. Туровские уставы XIV в. о десятине // Археографический ежегодник за 1964 год / АН СССР, Отд-ние истории, Археографическая комиссия. — М.: Наука, 1965. — 393, [1] с. — С. 271—272.&lt;/ref&gt;, потым у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] пад 1252 годам, калі паселішча было апорным пунктам для войска [[Даніла Галіцкі|Данілы Галіцкага]] ў час яго вайны з [[Міндоўг]]ам. Паводле археалагічных звестак, горад Здзітаў існаваў у XI—XIII стагоддзях, уваходзіў у спіс 35 гарадоў рускіх зямель, што існавалі на Беларусі да 1300 года. Тут праходзілі [[Дняпроўска-Нёманскі водны шлях|Дняпроўска-Нёманскі]] і [[Дняпроўска-Бугскі водны шлях|Дняпроўска-Бугскі водныя шляхі]], «дорога великая Березинская и Здитовская». Месцазнаходжанне горада дакладна вызначана ў 1938 годзе. Выявіў гарадзішча [[А. Цынкалоўскі]], абследавалі [[М. А. Ткачоў]] (1970), потым [[Я. Г. Звяруга]].

У 1240-я гады [[вялікі князь літоўскі]] [[Міндоўг]] авалодаў Здзітавам-на-Ясельдзе. У 1263 годзе [[Войшалк]] (сын Міндоўга) выдаў сваю сястру за [[Шварн Данілавіч|Шварна Данілавіча]] і даў у пасаг гарады Здзітаў і [[Слонім]]. У выніку ваеных дзеянняў [[кіеўскія князі|кіеўскіх князёў]] супраць [[яцвягі|яцвягаў]] горад быў разбураны, а жыхары перасяліліся ў іншыя мясцовасці з той жа назвай — Здзітаў. За 7 км ад старажытнага горада на р. [[Жыгулянка|Дарагабуж]] — у сучасную в. Здзітава Спораўскага сельсавета, а таксама за 22 км ад горада — сучасную [[Здзітава (Здзітаўскі сельсавет)|вёску]] [[Здзітаўскі сельсавет|Здзітаўскага (былога Углянскага) сельсавета]].

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
З пачатку XIV стагоддзя ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1430 годзе [[мястэчка]]. Узгадваецца ў «Кнізе судовых спраў літоўскіх» (1520). З другой паловы XV стагоддзя вядомы «Здзітаў Гарадок» («Здзітаў дварэц») каля [[Спораўскае|возера Спораўскага]] — цэнтр дзяржаўнай воласці [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскага павета]] [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]]. У 1452 годзе значная частка воласці была перададзена [[Пінскі князь|пінскаму князю]] [[Юрый Сямёнавіч, князь пінскі|Юрыю Сямёнавічу]]. Потым Здзітаў падараваны [[Казімір IV Ягелончык|Казімірам]], [[Каралі польскія|каралём польскім]] і [[Вялікі князь літоўскі|вялікім князем літоўскім]], «княгіні Швітрыгайлавай». У 1520 годзе «[[двор]]» — адміністрацыйна-гаспадарчы цэнтр воласці і мястэчка, праз якое ішла вялікая дарога з [[Валынь|Валыні]] ў [[Вільня|Вільню]]. З другой паловы XVI стагоддзя ў [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскім павеце]] [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]]. У 1559 годзе значную частку воласці займала [[Здзітаўская пушча]] (4x2 мілі).

У 1561 годзе гаспадарчы двор з мястэчкам, «дворцом „[[Хрыса|Хрысіца]]“» і воласцю перададзены ў заклад на 3 гады [[Васіль Цішкевіч|Васілю Цішкевічу]], а з 1562 года — у яго пажыццёвае ўладанне. У 1567 годзе ўпамінаецца царква Успення. У 1590 годзе [[Здзітаўская воласць]] з дваром, мястэчкам і фальваркам у закладзе ў [[старосты слонімскія|слонімскага старосты]] [[Леў Сапега|Льва Сапегі]].

У XVII—XVIII стагоддзях Здзітаў — цэнтр староства Сапегаў у [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]]. У 1757 годзе [[Ваяводы смаленскія|смаленскі ваявода]] [[Пётр Павел Сапега]] перадаў староства [[Адам Бжастоўскі|Адаму Бжастоўскаму]].

=== Пад уладай Расійскай імперыі ===
Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] з 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1868 годзе згадваецца як Здзітаў. 19 верасня 1884 года ў Здзітаве [[пажар]] знішчыў 30 сялянскіх дамоў з маёмасцю, страты склалі 15 845 руб. У 1886 годзе мястэчка ў [[Пескаўская воласць|Пескаўскай воласці]] [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], дзейнічалі царква, [[школа]], [[піцейны дом]]. Паводле перапісу 1897 года сяло, якое межавала з в. [[Гарбова]] і выселкам Качавічы, дзейнічалі прыходская царква, [[народнае вучылішча]], [[хлебазапасны магазін]], [[піцейны дом]]. У Качавічах працаваў [[ветраны млын]]; у в. [[Гарбова]] — [[кузня]], тут знаходзіўся будынак Здзітаўскай царквы (пры ім 1 двор, 8 жыхароў). У сядзібе Здзітава, якую арандаваў Афром Готлейб, у 1 доме жылі 6 чалавек.

=== Найноўшы час ===
У 1905 годзе сяло на мяжы [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага]] і [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскага паветаў]]. У 1910 годзе складалася з трох асобных частак — Новай Слабады, сяла і асобнай вуліцы Гарбоўкі. У пачатку XX стагоддзя існавала [[манаполька]] (у 1910 яе прыбытак складаў 22 тыс. руб., у 1912 — 12 тыс. руб.).

Аб беднасці жыхароў сяла, якія выязджалі на заробкі ў [[Амерыка|Амерыку]], пад псеўданімамі «Здзітавец», «Стары дзед Міхась» і інш. пісаў у 1910—1914 гадах у «[[Наша ніва (1906)|Нашу ніву]]» мясцовы настаўнік і краязнаўца [[Міхаіл Рамановіч]]. Ён у пачатку 1900-х гадоў падрыхтаваў рукапісны «Сборник народных песен крестьян Кобринского и Слонимского уездов Гродненской губернии». Частка запісаў мясцовых [[беларускія народныя песні|народных песень]] была надрукавана вядомым этнографам-фалькларыстам [[Еўдакім Раманаў|Еўдакімам Раманавым]], які ў 1910 годзе выявіў тут археалагічную стаянку, у сядзібе селяніна Гладкоўскага знайшоў рэшткі старажытнага глінянага посуду.

З 1915 года акупіравана [[германскія войскі|германскімі войскамі]], з 1919 года да ліпеня 1920 года і са жніўня 1920 года [[Узброеныя сілы Польшчы|войскамі]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У ліпені — жніўні 1920 года на кароткі час была ўстаноўлена [[савецкая ўлада]].

З 1921 года ў складзе [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У 1924 годзе вёска ў [[Пескаўская гміна|Пескаўскай гміне]] [[Косаўскі павет|Косаўскага павета]].

З 1939 года ў [[БССР]]. З 1940 года цэнтр [[Здзітаўскі сельсавет|Здзітаўскага сельсавета]]. Дзейнічалі [[школа]], [[ветраны млын]], [[хата-чытальня]].

У 1941—1944 гадах акупіравана [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. У час акупацыі ў заходняй частцы вёскі базіраваліся штаб [[Брэсцкае партызанскае злучэнне|Брэсцкага партызанскага злучэння]], Брэсцкі падпольны абкам КП(б)Б. 3 красавіка 1944 года карнікі [[Здзітаўская абарона|пачалі наступаць на пазіцыі партызан]] з некалькіх напрамкаў. Партызаны і 10 тыс. мірных жыхароў, якія знаходзіліся пад іх аховай, апынуліся ў акружэнні, партызанскія брыгады імя Дзяржынскага (камандзір В. М. Манахаў, камісар П. Р. Кавалёў), «Савецкая Беларусь» (камандзір М. У. Бабкоў, камісар П. І. Маслоў), 345-ы атрад (камандзір С. А. Яроцкі) і атрад імя С. М. Будзённага (камандзір К. Е. Мерзлякоў, камісар П. К. Каламійцаў) 7 дзён паспяхова адбівалі атакі карнікаў. Акупанты загубілі 48 жыхароў вёскі, на франтах загінулі 78 воінаў-землякоў. Імем аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і [[Партызанскі рух у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны|партызанскага руху ў Беларусі]], [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] [[С. І. Сікорскі|С. І. Сікорскага]], імем [[М. У. Бабкоў|М. У. Бабкова]], арганізатара партызанскага руху на Брэстчыне і ў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]], камандзіра партызанскай брыгады «Савецкая Беларусь», у вёсцы названы вуліцы.

У 1975 годзе да 30-годдзя Перамогі над нямецка-фашысцкімі захопнікамі на месцы баёў створаны [[мемарыяльны комплекс «Здзітаўская абарона»]] (скульптар [[В. Дз. Кліменка]], архітэктар [[В. А. Пак]]).

Паводле перапісу 1970 года працавалі [[сярэдняя школа]], клуб, [[бібліятэка]], фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, 2 [[магазін]]ы. 18 студзеня 1988 года Здзітаўскі сельсавет быў перайменаваны ў [[Спораўскі сельсавет|Спораўскі]] (Здзітаўскім стаў называцца былы Углянскі сельсавет).

== Насельніцтва ==
* 1886 год — 57 двароў, 644 жыхары.
* 1897 год — 131 двор, 754 жыхары, у выселку Качавічы — 25 двароў, 131 жыхар, у в. Гарбова — 45 двароў, 270 жыхароў.
* 1905 год — 981 жыхар.
* 1924 год — 189 будынкаў, 960 жыхароў.
* 1940 год — 276 двароў, 1458 жыхароў.
* 1959 год — 127 гаспадарак, 615 жыхароў.
* 1970 год — 565 гаспадарак, 1212 жыхароў.
* 1994 год — 446 двароў, 1,2 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭГБ|3|Здзітава|Шаміль Бекцінееў, Міхаіл Спірыдонаў, Валерый Шаблюк|438}}&lt;/ref&gt;
* 1997 год — 1200 жыхароў.
* 2005 год — 427 двароў, 1047 жыхароў.

== Культура ==
Захоўваецца рэгіянальная [[традыцыя прыгатавання рыбы, сушанай у печы на саломе, і страў на яе аснове]].

Дзейнічае музей «Здзітаўскі фальварак».

== Інфраструктура ==
Працуюць [[Здзітаўская сярэдняя школа|сярэдняя і пачатковая школы]], [[бібліятэка]], [[Дом культуры]], царква.

=== Здзітаўская сярэдняя школа ===
Першыя згадкі аб Здзітаўскай школе адносяцца да 1921 года. Школа размяшчалася ў вясковых хатах. Падчас Вялікай Айчыннай вайны школа знаходзілася ў зямлянках. Настаўнікамі былі Марыя Васільеўна Шляхценка і Любоў Аляксандраўна Грыцова.

У 1946 годзе пачала дзейнічаць беларускамоўная пачатковая школа ў хаце мясцовага жыхара Мікалая Максімавіча Чарвякоўскага, а праз некаторы час школа перамясцілася ў новы будынак.

У тым жа годзе пачала працаваць пачатковая школа ва ўрочышчы Ямы ў хаце мясцовага жыхара М. І. Сычыка. Першымі настаўнікамі былі Каўганка, Букініч, К. П. Міхнюк.

З 1950 па 1959 гады дырэктарам Горбаўскай школы (у той час яна мела такую назву) быў Уладзімір Васільевіч Савельеў. У 1951 годзе прыехалі настаўнікі Н. І. Малаева, І. Ф. Міхалкоўскі, Г. В. Нядзвецкі, В. С. Нядзвецкая, В. В. Гавенчык, І. С. Вашкевіч, Д. С. Макарэвіч (Вашкевіч). У 1952 годзе адбыўся першы выпуск сямігодкі. У 1954 годзе школа атрымала новы будынак. Школа стала цэнтрам сяла, тут праводзіліся сходы і вечарыны.

У гэты ж час кіраўнік У. В. Савельеў арганізаваў першую ў Бярозаўскім раёне вячэрнюю школу сельскай моладзі.
З 1954 па 1957 гады там працаваў філіял сямігадовай школы.

У пачатку 1960-х гадоў, нягледзячы на ўзбуйненне школы, будынкаў не хапала. Навучанне працягвалася ў хатах. У 1962 годзе школа стала васьмігодкай і працавала ў 3 змены.

Сённяшні двухпавярховы цагляны будынак сярэдняй школы пабудавалі ў 1964 годзе, а таксама ўзвялі інтэрнат для вучняў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zditovo.bereza.edu.by/be/main.aspx?guid=1041#tabs-3|title=Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Здзітаўская сярэдняя школа» Бярозаўскага раёна. Аб установе|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180517021106/zditovo.bereza.edu.by/be/main.aspx?guid=1041#tabs-3|archivedate=17 мая 2018}}&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
[[Файл:Мемарыяльны комплекс Здзітаўская абарона.jpg|міні|справа|[[Мемарыяльны комплекс «Здзітаўская абарона»]]]]
[[Файл:Zdzitava carkva.JPG|thumb|Новая царква]]
* Мемарыяльны комплекс «[[Здзітаўская абарона (мемарыяльны комплекс)|Здзітаўская абарона]]» (1975) — {{ГККРБ 4|113Д000141}}
* [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Здзітава)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (1990-я)
* Археалагічная стаянка [[Горбаў-1]], за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі, на паўднёвым беразе [[Чорнае (возера, Бярозаўскі раён)|возера Чорнае]], датуецца эпохамі [[Неаліт на Беларусі|неаліту]] і [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавага веку]] (5—2-е тысячагоддзі да н.э.), адносіцца да [[Нёманская культура|нёманскай]] і {{нп3|Тшынецкая культура|тшынецкай|uk|Тшинецька культура}} культур. Выявіў у 1910 годзе [[Е. Р. Раманаў]], даследаваў у 1964 годзе [[У. Ф. Ісаенка]]. — {{ГККРБ 4|113В000139}}
* Ахеалагічная стаянка [[Горбаў-2]] (5—2-е тысячагоддзі да н.э.), за 1 км на поўнач ад вёскі, на левым беразе [[Жыгулянка|р. Дарагабуж]]. Выявіў і даследаваў у 1964 годзе [[У. Ф. Ісаенка]], адносіцца да [[Неаліт на Беларусі|неаліту]]. — {{ГККРБ 4|113В000140}}

=== Страчаная спадчына ===
* Сядзіба
* Царква

== Музей «Здзітаўскі фальварак» ==

=== Гісторыя стварэння ===
Практычным кампанентам інавацыйнай дзейнасці школы стала рэалізацыя адукацыйных праектаў, накіраваных на паляпшэнне дабрабыту школьнай супольнасці. Распрацаваны вобраз жадаемага будучага, стратэгія «Школа і вёска: разам да ўстойлівага развіцця», створаны эколага-этнаграфічны музей «Здзітаўскі фальварак», «Да ўстойліва Здзітава з дапамогай спорта».
Усе праекты рэалізоўваюцца школай у цесным супрацоўніцтве з Праграмай развіцця ААН, Асацыяцыяй агентстваў мясцовай дэмакратыі ALDA (Францыя), АУ «Новая Еўразія» (г. Мінск), ГА «[[Ахова птушак Бацькаўшчыны]]», аддзелам адукацыі Бярозаўскага райвыканкама, Спораўскім сельскім выканаўчым камітэтам і іншымі партнёрамі.

У 2009 годзе з мэтай стварэння эколага-этнаграфічнага музея вучнямі і працаўнікамі Здзітаўскай школы сумесна з зацікаўленымі жыхарамі вёскі, ААТ «Спорава», Спораўскім лясніцтвам і пры фінансавай падтрымцы [[Праграма развіцця ААН|Праграмы развіцця ААН]] была праведзена рэканструкцыя старой закінутай хаты. Яна была прадастаўлена школе былой жыхаркай вёскі Л. М. Смаркалавай. Пры правядзенні рамонтных работ імкнуліся максімальна захаваць аўтэнтычнасць&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|49}}.
Для напаўнення музея экспанатамі вучні школы сумесна з настаўнікам Н. В. Аполька арганізавалі этнаграфічную экспедыцыю. Мясцовыя жыхары падаравалі музею рэчы побыту селяніна Здзітава пачатку XX стагоддзя. Усе экспанаты ў музеі знаходзяцца ў рабочым стане, і пры жаданні наведвальнікі могуць паспрабаваць іх у дзеянні&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|50}}.

=== Мерапрыемствы ў Здзітаўскім фальварку ===
[[Файл:Свята ў музеі Здзітаўскі фальварак.jpg|thumb|Свята ў музеі «Здзітаўскі фальварак»]]

На базе музея вучнямі школы ладзяцца тэматычныя адукацыйныя экскурсіі, святочныя абрады і мерапрыемствы для вучнёўскай моладзі, турыстаў згодна з распрацаваным цыклам традыцыйных свят нашых продкаў «Карагод народных свят вёскі Здзітава».

[[Файл:На Зялёным маршруце Між трох азёр.jpg|thumb|На зялёным маршруце «Між трох азёр»]]
[[Файл:Маркіроўка зялёнага маршруту.jpg|thumb|Маркіроўка зялёнага маршруту]]
Музей «Здзітаўскі фальварак» з’яўляецца элементам зялёнага маршруту «Паміж трох азёр» — сумеснага праекта Здзітаўскай СШ, [[Спораўскі заказнік|Спораўскага заказніка]] і [[Праграма развіцця ААН|Праграмы развіцця ААН]]. Гэта трохдзённы веласіпедны маршрут працягласцю каля 70 км, які ахоплівае тэрыторыі некалькіх сельскіх саветаў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]]. Маршрут арыентаваны як на турыстаў з ліку мясцовых жыхароў сельскага савета, бліжэйшых рэгіёнаў, так і на турыстаў, у тым ліку замежных, якія наведваюць [[Спораўскі заказнік|заказнік «Спораўскі»]] з мэтай вывучэння яго жывёльнага і расліннага свету.

== Вядомыя асобы ==
* [[Лена Васільеўна Леванцэвіч]] — кандыдат філалагічных навук, беларускі навуковец-этналінгвіст.
* [[Мікалай Васільевіч Жуковіч]] — вядомы настаўнік-філолаг.
* [[Мікалай Іванавіч Кавалевіч]] — кандыдат педагагічных навук, член Саюза пісьменнікаў Беларусі.
* [[Мікалай Васільевіч Чайчыц]] — кандыдат тэхнічных навук, прафесар Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі па спецыялізацыі «Механізацыя і аўтаматызацыя».
* [[Васіль Андрэевіч Сычык]] — прафесар, доктар тэхнічных навук, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі, член Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналогій.
* [[Іван Варфаламеевіч Васілеўскі]] — генерал-маёр авіяцыі.
* [[Мікалай Міхайлавіч Чарвякоўскі]] — падпалкоўнік, які за час службы ўзнагароджаны 10 медалямі.
* [[Іван Іванавіч Сычык]] — пісаў шмат жывапісных твораў, актыўна ўдзельнічаў у абласных, рэспубліканскіх і замежных выставах&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|88—94}}.
* [[Віктар Іванавіч Чайчыц]] (нар. 1960) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|7|Здзі́тава||48}}
* {{Крыніцы/ГВБ|3-1}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|3}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|559|Zdzitów (4)}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{ГБ|http://globustut.by/zditovo_be/index.htm|Здитово}}
* [[s:Легенды і паданні вёскі Здзітава (Бярозаўскі раён)|Легенды і паданні вёскі Здзітава]]

{{Спораўскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Спораўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Здзітава (Бярозаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]]</text>
      <sha1>nrxnsepr99ol5ts9fva65o0k3sb7h9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142810</id>
      <parentid>5142809</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5142810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31259" sha1="l1qyn4r54dtfez838ok0zjo70gymwt0" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = вёска
 |беларуская назва        = Здзітава
 |краіна                  = Беларусь
 |тэлефонны код           = +375 1643
 |выява                   =
 |вобласць                = Брэсцкая
 |раён                    = Бярозаўскі
 |сельсавет               = Спораўскі
}}
{{Значэнні2|тып=тапонім|Здзітава}}
'''Здзі́тава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Здзі́таў, м.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Zdzitava}}, {{lang-ru|Здитово}}) — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Спораўскі сельсавет|Спораўскім сельсавеце]] [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], паміж [[Чорнае (возера, Бярозаўскі раён)|Чорным]] і [[Спораўскае возера|Спораўскім]] азёрамі. Размешчана за 35 км на паўднёвы ўсход ад [[Бяроза (горад)|Бярозы]], за за 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Белаазёрск (станцыя)|Белаазёрск]].

== Назва ==
{{няма АК 2|Вёска Здзітава з’яўляецца самым старажытным паселішчам [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]].

На думку [[Ф. Д. Клімчук]]а, назва вёскі паходзіць ад слова «зодчы» (будаўнік), у мове ванаў «задзі» — будаваць. Адсюль ''Здзітаў'' — «будоўля». У мове ванаў «Зьд» значыць «каменная сцяна».

Мяркуецца, што горад быў абнесены каменнай сцяной. Звяртае ўвагу, што вельмі падобная назва была тады ў сучаснага горада [[Дзятлава]] ([[Гродзенская вобласць]]) — Здзяцел. Прасочваецца сувязь і з назвамі возера [[Джыдзінне]], што за 17 кіламетраў ад Здзітава, і рэчкі [[Дзітва (рака)|Дзітва]], што ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] (Гродзенская вобласць).|17|05|2026}}

[[С. Амяльчук]] выказаў меркаванне, што назва вёскі Здзітава паходзіць ад ракі Дзітва. Калі жыхароў вёскі пыталіся, адкуль яны, тыя адказвалі — з Дзітвы, адсюль і назва — Здзітава&lt;ref name=&quot;radzima&quot;&gt;Здзітава — радзіма мілая. «Здзітаўская сярэдняя школа» Бярозаўскага раёна. Мінск: Прапілеі, 2015.&lt;/ref&gt;{{rp|7-8}}.

== Гісторыя ==
Адна з самых старажытных вёсак Бярозаўшчыны. Упершыню ўзгадваецца як горад '''Здзітаў''' у 1005 годзе ва «Устаўной грамаце аб заснаванні [[Тураўская епархія|Тураўскай епіскапіі]]»&lt;ref&gt;Щапов, Я. И. Туровские уставы XIV в. о десятине // Археографический ежегодник за 1964 год / АН СССР, Отд-ние истории, Археографическая комиссия. — М.: Наука, 1965. — 393, [1] с. — С. 271—272.&lt;/ref&gt;, потым у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] пад 1252 годам, калі паселішча было апорным пунктам для войска [[Даніла Галіцкі|Данілы Галіцкага]] ў час яго вайны з [[Міндоўг]]ам. Паводле археалагічных звестак, горад Здзітаў існаваў у XI—XIII стагоддзях, уваходзіў у спіс 35 гарадоў рускіх зямель, што існавалі на Беларусі да 1300 года. Тут праходзілі [[Дняпроўска-Нёманскі водны шлях|Дняпроўска-Нёманскі]] і [[Дняпроўска-Бугскі водны шлях|Дняпроўска-Бугскі водныя шляхі]], «дорога великая Березинская и Здитовская». Месцазнаходжанне горада дакладна вызначана ў 1938 годзе. Выявіў гарадзішча [[А. Цынкалоўскі]], абследавалі [[М. А. Ткачоў]] (1970), потым [[Я. Г. Звяруга]].

У 1240-я гады [[вялікі князь літоўскі]] [[Міндоўг]] авалодаў Здзітавам-на-Ясельдзе. У 1263 годзе [[Войшалк]] (сын Міндоўга) выдаў сваю сястру за [[Шварн Данілавіч|Шварна Данілавіча]] і даў у пасаг гарады Здзітаў і [[Слонім]]. У выніку ваеных дзеянняў [[кіеўскія князі|кіеўскіх князёў]] супраць [[яцвягі|яцвягаў]] горад быў разбураны, а жыхары перасяліліся ў іншыя мясцовасці з той жа назвай — Здзітаў. За 7 км ад старажытнага горада на р. [[Жыгулянка|Дарагабуж]] — у сучасную в. Здзітава Спораўскага сельсавета, а таксама за 22 км ад горада — сучасную [[Здзітава (Здзітаўскі сельсавет)|вёску]] [[Здзітаўскі сельсавет|Здзітаўскага (былога Углянскага) сельсавета]].

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
З пачатку XIV стагоддзя ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1430 годзе [[мястэчка]]. Узгадваецца ў «Кнізе судовых спраў літоўскіх» (1520). З другой паловы XV стагоддзя вядомы «Здзітаў Гарадок» («Здзітаў дварэц») каля [[Спораўскае|возера Спораўскага]] — цэнтр дзяржаўнай воласці [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскага павета]] [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]]. У 1452 годзе значная частка воласці была перададзена [[Пінскі князь|пінскаму князю]] [[Юрый Сямёнавіч, князь пінскі|Юрыю Сямёнавічу]]. Потым Здзітаў падараваны [[Казімір IV Ягелончык|Казімірам]], [[Каралі польскія|каралём польскім]] і [[Вялікі князь літоўскі|вялікім князем літоўскім]], «княгіні Швітрыгайлавай». У 1520 годзе «[[двор]]» — адміністрацыйна-гаспадарчы цэнтр воласці і мястэчка, праз якое ішла вялікая дарога з [[Валынь|Валыні]] ў [[Вільня|Вільню]]. З другой паловы XVI стагоддзя ў [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскім павеце]] [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]]. У 1559 годзе значную частку воласці займала [[Здзітаўская пушча]] (4x2 мілі).

У 1561 годзе гаспадарчы двор з мястэчкам, «дворцом „[[Хрыса|Хрысіца]]“» і воласцю перададзены ў заклад на 3 гады [[Васіль Цішкевіч|Васілю Цішкевічу]], а з 1562 года — у яго пажыццёвае ўладанне. У 1567 годзе ўпамінаецца царква Успення. У 1590 годзе [[Здзітаўская воласць]] з дваром, мястэчкам і фальваркам у закладзе ў [[старосты слонімскія|слонімскага старосты]] [[Леў Сапега|Льва Сапегі]].

У XVII—XVIII стагоддзях Здзітаў — цэнтр староства Сапегаў у [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]]. У 1757 годзе [[Ваяводы смаленскія|смаленскі ваявода]] [[Пётр Павел Сапега]] перадаў староства [[Адам Бжастоўскі|Адаму Бжастоўскаму]].

=== Пад уладай Расійскай імперыі ===
Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] з 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1868 годзе згадваецца як Здзітаў. 19 верасня 1884 года ў Здзітаве [[пажар]] знішчыў 30 сялянскіх дамоў з маёмасцю, страты склалі 15 845 руб. У 1886 годзе мястэчка ў [[Пескаўская воласць|Пескаўскай воласці]] [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], дзейнічалі царква, [[школа]], [[піцейны дом]]. Паводле перапісу 1897 года сяло, якое межавала з в. [[Гарбова]] і выселкам Качавічы, дзейнічалі прыходская царква, [[народнае вучылішча]], [[хлебазапасны магазін]], [[піцейны дом]]. У Качавічах працаваў [[ветраны млын]]; у в. [[Гарбова]] — [[кузня]], тут знаходзіўся будынак Здзітаўскай царквы (пры ім 1 двор, 8 жыхароў). У сядзібе Здзітава, якую арандаваў Афром Готлейб, у 1 доме жылі 6 чалавек.

=== Найноўшы час ===
У 1905 годзе сяло на мяжы [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага]] і [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскага паветаў]]. У 1910 годзе складалася з трох асобных частак — Новай Слабады, сяла і асобнай вуліцы Гарбоўкі. У пачатку XX стагоддзя існавала [[манаполька]] (у 1910 яе прыбытак складаў 22 тыс. руб., у 1912 — 12 тыс. руб.).

Аб беднасці жыхароў сяла, якія выязджалі на заробкі ў [[Амерыка|Амерыку]], пад псеўданімамі «Здзітавец», «Стары дзед Міхась» і інш. пісаў у 1910—1914 гадах у «[[Наша ніва (1906)|Нашу ніву]]» мясцовы настаўнік і краязнаўца [[Міхаіл Рамановіч]]. Ён у пачатку 1900-х гадоў падрыхтаваў рукапісны «Сборник народных песен крестьян Кобринского и Слонимского уездов Гродненской губернии». Частка запісаў мясцовых [[беларускія народныя песні|народных песень]] была надрукавана вядомым этнографам-фалькларыстам [[Еўдакім Раманаў|Еўдакімам Раманавым]], які ў 1910 годзе выявіў тут археалагічную стаянку, у сядзібе селяніна Гладкоўскага знайшоў рэшткі старажытнага глінянага посуду.

З 1915 года акупіравана [[германскія войскі|германскімі войскамі]], з 1919 года да ліпеня 1920 года і са жніўня 1920 года [[Узброеныя сілы Польшчы|войскамі]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У ліпені — жніўні 1920 года на кароткі час была ўстаноўлена [[савецкая ўлада]].

З 1921 года ў складзе [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У 1924 годзе вёска ў [[Пескаўская гміна|Пескаўскай гміне]] [[Косаўскі павет|Косаўскага павета]].

З 1939 года ў [[БССР]]. З 1940 года цэнтр [[Здзітаўскі сельсавет|Здзітаўскага сельсавета]]. Дзейнічалі [[школа]], [[ветраны млын]], [[хата-чытальня]].

У 1941—1944 гадах акупіравана [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. У час акупацыі ў заходняй частцы вёскі базіраваліся штаб [[Брэсцкае партызанскае злучэнне|Брэсцкага партызанскага злучэння]], Брэсцкі падпольны абкам КП(б)Б. 3 красавіка 1944 года карнікі [[Здзітаўская абарона|пачалі наступаць на пазіцыі партызан]] з некалькіх напрамкаў. Партызаны і 10 тыс. мірных жыхароў, якія знаходзіліся пад іх аховай, апынуліся ў акружэнні, партызанскія брыгады імя Дзяржынскага (камандзір В. М. Манахаў, камісар П. Р. Кавалёў), «Савецкая Беларусь» (камандзір М. У. Бабкоў, камісар П. І. Маслоў), 345-ы атрад (камандзір С. А. Яроцкі) і атрад імя С. М. Будзённага (камандзір К. Е. Мерзлякоў, камісар П. К. Каламійцаў) 7 дзён паспяхова адбівалі атакі карнікаў. Акупанты загубілі 48 жыхароў вёскі, на франтах загінулі 78 воінаў-землякоў. Імем аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і [[Партызанскі рух у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны|партызанскага руху ў Беларусі]], [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] [[С. І. Сікорскі|С. І. Сікорскага]], імем [[М. У. Бабкоў|М. У. Бабкова]], арганізатара партызанскага руху на Брэстчыне і ў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]], камандзіра партызанскай брыгады «Савецкая Беларусь», у вёсцы названы вуліцы.

У 1975 годзе да 30-годдзя Перамогі над нямецка-фашысцкімі захопнікамі на месцы баёў створаны [[мемарыяльны комплекс «Здзітаўская абарона»]] (скульптар [[В. Дз. Кліменка]], архітэктар [[В. А. Пак]]).

Паводле перапісу 1970 года працавалі [[сярэдняя школа]], клуб, [[бібліятэка]], фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, 2 [[магазін]]ы. 18 студзеня 1988 года Здзітаўскі сельсавет быў перайменаваны ў [[Спораўскі сельсавет|Спораўскі]] (Здзітаўскім стаў называцца былы Углянскі сельсавет).

== Насельніцтва ==
* 1886 год — 57 двароў, 644 жыхары.
* 1897 год — 131 двор, 754 жыхары, у выселку Качавічы — 25 двароў, 131 жыхар, у в. Гарбова — 45 двароў, 270 жыхароў.
* 1905 год — 981 жыхар.
* 1924 год — 189 будынкаў, 960 жыхароў.
* 1940 год — 276 двароў, 1458 жыхароў.
* 1959 год — 127 гаспадарак, 615 жыхароў.
* 1970 год — 565 гаспадарак, 1212 жыхароў.
* 1994 год — 446 двароў, 1,2 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭГБ|3|Здзітава|Шаміль Бекцінееў, Міхаіл Спірыдонаў, Валерый Шаблюк|438}}&lt;/ref&gt;
* 1997 год — 1200 жыхароў.
* 2005 год — 427 двароў, 1047 жыхароў.

== Культура ==
Захоўваецца рэгіянальная [[традыцыя прыгатавання рыбы, сушанай у печы на саломе, і страў на яе аснове]].

Дзейнічае музей «Здзітаўскі фальварак».

== Інфраструктура ==
Працуюць [[Здзітаўская сярэдняя школа|сярэдняя і пачатковая школы]], [[бібліятэка]], [[Дом культуры]], царква.

=== Здзітаўская сярэдняя школа ===
Першыя згадкі аб Здзітаўскай школе адносяцца да 1921 года. Школа размяшчалася ў вясковых хатах. Падчас Вялікай Айчыннай вайны школа знаходзілася ў зямлянках. Настаўнікамі былі Марыя Васільеўна Шляхценка і Любоў Аляксандраўна Грыцова.

У 1946 годзе пачала дзейнічаць беларускамоўная пачатковая школа ў хаце мясцовага жыхара Мікалая Максімавіча Чарвякоўскага, а праз некаторы час школа перамясцілася ў новы будынак.

У тым жа годзе пачала працаваць пачатковая школа ва ўрочышчы Ямы ў хаце мясцовага жыхара М. І. Сычыка. Першымі настаўнікамі былі Каўганка, Букініч, К. П. Міхнюк.

З 1950 па 1959 гады дырэктарам Горбаўскай школы (у той час яна мела такую назву) быў Уладзімір Васільевіч Савельеў. У 1951 годзе прыехалі настаўнікі Н. І. Малаева, І. Ф. Міхалкоўскі, Г. В. Нядзвецкі, В. С. Нядзвецкая, В. В. Гавенчык, І. С. Вашкевіч, Д. С. Макарэвіч (Вашкевіч). У 1952 годзе адбыўся першы выпуск сямігодкі. У 1954 годзе школа атрымала новы будынак. Школа стала цэнтрам сяла, тут праводзіліся сходы і вечарыны.

У гэты ж час кіраўнік У. В. Савельеў арганізаваў першую ў Бярозаўскім раёне вячэрнюю школу сельскай моладзі.
З 1954 па 1957 гады там працаваў філіял сямігадовай школы.

У пачатку 1960-х гадоў, нягледзячы на ўзбуйненне школы, будынкаў не хапала. Навучанне працягвалася ў хатах. У 1962 годзе школа стала васьмігодкай і працавала ў 3 змены.

Сённяшні двухпавярховы цагляны будынак сярэдняй школы пабудавалі ў 1964 годзе, а таксама ўзвялі інтэрнат для вучняў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zditovo.bereza.edu.by/be/main.aspx?guid=1041#tabs-3|title=Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Здзітаўская сярэдняя школа» Бярозаўскага раёна. Аб установе|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180517021106/zditovo.bereza.edu.by/be/main.aspx?guid=1041#tabs-3|archivedate=17 мая 2018}}&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
[[Файл:Мемарыяльны комплекс Здзітаўская абарона.jpg|міні|справа|[[Мемарыяльны комплекс «Здзітаўская абарона»]]]]
[[Файл:Zdzitava carkva.JPG|thumb|Новая царква]]
* Мемарыяльны комплекс «[[Здзітаўская абарона (мемарыяльны комплекс)|Здзітаўская абарона]]» (1975) — {{ГККРБ 4|113Д000141}}
* [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Здзітава)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (1990-я)
* Археалагічная стаянка [[Горбаў-1]], за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі, на паўднёвым беразе [[Чорнае (возера, Бярозаўскі раён)|возера Чорнае]], датуецца эпохамі [[Неаліт на Беларусі|неаліту]] і [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавага веку]] (5—2-е тысячагоддзі да н.э.), адносіцца да [[Нёманская культура|нёманскай]] і {{нп3|Тшынецкая культура|тшынецкай|uk|Тшинецька культура}} культур. Выявіў у 1910 годзе [[Е. Р. Раманаў]], даследаваў у 1964 годзе [[У. Ф. Ісаенка]]. — {{ГККРБ 4|113В000139}}
* Ахеалагічная стаянка [[Горбаў-2]] (5—2-е тысячагоддзі да н.э.), за 1 км на поўнач ад вёскі, на левым беразе [[Жыгулянка|р. Дарагабуж]]. Выявіў і даследаваў у 1964 годзе [[У. Ф. Ісаенка]], адносіцца да [[Неаліт на Беларусі|неаліту]]. — {{ГККРБ 4|113В000140}}

=== Страчаная спадчына ===
* Сядзіба
* Царква

== Музей «Здзітаўскі фальварак» ==

=== Гісторыя стварэння ===
Практычным кампанентам інавацыйнай дзейнасці школы стала рэалізацыя адукацыйных праектаў, накіраваных на паляпшэнне дабрабыту школьнай супольнасці. Распрацаваны вобраз жадаемага будучага, стратэгія «Школа і вёска: разам да ўстойлівага развіцця», створаны эколага-этнаграфічны музей «Здзітаўскі фальварак», «Да ўстойліва Здзітава з дапамогай спорта».
Усе праекты рэалізоўваюцца школай у цесным супрацоўніцтве з Праграмай развіцця ААН, Асацыяцыяй агентстваў мясцовай дэмакратыі ALDA (Францыя), АУ «Новая Еўразія» (г. Мінск), ГА «[[Ахова птушак Бацькаўшчыны]]», аддзелам адукацыі Бярозаўскага райвыканкама, Спораўскім сельскім выканаўчым камітэтам і іншымі партнёрамі.

У 2009 годзе з мэтай стварэння эколага-этнаграфічнага музея вучнямі і працаўнікамі Здзітаўскай школы сумесна з зацікаўленымі жыхарамі вёскі, ААТ «Спорава», Спораўскім лясніцтвам і пры фінансавай падтрымцы [[Праграма развіцця ААН|Праграмы развіцця ААН]] была праведзена рэканструкцыя старой закінутай хаты. Яна была прадастаўлена школе былой жыхаркай вёскі Л. М. Смаркалавай. Пры правядзенні рамонтных работ імкнуліся максімальна захаваць аўтэнтычнасць&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|49}}.
Для напаўнення музея экспанатамі вучні школы сумесна з настаўнікам Н. В. Аполька арганізавалі этнаграфічную экспедыцыю. Мясцовыя жыхары падаравалі музею рэчы побыту селяніна Здзітава пачатку XX стагоддзя. Усе экспанаты ў музеі знаходзяцца ў рабочым стане, і пры жаданні наведвальнікі могуць паспрабаваць іх у дзеянні&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|50}}.

=== Мерапрыемствы ў Здзітаўскім фальварку ===
[[Файл:Свята ў музеі Здзітаўскі фальварак.jpg|thumb|Свята ў музеі «Здзітаўскі фальварак»]]

На базе музея вучнямі школы ладзяцца тэматычныя адукацыйныя экскурсіі, святочныя абрады і мерапрыемствы для вучнёўскай моладзі, турыстаў згодна з распрацаваным цыклам традыцыйных свят нашых продкаў «Карагод народных свят вёскі Здзітава».

[[Файл:На Зялёным маршруце Між трох азёр.jpg|thumb|На зялёным маршруце «Між трох азёр»]]
[[Файл:Маркіроўка зялёнага маршруту.jpg|thumb|Маркіроўка зялёнага маршруту]]
Музей «Здзітаўскі фальварак» з’яўляецца элементам зялёнага маршруту «Паміж трох азёр» — сумеснага праекта Здзітаўскай СШ, [[Спораўскі заказнік|Спораўскага заказніка]] і [[Праграма развіцця ААН|Праграмы развіцця ААН]]. Гэта трохдзённы веласіпедны маршрут працягласцю каля 70 км, які ахоплівае тэрыторыі некалькіх сельскіх саветаў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]]. Маршрут арыентаваны як на турыстаў з ліку мясцовых жыхароў сельскага савета, бліжэйшых рэгіёнаў, так і на турыстаў, у тым ліку замежных, якія наведваюць [[Спораўскі заказнік|заказнік «Спораўскі»]] з мэтай вывучэння яго жывёльнага і расліннага свету.

== Вядомыя асобы ==
* [[Лена Васільеўна Леванцэвіч]] — кандыдат філалагічных навук, беларускі навуковец-этналінгвіст.
* [[Мікалай Васільевіч Жуковіч]] — вядомы настаўнік-філолаг.
* [[Мікалай Іванавіч Кавалевіч]] — кандыдат педагагічных навук, член Саюза пісьменнікаў Беларусі.
* [[Мікалай Васільевіч Чайчыц]] — кандыдат тэхнічных навук, прафесар Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі па спецыялізацыі «Механізацыя і аўтаматызацыя».
* [[Васіль Андрэевіч Сычык]] — прафесар, доктар тэхнічных навук, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі, член Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналогій.
* [[Іван Варфаламеевіч Васілеўскі]] — генерал-маёр авіяцыі.
* [[Мікалай Міхайлавіч Чарвякоўскі]] — падпалкоўнік, які за час службы ўзнагароджаны 10 медалямі.
* [[Іван Іванавіч Сычык]] — пісаў шмат жывапісных твораў, актыўна ўдзельнічаў у абласных, рэспубліканскіх і замежных выставах&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|88—94}}.
* [[Віктар Іванавіч Чайчыц]] (нар. 1960) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|7|Здзі́тава||48}}
* {{Крыніцы/ГВБ|3-1}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|3}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|559|Zdzitów (4)}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{ГБ|http://globustut.by/zditovo_be/index.htm|Здитово}}
* [[s:Легенды і паданні вёскі Здзітава (Бярозаўскі раён)|Легенды і паданні вёскі Здзітава]]

{{Спораўскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Спораўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Здзітава (Бярозаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]]</text>
      <sha1>l1qyn4r54dtfez838ok0zjo70gymwt0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142811</id>
      <parentid>5142810</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5142811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31321" sha1="4dj268dluexzd7feeb2cudk5y7h038s" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = вёска
 |беларуская назва        = Здзітава
 |краіна                  = Беларусь
 |тэлефонны код           = +375 1643
 |выява                   =
 |вобласць                = Брэсцкая
 |раён                    = Бярозаўскі
 |сельсавет               = Спораўскі
}}
{{Значэнні2|тып=тапонім|Здзітава}}
'''Здзі́тава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Здзі́таў, м.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Zdzitava}}, {{lang-ru|Здитово}}) — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Спораўскі сельсавет|Спораўскім сельсавеце]] [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], паміж [[Чорнае (возера, Бярозаўскі раён)|Чорным]] і [[Спораўскае возера|Спораўскім]] азёрамі. Размешчана за 35 км на паўднёвы ўсход ад [[Бяроза (горад)|Бярозы]], за за 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Белаазёрск (станцыя)|Белаазёрск]].

== Назва ==
{{няма АК 2|Вёска Здзітава з’яўляецца самым старажытным паселішчам [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]].|17|05|2026}}

{{няма АК 2|На думку [[Ф. Д. Клімчук]]а, назва вёскі паходзіць ад слова «зодчы» (будаўнік), у мове ванаў «задзі» — будаваць. Адсюль ''Здзітаў'' — «будоўля». У мове ванаў «Зьд» значыць «каменная сцяна».|17|05|2026}}

{{няма АК 2|Мяркуецца, што горад быў абнесены каменнай сцяной. Звяртае ўвагу, што вельмі падобная назва была тады ў сучаснага горада [[Дзятлава]] ([[Гродзенская вобласць]]) — Здзяцел. Прасочваецца сувязь і з назвамі возера [[Джыдзінне]], што за 17 кіламетраў ад Здзітава, і рэчкі [[Дзітва (рака)|Дзітва]], што ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] (Гродзенская вобласць).|17|05|2026}}

[[С. Амяльчук]] выказаў меркаванне, што назва вёскі Здзітава паходзіць ад ракі Дзітва. Калі жыхароў вёскі пыталіся, адкуль яны, тыя адказвалі — з Дзітвы, адсюль і назва — Здзітава&lt;ref name=&quot;radzima&quot;&gt;Здзітава — радзіма мілая. «Здзітаўская сярэдняя школа» Бярозаўскага раёна. Мінск: Прапілеі, 2015.&lt;/ref&gt;{{rp|7-8}}.

== Гісторыя ==
Адна з самых старажытных вёсак Бярозаўшчыны. Упершыню ўзгадваецца як горад '''Здзітаў''' у 1005 годзе ва «Устаўной грамаце аб заснаванні [[Тураўская епархія|Тураўскай епіскапіі]]»&lt;ref&gt;Щапов, Я. И. Туровские уставы XIV в. о десятине // Археографический ежегодник за 1964 год / АН СССР, Отд-ние истории, Археографическая комиссия. — М.: Наука, 1965. — 393, [1] с. — С. 271—272.&lt;/ref&gt;, потым у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] пад 1252 годам, калі паселішча было апорным пунктам для войска [[Даніла Галіцкі|Данілы Галіцкага]] ў час яго вайны з [[Міндоўг]]ам. Паводле археалагічных звестак, горад Здзітаў існаваў у XI—XIII стагоддзях, уваходзіў у спіс 35 гарадоў рускіх зямель, што існавалі на Беларусі да 1300 года. Тут праходзілі [[Дняпроўска-Нёманскі водны шлях|Дняпроўска-Нёманскі]] і [[Дняпроўска-Бугскі водны шлях|Дняпроўска-Бугскі водныя шляхі]], «дорога великая Березинская и Здитовская». Месцазнаходжанне горада дакладна вызначана ў 1938 годзе. Выявіў гарадзішча [[А. Цынкалоўскі]], абследавалі [[М. А. Ткачоў]] (1970), потым [[Я. Г. Звяруга]].

У 1240-я гады [[вялікі князь літоўскі]] [[Міндоўг]] авалодаў Здзітавам-на-Ясельдзе. У 1263 годзе [[Войшалк]] (сын Міндоўга) выдаў сваю сястру за [[Шварн Данілавіч|Шварна Данілавіча]] і даў у пасаг гарады Здзітаў і [[Слонім]]. У выніку ваеных дзеянняў [[кіеўскія князі|кіеўскіх князёў]] супраць [[яцвягі|яцвягаў]] горад быў разбураны, а жыхары перасяліліся ў іншыя мясцовасці з той жа назвай — Здзітаў. За 7 км ад старажытнага горада на р. [[Жыгулянка|Дарагабуж]] — у сучасную в. Здзітава Спораўскага сельсавета, а таксама за 22 км ад горада — сучасную [[Здзітава (Здзітаўскі сельсавет)|вёску]] [[Здзітаўскі сельсавет|Здзітаўскага (былога Углянскага) сельсавета]].

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
З пачатку XIV стагоддзя ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1430 годзе [[мястэчка]]. Узгадваецца ў «Кнізе судовых спраў літоўскіх» (1520). З другой паловы XV стагоддзя вядомы «Здзітаў Гарадок» («Здзітаў дварэц») каля [[Спораўскае|возера Спораўскага]] — цэнтр дзяржаўнай воласці [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскага павета]] [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]]. У 1452 годзе значная частка воласці была перададзена [[Пінскі князь|пінскаму князю]] [[Юрый Сямёнавіч, князь пінскі|Юрыю Сямёнавічу]]. Потым Здзітаў падараваны [[Казімір IV Ягелончык|Казімірам]], [[Каралі польскія|каралём польскім]] і [[Вялікі князь літоўскі|вялікім князем літоўскім]], «княгіні Швітрыгайлавай». У 1520 годзе «[[двор]]» — адміністрацыйна-гаспадарчы цэнтр воласці і мястэчка, праз якое ішла вялікая дарога з [[Валынь|Валыні]] ў [[Вільня|Вільню]]. З другой паловы XVI стагоддзя ў [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскім павеце]] [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]]. У 1559 годзе значную частку воласці займала [[Здзітаўская пушча]] (4x2 мілі).

У 1561 годзе гаспадарчы двор з мястэчкам, «дворцом „[[Хрыса|Хрысіца]]“» і воласцю перададзены ў заклад на 3 гады [[Васіль Цішкевіч|Васілю Цішкевічу]], а з 1562 года — у яго пажыццёвае ўладанне. У 1567 годзе ўпамінаецца царква Успення. У 1590 годзе [[Здзітаўская воласць]] з дваром, мястэчкам і фальваркам у закладзе ў [[старосты слонімскія|слонімскага старосты]] [[Леў Сапега|Льва Сапегі]].

У XVII—XVIII стагоддзях Здзітаў — цэнтр староства Сапегаў у [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]]. У 1757 годзе [[Ваяводы смаленскія|смаленскі ваявода]] [[Пётр Павел Сапега]] перадаў староства [[Адам Бжастоўскі|Адаму Бжастоўскаму]].

=== Пад уладай Расійскай імперыі ===
Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] з 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1868 годзе згадваецца як Здзітаў. 19 верасня 1884 года ў Здзітаве [[пажар]] знішчыў 30 сялянскіх дамоў з маёмасцю, страты склалі 15 845 руб. У 1886 годзе мястэчка ў [[Пескаўская воласць|Пескаўскай воласці]] [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], дзейнічалі царква, [[школа]], [[піцейны дом]]. Паводле перапісу 1897 года сяло, якое межавала з в. [[Гарбова]] і выселкам Качавічы, дзейнічалі прыходская царква, [[народнае вучылішча]], [[хлебазапасны магазін]], [[піцейны дом]]. У Качавічах працаваў [[ветраны млын]]; у в. [[Гарбова]] — [[кузня]], тут знаходзіўся будынак Здзітаўскай царквы (пры ім 1 двор, 8 жыхароў). У сядзібе Здзітава, якую арандаваў Афром Готлейб, у 1 доме жылі 6 чалавек.

=== Найноўшы час ===
У 1905 годзе сяло на мяжы [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага]] і [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскага паветаў]]. У 1910 годзе складалася з трох асобных частак — Новай Слабады, сяла і асобнай вуліцы Гарбоўкі. У пачатку XX стагоддзя існавала [[манаполька]] (у 1910 яе прыбытак складаў 22 тыс. руб., у 1912 — 12 тыс. руб.).

Аб беднасці жыхароў сяла, якія выязджалі на заробкі ў [[Амерыка|Амерыку]], пад псеўданімамі «Здзітавец», «Стары дзед Міхась» і інш. пісаў у 1910—1914 гадах у «[[Наша ніва (1906)|Нашу ніву]]» мясцовы настаўнік і краязнаўца [[Міхаіл Рамановіч]]. Ён у пачатку 1900-х гадоў падрыхтаваў рукапісны «Сборник народных песен крестьян Кобринского и Слонимского уездов Гродненской губернии». Частка запісаў мясцовых [[беларускія народныя песні|народных песень]] была надрукавана вядомым этнографам-фалькларыстам [[Еўдакім Раманаў|Еўдакімам Раманавым]], які ў 1910 годзе выявіў тут археалагічную стаянку, у сядзібе селяніна Гладкоўскага знайшоў рэшткі старажытнага глінянага посуду.

З 1915 года акупіравана [[германскія войскі|германскімі войскамі]], з 1919 года да ліпеня 1920 года і са жніўня 1920 года [[Узброеныя сілы Польшчы|войскамі]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У ліпені — жніўні 1920 года на кароткі час была ўстаноўлена [[савецкая ўлада]].

З 1921 года ў складзе [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У 1924 годзе вёска ў [[Пескаўская гміна|Пескаўскай гміне]] [[Косаўскі павет|Косаўскага павета]].

З 1939 года ў [[БССР]]. З 1940 года цэнтр [[Здзітаўскі сельсавет|Здзітаўскага сельсавета]]. Дзейнічалі [[школа]], [[ветраны млын]], [[хата-чытальня]].

У 1941—1944 гадах акупіравана [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. У час акупацыі ў заходняй частцы вёскі базіраваліся штаб [[Брэсцкае партызанскае злучэнне|Брэсцкага партызанскага злучэння]], Брэсцкі падпольны абкам КП(б)Б. 3 красавіка 1944 года карнікі [[Здзітаўская абарона|пачалі наступаць на пазіцыі партызан]] з некалькіх напрамкаў. Партызаны і 10 тыс. мірных жыхароў, якія знаходзіліся пад іх аховай, апынуліся ў акружэнні, партызанскія брыгады імя Дзяржынскага (камандзір В. М. Манахаў, камісар П. Р. Кавалёў), «Савецкая Беларусь» (камандзір М. У. Бабкоў, камісар П. І. Маслоў), 345-ы атрад (камандзір С. А. Яроцкі) і атрад імя С. М. Будзённага (камандзір К. Е. Мерзлякоў, камісар П. К. Каламійцаў) 7 дзён паспяхова адбівалі атакі карнікаў. Акупанты загубілі 48 жыхароў вёскі, на франтах загінулі 78 воінаў-землякоў. Імем аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і [[Партызанскі рух у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны|партызанскага руху ў Беларусі]], [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] [[С. І. Сікорскі|С. І. Сікорскага]], імем [[М. У. Бабкоў|М. У. Бабкова]], арганізатара партызанскага руху на Брэстчыне і ў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]], камандзіра партызанскай брыгады «Савецкая Беларусь», у вёсцы названы вуліцы.

У 1975 годзе да 30-годдзя Перамогі над нямецка-фашысцкімі захопнікамі на месцы баёў створаны [[мемарыяльны комплекс «Здзітаўская абарона»]] (скульптар [[В. Дз. Кліменка]], архітэктар [[В. А. Пак]]).

Паводле перапісу 1970 года працавалі [[сярэдняя школа]], клуб, [[бібліятэка]], фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, 2 [[магазін]]ы. 18 студзеня 1988 года Здзітаўскі сельсавет быў перайменаваны ў [[Спораўскі сельсавет|Спораўскі]] (Здзітаўскім стаў называцца былы Углянскі сельсавет).

== Насельніцтва ==
* 1886 год — 57 двароў, 644 жыхары.
* 1897 год — 131 двор, 754 жыхары, у выселку Качавічы — 25 двароў, 131 жыхар, у в. Гарбова — 45 двароў, 270 жыхароў.
* 1905 год — 981 жыхар.
* 1924 год — 189 будынкаў, 960 жыхароў.
* 1940 год — 276 двароў, 1458 жыхароў.
* 1959 год — 127 гаспадарак, 615 жыхароў.
* 1970 год — 565 гаспадарак, 1212 жыхароў.
* 1994 год — 446 двароў, 1,2 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭГБ|3|Здзітава|Шаміль Бекцінееў, Міхаіл Спірыдонаў, Валерый Шаблюк|438}}&lt;/ref&gt;
* 1997 год — 1200 жыхароў.
* 2005 год — 427 двароў, 1047 жыхароў.

== Культура ==
Захоўваецца рэгіянальная [[традыцыя прыгатавання рыбы, сушанай у печы на саломе, і страў на яе аснове]].

Дзейнічае музей «Здзітаўскі фальварак».

== Інфраструктура ==
Працуюць [[Здзітаўская сярэдняя школа|сярэдняя і пачатковая школы]], [[бібліятэка]], [[Дом культуры]], царква.

=== Здзітаўская сярэдняя школа ===
Першыя згадкі аб Здзітаўскай школе адносяцца да 1921 года. Школа размяшчалася ў вясковых хатах. Падчас Вялікай Айчыннай вайны школа знаходзілася ў зямлянках. Настаўнікамі былі Марыя Васільеўна Шляхценка і Любоў Аляксандраўна Грыцова.

У 1946 годзе пачала дзейнічаць беларускамоўная пачатковая школа ў хаце мясцовага жыхара Мікалая Максімавіча Чарвякоўскага, а праз некаторы час школа перамясцілася ў новы будынак.

У тым жа годзе пачала працаваць пачатковая школа ва ўрочышчы Ямы ў хаце мясцовага жыхара М. І. Сычыка. Першымі настаўнікамі былі Каўганка, Букініч, К. П. Міхнюк.

З 1950 па 1959 гады дырэктарам Горбаўскай школы (у той час яна мела такую назву) быў Уладзімір Васільевіч Савельеў. У 1951 годзе прыехалі настаўнікі Н. І. Малаева, І. Ф. Міхалкоўскі, Г. В. Нядзвецкі, В. С. Нядзвецкая, В. В. Гавенчык, І. С. Вашкевіч, Д. С. Макарэвіч (Вашкевіч). У 1952 годзе адбыўся першы выпуск сямігодкі. У 1954 годзе школа атрымала новы будынак. Школа стала цэнтрам сяла, тут праводзіліся сходы і вечарыны.

У гэты ж час кіраўнік У. В. Савельеў арганізаваў першую ў Бярозаўскім раёне вячэрнюю школу сельскай моладзі.
З 1954 па 1957 гады там працаваў філіял сямігадовай школы.

У пачатку 1960-х гадоў, нягледзячы на ўзбуйненне школы, будынкаў не хапала. Навучанне працягвалася ў хатах. У 1962 годзе школа стала васьмігодкай і працавала ў 3 змены.

Сённяшні двухпавярховы цагляны будынак сярэдняй школы пабудавалі ў 1964 годзе, а таксама ўзвялі інтэрнат для вучняў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zditovo.bereza.edu.by/be/main.aspx?guid=1041#tabs-3|title=Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Здзітаўская сярэдняя школа» Бярозаўскага раёна. Аб установе|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180517021106/zditovo.bereza.edu.by/be/main.aspx?guid=1041#tabs-3|archivedate=17 мая 2018}}&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
[[Файл:Мемарыяльны комплекс Здзітаўская абарона.jpg|міні|справа|[[Мемарыяльны комплекс «Здзітаўская абарона»]]]]
[[Файл:Zdzitava carkva.JPG|thumb|Новая царква]]
* Мемарыяльны комплекс «[[Здзітаўская абарона (мемарыяльны комплекс)|Здзітаўская абарона]]» (1975) — {{ГККРБ 4|113Д000141}}
* [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Здзітава)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (1990-я)
* Археалагічная стаянка [[Горбаў-1]], за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі, на паўднёвым беразе [[Чорнае (возера, Бярозаўскі раён)|возера Чорнае]], датуецца эпохамі [[Неаліт на Беларусі|неаліту]] і [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавага веку]] (5—2-е тысячагоддзі да н.э.), адносіцца да [[Нёманская культура|нёманскай]] і {{нп3|Тшынецкая культура|тшынецкай|uk|Тшинецька культура}} культур. Выявіў у 1910 годзе [[Е. Р. Раманаў]], даследаваў у 1964 годзе [[У. Ф. Ісаенка]]. — {{ГККРБ 4|113В000139}}
* Ахеалагічная стаянка [[Горбаў-2]] (5—2-е тысячагоддзі да н.э.), за 1 км на поўнач ад вёскі, на левым беразе [[Жыгулянка|р. Дарагабуж]]. Выявіў і даследаваў у 1964 годзе [[У. Ф. Ісаенка]], адносіцца да [[Неаліт на Беларусі|неаліту]]. — {{ГККРБ 4|113В000140}}

=== Страчаная спадчына ===
* Сядзіба
* Царква

== Музей «Здзітаўскі фальварак» ==

=== Гісторыя стварэння ===
Практычным кампанентам інавацыйнай дзейнасці школы стала рэалізацыя адукацыйных праектаў, накіраваных на паляпшэнне дабрабыту школьнай супольнасці. Распрацаваны вобраз жадаемага будучага, стратэгія «Школа і вёска: разам да ўстойлівага развіцця», створаны эколага-этнаграфічны музей «Здзітаўскі фальварак», «Да ўстойліва Здзітава з дапамогай спорта».
Усе праекты рэалізоўваюцца школай у цесным супрацоўніцтве з Праграмай развіцця ААН, Асацыяцыяй агентстваў мясцовай дэмакратыі ALDA (Францыя), АУ «Новая Еўразія» (г. Мінск), ГА «[[Ахова птушак Бацькаўшчыны]]», аддзелам адукацыі Бярозаўскага райвыканкама, Спораўскім сельскім выканаўчым камітэтам і іншымі партнёрамі.

У 2009 годзе з мэтай стварэння эколага-этнаграфічнага музея вучнямі і працаўнікамі Здзітаўскай школы сумесна з зацікаўленымі жыхарамі вёскі, ААТ «Спорава», Спораўскім лясніцтвам і пры фінансавай падтрымцы [[Праграма развіцця ААН|Праграмы развіцця ААН]] была праведзена рэканструкцыя старой закінутай хаты. Яна была прадастаўлена школе былой жыхаркай вёскі Л. М. Смаркалавай. Пры правядзенні рамонтных работ імкнуліся максімальна захаваць аўтэнтычнасць&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|49}}.
Для напаўнення музея экспанатамі вучні школы сумесна з настаўнікам Н. В. Аполька арганізавалі этнаграфічную экспедыцыю. Мясцовыя жыхары падаравалі музею рэчы побыту селяніна Здзітава пачатку XX стагоддзя. Усе экспанаты ў музеі знаходзяцца ў рабочым стане, і пры жаданні наведвальнікі могуць паспрабаваць іх у дзеянні&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|50}}.

=== Мерапрыемствы ў Здзітаўскім фальварку ===
[[Файл:Свята ў музеі Здзітаўскі фальварак.jpg|thumb|Свята ў музеі «Здзітаўскі фальварак»]]

На базе музея вучнямі школы ладзяцца тэматычныя адукацыйныя экскурсіі, святочныя абрады і мерапрыемствы для вучнёўскай моладзі, турыстаў згодна з распрацаваным цыклам традыцыйных свят нашых продкаў «Карагод народных свят вёскі Здзітава».

[[Файл:На Зялёным маршруце Між трох азёр.jpg|thumb|На зялёным маршруце «Між трох азёр»]]
[[Файл:Маркіроўка зялёнага маршруту.jpg|thumb|Маркіроўка зялёнага маршруту]]
Музей «Здзітаўскі фальварак» з’яўляецца элементам зялёнага маршруту «Паміж трох азёр» — сумеснага праекта Здзітаўскай СШ, [[Спораўскі заказнік|Спораўскага заказніка]] і [[Праграма развіцця ААН|Праграмы развіцця ААН]]. Гэта трохдзённы веласіпедны маршрут працягласцю каля 70 км, які ахоплівае тэрыторыі некалькіх сельскіх саветаў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]]. Маршрут арыентаваны як на турыстаў з ліку мясцовых жыхароў сельскага савета, бліжэйшых рэгіёнаў, так і на турыстаў, у тым ліку замежных, якія наведваюць [[Спораўскі заказнік|заказнік «Спораўскі»]] з мэтай вывучэння яго жывёльнага і расліннага свету.

== Вядомыя асобы ==
* [[Лена Васільеўна Леванцэвіч]] — кандыдат філалагічных навук, беларускі навуковец-этналінгвіст.
* [[Мікалай Васільевіч Жуковіч]] — вядомы настаўнік-філолаг.
* [[Мікалай Іванавіч Кавалевіч]] — кандыдат педагагічных навук, член Саюза пісьменнікаў Беларусі.
* [[Мікалай Васільевіч Чайчыц]] — кандыдат тэхнічных навук, прафесар Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі па спецыялізацыі «Механізацыя і аўтаматызацыя».
* [[Васіль Андрэевіч Сычык]] — прафесар, доктар тэхнічных навук, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі, член Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналогій.
* [[Іван Варфаламеевіч Васілеўскі]] — генерал-маёр авіяцыі.
* [[Мікалай Міхайлавіч Чарвякоўскі]] — падпалкоўнік, які за час службы ўзнагароджаны 10 медалямі.
* [[Іван Іванавіч Сычык]] — пісаў шмат жывапісных твораў, актыўна ўдзельнічаў у абласных, рэспубліканскіх і замежных выставах&lt;ref name=&quot;radzima&quot;/&gt;{{rp|88—94}}.
* [[Віктар Іванавіч Чайчыц]] (нар. 1960) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|7|Здзі́тава||48}}
* {{Крыніцы/ГВБ|3-1}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|3}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|559|Zdzitów (4)}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{ГБ|http://globustut.by/zditovo_be/index.htm|Здитово}}
* [[s:Легенды і паданні вёскі Здзітава (Бярозаўскі раён)|Легенды і паданні вёскі Здзітава]]

{{Спораўскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Спораўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Здзітава (Бярозаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]]</text>
      <sha1>4dj268dluexzd7feeb2cudk5y7h038s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Отфрыд Пройслер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152693</id>
    <revision>
      <id>5142650</id>
      <parentid>4892024</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T13:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29576-33</username>
        <id>168273</id>
      </contributor>
      <comment>так у перакладзе Сяргея Матыркі</comment>
      <origin>5142650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10731" sha1="b1q3ckbl449dcjngpewp2z4ozeeod7m" xml:space="preserve">{{Пісьменнік
 |Імя               = Отфрыд Пройслер
 |Арыгінал імя    = {{lang-de|Otfried Preußler}}
 |Месца нараджэння    = {{Месца нараджэння|Рэйхенберг|у Ліберацы|Ліберац}}, [[Першая Чэхаславацкая Рэспубліка]]
 |Месца смерці      =  
 |Грамадзянства       = {{GER}}
 |Род дзейнасці  = баечнік
 |Гады актыўнасці   = [[1956]]—[[2013]]
 |Кірунак       = [[Дзіцячая літаратура]]
 |Жанр              = [[Казка|казкі]]
 |Мова твораў = [[Нямецкая мова|нямецкая]]
 |Дэбют             = «Маленькі Вадзянік»
 |Прэміі            = 
 |Узнагароды           = 
 |Роспіс           = 
 |Сайт              = http://www.preussler.de
 |Вікікрыніца          = 
 |Вікіцытатнік      = 
 |Вікісховішча         = 
}}
'''О́тфрыд Про́йслер''' ({{lang-de|Otfried Preußler}}; {{ДН|20|10|1923}}, [[Ліберэц|Рэйхенберг]], [[Першая Чэхаславацкая Рэспубліка]] — {{ДС|18|2|2013}}, [[Прын-ам-Хімзэ]]) — нямецкі дзіцячы пісьменнік, па нацыянальнасці — [[Лужычане|лужычанін]] (лужыцкі серб). Найбольш вядомыя творы: «[[Маленькая ведзьмачка]]», «Маленькі Прывід», «Маленькі Вадзянік» і «[[Крабат. Легенда чорнага млына]]».

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў 20 кастрычніка 1923 года ў Рэйхенбергу ([[Паўночная Багемія]]). Бацька Отфрыда захапляўся гісторыяй роднага краю і прывіў гэту любоў сыну. Пасля заканчэння школы Пройслер быў адпраўлены ваяваць на Усходні Фронт, а ў [[1944]] годзе лейтэнантам трапляе ў савецкі палон. Вярнуўшыся ў [[1949]] годзе з палону, адшуквае сваіх родных і нявесту, з якой ён у тым жа годзе ажаніўся. Больш за дваццаць гадоў (да [[1970]] года) працуе настаўнікам і дырэктарам школы ў [[Баварыя|Баварыі]]. У гэты ж час пачынае пісаць казкі «Маленькі вадзянік», «[[Маленькая ведзьмачка]]», «Маленькі прывід», вельмі нетрадыцыйныя для нямецкай дзіцячай літаратуры — у яго творах па вызначэнні злыя героі выступаюць у ролях станоўчых. Аднак вяршыняй пісьменніцкага майстэрства для Пройслера стала казка «[[Крабат, ці Легенды старога млына]]», напісаная па матывах легенд [[Лужычане|лужыцкіх сербаў]], заходнеславянскай народнасці, што пражывае на ўсходзе Германіі па берагах [[Шпрэе]].

Усяго Пройслерам напісана 32 кнігі, якія перакладзены каля 275 разоў на 55 моў свету і атрымалі розныя прэміі. Сумарны тыраж яго кніг дасягае 55 мільёнаў асобнікаў.

Пройслер жыў і працаваў у Гайдэнголзене недалёка ад Розенхайма. З тых часоў, як ён аддаліўся ад спраў, Пройслер пачаў пісаць пра перажытае ў савецкім палоне. Аднак яго ўспаміны будуць апублікаваны толькі пасля яго смерці.

== Бібліяграфія ==
* «Маленькі Вадзянік» ([[1956]])
* «[[Маленькая ведзьмачка]]» ([[1957]])
* «Разбойнік Хотцэнплотц» ([[1962]])
* «Маленькі Прывід» ([[1966]])
* «Прыгоды моцнага Янкі» ([[1968]])
* «[[Крабат. Легенда чорнага млына]]» ([[1971]])
* «Хербэ Вялікі капялюш» ([[1981]])
* «Гном Хербэ і лясун» ([[1986]])

== Экранізацыі ==
* [[1967]] — «Лясны разбойнік» (''тэлестужка'')
* [[1974]] — «Лясны разбойнік» / Der Räuber Hotzenplotz, рэжысёр Густаў Эмк
* [[1977]] — «Крабат — вучань ведзьмака» / Carodejuv ucen (анімацыйны), рэжысёр [[Карэл Земан]]
* [[1979]] — «Neues vom Räuber Hotzenplotz», рэжысёр Густаў Эмк
* [[1986]] — «Маленькая вядзьмарка» / Die kleine Hexe, рэжысёр Здэнек Сметана
* 1986 — «Маленькая Баба-Яга» (фільм-спектакль), рэжысёр [[Анатоль Равіковіч]]
* [[1987]] — «Прывід з горада Ойленберга» (фільм-спектакль), рэжысёр Анатоль Сляскі
* [[1991]] — «[[Маленькая вядзьмарка, мультфільм|Маленькая вядзьмарка]]» / Die kleine Hexe, рэжысёр Генадзь Сакольскі
* [[1992]] — «[[Маленькі прывід, мультфільм|Маленькі прывід]]» / Das Kleine Gespenst, рэжысёр Курт Лінда
* [[1993]] — «Дурная Аўгусціна» / Die dumme Augustine, рэжысёр [[Юрай Герц]]
* [[2006]] — «Лясны разбойнік» / Der Räuber Hotzenplotz, рэжысёр [[Гернат Роль]]
* [[2008]] — «[[Крабат. Вучань ведзьмака]]» / Krabat, рэжысёр [[Марка Кройцпайнтнер]]

== Узнагароды ==

=== Дзяржаўныя ўзнагароды ===
* Афіцэрскі крыж [[Ордэн «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія»|ордэны «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія»]] ([[1993]])
* [[Баварскі ордэн «За заслугі»]] ([[1979]])
* [[Ордэн Максіміліяна «За дасягненні ў навуцы і мастацтве», Баварыя|Баварскі ордэн Максіміліяна «За дасягненні ў навуцы і мастацтве»]] ([[2010]])

=== Літаратурныя прэміі ===
* [[1956]] — Нямецкая прэмія за кнігі для дзяцей ({{lang-de|Deutscher Kinderbuchpreis}}), спецыяльны прыз.
* [[1961]] — Нямецкая прэмія за кнігі для дзяцей ({{lang-de|Deutscher Kinderbuchpreis}}), спецыяльны прыз.
* [[1963]] — Нямецкая прэмія за кнігі для юнацтва ({{lang-de|Deutscher Jugendbuchpreis}}).
* [[1971]] — Культурная прэмія горада Розенхайма.
* [[1972]] — Сярэбранае пяро [[Ротэрдам]]а (Прэмія за кнігі для моладзі, [[Нідэрланды]]).
* 1972 — Нямецкая прэмія за кнігі для юнацтва.
* 1972 — Польская прэмія за кнігі для юнацтва.
* [[1973]] — Еўрапейская прэмія за кнігі для юнацтва
* 1973 — Сярэбранае пяро Ротэрдама (Прэмія за кнігі для моладзі, Нідэрланды).
* 1973 — Прэмія «Выбітная кніга 1973 года» Амерыканскай бібліятэчнай асацыяцыі.
* [[1977]] — Прэмія Польскіх выдавецтваў за кнігі для юнацтва.
* [[1979]] — Культурная прэмія Судэцкіх немцаў.
* [[1980]] — Прэмія «Libro des interés infantil» Міністэрствы культуры [[Іспанія|Іспаніі]].
* [[1987]] — Прэмія імя [[Андрэас Грыфіус|Андрэаса Грыфіуса]].
* 1987 — Каталіцкая прэмія за кнігі для дзяцей
* [[1988]] — Прэмія «El-Barco-de-Vapor» (Іспанія)
* 1988 — Вялікая прэмія Нямецкай акадэміі дзіцячай і юнацкай літаратуры.
* [[1990]] — Літаратурная прэмія Эйхендорфа.
* [[1992]] — Нямецкая прэмія [[фэнтэзі]] гарады [[Пасау]].
* [[1996]] — сярэбраны знак Фонду Санта-Марыя.
* [[1997]] — Прэмія «Die spielende Hand» Асацыяцыі нямецкіх лялечных тэатраў.
* 1997 — Культурная прэмія [[Верхняя Баварыя|Верхняй Баварыі]].
* [[1998]] — Прэмія «Wildweibchen» гарады Райхельсхайм.
* [[2000]] — Літаратурная прэмія імя [[Конрад Адэнаўэр|Конрада Адэнаўэра]].
* [[2001]] — Сярэбраная пласціна «El-Barco-de-Vapor» (Іспанія).

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://baylit.literaturportal-bayern.de/autoren/autor.php?id=264 ''Otfried Preußler'' на сайце ''Datenbank zum literarischen Bayern''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160106075152/http://baylit.literaturportal-bayern.de/autoren/autor.php?id=264 |date=6 студзеня 2016 }} {{ref-de}}
* [http://www.preussler.de/wirken/wirken05.htm Auszeichungen von Otfried Preußler] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071020220109/http://www.preussler.de/wirken/wirken05.htm |date=20 кастрычніка 2007 }} {{ref-de}}
* [http://diamaniaki.livejournal.com/7430.html Дыястужка «Маленькая Баба-Яга»]
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Германіі]]
[[Катэгорыя:Казачнікі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]]
{{DEFAULTSORT:Пройслер Отфрыд}}</text>
      <sha1>b1q3ckbl449dcjngpewp2z4ozeeod7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зборы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153293</id>
    <revision>
      <id>5142994</id>
      <parentid>4252465</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5142994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3818" sha1="jj2tzt73v8ui4jqfps06sofvzp9zanv" xml:space="preserve">{{значэнні|Зборы (значэнні)}}
{{НП-Беларусь
|скасаваны             = так
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Зборы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 14|lat_sec = 02
 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 05|lon_sec = 45
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Ваўкавыскі
|сельсавет             = Вярэйкаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 242982425
}}

'''Збо́ры'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Zbory}}, {{lang-ru|Зборы}}) — былая [[вёска]] ў [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Вярэйкаўскі сельсавет|Вярэйкаўскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1836 г. прыватная вёска, 6 двароў, 44 жыхары.

== Насельніцтва ==
На 01.01.2004 г. 2 двары, 2 жыхары.

Плошча 4,29 га, працягласць межаў — 1 040 метраў.

Ліквідавана ў 2018 годзе&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D918r0089922&amp;p1=1 Решение Волковысского районного Совета депутатов от 29 мая 2018 г. № 13 Об упразднении сельских населенных пунктов Волковысского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181005031258/http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D918r0089922&amp;p1=1 |date=5 кастрычніка 2018 }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}</text>
      <sha1>jj2tzt73v8ui4jqfps06sofvzp9zanv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрэй Бароўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153934</id>
    <revision>
      <id>5143034</id>
      <parentid>4884943</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T11:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5143034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9442" sha1="tl82peeyolxusj43io739bvhl4qt60r" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Бароўскі}}
{{ДД}}
'''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ДН|11|12|1873}}, {{МН|Мітава|ў Елгаве|Елгава}} — {{ДС|15|1|1945}}, {{МС|Берлін}}) — кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|дыпламатычнай місіі БНР]] у [[Берлін]]е.

== Біяграфія ==
Напэўна, скончыў нейкую навучальную ўстанову ў Магілёве. Вучыўся ў [[Тартускі ўніверсітэт|Тартускім]] і [[Пецярбургскі ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскім універсітэтах]], студэнтам далучыўся да беларускага нацыянальнага руху.

Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] — у кіраўніцтве [[Цэнтрбелсаюз]]у (''Центральный союз потребительских обществ белорусского края''). З 1 мая 1920 года — гандлёвы эксперт місіі БНР у Берліне, у 1920—1922 гадах займаўся гандлёвымі аперацыямі ўрада БНР і беларускіх кааператываў з нямецкай фірмай «IWEG». З 14 сакавіка 1921 да 15 кастрычніка 1925 года — кіраўнік [[Місія БНР у Берліне|місіі БНР у Берліне]]. У 1926—1938 гадах трымаў бюро перакладаў у Берліне.

Восенню 1938 года Андрэй Бароўскі разам з [[Анатоль Шкуцька|Анатолем Шкуцькам]] заснаваў [[Беларускае прадстаўніцтва]] ў Берліне. З 1943 года адзін з кіраўнікоў [[Беларускі камітэт самапомачы|Беларускага камітэту самапомачы]], супрацоўнік беларускага аддзела «[[Вінета (арганізацыя)|Вінеты]]». У 1944 годзе актыўна садзейнічаў [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай радзе]] ў Берліне.

== Сям’я ==
Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (21.11.1847 — пасля 1910), са шляхты Аршанскага павета, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе, вярнуўся ў 113-ы полк. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886), потым Серадзскі (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік 28.03.1869, паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904). Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}

Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}

Браты і сёстры — Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}

* Аляксандр (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. Сын Уладзімір (28.2.1906-21.7.1923). Скончыў 1 Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі.
* Сяргей (12.1.1882 — пасля 1923). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на ўкамплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі зрабіў кар’еру спевака. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=Игорь Игоревич Баринов|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}}
* ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218.

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}}
* {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}}
* {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}}
* {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}}
[[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]]
[[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]]</text>
      <sha1>tl82peeyolxusj43io739bvhl4qt60r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5143035</id>
      <parentid>5143034</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T11:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5143035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9455" sha1="qhn1ap04nrfp0g8jr1t2f7u1ibt34io" xml:space="preserve">{{пішу}}
{{Цёзкі2|Бароўскі}}
{{ДД}}
'''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ДН|11|12|1873}}, {{МН|Мітава|ў Елгаве|Елгава}} — {{ДС|15|1|1945}}, {{МС|Берлін}}) — кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|дыпламатычнай місіі БНР]] у [[Берлін]]е.

== Біяграфія ==
Напэўна, скончыў нейкую навучальную ўстанову ў Магілёве. Вучыўся ў [[Тартускі ўніверсітэт|Тартускім]] і [[Пецярбургскі ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскім універсітэтах]], студэнтам далучыўся да беларускага нацыянальнага руху.

Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] — у кіраўніцтве [[Цэнтрбелсаюз]]у (''Центральный союз потребительских обществ белорусского края''). З 1 мая 1920 года — гандлёвы эксперт місіі БНР у Берліне, у 1920—1922 гадах займаўся гандлёвымі аперацыямі ўрада БНР і беларускіх кааператываў з нямецкай фірмай «IWEG». З 14 сакавіка 1921 да 15 кастрычніка 1925 года — кіраўнік [[Місія БНР у Берліне|місіі БНР у Берліне]]. У 1926—1938 гадах трымаў бюро перакладаў у Берліне.

Восенню 1938 года Андрэй Бароўскі разам з [[Анатоль Шкуцька|Анатолем Шкуцькам]] заснаваў [[Беларускае прадстаўніцтва]] ў Берліне. З 1943 года адзін з кіраўнікоў [[Беларускі камітэт самапомачы|Беларускага камітэту самапомачы]], супрацоўнік беларускага аддзела «[[Вінета (арганізацыя)|Вінеты]]». У 1944 годзе актыўна садзейнічаў [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай радзе]] ў Берліне.

== Сям’я ==
Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (21.11.1847 — пасля 1910), са шляхты Аршанскага павета, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе, вярнуўся ў 113-ы полк. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886), потым Серадзскі (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік 28.03.1869, паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904). Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}

Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}

Браты і сёстры — Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}

* Аляксандр (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. Сын Уладзімір (28.2.1906-21.7.1923). Скончыў 1 Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі.
* Сяргей (12.1.1882 — пасля 1923). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на ўкамплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі зрабіў кар’еру спевака. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=Игорь Игоревич Баринов|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}}
* ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218.

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}}
* {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}}
* {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}}
* {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}}
[[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]]
[[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]]</text>
      <sha1>qhn1ap04nrfp0g8jr1t2f7u1ibt34io</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5143037</id>
      <parentid>5143035</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T11:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5143037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9500" sha1="28rrwwqil2jy03vojn5ykk03i0opsrf" xml:space="preserve">{{пішу}}
{{Цёзкі2|Бароўскі}}
{{ДД}}
'''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ДН|11|12|1873}}, {{МН|Мітава|ў Елгаве|Елгава}} — {{ДС|15|1|1945}}, {{МС|Берлін}}) — кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|дыпламатычнай місіі БНР]] у [[Берлін]]е.

== Біяграфія ==
Напэўна, скончыў нейкую навучальную ўстанову ў Магілёве. Вучыўся ў [[Тартускі ўніверсітэт|Тартускім]] і [[Пецярбургскі ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскім універсітэтах]], студэнтам далучыўся да беларускага нацыянальнага руху.

Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] — у кіраўніцтве [[Цэнтрбелсаюз]]у (''Центральный союз потребительских обществ белорусского края''). З 1 мая 1920 года — гандлёвы эксперт місіі БНР у Берліне, у 1920—1922 гадах займаўся гандлёвымі аперацыямі ўрада БНР і беларускіх кааператываў з нямецкай фірмай «IWEG». З 14 сакавіка 1921 да 15 кастрычніка 1925 года — кіраўнік [[Місія БНР у Берліне|місіі БНР у Берліне]]. У 1926—1938 гадах трымаў бюро перакладаў у Берліне.

Восенню 1938 года Андрэй Бароўскі разам з [[Анатоль Шкуцька|Анатолем Шкуцькам]] заснаваў [[Беларускае прадстаўніцтва]] ў Берліне. З 1943 года адзін з кіраўнікоў [[Беларускі камітэт самапомачы|Беларускага камітэту самапомачы]], супрацоўнік беларускага аддзела «[[Вінета (арганізацыя)|Вінеты]]». У 1944 годзе актыўна садзейнічаў [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай радзе]] ў Берліне.

== Сям’я ==
Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (21.11.1847 — пасля 1910), са шляхты Аршанскага павета, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе, вярнуўся ў 113-ы полк. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886), потым Серадзскі (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік 28.03.1869, паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904). Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}

Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}

Браты і сёстры — Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}

* Аляксандр (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. Сын Уладзімір (28.2.1906-21.7.1923). Скончыў 1 Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі.
* Сяргей (12.1.1882 — пасля 1923). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на ўкамплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі зрабіў кар’еру спевака. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}}
* ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218.

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}}
* {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}}
* {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}}
* {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}}
[[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]]
[[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]]</text>
      <sha1>28rrwwqil2jy03vojn5ykk03i0opsrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чорная мова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157474</id>
    <revision>
      <id>5142897</id>
      <parentid>5109914</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T04:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5982" sha1="39876kgc3kvws6939bxkw10ysxm3acj" xml:space="preserve">{{Штучная мова}}

'''Чорная мова''' ({{lang-en|Black Speech}}) — адна з моў [[Серадзем’е|Серадзем’я]] ў творах [[Джон Рональд Руэл Толкін|Дж. Р. Р. Толкіна]]. З’яўлялася штучнай мовай, створанай [[Саўран]]ам для сваіх слуг замест шматлікіх дыялектаў [[Оркі (Міжзем’е)|оркаў]] і іншых падначаленых плямёнаў. Існавала архаічная «высокая» форма мовы, якой карысталіся [[назгулы]], і больш спрошчаная, якой карысталася армія [[Барад-Дур]]а. Многія словы з чорнай мовы перайшлі ў мовы оркаў, хаця сама мова сярод оркаў не прыжылася.

Чорная мова была заснавана на мове [[валарын]], таму што гэта была родная мова Саўрана. Але таксама было магчыма, што яна заснавана на [[квэнья]]. Здаецца, што гэта мова не мела пісьменства, і таму Саўран выкарыстаў [[тэнгвар]] з некаторымі зменамі, каб зрабіць надпіс на Пярсцёнку Усеўладдзя.

Саўран стварыў чорную мову так, каб яна была найбольш непрыемнай і немілагучнай, сам Толкін не любіў пісаць на чорнай мове (паводле Толкіна, некалі ён атрымаў ліст ад прыхільніка яго твораў, ліст утрымліваў таксама шклянку, на якой быў надпіс з Пярсцёнка на чорнай мове; Толкін гаварыў, што не любіць гэтую шклянку і карыстаецца ёй як попельніцай).

З-за гэтага пра чорную мову вядома менш, чым пра іншыя мовы з твораў Толкіна. Добрыя людзі пазбягаюць размаўляць на ёй, таму што чорная мова прыцягвае ўвагу вока Саўрана. У адрозненне ад моў эльфаў, на чорнай мове не існуе паэм ці песень, толькі надпіс на Пярсцёнку Усеўладдзя. З-за гэтага вядомы слоўнік мовы занадта малы для выкарыстання ў паўсядзённым жыцці.

Калі [[Пітэр Джэксан]] здымаў серыял паводле рамана «Уладар Пярсцёнкаў», лінгвіст Дэвід Сало выкарыстаў нешматлікія вядомыя словы з чорнай мовы, каб зрабіць мову, на якой будуць размаўляць у фільме.

== Прыклад ==
Прыклад высокай чорнай мовы — надпіс на [[Пярсцёнак Усеўладдзя|Пярсцёнку Усеўладдзя]]:
: ''Ash nazg durbatulûk,''
: ''ash nazg gimbatul,''
: ''ash nazg thratulûk,''
: ''agh burzum-ishi krimpatul.''

Што ў перакладзе на англійскую мову значыць:
: ''One Ring to rule them all,''
: ''One Ring to find them,''
: ''One Ring to bring them all''
: ''and in the Darkness bind them.''

Па-беларуску:
: ''Адзін пярсцёнак скорыць іх,''
: ''Адзін збярэ іх,''
: ''Адзін іх прыцягне''
: ''і ў чорны ланцуг скуе іх.''

Ці так:
: ''Каб усіх адшукаць, склікаць разам''
: ''і адзінаю чорнай воляй скаваць…''

Таксама чорная мова сустракаецца ў імёнах і размовах оркаў, напрыклад, «гхаш» (што значыць — агонь), «тарк» — лаянка на Углука, аднаго з мордарскіх оркаў.

== Наступнае развіццё ==
Ідэя атрымала развіццё ў апокрыфе Наталлі Васільевай і Наталлі Някрасавай «Чорная кніга Арды» (высокая мова Цемры, вынайдзеная імі, не мае ніякага дачынення да Чорнай мовы, як і іх напрацоўкі па мовах оркаў).

== Аналогіі з рэальнага свету ==
Паводле думкі гісторыка-усходаведа {{нп3|Аляксандр Неміроўскі|Аляксандра Неміроўскага|ru|Немировский, Александр Аркадьевич}}, чорная мова з’яўляецца [[хурыцкая мова|хурыцкай мовай]]. Прынамсі, не выклікае ніякіх сумневаў {{нп3|Эргатыўнасць|эргатыўны|en|Ergative–absolutive alignment}} склад гэтай мовы.

== Спасылкі ==
* [https://folk.uib.no/hnohf/orkish.htm Orkish and the Black Speech — base language for base purposes] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180817101100/https://folk.uib.no/hnohf/orkish.htm |date=17 жніўня 2018 }}{{ref-en}}
* [https://folk.uib.no/hnohf/blackspeech.htm Black Speech analysis by Craig Daniel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081029080755/http://folk.uib.no/hnohf/blackspeech.htm |date=29 кастрычніка 2008 }}{{ref-en}}

{{Штучныя мовы}}
{{Мовы Серадзем’я}}

[[Катэгорыя:Серадзем’е]]
[[Катэгорыя:Мовы Серадзем’я]]
[[Катэгорыя:Штучныя мовы]]</text>
      <sha1>39876kgc3kvws6939bxkw10ysxm3acj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цімафей Сцяпанавіч Барадзін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157864</id>
    <revision>
      <id>5142857</id>
      <parentid>5064950</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12285" sha1="4xalu86unt6vmmh34mu4xs6pwupykkc" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Цімафей Сцяпанавіч Барадзін
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        =
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = {{Сцяг|СССР}}
 |гады службы    = [[1941]]—[[1942]]
 |званне         = 
 |род войскаў      = партызаны
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = [[Вялікая Айчынная вайна]]
 |узнагароды        = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Медаль Залатая Зорка}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Ордэн Леніна}}
{{!}}}
 |Commons        = 
 |сувязі          = [[Емяльян Ігнатавіч Барыкін]]
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
{{Цёзкі2|Барадзін}}
'''Цімафей Сцяпанавіч Барадзін''' ({{ДН|14|8|1917|1}}, г. [[Гомель|Гомель]] — {{ДС|20|6|1942}}) — [[Савецкія партызаны ў Вялікай Айчыннай вайне|партызан]] [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], кіраўнік аператыўнага цэнтра па каардынацыі дзейнасці [[Гомельскае камуністычнае падполле|падпольных груп]] у [[Гомель|Гомелі]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1965)&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Бородин Тимофей Степанович
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 77
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==

Цімафей Барадзін нарадзіўся 1 (па новым стылі — [[14 жніўня|14]]) жніўня [[1917]] года ў Гомелі ў рабочай сям'і. Скончыў 10 класаў сярэдняй школы, у [[1941]] годзе — [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт друку|Маскоўскі паліграфічны інстытут]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. У 1936—1941 гадах працаваў інжынерам на фабрыцы «[[Палесдрук]]» у Гомелі. У 1941 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]. Пачатак вайны сустрэў на будаўніцтве абарончых збудаванняў у [[Брэст|Брэсце]]. Вярнуўшыся ў Гомель, Барадзін звярнуўся ў партыйныя органы з просьбай аб накіраванні яго на падпольную працу. Яго просьба была задаволена, і Барадзін застаўся ў варожым тыле з задачай арганізацыі падрыўной і падпольнай працы ў Гомелі. Пачынаючы са жніўня 1941 года, Барадзін вёў актыўную працу па стварэнні падполля ў горадзе, стварыўшы гарадскі падпольны цэнтр, даводзіў заданне гаркама партыі да падпольных груп і кіраваў іх дзеяннямі&lt;ref name=&quot;wh&quot;&gt;{{Warheroes|id=5237}}&lt;/ref&gt;.

Адной з першых аперацый, зробленай групай Барадзіна, была спроба падрыву [[элеватар]]а, які павінны былі ажыццявіць Барадзін і яго сястра. Аднак на выхадзе з дому Барадзін быў арыштаваны. Яго сястры, у якой была выбухоўка, удалося своечасова схавацца. Ад Барадзіна запатрабавалі ў трохдзённы тэрмін прадставіць акупацыйным уладам падпісанае 18 мясцовымі жыхарамі даручальніцтва за яго як за лаяльнага да новай улады і не звязанага з падпольнымі арганізацыямі. Калі Барадзін падаў даручальніцтва з подпісамі, яму прапанавалі ўладкавацца на працу інжынерам у друкарні. У верасні 1941 года Барадзін здолеў пабываць у партызанскім атрадзе. На нарадзе з сакратаром Гомельскага гаркама [[Емяльян Ігнатавіч Барыкін|Емяльянам Барыкіным]] было прынята рашэнне выкарыстаць друкарню, дзе працаваў Барадзін, для патрэб падпольнай працы. У начны час Барадзін сумесна з надзейнымі людзьмі пачаў друкаваць улёткі. Таксама Барадзін у друкарні вырабіў 3 пячаці розных акупацыйных ведамстваў, што дазволіла наладзіць выраб фальшывых дакументаў для падпольшчыкаў і збеглых ваеннапалонных. Група Барадзіна ўстанавіла сувязі з падпольнымі групамі на Гомельскім паравозарамонтным заводзе, электрастанцыі, дрэваабдзелачным камбінаце і шэрагу іншых прадпрыемстваў&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wh&quot; /&gt;.
[[Файл:Вуліца Пляханава, дом 46, Гомель, 2010 год.jpg|alt=Дом №46 па вуліцы Пляханава, дзе знаходзілася явачная кватэра групы Ц. С. Барадзіна.|міні|Дом №46 па вуліцы Пляханава (Гомель), дзе знаходзілася явачная кватэра групы Ц. С. Барадзіна.]]
У канцы лістапада 1941 года група Барадзіна ўзарвала [[танк]]авую рамонтную майстэрню. Неўзабаве ёй жа быў знішчаны склад гаручага. Кватэру Барадзіна пасля гэтых акцый абшуквала [[гестапа]], аднак вынікаў гэта не дало. Тады за кватэрай Барадзін было ўстаноўлена назіранне, а побач з ёй пасяліліся два немцы. Увосень 1941 года група Барадзіна ўзарвала рэстаран на Савецкай вуліцы. Пры выбуху загінулі дзясяткі нямецкіх афіцэраў, у тым ліку генерал. Увесну [[1942]] года група пачала рыхтавацца да знішчэння гарадской электрастанцыі, аднак да таго часу гестапа ішло па яе слядах. [[9 мая]] 1942 Барадзін быў арыштаваны. [[20 чэрвеня]] 1942 года ён быў расстраляны&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wh&quot; /&gt;.

{{цытата|Родныя! У апошні час пішу вам. Відаць, такі мой лёс, каб памерці ад кулі. Мама, тата, Валя, Тоня, Ліда, Ніна, Жэня, Валодзя, Аркадзь, Саша, калі я быў да каго несправядлівы - прабачце мяне. Дарагія, беражыце сябе, не крыўдзіце адзін аднаго. Тата, беражыце Тоню і Сашу. Прывітанне ў перадсмяротную гадзіну ўсім родным і знаёмым. (апошні ліст Барадзіна, напісаны ім на насоўцы за гадзіну да расстрэлу)&lt;ref name=&quot;wh&quot; /&gt;}}

== Узнагароды ==

Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад [[8 мая]] [[1965]] года за «асаблівыя заслугі, мужнасць і гераізм, праяўленыя ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў» Цімафей Барадзін быў пасмяротна ўдастоены высокага звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Таксама быў узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]]&lt;ref name=&quot;wh&quot; /&gt;.

== Памяць ==

У парку горада Гомеля ўсталяваны помнік Барадзіну. На будынках былой друкарні, фабрыкі «Палесдрук»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gomelradio.by/broadcast/news-region/otkryty-memorialnye-doski-borodinu-i-vetoshkinu |title=Открыты мемориальные доски Бородину и Ветошкину |access-date=17 лістапада 2018 |archive-date=17 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117192827/http://www.gomelradio.by/broadcast/news-region/otkryty-memorialnye-doski-borodinu-i-vetoshkinu |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; і дома, дзе ён жыў, устаноўлены [[Мемарыяльная дошка|мемарыяльныя дошкі]]. У гонар Барадзіна названа вуліца ў Гомелі&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wh&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://milglory.gomel.museum.by/node/50065|title=Их именами названы улицы Гомеля|access-date=26 лістапада 2025|archive-date=27 лютага 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227214835/http://milglory.gomel.museum.by/node/50065|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newsgomel.by/archive_news/society/chto-v-imeni-tebe-moyem-podpolshchiki_200791.html|title=Что в имени тебе моём. Подпольщики}}&lt;/ref&gt;.

Стэла ў гонар Ц. С. Барадзіна ўстаноўлена на [[Мемарыял «Алея Герояў» (Гомель)|Алеі Герояў]] у [[Гомель|Гомелі]] ([[Савецкая вуліца (Гомель)|вул. Савецкая]]).&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; widths=&quot;150&quot;&gt;
Файл:Гомель. Памятник ополченцам - защитникам города 13.jpg|Надмагілле, 2012 г.
Файл:Commemorative plaque to Timofey Stepanovich Borodin.jpg|Мемарыяльная шыльда на былым будынку «Палесдруку», 2018 г.
&lt;/gallery&gt;{{зноскі}}

== Літаратура ==

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* Герои подполья. Выпуск 2. М., 1972.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Барадзін Цімафей Сцяпанавіч}}
[[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]]
[[Катэгорыя:Расстраляныя]]</text>
      <sha1>4xalu86unt6vmmh34mu4xs6pwupykkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Збор, храм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165444</id>
    <redirect title="Збор (храм)" />
    <revision>
      <id>5143001</id>
      <parentid>1639995</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>10096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Збор (храм)]]</comment>
      <origin>5143001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="inwnvbktt42bwizdfqxhjjha11nm3dl" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Збор (храм)]]</text>
      <sha1>inwnvbktt42bwizdfqxhjjha11nm3dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рэферэндум пра статус Фалклендскіх астравоў (2013)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166149</id>
    <revision>
      <id>5142846</id>
      <parentid>5089268</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Imperium Veritatis</username>
        <id>153951</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арганізацыі Аб’яднаных Нацый */ Выпраўленне.</comment>
      <origin>5142846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9330" sha1="dhsttpc9xbdpjsk30y43xdb6ss0ni9n" xml:space="preserve">{{Infobox referendum
| name = Рэферэндум пра статус Фалклендскіх астравоў
| title = ''«Ці жадаеце Вы, каб Фалклендскія астравы захавалі свой ​​палітычны статус у якасці заморскай тэрыторыі Злучанага Каралеўства?»''
| yes = 1513
| no = 3
| total = 1517
| electorate = 
| map =
| mapdivision = 
| notes =
}}
'''Рэферэндум пра палітычны статус Фалклендскіх астравоў''' прайшоў [[10 сакавіка|10]] і [[11 сакавіка]] [[2013]]&lt;ref name=&quot;Penguin&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.penguin-news.com/index.php/news/politics/item/354-falkland-islands-to-hold-referendum-on-political-future|title=Falkland Islands to hold referendum on political future|work=[[Penguin News]]|date=12 June 2012|access-date=12 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120618173425/http://www.penguin-news.com/index.php/news/politics/item/354-falkland-islands-to-hold-referendum-on-political-future|archive-date=18 чэрвеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Penguin4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.penguin-news.com/index.php/news/politics/item/412-electoral-commission-to-assist-with-falklands-referendum|title=Electoral Commission to assist with Falklands referendum|work=[[Penguin News]]|date=30 August 2012|access-date=10 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924070802/http://www.penguin-news.com/index.php/news/politics/item/412-electoral-commission-to-assist-with-falklands-referendum|archive-date=24 верасня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MercoPress112612&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.mercopress.com/2012/11/26/falklands-march-10-11-referendum-a-democratic-exercise-of-self-determination|title=Falklands' March 10/11 referendum, a democratic exercise of self-determination|work=[[MercoPress|MercoPress, South Atlantic News Agency]]|date=26 November 2012|access-date=27 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121201211659/http://en.mercopress.com/2012/11/26/falklands-march-10-11-referendum-a-democratic-exercise-of-self-determination|archive-date=1 снежня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FalklandsGovernment112112&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.falklands.gov.fk/assembly/documents/272-12P.pdf|title=Executive Council Confidential|work=[[Falkland Islands Government]]|date=21 November 2012|access-date=27 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127000111/https://www.falklands.gov.fk/assembly/documents/272-12P.pdf|archive-date=27 студзеня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У выніку рэферэндуму пры яўцы ў 91 % практычна ўсе выбаршчыкі (99,8 %) прагаласавалі за захаванне за [[Фалклендскія астравы|Фалклендамі]] статусу заморскай тэрыторыі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/uk-21750909 Falklands referendum: Voters choose to remain UK territory] BBC News, 12 March 2013&lt;/ref&gt;. Кіраўнік міжнароднай групы назіральнікаў Брэд Сміт заявіў, што рэферэндум быў свабодным і справядлівым волявыяўленнем і праводзіўся ў адпаведнасці з міжнароднымі стандартамі і законамі&lt;ref name=&quot;FINN&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.falklandnews.com/public/story.cfm?get=6491&amp;source=3 | title=Falklands Vote 98.8% Yes | work=Falkland Islands News Network | date=12 March 2013 | access-date=12 March 2013 | archive-date=25 снежня 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131225071801/http://www.falklandnews.com/public/story.cfm?get=6491&amp;source=3 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У выпадку, калі б жыхары Фалклендаў адкінулі захаванне цяперашняга палітычнага статусу астравоў, то прайшоў бы яшчэ адзін рэферэндум аб магчымых альтэрнатывах&lt;ref name=&quot;Penguin110112&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.penguin-news.com/index.php/news/politics/item/454-falkland-islands-referendum-question-proposed|title=Falkland Islands referendum question proposed|work=[[Penguin News]]|date=1 November 2012|access-date=1 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924070807/http://www.penguin-news.com/index.php/news/politics/item/454-falkland-islands-referendum-question-proposed|archive-date=24 верасня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Канчатковы варыянт пытання быў ​​сфармуляваны 21 лістапада 2012.

== Пытанне ==
На рэферэндум было вынесена наступнае пытанне&lt;ref name=&quot;FalklandsGovernment112112&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Falkland islanders asked to send message to Argentina over sovereignty|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/southamerica/falklandislands/9652953/Falkland-islanders-asked-to-send-message-to-Argentina-over-sovereignty.html|access-date=November 3, 2012|newspaper=The Telegraph|date=November 3, 2012}}&lt;/ref&gt;:

{{цытата|Ці жадаеце Вы, каб Фалклендскія астравы захавалі свой ​​палітычны статус заморскай тэрыторыі Злучанага Каралеўства. ТАК ці НЕ}}

== Гісторыя ==
Член Заканадаўчай асамблеі Фалклендскіх астравоў Гэвін Шорт абвясціў 12 чэрвеня 2012 аб намеры астраўнога ўрада правесці рэферэндум у пачатку 2013. Ён заявіў&lt;ref name=&quot;Telegraph1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/southamerica/falklandislands/9326833/Falkland-Islands-plan-referendum-to-send-a-message-to-Argentina.html|title=Falkland Islands plan referendum 'to send a message to Argentina'|work=The Daily Telegraph|date=June 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918235313/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/southamerica/falklandislands/9326833/Falkland-Islands-plan-referendum-to-send-a-message-to-Argentina.html|archive-date=18 верасня 2012|access-date=June 12, 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;: {{цытата|Мы старанна прадумалі, як паслаць знешняму свету выразны сігнал, які б выказаў пункт гледжання народа Фалклендаў ясным, дэмакратычным і бясспрэчным чынам. Таму мы вырашылі, пры поўнай падтрымцы брытанскага ўрада, правесці рэферэндум на Фальклендскіх астравах, каб ліквідаваць любыя магчымыя сумневы адносна нашых жаданняў}}

== Пазіцыі ==

=== Аргенціны ===
Урад [[Аргенціна|Аргенціны]] заявіў, што вынік рэферэндуму не паўплывае на тэрытарыяльныя прэтэнзіі Аргенціны на астравы, старшыня сенацкага камітэта па замежных справах Даніэль Фільмус сказаў, што рэферэндум не мяняе пазіцыю Аргенціны&lt;ref name=&quot;MercoPress1&quot;&gt;{{cite news | url=http://en.mercopress.com/2012/06/13/falklands-referendum-has-no-value-and-does-not-change-argentina-s-position | title=Falklands’ referendum has “no value” and does not change Argentina’s position | work=MercoPress | date=June 13, 2012 | access-date=June 13, 2012}}&lt;/ref&gt;.

=== Арганізацыі Аб’яднаных Нацый ===
Арганізацыя Аб’яднаных Нацый не прызнала рэферэндум, паколькі ён не быў ні арганізаваны, ні праведзены пад эгідай гэтага органа, як у іншых выпадках дэкаланізацыі. Гэта парушыла рэзалюцыю A/RES/31/49, пункт 4 якой абвяшчае&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://documents.un.org/doc/resolution/gen/nr0/302/32/pdf/nr030232.pdf|title=31/49. Question of the Falkland Islands (Malvinas)|website=Арганізацыя Аб'яднаных Нацый|access-date=2025-05-24}}&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|Генеральная Асамблея, [...] 4. Заклікае абодва бакі ўстрымацца ад прыняцця рашэнняў, якія пацягнулі б за сабой аднабаковыя змены сітуацыі, пакуль на астравах адбываецца працэс, рэкамендаваны ў вышэйзгаданых рэзалюцыях; [...].}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.bbc.co.uk/news/uk-21752581 Falklands: Cameron says Argentina should respect vote] {{ref-en}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Рэферэндумы 2013 года]]
[[Катэгорыя:Фалклендскія астравы]]</text>
      <sha1>dhsttpc9xbdpjsk30y43xdb6ss0ni9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарнаўчыцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169533</id>
    <revision>
      <id>5142877</id>
      <parentid>5112165</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T02:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9937" sha1="tu8tifhl9bnagtwgna6rjggb5mc31e2" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чарнаўчыцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Брэсцкі раён]]
|Уключае                   = 19 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Чарнаўчыцы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 5237
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = Location_Chernavchicy_selsovet_Brest_raion.svg
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чарна́ўчыцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2007 года вёска) [[Чарнаўчыцы]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. 3 чэрвеня 1957 года ў склад сельсавета з [[Чэрнеўскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрнеўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Малая Курніца]], [[Несвіло]], [[Скорбічы]] і [[Чарнакі (Брэсцкі раён)|Чарнакі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&amp;q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 8 верасня 1959 года ў склад сельсавета з [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Вістычы]], [[Вулька (Брэсцкі раён)|Вулька]], [[Вялікія Сухарэвічы]], [[Казловічы (Брэсцкі раён)|Казловічы]] і [[Смуга (Брэсцкі раён)|Смуга]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.&lt;/ref&gt;. 4 верасня 1972 года скасавана вёска [[Лісовічы (Брэсцкі раён)|Лісовічы]] (злілася з вёскай Чарнаўчыцы)&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Чарнаўчыцкага сельсавета было 18 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|17}}&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць 19 населеных пунктаў:
{|class=standard
|+
! Населены пункт
! Статус
|-
| [[Амяліна (Брэсцкі раён)|Амяліна]]|| вёска
|-
| [[Блювінічы]]|| вёска
|-
| [[Вістычы]]|| аграгарадок
|-
| [[Вулька (Брэсцкі раён)|Вулька]]|| вёска
|-
| [[Вялікія Сухарэвічы]]|| вёска
|-
| [[Дружба (Брэсцкі раён)|Дружба]]|| вёска
|-
| [[Зелянец (Брэсцкі раён)|Зелянец]]|| вёска
|-
| [[Івахнавічы]]|| вёска
|-
| [[Казловічы (Брэсцкі раён)|Казловічы]]|| вёска
|-
| [[Малая Курніца]]|| вёска
|-
| [[Несвіло]]|| вёска
|-
| [[Няневічы]]|| вёска
|-
| [[Покры]]|| вёска
|-
| [[Сасноўка (Брэсцкі раён)|Сасноўка]]|| пасёлак
|-
| [[Сколдычы]]|| вёска
|-
| [[Смуга (Брэсцкі раён)|Смуга]]|| вёска
|-
| [[Холмічы]]|| вёска
|-
| [[Чарнакі (Брэсцкі раён)|Чарнакі]]|| вёска
|-
| [[Чарнаўчыцы|'''Чарнаўчыцы''']]|| аграгарадок
|}

У 1976 годзе скасавана вёска [[Стоўпы]] (злілася з вёскай [[Смуга (Брэсцкі раён)|Смуга]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 ліпеня 1976 г. // Зборнік законаў Беларускай ССР і указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 4582 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 81,4 % — [[беларусы]], 8,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 6,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 2,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 5237 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Эканоміка ==
* МТФ «Чарнаўчыцы»&lt;ref&gt;[http://www.photobelta.by/ru/photos?rubric_id=28&amp;theme_id=1515&amp;id=5846 Фотохроника Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305040902/http://www.photobelta.by/ru/photos?rubric_id=28&amp;theme_id=1515&amp;id=5846|date=5 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чарнаўчыцкі сельсавет}}
{{Брэсцкі раён}}

[[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>tu8tifhl9bnagtwgna6rjggb5mc31e2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171465</id>
    <revision>
      <id>5142664</id>
      <parentid>4504429</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6803" sha1="3ajxantsaw3ilwg4yxljdnsyk95b7cz" xml:space="preserve">{{НП
 |статус                  = Горад
 |беларуская назва        = Хум
 |арыгінальная назва   = {{lang-hr|Hum}}
 |падначаленне              = 
 |краіна                  = Харватыя
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |выява                    = Hum 4.JPG
 |подпіс                   = Гадзіннікавая вежа ў Хуме
  |lat_dir =N |lat_deg =45.3483
  |lon_dir =E |lon_deg =14.0505
  |CoordAddon             = type:city(1457)_region:HR
 |памер карты краіны     = 300
 |памер карты рэгіёна    = 250
 |памер карты раёна     = 250
 |від рэгіёна             = 
 |рэгіён                  = 
 |рэгіён у табліцы        = 
 |від раёна              = Жупанія
 |раён                   = Істрыя
 |раён у табліцы         = Жупанія Істрыя {{!}}Істрыя
 |від абшчыны              = 
 |абшчына                  = Бузет
 |абшчына ў табліцы        = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |першае згадванне       = 
 |дата заснавання          = 
 |статус з                = 
 |плошча                 = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |клімат                  = 
  |насельніцтва              = 17
  |год перапісу           = 2001
  |шчыльнасць              = 
  |агламерацыя            = 
  |нацыянальны склад    = 
  |канфесійны склад= 
  |этнахаронім            = 
 |часавы пояс            = +1
 |DST                     = +2
 |тэлефонны код          = +385-52
 |паштовы індэкс         = 52425
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код       = PU(Pula)
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар  = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
}}

'''Хум''' ({{lang-hr|Hum}}, {{lang-it|Colmo}}, {{lang-de|Cholm}}) — горад-крэпасць у [[Харватыя|Харватыі]], у цэнтральнай частцы паўвострава [[Істрыя]], у абшчыне [[Бузет]].

Насельніцтва 17 чалавек (2001 год)&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/croatia-census.htm Croatia]{{Недаступная спасылка}} // pop-stat.mashke.org {{праверана|13|7|2010}}&lt;/ref&gt;.

Горад размешчаны на вышыні 349 м, на вяршыні ўзгорка, у пяці кіламетрах ад [[Роч]]а і ў 9 км на паўднёвы ўсход ад [[Бузет]]а. З Рочам горад злучаны «[[Алея глаголіцы|Алеяй глаголіцы]]»; помнікі ў алеі нагадваюць пра значэнне [[Роч]]а, як цэнтра [[глаголіца|глагалічнага пісьма]].

== Гісторыя ==
Легенда кажа, што горад Хум быў пабудаваны волатамі ў даліне ракі [[рака Мірна, Харватыя|Мірна]] з каменя.

У дакументах упершыню згадваецца пачынаючы з [[1102]] года, калі яго звалі Холм (Cholm), назва якога паходзіць ад італьянскага «поўны» (colmo). Узнік на рэштках рымскага паселішча. У [[XI]] стагоддзі атрымаў статус горада. 

У свае лепшыя часы горад налічваў да 300 жыхароў.

== Славутасці ==
Хум набыў сваю сучасную форму ў XI стагоддзі. З таго часу практычна нічога не было пабудавана па-за сценамі крэпасці, гэта значыць горад амаль не развіваўся з ранняга сярэднявечча. З'яўляецца вядомым турыстычным цэнтрам.

* '''Храм Узнясення Марыі''' (пабудаваны ў [[1802]] годзе);
* '''Храм Св. Ераніма''' з класічным фасадам (пабудова [[XII]] стагоддзя), упрыгожаны фрэскамі, надпісамі і графіці візантыйскай эпохі, у тым ліку выкананымі на глаголіцы&lt;ref&gt;[http://www.hum.hr/freske.html Hum najmanji grad na svijetu&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;;
* '''Гарадскія сцены''', у межах якіх знаходзяцца дзве невялікія вулачкі.

Таксама ў горадзе ёсць крама, [[каноба]] і могілкі. Размешчаны ў горадзе рэстаран Humska Konoba прапануе сваім наведвальнікам хатні каньяк Biska.

== Традыцыі ==
Дагэтуль у горадзе захавана традыцыя выбараў гарадскога прэфекта, якія праходзяць у сярэдзіне чэрвеня. У гэты дзень мужчынскае насельніцтва горада робіць свой выбар нанясеннем рэзак на спецыяльнае жазло. Жартам выбары завуць «выбарамі дурня на год», з прычыны таго, што большую частку насельніцтва складаюць пажылыя людзі з уласцівымі ім праблемамі, а прэфекту прыйдзецца іх вырашаць.

== Цікавыя факты ==
Горад занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] &lt;ref&gt; Ryan James, Hana Mastrini, Mark Baker, Karen Torme Olson, Angela Charlton, Keith Bain, Pippa de Bruyn, [http://books.google.com/books?id=-npAm56mDFgC&amp;pg=PA179&amp;dq=Hum+Istria&amp;hl=cs&amp;cd=2#v=onepage&amp;q=Hum%20Istria&amp;f=false ''Frommer’s Eastern Europe''], pg. 179, Frommers (2009), ISBN 0-470-39908-2&lt;/ref&gt; як самы маленькі горад у свеце.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.hum.hr/index.html Афіцыйны сайт горада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091227205547/http://www.hum.hr/index.html |date=27 снежня 2009 }}
{{commons|Hum}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Гарады Харватыі]]
[[Катэгорыя:Славутасці Істрыі]]</text>
      <sha1>3ajxantsaw3ilwg4yxljdnsyk95b7cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Глостэршыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172957</id>
    <revision>
      <id>5142668</id>
      <parentid>4932936</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5142668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3142" sha1="5h62b0hazqax33n109twao7xsiclu92" xml:space="preserve">{{Графства Англіі
|Беларуская назва = Графства Глостэршыр
|Арыгінальная назва = Gloucestershire
|Герб =
|Апісанне герба =
|Сцяг =Severn Cross.svg
|Апісанне сцяга =
|Дэвіз = 
|Карта = EnglandGloucestershire.svg
 |Памер карты = 200px
|Статус =Цырыманіяльнае неметрапольнае графства
|Краіна =Вялікабрытанія
|Рэгіён = Паўднёва-Заходняя Англія
|Уваходзіць у = 
|Уключае = 7 адміністр. раёнаў
|Сталіца = [[Глостэр]]
|Буйны горад = 
|Гарады = [[Чэлтнем]], [[Страўд]], [[:en:List of places in Gloucestershire|гл. спіс на англ.]]
|Дата = [[:en:Historic counties of England|гістарычнае]]
|Плошча = 3,150
 |Працэнт ад плошчы = 
 |Месца па плошчы = 16
|Плошча адм. = 2,653
 |Працэнт ад плошчы адм. = 
 |Месца па плошчы адм. = 13
|Шырата = 
|Даўгата = 
|Часавы пояс = 
|ISO =	GB-GLS
|ONS = 23
|NUTS =	UKK13
|Год перапісу =2007
|Насельніцтва нумар =25
|Насельніцтва =839,000
|Шчыльнасць =266
|Насельніцтва нумар адм. =20
|Насельніцтва адм.= 582,500
|Нацыянальны склад =
|Герб2 =
|Сайт = http://www.gloucestershire.gov.uk/
|Члены Парламента = 
|Карта адміністрацыйнай адзінкі = Gloucestershire numbered districts.svg
|Адм. адзінкі =  &lt;br /&gt;
# [[акруга Т'юксберы|Т'юксберы]]
# [[раён Форэст-оф-Дын|Форэст-оф-Дын]]
# [[Глостэр]]
# [[Чэлтнем]]
# [[раён Страўд|Страўд]]
# [[раён Котсуалд|Котсуалд]]
# [[Паўднёвы Глостэршыр]] (унітарны)
|Катэгорыя ў Commons = Gloucestershire
}}
'''Глостэршыр''' ({{lang-en|Gloucestershire}}, {{IPA|/ˈglɒstəʃɚ/}}) — гістарычнае і цырыманіяльнае графства на захадзе [[Англія|Англіі]]. Уваходзіць у склад рэгіёна [[Паўднёва-Заходняя Англія]]. Сталіца і найбуйнейшы горад — [[Глостэр]]. Насельніцтва 582,5 тыс. чалавек (20-е месца сярод графстваў; даныя 2007){{Няма АК}}.

== Геаграфія ==
Агульная плошча тэрыторыі 3150 км² (16-е месца); тэрыторыя адміністрацыйнай вобласці — 2653 км² (13-е месца).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{DEFAULTSORT:Глостэршыр}}

{{Цырыманіяльныя графствы Англіі}}
{{Традыцыйныя графствы Англіі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Графствы Англіі]]
[[Катэгорыя:Глостэршыр| ]]</text>
      <sha1>5h62b0hazqax33n109twao7xsiclu92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэрнінскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179801</id>
    <revision>
      <id>5143028</id>
      <parentid>5112687</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T10:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14648" sha1="th8krg8nnpwv4mb9uqbj2s2spsuslbf" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Чэрнінскі сельсавет (значэнні)}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чэрнінскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Брэсцкі раён]]
|Уключае                   = 16 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Чэрні]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]],&lt;/br&gt;[[8 мая]] [[1970]]
|Скасаванне                = [[22 сакавіка]] [[1962]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 4965
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = Location_Cherni_selsovet_Brest_raion.svg
|Часавыпояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў =
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чэ́рнінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2007 года вёска) [[Чэрні]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Чэрнеўскі сельсавет''' у складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]].

3 чэрвеня 1957 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]], вёскі [[Малая Курніца]], [[Несвіло]], [[Скорбічы]] і [[Чарнакі (Брэсцкі раён)|Чарнакі]] перададзены ў склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]], вёскі [[Шэбрын]], [[Падбулькова]] і [[Булькова (Брэсцкі раён)|Булькова Зарэчча]] — у склад [[Трышынскі сельсавет|Трышынскага сельсавета]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&amp;q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

22 сакавіка 1962 года Чэрнеўскі сельсавет перайменаваны ў Тэльмінскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Тэльмы-1]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).&lt;/ref&gt;.

8 мая 1970 года [[Вычулкаўскі сельсавет]] перайменаваны ў Чэрнінскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Чэрні]], вёскі [[Булькова (Брэсцкі раён)|Булькава]], Вычулкі, Падбулькава, Шчэбрын і [[Ямна (Брэсцкі раён)|Ямна]] Вычулкаўскага сельсавета перададзены ў склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]], з Тэльмінскага сельсавета ў склад Чэрнінскага сельсавета перададзены вёскі [[Братылава]], [[Бярдычы]], [[Валоскі]], [[Вітошкі]], [[Вялікая Курніца]], [[Вялікія Косічы]], [[Вялюнь]], [[Гутавічы]], [[Забярэззе (Брэсцкі раён)|Забярэззе]], [[Залессе (Брэсцкі раён)|Залессе]], [[Збірагі]], [[Карабаны (Брэсцкі раён)|Карабаны]], [[Клімовічы]], [[Максімы]], [[Машчонка]], [[Селяхі (Чэрнінскі сельсавет)|Селяхі]], [[Харытоны (Брэсцкі раён)|Харытоны]], [[Чэрні]] і хутары [[Бабры (Брэсцкі раён)|Бабры]], [[Макасі]], [[Малькі (Брэсцкі раён)|Малькі]] і [[Чэрні (хутар)|Чэрні]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).&lt;/ref&gt;.

4 верасня 1972 года скасаваны вёска [[Максімы]] (злілася з вёскай [[Збірагі]]), хутары [[Макасі]], [[Чэрні (хутар)|Чэрні]] (зліўся з вёскай [[Чэрні]]) і [[Малькі (Брэсцкі раён)|Малькі]] (зліўся з вёскай [[Вялікія Косічы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).&lt;/ref&gt;.

На 1 студзеня 1974 года ў складзе Чэрнінскага сельсавета быў 21 населены пункт&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|17}}&lt;/ref&gt;.

4 красавіка 1983 года ў склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Машчонка]], [[Новыя Задворцы]], [[Плоска (Брэсцкі раён)|Плоска]], [[Старыя Задворцы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 красавіка 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 13 (1747).&lt;/ref&gt;.

20 чэрвеня 1988 года скасаваны хутар [[Бабры (Брэсцкі раён)|Бабры]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 27 (1941).&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць 16 населеных пунктаў:
{|class=standard
|+
! Населены пункт
! Статус
! Насельніцтва
! Паштовы індэкс
|-
| align=center | [[Братылава]] || align=center | вёска || align=center | 99 || align=center | 225001
|-
| align=center | [[Бярдычы]] || align=center | вёска || align=center | 76 || align=center | 225001
|-
| align=center | [[Валоскі]] || align=center | вёска || align=center | 20 || align=center | 224010
|-
| align=center | [[Вітошкі]] || align=center | вёска || align=center | 4 || align=center | 224010
|-
| align=center | [[Вялікая Курніца]] || align=center | вёска || align=center | 285 || align=center | 225001
|-
| align=center | [[Вялікія Косічы]] || align=center | вёска || align=center | 153 || align=center | 225003
|-
| align=center | [[Вялюнь]] || align=center | вёска || align=center | 85 || align=center | 225001
|-
| align=center | [[Гутавічы|Гутовічы]] || align=center | вёска || align=center | 24 || align=center | 225001
|-
| align=center | [[Забярэззе (Брэсцкі раён)|Забярэззе]] || align=center | вёска || align=center | 1 || align=center | 225001
|-
| align=center | [[Залессе (Брэсцкі раён)|Залессе]] || align=center | вёска || align=center | 50 || align=center | 224010
|-
| align=center | [[Збірагі]] || align=center | вёска || align=center | 157 || align=center | 225002
|-
| align=center | [[Карабаны (Брэсцкі раён)|Карабаны]] || align=center | вёска || align=center | 5 || align=center | 224010
|-
| align=center | [[Клімовічы]] || align=center | вёска || align=center | 1 || align=center | 225001
|-
| align=center | [[Селяхі (Чэрнінскі сельсавет)|Селяхі]] || align=center | вёска || align=center | 37 || align=center | 225001
|-
| align=center | [[Харытоны (Брэсцкі раён)|Харытоны]] || align=center | вёска || align=center | 72 || align=center | 224010
|-
| align=center | [[Чэрні|'''Чэрні''']] || align=center | аграгарадок || align=center | 2685 || align=center | 225001
|}
З 1 чэрвеня 2007 года [[Машчонка]] ўвайшла ў склад горада [[Брэст]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908b0012812&amp;q_id=5381398|title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 21.12.2007 № 84 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района»|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3754 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 81,7 % — [[беларусы]], 9,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 7,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 4965 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чэрнінскі сельсавет}}
{{Брэсцкі раён}}

[[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1962 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1970 годзе]]</text>
      <sha1>th8krg8nnpwv4mb9uqbj2s2spsuslbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чаромха віргінская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181012</id>
    <revision>
      <id>5142882</id>
      <parentid>4321122</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T03:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3614" sha1="24nj1q0obfaa1y07ikogrjjbavq0m7i" xml:space="preserve">{{Таксон
| image file        = Prunus_virginiana.jpg
| image title       = Чаромха віргінская
| image descr       = 
| regnum            = Расліны
| parent            = Prunus2
| rang              = Від
| latin             = Prunus virginiana
| author            = 
| syn               = {{btname|Padus virginiana|([[L.]]) [[Mill.]]}}
| typus =
| children =
| range map = Prunus virginiana range map 1.png
| range map caption = Прыроднае распаўсюджанне 
| range map width = 265px
| range legend =
| wikispecies = Prunus virginiana
| commons = Prunus virginiana
 |ipni              = 30003056-2
 |tpl               = tro-27800139
|grin = 30151
}}
'''Чаромха віргінская'''&lt;ref name=&quot;Киселевский&quot;&gt;{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|92}} — у крыніцы пад назвай {{btname|Padus virginiana|([[L.]]) [[Mill.]]}}&lt;/ref&gt; (''Prúnus virginiána'') — [[расліна|дрэва]] [[падрод]]у роду [[Cerasus]], паходзіць з [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], вырастае да 10-15 м у вышыню.

== Батанічнае апісанне ==
Чаромха віргінская з’яўляецца дрэвам з шырокай і купчастай [[крона]]й. У культурных умовах чаромха віргінская, як правіла, вырастае да 5-7 м у вышыню. Маладыя парасткі чаромхі віргінскай цёмна-бурага колеру.

[[Пупышка|Пупышкі]] яйкападобна-канічныя, жаўтлява-бурага або цёмна-карычневага колеру, іх даўжыня складае 3-5 мм. [[Ліст|Лісце]] чаромхі віргінскай авальна-ланцэтнае або авальнае, бліскучае, шчыльнае, даўжынёй 3-10 см, вышчэрбленае па краях. З верхняга боку лісце ярка-зялёнае, з ніжняга боку некалькі святлей. Восенню лісце становіцца чырвоным.

[[Кветка|Кветкі]] белага колеру, сабраныя ў [[суквецце|суквецці]] па 15-30 штук. З’яўляюцца позняй вясной, у [[май|маі]], пасля з’яўлення лісця. На поўначы чаромха віргінская цвіце ў [[чэрвень|чэрвені]]. [[Плод]] — круглая [[касцянка]], [[дыяметр]]ам 1 см, з звязальным кіслым смакам. Колер пладоў ад цёмна-чырвонага да амаль чорнага. Плады чаромхі віргінскай буйней, чым у [[чаромха звычайная|чаромхі звычайнай]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==

* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PRVI Чаромха віргінская на сайце USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101018015120/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PRVI |date=18 кастрычніка 2010 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Дрэвы]]
[[Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі]]
[[Катэгорыя:Сліва]]
[[Катэгорыя:Пладовыя расліны]]
[[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]]</text>
      <sha1>24nj1q0obfaa1y07ikogrjjbavq0m7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэваншыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181141</id>
    <revision>
      <id>5142670</id>
      <parentid>4883795</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4878" sha1="g6wywnu6swpkymkclzmew552cov7vy6" xml:space="preserve">{{Іншыя значэнні|Дэван}}
{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Дэ́ваншыр''' або '''Дэ́ван''' — графства ў паўднёва-заходняй [[Англія|Англіі]]. Насельніцтва — 1 102 000 чалавек (11-е месца сярод неметропольных графстваў, дадзеныя 2004 года). Сталіца — [[Эксетэр]], найбуйнейшы горад — [[Плімут (Англія)|Плімут]]. У склад графства ўваходзіць востраў [[Ланды]].

У Дэваншыры вырошчваюць бульбу, збожжавыя, гародніну; землі багаты волавам, меддзю (звыш 35000 тон штогод), марганцам, жалезам, срэбрам, каменным вуглём, мармурам, сланцамі і рознымі гатункамі гліны. Вельмі развіты рыбалоўства і караблебудаванне. Шмат гаваняў, асабліва на паўднёвым беразе.

== Гісторыя ==
Дэван стаў адной з першых абласцей Англіі, заселеных у канцы апошняга ледавіковага перыяду. Каля 6000 гадоў да н.э. першыя паляўнічыя і збіральнікі пасяліліся ў раёне [[Дартмур]]а, яны высеклі большую частку дубовых лясоў, якія раслі на тэрыторыі цяперашніх балот. Ад тых часоў у [[Дартмур]]ы засталося 500 неалітычных стаянак.

У 43 годзе нашай эры рымляне прыйшлі на паўднёва-заходні паўвостраў Англіі, а да 55 года яны акупавалі ўвесь рэгіён, які засялялі (паводле даследаванняў гісторыка Вільяма Кэмдэна) думноніі — кельцкае племя, ад імя якога і пайшла назва «Дэван». Рымляне пратрымалі будучае [[графства]] пад [[Акупацыя|акупацыяй]] 250 гадоў. Аднак яно не так моцна паддалося рымскаму ўплыву, як суседнія [[Дорсет]] і [[Сомерсет]], галоўным чынам рымскія сляды выяўляюцца ў цяперашняй сталіцы [[Эксетэр]]ы і горадзе Топшэме, заснаваным рымлянамі ў якасці марскога порта.

Прыкладна ў 410 годзе н. э. рымляне пакінулі Дэван, а на аснове рымскіх паселішчаў утварылася [[Брыты|брыцкая]] дзяржава [[Думнонія]]. У сярэдзіне IX стагоддзя яе паглынуў [[Уэсекс]].

З часоў [[Нармандскае заваяванне Англіі|нарманскага заваявання Англіі]] Дэван служыў арэнай шматлікіх грамадзянскіх канфліктаў і ваенных дзеянняў — уключаючы [[Вайна Пунсовай і Белай ружы|вайну Пунсовай і Белай ружы]], паўстанне самазванца Перкіна Варбека ў 1497 годзе, Заходняе паўстанне (якое адбылося з-за рэфармацыі царквы) 1549 года, вядома ж, не абыйшла графства і [[Англійская рэвалюцыя]]. У 1688 годзе прыезд [[Вільгельм III Аранскі|Вільгельма Аранскага]] пачаў [[Хвалебная рэвалюцыя|Хвалебную рэвалюцыю]] ў Брыксеме&lt;ref name=&quot;Адэланта-інфа&quot;&gt;Крыніца: [http://adelanta.info/encyclopaedia/shires/england/Devon/ «Адэланта-інфа»]&lt;/ref&gt;.

&lt;br /&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;Дэваншыр - Devon&quot;&gt;
Devon-06-Hills-2004-gje.jpg|Devon
Devon-30-Brentor-St Michael-2004-gje.jpg|Brentor
Exeter-Kathedrale-04-2004-gje.jpg|Exeter
Exeter-Kathedrale-12-Chor-Orgel-2004-gje.jpg|Exeter
Dartmoor-06-Aussichtspunkt-2004-gje.jpg|Dartmoor
Buckland Abbey-04-2004-gje.jpg|Buckland Abbey
Killerton House-04-2004-gje.jpg|Killerton House
Tamar-Bruecke-02-2004-gje.jpg|Tamar bridge
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Цырыманіяльныя графствы Англіі}}
{{Традыцыйныя графствы Англіі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Дэваншыр| ]]
[[Катэгорыя:Графствы Англіі]]</text>
      <sha1>g6wywnu6swpkymkclzmew552cov7vy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чаромха звычайная</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182101</id>
    <revision>
      <id>5142883</id>
      <parentid>5084641</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T03:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38956" sha1="pcfxfxw1n94mz43ye57sloi6r0jwegm" xml:space="preserve">{{значэнні2|Чарэмха}}
{{Таксон
 | name              = 
 | image file        = Baum Mälardalen.jpg
 | image title       = 
 | image descr       =Агульны выгляд дарослай расліны
 | regnum            = Расліны
 | parent            = Laurocerasus
 | rang              = Від
 | latin             = Prunus padus
 | author            = [[L.]], 1753
 | syn               = 
* {{btname|Padus avium|[[Mill.]]}}
* {{btname|Prunus racemosa|[[Lam.]]}}
* {{btname|Padus racemosa|([[Lam.]]) [[Gilib.]]}}&lt;ref name=&quot;Киселевский&quot;&gt;{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|92}}&lt;/ref&gt;
* {{btname|Padus racemosa|([[Lam.]]) [[C.K.Schneid.]]}}
* {{btname|Prunus seoulensis|[[H.Lév.]]}}
 | children          = 
 | range map         = 
 | range map caption = 
 | range map width   = 
 | range legend      = 
 | wikispecies       = Prunus padus
 | commons           = Category:Prunus padus
 | itis              = 24798
 | ncbi              = 97307
 | eol               = 11164883
 | grin              = 30057
 | ipni              = 730076
 | notpl             = !
}}
'''Чаромха звычайная'''&lt;ref name=&quot;Ур&quot;&gt;Дикорастущие плоды и ягоды/Шапиро Д. К., Михайловская В. А., Манциводо Н. И.—2-е изд., перераб. и доп.—Мн.: Ураджай, 1981.—159 с., 16 л. ил.&lt;/ref&gt; (''Prúnus pádus'') — [[Біялагічны від|від]] невысокіх [[Дрэва|дрэў]] (зрэдку [[Куст|хмызнякоў]]) з роду [[Сліва]] сямейства {{bt-bellat|Ружавыя|Rosaceae}}&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г.
|частка         = Черемуха обыкновенная
|загаловак      = Дикорастущие плоды, ягоды и их применение
|месца          = Мн
|выдавецтва     = Ураджай
|год            = 1975
|старонкі       = 108-110
|старонак       = 200
|тыраж          = 130 000
}}&lt;/ref&gt;.

Расце ў [[лес|лясах]] і хмызняковых зарасніках па ўсёй [[Расія|Расіі]] да [[Белае мора|Белага мора]], у [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]], у [[Азія|Азіі]]. Культывуецца як [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўная расліна]].

Раней адносілася да [[Рангі біялагічных таксонаў паміж родам і відам|падроду]] Чаромха ''(Padus)'' роду [[Сліва]]. Згодна сайту [[Germplasm Resources Information Network|GRIN]], адносіцца да [[Рангі біялагічных таксонаў паміж родам і відам|секцыі]] ''Laurocerasus'' падроду [[Вішня]] ''(Cerasus)''. Згодна сайту [[The Plant List]], з’яўляецца [[Сінонім (таксанамія)|сінонімам]] {{bt|Padus avium|var=avium}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/tro-27806164|title=''Padus avium'' var. ''avium'' is an accepted name|date=2010|work=The Plant List (2010). Version 1. Published on the Internet; http://www.theplantlist.org/|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden|lang=en|access-date=2013-09-27}}&lt;/ref&gt;.

== Назва ==

Чаромха звычайная, чаромха, чарэмшына, чарэмшыца&lt;ref&gt;[[Міхал Адольфавіч Федароўскі|Federowski M.]] Lud Bialoruski na Rusi litewskiej. Krakow, I, 1897&lt;/ref&gt;, калакалуша&lt;ref name=&quot;Верас&quot;&gt;{{Крыніцы/Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Шатэрнік М. В.]] Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929&lt;/ref&gt;, чаромуха&lt;ref&gt;[[Міхаіл Мікалаевіч Ганчарык|Ганчарык М. М.]] Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927&lt;/ref&gt;, какалуша&lt;ref name=&quot;Киселевский&quot;/&gt;, цярэмха&lt;ref&gt;[[Іосіф Георгіевіч Васількоў|Васількоў І. Г.]] Матэрыялы да флоры Горацкага раёна. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. III. Горы-Горкі, 1927&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Іван Іванавіч Насовіч|Носович И. И.]] Словарь белорусского наречия. Спб, 1870&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Канстанцін Аляксандравіч Чалоўскі|Чоловский К.]] Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.&lt;/ref&gt;, калакалуга, чарумух&lt;ref&gt;[[Уладзімір Мікалаевіч Дабравольскі|Добровольский В. Н.]] Смоленский областной словарь. Смоленск, 1914&lt;/ref&gt;, чарэмха, калакалуха&lt;ref name=&quot;Інбелкульт&quot;&gt;{{кніга
|загаловак      = Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў
|спасылка       = http://www.slounik.org/bnt08/l24
|месца          = Мінск
|выдавецтва     = Інбелкульт
|год            = 1926
|том            = Вып. 8
|старонак       = 80
}}&lt;/ref&gt;.

== Батанічнае апісанне ==
{{Біяфота|312 Prunus padus.jpg|left|ш=250|{{Бат.іл.|4}}|color=lightgreen}}

Дрэўца, [[дрэва]] або буйны [[куст]] вышынёй 0,6-10 м&lt;ref name=&quot;Ур&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;, [[Крона дрэва|крона]] падоўжаная, густая. [[Кара (біялогія)|Кара]] матавая, чорна-шэрая, з белаватымі чачавічкамі&lt;ref name=&quot;Ур&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Маладыя [[Галіна (батаніка)|галіны]] аліўкавыя або вішнёва-чырвоныя.

[[Ліст|Лісце]] простае, чарговае, яйкападобна-ланцэтнае або даўгавата-эліптычнае, даўжынёй 3-10 (радзей 15) см, голае, тонкае, на кароткіх хвосціках, завостранае, па краі вострапільчатае&lt;ref name=&quot;Ур&quot;/&gt;, унізе шызае&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;; [[прылісткі]] шылападобныя, рана ападаюць; [[хвосцік]]і даўжынёй 1-1,5 см, наверсе ля аснавання ліставой пласцінкі дзве [[Залоза|залозкі]].
{{Біяфота|Prunus padus flowerdiagram.png|right|ш=250|Дыяграма кветкі|color=lightgreen}}
[[Кветка|Кветкі]] белыя (радзей ружаватыя), сабраны ў доўгія густыя панікшыя гронкі даўжынёй 8-12 см, з моцным [[водар]]ам, на кветаножках&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. [[Чашалісцік]]аў і [[пялёстак|пялёсткаў]] па 5, [[тычынка|тычынак]] 20, {{нп3|Пылавік|пылавікі|ru|Пыльник}}жоўтыя, [[песцік]] адзін&lt;ref name=&quot;Ур&quot;/&gt;.

[[Плод]] — шарападобная чорная [[касцянка]] дыяметрам 8-10 мм, салодкая, моцна звязальная&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. [[Костачка]] круглява-яйкападобная, пакрыта зморшчынамі&lt;ref name=&quot;Ур&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;.

Цвіце ў маі — чэрвені. Плады спеюць у ліпені — жніўні&lt;ref name=&quot;Ур&quot;/&gt;.

{{Біяфота|Apis mellifera - Prunus padus - Keila.jpg|right|ш=250|{{bt-bellat|Меданосная пчала|Apis mellifera}} на кветках чаромхі звычайнай|color=lightgreen}}
Размнажаецца вегетатыўна (тронкамі, каранёвымі параснікамі), радзей насеннем.

Багата квітнее штогод, аднак плоданасіць не кожны год, паколькі кветкі пашкоджваюцца позднявеснавымі замаразкамі, а самі дрэвы падвяргаюцца нападу шматлікіх шкоднікаў.

== Распаўсюджанне і экалогія ==
Натуральны [[арэал]] — [[Паўночная Афрыка]] ([[Марока]]), [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвая]], [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральная]], [[Заходняя Еўропа|Заходняя]], [[Паўночная Еўропа|Паўночная]] і [[Усходняя Еўропа]], [[Малая Азія|Малая]], [[Цэнтральная Азія|Цэнтральная]] і [[Усходняя Азія]] (у тым ліку многія правінцыі [[Кітай|Кітая]]), [[Закаўказзе]].

У [[Расія|Расіі]] звычайная ў [[Еўрапейская частка Расіі|Еўрапейскай частцы]], [[Заходняя Сібір|Заходняй]] і [[Усходняя Сібір|Усходняй Сібіры]], на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]]. На Беларусі сустракаецца па ўсёй краіне&lt;ref name=&quot;Ур&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;.

Занесена і натуралізаваная паўсюль у свеце ў зоне [[умераны клімат|ўмеранага клімату]].

Аддае перавагу вільготным, багатым [[глеба]]м з блізкім заляганнем [[Падземныя воды|грунтавых вод]]. Расце пераважна па берагах рэк, у прырэчных лясах (урэмія) і хмызняковых зарасніках, па лясных [[узлесак|узлесках]], на пясках, па лясных прагалах, часта з [[вольха]]й, [[рабіна]]й, [[крушына]]й&lt;ref name=&quot;Ур&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;.

== Класіфікацыя ==

=== Таксанамія ===
Від '''Чаромха звычайная''' ўваходзіць у падрод {{bt-bellat|Вішня|Cerasus}} род {{bt-bellat|Сліва|Prunus}} падсямейства {{bt-bellat||Spiraeoideae}} сямейства {{bt-bellat|Ружавыя|Rosaceae}} [[Атрад (біялогія)|парадку]] {{bt-bellat|Ружакветныя|Rosales}}&lt;ref name=&quot;Potter&quot;&gt;D. Potter, T. Eriksson, R. C. Evans, S. Oh, J. E. E. Smedmark, D. R. Morgan, M. Kerr, K. R. Robertson, M. Arsenault, T. A. Dickinson, C. S. Campbell: '' Phylogeny and classification of Rosaceae''. Plant Systematics and Evolution, Band 266, 2007, S. 5-43. {{DOI|10.1007/s00606-007-0539-9}}&lt;/ref&gt;.

{{Табліца12222
|a=аддзел '''[[Кветкавыя|Кветкавыя, ці Пакрытанасенныя]]'''
|b1=парадак '''[[Ружакветныя]]'''
|b2=яшчэ 44 парадкі кветкавых раслін &lt;br /&gt;(згодна [[Сістэма APG II|Сістэме APG II]])
|c1=яшчэ 25 сямействаў &lt;br /&gt;(згодна [[Сістэма APG II|Сістэме APG II]])
|c2=сямейства '''[[Ружавыя]]'''
|d1=род '''[[Сліва]]'''
|d2=яшчэ ад 7 да 40 родаў&lt;br /&gt;(згодна &lt;br /&gt; [[Сістэма APG II|Сістэме APG II]])
|e1=яшчэ 100—250 відаў&lt;br /&gt;(згодна [[Сістэма APG II|Сістэме APG II]])
|e2=від &lt;span style{{eq}}&quot;background-color:#99C999; font-size:150%&quot;&gt;'''Чаромха звычайная'''
|color=#234510
|bgcolor=#EFF9AB
}}

=== Падвіды ===
У межах віду вылучаюць шэраг разнавіднасцяў:&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;Паводле сайта GRIN (гл. картку расліны).&lt;/ref&gt;
* {{bt|Prunus padus|var=commutata|[[Dippel]]}}
* {{bt|Prunus padus|var=glauca|[[Nakai]]}}
* {{bt|Prunus padus|var=laxa|[[Rehder]]}}
* {{bt|Prunus padus|var=padus}}
* {{bt|Prunus padus|var=pubescens|[[Regel]] &amp; [[Tiling]]}}
* {{bt|Prunus padus|var=seoulensis|([[H.Lév.]]) [[Nakai]]}}

{{Фотарадок|Flowering plants BCP 028.JPG|Gemma of Prunus padus.jpg|Prunus padus leaf fall colour.jpg|Prunus padus Tuomi marjoja VII 04 2989 C.JPG|Prunus padus crosssection.jpg|тэкст=Злева направа. &lt;br /&gt;Кветкі. Пупышкі. Восеньская афарбоўка лісця. Плады. Папярочны спіл драўніны.|ш1=165|ш2=155|ш3=260|ш4=165|ш5=168|color=#BBDD99}}

== Раслінная сыравіна ==

=== Нарыхтоўка і захоўванне ===
Для лячэбных мэтаў збіраюць спелыя плады ({{lang-la|Fructus Padi}}), кару, лісце і кветкі. Плады нарыхтоўваюць па меры паспявання з ліпеня па верасень; кветкі ў маі; кару ранняй вясной.

Гронкі з пладамі зразаюць ў сухое, яснае надвор’е, рассыпаюць тонкім пластом, сушаць на паветры ці ў печах, сушылках, духоўках пры тэмпературы 40-60&amp;nbsp;°C&lt;ref name=&quot;ДПЯ&quot;/&gt;. Затым аддзяляюць ад сцяблінак, пладаножак, падгарэлых пладоў, старонніх прымешак. Высушаныя ягады чорныя ці матавыя, круглява-падоўжаныя, маршчыністыя, без паху, кіславата-салодкага смаку.

Кару сушаць на адкрытым паветры, у печах, сушылках, духоўках пры тэмпературы 40&amp;nbsp;°C. Кветкі сушаць на паветры ў цені.

Захоўваюць у скрынках або мяшках, у сухім памяшканні, якое добра ветрыцца. Тэрмін захоўвання пладоў — 3-5 гадоў, кветак — 1 год, кары — 5 гадоў.

=== Хімічны склад ===
У пладах, кары і лісці знойдзеныя [[дубільныя рэчывы]] (у кары іх 2-3 %, мякаці — да 15 %). Знойдзена таксама свабодная [[сінільная кіслата]] — у кары 0,09 %, у лісці — 0,05 %. У склад пладоў уваходзяць таксама [[арганічныя кіслоты]] ([[яблычная кіслата|яблычная]] і [[лімонная кіслата|лімонная]]), [[вітаміны]] — [[аскарбінавая кіслата]], {{нп3|Рутазід|рутын|ru|Рутозид}}, [[антацыяны]], [[флаваноіды]] (да 20 %), да 5 % [[вугляводы|цукроў]], [[Эфірныя алеі|эфірны алей]]. У ядрах костачак выяўленыя [[Тлушчы|тлусты алей]] і [[гліказіды]] — {{нп3|амігдалін||ru|Амигдалин}}, [[прулаўразін]], {{нп3|пруназін||ru|Пруназин}}. У лісці назапашваецца да 0,28 % аскарбінавай кіслаты, эфірны алей. Плады, кветкі, кара, пупышкі і асабліва лісце ўтрымліваюць бензойныя альдэгіды, што абумоўлівае іх [[Фітанцыды|фітанцыдныя]] ўласцівасці.

Амігдалин пры энзіматычным расшчапленні дае {{нп3|Бензойны альдэгід|бензойныя альдэгіды|ru|Бензойный альдегид}}, сінільную кіслату і [[глюкоза|глюкозу]]. У кары і лісці знаходзіцца свабодная [[сінільная кіслата]]. Найбольшае ўтрыманне амігдаліна выяўлена ў кары (2 %) і насенні (1,5 %).

=== Фармакалагічныя ўласцівасці ===
Спелыя плады аказваюць замацавальнае, звязальнае, бактэрыцыднае, вітамінавае, агульнаўмацавальнае, супрацьзапаленчае дзеянне, нармалізуюць функцыю [[кішэчнік]]а, [[страўнік]]а&lt;ref name=&quot;Ур&quot;/&gt;. Антацыяны з Р-вітамінавай актыўнасцю аказваюць капіляраўмацавальнае дзеянне.

Кара валодае патагонным, гарачкапаніжальным, [[Дыўрэтыкі|мачагонным]] дзеяннем.

Лісце валодае замацавальнымі, вітаміннымі ўласцівасцямі.

Кветкі выкарыстоўваюць як супрацьзапаленчы, раназажыўляльны, [[Фітанцыды|фітанцыдны]] сродак.

Эфірны алей, які змяшчаецца ў лісці, у мінулым ўжывалі для отдушкі парфумерных вырабаў. Часам у [[лікёра-гарэлачная прамысловасць|лікёра-гарэлачнай прамысловасці]] для горкіх настоек выкарыстоўвалі плады, значна радзей — кветкі.

== Значэнне і ўжыванне ==
{{Біяфота|Петров-Водкин - Черёмуха в стакане (1932).jpg|right|ш=250|[[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|К. Пятроў-Водкін]], Чаромуха ў шклянцы (1932, Дзяржаўны Рускі Музей)|color=lightgreen}}

=== Гісторыя ===

Плады чаромхі выкарыстоўваліся чалавекам [[каменны век|каменнага веку]], пра што сведчаць вынікі археалагічных раскопак.

Плады гэтага дрэва рэдка выкарыстоўваюцца ў Заходняй Еўропе, але чым далей на ўсход, тым больш іх ужыванне. [[Герадот]] пісаў дзве з паловай тысячы гадоў таму, што дзіўная раса лысых ад нараджэння мужчын і жанчын, якія жывуць, верагодна, у перадгор’ях [[Урал]]у, збіраюць плады памерам з фасолю з дрэва, званага «пантыйскім», каб зрабіць чорны сок, а з рэшткаў садавіны робяць страву, падобную на пірог, гэты сок і пірагі з’яўляюцца асноўнай ежай для лысага народу. Згодна з {{нп3|Альфрэд Дэніс Годлі|А. Годлі||A. D. Godley}}, які перакладаў працы Герадота ў пачатку 1920-х, размова ідзе пра [[Казацтва|казакаў]], што робяць падобны сок з чаромхі і завуць яго назвай, падобнай на тое, як звалі гэты сок лысыя людзі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Herodotus/4B*.html#23|publisher=Loeb Classical Library at LacusCurtius|title=Herodotus, IV.23}}&lt;/ref&gt;.

=== У садоўніцтве ===

Чаромху разводзяць у [[сад]]ах і [[парк]]ах як [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўную расліну]], асабліва эфектныя формы з ніцымі галінкамі, махрыстымі кветкамі і рознакаляровым лісцем.

У культуры звычайныя чаромха звычайная (Padus racemosa) з чорнымі, звязальнымі, як бы лакіраванымі пладамі, і амерыканскія віды — {{bt-bellat|Чаромха віргінская|Prunus virginiana}} з чырвонымі пладамі і {{bt-bellat||Padus serotina}}. У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Канада|Канадзе]] атрыманы больш за 15 сартоў чаромхі віргінскай харчовага прызначэння. У новых сартоў чаромхі плады больш буйныя і менш даўкія, са своеасаблівым пікантным [[смак]]ам.

Выведзены [[Іван Уладзіміравіч Мічурын|І. У. Мічурыным]] [[гібрыд]] чаромхі і вішні [[Цэрападус]] 1, які мае горкія плады, выкарыстоўваецца ў [[Селекцыя|селекцыйнай]] працы. З удзелам гэтай расліны і {{bt-bellat|Чаромха Маака{{!}}чаромхі Маака|Prunus maackii}} атрыманы такія сарты вішні як Возрождение, Новелла, Олимп, Памяти Щербакова, Русинка, Фея, Харитоновская і іншыя.

Разнастайнасць commutata прадаецца як дэкаратыўнае дрэва ў Паўночнай Амерыцы пад агульнай назвай Першамай ({{lang-en|Mayday}}). Яна цэніцца за марозаўстойлівасць і вясновы паказ духмяных, белых кветак&lt;ref&gt;http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/agdex1000?opendocument&lt;/ref&gt;. Агульнаўжывальная назва ''Mayday'' не мае дачынення да вядомага [[Mayday (сігнал бедства)|сігналу бедства]], паколькі яе далі яшчэ да прыняцця слова ў якасці міжнароднага сігналу бедства&lt;ref&gt;The London Journal: and Weekly Record of Literature, Science, and Art, Volume 32, page 475&lt;/ref&gt;.

=== У кулінарыі ===

Але яна не толькі дэкаратыўная, а вядомая і як {{нп3|Пладовыя культуры|пладовая культура|ru|Плодовые культуры}}, якая атрымала ў апошні час дзяржаўнае прызнанне: некаторыя [[сорт|сарты]] чаромхі ўключаны ў {{нп3|Дзяржаўны рэестр селекцыйных дасягненняў Расійскай Федэрацыі||ru|Государственный реестр селекционных достижений}}.

Спелыя плады ядуць свежымі, выкарыстоўваюць для падрыхтоўкі {{нп3|наліўка|налівак|ru|Наливка}}, {{нп3|Настойка (алкагольны напой)|настоек|ru|Настойка (алкогольный напиток)}} і ахаладжальных напояў. Іх сокам падфарбоўваюць [[Кандытарская прадукцыя|кандытарскія вырабы]], [[віно|віны]] .

Парашок з сухіх пладоў — добрае начынне для [[пірог|пірагоў]], [[ватрушка|ватрушак]] (у [[Сібір]]ы), з яго вараць [[кісель]], часам заварваюць як [[гарбата|гарбату]]. У некаторых мясцовасцях парашок дадаюць да [[Жытняя мука|жытняй]] і [[Пшанічная мука|пшанічнай]] [[мука|мукі]], з-за чаго хлеб набывае прыемны водар. [[Чаромхавая мука]] (сушаныя ягады, якія перамалолі разам з костачкамі) выкарыстоўваецца пры падрыхтоўцы знакамітай сібірскай прысмакі — [[Чаромхавы торт|чаромхавага торта]]. У шэрагу месцаў Сібіры молатая чаромха паступае ў продаж у харчовых крамах

=== У медыцыне ===

{{Біяфота|Stamp of Moldova md504.jpg|right|ш=250|Паштовая марка [[Рэспубліка Малдова|Рэспублікі Малдова]]|color=lightgreen}}

Дзякуючы наяўнасці дубільных рэчываў плады валодаюць [[звязальнае|звязальнымі]] ўласцівасцямі, у выглядзе {{нп3|Адвар|адвару|ru|Отвар}} або {{нп3|Настой|настою|ru|Настой}} іх рэкамендуюць пры [[Дыярэя|дыярэі]] неінфекцыйнай прыроды і іншых страўнікава-кішачныя хваробах. Плады ўваходзяць у склад [[страўнікавы чай|страўнікавай гарбаты]]. Па сваім дзеянні яны могуць замяніць плады [[чарніцы|чарніц]], часта выкарыстоўваюцца сумесна. Са свежых кветак атрымліваюць чаромхавую ваду, якая прымяняецца часам пры лячэнні [[вока|вачэй]] у якасці прымочак.

У народнай медыцыне лісце выкарыстоўвалі:
* Унутрана пры [[Туберкулёз лёгкіх|сухотах]], [[бранхіт|бранхіце]], як [[Процівакашлевыя сродкі|процікашлевае]], пры дыярэі;
* Вонкава — для паласкання паражніны рота пры гніенні [[Зубы чалавека|зубоў]], [[фурункул]]ёзе;
* Адвар кары — як [[Дыўрэтыкі|мача]]-, [[патагоннае]] і {{нп3|Інсектыцыды|інсектыцыдны|ru|Инсектициды}} сродак (супраць [[вошы|вошай]] і [[мухі|мух]]), пры {{нп3|Захворванні вачэй|захворваннях вачэй|ru|Заболевания глаз}}, {{нп3|радыкуліт|радыкуліце|ru|Радикулит}};
* Кветкі ў выглядзе настою або адвару — як [[Кантрацэпцыя|кантрацэптыўны сродак]], у выглядзе настойкі — пры {{нп3|Рэўматызм|рэўматызме|ru|Ревматизм}}, [[падагра|падагры]].

Чаромха валодае фітанцыднымі ўласцівасцямі, дзякуючы чаму спрыяе аздараўленні атмасферы&lt;ref name=&quot;Ур&quot;/&gt;. Лятучыя фітанцыды чаромхі звычайнай у першыя ж хвіліны забіваюць мух, [[камары|камароў]], [[сляпні|сляпнёў]], [[мошкі|мошак]].

У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў многіх [[шпіталь|шпіталях]] паспяхова ўжывалі сок яе пладоў для лячэння [[гнойныя раны|гнойных ран]].

У гамеапатыі выкарыстоўваюць кару і лісце.

'''Унутранае ўжыванне чаромхі як атрутнай расліны патрабуе асцярожнасці. Прэпараты з чаромхі супрацьпаказаныя пры [[цяжарнасць|цяжарнасці]].'''

=== Іншае ===

Вясновы [[Меданосныя расліны|меданос]], дае [[Нектар (цукрысты сок)|нектар]] і шмат [[пылок|пылку]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Абрикосов Х. Н. и др.|частка=Черёмуха|загаловак=Словарь-справочник пчеловода|спасылка=http://ashipunov.info/shipunov/school/books/slovarj-sprav_pchelovoda_1955.djvu|адказны=Сост. Федосов Н. Ф.|месца=М.|выдавецтва=Сельхозгиз|год=1955|старонкі=397|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107195254/http://ashipunov.info/shipunov/school/books/slovarj-sprav_pchelovoda_1955.djvu|archive-date=7 студзеня 2012}}&lt;/ref&gt;.

Кара чаромхі можа выкарыстоўвацца для афарбоўкі тканін і скур у зялёны і чырвона-буры тоны, плады даюць цёмна-чырвонае адценне.

Дробнаслойная, цвёрдая і пругкая [[драўніна]] буравата-жоўтага колеру ідзе на вырабы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

== Чаромха ў культуры ==

Згодна з рускай народнай прыкметай, калі цвіце чаромха, надвор’е становіцца халаднейшым&lt;ref&gt;''Стрижёв А. В.'' Календарь русской природы. — 3-е изд., перераб. — М.: Моск. рабочий, 1981. — С. 208.&lt;/ref&gt;.

Ва ўраджэнцаў невялікага паселішча {{нп3|Эдві|||Advie}} на паўночным усходзе [[Шатландыя|Шатландыі]] існуе табу на выкарыстанне драўніны чаромхі звычайнай, паколькі лічыцца, што гэта «ведзьміна дрэва»&lt;ref name=Gregor&gt;{{нп3|Вальтэр Грэгар|Walter Gregor||Walter Gregor}}, «[[s:The Folk-Lore Journal/Volume 7/Some Folklore of Trees, Animals, and River-fishing from the N.E. of Scotland|Some Folklore of Trees, Animals, and River-fishing from the N.E. of Scotland]]» ''The Folk-Lore Journal''. Volume 7, 1889. p. 41.&lt;/ref&gt;.

=== Чаромха ў літаратуры ===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; |
''Чаму ў цвіцення час кароткі''&lt;br /&gt;
''заўжды мяне хвалюе штосьці?''&lt;br /&gt;
''І для мяне твой пах — салодкі,''&lt;br /&gt;
''як успамін аб маладосці.''&lt;br /&gt;
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ''[[Васіль Гадулька]]. «Чаромха»''.&lt;ref&gt;[http://vershy.ru/content/charomkha Васіль Гадулька. «Чаромха»']&lt;/ref&gt;
|}

Разам з рабінай і іншымі дрэвамі чаромха заўсёды з’яўлялася крыніцай паэтычнага натхнення, сімвалам веснавога росквіту&lt;ref name=&quot;Ур&quot;/&gt;. Спалучэнне пяшчотных прыгожых кветак і горкага паху натхнялі многіх паэтаў на вершы пра нешчаслівае, неўзаемнае ці несправядлівае каханне.

{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: left; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; |
''Глядзіць прытоена-трывожна&lt;br /&gt;
''чаромха юная ў цяжку,&lt;br /&gt;
''і мы, забыўшы асцярожнасць,&lt;br /&gt;
''пайшлі ў вясну рука ў руку.&lt;br /&gt;
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Мікола Аляхновіч]]. «Вясна жыла у травiнцы кожнай…»&lt;ref&gt;[http://www.vershy.ru/content/vyasna-zhyla-u-travint Мікола Аляхновіч. «Вясна жыла у травiнцы кожнай…»]&lt;/ref&gt;.
|}
Тэрміны цвіцення чаромхі звычайна непадзельна звязваюць вобразы чаромхі і ранняй вясны, чаромхі і юнацтва, маладосці.

=== Чаромха ў мастацтве ===

Чаромха стала галоўнай гераіняй карцін такіх выдатных жывапісцаў, як {{нп3|Фядот Васільевіч Сычкоў|Ф. В. Сычкоў|ru|Сычков, Федот Васильевич}} («Чаромха», 1948, [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|К. Пятроў-Водкін]] («Чаромха ў шклянцы», 1932), {{нп3|Васіль Васільевіч Пераплётчыкаў|В. В. Пераплётчыкаў|ru|Переплётчиков, Василий Васильевич}} («Чаромха цвіце», 1915), [[Ісак Ільіч Левітан|І. І. Левітан]] («Чаромха», 1880-я), {{нп3|Іван Сямёнавіч Кулікоў, мастак|І. С. Кулікоў|ru|Куликов, Иван Семёнович}} («Чаромха», 1912), [[Канстанцін Аляксеевіч Каровін|К. А. Каровін]] («Чаромха», 1912).

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Файл:Ivan Kulikov Bird Cherry. 1912.jpg|{{нп3|Іван Сямёнавіч Кулікоў, мастак|І. С. Кулікоў|ru|Куликов, Иван Семёнович}}: Чаромха
Файл:Коровин Черёмуха 1912.jpg|[[Канстанцін Аляксеевіч Каровін|К. А. Каровін]]: Чаромха
Файл:Левитан Черемуха.jpg|[[Ісак Ільіч Левітан|І. І. Левітан]]: Чаромха
Файл:Черемуха цветет. 1915.jpg|{{нп3|Васіль Васільевіч Пераплётчыкаў|В. В. Пераплётчыкаў|ru|Переплётчиков, Василий Васильевич}}: Чаромха цвіце
&lt;/gallery&gt;

=== Іншае ===

Крышталі {{нп3|Хлорацэтафенон|хлорацэтафенону|ru|Хлорацетофенон}} — баявога атрутнага рэчыва з групы {{нп3|Лакрыматары|лакрыматараў|ru|Лакриматоры}} — маюць прыемны водар квітнеючай чаромхі. Адсюль яго армейскі код — «чаромха».

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{ФлораСССР|том=10|стар=576—578}}
* Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В. Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения: Справочник / Отв. ред. К. М. Сытник. — К.: Наукова думка, 1989. — 304 с — 100 000 экз. — ISBN 5-12-000483-0
* Универсальная энциклопедия лекарственных растений / сост. И. Н. Путырский, В. Н. Прохоров. — М.: Махаон, 2000. — С. 285—288. — 15 000 экз. — ISBN 5-88215-969-5
* {{кніга|аўтар=Мазнев Н. И.|загаловак=Энциклопедия лекарственных растений|выданне=3-е изд., испр. и доп|месца=М.|выдавецтва=Мартин|год=2004|старонак=496|isbn=5-8475-0213-3|тыраж=10 000}}
* {{артыкул|аўтар=А. Анциферов.|загаловак=Цветёт, цветёт черёмуха|выданне=Наука и жизнь|год=2005|нумар=5}}
* {{артыкул|аўтар=М. М. Игнатенко.|загаловак=Черёмуха|выданне=Химия и жизнь|год=1991|нумар=5|старонкі=62—63}}
* {{ІВРСР|частка=740. ''Padus avium'' Mill. [''Prunus racemosa'' (Lam.) Gilib., ''Prunus padus'' L.] — Черёмуха обыкновенная, или птичья|том=2|стар=376}}

== Спасылкі ==

* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PRPA5 ''Черёмуха'' на сайте USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120611000007/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PRPA5 |date=11 чэрвеня 2012 }}{{ref-en}} {{V|25|10|2008}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Черёмуха}} {{V|25|10|2008}}
* {{cite web|url=http://www.sadincentr.ru/publications/p174/|title=Такие разные черёмухи|author=Сычёв А.|publisher=Информационный садовый центр|access-date=2013-10-23|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20111230051513/http://www.sadincentr.ru/publications/p174/|archive-date=30 снежня 2011|url-status=dead}}
* {{кніга |аўтар=[[Юхім Якаўлевіч Елін|Єлін Ю. Я.]], {{нп3|Марыя Якаўлеўна Зярова|Зерова М. Я.|ru|Зерова Марія Яківна}}, [[Уладзімір Іванавіч Лушпа|Лушпа В. І.]], [[Святлана Іванаўна Шабарава|Шабарова С. І.]] |загаловак=Дари лісів.  |месца = Київ|выдавецтва=Урожай|год=1979 |старонак = 440}}
* [http://www.pharmencyclopedia.com.ua/article/80/cheremxa Черемха] // {{нп3|Фармацэўтычная энцыклапедыя|Фармацевтична енциклопедія|uk|Фармацевтична енциклопедія}}
* W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
* {{нп3|Збігнеў Падбялкоўскі|Zbigniew Podbielkowski|pl|Zbigniew Podbielkowski}}: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
* [[Уладзіслаў Шафер|Władysław Szafer]], {{нп3|Станіслаў Кульчыньскі|Stanisław Kulczyński|ru|Кульчиньский, Станислав}}: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Флора Еўразіі]]
[[Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі]]
[[Катэгорыя:Меданосныя расліны]]
[[Катэгорыя:Пладовыя дрэвы]]
[[Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы]]
[[Катэгорыя:Сліва]]
[[Катэгорыя:Расліны на марках]]</text>
      <sha1>pcfxfxw1n94mz43ye57sloi6r0jwegm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жарабковічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187256</id>
    <revision>
      <id>5142800</id>
      <parentid>5046845</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41077" sha1="1trwny3usbc50tjbhb8w2wnd4hnk0mw" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = Аграгарадок
 |беларуская назва        = Жарабковічы
 |вобласць                = Брэсцкая
 |раён                    = Ляхавіцкі
 |сельсавет               = Жарабковіцкі
}}
'''Жарабко́вічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Žarabkovičy}}, {{lang-ru|Жеребковичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], на рацэ [[Шавялёўка|Шавялёўцы]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Жарабковіцкі сельсавет|Жарабковіцкага сельсавета]]. Месціцца за 18 км на паўночны ўсход ад [[Ляхавічы|Ляхавічаў]], чыгуначная [[Жарабковічы (прыпыначны пункт)|станцыя]] на лініі [[Асіповічы I]] — [[Русіно (станцыя)|Русіно]], праз аграгарадок праходзіць аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|103}} [[Клецк]]—Ляхавічы.

== Назва ==
Паходзіць напэўна ад мянушкі ''Жарабок'' (Жеребокъ) і вытворнага ад яе патроніма — імя па бацьку, пазней прозвішча.

Цяпер болей вядомы версіі з [[Народная этымалогія|народнай этымалогіі]], адна выводзіць назву ад дзеяслова ''«жарабіць»'', які на мясцовай гаворцы значыць «выпас быдла», другая — ад коней, якіх тут быццам гадавалі для княжацкіх патрэб, калі паселішча належала [[Радзівілы|Радзівілам]]. Назва аднак вядома з часоў, калі цяперашняй мясцовай гаворкі пэўна яшчэ не было і да 14-гадовага перыяду належнасці паселішча [[Барбара Радзівіл|Барбары Радзівіл]], пра развітую конегадоўлю тут таксама няма звестак.

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
Напісанне ў першым упамінанні [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]] — ''Жеребковичи''&lt;ref name=&quot;atlas1&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} — С. 209.&lt;/ref&gt;. Вядомы прынамсі з 1440—1447 года ў [[Клецкае княства|Клецкай воласці]], нададзеныя &quot;Григореви Петрищу&quot;. Тады ж тры «чалавекі» — Васіль, сын яго Андрэй і Хадот, «у Жеребковичох» нададзены і нейкаму Пішчыку. Перад тым Рыгору Пятрышчу з Клецкай воласці былі нададзены шэсць «чалавек» [[Бортніцтва|бортнікаў]] — Дзямід, два Дабарэвічы, Палаўчын, Клімец і Трунец. Неўзабаве Пятрышча з братам таксама з Клецкай воласці атрымаў яшчэ Мірашава «месца» (напэўна, былы маёнтак нейкага Міраша), Левановічы і Цыцкавічы (напэўна, «чалавекі» з сем’ямі)&lt;ref&gt;LM № 3 (1440—1498). — Vilnius: Lietuvos istorijos institutas, 1998. — P. 56.&lt;/ref&gt;.

Да 1450-х гадоў Жарабковічы і [[Старыя Ляхавічы|Ляхавічы (напэўна, Старыя)]], належалі ўжо валынскаму баярыну Дзяніску Мукасеевічу, які памяняў іх з панам [[Івашка Ільініч|Іванам Іллінічам]] на яго замак [[Вільгір|Вельгар]] з «местам» і некалькімі «прыселкамі» ў Луцкім павеце&lt;ref&gt;''Собчук В. Д.'' Від коріння до крони : дослідж. з історії князів. і шляхет. родів Волині ХV — першої половини ХVII ст. — Кременець: [Кременец.-Почаїв. держ. іст.-архітектур. заповідник], 2014. — 506 c. : табл. — С. 179, заўв. 7.&lt;/ref&gt;. Потым Жарабковіцкі маёнтак перайшоў як спадчына да пана [[Юрый Іванавіч Ільініч|Юрыя Іллініча]]. У 1525 годзе канцлер [[Альбрэхт Гаштольд]] аспрэчыў правы Іллініча на ўваходы ў пушчу Лесішча, якая паводле слоў Гаштольда належала да яго Ляхавіцкага маёнтка, у тым жа годзе ён нават забраў Жабрабковіцкі маёнтак у Іллініча. Загадам караля [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта Старога]] маёнтак вернуты, а Гаштольд абавязаны кампенсаваць шкоды&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Аляхновіч Р. А., Рыбчонак С. А., Шаланда А. І.'' Род Іллінічаў… — С. 234.&lt;/ref&gt;.

Неўзабаве Юрый Іллініч памёр, пры падзеле яго спадчыны ў 1527 годзе Жарабковічы атрымаў сярэдні сын [[Станіслаў Юр’евіч Іллініч|Станіслаў]] і далучыў як «дварэц» да свайго Мірскага маёнтка. Правы Станіслава на Жарабковічы пацвердзіў гаспадар. Пасля смерці Станіслава ў 1531 годзе маёнтак перайшоў да старэйшага брата [[Ян Юр’евіч Іллініч|Яна]], які ў 1532 годзе прадаў Жарабковічы разам з маёнткам Малкава [[Альбрэхт Гаштольд|Альбрэхту Гаштольду]] за 1500 [[Капа (лікавая адзінка)|коп]] [[Грош|літоўскіх грошаў]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1537 годзе з дазволу бацькі [[Станіслаў Гаштольд]] запісаў Ляхавіцкі маёнтак з «дваром» Жарабковічы як [[Вена (права)|вена]] сваёй жонцы [[Барбара Радзівіл|Барбары Радзівіл]]. Пасля смерці Станіслава ў 1542 годзе род [[Гаштольды|Гаштольдаў]] згас і іх асноўныя ўладанні як вымарачныя перайшлі на вялікага князя, гэта значыць дзяржаве&lt;ref name=&quot;atlas1&quot; /&gt;. Вяноўныя ж маёнткі засталіся Барбары, якая ў 1547 годзе ўзяла шлюб з каралём [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонтам Аўгустам]]{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}.

Пасля смерці Барбары ў 1551 годзе яе маёнткі перайшлі ў асабістае ўладанне Жыгімонта Аўгуста. Кароль аддаваў Ляхавіцкае староства ў дзяржанне за пазыкі, першым дзяржаўцам быў [[Рыгор Грынькавіч Валовіч|Рыгор Валовіч]] (згадваецца ў снежні 1556). Ад 8 мая 1561 года&lt;ref&gt;Акты Виленской археографической комиссии: Том XXII. Акты Слонимского земского суда. — Вильна, 1895. — 535 с.&lt;/ref&gt; за пазыку 3000 коп грошаў дзяржаву з дварамі Ляхавічы, Старыя Ляхавічы і Жарабковічы атрымаў [[Іван Аляксандравіч Солтан|Іван Солтан]]. Пры Солтане ў Ляхавіцкіх ўладаннях гаспадарскім рэвізорам Андрэем Ільгоўскім праведзена [[валочная памера]], матэрыялы цяпер захоўваюцца ў [[Цэнтральны дзяржаўны гістарычны архіў Украіны ў Кіеве|ЦДГАУК]]&lt;ref&gt;ЦДIАУК, ф. 1 (Скарб коронний), оп. 1, спр. 2, арк. 334—359 зв.; Паводле: ''Ерусалимский К. Ю.'' Московский боярич… — С. 89.&lt;/ref&gt;. Цягам ліпеня 1566 — снежня 1567 года, нягледзячы на супраціўленне Солтана, дзяржава яму была заменена, а Ляхавіцкая нададзена за службу «до двух животовъ» [[Уладзімір Сямёнавіч Забалоцкі|Уладзіміру Забалоцкаму]] і яго жонцы з правам на 6000 коп грошаў. У канцы 1569 — пачатку 1570 года загадам гаспадара Дзмітрам Сапегам і Вацлавам Шушынскім праведзена рэвізія, матэрыялы цяпер захоўваюцца ў [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]&lt;ref&gt;НГАБ. КМФ-18, воп. 1, спр. 48, арк. 356 адв. — 357 адв.; Паводле: ''Ліцкевіч А. У.'' Распараджэнні Жыгімонта Аўгуста…&lt;/ref&gt;. Ужо ў 1569—1571 гадах кароль забраў Ляхавіцкую воласць і ў Забалоцкага, каб абмяняць ''«замак Ляхавічы, двор Жарабковічы ў Навагародскім павеце, места Батокі, двор [[Крэтынга|Крэцінку]], 50 валок ў воласці Палангенскай у зямлі Жамойцкай»'' з віленскім кашталянам [[Ян Геранімавіч Хадкевіч|Янам Хадкевічам]] на яго ''«дзедзічныя маёнткі Свіслач, двор Грынкі, Янава, Валкаўшчызна»'' і Абчоўскую пушчу ў Ваўкавыскім павеце{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}&lt;ref&gt;''Ерусалимский К. Ю.'' Московский боярич… — С. 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Довнар-Запольский М. В.'' Государственное хозяйство… — С. 151—152. (са спасылкай: Кн. Зап. Лит. LIV, л. 63 и сл.)&lt;/ref&gt;. Пасля 1567 года ў [[Новагародскі павет|Новагародскім павеце]] [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]]&lt;ref name=&quot;atlas1&quot; /&gt;.

Пасля смерці ў 1621 годзе [[Ян Караль Хадкевіч|Яна Караля Хадкевіча]], у маі 1623 годзе яго ўладанні падзелены паміж спадчыннікамі — Ляхавіцкі маёнтак атрымала дачка Ганна Схаластыка, жонка [[Ян Станіслаў Сапега|Яна Станіслава Сапегі]], пасля яе смерці ў 1625 годзе ўласнасць перайшла да [[Сапегі|Сапегаў]]. Пасля смерці [[Ежы Феліцыян Сапега|Ежы Феліцыяна Сапегі]] ў 1750 годзе, спадчыннікі спрабавалі выплаціць пазыкі і захаваць маёнтак, але ўрэшце ў 1760 годзе прадалі польнаму гетману [[Міхал Юзаф Масальскі|Міхалу Юзафу Масальскаму]]. У рэестры названы самі Ляхавічы і фальваркі Старыя Ляхавічы, Ажэвічы, Жарабковічы, Зубялевічы, Голдавічы, Мыслабаж, Літва і Вадзяжым. У 1775 годзе, праз стратэгічнае становішча Ляхавічаў, маёнтак цалкам перайшоў да дзяржавы, але ў 1790 годзе рашэнне скасавана і ўладанні вернуты [[Масальскія|Масальскім]]. Ад 1791 года, паводле новага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення, аказаліся ў [[Случарэцкі павет|Случарэцкім павеце]] [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]]{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}.

=== Расійская імперыя ===
[[Файл:Stanisłaŭ Kazimier Kasakoŭski. Станіслаў Казімер Касакоўскі (XIX).jpg|міні|Партрэт [[Станіслаў Казімір Касакоўскі|Станіслава Казіміра Касакоўскага]] (1837—1905), ардыната Ляхавіцкага графства, у тым ліку ўладальніка Жарабковічаў у 2-й палове XIX — пачатку XX стагоддзяў.]]
Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Нясвіжскі павет (Расійская імперыя)|Нясвіжскім павеце]] Мінскага намесніцтва. У 1793 годзе Ляхавіцкае графства перайшло ва ўладанне графаў [[Касакоўскія|Касакоўскіх]]. У складзе графства між іншых былі фальварак Жарабковічы (уключаў вёскі [[Зарытава]], [[Падлессе (Ляхавіцкі раён)|Падлессе Жарабковіцкае]]) і фальварак [[Гулічы]] (уключаў саму вёску Жарабковічы). Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) і адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]] (1796) у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}.

Пасля 1861 года ў [[Ляхавіцкая воласць|Ляхавіцкай воласці]] Слуцкага павета. У 1876 годзе фальваркам Жарабковічы валодаў граф [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Станіслаў Станіславаў Касакоўскі, валодаў пасля пераходу спадчыны з 1873 года{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=78}}.

=== Найноўшы час ===
У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] вёска ў прыфрантавой паласе, у лютым—снежні 1918 года пад акупацыяй войскаў [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Ляхавіцкай воласці атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]&lt;ref name=&quot;atlas4&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} — С. 19.&lt;/ref&gt;. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. З чэрвеня 1919 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). У другой палове ліпеня 1920 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй, з другой паловы верасня — у кастрычніку зноў пад уладай Польшчы.

==== Пад уладай Польшчы ====
Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ў складзе Ляхавіцкай гміны [[Баранавіцкі павет (1919—1940)|Баранавіцкага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомы як [[Заходняя Беларусь]]. У вёсцы дзейнічала польская школа. У 1926 годзе ў вёсцы закладзены гурткі [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (БСРГ) і [[Таварыства беларускай школы]] (ТБШ), адкрыта беларуская бібліятэка{{sfn|Наша праўда|1927|с=3}}. У жарабковіцкі гурток БСРГ уваходзілі 42 сябры, старшынёй быў Дзмітрый Сільвестравіч Казаноўскі, сакратаром — Андрэй Емяльянавіч Глобаж, касірам — Фёдар Емяльянавіч Ждановіч{{Sfn|Памяць|1989|с=158}}. Жарабковіцкі гурток ТБШ аб’ядноўваў 12 чалавек, адначасова ўсе яны былі сябрамі БСРГ. Старшынёй гуртка быў Міхаіл Паўлавіч Новік, сакратаром — Сцяпан Паўлавіч Казаноўскі, касірам — Іван Андрэевіч Казаноўскі{{Sfn|Памяць|1989|с=159}}. У 1926 годзе сяляне падалі дэкларацыю аб пераўтварэнні польскай школы ў беларускую{{sfn|Наша праца|1927|с=4}}, у выніку ўлады дазволілі выкладаць беларускую мову як прадмет, аднак на пасаду выкладчыка быў прызначаны [[Асаднікі|асаднік]]{{Sfn|Памяць|1989|с=159}}. Урокі беларускай мовы супадалі з урокамі закону божага, а дзеці часцей наведвалі ўрокі беларускай мовы, праз што яе выкладанне пазней забаранілі{{Sfn|Памяць|1989|с=160}}. Некаторыя жыхары Жарабковічаў выступалі як артысты-аматары ў тэатральных пастаноўках, якія ладзіла ТБШ{{Sfn|Памяць|1989|с=159}}. У 1928 годзе ў вёсцы была створана ячэйка [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] (КПЗБ), старшынёй якой стаў былы сябра гуртка БСРГ Андрэй Емяльянавіч Глобаж{{Sfn|Памяць|1989|с=160}}. Таксама ў 1928 годзе навучэнцы [[Клецкая гімназія|Клецкай гімназіі]] Аляксей і Мікалай Грамакі стварылі ў вёсцы арганізацыю [[Камуністычны саюз моладзі Заходняй Беларусі|Камуністычнага саюза моладзі Заходняй Беларусі]] (КСМЗБ){{Sfn|Памяць|1989|с=161}}. У 1930-х гадах у вёсцы дзейнічала [[Кааперацыя|кааперацыйнае]] таварыства «Змаганне»{{Sfn|Памяць|1989|с=165}}. 

У 1930 годзе ў дзень выбараў у сейм сябры КПЗБ і КСМЗБ арганізавалі ў вёсцы мітынг, на якім заклікалі галасаваць за [[Левыя (палітыка)|левых]] кандыдатаў{{Sfn|Памяць|1989|с=162}}. У 1933 годзе на год зняволення за «спеў камуністычных песень» былі асуджаны сяляне: Аляксей Раманюк, Міхась Зянюк, Міхась Войтуль, Аляксей Таранда, Міхась Яруць, Марыя Каляда і Вольга Ждановіч{{sfn|Беларуская крыніца|1933|с=3}}&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/253995/edition/242145|аўтар=|загаловак=Słowo. 1933, nr 300|год=1933-11-03|выданне=Biblioteka Jagiellońska, 3392 V czas.}}&lt;/ref&gt;. У красавіку 1935 года ў сяброў КПЗБ і КСМЗБ вёскі Жарабковічы прайшлі масавыя вобыскі паліцыяй, праз дзень пасля допытаў у пастарунку і збіцця памёр камсамолец Анатоль Сяргеевіч Леваш, на ягоным пахаванні адбыўся масавы стыхійны мітынг{{Sfn|Памяць|1989|с=164}}. У 1935 годзе ў ветраку Праневічаў у Жарабковічах была створана падпольная друкарня КПЗБ{{Sfn|Памяць|1989|с=165}}.

==== БССР і незалежная Беларусь ====
17 верасня 1939 года Жарабковічы [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|заняты]] Чырвонай Арміяй&lt;ref name=&quot;atlas4.1&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} — С. 29.&lt;/ref&gt;. 14 кастрычніка сялянскім камітэтам былі арыштаваны [[асаднікі]] Баляслаў Пік і Юзаф Прушынскі, пасля перадачы народнай міліцыі іх самасудна расстралялі&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/files/repression.pdf|загаловак=Масавыя рэпрэсіі ў СССР у гістарычных даследаваннях і калектыўнай памяці|адказны=Кандрацюк А., Смалянчук А|год=2018|месца=Мінск|выдавецтва=Зміцер Колас|старонкі=17|старонак=605|isbn=978-985-23-0033-9}}&lt;/ref&gt;. Пазней у 1940 годзе [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсіі]] працягнуліся, за ранейшую сувязь з польскімі органамі былі арыштаваны і асуджаны да лагераў некалькі сялян&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2792803|title=Списки жертв — Воронович Алексей|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2807566|title=Списки жертв — Казановский Павел Яковлевич|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2844708|title=Списки жертв — Соколовский Николай Павлович|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2859351|title=Списки жертв — Юруть Михаил Павлович|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2857254|title=Списки жертв — Шкляник Илья Степанович|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt;, арыштаваны і асуджаны на высылку сем’і асаднікаў Кавалькевічаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/1244474|title=Списки жертв — Ковалькевич Мария Александровна|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/1244473|title=Списки жертв — Ковалькевич Дануся Владимировна|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt; (настаўнік)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2811493|title=Списки жертв — Ковалькевич Владислав Карлович|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt; і Чубакоўскіх (Чубаноўскіх)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/1252034|title=Списки жертв — Чубаковский Збижер Казимирович|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/1252036|title=Списки жертв — Чубаковский Юрка Казимирович|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/1252035|title=Списки жертв — Чубаковский Казимир Иванович|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/1252033|title=Списки жертв — Чубаковская Станислава Иосифовна|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt;. З 12 лістапада — у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Ад 15 студзеня 1940 года — у Ляхавіцкім раёне [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], ад 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр [[Жарабковіцкі сельсавет|Жарабковіцкага сельсавета]]. У 1940 годзе створаны [[калгас]] імя Сталіна, які аб’ядноўваў 98 гаспадарак з 727 га ворыва{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}.

У часе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] з чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецкай акупацыяй{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}. 5 ліпеня 1944 года заняты Чырвонай Арміяй (падраздзяленнямі [[65-ы асобны танкавы полк|65-га асобнага танкавага палка]] і [[54-я гвардзейская стралковая дывізія|54-й гвардзейскай стралковай дывізіі]]).

У 1948 годзе адноўлены калгас імя Сталіна, які аб’ядноўваў 35 гаспадарак, у снежні 1950 года да яго далучаны шэсць дробных навакольных калгасаў. Ад 8 студзеня 1954 года Жарабковічы ў складзе Брэсцкай вобласці, ад 16 ліпеня 1954 — у Падлескім сельсавеце. Калгас імя Сталіна 3 лістапада 1961 года перайменаваны ў «Беларусь». Падлескі сельсавет 3 ліпеня 1972 года зноў перайменаваны ў Жарабковіцкі сельсавет&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 ліпеня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 23 (1361).&lt;/ref&gt;{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}.

== Інфраструктура ==
[[Файл:Жеребковичи, Ляховичский район, Брестская область, Беларусь 08.jpg|міні|Забудова Жарабковічаў, 2023 г.]]
[[Файл:Žarabkovicki Dom Kultury.JPG|thumb|міні|Жарабковіцкі Дом культуры.]]

Станам на 2007 год планіровачна вёска складалася з трох просталінейных, паралельных, мерыдыяльных вуліц, да якіх з захаду далучаецца блізкая да шыротнай арыентацыі вуліца. Забудова пераважна драўляная, сядзібнага тыпу{{sfn|ГВБ|2007|с=274}}. Станам на 2020 год у паселішчы 7 вуліц — Кастрычніцкая, Лугавая, Мінская, Пушкіна, Садовая, Савецкая, Спакойная&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gzk.nca.by/0dbde7750b924944142f0de66337375c.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D1661%26setstreet%3D%26rand%3D0.3364542022413224|title=Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher=Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Станам на 1940 года ў вёсцы дзейнічалі пачатковая школа, клуб, медпункт, крама, тэлефон{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}.

У 1970 годзе — цэнтр калгаса «Беларусь»{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}.

Станам на 2007 год у Жарабковічах размяшчаліся выканкам сельсавета, філіял «Беларусбанк», дзіцячы сад, 2 крамы, аддзяленне «Белпошта», фельчарска-акушэрскі пункт, сярэдняя школа імя Міхаіла Мінкевіча{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}, бібліятэка, Дом культуры, комплексны прыёмны пункт{{sfn|ГВБ|2007|с=274}}.
[[Файл:Vystava narodna-pobytavaj kultury ŭ Žarabkovickim Domie Kultury.JPG|thumb|міні|злева|Сталая экспазіцыя прадметаў народна-побытавай культуры ў Жарабковіцкім Доме культуры.]]
;Дом Культуры
На базе Дома культуры праходзяць асноўныя культурныя мерапрыемствы вёскі — канцэрты, дыскатэкі, творчыя выступленні і вечары. Таксама дзейнічае шэраг гурткоў, у тым ліку беларускай народнай песні, [[беларускія народныя танцы|народнага танцу]], тэатральны, развіцця дзіцячай творчасці і іншыя. Размешчана сталая экспазіцыя прадметаў народна-побытавай культуры — [[ручнік]]оў, сельскагаспадарчых і побытавых прылад, іншых рэчаў. Частка мерапрыемстваў, пераважна дзіцячых, адбываецца ў будынках мясцовай школы і дзіцячага саду.

== Насельніцтва ==
* 1847 год — у вёсцы 37 двароў, 277 жыхароў, 27 валок; у фальварку (разам з Зарытавым і Падлессем) 58 двароў, 521 жыхар, 37,5 валок{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}
* 1897 год — у вёсцы 72 двары, 532 жыхары; у маёнтку 2 будынкі, 31 жыхар{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}
* 1909 год — у вёсцы 108 двароў, 652 жыхары; у маёнтку 6 жыхароў{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}
* 1921 год — у вёсцы 119 двароў, 619 жыхароў; у фальварку 3 дамы, 30 жыхароў{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}
* 1940 год — у вёсцы 127 двароў, 681 жыхар, у былым фальварку 88 жыхароў{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}
* 1959 год — 519 жыхароў{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}
* 1970 год — 617 жыхароў{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}
* 2002 год — 238 двароў, 670 жыхароў{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}
* 2005 год — 237 двароў, 620 жыхароў{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}
* 2014 год — 250 двароў, 681 жыхар
* 2019 год — 532 жыхары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-10-12}}&lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Аляксей Сільвестравіч Арэшка]] (нар. 1923) — дзеяч беларускай эміграцыі, хімік.
* [[Аляксей Ігнатавіч Мікуліч]] (1934—2021) — беларускі [[антрапалогія|антраполаг]].
* [[Генадзь Мікалаевіч Праневіч]] (1950—2017) — беларускі літаратурны крытык, паэт, публіцыст, грамадскі дзеяч.
* [[Анатоль Іванавіч Станкевіч]] (1937—1999) — беларускі паэт.

== Мемарыялы ==
* У цэнтры Жарабковічаў пахаваны 14 воінаў Чырвонай (пазней Савецкай) арміі, загінулых ў 1941 і 1944 гадах, у 1957 годзе на магіле ўстаноўлены помнік — скульптура салдата{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}.
* На могілках пахаваны 14 вяскоўцаў, расстраляных акупантамі летам 1941 года, у 1965 годзе на магіле ўстаноўлены абеліск{{sfn|ГВБ|2007|с=273}}, які ў 2010-х гадах дэмантавалі, паставіўшы замест яго сучасны магільны камень.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Аляхновіч Р. А., Рыбчонак С. А., Шаланда А. І.'' Род Іллінічаў у Вялікім Княстве Літоўскім у XV—XVI стст.: радавод, гербы, уладанні. — Мір: Музей «Замкавы комплекс „Мір“», 2015. — 373 с., іл., карта.
* ''Довнар-Запольский М. В.''&lt;nowiki&gt; Государственное хозяйство великого княжества Литовского при Ягеллонах : Т. 1. — Киев : тип. Имп. Ун-та св. Владимира, АО печ. и изд. дела Н.Т. Корчак-Новицкого, 1901. — VIII, 807, [3], V-CXII, II с., 1 л. табл.&lt;/nowiki&gt;
* {{Крыніцы/ГВБ|4-2|Жарабковічы|273—274}}
* ''Ерусалимский К. Ю.'' Московский боярич, литовский староста, королевский слуга: европейская карьера В. С. Заболоцкого [Текст] / К. Ю. Ерусалимский // Российская история. — 2011. — N 4. — С. 88—102. — Библиогр. в примеч. — Примеч.: с. 99—102. — ISSN 0869-5687.
* Ёсць край такі [Тэкст] : гістарычна-літаратурная хроніка / рэд.-склад. [[Уладзімір Лаўрэнаў|У. М. Лаўрэнаў]]. — [Б. м.] : Баранавіцкая ўзбуйненая друкарня, 2003. — 427 с. — ISBN 985-6676-41-X.
* ''Ліцкевіч А. У.'' Распараджэнні Жыгімонта Аўгуста адносна ўласных гаспадарскіх (вялікакняскіх) маёнткаў пасля заключэння Люблінскай уніі 1569 г. (два дакументы з 52-й Кнігі запісаў Метрыкі ВКЛ) // Metriciana. Даследаванні і матэрыялы Метрыкі Вялікага княства Літоўскага. Т. 3. — Мн., 2004. — С. 35—56.
* {{h|Памяць|1989| {{Крыніцы/Памяць/Ляхавіцкі раён}} }}
* {{кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал=|спасылка=|адказны=Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне=|месца=Минскъ|выдавецтва=Типографія Губернскаго Правленія|год=1877|том=|старонкі=|старонак=187|серыя=|isbn=|тыраж=|ref=Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|779|Żerebkowicze|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

=== Перыёдыка ===
* {{артыкул|аўтар=Той самы.|загаловак=Культурна-асьветная праца на вёсцы (Баранавіцкі пав.)|арыгінал=|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Nasa_prauda_-_redaktar-vydaviec_S_Tataryn_Vilnia,_1927.pdf.zip/1927-11.mablt.pdf|аўтар выдання=|выданне=[[Наша праўда|Наша праўда]]|тып=газэта|месца=Вільня|выдавецтва=|год=1927|выпуск=|том=|нумар=11|старонкі=3—4|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=|ref=Наша праўда|archive-url=|archive-date=}}
* {{артыкул|аўтар=|загаловак=З краю. Судзілі сялян|арыгінал=|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Krynica_tydniowaja_katalickaja_hazeta_Wilnia,_1919-1925.pdf.zip/163877-1933-44.pdf|аўтар выдання=|выданне=[[Беларуская крыніца|Беларуская крыніца]]|тып=газэта|месца=Вільня|выдавецтва=|год=1933|выпуск=|том=|нумар=44 (543)|старонкі=3|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=|ref=Беларуская крыніца|archive-url=|archive-date=}}
* {{артыкул|аўтар=Дэклярант.|загаловак=Барацьба за родную школу. (в. Жарабковічы, Баранавіцкага пав.)|арыгінал=|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Nasa_praca_Vilnia,_1927.pdf.zip/1927-06.mablt.pdf|аўтар выдання=|выданне=[[Наша праца]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1927|выпуск=|том=|нумар=6|старонкі=4|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=|ref=Наша праца|archive-url=|archive-date=}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Žarabkovičy}}

{{Жарабковіцкі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Жарабковіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Жарабковічы| ]]</text>
      <sha1>1trwny3usbc50tjbhb8w2wnd4hnk0mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат свету па біятлоне 2013</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190453</id>
    <revision>
      <id>5143016</id>
      <parentid>4754192</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T09:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 23 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96681" sha1="33x7s79qm495sqtgtwr6iqzc3pzs0ut" xml:space="preserve">'''48-ы [[чэмпіянат свету па біятлоне]]''' прайшоў у [[Чэхія|чэшскім]] горадзе [[Нове-Места-на-Мораве|Нове-Места]] з серады [[6 лютага]] па нядзелю [[17 лютага]] [[2013]] года&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.biathlon.com.ua/comments.php?id=4668|title=Нове-Места рыхтуецца да чэмпіянату свету|date=25 кастрычніка 2012|publisher=biathlon.com.ua|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104065533/http://www.biathlon.com.ua/comments.php?id=4668|archivedate=4 лістапада 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.biathlon-online.de/news-89/2810-ruhpolding-und-nove-mesto-erhalten-biathlon-wm.html|title=Ruhpolding und Nove Mesto erhalten Biathlon-WM|date=6 верасня 2008|publisher=Biathlon-online.de|accessdate=8 лютага 2013|archiveurl=https://archive.today/20120721053419/http://www.biathlon-online.de/news-89/2810-ruhpolding-und-nove-mesto-erhalten-biathlon-wm.html|archivedate=21 ліпеня 2012|url-status=dead}}{{ref-de}}&lt;/ref&gt;.
Было разгуляна 11 камплектаў медалёў, па 5 у мужчын і жанчын у [[спрынт (біятлон)|спрынце]], [[гонка пераследвання|пераследванні]], [[мас-старт (біятлон)|мас-старце]], [[індывідуальная гонка|індывідуальнай гонцы]], [[эстафета (біятлон)|эстафеце]] і адзін камплект медалёў у [[змешаная эстафета (біятлон)|змешанай эстафеце]].

== Расклад спаборніцтваў ==
&lt;small&gt;Час пачатку спаборніцтваў паказаны [[Цэнтральнаеўрапейскі час|CET]].&lt;/small&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot; width=&quot;500&quot;
|-
! Дата
! Час
! Дысцыпліна
|-
|[[7 лютага]]
|17:30 (20:30)
|align=&quot;left&quot;| [[#Змешаная эстафета|Змешаная эстафета, 2×6 + 2×7,5 км]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[9 лютага]]
|13:00 (16:00)
|align=&quot;left&quot;| [[#Спрынтарскія гонкі|Спрынт, 10 км, мужчыны]]
|-
|16:15 (19:15)
|align=&quot;left&quot;| [[#Спрынтарскія гонкі|Спрынт, 7,5 км, жанчыны]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[10 лютага]]
|13:00 (16:00)
|align=&quot;left&quot;| [[#Гонкі пераследвання|Гонка пераследу, 12,5 км, мужчыны]]
|-
|16:15 (19:15)
|align=&quot;left&quot;| [[#Гонкі пераследвання|Гонка пераследу, 10 км, жанчыны]]
|-
|[[13 лютага]]
|17:15 (20:15)
|align=&quot;left&quot;| [[#Індывідуальныя гонкі|Індывідуальная гонка, 15 км, жанчыны]]
|-
|[[14 лютага]]
|17:15 (20:15)
|align=&quot;left&quot;| [[#Індывідуальныя гонкі|Індывідуальная гонка, 20 км, мужчыны]]
|-
|[[15 лютага]]
|17:15 (20:15)
|align=&quot;left&quot;| [[#Эстафетныя гонкі|Эстафета, 4 × 6 км, жанчыны]]
|-
|[[16 лютага]]
|15:15 (18:15)
|align=&quot;left&quot;| [[#Эстафетныя гонкі|Эстафета, 4 × 7,5 км, мужчыны]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[17 лютага]]
|12:00 (15:00)
|align=&quot;left&quot;| [[#Мас-старты|Мас-старт, 12,5 км, жанчыны]]
|-
|15:00 (18:00)
|align=&quot;left&quot;| [[#Мас-старты|Мас-старт, 15 км, мужчыны]]
|-
|}
: &lt;small&gt;[http://www3.biathlonworld.com/ru/events.html/do/showevent?EventId=BT1213SWRLCH__ Падзеі IBU] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130326075055/http://www5.biathlonworld.com/ru/events.html/do/showevent?EventId=BT1213SWRLCH__ |date=26 сакавіка 2013 }}&lt;/small&gt;

== Табліцы медалёў ==

=== Краіны ===
{| class=wikitable cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; font-size:90%&quot; width=55%
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! width=50 align=&quot;center&quot;| Месца
! width=120 align=&quot;center&quot;| Краіна
! width=50 align=&quot;center&quot;| [[Выява:Gold medal icon.svg]]
! width=50 align=&quot;center&quot;| [[Выява:Silver medal icon.svg]]
! width=50 align=&quot;center&quot;| [[Выява:Bronze medal icon.svg]]
! width=50 align=&quot;center&quot;| Усяго
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 1
| align=&quot;left&quot;| {{NOR}}
| style=&quot;background:gold&quot; | '''8
| style=&quot;background:silver&quot; | 2
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 1
| '''11
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 2
| align=&quot;left&quot; | {{FRA}}
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | '''4
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''5
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 3
| align=&quot;left&quot; | {{UKR}}
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''3
| '''5
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 4
| align=&quot;left&quot; | {{BLR}}
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 5-7
| align=&quot;left&quot; | {{GER}}
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 1
| '''2
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 5-7
| align=&quot;left&quot; | {{RUS}}
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 1
| '''2
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 5-7
| align=&quot;left&quot; | {{POL}}
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 1
| '''2
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 8
| align=&quot;left&quot; | {{USA}}
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 9-12
| align=&quot;left&quot; | {{CZE}}
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 9-12
| align=&quot;left&quot; | {{SLO}}
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 9-12
| align=&quot;left&quot; | {{SWE}}
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 9-12
| align=&quot;left&quot; | {{ITA}}
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 1
| '''1
|}

=== Спартсмены ===
{| class=&quot;standard collapsible collapsed&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; font-size:90%&quot; width=60%
!colspan=6|З улікам усіх гонак
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! width=50 align=&quot;center&quot;| Месца
! width=200 align=&quot;center&quot;| Спартсмен
! width=50 align=&quot;center&quot;| [[Выява:Gold medal icon.svg]]
! width=50 align=&quot;center&quot;| [[Выява:Silver medal icon.svg]]
! width=50 align=&quot;center&quot;| [[Выява:Bronze medal icon.svg]]
! width=50 align=&quot;center&quot;| Усяго
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 1
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|NOR}} [[Тура Бергер]]
| style=&quot;background:gold&quot; | '''4
| style=&quot;background:silver&quot; | 2
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''6
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 2
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|Нарвегія}} [[Эміль Хегле Свендсен]]
| style=&quot;background:gold&quot; | '''4
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 1
| '''5
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 3
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|NOR}} [[Тар’ей Бё]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 3
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''3
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 4
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|NOR}} [[Сюнёва Сулемдаль]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 2
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''2
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 5
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|FRA}} [[Мартэн Фуркад]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | '''4
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''5
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 6
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|UKR}} [[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''3
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 7-11
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|BLR}} [[Дар’я Домрачава]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 7-11
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|NOR}} [[Хільдэ Фенэ]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 7-11
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|NOR}} [[Ан Крысцін Флатлан]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 7-11
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|NOR}} [[Уле-Эйнар Б’ёрндален]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 7-11
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|NOR}} [[Хенрык Л'Абэ-Лунд]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 12
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|FRA}} [[Алексі Бёф]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 2
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''2
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 13-15
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|UKR}} [[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''2
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 13-15
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|UKR}} [[Валянціна Аляксандраўна Семярэнка|Валянціна Семярэнка]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''2
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 13-15
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|RUS}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''2
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 16-23
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|FRA}} [[Мары-Лор Брунэ]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 16-23
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|FRA}} [[Мары Дарэн-Абер]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 16-23
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|POL}} [[Крысціна Палка]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 16-23
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|GER}} [[Андрэа Хенкель]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 16-23
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|USA}} [[Цім Бёрк]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 16-23
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|UKR}} [[Юлія Валянцінаўна Джыма|Юлія Джыма]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 16-23
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|FRA}} [[Сімон Фуркад]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 16-23
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|FRA}} [[Жан-Гіём Беатрыкс]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|CZE}} [[Вераніка Віткава]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|CZE}} [[Габрыэла Соўкалава]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|CZE}} [[Яраслаў Соўкуп]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|CZE}} [[Ондржэй Моравец]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|SLO}} [[Якаў Фак]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|SWE}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|ITA}} [[Даратэя Вірэр]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|ITA}} [[Ніколь Ганцье]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|ITA}} [[Мікела Понца]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|ITA}} [[Карын Оберхофер]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|GER}} [[Сімон Шэмп]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|GER}} [[Андрэас Бірнбахер]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|GER}} [[Арнд Пайфер]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|GER}} [[Эрык Лесер]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 24-38
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|POL}} [[Моніка Хойніш]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|}

{| class=&quot;standard collapsible collapsed&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; font-size:90%&quot; width=60%
!colspan=6|Без уліку эстафетных гонак
|-
|
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! width=50 align=&quot;center&quot;| Месца
! width=200 align=&quot;center&quot;| Краіна
! width=50 align=&quot;center&quot;| [[Выява:Gold medal icon.svg]]
! width=50 align=&quot;center&quot;| [[Выява:Silver medal icon.svg]]
! width=50 align=&quot;center&quot;| [[Выява:Bronze medal icon.svg]]
! width=50 align=&quot;center&quot;| Усяго
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 1
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|NOR}} [[Тура Бергер]]
| style=&quot;background:gold&quot; | '''2
| style=&quot;background:silver&quot; | '''2
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''4
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 2
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|NOR}} [[Эміль Хегле Свендсен]]
| style=&quot;background:gold&quot; | '''2
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''3
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 3
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|FRA}} [[Мартэн Фуркад]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | '''2
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''3
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 4
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|UKR}} [[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''2
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 5-6
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|BLR}} [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар’я Домрачава]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 5-6
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|NOR}} [[Тар’ей Бё]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 1
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 7
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|RUS}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''2
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 8-10
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|POL}} [[Крысціна Палка]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 8-10
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|GER}} [[Андрэа Хенкель]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 8-10
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|USA}} [[Цім Бёрк]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 1
| style=&quot;background:#c96;&quot; | 0
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 11-15
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|SLO}} [[Якаў Фак]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 11-15
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|UKR}} [[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 11-15
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|UKR}} [[Валянціна Аляксандраўна Семярэнка|Валя Семярэнка]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 11-15
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|SWE}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|- align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;
| 11-15
| align=&quot;left&quot; | {{Сцяг|POL}} [[Моніка Хойніш]]
| style=&quot;background:gold&quot; | 0
| style=&quot;background:silver&quot; | 0
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''1
| '''1
|}

== Табліца прызавых месцаў ==
{| {{Sports result table}}
! bgcolor=&quot;#e8e8e8&quot; | Дысцыпліна !! width=200 bgcolor=&quot;gold&quot; | Золата !! width=200 bgcolor=&quot;silver&quot; | Срэбра !! width=200 bgcolor=&quot;#cc9966&quot; | Бронза
|-
| Спрынт, 7,5 км, жанчыны
|bgcolor=&quot;gold&quot;| '''''{{Сцяг|Украіна}} [[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]]
|bgcolor=&quot;silver&quot;| ''{{Сцяг|Нарвегія}} [[Тура Бергер]]
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| ''{{Сцяг|Украіна}} [[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]]
|-
| Спрынт, 10 км, мужчыны
|bgcolor=&quot;gold&quot;| '''''{{Сцяг|Нарвегія}} [[Эміль Хегле Свендсен]]
|bgcolor=&quot;silver&quot;| ''{{Сцяг|Францыя}} [[Мартэн Фуркад]]
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| ''{{Сцяг|SLO}} [[Якаў Фак]]
|-
| Гонка пераследвання, 10 км, жанчыны
| bgcolor=&quot;gold&quot;| '''''{{Сцяг|NOR}} [[Тура Бергер]]
|bgcolor=&quot;silver&quot;| ''{{Сцяг|POL}} [[Крысціна Палка]]
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| ''{{Сцяг|UKR}} [[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]]
|-
| Гонка пераследвання, 12,5 км, мужчыны
|bgcolor=&quot;gold&quot;| '''''{{Сцяг|NOR}} [[Эміль Хегле Свендсен]]
|bgcolor=&quot;silver&quot;| ''{{Сцяг|FRA}} [[Мартэн Фуркад]]
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| ''{{Сцяг|RUS}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]]
|-
| Індывідуальная гонка, 15 км, жанчыны
| bgcolor=&quot;gold&quot;| '''''{{Сцяг|NOR}} [[Тура Бергер]]
|bgcolor=&quot;silver&quot;| ''{{Сцяг|GER}} [[Андрэа Хенкель]]
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| ''{{Сцяг|UKR}} [[Валянціна Аляксандраўна Семярэнка|Валя Семярэнка]]
|-
| Індывідуальная гонка, 20 км, мужчыны
| bgcolor=&quot;gold&quot;| '''''{{Сцяг|FRA}} [[Мартэн Фуркад]]
| bgcolor=&quot;silver&quot;| ''{{Сцяг|USA}} [[Цім Бёрк]]
| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| ''{{Сцяг|SWE}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]]
|-
| Мас-старт, 12,5 км, жанчыны
| bgcolor=&quot;gold&quot;| '''''{{Сцяг|BLR}} [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар’я Домрачава]]
|bgcolor=&quot;silver&quot;| ''{{Сцяг|NOR}} [[Тура Бергер]]
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| ''{{Сцяг|POL}} [[Моніка Хойніш]]
|-
| Мас-старт, 15 км, мужчыны
| bgcolor=&quot;gold&quot;| '''''{{Сцяг|NOR}} [[Тар’ей Бё]]
|bgcolor=&quot;silver&quot;| ''{{Сцяг|RUS}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]]
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| ''{{Сцяг|NOR}} [[Эміль Хегле Свендсен]]
|-
| Змешаная эстафета, 2×6 км + 2×7,5 км
|bgcolor=&quot;gold&quot;| '''{{Зборная|NOR|біятлон}}
----
: '''''[[Тура Бергер]]
: '''''[[Сюнёва Сулемдаль]]
: '''''[[Тар’ей Бё]]
: '''''[[Эміль Хегле Свендсен]]
|bgcolor=&quot;silver&quot;| {{Зборная|FRA|біятлон}}
----
: ''[[Мары-Лор Брунэ]]
: ''[[Мары Дарэн-Абер]]
: ''[[Алексі Бёф]]
: ''[[Мартэн Фуркад]]
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| {{Зборная|CZE|біятлон}}
----
: ''[[Вераніка Віткава]]
: ''[[Габрыэла Соўкалава]]
: ''[[Яраслаў Соўкуп]]
: ''[[Ондржэй Моравец]]
|-
| Эстафета, 4×6 км, жанчыны
|bgcolor=&quot;gold&quot;| '''{{Зборная|NOR|Біятлон}}
----
: '''''[[Хільдэ Фенэ]]
: '''''[[Ан Крысцін Флатлан]]
: '''''[[Сюнёве Сулемдаль]]
: '''''[[Тура Бергер]]
|bgcolor=&quot;silver&quot;| {{Зборная|UKR|Біятлон}}
----
: ''[[Юлія Валянцінаўна Джыма|Юлія Джыма]]
: ''[[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]]
: ''[[Валянціна Аляксандраўна Семярэнка|Валя Семярэнка]]
: ''[[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]]
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| {{Зборная|ITA|Біятлон}}
----
: ''[[Даратэя Вірэр]]
: ''[[Ніколь Ганцье]]
: ''[[Мікела Понца]]
: ''[[Карын Оберхофер]]
|-
| Эстафета, 4×7,5 км, мужчыны
|bgcolor=&quot;gold&quot;| '''{{Зборная|NOR|Біятлон}}
----
: '''''[[Уле-Эйнар Б’ёрндален]]
: '''''[[Хенрык Л'Абэ-Лунд]]
: '''''[[Тар’ей Бё]]
: '''''[[Эміль Хегле Свендсен]]
|bgcolor=&quot;silver&quot;| {{Зборная|FRA|біятлон}}
----
: ''[[Сімон Фуркад]]
: ''[[Жан-Гіём Беатрыкс]]
: ''[[Алексі Бёф]]
: ''[[Мартэн Фуркад]]
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| {{Зборная|GER|Біятлон}}
----
: ''[[Сімон Шэмп]]
: ''[[Андрэас Бірнбахер]]
: ''[[Арнд Пайфер]]
: ''[[Эрык Лесер]]
|-
|}

== Вынікі ==

=== Змешаная эстафета ===
Гонка прайшла [[7 лютага]] [[2013]] года. Пачатак 17:30 CET. Канец 18:48 CET.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;9&quot;|[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052249/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://services.biathlonresults.com/results.aspx?RaceId=BT1213SWRLCH__MXRL|title=IBU WORLD CHAMPIONSHIPS BIATHLON 2013 - Nove Mesto (CZE). Mixed 2x6+2x7.5 km Relay|date=7 лютага 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130210025705/http://services.biathlonresults.com/results.aspx?RaceId=BT1213SWRLCH__MXRL|archivedate=10 лютага 2013|accessdate=9 лютага 2014|url-status=dead}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|Месца !! rowspan=&quot;2&quot;|Старт !! rowspan=&quot;2&quot;|Зборная / Спартсмены !! colspan=&quot;2&quot;|Штраф !! rowspan=&quot;2&quot;|Час !! rowspan=&quot;2&quot;|Адставанне !! colspan=&quot;2&quot;|Ачкі
|-
!&lt;span style=&quot;margin-right: 1em&quot;&gt;Л&lt;/span&gt;С
!Агульны
!Кубак свету
!Кубак нацый
|- bgcolor=&quot;gold&quot; align=&quot;center&quot;
| [[Выява:Med 1.png]] || '''2''' (Шэраг 1)&lt;br /&gt;''2-1&lt;br /&gt;2-2&lt;br /&gt;2-3&lt;br /&gt;2-4'' || align=&quot;left&quot;|
; {{Зборная|NOR|біятлон}}
: ''[[Тура Бергер]]
: ''[[Сюнёва Сулемдаль]]
: ''[[Тар’ей Бё]]
: ''[[Эміль Хегле Свендсен]]
| '''0+1 0+3'''&lt;br /&gt;''0+0 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+2&lt;br /&gt;0+1 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+1''
| '''0+4'''&lt;br /&gt;''0+0&lt;br /&gt;0+2&lt;br /&gt;0+1&lt;br /&gt;0+1''
| '''1:12:04.9'''&lt;br /&gt;''15:45.6&lt;br /&gt;33:01.8&lt;br /&gt;52:31.2&lt;br /&gt;1:12:04.9''
| '''0.0'''&lt;br /&gt;''0.0&lt;br /&gt;+3.7&lt;br /&gt;0.0&lt;br /&gt;0.0''
| '''60 || '''420'''&lt;br /&gt;210&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;210
|- bgcolor=&quot;silver&quot; align=&quot;center&quot;
| [[Выява:Med 2.png]] || '''5''' (Шэраг 1)&lt;br /&gt;''5-1&lt;br /&gt;5-2&lt;br /&gt;5-3&lt;br /&gt;5-4'' || align=&quot;left&quot;|
; {{Зборная|FRA|біятлон}}
: ''[[Мары-Лор Брунэ]]
: ''[[Мары Дарэн-Абер]]
: ''[[Алексі Бёф]]
: ''[[Мартэн Фуркад]]
| '''0+1 0+7'''&lt;br /&gt;''0+0 0+2&lt;br /&gt;0+1 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+1''
| '''0+8'''&lt;br /&gt;''0+2&lt;br /&gt;0+3&lt;br /&gt;0+2&lt;br /&gt;0+1''
| '''1:12:24.9'''&lt;br /&gt;''16:29.3&lt;br /&gt;33:15.1&lt;br /&gt;53:02.2&lt;br /&gt;1:12:24.9''
| '''+20.0'''&lt;br /&gt;''+43.7&lt;br /&gt;+17.0&lt;br /&gt;+31.0&lt;br /&gt;+20.0''
| '''54 || '''390'''&lt;br /&gt;195&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;195
|- bgcolor=&quot;#cc9966&quot; align=&quot;center&quot;
| [[Выява:Med 3.png]] || '''3''' (Шэраг 1)&lt;br /&gt;''3-1&lt;br /&gt;3-2&lt;br /&gt;3-3&lt;br /&gt;3-4'' || align=&quot;left&quot;|
; {{Зборная|CZE|біятлон}}
: ''[[Вераніка Віткава]]
: ''[[Габрыэла Соўкалава]]
: ''[[Яраслаў Соўкуп]]
: ''[[Ондржэй Моравец]]
| '''0+3 0+2'''&lt;br /&gt;''0+2 0+1&lt;br /&gt;0+1 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+0''
| '''0+5'''&lt;br /&gt;''0+3&lt;br /&gt;0+1&lt;br /&gt;0+1&lt;br /&gt;0+0''
| '''1:12:37.2'''&lt;br /&gt;''16:30.0&lt;br /&gt;33:26.4&lt;br /&gt;53:12.5&lt;br /&gt;1:12:37.2''
| '''+32.3'''&lt;br /&gt;''+44.4&lt;br /&gt;+28.3&lt;br /&gt;+41.3&lt;br /&gt;+32.3''
| '''48 || '''360'''&lt;br /&gt;180&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;180
|- align=&quot;center&quot;
| 4 || 7 (Шэраг 1)&lt;br /&gt;''7-1&lt;br /&gt;7-2&lt;br /&gt;7-3&lt;br /&gt;7-4'' || align=&quot;left&quot;|
; {{Зборная|ITA|біятлон}}
: ''[[Даратэя Вірэр]]
: ''[[Карын Оберхофер]]
: ''[[Дамінік Віндзіш]]
: ''[[Лукас Хофер]]
| '''0+1 0+3'''&lt;br /&gt;''0+0 0+0&lt;br /&gt;0+1 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+2''
| 0+4
| 1:13:03.3
| +58.4
| '''43 || '''330'''&lt;br /&gt;165&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;165
|- align=&quot;center&quot;
| 5 || 6 (Шэраг 1)&lt;br /&gt;''6-1&lt;br /&gt;6-2&lt;br /&gt;6-3&lt;br /&gt;6-4'' || align=&quot;left&quot;|
; {{Зборная|SLO|біятлон}}
: ''[[Андрэя Малі]]
: ''[[Тэя Грэгарын]]
: ''[[Клемен Баўэр]]
: ''[[Якаў Фак]]
| '''0+2 0+4'''&lt;br /&gt;''0+0 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+0&lt;br /&gt;0+2 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+1''
| 0+6
| 1:13:12.0
| +1:07.1
| '''40 || '''310'''&lt;br /&gt;155&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;155
|- align=&quot;center&quot;
| 6 || 1 (Шэраг 1)&lt;br /&gt;''1-1&lt;br /&gt;1-2&lt;br /&gt;1-3&lt;br /&gt;1-4'' || align=&quot;left&quot;|
; {{Зборная|RUS|біятлон}}
: ''[[Вольга Аляксееўна Зайцава|Вольга Зайцава]]
: ''[[Вольга Генадзеўна Вілухіна|Вольга Вілухіна]]
: ''[[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]]
: ''[[Дзмітрый Уладзіміравіч Малеча|Дзмітрый Малеча]]
| '''1+7 0+2'''&lt;br /&gt;''0+0 0+1&lt;br /&gt;0+1 0+0&lt;br /&gt;0+3 0+0&lt;br /&gt;1+3 0+1''
| 1+9
| 1:13:31.4
| +1:26.5
| '''38 || '''290'''&lt;br /&gt;145&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;145
|- align=&quot;center&quot;
| 7 || 11 (Шэраг 2)&lt;br /&gt;''11-1&lt;br /&gt;11-2&lt;br /&gt;11-3&lt;br /&gt;11-4'' || align=&quot;left&quot;|
; {{Зборная|SVK|біятлон}}
: ''[[Яна Геракава]]
: ''[[Анастасія Уладзіміраўна Кузьміна|Анастасія Кузьміна]]
: ''[[Павал Гурайт]]
: ''[[Мацей Казар]]
| '''0+5 0+3'''&lt;br /&gt;''0+0 0+1&lt;br /&gt;0+1 0+2&lt;br /&gt;0+1 0+0&lt;br /&gt;0+3 0+0''
| 0+8
| 1:13:37.6
| +1:32.7
| '''36 || '''270'''&lt;br /&gt;135&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;135
|- align=&quot;center&quot;
| 8 || 17 (Шэраг 2)&lt;br /&gt;''17-1&lt;br /&gt;17-2&lt;br /&gt;17-3&lt;br /&gt;17-4'' || align=&quot;left&quot;|
; {{Зборная|USA|біятлон}}
: ''[[Анеліс Кук]]
: ''[[Сьюзен Данклі]]
: ''[[Лоўэл Бэйлі]]
: ''[[Ліф Нордгрэн]]
| '''0+3 0+4'''&lt;br /&gt;''0+0 0+3&lt;br /&gt;0+0 0+1&lt;br /&gt;0+2 0+0&lt;br /&gt;0+1 0+0''
| 0+7
| 1:13:37.7
| +1:32.8
| '''34 || '''250'''&lt;br /&gt;125&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;125
|- align=&quot;center&quot;
| 9 || 10 (Шэраг 1)&lt;br /&gt;''10-1&lt;br /&gt;10-2&lt;br /&gt;10-3&lt;br /&gt;10-4'' || align=&quot;left&quot;|
; {{Зборная|UKR|біятлон}}
: ''[[Юлія Валянцінаўна Джыма|Юлія Джыма]]
: ''[[Наталля Леанідаўна Бурдыга|Наталля Бурдыга]]
: ''[[Андрэй Васільевіч Дзерызямля|Андрэй Дзерызямля]]
: ''[[Сяргей Анатольевіч Седнеў|Сяргей Седнеў]]
| '''1+4 0+4'''&lt;br /&gt;''0+0 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+1&lt;br /&gt;1+3 0+1&lt;br /&gt;0+1 0+0''
| 1+8
| 1:13:55.8
| +1:50.9
| '''32 || '''230'''&lt;br /&gt;115&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;115
|- align=&quot;center&quot;
| 10 || 14 (Шэраг 2)&lt;br /&gt;''14-1&lt;br /&gt;14-2&lt;br /&gt;14-3&lt;br /&gt;14-4'' || align=&quot;left&quot;|
; {{Зборная|POL|біятлон}}
: ''[[Крысціна Палка]]
: ''[[Магдалена Гвіздань]]
: ''[[Лукаш Шчурак]]
: ''[[Кшыштаф Плывачык]]
| '''0+3 0+4'''&lt;br /&gt;''0+1 0+0&lt;br /&gt;0+2 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+2''
| 0+7
| 1:13:58.7
| +1:53.8
| '''31 || '''220'''&lt;br /&gt;110&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;110
|}

; Некаторыя факты

=== Спрынтарскія гонкі ===
{{слупкі}}
{{слупок}}

==== Жанчыны ====
Гонка прайшла [[9 лютага]] [[2013]] года.

{| class=wikitable cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
|-bgcolor=&quot;#e4e4e4&quot;
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=50|Месца
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=160|Спартсменка
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=80|Прамашкі
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=60|Час
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 1.png]] ||{{Сцяг Украіны}} '''[[Алена Підгрушная]]||style=&quot;text-align: center&quot;| '''0+0 ||align=&quot;right&quot;|'''21:02.1
|- bgcolor=&quot;silver&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 2.png]] ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Тура Бергер]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0+1 ||align=&quot;right&quot;|+6.4
|- bgcolor=&quot;#cc9966&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 3.png]] ||{{Сцяг Украіны}} [[Віта Семярэнка]]||style=&quot;text-align: center&quot;| 0+0 ||align=&quot;right&quot;|+22.8
|-
| align=&quot;center&quot;| 4 ||{{Сцяг Расіі}} [[Вольга Зайцава]]||style=&quot;text-align: center&quot;| 0+1 ||align=&quot;right&quot;|+24.5
|-
| align=&quot;center&quot;| 5 ||{{Сцяг Расіі}} [[Вольга Вілухіна]]||style=&quot;text-align: center&quot;| 0+0 ||align=&quot;right&quot;|+25.3
|-
| align=&quot;center&quot;| 6 ||{{Сцяг Германіі}} [[Мірыям Гёснер]]||style=&quot;text-align: center&quot;| 2+0 ||align=&quot;right&quot;|+33.1
|-
| align=&quot;center&quot;| 7 ||{{Сцяг Польшчы}} [[Крысціна Палка]]||style=&quot;text-align: center&quot;| 0+1 ||align=&quot;right&quot;|+34.5
|-
| align=&quot;center&quot;| 8 ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Ганнаў-Крысцін Флатлан]]||style=&quot;text-align: center&quot;| 0+0 ||align=&quot;right&quot;|+35.5
|-
| align=&quot;center&quot;| 9 ||{{Сцяг Фінляндыі}} [[Кайса Мякярайнен]]||style=&quot;text-align: center&quot;| 2+0 ||align=&quot;right&quot;|+40.8
|-
| align=&quot;center&quot;| 10 ||{{Сцяг Чэхіі}} [[Вераніка Віткава]]||style=&quot;text-align: center&quot;| 0+0 ||align=&quot;right&quot;|+50.6
|-
| colspan=4 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWSP/BT_C73B_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014070354/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWSP/BT_C73B_1.0.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты
Дыскваліфікавана: {{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} [[Таня Карысік]].&lt;br /&gt;
Не стартавала: {{Сцяг Нідэрландаў}} [[Шардзін Слуф]]

{{слупок}}

==== Мужчыны ====
Гонка прайшла [[9 лютага]] [[2013]] года.

{| class=wikitable cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa;font-size:90%&quot;
|-bgcolor=&quot;#e4e4e4&quot;
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=50|Месца
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=160|Спартсмен
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=80|Прамашкі
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=60|Час
|- bgcolor=&quot;gold&quot; align=&quot;center&quot;
| [[Выява:Med 1.png]] || align=&quot;left&quot;|'''{{Сцяг|Нарвегія}} [[Эміль Хегле Свендсен]] || '''0+1 || '''23:25.1
|- bgcolor=&quot;silver&quot; align=&quot;center&quot;
| [[Выява:Med 2.png]] || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Францыя}} [[Мартэн Фуркад]] || 0+1 || +8.1
|- bgcolor=&quot;#cc9966&quot; align=&quot;center&quot;
| [[Выява:Med 3.png]] || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Славенія}} [[Якаў Фак]] || 0+0 || +11.2
|- align=&quot;center&quot;
| 4 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Нарвегія}} [[Уле Эйнар Б'ёрндален]] || 0+1 || +19.9
|- align=&quot;center&quot;
| 5 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Расія}} [[Дзмітрый Уладзіміравіч Малеча|Дзмітрый Малеча]] || 0+0 || +23.2
|- align=&quot;center&quot;
| 6 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Францыя}} [[Алексі Бёф]] || 0+0 || +25.0
|- align=&quot;center&quot;
| 7 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Расія}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] || 1+0 || +32.9
|- align=&quot;center&quot;
| 8 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Швецыя}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]] || 1+1 || +38.0
|- align=&quot;center&quot;
| 9 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Расія}} [[Яўген Раманавіч Усцюгаў|Яўген Усцюгаў]] || 0+1 || +38.4
|- align=&quot;center&quot;
| 10 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Аўстрыя}} [[Сімон Эдэр]] || 0+0 || +38.6
|-
| colspan=4 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014070830/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты

{{слупкі/канец}}

=== Гонкі пераследвання ===
{{слупкі}}
{{слупок}}

==== Жанчыны ====
Гонка прайшла [[10 лютага]] [[2013]] года.

{| class=wikitable cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; font-size:90%&quot;
|-bgcolor=&quot;#e4e4e4&quot;
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=50|Месца
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=160|Спартсменка
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=80|Прамашкі
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=60|Час
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 1.png]]||{{Сцяг Нарвегіі}} '''[[Тура Бергер]]||align=&quot;center&quot;|'''0+1+2+0||align=&quot;right&quot;| '''28:48.4
|- bgcolor=&quot;silver&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 2.png]]||{{Сцяг Польшчы}} [[Крысціна Палка]]||align=&quot;center&quot;| 0+0+1+1 ||align=&quot;right&quot;|+18.5
|- bgcolor=&quot;#cc9966&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 3.png]]||{{Сцяг Украіны}} [[Алена Підгрушная]]||align=&quot;center&quot;| 0+0+2+0 ||align=&quot;right&quot;|+21.5
|-
| align=&quot;center&quot;| 4 ||{{Сцяг Расіі}} [[Вольга Зайцава]]||align=&quot;center&quot;| 0+1+1+1 ||align=&quot;right&quot;|+23.0
|-
| align=&quot;center&quot;| 5 ||{{Сцяг Расіі}} [[Кацярына Глазырына]]||align=&quot;center&quot;| 0+0+0+0 ||align=&quot;right&quot;|+45.4
|-
| align=&quot;center&quot;| 6 ||{{Сцяг Германіі}} [[Андрэа Хенкель]]||align=&quot;center&quot;| 0+0+0+0 ||align=&quot;right&quot;|+49.2
|-
| align=&quot;center&quot;| 7 ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Ганнаў-Крысцін Флатлан]]||align=&quot;center&quot;| 0+1+0+0 ||align=&quot;right&quot;|+1:08.3
|-
| align=&quot;center&quot;| 8 ||{{Сцяг Чэхіі}} [[Вераніка Віткава]]||align=&quot;center&quot;| 0+0+1+1 ||align=&quot;right&quot;|+1:10.1
|-
| align=&quot;center&quot;| 9 ||{{Сцяг Украіны}} [[Віта Семярэнка]]||align=&quot;center&quot;| 2+1+0+1 ||align=&quot;right&quot;|+1:10.9
|-
| align=&quot;center&quot;| 10 ||{{Сцяг Фінляндыі}} [[Кайса Мякярайнен]]||align=&quot;center&quot;| 1+1+1+1 ||align=&quot;right&quot;|+1:15.5
|-
| colspan=4 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWPU/BT_C73D_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131230233306/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWPU/BT_C73D_1.0.pdf |date=30 снежня 2013 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты

{{слупок}}

==== Мужчыны ====
Гонка прайшла [[10 лютага]] [[2013]] года.

{| class=wikitable cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; font-size:90%&quot;
|-bgcolor=&quot;#e4e4e4&quot;
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=50|Месца
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=160|Спартсмен
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=80|Прамашкі
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=60|Час
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 1.png]] || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Нарвегія}} '''[[Эміль Хегле Свендсен]] ||align=&quot;center&quot;|'''0+0+0+1||align=&quot;right&quot;|'''32:35.5
|- bgcolor=&quot;silver&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 2.png]] || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Францыя}} [[Мартэн Фуркад]] ||align=&quot;center&quot;| 0+1+1+0 ||align=&quot;right&quot;|+0.1
|- bgcolor=&quot;#cc9966&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 3.png]] || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Расія}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] ||align=&quot;center&quot;| 0+0+1+0 ||align=&quot;right&quot;|+3.6
|-
| align=&quot;center&quot;| 4 ||align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|Расія}} [[Дзмітрый Уладзіміравіч Малеча|Дзмітрый Малеча]] ||align=&quot;center&quot;| 0+0+0+0 ||align=&quot;right&quot;|+5.4
|-
| align=&quot;center&quot;| 5 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|Аўстрыя}} [[Дамінік Ландэртынгер]] ||align=&quot;center&quot;| 0+0+0+0 ||align=&quot;right&quot;|+20.4
|-
| align=&quot;center&quot;| 6 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|Славенія}} [[Якаў Фак]] ||align=&quot;center&quot;| 0+0+0+1 ||align=&quot;right&quot;|+29.7
|-
| align=&quot;center&quot;| 7 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|Швецыя}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]] ||align=&quot;center&quot;| 0+0+0+0 ||align=&quot;right&quot;|+43.4
|-
| align=&quot;center&quot;| 8 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|Францыя}} [[Алексі Беф]]||align=&quot;center&quot;| 0+0+2+0 ||align=&quot;right&quot;|+46.6
|-
| align=&quot;center&quot;| 9 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|Швецыя}} [[Б'ёрн Феры]] ||align=&quot;center&quot;| 0+0+0+0 ||align=&quot;right&quot;|+48.1
|-
| align=&quot;center&quot;| 10 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|Нарвегія}} [[Уле Б'ёрндален]] ||align=&quot;center&quot;| 2+0+1+1 ||align=&quot;right&quot;|+51.5
|-
| colspan=4 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMPU/BT_C73D_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222050612/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMPU/BT_C73D_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты
Не стартавалі: {{Сцяг|Украіна}} [[Сяргей Седнеў]], {{Сцяг|Чэхія}} [[Міхал Шлезінгр]]&lt;br /&gt;
Сышоў з дыстанцыі: {{Сцяг|Румынія}} [[Штэфан Гаўрыла]]
{{слупкі/канец}}

=== Індывідуальныя гонкі ===
{{слупкі}}
{{слупок}}

==== Жанчыны ====
Гонка прайшла [[13 лютага]] [[2013]] года.

{| class=wikitable cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; font-size:90%&quot;
|-bgcolor=&quot;#e4e4e4&quot;
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=50|Месца
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=160|Спартсменка
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=80|Прамашкі
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=60|Час
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 1.png]] ||{{Сцяг NOR}} '''[[Тура Бергер]]||align=&quot;center&quot;|'''0+0+0+0||align=&quot;right&quot;|'''44:52.5
|- bgcolor=&quot;silver&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 2.png]] ||{{Сцяг GER}} [[Андрэа Хенкель]]||align=&quot;center&quot;| 0+0+0+0 ||align=&quot;right&quot;|+52.7
|- bgcolor=&quot;#cc9966&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 3.png]] ||{{Сцяг UKR}} [[Валя Семярэнка]]||align=&quot;center&quot;| 1+0+0+0 ||align=&quot;right&quot;|+1:42.5
|-
| align=&quot;center&quot;| 4 ||{{Сцяг SVK}} [[Анастасія Кузьміна]]||align=&quot;center&quot;| 0+0+1+1 ||align=&quot;right&quot;|+1:55.0
|-
| align=&quot;center&quot;| 5 ||{{Сцяг UKR}} [[Віта Семярэнка]]||align=&quot;center&quot;| 0+0+0+1 ||align=&quot;right&quot;|+2:25.9
|-
| align=&quot;center&quot;| 6 ||{{Сцяг RUS}} [[Вольга Зайцава]]||align=&quot;center&quot;| 2+0+0+0 ||align=&quot;right&quot;|+2:30.9
|-
| align=&quot;center&quot;| 7 ||{{Сцяг RUS}} [[Кацярына Глазырына]]||align=&quot;center&quot;| 0+0+1+0 ||align=&quot;right&quot;|+2:40.5
|-
| align=&quot;center&quot;| 8 ||{{Сцяг FIN}} [[Кайса Мякярайнен]]||align=&quot;center&quot;| 2+0+0+1 ||align=&quot;right&quot;|+2:45.8
|-
| align=&quot;center&quot;| 9 ||{{Сцяг FRA}} [[Мары Дарэн-Абер]]||align=&quot;center&quot;| 0+1+1+0 ||align=&quot;right&quot;|+2:51.2
|-
| align=&quot;center&quot;| 10 ||{{Сцяг RUS}} [[Вольга Вілухіна]]||align=&quot;center&quot;| 0+1+0+0 ||align=&quot;right&quot;|+3:03.6
|-
| colspan=4 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWIN/BT_C73A_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131231001357/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWIN/BT_C73A_1.0.pdf |date=31 снежня 2013 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты
Не стартавалі: {{Сцяг|LAT}} [[Інга Паскаўска]], {{Сцяг|SWE}} [[Ені Юнсан]]&lt;br /&gt;
Сышлі з дыстанцыі: {{Сцяг|BLR}} [[Анастасія Віктараўна Дубарэзава|Анастасія Дубарэзава]],&lt;br /&gt;
{{Сцяг|NED}} [[Шардзін Слуф]], {{Сцяг|LTU}} [[Наталля Качаргіна]]

{{слупок}}

==== Мужчыны ====
Гонка прайшла [[14 лютага]] [[2013]] года.

{| class=wikitable cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; font-size:90%; text-align:center&quot;
|-bgcolor=&quot;#e4e4e4&quot;
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=50|Месца
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=160|Спартсмен
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=80|Прамашкі
!style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa&quot; width=60|Час
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| [[Выява:Med 1.png]] || align=&quot;left&quot;|'''{{Сцяг|FRA}} [[Мартэн Фуркад]] || '''0+0+0+1 || align=&quot;right&quot;|'''49:43.0
|- bgcolor=&quot;silver&quot;
| [[Выява:Med 2.png]] || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|USA}} [[Цім Бёрк]] || 0+0+0+1 || align=&quot;right&quot;|+23.5
|- bgcolor=&quot;#cc9966&quot;
| [[Выява:Med 3.png]] || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|SWE}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]] || 0+0+0+1 || align=&quot;right&quot;|+33.7
|-
| 4 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|CZE}} [[Ондржэй Моравец]] || 1+0+0+1 || align=&quot;right&quot;|+48.6
|-
| 5 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|SWE}} [[Б'ёрн Феры]] || 1+0+0+0 || align=&quot;right&quot;|+1:11.8
|-
| 6 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|FRA}} [[Сімон Фуркад]] || 0+0+1+0 || align=&quot;right&quot;|+1:18.4
|-
| 7 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|ITA}} [[Лукас Хофер]] || 0+0+0+2 || align=&quot;right&quot;|+1:19.0
|-
| 8 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|GER}} [[Андрэас Бірнбахер]] || 1+0+0+1 || align=&quot;right&quot;|+1:36.6
|-
| 9 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|NOR}} [[Хенрык Л'Абэ-Лунд]] || 0+0+0+2 || align=&quot;right&quot;|+1:37.3
|-
| 10 || align=&quot;left&quot;|{{Сцяг|CAN}} [[Жан-Філіп Легёйлек]] || 0+0+0+1 || align=&quot;right&quot;|+1:48.4
|-
| colspan=4 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219055433/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf |date=19 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты

{{слупкі/канец}}

=== Эстафетныя гонкі ===
{{слупкі}}
{{слупок}}

==== Жанчыны ====
Гонка прайшла [[15 лютага]] [[2013]] года.

{| class=wikitable cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot; width=50%
|-bgcolor=&quot;#E4E4E4&quot;
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=50|Месца
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=3000|Краіна/Спартсменка
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=80|Прамашкі
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=60|Час
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 1.png]] || {{Зборная|NOR|Біятлон}}
: ''[[Хільдэ Фенэ]]
: ''[[Ан Крысцін Флатлан]]
: ''[[Сюнёва Сулемдаль]]
: ''[[Тура Бергер]]
| align=&quot;center&quot;|'''1+9'''&lt;br /&gt;''0+2 1+3&lt;br /&gt;0+0 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+1''
| align=&quot;center&quot;| 1:08.11
|- bgcolor=&quot;silver&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 2.png]] || {{Зборная|UKR|Біятлон}}
: ''[[Юлія Валянцінаўна Джыма|Юлія Джыма]]
: ''[[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]]
: ''[[Валянціна Аляксандраўна Семярэнка|Валя Семярэнка]]
: ''[[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]]
| align=&quot;center&quot;|'''0+5'''&lt;br /&gt;''0+0 0+1&lt;br /&gt;0+2 0+0&lt;br /&gt;0+1 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+1''
| align=&quot;center&quot;| +7.0
|- bgcolor=&quot;#cc9966&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 3.png]] || {{Зборная|ITA|Біятлон}}
: ''[[Даратэя Вірэр]]
: ''[[Ніколь Ганцье]]
: ''[[Мікела Понца]]
: ''[[Карын Оберхофер]]
| align=&quot;center&quot;|'''0+4'''&lt;br /&gt;''0+0 0+0&lt;br /&gt;0+2 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+0''
| align=&quot;center&quot;| +11.6
|-
| align=&quot;center&quot;| 4 ||{{Зборная|RUS|Біятлон}}
: ''[[Кацярына Іванаўна Глазырына|Кацярына Глазырына]]
: ''[[Вольга Аляксееўна Зайцава|Вольга Зайцава]]
: ''[[Кацярына Яўгенаўна Шумілава|Кацярына Шумілава]]
: ''[[Вольга Генадзеўна Вілухіна|Вольга Вілухіна]]
| align=&quot;center&quot;|'''0+7'''&lt;br /&gt;''0+0 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+3&lt;br /&gt;0+0 0+1''
| align=&quot;center&quot;| +29.0
|-
| align=&quot;center&quot;| 5 ||{{Зборная|GER|Біятлон}}
: ''[[Францыска Хільдэбранд]]
: ''[[Мірыям Гёснер]]
: ''[[Лаура Дальмаер]]
: ''[[Андрэа Хенкель]]
| align=&quot;center&quot;|'''0+11'''&lt;br /&gt;''0+0 0+3&lt;br /&gt;0+3 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+0&lt;br /&gt;0+1 0+2''
| align=&quot;center&quot;| +30.9
|-
| align=&quot;center&quot;| 6 ||{{Зборная|FRA|Біятлон}}
: ''[[Анаіс Бескон]]
: ''[[Сафі Буале]]
: ''[[Мары-Лор Брунэ]]
: ''[[Мары Дарэн-Абер]]
| align=&quot;center&quot;|'''0+13'''&lt;br /&gt;''0+0 0+3&lt;br /&gt;0+2 0+1&lt;br /&gt;0+2 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+3''
| align=&quot;center&quot;| +36.7
|-
| align=&quot;center&quot;| 7 || {{Зборная|BLR|біятлон}}
: ''[[Надзея Валер’еўна Скардзіна|Надзея Скардзіна]]
: ''[[Людміла Георгіеўна Калінчык|Людміла Калінчык]]
: ''[[Анастасія Віктараўна Дубарэзава|Анастасія Дубарэзава]]
: ''[[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар’я Домрачава]]
| align=&quot;center&quot;|'''1+7'''&lt;br /&gt;''0+0 0+0&lt;br /&gt;0+1 0+0&lt;br /&gt;1+3 0+1&lt;br /&gt;0+1 0+1''
| align=&quot;center&quot;| +1:02.2
|-
| align=&quot;center&quot;| 8 || {{Зборная|SVK|біятлон}}
: ''[[Яна Геракава]]
: ''[[Анастасія Уладзіміраўна Кузьміна|Анастасія Кузьміна]]
: ''[[Марціна Храпанава]]
: ''[[Паўліна Фіялкава]]
| align=&quot;center&quot;|'''0+14'''&lt;br /&gt;''0+1 0+2&lt;br /&gt;0+1 0+2&lt;br /&gt;0+3 0+2&lt;br /&gt;0+2 0+1''
| align=&quot;center&quot;| +2:00.3
|-
|align=&quot;center&quot;| 9 || {{Зборная|POL|біятлон}}
: ''[[Крысціна Палка]]
: ''[[Магдалена Гвіздань]]
: ''[[Моніка Хойніш]]
: ''[[Вераніка Навакоўская-Жэмняк]]
| align=&quot;center&quot;|'''1+13'''&lt;br /&gt;''0+2 0+0&lt;br /&gt;1+3 0+3&lt;br /&gt;0+1 0+2&lt;br /&gt;0+1 0+1''
| align=&quot;center&quot;| +2:20.3
|-
| align=&quot;center&quot;| 10 || {{Зборная|CZE|біятлон}}
: ''[[Вераніка Віткава]]
: ''[[Габрыэла Соўкалава]]
: ''[[Йітка Ландава]]
: ''[[Барбара Томешава]]
| align=&quot;center&quot;|'''2+10'''&lt;br /&gt;''0+1 0+0&lt;br /&gt;0+1 0+1&lt;br /&gt;0+0 1+3&lt;br /&gt;0+1 1+3''
| align=&quot;center&quot;| +2:54.7
|-
| colspan=4 align=&quot;center&quot;|[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052052/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты

{{слупок}}

==== Мужчыны ====
Гонка прайшла [[16 лютага]] [[2013]] года.

{| class=wikitable cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot; width=50%
|-bgcolor=&quot;#E4E4E4&quot;
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=50|Месца
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=3000|Краіна/Спартсмен
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=80|Прамашкі
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=60|Час
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 1.png]] ||{{Зборная|NOR|Біятлон}}
: ''[[Уле Эйнар Б'ёрндален]]
: ''[[Хенрык Л'Абэ-Лунд]]
: ''[[Тар’ей Бё]]
: ''[[Эміль Хегле Свендсен]]
| align=&quot;center&quot;|'''0+5'''&lt;br /&gt;''0+1 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+0&lt;br /&gt;0+1 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+1''
| align=&quot;center&quot;|1:15:39.0
|- bgcolor=&quot;silver&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 2.png]] ||{{Зборная|FRA|Біятлон}}
: ''[[Сімон Фуркад]]
: ''[[Жан-Гіём Беатрыкс]]
: ''[[Алексіс Бёф]]
: ''[[Мартэн Фуркад]]
| align=&quot;center&quot;|'''0+7'''&lt;br /&gt;''0+0 0+3&lt;br /&gt;0+0 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+2''
| align=&quot;center&quot;|+1:12.8
|- bgcolor=&quot;#cc9966&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 3.png]] ||{{Зборная|GER|Біятлон}}
: ''[[Сімон Шэмп]]
: ''[[Андрэас Бірнбахер]]
: ''[[Арнд Пайфер]]
: ''[[Эрык Лесер]]
| align=&quot;center&quot;|'''2+3'''&lt;br /&gt;''0+0 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+0&lt;br /&gt;0+0 2+3''
| align=&quot;center&quot;|+1:18.5
|-
| align=&quot;center&quot;| 4 ||{{Зборная|RUS|Біятлон}}
: ''[[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]]
: ''[[Яўген Раманавіч Усцюгаў|Яўген Усцюгаў]]
: ''[[Яўген Аляксандравіч Гаранічаў|Яўген Гаранічаў]]
: ''[[Дзмітрый Уладзіміравіч Малеча|Дзмітрый Малеча]]
| align=&quot;center&quot;|'''2+7'''&lt;br /&gt;''0+0 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+1&lt;br /&gt;0+0 2+3&lt;br /&gt;0+1 0+1''
| align=&quot;center&quot;|+1:24.1
|-
| align=&quot;center&quot;| 5 ||{{Зборная|AUT|Біятлон}}
: ''[[Сімон Эдэр]]
: ''[[Даніэль Мезоціч]]
: ''[[Крыстаф Зуман]]
: ''[[Дамінік Ландэртынгер]]
| align=&quot;center&quot;|'''0+5'''&lt;br /&gt;''0+0 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+2''
| align=&quot;center&quot;|+1:38.9
|-
| align=&quot;center&quot;| 6 ||{{Зборная|CZE|Біятлон}}
: ''[[Міхал Шлезінгр]]
: ''[[Ондржэй Моравец]]
: ''[[Яраслаў Соўкуп]]
: ''[[Міхал Крчмарж]]
| align=&quot;center&quot;|'''0+9'''&lt;br /&gt;''0+0 0+1&lt;br /&gt;0+2 0+2&lt;br /&gt;0+1 0+2&lt;br /&gt;0+0 0+1''
| align=&quot;center&quot;|+2:50.1
|-
| align=&quot;center&quot;| 7 ||{{Зборная|ITA|Біятлон}}
: ''[[Крысціян Дэ Ларэнці]]
: ''[[Дамінік Віндзіш]]
: ''[[Крысціян Марцінелі]]
: ''[[Лукас Хофер]]
| align=&quot;center&quot;|'''1+9'''&lt;br /&gt;''0+0 1+3&lt;br /&gt;0+2 0+0&lt;br /&gt;0+1 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+2''
| align=&quot;center&quot;|+3:04.9
|-
| align=&quot;center&quot;| 8 ||{{Зборная|CAN|Біятлон}}
: ''[[Жан-Філіп Легёйлек]]
: ''{{нп3|Скот Гоу||de|Scott Gow}}
: ''[[Натан Сміт]]
: ''{{нп3|Скот Перас||de|Scott Perras}}
| align=&quot;center&quot;|'''0+9'''&lt;br /&gt;''0+1 0+1&lt;br /&gt;0+2 0+1&lt;br /&gt;0+1 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+3''
| align=&quot;center&quot;|+3:05.7
|-
| align=&quot;center&quot;| 9 ||{{Зборная|BUL|Біятлон}}
: ''{{нп3|Міхаіл Клечараў||de|Michail Kletscherow}}
: ''[[Міраслаў Кенанаў]]
: ''[[Уладзімір Іліеў]]
: ''[[Красімір Анеў]]
| align=&quot;center&quot;|'''0+5'''&lt;br /&gt;''0+1 0+0&lt;br /&gt;0+0 0+1&lt;br /&gt;0+1 0+1&lt;br /&gt;0+0 0+1''
| align=&quot;center&quot;|+3:11.6
|-
| align=&quot;center&quot;| 10 ||{{Зборная|SVK|Біятлон}}
: ''{{нп3|Душан Шымачка||de|Dušan Šimočko}}
: ''[[Павал Гурайт]]
: ''{{нп3|Мацей Казар||de|Matej Kazar}}
: ''{{нп3|Міраслаў Мацяшка||de|Miroslav Matiasko}}
| align=&quot;center&quot;|'''0+9'''&lt;br /&gt;''0+1 0+0&lt;br /&gt;0+1 0+2&lt;br /&gt;0+2 0+1&lt;br /&gt;0+1 0+1''
| align=&quot;center&quot;|+3:27.8
|-
| colspan=4 align=&quot;center&quot;|[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052146/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты

{{слупкі/канец}}

=== Мас-старты ===
{{слупкі}}
{{слупок}}

==== Мужчыны ====
Гонка прайшла [[17 лютага]] [[2013]] года.

{| class=wikitable cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
|-bgcolor=&quot;#E4E4E4&quot;
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=50|Месца
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=160|Спартсмен
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=80|Прамашкі
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=60|Час
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 1.png]] ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Тар’ей Бё]] ||align=&quot;center&quot;| 0 (0+0+0+0) ||align=&quot;right&quot;| 36:15.8
|- bgcolor=&quot;silver&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 2.png]] ||{{Сцяг Расіі}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] ||align=&quot;center&quot;| 1 (0+0+1+0) ||align=&quot;right&quot;| +3.7
|- bgcolor=&quot;#cc9966&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 3.png]] ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Эміль Хегле Свендсен]] ||align=&quot;center&quot;| 1 (0+1+0+0) ||align=&quot;right&quot;| +7.4
|-
| align=&quot;center&quot;| 4 ||{{Сцяг Чэхіі}} [[Ондржэй Моравец]] ||align=&quot;center&quot;| 1 (0+0+1+0) ||align=&quot;right&quot;| +10.4
|-
| align=&quot;center&quot;| 5 ||{{Сцяг Германіі}} [[Эрык Лесер]] ||align=&quot;center&quot;| 1 (1+0+0+0) ||align=&quot;right&quot;| +12.8
|-
| align=&quot;center&quot;| 6 ||{{Сцяг Аўстрыі}} [[Дамінік Ландэртынгер]] ||align=&quot;center&quot;| 1 (0+0+1+0) ||align=&quot;right&quot;| +16.7
|-
| align=&quot;center&quot;| 7 ||{{Сцяг Францыі}} [[Жан-Гіём Беатрыкс]]||align=&quot;center&quot;| 2 (1+0+1+0) || align=&quot;right&quot;| +19.6
|-
| align=&quot;center&quot;| 8 ||{{Сцяг|SWE}} [[Б'ёрн Феры]] ||align=&quot;center&quot;| 0 (0+0+0+0) ||align=&quot;right&quot;| +22.5
|-
| align=&quot;center&quot;| 9 ||{{Сцяг Францыі}} [[Сімон Фуркад]] ||align=&quot;center&quot;| 2 (1+0+1+0) ||align=&quot;right&quot;| +36.3
|-
| align=&quot;center&quot;| 10 ||{{Сцяг Францыі}} [[Мартэн Фуркад]] ||align=&quot;center&quot;| 2 (0+1+0+1) ||align=&quot;right&quot;| +36.8
|-
| colspan=4 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMMS/BT_C73E_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222051110/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMMS/BT_C73E_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты
{{Сцяг|LTU}} {{нп3|Томас Каўкенас|Томас Каўкенас|de|Tomas Kaukenas}} прыняў удзел у гонцы, займаючы&lt;br /&gt;
62 месца ў заліку [[Кубак свету па біятлоне 2012/2013. Агульны залік|Кубка свету па біятлоне]].

{{слупок}}

==== Жанчыны ====
Гонка прайшла [[17 лютага]] [[2013]] года.

{| class=wikitable cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
|-bgcolor=&quot;#E4E4E4&quot;
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=50|Месца
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=160|Спартсменка
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=80|Прамашкі
!style=&quot;border-bottom:1px solid #AAAAAA&quot; width=60|Час
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 1.png]] ||{{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар’я Домрачава]] ||align=&quot;center&quot;| 2(1+0+0+1) ||align=&quot;right&quot;| 35:54.5
|- bgcolor=&quot;silver&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 2.png]] ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Тура Бергер]] ||align=&quot;center&quot;| 2(1+0+1+0) ||align=&quot;right&quot;| +8.7
|- bgcolor=&quot;#cc9966&quot;
| align=&quot;center&quot;|[[Выява:Med 3.png]] ||{{Сцяг Польшчы}} [[Моніка Хойніш]] ||align=&quot;center&quot;| 1(0+0+1+0) ||align=&quot;right&quot;| +27.6
|-
| align=&quot;center&quot;| 4 ||{{Сцяг Украіны}} [[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]] ||align=&quot;center&quot;| 2(0+1+0+1) ||align=&quot;right&quot;| +46.6
|-
| align=&quot;center&quot;| 5 ||{{Сцяг Расіі}} [[Вольга Аляксееўна Зайцава|Вольга Зайцава]] ||align=&quot;center&quot;| 2(1+1+0+0) ||align=&quot;right&quot;| +52.1
|-
| align=&quot;center&quot;| 6 ||{{Сцяг Германіі}} [[Мірыям Гёснер]] ||align=&quot;center&quot;| 4(0+1+0+3) ||align=&quot;right&quot;| +52.1
|-
| align=&quot;center&quot;| 7 ||{{Сцяг Польшчы}} [[Крысціна Палка]] ||align=&quot;center&quot;| 1(0+0+0+1)||align=&quot;right&quot;| +1:00.8
|-
| align=&quot;center&quot;| 8 ||{{Сцяг Славеніі}} [[Тэя Грэгарын]] ||align=&quot;center&quot;| 2(0+1+0+1) ||align=&quot;right&quot;| +1:04.5
|-
| align=&quot;center&quot;| 9 ||{{Сцяг Францыі}} [[Мары Дарэн-Абер]] ||align=&quot;center&quot;| 2(0+0+2+0) ||align=&quot;right&quot;| +1:10.8
|-
| align=&quot;center&quot;| 10 ||{{Сцяг Славакіі}} [[Яна Геракава]] ||align=&quot;center&quot;| 3(0+1+1+1) ||align=&quot;right&quot;| +1:17.7
|-
| colspan=4 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWMS/BT_C73E_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052048/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWMS/BT_C73E_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты
{{Сцяг|CHN}} {{нп3|Чжан Янь|Чжан Янь|de|Yan Zhang}} прыняла ўдзел у гонцы, займаючы&lt;br /&gt;
42 месца ў заліку [[Кубак свету па біятлоне 2012/2013. Агульны залік|Кубка свету па біятлоне]]. {{Сцяг Украіны}} [[Валя Семярэнка]] не фінішавала.
{{слупкі/канец}}

=== Статыстыка стральбы жанчын на турніры (не менш за 90 выстралаў) ===
{| class=&quot;standard&quot; style=&quot;font-size: 85%; text-align: center&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!colspan=&quot;25&quot;|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|№ !! rowspan=&quot;2&quot;|Спартсмен !! colspan=&quot;5&quot;|Агульны !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Змешаная эстафета|ЗмЭ]] !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]] !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Гонкі пераследы|Пер]] !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]] !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Эстафетныя гонкі|Эст]] !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Мас-старты|МС]]
|-
!Л
!Л%
!С
!С%
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''1'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR}} '''[[Надзея Валер’еўна Скардзіна|Надзея Скардзіна]] '''
| '''46/42'''
| '''91.3 %'''
| '''45/43'''
| '''95.6 %'''
| '''93.4 %'''
| '''6/5'''
| '''5/5'''
| '''90.9 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/10'''
| '''10/10'''
| '''100 %'''
| '''10/8'''
| '''10/10'''
| '''90 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/9'''
| '''10/8'''
| '''85 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''2'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|NOR}} '''[[Тура Бергер]] '''
| '''45/43'''
| '''95.6 %'''
| '''46/41'''
| '''89.1 %'''
| '''92.3 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''5/5'''
| '''5/4'''
| '''90 %'''
| '''10/9'''
| '''10/8'''
| '''85 %'''
| '''10/10'''
| '''10/10'''
| '''100 %'''
| '''5/5'''
| '''6/5'''
| '''83.3 %'''
| '''10/9'''
| '''10/9'''
| '''90 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''3'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг Чэхіі}} '''[[Вераніка Віткава]]'''
| '''48/43'''
| '''89.6 %'''
| '''46/42'''
| '''91.3 %'''
| '''90.4 %'''
| '''7/5'''
| '''6/5'''
| '''76.9 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/10'''
| '''10/8'''
| '''90 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
| '''6/5'''
| '''5/5'''
| '''90.9 %'''
| '''10/8'''
| '''10/10'''
| '''90 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''4'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг Францыі}} '''[[Мары-Лор Брунэ]]'''
| '''47/42'''
| '''89.4 %'''
| '''49/44'''
| '''89.8 %'''
| '''89.6 %'''
| '''5/5'''
| '''7/5'''
| '''83.3 %'''
| '''5/5'''
| '''5/4'''
| '''90 %'''
| '''10/9'''
| '''10/10'''
| '''95 %'''
| '''10/10'''
| '''10/10'''
| '''100 %'''
| '''7/5'''
| '''7/5'''
| '''71.4 %'''
| '''10/8'''
| '''10/10'''
| '''90 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''5'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг Польшчы}} '''[[Крысціна Палка]]'''
| '''48/45'''
| '''93.8 %'''
| '''45/38'''
| '''84.4 %'''
| '''89.2 %'''
| '''6/5'''
| '''7/5'''
| '''76.9 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/10'''
| '''10/8'''
| '''90 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| ''95 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''6'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг Расіі}} '''[[Вольга Генадзеўна Вілухіна|Вольга Вілухіна]]'''
| '''46/41'''
| '''89.1 %'''
| '''46/41'''
| '''89.1 %'''
| '''89.1 %'''
| '''6/5'''
| '''5/5'''
| '''90.9 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/8'''
| '''10/8'''
| '''80 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
| '''5/5'''
| '''6/5'''
| '''90.9 %'''
| '''10/8'''
| '''10/9'''
| '''85 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''7'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг SLO}} '''[[Тэя Грэгарын]]'''
| '''45/43'''
| '''95.6 %'''
| '''46/38'''
| '''82.6 %'''
| '''89 %'''
| '''5/5'''
| '''6/5'''
| '''90.9 %'''
| '''5/5'''
| '''5/4'''
| '''90 %'''
| '''10/9'''
| '''10/8'''
| '''85 %'''
| '''10/8'''
| '''10/10'''
| '''90 %'''
| '''5/5'''
| '''6/5'''
| '''90.9 %'''
| '''10/9'''
| '''10/9'''
| '''90 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''8'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг Расіі}} '''[[Вольга Аляксееўна Зайцава|Вольга Зайцава]]'''
| '''45/40'''
| '''88.9 %'''
| '''48/42'''
| '''87.5 %'''
| '''88.2 %'''
| '''6/5'''
| '''5/5'''
| '''90.9 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/9'''
| '''10/9'''
| '''90 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
| '''6/5'''
| '''5/5'''
| '''90.9 %'''
| '''10/8'''
| '''10/10'''
| '''90 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''9'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг Германіі}} '''[[Андрэа Хенкель]]'''
| '''47/44'''
| '''91.5 %'''
| '''48/40'''
| '''83.3 %'''
| '''87.4 %'''
| '''6/5'''
| '''6/5'''
| '''83.3 %'''
| '''5/4'''
| '''5/3'''
| '''70 %'''
| '''10/10'''
| '''10/10'''
| '''100 %'''
| '''10/10'''
| '''10/10'''
| '''100 %'''
| '''6/5'''
| '''7/5'''
| '''76.9 %'''
| '''10/9'''
| '''10/7'''
| '''80 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''10'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|CZE}} '''[[Габрыэла Соўкалава]]'''
| '''47/38'''
| '''80.9 %'''
| '''46/40'''
| '''87 %'''
| '''83.9 %'''
| '''6/5'''
| '''5/5'''
| '''90.9 %'''
| '''5/4'''
| '''5/5'''
| '''90 %'''
| '''10/10'''
| '''10/8'''
| '''90 %'''
| '''10/7'''
| '''10/10'''
| '''85 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/7'''
| '''10/8'''
| '''75 %'''
|-
!colspan=7 align=&quot;center&quot;|[не менш за 90 выстралаў]
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;ЗмЭ
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052249/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;Спр
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWSP/BT_C73B_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014070354/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWSP/BT_C73B_1.0.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}&lt;/small&gt;
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;Прс
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWPU/BT_C73D_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131230233306/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWPU/BT_C73D_1.0.pdf |date=30 снежня 2013 }}&lt;/small&gt;
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;Інд
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWIN/BT_C73A_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131231001357/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWIN/BT_C73A_1.0.pdf |date=31 снежня 2013 }}&lt;/small&gt;
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;Эст
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052052/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;МС
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWMS/BT_C73E_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052048/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWMS/BT_C73E_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты

=== Статыстыка стральбы мужчын на турніры (не менш за 90 выстралаў) ===
{| class=&quot;standard&quot; style=&quot;font-size: 85%; text-align: center&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!colspan=&quot;25&quot;|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|№ !! rowspan=&quot;2&quot;|Спартсмен !! colspan=&quot;5&quot;|Агульны !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Змешаная эстафета|ЗмЭ]] !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]] !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Гонкі пераследы|Прс]] !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]] !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Эстафетныя гонкі|Эст]] !! colspan=&quot;3&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Мас-старты|МС]]
|-
!Л
!Л%
!С
!С%
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
!Л
!С
!Агул %
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''1'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг Швецыі}} '''[[Б'ёрн Феры]] '''
| '''47/44'''
| '''93.6 %'''
| '''46/45'''
| '''97.8 %'''
| '''95.7 %'''
| '''6/5'''
| '''5/5'''
| '''90.9 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/10'''
| '''10/10'''
| '''100 %'''
| '''10/9'''
| '''10/10'''
| '''95 %'''
| '''6/5'''
| '''6/5'''
| '''83.3 %'''
| '''10/10'''
| '''10/10'''
| '''100 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''2'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|AUT}} '''[[Дамінік Ландэртынгер]] '''
| '''47/45'''
| '''95.7 %'''
| '''48/41'''
| '''85.4 %'''
| '''90.5 %'''
| '''7/5'''
| '''6/5'''
| '''76.9 %'''
| '''5/5'''
| '''5/4'''
| '''90 %'''
| '''10/10'''
| '''10/10'''
| '''100 %'''
| '''10/10'''
| '''10/8'''
| '''90 %'''
| '''5/5'''
| '''7/5'''
| '''83.3 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''3'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|FRA}} '''[[Мартэн Фуркад]]'''
| '''45/43'''
| '''95.6 %'''
| '''48/41'''
| '''85.4 %'''
| '''90.3 %'''
| '''5/5'''
| '''6/5'''
| '''90.9 %'''
| '''5/5'''
| '''5/4'''
| '''90 %'''
| '''10/9'''
| '''10/9'''
| '''90 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
| '''5/5'''
| '''7/5'''
| '''83.3 %'''
| '''10/9'''
| '''10/9'''
| '''90 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''4'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|FRA}} '''[[Алексі Бёф]]'''
| '''45/44'''
| '''97.8 %'''
| '''48/40'''
| '''83.3 %'''
| '''90.3 %'''
| '''5/5'''
| '''7/5'''
| '''83.3 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/10'''
| '''10/8'''
| '''90 %'''
| '''10/9'''
| '''10/9'''
| '''90 %'''
| '''5/5'''
| '''6/5'''
| '''90.9 %'''
| '''10/10'''
| '''10/8'''
| '''90 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''5'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|ITA}} '''[[Лукас Хофер]]'''
| '''47/43'''
| '''91.5 %'''
| '''45/40'''
| '''88.9 %'''
| '''90.2 %'''
| '''7/5'''
| '''5/5'''
| '''83.3 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/8'''
| '''10/9'''
| '''85 %'''
| '''10/9'''
| '''10/10'''
| '''95 %'''
| '''5/5'''
| '''7/5'''
| '''83.3 %'''
| '''10/10'''
| '''10/10'''
| '''100 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''6'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|SLO}} '''[[Якаў Фак]]'''
| '''45/42'''
| '''93.3 %'''
| '''46/40'''
| '''87 %'''
| '''90.1 %'''
| '''5/5'''
| '''6/5'''
| '''90.9 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
| '''10/9'''
| '''10/8'''
| '''85 %'''
| '''5/5'''
| '''5/5'''
| '''100 %'''
| '''10/8'''
| '''10/8'''
| '''80 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''7'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|SWE}} '''[[Фрэдрык Ліндстрэм]]'''
| '''47/43'''
| '''91.5 %'''
| '''47/41'''
| '''87.2 %'''
| '''89.4 %'''
| '''6/5'''
| '''7/5'''
| '''76.9 %'''
| '''5/4'''
| '''5/4'''
| '''80 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
| '''6/5'''
| '''5/5'''
| '''90.9 %'''
| '''10/9'''
| '''10/9'''
| '''90 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''8'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|USA}} '''[[Лоўэл Бэйлі]]'''
| '''47/44'''
| '''93.6 %'''
| '''48/40'''
| '''83.3 %'''
| '''88.4 %'''
| '''7/5'''
| '''5/5'''
| '''83.3 %'''
| '''5/4'''
| '''5/5'''
| '''90 %'''
| '''10/10'''
| '''10/10'''
| '''100 %'''
| '''10/10'''
| '''10/7'''
| '''85 %'''
| '''5/5'''
| '''8/5'''
| '''76.9 %'''
| '''10/10'''
| '''10/8'''
| '''90 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''9'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг Расіі}} '''[[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]]'''
| '''48/42'''
| '''87.5 %'''
| '''46/41'''
| '''89.1 %'''
| '''88.3 %'''
| '''5/5'''
| '''7/5'''
| '''83.3 %'''
| '''5/4'''
| '''5/3'''
| '''70 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
| '''6/5'''
| '''6/5'''
| '''83.3 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
|-
|- bgcolor=&quot;&quot; align=&quot;center&quot;
| '''10'''
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|SUI}} '''[[Беньямін Вегер]]'''
| '''47/42'''
| '''89.4 %'''
| '''46/40'''
| '''87 %'''
| '''88.2 %'''
| '''7/5'''
| '''5/5'''
| '''83.3 %'''
| '''5/4'''
| '''5/5'''
| '''90 %'''
| '''10/9'''
| '''10/8'''
| '''85 %'''
| '''10/10'''
| '''10/9'''
| '''95 %'''
| '''5/5'''
| '''6/5'''
| '''90.9 %'''
| '''10/9'''
| '''10/8'''
| '''85 %'''
|-
!colspan=7 align=&quot;center&quot;|[не менш за 90 выстралаў]
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;ЗмЭ
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052249/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;Спр
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014070830/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}&lt;/small&gt;
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;Прс
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMPU/BT_C73D_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222050612/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMPU/BT_C73D_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;Інд
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219055433/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf |date=19 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;Эст
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052146/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
| colspan=3 align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;МС
[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMMS/BT_C73E_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222051110/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMMS/BT_C73E_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}&lt;/small&gt;
|}

; Некаторыя факты

3-кратны чэмпіён {{Сцяг|NOR}} '''[[Эміль Хегле Свендсен]]''' зрабіў 72 выстралы, закрыў 67 мішэняў, 93,1 % трапленні.

== Удзельнікі спаборніцтва ==

=== Спіс краін-удзельніц ===
У Чэмпіянаце свету бяруць удзел спартсмены з 43 краін:&lt;!--Колькасць краін і спартсменаў можа змяніцца!--&gt;
{|class=&quot;standard&quot; style=&quot;border: #fff solid 2px; text-align: center;&quot;
|width=&quot;25%&quot;|
{|
|- bgcolor=&quot;#a0a0a0&quot;
!width=&quot;85%&quot; Сцяг | Краіна !! М !! Ж
|-
|align=&quot;left&quot;| {{AND}} || 0|| 1
|-
|align=&quot;left&quot;| {{AUS}} || 3 || 1
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|AUT|памер=20px}} [[Зборная Аўстрыі па біятлоне|Аўстрыя]] || 4 || 3
|-
|align=&quot;left&quot;| {{BEL}} || 2 || 0
|-
|align=&quot;left&quot;| {{BIH}} || 1 || 1
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR|памер=20px}} [[Зборная Беларусі па біятлоне|Беларусь]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{BRA}} || 0 || 1
|-
|align=&quot;left&quot;| {{BUL}} || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{CAN}} || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{CHN}} || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{CRO}} || 2 || 0
|-
|align=&quot;left&quot;| {{CZE}} || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{ESP}} || 4 || 1
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|EST|памер=20px}} [[Зборная Эстоніі па біятлоне|Эстонія]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{FIN}} || 4 || 4
|}
|width=&quot;25%&quot; valign=&quot;top&quot; style=&quot;border: #fff solid 2px;&quot;|
{|
|- bgcolor=&quot;#a0a0a0&quot;
!width=&quot;85%&quot;| Краіна !! М !! Ж
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|FRA|памер=20px}} [[Францыя]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|GBR|памер=20px}} [[Вялікабрытанія]] || 4 || 3
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|GER|памер=20px}} [[Зборная Германіі па біятлоне|Германія]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|GRE|памер=20px}} [[Грэцыя]] || 1 || 1
|-
|align=&quot;left&quot;| {{сцягафікацыя|Грэнландыя (адміністрацыйная адзінка)}}|| 1 || 0
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|HUN|памер=20px}} [[Венгрыя]] || 3 || 1
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|ITA|памер=20px}} [[Італія]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|JPN|памер=20px}} [[Японія]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|KAZ|памер=20px}} [[Казахстан]] || 2 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|KOR|памер=20px}} [[Паўднёвая Карэя]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|LAT|памер=20px}} [[Латвія]] || 4 || 3
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|LTU|памер=20px}} [[Літва]] || 4 || 3
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|MDA|памер=20px}} [[Малдова]] || 1 || 1
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцягафікацыя|Рэспубліка Македонія}}|| 2 || 0
|}
|width=&quot;25%&quot; valign=&quot;top&quot; style=&quot;border: #fff solid 2px;&quot;|
{|
|- bgcolor=&quot;#a0a0a0&quot;
!width=&quot;85%&quot;| Краіна !! М !! Ж
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|NED|памер=20px}} [[Нідэрланды]] || 1 || 1
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|NOR|памер=20px}} [[Зборная Нарвегіі па біятлоне|Нарвегія]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|NZL|памер=20px}} [[Новая Зеландыя]] || 0 || 1
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|POL|памер=20px}} [[Польшча]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|ROU|памер=20px}} [[Румынія]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|RUS|памер=20px}} [[Зборная Расіі па біятлоне|Расія]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|SLO|памер=20px}} [[Славенія]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|SRB|памер=20px}} [[Сербія]] || 4 || 0
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|SUI|памер=20px}} [[Швейцарыя]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|SVK|памер=20px}} [[Славакія]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|SWE|памер=20px}} [[Зборная Швецыі па біятлоне|Швецыя]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|TUR|памер=20px}} [[Турцыя]] || 2 || 1
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|UKR|памер=20px}} [[Украіна]] || 4 || 4
|-
|align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|USA|памер=20px}} [[ЗША]] || 4 || 4
|}
|}

== Агульны залік ==
{{галоўная|Кубак свету па біятлоне 2012/2013. Агульны залік}}
Тут і далей, ''курсівам'' вылучаны ачкі за гонкі, пасля якіх спартсмен ці зборная з’яўляліся лідарамі адпаведнага заліку.

=== Мужчыны ===
{| class=&quot;standard&quot; style=&quot;font-size: 85%; text-align: center&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;5%&quot;|№
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;25%&quot;|Спартсмен
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;25%&quot;|Ачкі/месца да Чэмпіянату свету
!colspan=&quot;4&quot; width=&quot;20%&quot;|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]]
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;25%&quot;|Ачкі/месца пасля Чэмпіянату свету
|-
!width=&quot;5%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]]
!width=&quot;5%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Гонкі пераследы|Прс]]
!width=&quot;5%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]]
!width=&quot;5%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Мас-старты|МС]]
|-
|bgcolor=&quot;yellow&quot;| 1 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|FRA}} '''[[Мартэн Фуркад]] || '''645''' / 1 || bgcolor=&quot;silver&quot;|''54 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;silver&quot;|''54 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;gold&quot;|''60 {{няма змен}} || ''31 {{няма змен}} || '''844''' / 1
|-
| 2 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|NOR}} [[Эміль Хегле Свендсен]] || '''583''' / 2 || bgcolor=&quot;gold&quot;|60 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;gold&quot;|60 {{няма змен}} || — {{няма змен}} || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|48 {{няма змен}} || '''751''' / 2
|-
| 3 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|SLO}} [[Якаў Фак]] || '''447''' / 5 || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|48 {{няма змен}} || 38 {{рост}} 1 || 21 {{рост}} 1 || 22 {{няма змен}} || '''576''' / 3
|-
| 4 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|RUS}} [[Дзмітрый Уладзіміравіч Малеча|Дзмітрый Малеча]] || '''461''' / 4 || 40 {{няма змен}} || 43 {{рост}} 1 || — {{падзенне}} 1 || 26 {{няма змен}} || '''570''' / 4
|-
| 5 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|RUS}} [[Яўген Раманавіч Усцюгаў|Яўген Усцюгаў]] || '''475''' / 3 || 32 {{няма змен}} || 25 {{падзенне}} 2 || 0 {{няма змен}} || 25 {{няма змен}} || '''557''' / 5
|-
| 6 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|RUS}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] || '''392''' / 7 || 36 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|48 {{рост}} 1 || 8 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;silver&quot;|''54 {{няма змен}} || '''538''' / 6
|-
| 7 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|SWE}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]] || '''352''' / 10 || 34 {{няма змен}} || 36 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|48 {{рост}} 3 || 29 {{няма змен}} || '''499''' / 7
|-
| 8 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|GER}} [[Андрэас Бірнбахер]] || '''391''' / 8 || 18 {{няма змен}} || 19 {{падзенне}} 1 || 34 {{няма змен}} || 30 {{рост}} 1 || '''492''' / 8
|-
| 9 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|RUS}} [[Яўген Аляксандравіч Гаранічаў|Яўген Гаранічаў]] || '''433''' / 6 || 22 {{няма змен}} || 13 {{падзенне}} 1 || — {{падзенне}} 1 || 16 {{падзенне}} 1 || '''484''' / 9
|-
| 10 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|FRA}} [[Алексі Бёф]] || '''363''' / 9 || 38 {{няма змен}} || 34 {{рост}} 1 || 14 {{падзенне}} 2 || 13 {{няма змен}} || '''462''' / 10
|}

=== Жанчыны ===
{| class=&quot;standard&quot; style=&quot;font-size: 85%; text-align: center&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;5%&quot;|№
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;25%&quot;|Спартсмен
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;25%&quot;|Ачкі/месца да Чэмпіянату свету
!colspan=&quot;4&quot; width=&quot;20%&quot;|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]]
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;25%&quot;|Ачкі/месца пасля Чэмпіянату свету
|-
!width=&quot;5%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]]
!width=&quot;5%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Гонкі пераследы|Прс]]
!width=&quot;5%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]]
!width=&quot;5%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Мас-старты|МС]]
|-
|bgcolor=&quot;yellow&quot;| 1 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|NOR}} '''[[Тура Бергер]] || '''661''' / 1 ||bgcolor=&quot;silver&quot;| ''54 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;gold&quot;|''60 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;gold&quot;|''60 {{няма змен}} ||bgcolor=&quot;silver&quot;| ''54 {{няма змен}} || '''889''' / 1
|-
| 2 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR}} [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар’я Домрачава]] || '''522''' / 2 || 0 {{няма змен}} || 16 {{няма змен}} || 8 {{падзенне}} 3 || bgcolor=&quot;gold&quot;|60 {{рост}} 3 || '''606''' / 2
|-
| 3 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|GER}} [[Андрэа Хенкель]] || '''472''' / 3 || 8 {{падзенне}} 3 || 38 {{няма змен}} ||bgcolor=&quot;silver&quot;| 54 {{рост}} 4 || 28 {{падзенне}} 1 || '''600''' / 3
|-
| 4 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|UKR}} [[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]] || '''423''' / 8 || bgcolor=&quot;gold&quot;|60 {{рост}} 3 || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|48 {{рост}} 2 || 30 {{падзенне}} 1 || 30 {{няма змен}} || '''591''' / 4
|-
| 5 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|FIN}} [[Кайса Мякярайнен]] || '''465''' / 5 || 32 {{рост}} 1 || 31 {{падзенне}} 1 || 34 {{рост}} 2 || 24 {{падзенне}} 2 || '''586''' / 5
|-
| 6 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|GER}} [[Мірыям Гёснер]] || '''471''' / 4 || 38 {{рост}} 1 || 20 {{падзенне}} 1 || 6 {{падзенне}} 2 || 38 {{няма змен}} || '''573''' / 6
|-
| 7 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|RUS}} [[Вольга Аляксееўна Зайцава|Вольга Зайцава]] || '''400''' / 10 || 43 {{рост}} 1 || 43 {{рост}} 1 || 38 {{рост}} 1 || 40 {{няма змен}} || '''564''' / 7
|-
| 8 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|FRA}} [[Мары Дарэн-Абер]] || '''431''' / 7 || 23 {{падзенне}} 1 || 25 {{падзенне}} 1 || 32 {{няма змен}} || 32 {{рост}} 1 || '''543''' / 8
|-
| 9 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|RUS}} [[Вольга Генадзеўна Вілухіна|Вольга Вілухіна]] || '''432''' / 6 || 40 {{падзенне}} 1 || 19 {{няма змен}} || 31 {{падзенне}} 1 || 18 {{падзенне}} 1 || '''540''' / 9
|-
| 10 ||align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|CZE}} [[Габрыэла Соўкалава]] || '''405''' / 9 || 27 {{падзенне}} 1 || 21 {{няма змен}} || 29 {{няма змен}} || 23 {{няма змен}} || '''505''' / 10
|-
|}

== Залік Кубка нацый ==
{{галоўная|Кубак свету па біятлоне 2012/2013. Кубак нацый}}
Разлічваецца па выніках індывідуальных гонак, спрынтарскіх гонак і эстафет.

{{слупкі}}
{{слупок}}

=== Мужчыны ===
{| class=&quot;standard&quot; style=&quot;font-size: 85%; text-align: center;&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;1%&quot;|№
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;19%&quot;|Краіна
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;20%&quot;|Ачкі/месца да Чэмпіянату свету
!colspan=&quot;4&quot; width=&quot;40%&quot;|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]]
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;20%&quot;|Ачкі/месца пасля Чэмпіянату свету
|-
!width=&quot;10%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Змешаная эстафета|ЗмЭ]]
!width=&quot;10%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]]
!width=&quot;10%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]]
!width=&quot;10%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Эстафеты|Эст]]
|-
|bgcolor=&quot;red&quot;| 1 || align=&quot;left&quot;| '''{{Зборная|NOR|біятлон}} || '''4372''' / 2 || bgcolor=&quot;gold&quot;|210 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;gold&quot;|426 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|377 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;gold&quot;|''420'' {{рост}} 1 || '''5805''' / 1
|-
| 2 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|RUS|біятлон}} || '''4564''' / 1 || ''145 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|''408 {{няма змен}} || ''327 {{няма змен}} || 330 {{падзенне}} 1 || '''5774''' / 2
|-
| 3 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|FRA|біятлон}} || '''4306''' / 3 || bgcolor=&quot;silver&quot;|195 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;silver&quot;|413 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;gold&quot;|426 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;silver&quot;|390 {{няма змен}} || '''5730''' / 3
|-
| 4 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|GER|біятлон}} || '''4097''' / 4 || 95 {{няма змен}} || 372 {{няма змен}} || 354 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|360 {{няма змен}} || '''5278''' / 4
|-
| 5 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|AUT|біятлон}} || '''4024''' / 5 || 75 {{няма змен}} || 365 {{няма змен}} || 322 {{няма змен}} || 310 {{няма змен}} || '''5096''' / 5
|-
| 6 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|CZE|біятлон}} || '''3567''' / 7 || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|180 {{рост}} 1 || 337 {{няма змен}} || 356 {{падзенне}} 1 || 290 {{рост}} 1 || '''4730''' / 6
|-
| 7 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|SWE|біятлон}} || '''3631''' / 6 || 90 {{падзенне}} 1 || 349 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;silver&quot;|394 {{рост}} 1 || 210 {{падзенне}} 1 || '''4674''' / 7
|-
| 8 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|UKR|біятлон}} || '''3546''' / 8 || 115 {{няма змен}} || 326 {{няма змен}} || 310 {{няма змен}} || 180 {{няма змен}} || '''4477''' / 8
|-
| 9 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|ITA|біятлон}} || '''3252''' / 9 || 165 {{няма змен}} || 325 {{няма змен}} || 345 {{няма змен}} || 270 {{няма змен}} || '''4357''' / 9
|-
| 10 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|SLO|біятлон}} || '''3203''' / 10 || 155 {{няма змен}} || 346 {{няма змен}} || 290 {{няма змен}} || 190 {{няма змен}} || '''4184''' / 10
|}

{{слупок}}

=== Жанчыны ===
{| class=&quot;standard&quot; style=&quot;font-size: 85%; text-align: center;&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;1%&quot;|№
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;19%&quot;|Краіна
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;20%&quot;|Ачкі/месца да Чэмпіянату свету
!colspan=&quot;4&quot; width=&quot;40%&quot;|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]]
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;20%&quot;|Ачкі/месца пасля Чэмпіянату свету
|-
!width=&quot;10%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Змешаная эстафета|ЗмЭ]]
!width=&quot;10%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]]
!width=&quot;10%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]]
!width=&quot;10%&quot;|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Эстафеты|Эст]]
|-
|bgcolor=&quot;red&quot;| 1 || align=&quot;left&quot;| '''{{Зборная|NOR|біятлон}} || '''4352''' / 2 || bgcolor=&quot;gold&quot;|''210 {{рост}} 1 || bgcolor=&quot;silver&quot;|''410 {{няма змен}} || ''345 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;gold&quot;|''420 {{няма змен}} || '''5737''' / 1
|-
| 2 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|RUS|біятлон}} || '''4344''' / 3 || 145 {{рост}} 1 || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|409 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;silver&quot;|405 {{няма змен}} || 330 {{няма змен}} || '''5633''' / 2
|-
| 3 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|GER|біятлон}} || '''4386''' / 1 || 95 {{падзенне}} 2 ||374 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|373 {{няма змен}} || 310 {{няма змен}} || '''5538''' / 3
|-
| 4 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|UKR|біятлон}} || '''4110''' / 4 || 115 {{падзенне}} 1 || bgcolor=&quot;gold&quot;|427 {{няма змен}} || bgcolor=&quot;gold&quot;|418 {{рост}} 1 || bgcolor=&quot;silver&quot;|390 {{няма змен}} || '''5460''' / 4
|-
| 5 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|FRA|біятлон}} || '''4096''' / 5 || bgcolor=&quot;silver&quot;|195 {{рост}} 1 || 369 {{няма змен}} || 350 {{падзенне}} 1 || 290 {{няма змен}} || '''5300''' / 5
|-
| 6 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|POL|біятлон}} || '''3749''' / 7 || 110 {{няма змен}} || 382 {{рост}} 1 || 360 {{няма змен}} || 230 {{няма змен}} || '''4831''' / 6
|-
| 7 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|BLR|біятлон}} || '''3767''' / 6 || 105 {{няма змен}} || 327 {{падзенне}} 1 || 333 {{няма змен}} || 270 {{няма змен}} || '''4802''' / 7
|-
| 8 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|ITA|біятлон}} || '''3412''' / 8 || 165 {{няма змен}} || 336 {{няма змен}} || 295 {{падзенне}} 1 || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|360 {{рост}} 1 || '''4568''' / 8
|-
| 9 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|CZE|біятлон}} || '''3371''' / 9 || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|180 {{няма змен}} || 352 {{няма змен}} || 357 {{рост}} 1 || 220 {{падзенне}} 1 || '''4480''' / 9
|-
| 10 || align=&quot;left&quot;| {{Зборная|SVK|біятлон}} || '''3208''' / 10 || 135 {{няма змен}} || 340 {{няма змен}} || 316 {{няма змен}} || 250 {{няма змен}} || '''4249''' / 10
|}

{{слупкі/канец}}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|www.biathlonnmnm.cz/en/|Чэмпіянату свету па біятлоне 2013.}}{{ref-en}}
* [http://datacenter.biathlonresults.com/?view=schedule_event Падзеі на IBU Datacenter] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131211234237/http://datacenter.biathlonresults.com/?view=schedule_event |date=11 снежня 2013 }} — зручная праграма для адсочвання вынікаў.
* [http://www.biathlonworld.com/ru/home.html Галоўная старонка IBU]

{{Чэмпіянаты свету па біятлоне}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па біятлоне]]
[[Катэгорыя:2013 год у спорце]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Чэхіі]]
[[Катэгорыя:2013 год у Чэхіі]]
[[Катэгорыя:Люты 2013 года]]</text>
      <sha1>33x7s79qm495sqtgtwr6iqzc3pzs0ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шапечына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191432</id>
    <revision>
      <id>5142788</id>
      <parentid>5142549</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Modallwmbw</username>
        <id>165843</id>
      </contributor>
      <origin>5142788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9445" sha1="f9bfvc2zatctox3k3kzr3l75hj57qtn" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = аграгарадок
 |беларуская назва        = Шапечына
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
|lat=
|long=
 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 59|lat_sec = 00
 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 18|lon_sec = 29
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Віцебскі
 |сельсавет               = Шапечынскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 137
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 352
 |год перапісу            = 2003
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = 
 |паштовы індэкс          = 211347
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 2
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
|OpenStreetMap         = 243043711
}}
'''Шапе́чына'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Šapiečyna}}, {{lang-ru|Шапечино}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039811&amp;q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 21 марта 2011 года № 82 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»}}&lt;/ref&gt; у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Шапечынскі сельсавет|Шапечынскага сельсавета]].

== Геаграфія ==
За 25 км на поўдзень ад [[Віцебск]]а, на аўтамабільнай дарозе {{Таблічка-by|Р|87}} Віцебск—[[Орша]], на рацэ [[Сухадроўка|Сухадроўцы]].

== Гісторыя ==
Назва вёскі ўтворана ад прозвішча Шапечын. Вядома з XVII ст. як сяло — уладанне зямяніна Войны-Рамейкі Ясянецкага ў Віцебскім ваяводстве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1635 годзе ён заклаў Шапечына ў ліку другіх сёл за 2000 [[Капа (грашовая адзінка)|коп]] літоўскіх грошаў сваёй жонцы Пелагеі Склатоўскай.

У XIX ст. вёска вядома як цэнтр аднайменнага маёнтка ў [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскім павеце]] Магілёўскай губерні. У 1871 годзе маёнтак набыў селянін Іван Васькоўскі, які меў тут 139 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі.

На пачатку XX ст. вёска (53 дзесяціны зямлі) у Высачанскай воласці [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Адносілася да Кабыльніцкага праваслаўнага прыхода. У 1909 годзе (11 двароў, 73 жыхары) належала Бабавікоўскай сельскай грамадзе.

З 20 жніўня 1924 г. Шапечына ў [[Асінаўскі сельсавет (Высачанскі раён)|Асінаўскім сельсавеце]] [[Высачанскі раён|Высачанскага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]], з [[8 ліпеня]] [[1931]] — [[Лёзненскі раён|Лёзненскага]], з [[12 лютага]] [[1935]] — [[Багушэўскі раён|Багушэўскага раёнаў]], з [[20 лютага]] [[1938]] г. гэтага ж раёна [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У [[1930]] годзе арганізаваны калгас.

У 1941 годзе ў вёсцы 14 двароў, 60 жыхароў. У ліпені 1941 г. нямецкія войскі знішчылі вёску і загубілі 6 мірных жыхароў. Пасля вайны вёска адбудавалася.

З [[20 студзеня]] [[1960]] г. яна ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]], з [[24 студзеня]] [[1971]] — Шапечынскім сельсавеце. У [[1969]] тут 15 двароў, 58 жыхароў.

24 студзеня 1972 года цэнтр сельсавета перанесены з [[Асінаўка (Шапечынскі сельсавет)|Асінаўкі]] ў вёску Шапечына, сельсавет перайменаваны ў Шапечынскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 студзеня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).&lt;/ref&gt;.

На 1 студзеня 2003 г. 149 двароў, 352 жыхары. Шапечына ў складзе ЗАТ «Ліпаўцы».

== Інфраструктура ==
У вёсцы працуюць жывёлагадоўчая ферма, механізаваны двор, АТС, аддзяленне сувязі, пачатковая школа, дзіцячая школа мастацтваў, Дом культуры, бібліятэка, комплексны прыёмны пункт, магазін.

== Памятныя мясціны ==

* Мемарыял «Лучоса» (2003). Прысвечаны воінам 5-й, 33-й, 39-й Армій і 251-й стралковай дывізіі, якія загінулі за вызваленне Віцебшчыны.
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* З гісторыі населеных пунктаў / Падр. В. В. Віталева // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ., 2004. — 772 с.: іл. — С. 766.
* {{Крыніцы/БелЭн|17}} — С. 373.
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. И. Н. Шлык|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=28|старонак=36|isbn=978-985-508-049-8|тыраж=5000|мова=ru}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=32|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10000|мова=ru}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Шапечынскі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Шапечынскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]]</text>
      <sha1>f9bfvc2zatctox3k3kzr3l75hj57qtn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>193441</id>
    <revision>
      <id>5142693</id>
      <parentid>5142413</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5142693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2573" sha1="ad385apwbmk9v8ssknzopvwe5jw21hy" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Дняпроўскі завулак (Мінск)|2026-05-17T09:04:15Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Свята-Георгіеўская царква (Каменюкі)|2026-05-16T10:00:21Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Музей Пія-Клімента|2026-05-15T20:33:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Габалінская радыёэлектронная станцыя|2026-05-15T20:30:16Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Спічастая арка|2026-05-15T20:08:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Ківот|2026-05-15T18:58:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Цэнтральны музей Узброеных сіл|2026-05-15T18:57:04Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Дняпроўскі праезд (Мінск)|2026-05-15T12:04:38Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Прастол|2026-05-15T10:36:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Дняпроўская вуліца (Мінск)|2026-05-12T08:25:23Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Выстаўка дасягненняў народнай гаспадаркі|2026-05-12T07:45:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Монтэ-Касіна|2026-05-10T09:31:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла (Лявонава)|2026-05-09T22:15:40Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Сан-Джавані-Эванджэліста (Венецыя)|2026-05-09T18:29:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Вуліца Лазарава (Мінск)|2026-05-09T09:46:35Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Крыштоф Мікалай Радзівіл (1590—1607)|2026-05-09T07:10:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сусветная выстаўка (1925)|2026-05-08T18:42:36Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Вайсковыя могілкі (Дзесятнікі)|2026-05-06T16:44:33Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Праваслаўныя могілкі (Ракаў)|2026-05-06T16:04:54Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Крыжаўзвіжанская капліца (Ракаў)|2026-05-06T15:36:17Z|JerzyKundrat}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ad385apwbmk9v8ssknzopvwe5jw21hy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат свету па снукеры 2014</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193749</id>
    <revision>
      <id>5143017</id>
      <parentid>4844497</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T09:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824262" sha1="h1qylf4177bubqou9wjx3gsnbxjx204" xml:space="preserve">{{Асобны снукерны турнір
|Назва турніру = Чэмпіянат свету 2014
|Лагатып = Вокладка праграмы чэмпіянату свету па снукеры 2014.jpg
|Шырыня = 
|Сезон = 2013/2014
|Тэрміны = 19 красавіка — 5 мая 2014
|Арэна = [[Тэатр Крусібл]]
|Горад = [[Шэфілд]]
|Краіна = [[Англія]]
|Арганізацыя = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера|WPBSA]]
|Спонсар = [[Dafabet]]
|Фармат = Рэйтынгавы турнір
|Агульны прызавы фонд = £1,214,000
|Прызавыя пераможцы = £300,000
|Мінулы чэмпіён = {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]
|Пераможца = {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|Фіналіст = {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]
|Лік = 18:14
|Колькасць удзельнікаў = 32 (+96)
|Колькасць матчаў = 31 (+96)
|Колькасць фрэймаў = 604 (+1530)
|Колькасць соценных серый = 58 (+69)
|Вышэйшая серыя = 140 &lt;small&gt;([[Ніл Робертсан]])&lt;br /&gt; (кваліфікацыя: 139 ([[Мартын О'Донэл]],&lt;br /&gt; [[Эндру Хігінсан]]))&lt;/small&gt;
|Мінулы турнір = [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|←2013]]
|Наступны турнір = [[Чэмпіянат свету па снукеры 2015|2015→]]
|Мінулы турнір у сезоне = [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|←Адкрыты чэмпіянат Кітая]]
|Наступны турнір у сезоне = &lt;br /&gt;
|СпасылкаТурнір = Чэмпіянат свету па снукеры
|НазваТурнір = Чэмпіянат свету
}}

'''[[Чэмпіянат свету па снукеры|Чэмпіяна́т све́ту]] 2014''' ({{lang-en|World Snooker Championship 2014}}, таксама вядомы як ''Dafabet World Snooker Championship 2014'' — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па [[снукер]]ы, які праходзіў з 19 красавіка па 5 мая 2014 года ў [[Тэатр Крусібл|тэатры Крусібл]], у [[Шэфілд]]зе, [[Англія]]. Найпрэстыжнейшае і найбуйнейшае па рэйтынгавых ачках і прызавых грошах снукернае спаборніцтва, а таксама трэцяе спаборніцтва [[Трайная карона (снукер)|Трайной кароны]] ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]]. Турнір стаў 80-м розыгрышам [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]], які быў заснаваны ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 1927|1927 годзе]], і 38-м сусветным першынствам, якое праходзіла ў [[Тэатр Крусібл|Крусібле]]. Кампанія «[[Dafabet]]» упершыню спансіравала [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянат свету]]. Прызавы фонд турніру склаў £{{Num|1214000}} (на £{{Num|103000}} больш, чым у мінулым годзе), з якіх £{{Num|300000}} (на £{{Num|50000}} больш, чым у мінулым годзе) атрымаў пераможца. Першы прыз турніру стаў рэкордным за ўсю гісторыю снукера.

Чэмпіянат уключаў у сябе чатыры кваліфікацыйныя раўнды, якія праходзілі на працягу васьмі гульнявых дзён з 8 па 16 красавіка 2014 года ў [[Ponds Forge (спартыўны цэнтр)|міжнародным спартыўным цэнтры «Ponds Forge»]] у [[Шэфілд]]зе і ў якіх гулялі 112 удзельнікаў (105 прафесіянальных снукерыстаў і 7 аматараў). 16 пераможцаў апошняга кваліфікацыйнага раўнда трапілі ў Крусібл, дзе да іх далучыліся 16 першых сеяных ігракоў, і, пачынаючы з 1/16 фіналу, яны ўсе гулялі на выбыванне. У першых трох раўндах турніру на арэне [[Тэатр Крусібл|тэатру Крусібл]] выкарыстоўваліся два гульнявыя сталы, а ў паўфіналах і фінале — адзін.

Былыя чэмпіёны свету [[Стыў Дэвіс]], [[Марк Уільямс]], [[Грэм Дот]] і [[Пітэр Эбдан]], а таксама шасціразовы фіналіст [[Джымі Уайт]] і двухразовы фіналіст [[Мэцью Стывенс]] не здолелі прайсці кваліфікацыю чэмпіянату. 24-гадовы дэбютант турніру [[Майкл Уослі]] здзейсніў адну з найвялікшых сенсацый у гісторыі [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянатаў свету]], перамогшы ў першым раўндзе аднаго з галоўных фаварытаў [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіна Цзюньхуэя]], які выйграў пяць рэйтынгавых тытулаў у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]]. [[Шатландыя|Шатландскі]] ігрок [[Алан Мак-Манус]] выйграў свой першы матч у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005 года]] і ўпершыню з таго ж [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|чэмпіянату свету 2005]] выйшаў у чвэрцьфінал, перайграўшы ў 1/8 фіналу самага ўзроставага ўдзельніка спаборніцтва 44-гадовага [[Кен Доэрці|Кена Доэрці]], які ў першым раўндзе выйграў свой першы матч у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2006|2006 года]]. [[Уэльс|Валіец]] [[Дамінік Дэйл]] выйграў свой першы паядынак у асноўнай стадыі [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]] з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2000|2000 года]], а таксама ў другі раз у кар’еры пасля [[Чэмпіянат свету па снукеры 2000|сусветнага першынства 2000]] выйшаў у 1/4 фіналу. [[Аўстралія|Аўстраліец]] [[Ніл Робертсан]] у чвэрцьфінальным матчы супраць [[Джад Трамп|Джада Трампа]] выканаў свой соты [[Соценны брэйк (снукер)|сэнчуры]] ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]], стаўшы першым снукерыстам у гісторыі, які дасягнуў гэтай вышыні, а ў паўфінальным паядынку супраць [[Марк Сэлбі|Марка Сэлбі]] ён павялічыў свой рэкорд да 103-х [[Соценны брэйк (снукер)|соценных брэйкаў]], але саступіў [[Марк Сэлбі|англічаніну]] з лікам 15:17, прапусціўшы яго ў фінал. Другім фіналістам стаў абаронца тытула [[Роні О’Саліван]], пераможца [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянатаў свету]] [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012]] і [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]] гадоў, які выйграў абодва чвэрцьфінальны і паўфінальны матчы ў [[Шон Мёрфі|Шона Мёрфі]] (13:3) і [[Бары Хокінс]]а (17:7) адпаведна з апошнімі сесіямі ў запасе. Найвышэйшую [[Брэйк (снукер)|серыю]] ў асноўнай стадыі турніру, 140 ачкоў, зрабіў [[Ніл Робертсан]] у матчы першага раўнда супраць [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямса]].

Пераможцам турніру стаў [[Марк Сэлбі]], які прайграваў [[Роні О’Саліван|О’Салівану]] ў фінальным матчы з лікам 3:8 і 5:10, але сумеў выйграць 13 з 17 апошніх фрэймаў паядынку і ўпершыню стаць чэмпіёнам свету. Такім чынам, была спыненая пераможная серыя [[Роні О’Саліван]]а ў Крусібле, якая дасягнула 14 матчаў. [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] перайграў на сваім шляху да тытула [[Майкл Уайт|Майкла Уайта]] (10:9), [[Алістэр Картэр|Алістэра Картэра]] (13:9), [[Алан Мак-Манус|Алана Мак-Мануса]] (13:5), [[Ніл Робертсан|Ніла Робертсана]] (17:15) і пяціразовага [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіёна свету]] [[Роні О’Саліван]]а ў фінальным паядынку з лікам 18:14. Гэтая перамога стала чацвёртым рэйтынгавым поспехам у кар’еры [[Марк Сэлбі|Сэлбі]], а таксама першым рэйтынгавым першынствам, якое [[Марк Сэлбі|Марк]] выйграў за паўтара гады (з [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2012|чэмпіянату Вялікабрытаніі 2012]]), і прынесла яму лідарства ў [[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]]. Такім чынам, [[Марк Сэлбі]], які апроч [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры|чэмпіянату Вялікабрытаніі]] тройчы перамагаў на [[Мастэрс (снукер)|Мастэрс]], стаў дзявятым снукерыстам у гісторыі, які выйграў усе турніры [[Трайная карона (снукер)|трайной кароны]].
{{TOChidden}}

== Турнір ==

[[Файл:Ponds Forge, Sheffield.jpg|thumb|300 px|[[Ponds Forge, спартыўны цэнтр|Міжнародны спартыўны цэнтр «Ponds Forge»]] — месца праведзення кваліфікацыі чэмпіянату]]
Чэмпіянат свету 2014 года стаў 80-м [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянатам свету па снукеры]], які штогод праходзіў з [[Чэмпіянат свету па снукеры 1927|1927 года]] з перапынкамі з 1941 па 1945 гады і з 1958 па 1963 гады. Турнір з’яўляецца адным з трох турніраў [[Трайная карона (снукер)|Трайной снукернай кароны]] (разам з [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры|чэмпіянатам Вялікабрытаніі]] і [[Мастэрс (снукер)|Мастэрс]]), а таксама самым прэстыжным і самым высокааплатным з усіх снукерных спаборніцтваў. З самога заснавання [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянат свету]] праходзіў у розных гарадах [[Англія|Англіі]], а таксама на [[Востраў Джэрсі|востраве Джэрсі]] ([[Professional Matchplay Championship 1957 (снукер)|1957]]), у [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы]] ([[Чэмпіянаты свету па снукеры 1964–1968|1965]]) і ў [[Аўстралія|Аўстраліі]] ([[Чэмпіянат свету па снукеры 1971|1971]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 1975|1975]]). З [[Чэмпіянат свету па снукеры 1977|1977 года]] [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветнае першынства]] праходзіць на арэне [[Тэатр Крусібл|тэатру Крусібл]] у [[Шэфілд]]зе&lt;ref name=ref1/&gt;.

Чэмпіянат свету 2014 праходзіў пад эгідай [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера|сусветнай асацыяцыі прафесійнага більярда і снукера]] ({{lang-en|World Professional Billiards and Snooker Association}}) і ўваходзіў у каляндар [[Сусветны снукерны тур|мэйн-тура]], а таксама з’яўляўся дванаццатым і апошнім рэйтынгавым турнірам [[Снукерны сезон 2013/2014|снукернага сезона 2013/2014]]&lt;ref name=ref2/&gt;&lt;ref name=ref3/&gt;.

Матчы асноўнай стадыі турніру (31 паядынак) гуляліся на двух сталах арэны [[Тэатр Крусібл|тэатру Крусібл]], а кваліфікацыя спаборніцтва праходзіла ў [[Ponds Forge (спартыўны цэнтр)|міжнародным спартыўным цэнтры «Ponds Forge»]] у [[Шэфілд]]зе, [[Англія]] і скончылася за некалькі дзён да пачатку чэмпіянату свету.

== Прызавыя грошы ==

Кампанія [[Dafabet]] упершыню спансіравала [[чэмпіянат свету па снукеры]]&lt;ref name=ref4/&gt;. Прызавы фонд турніру павысіўся ў параўнанні з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|мінулым годам]] на £103,000 і склаў £1,214,000 (найвышэйшы прызавы фонд на чэмпіянаце свету з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009 года]])&lt;ref name=ref5/&gt;. Таксама на £50,000 больш у параўнанні з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|чэмпіянатам свету 2013]] атрымаў пераможца турніру — £300,000, якія сталі найвышэйшым першым прызам асобнага турніру ў гісторыі снукера (да гэтага рэкордная сума была разыграна на чэмпіянаце свету 2003 года — £270,000)&lt;ref name=ref6/&gt;.

&lt;center&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;table&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:center&quot;
|- style=&quot;background:#00AF00;&quot;
!Дасягненне
!Прызавыя
|-
|Пераможца
|£300000
|-
|Фіналіст
|£125000
|-
|Паўфіналісты
|£55000
|-
|Чвэрцьфіналісты
|£25000
|-
|1/8 фіналу
|£16000
|-
|1/16 фіналу
|£12000
|-
|1/24 фіналу
|£8500
|-
|1/32 фіналу
|£4600
|-
|1/48 фіналу
|£1000
|-
|Найвышэйшы брэйк у кваліфікацыі
|£1000
|-
|Найвышэйшы брэйк у асноўнай стадыі
|£10000
|- style=&quot;background:#DCDCDC&quot;
|'''Агульны прызавы фонд''' || '''£1214000'''
|- style=&quot;background:#BEBEBE
| ''Максімальны брэйк'' || ''£15000''
|- style=&quot;background:#BEBEBE
| ''Максімальны брэйк у кваліфікацыі'' || ''£1500''
|}
&lt;/center&gt;

=== Дабрачыннасць ===

Апроч прызавога фонда ў 1,214,000 фунтаў, спонсар турніру, кампанія [[Dafabet]], падчас сусветнага першынства зладзіла дабрачынную акцыю. Згодна з ёй, кампанія абвясціла, што за кожны [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]], які снукерысты аформяць у асноўнай стадыі чэмпіянату, яна ахвяруе дзіцячаму [[хоспіс]]у «[[Bluebell Wood (дзіцячы хоспіс)|Bluebell Wood]]» у [[Паўночны Энстан|Паўночным Энстане]], [[Ёркшыр|графства Іаркшыр]], які прапануе дапамогу і падтрымку дзецям і моладзі з прагназуемым неспрыяльным зыходам захворвання, па 100 фунтаў стэрлінгаў&lt;ref name=ref7/&gt;. Да гэтага рэкордная колькасць [[Соценная серыя (снукер)|соценных брэйкаў]] была зроблена на [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|чэмпіянаце свету 2009 года]] — 83 [[Серыя (снукер)|серыі]]&lt;ref name=ref8/&gt;.

== Рэйтынгавыя ачкі ==

Чэмпіянат свету меў максімальнае размеркаванне рэйтынгавых ачкоў сярод усіх рэйтынгавых турніраў. Пераможца спаборніцтва атрымаў 10000 рэйтынгавых ачкоў. Для параўнання, на другім рэйтынгавым турніры [[Трайная карона (снукер)|трайной кароны]], [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянаце Вялікабрытаніі]], пераможца атрымаў 8000 ачкоў, на адкрытых чэмпіянатах [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2013|Аўстраліі]], [[Адкрыты чэмпіянат Індыі па снукеры 2013|Індыі]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|Уэльса]] і [[German Masters 2014 (снукер)|German Masters]] пераможца атрымаў 5000 ачкоў, а за перамогу на міні-рэйтынгавых турнірах [[Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|серыі PTC]] ігракі атрымлівалі па 2000 рэйтынгавых ачкоў&lt;ref name=ref9/&gt;. Рэйтынгавыя балы на чэмпіянаце свету мелі фармальны статус і ўжо не мелі практычнага значэння, бо адразу пасля чэмпіянату свету афіцыйным рэйтынгам снукерыстаў станавіўся [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|двухгадовы грашовы рэйтынг]]&lt;ref name=ref10/&gt;.

&lt;center&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;table&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:center&quot;
|- style=&quot;background:#00AF00;&quot;
!Дасягненне
!width=&quot;25%&quot;|Ачкі
!width=&quot;25%&quot;|Ачкі ({{Abbr|СГ|Сеяныя гульцы|0}})&lt;ref group=&quot;ра&quot;&gt;Ачкі, якія зараблялі гульцы ў выпадку паразы ў першым жа матчы на чэмпіянаце.&lt;/ref&gt;
|-
|'''Пераможца'''
|'''10000'''
|
|-
|Фіналіст
|8000
|
|-
|Паўфіналісты
|6400
|
|-
|Чвэрцьфіналісты
|5000
|
|-
|1/8 фіналу
|3800
|
|-
|1/16 фіналу
|2800
|1400
|-
|1/24 фіналу (квал.)
|2300
|1150
|-
|1/32 фіналу (квал.)
|1800
|
|-
|1/48 фіналу (квал.)
|1300
|650
|-
|1/64 фіналу (квал.)
|800
|400
|}
&lt;/center&gt;

{{reflist|group=ра}}

== Фармат турніру ==

[[Файл:Crucible theater.jpg|thumb|300 px|[[Тэатр Крусібл]] у [[Шэфілд]]зе]]
На чэмпіянаце свету 2014 прыняло ўдзел 128 ігракоў, з якіх 121 — удзельнікі мэйн-тура і 7 — аматары. 64 удзельнікі — ігракі з нумарамі пасеву з 65 па 120, [[Ігар Фігейрэда]], які не меў рэйтынгавых ачкоў і адпаведна не меў нумару пасеву, а таксама 7 аматараў — пачалі турнір з першага кваліфікацыйнага раўнда ў фармаце матча на выбыванне (32 гульні), які праходзіў за 11 дзён да асноўнай стадыі. У ім ігракі з нумарамі пасеву з 65 па 96 гулялі супраць астатніх снукерыстаў. 32 пераможцы матчаў першага раўнда выходзілі ў другі кваліфікацыйны раўнд, у якім гулялі супраць удзельнікаў з нумарамі пасеву з 33 па 64 (32 гульні). Усе 32 пераможцы матчаў другога раўнда гулялі паміж сабой у трэцім кваліфікацыйным раўндзе (16 гульняў), пасля чаго 16 пераможцаў матчаў трэцяга раўнда выходзілі ў заключны чацвёрты кваліфікацыйны раўнд, дзе гулялі супраць удзельнікаў з нумарамі пасеву з 17 па 32 (16 гульняў). Кваліфікацыя чэмпіянату свету ўпершыню праходзіла ў [[Ponds Forge (спартыўны цэнтр)|міжнародным спартыўным цэнтры «Ponds Forge»]] у [[Шэфілд]]зе, [[Англія]]&lt;ref name=ref86/&gt;. Такім чынам, у асноўную стадыю спаборніцтва свету выйшлі 16 ігракоў, якія далучыліся да 16 снукерыстаў з нумарамі пасеву з 1 па 16&lt;ref name=qualdrawsorg&gt;{{cite web | url = http://snooker.org/res/index.asp?event=298 | title = Dafabet World Championship Qualifiers | publisher = Snooker.org | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160302135323/http://www.snooker.org/res/index.asp?event=298 | archivedate = 2 сакавіка 2016 | accessdate = 21 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ref85/&gt;.

16 пераможцаў чацвёртага кваліфікацыйнага раўнда і 16 ігракоў, якія трапілі на чэмпіянат без кваліфікацыі, гулялі ў асноўнай стадыі на выбыванне, пачынаючы з 1/16 фіналу, дзе члены дзвюх гэтых груп гулялі паміж сабой. Лёсаванне турніру прадвызначала немагчымасць сустрэчы ігракоў топ-16 раней за 1/8 фіналу, ігракоў топ-8 раней чвэрцьфіналаў, ігракоў з першай чацвёркі сеяных раней паўфіналу і двух першых сеяных раней фіналу чэмпіянату свету. Пяць раўндаў асноўнай стадыі праходзілі на працягу семнаццаці дзён на найбуйнейшай снукернай арэне ў свеце ў [[Тэатр Крусібл|тэатры Крусібл]] у [[Шэфілд]]зе, [[Англія]]&lt;ref name=ref12/&gt;&lt;ref name=ref87/&gt;.

&lt;center&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;table&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:center&quot;
|- style=&quot;background:#00AF00&quot;
! Стадыя !! Тэрміны !! {{Abbr|КФ|Колькасць фрэймаў|0}} !! {{Abbr|НДП|Колькасць фрэймаў, неабходных для перамогі ў матчы|0}}
|-
| Першы кваліфікацыйны раўнд || 8 — 9 красавіка || 19 || 10
|-
| Другі кваліфікацыйны раўнд || 10 — 11 красавіка || 19 || 10
|-
| Трэці кваліфікацыйны раўнд || 12 — 13 красавіка || 19 || 10
|-
| Чацвёрты кваліфікацыйны раўнд || 15 — 16 красавіка || 19 || 10
|-
| 1/16 фіналу || 19 — 24 красавіка || 19 || 10
|-
| 1/8 фіналу || 24 — 28 красавіка || 25 || 13
|-
| 1/4 фіналу || 29 — 30 красавіка || 25 || 13
|-
| 1/2 фіналу || 1 — 3 мая || 33 || 17
|-
| Фінал || 4 — 5 мая || 35 || 18
|}
&lt;/center&gt;

== Кваліфікацыя ==

{{main|Кваліфікацыя да чэмпіянату свету па снукеры 2014}}

Пасеў ігракоў на чэмпіянат свету 2014 быў утвораны паводле [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|афiцыйнага рэйтынгу]] на 31 сакавіка 2014 года (пасля [[Гранд-фінал PTC 2014 (снукер)|фіналу PTC 2014 года]]). Першы нумар пасеву атрымаў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|дзеючы чэмпіён турніру]] [[Роні О’Саліван]] і, паколькі ён не ўваходзіў у топ-16 [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]], [[Роберт Мілкінс]], які займаў шаснаццаты радок у [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]], не атрымаў месца сярод шаснаццаці снукерыстаў, якія патрапілі на турнір без кваліфікацыі&lt;ref name=ref13/&gt;.

=== Кваліфікацыйная сетка ===

&lt;ref name=qualdrawsorg/&gt;&lt;ref name=qualdrawws&gt;{{cite web | datepublished = 17 красавіка 2014 | url = http://3a43ed9bbf8e4c3a0092-e5ae3e47d460213726cd286f2f322a12.r38.cf3.rackcdn.com/c1c92153-dcac-49c6-8f42-e88d5ce8420b.pdf | title = 2014 Dafabet World Championship Qualifiers draw &amp; results | work = worldsnooker.com | publisher = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]] | format = PDF | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304022512/http://3a43ed9bbf8e4c3a0092-e5ae3e47d460213726cd286f2f322a12.r38.cf3.rackcdn.com/c1c92153-dcac-49c6-8f42-e88d5ce8420b.pdf | archivedate = 4 сакавіка 2016 | accessdate = 23 ліпеня 2014 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

{{Турнір64*2+Турнір32*2
| RD1=&lt;u&gt;'''Першы раўнд'''&lt;/u&gt;&lt;br /&gt;''да 10 перамог''
| RD2=&lt;u&gt;'''Другі раўнд'''&lt;/u&gt;&lt;br /&gt;''да 10 перамог''
| RD3=&lt;u&gt;'''Трэці раўнд'''&lt;/u&gt;&lt;br /&gt;''да 10 перамог''
| RD4=&lt;u&gt;'''Чацвёрты раўнд'''&lt;/u&gt;&lt;br /&gt;''да 10 перамог''

| граніца=000000
| граніца2=000000
| фон=00AF00

| RD1-seed01=74
| RD1-team01={{Сцяг Кітая}} '''[[Чжан Аньда]]'''
| RD1-score01='''10'''
| RD1-seed02=99
| RD1-team02={{Сцяг Уэльса}} [[Эндру Пэджэт]]
| RD1-score02=2
| RD1-seed03=80
| RD1-team03={{Сцяг Англіі}} '''[[Крэйг Стэдмэн]]'''
| RD1-score03='''10'''
| RD1-seed04=116
| RD1-team04={{Сцяг Уэльса}} [[Джэк Джонс]]
| RD1-score04=7
| RD1-seed05=76
| RD1-team05={{Сцяг Англіі}} '''[[Ліам Хайфілд]]'''
| RD1-score05='''10'''
| RD1-seed06=120
| RD1-team06={{Сцяг Лівіі}} [[Халід Бэлаід]]
| RD1-score06=2
| RD1-seed07=77
| RD1-team07={{nowrap|{{Сцяг Тайланда}} '''[[Танават Тырапонгпайбун]]'''}}
| RD1-score07='''10'''
| RD1-seed08=
| RD1-team08={{Сцяг Англіі}} [[Сандэрсан Лэм]]
| RD1-score08=8
| RD1-seed09=68
| RD1-team09={{Сцяг Англіі}} '''[[Бары Пінчэс]]'''
| RD1-score09='''10'''
| RD1-seed10=103
| RD1-team10={{Сцяг Англіі}} [[Хамад Міа]]
| RD1-score10=3
| RD1-seed11=89
| RD1-team11={{Сцяг Англіі}} '''[[Кайрэн Уілсан]]'''
| RD1-score11='''10'''
| RD1-seed12=107
| RD1-team12={{Сцяг Англіі}} [[Крыс Норбэры]]
| RD1-score12=6
| RD1-seed13=87
| RD1-team13={{Сцяг Англіі}} '''[[Мартын О'Донэл]]'''
| RD1-score13='''10'''
| RD1-seed14=
| RD1-team14={{Сцяг Англіі}} [[Шэйн Кэсл]]
| RD1-score14=1
| RD1-seed15=86
| RD1-team15={{Сцяг Уэльса}} '''[[Дэніэл Уэлс]]'''
| RD1-score15='''10'''
| RD1-seed16=112
| RD1-team16={{Сцяг Англіі}} [[Раян Кларк]]
| RD1-score16=9
| RD1-seed17=92
| RD1-team17={{Сцяг Англіі}} [[Джэймі О’Ніл]]
| RD1-score17=9
| RD1-seed18=114
| RD1-team18={{Сцяг Кітая}} '''[[Цаа Сіньлун]]'''
| RD1-score18='''10'''
| RD1-seed19=73
| RD1-team19={{Сцяг Англіі}} '''[[Пол Дэвісан]]'''
| RD1-score19='''10'''
| RD1-seed20=102
| RD1-team20={{Сцяг Англіі}} [[Крыс Уэйкелін]]
| RD1-score20=9
| RD1-seed21=90
| RD1-team21={{Сцяг Шатландыі}} [[Майкл Лэслі]]
| RD1-score21=6
| RD1-seed22=
| RD1-team22={{Сцяг Англіі}} '''[[Крыстафер Кеоган]]'''
| RD1-score22='''10'''
| RD1-seed23=82
| RD1-team23={{Сцяг Англіі}} '''[[Джоэль Уолкер]]'''
| RD1-score23='''10'''
| RD1-seed24=110
| RD1-team24={{Сцяг Англіі}} [[Алан Тэйлар]]
| RD1-score24=8
| RD1-seed25=69
| RD1-team25={{Сцяг Тайланда}} [[Джэймс Уотана]]
| RD1-score25=9
| RD1-seed26=117
| RD1-team26={{Сцяг Мальты}} '''[[Алекс Борг]]'''
| RD1-score26='''10'''
| RD1-seed27=70
| RD1-team27={{Сцяг Англіі}} [[Сэм Бэйрд]]
| RD1-score27=9
| RD1-seed28=98
| RD1-team28={{Сцяг Англіі}} '''[[Джон Эстлі]]'''
| RD1-score28='''10'''
| RD1-seed29=83
| RD1-team29={{Сцяг Англіі}} [[Гэры Уілсан]]
| RD1-score29=4
| RD1-seed30=113
| RD1-team30={{Сцяг Англіі}} '''[[Джэймс Кэхіл]]'''
| RD1-score30='''10'''
| RD1-seed31=71
| RD1-team31={{Сцяг Бельгіі}} '''[[Лука Брэсэль]]'''
| RD1-score31='''10'''
| RD1-seed32=108
| RD1-team32={{Сцяг Англіі}} [[Лі Пэйдж]]
| RD1-score32=8
| RD1-seed33=79
| RD1-team33={{Сцяг Кітая}} '''[[Чэнь Чжэ]]'''
| RD1-score33='''10'''
| RD1-seed34=
| RD1-team34={{Сцяг Англіі}} [[Энтані Пэрсанс]]
| RD1-score34=8
| RD1-seed35=75
| RD1-team35={{Сцяг Англіі}} '''[[Майкл Уослі]]'''
| RD1-score35='''10'''
| RD1-seed36=
| RD1-team36={{Сцяг Англіі}} [[Сідні Уілсан]]
| RD1-score36=9
| RD1-seed37=67
| RD1-team37={{Сцяг Англіі}} '''[[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]]'''
| RD1-score37='''10'''
| RD1-seed38=97
| RD1-team38={{Сцяг Кітая}} [[Лю Хаацян]]
| RD1-score38=8
| RD1-seed39=93
| RD1-team39={{Сцяг Кітая}} '''[[Лі Хан]]'''
| RD1-score39='''10'''
| RD1-seed40=109
| RD1-team40={{Сцяг Тайланда}} [[Рачаёцін Ятарук]]
| RD1-score40=5
| RD1-seed41=81
| RD1-team41={{Сцяг Мальты}} [[Тоні Драга]]
| RD1-score41=3
| RD1-seed42=115
| RD1-team42={{Сцяг Фінляндыі}} '''[[Робін Хал]]'''
| RD1-score42='''10'''
| RD1-seed43=66
| RD1-team43={{Сцяг Англіі}} '''[[Ян Бэрнс]]'''
| RD1-score43='''10'''
| RD1-seed44=111
| RD1-team44={{Сцяг Шатландыі}} [[Фрэйзер Патрык]]
| RD1-score44=6
| RD1-seed45=91
| RD1-team45={{Сцяг Англіі}} [[Шон О’Саліван]]
| RD1-score45=9
| RD1-seed46=
| RD1-team46={{Сцяг Англіі}} '''[[Мічэл Трэвіс]]'''
| RD1-score46='''10'''
| RD1-seed47=78
| RD1-team47={{Сцяг Англіі}} [[Адам Дафі]]
| RD1-score47=4
| RD1-seed48=
| RD1-team48={{Сцяг Бразіліі}} '''[[Ігар Фігейрэда]]'''
| RD1-score48='''10'''
| RD1-seed49=94
| RD1-team49={{Сцяг Тайланда}} [[Напон Саенхам]]
| RD1-score49=9
| RD1-seed50=106
| RD1-team50={{Сцяг Аўстраліі}} '''[[Віні Калабрэзэ]]'''
| RD1-score50='''10'''
| RD1-seed51=65
| RD1-team51={{Сцяг Шатландыі}} '''[[Скот Дональдсан]]'''
| RD1-score51='''10'''
| RD1-seed52=119
| RD1-team52={{Сцяг Катара}} [[Ахмед Саіф]]
| RD1-score52=6
| RD1-seed53=96
| RD1-team53={{Сцяг Англіі}} '''[[Сцюарт Кэрынгтан]]'''
| RD1-score53='''10'''
| RD1-seed54=104
| RD1-team54={{Сцяг Англіі}} [[Эндру Норман]]
| RD1-score54=5
| RD1-seed55=85
| RD1-team55={{Сцяг Англіі}} [[Дэвід Грэйс]]
| RD1-score55=6
| RD1-seed56=101
| RD1-team56={{Сцяг Шатландыі}} '''[[Рос М’юр]]'''
| RD1-score56='''10'''
| RD1-seed57=72
| RD1-team57={{Сцяг Англіі}} [[Майк Дан]]
| RD1-score57=2
| RD1-seed58=
| RD1-team58={{Сцяг Шатландыі}} '''[[Рыс Кларк]]'''
| RD1-score58='''10'''
| RD1-seed59=88
| RD1-team59={{Сцяг Ірландыі}} [[Дэвід Морыс]]
| RD1-score59=7
| RD1-seed60=118
| RD1-team60=[[Файл:Flag of Switzerland.svg| 20px]] '''[[Аляксандр Урсенбахер]]'''
| RD1-score60='''10'''
| RD1-seed61=95
| RD1-team61={{Сцяг Англіі}} [[Алекс Дэйвіс]]
| RD1-score61=7
| RD1-seed62=100
| RD1-team62={{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} '''[[Джо Свэйл]]'''
| RD1-score62='''10'''
| RD1-seed63=84
| RD1-team63={{Сцяг Кітая}} '''[[Лі Янь]]'''
| RD1-score63='''10'''
| RD1-seed64=105
| RD1-team64={{Сцяг Англіі}} [[Эліят Слесар]]
| RD1-score64=5
| RD2-seed01=54
| RD2-team01={{Сцяг Тайланда}} '''[[Дэчават Пумджаенг]]'''
| RD2-score01='''10'''
| RD2-seed02=74
| RD2-team02={{Сцяг Кітая}} [[Чжан Аньда]]
| RD2-score02=8
| RD2-seed03=64
| RD2-team03={{Сцяг Англіі}} [[Стыў Дэвіс]]
| RD2-score03=8
| RD2-seed04=80
| RD2-team04={{Сцяг Англіі}} '''[[Крэйг Стэдмэн]]'''
| RD2-score04='''10'''
| RD2-seed05=53
| RD2-team05={{Сцяг Англіі}} '''[[Джымі Робертсан]]'''
| RD2-score05='''10'''
| RD2-seed06=76
| RD2-team06={{Сцяг Англіі}} [[Ліам Хайфілд]]
| RD2-score06=7
| RD2-seed07=44
| RD2-team07={{Сцяг Шатландыі}} '''[[Энтані Мак-Гіл]]'''
| RD2-score07='''10'''
| RD2-seed08=77
| RD2-team08={{nowrap|{{Сцяг Тайланда}} [[Танават Тырапонгпайбун]]}}
| RD2-score08=7
| RD2-seed09=46
| RD2-team09={{Сцяг Англіі}} '''[[Альфрэд Бёрдэн]]'''
| RD2-score09='''10'''
| RD2-seed10=68
| RD2-team10={{Сцяг Англіі}} [[Бары Пінчэс]]
| RD2-score10=4
| RD2-seed11=42
| RD2-team11={{Сцяг Англіі}} [[Род Лоўлер]]
| RD2-score11=3
| RD2-seed12=89
| RD2-team12={{Сцяг Англіі}} '''[[Кайрэн Уілсан]]'''
| RD2-score12='''10'''
| RD2-seed13=33
| RD2-team13={{Сцяг Англіі}} '''[[Эндру Хігінсан]]'''
| RD2-score13='''10'''
| RD2-seed14=87
| RD2-team14={{Сцяг Англіі}} [[Мартын О'Донэл]]
| RD2-score14=5
| RD2-seed15=41
| RD2-team15={{Сцяг Нарвегіі}} '''[[Курт Мэфлін]]'''
| RD2-score15='''10'''
| RD2-seed16=86
| RD2-team16={{Сцяг Уэльса}} [[Дэніэл Уэлс]]
| RD2-score16=7
| RD2-seed17=55
| RD2-team17={{Сцяг Англіі}} '''[[Пітэр Лайнс]]'''
| RD2-score17='''10'''
| RD2-seed18=114
| RD2-team18={{Сцяг Кітая}} [[Цаа Сіньлун]]
| RD2-score18=9
| RD2-seed19=34
| RD2-team19={{Сцяг Шатландыі}} '''[[Алан Мак-Манус]]'''
| RD2-score19='''10'''
| RD2-seed20=73
| RD2-team20={{Сцяг Англіі}} [[Пол Дэвісан]]
| RD2-score20=2
| RD2-seed21=59
| RD2-team21={{Сцяг Індыі}} '''[[Адыт’я Мехта]]'''
| RD2-score21='''10'''
| RD2-seed22=
| RD2-team22={{Сцяг Англіі}} [[Крыстафер Кеоган]]
| RD2-score22=4
| RD2-seed23=45
| RD2-team23={{Сцяг Уэльса}} '''[[Джэймі Джонс]]'''
| RD2-score23='''10'''
| RD2-seed24=82
| RD2-team24={{Сцяг Англіі}} [[Джоэль Уолкер]]
| RD2-score24=9
| RD2-seed25=35
| RD2-team25={{Сцяг Шатландыі}} [[Маркус Кэмбэл]]
| RD2-score25=4
| RD2-seed26=117
| RD2-team26={{Сцяг Мальты}} '''[[Алекс Борг]]'''
| RD2-score26='''10'''
| RD2-seed27=49
| RD2-team27={{Сцяг Англіі}} '''[[Джэймі Коўп]]'''
| RD2-score27='''10'''
| RD2-seed28=98
| RD2-team28={{Сцяг Англіі}} [[Джон Эстлі]]
| RD2-score28=2
| RD2-seed29=36
| RD2-team29={{Сцяг Англіі}} '''[[Том Форд]]'''
| RD2-score29='''10'''
| RD2-seed30=113
| RD2-team30={{Сцяг Англіі}} [[Джэймс Кэхіл]]
| RD2-score30=6
| RD2-seed31=48
| RD2-team31={{Сцяг Кітая}} [[Юй Дэлу]]
| RD2-score31=7
| RD2-seed32=71
| RD2-team32={{Сцяг Бельгіі}} '''[[Лука Брэсэль]]'''
| RD2-score32='''10'''
| RD2-seed33=37
| RD2-team33={{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Джойс]]'''
| RD2-score33='''10'''
| RD2-seed34=79
| RD2-team34={{Сцяг Кітая}} [[Чэнь Чжэ]]
| RD2-score34=8
| RD2-seed35=47
| RD2-team35={{Сцяг Англіі}} [[Роры Мак-Лаўд]]
| RD2-score35=6
| RD2-seed36=75
| RD2-team36={{Сцяг Англіі}} '''[[Майкл Уослі]]'''
| RD2-score36='''10'''
| RD2-seed37=51
| RD2-team37={{Сцяг Кітая}} [[Лю Чуан]]
| RD2-score37=5
| RD2-seed38=67
| RD2-team38={{Сцяг Англіі}} '''[[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]]'''
| RD2-score38='''10'''
| RD2-seed39=63
| RD2-team39={{Сцяг Індыі}} '''[[Панкай Адвані]]'''
| RD2-score39='''10'''
| RD2-seed40=93
| RD2-team40={{Сцяг Кітая}} [[Лі Хан]]
| RD2-score40=9
| RD2-seed41=52
| RD2-team41={{Сцяг Кітая}} [[Цянь Пэнфэй]]
| RD2-score41=6
| RD2-seed42=115
| RD2-team42={{Сцяг Фінляндыі}} '''[[Робін Хал]]'''
| RD2-score42='''10'''
| RD2-seed43=61
| RD2-team43={{Сцяг Англіі}} [[Джымі Уайт]]
| RD2-score43=4
| RD2-seed44=66
| RD2-team44={{Сцяг Англіі}} '''[[Ян Бэрнс]]'''
| RD2-score44='''10'''
| RD2-seed45=38
| RD2-team45={{Сцяг Англіі}} '''[[Мартын Гоўлд]]'''
| RD2-score45='''10'''
| RD2-seed46=
| RD2-team46={{Сцяг Англіі}} [[Мічэл Трэвіс]]
| RD2-score46=1
| RD2-seed47=60
| RD2-team47={{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Джэрард Грын]]
| RD2-score47=8
| RD2-seed48=
| RD2-team48={{Сцяг Бразіліі}} '''[[Ігар Фігейрэда]]'''
| RD2-score48='''10'''
| RD2-seed49=43
| RD2-team49={{Сцяг Шатландыі}} '''[[Джэймі Бёрнэт]]'''
| RD2-score49='''10'''
| RD2-seed50=106
| RD2-team50={{Сцяг Аўстраліі}} [[Віні Калабрэзэ]]
| RD2-score50=4
| RD2-seed51=50
| RD2-team51={{Сцяг Кітая}} '''[[Цаа Юйпэн]]'''
| RD2-score51='''10'''
| RD2-seed52=65
| RD2-team52={{Сцяг Шатландыі}} [[Скот Дональдсан]]
| RD2-score52=5
| RD2-seed53=39
| RD2-team53={{Сцяг Англіі}} [[Джэк Лісоўскі]]
| RD2-score53=7
| RD2-seed54=96
| RD2-team54={{Сцяг Англіі}} '''[[Сцюарт Кэрынгтан]]'''
| RD2-score54='''10'''
| RD2-seed55=56
| RD2-team55={{Сцяг Англіі}} '''[[Найджэл Бонд]]'''
| RD2-score55='''10'''
| RD2-seed56=101
| RD2-team56={{Сцяг Шатландыі}} [[Рос М’юр]]
| RD2-score56=5
| RD2-seed57=58
| RD2-team57={{Сцяг Англіі}} '''[[Мэцью Сэлт]]'''
| RD2-score57='''10'''
| RD2-seed58=
| RD2-team58={{Сцяг Шатландыі}} [[Рыс Кларк]]
| RD2-score58=6
| RD2-seed59=62
| RD2-team59={{Сцяг Тайланда}} '''[[Цепчая Ун-Нух]]'''
| RD2-score59='''10'''
| RD2-seed60=118
| RD2-team60=[[Файл:Flag of Switzerland.svg| 20px]] [[Аляксандр Урсенбахер]]
| RD2-score60=5
| RD2-seed61=40
| RD2-team61={{Сцяг Англіі}} [[Энтані Хэмілтан]]
| RD2-score61=7
| RD2-seed62=100
| RD2-team62={{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} '''[[Джо Свэйл]]'''
| RD2-score62='''10'''
| RD2-seed63=57
| RD2-team63={{Сцяг Англіі}} [[Дэйв Харальд]]
| RD2-score63=3
| RD2-seed64=84
| RD2-team64={{Сцяг Кітая}} '''[[Лі Янь]]'''
| RD2-score64='''10'''
| RD3-seed01=54
| RD3-team01={{nowrap|{{Сцяг Тайланда}} '''[[Дэчават Пумджаенг]]'''}}
| RD3-score01='''10'''
| RD3-seed02=80
| RD3-team02={{Сцяг Англіі}} [[Крэйг Стэдмэн]]
| RD3-score02=6
| RD3-seed03=53
| RD3-team03={{Сцяг Англіі}} '''[[Джымі Робертсан]]'''
| RD3-score03='''10'''
| RD3-seed04=44
| RD3-team04={{Сцяг Шатландыі}} [[Энтані Мак-Гіл]]
| RD3-score04=9
| RD3-seed05=46
| RD3-team05={{Сцяг Англіі}} [[Альфрэд Бёрдэн]]
| RD3-score05=3
| RD3-seed06=89
| RD3-team06={{Сцяг Англіі}} '''[[Кайрэн Уілсан]]'''
| RD3-score06='''10'''
| RD3-seed07=33
| RD3-team07={{Сцяг Англіі}} '''[[Эндру Хігінсан]]'''
| RD3-score07='''10'''
| RD3-seed08=41
| RD3-team08={{Сцяг Нарвегіі}} [[Курт Мэфлін]]
| RD3-score08=3
| RD3-seed09=55
| RD3-team09={{Сцяг Англіі}} [[Пітэр Лайнс]]
| RD3-score09=8
| RD3-seed10=34
| RD3-team10={{Сцяг Шатландыі}} '''[[Алан Мак-Манус]]'''
| RD3-score10='''10'''
| RD3-seed11=59
| RD3-team11={{Сцяг Індыі}} [[Адыт’я Мехта]]
| RD3-score11=5
| RD3-seed12=45
| RD3-team12={{Сцяг Уэльса}} '''[[Джэймі Джонс]]'''
| RD3-score12='''10'''
| RD3-seed13=117
| RD3-team13={{Сцяг Мальты}} [[Алекс Борг]]
| RD3-score13=7
| RD3-seed14=49
| RD3-team14={{Сцяг Англіі}} '''[[Джэймі Коўп]]'''
| RD3-score14='''10'''
| RD3-seed15=36
| RD3-team15={{Сцяг Англіі}} '''[[Том Форд]]'''
| RD3-score15='''10'''
| RD3-seed16=71
| RD3-team16={{Сцяг Бельгіі}} [[Лука Брэсэль]]
| RD3-score16=1
| RD3-seed17=37
| RD3-team17={{Сцяг Англіі}} [[Марк Джойс]]
| RD3-score17=6
| RD3-seed18=75
| RD3-team18={{Сцяг Англіі}} '''[[Майкл Уослі]]'''
| RD3-score18='''10'''
| RD3-seed19=67
| RD3-team19={{Сцяг Англіі}} '''[[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]]'''
| RD3-score19='''10'''
| RD3-seed20=63
| RD3-team20={{Сцяг Індыі}} [[Панкай Адвані]]
| RD3-score20=7
| RD3-seed21=115
| RD3-team21={{Сцяг Фінляндыі}} '''[[Робін Хал]]'''
| RD3-score21='''10'''
| RD3-seed22=66
| RD3-team22={{Сцяг Англіі}} [[Ян Бэрнс]]
| RD3-score22=4
| RD3-seed23=38
| RD3-team23={{Сцяг Англіі}} '''[[Мартын Гоўлд]]'''
| RD3-score23='''10'''
| RD3-seed24=
| RD3-team24={{Сцяг Бразіліі}} [[Ігар Фігейрэда]]
| RD3-score24=1
| RD3-seed25=43
| RD3-team25={{Сцяг Шатландыі}} '''[[Джэймі Бёрнэт]]'''
| RD3-score25='''10'''
| RD3-seed26=50
| RD3-team26={{Сцяг Кітая}} [[Цаа Юйпэн]]
| RD3-score26=8
| RD3-seed27=96
| RD3-team27={{Сцяг Англіі}} '''[[Сцюарт Кэрынгтан]]'''
| RD3-score27='''10'''
| RD3-seed28=56
| RD3-team28={{Сцяг Англіі}} [[Найджэл Бонд]]
| RD3-score28=5
| RD3-seed29=58
| RD3-team29={{Сцяг Англіі}} '''[[Мэцью Сэлт]]'''
| RD3-score29='''10'''
| RD3-seed30=62
| RD3-team30={{Сцяг Тайланда}} [[Цепчая Ун-Нух]]
| RD3-score30=2
| RD3-seed31=100
| RD3-team31={{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Джо Свэйл]]
| RD3-score31=8
| RD3-seed32=84
| RD3-team32={{Сцяг Кітая}} '''[[Лі Янь]]'''
| RD3-score32='''10'''
| RD4-seed01=29
| RD4-team01={{Сцяг Ірландыі}} '''[[Кен Доэрці]]'''
| RD4-score01='''10'''
| RD4-seed02=54
| RD4-team02={{nowrap|{{Сцяг Тайланда}} [[Дэчават Пумджаенг]]}}
| RD4-score02=5
| RD4-seed03=31
| RD4-team03={{Сцяг Англіі}} '''[[Дэвід Гілберт]]'''
| RD4-score03='''10'''
| RD4-seed04=53
| RD4-team04={{Сцяг Англіі}} [[Джымі Робертсан]]
| RD4-score04=6
| RD4-seed05=18
| RD4-team05={{Сцяг Шатландыі}} [[Грэм Дот]]
| RD4-score05=7
| RD4-seed06=89
| RD4-team06={{Сцяг Англіі}} '''[[Кайрэн Уілсан]]'''
| RD4-score06='''10'''
| RD4-seed07=24
| RD4-team07={{Сцяг Уэльса}} '''[[Дамінік Дэйл]]'''
| RD4-score07='''10'''
| RD4-seed08=33
| RD4-team08={{Сцяг Англіі}} [[Эндру Хігінсан]]
| RD4-score08=6
| RD4-seed09=19
| RD4-team09={{Сцяг Уэльса}} [[Марк Уільямс]]
| RD4-score09=8
| RD4-seed10=34
| RD4-team10={{Сцяг Шатландыі}} '''[[Алан Мак-Манус]]'''
| RD4-score10='''10'''
| RD4-seed11=23
| RD4-team11={{Сцяг Англіі}} '''[[Майкл Холт]]'''
| RD4-score11='''10'''
| RD4-seed12=45
| RD4-team12={{Сцяг Уэльса}} [[Джэймі Джонс]]
| RD4-score12=6
| RD4-seed13=27
| RD4-team13={{Сцяг Англіі}} [[Марк Кінг]]
| RD4-score13=7
| RD4-seed14=49
| RD4-team14={{Сцяг Англіі}} '''[[Джэймі Коўп]]'''
| RD4-score14='''10'''
| RD4-seed15=20
| RD4-team15={{Сцяг Уэльса}} [[Мэцью Стывенс]]
| RD4-score15=8
| RD4-seed16=36
| RD4-team16={{Сцяг Англіі}} '''[[Том Форд]]'''
| RD4-score16='''10'''
| RD4-seed17=17
| RD4-team17={{Сцяг Англіі}} [[Роберт Мілкінс]]
| RD4-score17=9
| RD4-seed18=75
| RD4-team18={{Сцяг Англіі}} '''[[Майкл Уослі]]'''
| RD4-score18='''10'''
| RD4-seed19=32
| RD4-team19={{Сцяг Ірландыі}} [[Фергал О’Браен]]
| RD4-score19=9
| RD4-seed20=67
| RD4-team20={{Сцяг Англіі}} '''[[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]]'''
| RD4-score20='''10'''
| RD4-seed21=25
| RD4-team21={{Сцяг Англіі}} [[Пітэр Эбдан]]
| RD4-score21=8
| RD4-seed22=115
| RD4-team22={{Сцяг Фінляндыі}} '''[[Робін Хал]]'''
| RD4-score22='''10'''
| RD4-seed23=22
| RD4-team23={{Сцяг Кітая}} [[Лян Вэньбо]]
| RD4-score23=7
| RD4-seed24=38
| RD4-team24={{Сцяг Англіі}} '''[[Мартын Гоўлд]]'''
| RD4-score24='''10'''
| RD4-seed25=28
| RD4-team25={{Сцяг Англіі}} [[Бэн Вуластан]]
| RD4-score25=8
| RD4-seed26=43
| RD4-team26={{Сцяг Шатландыі}} '''[[Джэймі Бёрнэт]]'''
| RD4-score26='''10'''
| RD4-seed27=21
| RD4-team27={{Сцяг Уэльса}} '''[[Раян Дэй]]'''
| RD4-score27='''10'''
| RD4-seed28=96
| RD4-team28={{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Кэрынгтан]]
| RD4-score28=5
| RD4-seed29=30
| RD4-team29={{Сцяг Уэльса}} '''[[Майкл Уайт]]'''
| RD4-score29='''10'''
| RD4-seed30=58
| RD4-team30={{Сцяг Англіі}} [[Мэцью Сэлт]]
| RD4-score30=7
| RD4-seed31=26
| RD4-team31={{Сцяг Кітая}} '''[[Сяа Гадун]]'''
| RD4-score31='''10'''
| RD4-seed32=84
| RD4-team32={{Сцяг Кітая}} [[Лі Янь]]
| RD4-score32=1
}}

=== Соценныя серыі ===

У 96 матчах кваліфікацыйнага раўнда было выканана 69 [[Соценная серыя (снукер)|соценных серый]]. [[Мартын Гоўлд]], які перайграў [[Мічэл Трэвіс|Мічэла Трэвіса]] (10:1), [[Ігар Фігейрэда|Ігара Фігейрэду]] (10:1) і [[Лян Вэньбо|Ляна Вэньбо]] (10:7) аформіў шэсць [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] ў трох паядынках (137, 134, 132, 114, 113, 106). У першым кваліфікацыйным крузе 87-ы сеяны турніру [[Мартын О'Донэл]] у паядынку супраць [[Шэйн Кэсл|Шэйна Кэсла]] зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 139 балаў, які стаў найвышэйшым на стадыі кваліфікацыі. У чацвёртым раўндзе кваліфікацыі [[Эндру Хігінсан]] паўтарыў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 139 ачкоў у матчы супраць [[Дамінік Дэйл|Дамініка Дэйла]]. Такім чынам, [[Мартын О'Донэл|О'Донэл]] і [[Эндру Хігінсан|Хігінсан]] падзялілі ўзнагароду ў £1000, атрымаўшы па £500.

Ніжэй прадстаўлены ўдзельнікі, упарадкаваныя па іх найвышэйшай [[Серыя (снукер)|серыі]] на турніры. Насупраць пералічаны ўсе [[Соценная серыя (снукер)|соценныя брэйкі]] кожнага іграка&lt;ref name=ref89/&gt;&lt;ref name=ref90/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ігрок !! {{Abbr|100+|Колькасць серый, большых за 100 ачкоў|0}} !! Усе серыі {{Abbr|100+|Серыі, большыя за 100 ачкоў|0}}
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Мартын О'Донэл]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || &lt;u&gt;'''139'''&lt;/u&gt;, 119, 100
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Эндру Хігінсан]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || &lt;u&gt;'''139'''&lt;/u&gt;
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Мартын Гоўлд]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 6 || 137, 134, 132, 114, 113, 106
|-
| {{Сцяг Ірландыі}} [[Фергал О’Браен]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 135
|-
| {{Сцяг Нарвегіі}} [[Курт Мэфлін]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 134
|-
| {{Сцяг Фінляндыі}} [[Робін Хал]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || 133, 107, 102
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Чэнь Джэ]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 133
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Ян Бэрнс]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || 132, 131, 121
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Сэм Бэйрд]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || 132, 100
|-
| {{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 130
|-
| {{Сцяг Тайланда}} [[Танават Тырапонгпайбун]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || 128, 121, 117
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Лю Чуан]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 127
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Джэймі Коўп]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || 125, 103
|-
| {{Сцяг Шатландыі}} [[Рос М’юр]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 123
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Крэйг Стэдмэн]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 122
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Майкл Уослі]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 122
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Лі Хан]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || 120, 116, 104
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Кайрэн Уілсан]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || 119, 114
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Сяа Гадун]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 119
|-
| {{Сцяг Бельгіі}} [[Лука Брэсэль]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 118
|-
| {{Сцяг Ірландыі}} [[Дэвід Морыс]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 118
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Цаа Сіньлун]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || 117, 102, 102
|-
| [[Файл:Flag of Switzerland.svg| 20px]] [[Аляксандр Урсенбахер]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 117
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Сандэрсан Лэм]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || 116, 107
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Кэрынгтан]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 113
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Лі Янь]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 112
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Мэцью Сэлт]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || 111, 104
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Том Форд]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || 111, 101
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Крыс Норбэры]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 111
|-
| {{Сцяг Бразіліі}} [[Ігар Фігейрэда]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 111
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Чжан Аньда]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 111
|-
| {{Сцяг Мальты}} [[Алекс Борг]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 110
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 110
|-
| {{Сцяг Тайланда}} [[Напон Саенхам]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 109
|-
| {{Сцяг Уэльса}} [[Джэймі Джонс]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || 108, 101
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Юй Дэлу]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 108
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Джэймс Кэхіл]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 106
|-
| {{Сцяг Уэльса}} [[Раян Дэй]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 106
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Джымі Робертсан]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 105
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Лян Вэньбо]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 103
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Род Лоўлер]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 102
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Марк Джойс]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 101
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Альфрэд Бёрдэн]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 101
|-
| {{Сцяг Уэльса}} [[Майкл Уайт]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 100
|-
| {{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || 100
|- style=&quot;background:#DCDCDC;&quot;
| style=&quot;text-align: center&quot;|Увогуле || style=&quot;text-align: center&quot;| 69 || Найвышэйшы брэйк: 139 ([[Мартын О'Донэл]], [[Эндру Хігінсан]])
|}

== Удзельнікі ==

[[Файл:Ding Junhui at Snooker German Masters (DerHexer) 2013-01-30 07.jpg|thumb|300px|Пераможца пяці рэйтынгавых турніраў у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] [[Дзін Цзюньхуэй]]]]
У асноўнай стадыі чэмпіянату свету 2014 прыняло ўдзел 16 ігракоў, якія мелі найвышэйшыя нумары пасеву, а таксама 16 снукерыстаў, якія перамаглі ў матчах чацвёртага кваліфікацыйнага раўнда.

Першы сеяны турніру 38-гадовы [[Роні О’Саліван]] прымаў удзел у 22-й асноўнай стадыі [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]] запар, не прапусціўшы ніводнага [[Чэмпіянат свету па снукеры|турніру]] са свайго дэбютнага [[Чэмпіянат свету па снукеры 1993|розыгрышу 1993 года]]&lt;ref name=ref91/&gt;. У дваццаты раз запар у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] гуляў 38-гадовы [[Джон Хігінс]], які дэбютаваў у [[Чэмпіянат свету па снукеры 1995|1995 годзе]]&lt;ref name=&quot;ref181&quot;/&gt;. 44-гадовы [[Кен Доэрці]] прымаў удзел у дзевятнаццатым розыгрышы асноўнай стадыі [[Чэмпіянат свету па снукеры|турніру]]&lt;ref name=dohertywscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Ken-Doherty/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Ken Doherty in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160403222619/http://cuetracker.net/Players/Ken-Doherty/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 3 красавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, а 43-гадовы [[Алан Мак-Манус]] — у васемнаццатым&lt;ref name=mcmanuswscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Alan-McManus/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Alan McManus in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160404090338/http://cuetracker.net/Players/Alan-McManus/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 4 красавіка 2016 | accessdate = 4 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;.

У 2014 годзе ў [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібл]] патрапілі 4 дэбютанты: [[Сяа Гадун]] (26), [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] (67), [[Майкл Уослі]] (75) і [[Кайрэн Уілсан]] (89)&lt;ref name=qualday7ws&gt;{{cite web | datepublished = 15 красавіка 2014 | url = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3769210,00.html | title = Dott / Williams / Stevens Miss Crucible | work = worldsnooker.com | publisher = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]] | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140418210727/http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3769210,00.html | archivedate = 18 красавіка 2014 | accessdate = 22 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=qualday8ws&gt;{{cite web | datepublished = 16 красавіка 2014 | url = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3770957,00.html | title = Xiao / Wasley / Williams Earn Debuts | work = worldsnooker.com | publisher = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]] | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150212005247/http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3770957,00.html | archivedate = 12 лютага 2015 | accessdate = 23 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;.

З усіх удзельнікаў максімальную колькасць чэмпіёнскіх тытулаў меў [[Роні О’Саліван]] (5 тытулаў: [[Чэмпіянат свету па снукеры 2001|2001]]&lt;ref name=wsc01ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2001/285 | title = 2001 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160324082932/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2001/285 | archivedate = 24 сакавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 2004|2004]]&lt;ref name=ref93/&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 2008|2008]]&lt;ref name=wsc08ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2008/136 | title = 2008 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151123232408/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2008/136 | archivedate = 23 лістапада 2015 | accessdate = 4 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012]]&lt;ref name=wsc12ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2012/263 | title = 2012 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160121184101/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2012/263 | archivedate = 21 студзеня 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]]&lt;ref name=wsc13ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2013/681 | title = 2013 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160119185351/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2013/681 | archivedate = 19 студзеня 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;) і ў выпадку чарговай перамогі мог зраўняцца з [[Стыў Дэвіс|Стывам Дэвісам]], які выйграў 6 [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянатаў свету]] ([[Чэмпіянат свету па снукеры 1981|1981]]&lt;ref name=ref94/&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 1983|1983]]&lt;ref name=ref95/&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 1984|1984]]&lt;ref name=ref96/&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 1987|1987]]&lt;ref name=ref97/&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 1988|1988]]&lt;ref name=wsc88ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/1988/606 | title = 1988 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150929152231/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/1988/606 | archivedate = 29 верасня 2015 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 1989|1989]]&lt;ref name=ref98/&gt;). Апроч [[Роні О’Саліван|О’Салівана]] чэмпіёнамі свету станавіліся яшчэ чатыры ўдзельніка турніру: [[Джон Хігінс]] (4 тытулы: [[Чэмпіянат свету па снукеры 1998|1998]]&lt;ref name=wsc98ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/1998/344 | title = 1998 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160315082408/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/1998/344 | archivedate = 15 сакавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|2007]]&lt;ref name=ref99/&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009]]&lt;ref name=wsc09ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2009/98 | title = 2009 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151005231715/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2009/98 | archivedate = 5 кастрычніка 2015 | accessdate = 4 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|2011]]&lt;ref name=wsc11ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2011/3 | title = 2011 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151005232324/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2011/3 | archivedate = 5 кастрычніка 2015 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;), [[Ніл Робертсан]] ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|2010]]&lt;ref name=wsc10ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2010/57 | title = 2010 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160121162100/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2010/57 | archivedate = 21 студзеня 2016 | accessdate = 4 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;), [[Шон Мёрфі]] ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005]]&lt;ref name=wsc05ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2005/208 | title = 2005 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151230211942/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2005/208 | archivedate = 30 снежня 2015 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;) і [[Кен Доэрці]] ([[Чэмпіянат свету па снукеры 1997|1997]]&lt;ref name=wsc97ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/1997/365 | title = 1997 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160319203847/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/1997/365 | archivedate = 19 сакавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;)&lt;ref name=ref1/&gt;.

[[Роні О’Саліван]] перамог на [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветных чэмпіянатах]] у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012]]&lt;ref name=wsc12ct/&gt; і [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]]&lt;ref name=wsc13ct/&gt; гадах. Да гэтага толькі ў шасці ігракоў атрымлівалася выйграць тры і болей [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянатаў]] запар: [[Джо Дэвіс]]а (15: 1927—1946), [[Фрэд Дэвіс|Фрэда Дэвіса]] (5: 1952—1956), [[Джон Палмэн|Джона Палмэна]] (8: 1957—1968), [[Рэй Рыярдан|Рэя Рыярдана]] (4: 1973—1976), [[Стыў Дэвіс|Стыва Дэвіса]] (3: 1987—1989) і [[Стывен Хендры|Стывена Хендры]] (5: 1992—1996)&lt;ref name=ref1/&gt;.

Самым узроставым удзельнікам асноўнай стадыі чэмпіянату свету 2014 года стаў 44-гадовы [[Кен Доэрці]]&lt;ref name=ref100/&gt;&lt;ref name=ref101/&gt;&lt;ref name=ref102/&gt;. [[Алан Мак-Манус|Алану Мак-Манусу]] падчас турніру было 43 гады&lt;ref name=ref103/&gt;, [[Дамінік Дэйл|Дамініку Дэйлу]] — 42&lt;ref name=ref104/&gt;, а [[Марк Дэвіс|Марку Дэвісу]] — 41&lt;ref name=ref105/&gt;. Самым маладым іграком, які патрапіў на сусветнае спаборніцтва стаў 22-гадовы [[Кайрэн Уілсан]]&lt;ref name=ref113/&gt;&lt;ref name=ref106/&gt;. [[Майкл Уайт|Майклу Уайту]] таксама было 22 гады&lt;ref name=ref107/&gt;, а [[Майкл Уослі|Майклу Уослі]] і [[Джад Трамп|Джаду Трампу]] — па 24&lt;ref name=ref108/&gt;&lt;ref name=ref109/&gt;.

Упершыню ніводны снукерыст з [[Уэльс]]а не трапіў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібл]] без кваліфікацыі&lt;ref name=ref110/&gt;. Тры [[Уэльс|валійцы]], [[Раян Дэй]], [[Дамінік Дэйл]] і [[Майкл Уайт]], патрапілі ў асноўную стадыю праз кваліфікацыю&lt;ref name=ref111/&gt;.

У [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] [[Дзін Цзюньхуэй]] паўтарыў рэкорд [[Снукерны сезон 1990/1991|23-гадовай даўнасці]] [[Стывен Хендры|Стывена Хендры]], перамогшы на пяці рэйтынгавых спаборніцтвах ([[Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)|Шанхай Мастэрс]]&lt;ref name=sm13org&gt;{{cite web | url = http://snooker.org/res/index.asp?event=264 | title = Bank of Communications Shanghai Masters | publisher = Snooker.org | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160323042157/http://www.snooker.org/res/index.asp?event=264 | archivedate = 23 сакавіка 2016 | accessdate = 22 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, [[Адкрыты чэмпіянат Індыі па снукеры 2013|адкрытым чэмпіянаце Індыі]]&lt;ref name=io13org&gt;{{cite web | url = http://snooker.org/res/index.asp?event=266 | title = Indian Open | publisher = Snooker.org | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160324225047/http://www.snooker.org/res/index.asp?event=266 | archivedate = 24 сакавіка 2016 | accessdate = 22 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, [[International Championship 2013 (снукер)|International Championship]]&lt;ref name=ref114/&gt;, [[German Masters 2014 (снукер)|German Masters]]&lt;ref name=gm14org&gt;{{cite web | url = http://www.snooker.org/res/index.asp?event=283 | title = German Masters | publisher = Snooker.org | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151017205638/http://snooker.org/res/index.asp?event=283 | archivedate = 17 кастрычніка 2015 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; і [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|адкрытым чэмпіянаце Кітая]]&lt;ref name=co14org&gt;{{cite web | url = http://snooker.org/res/index.asp?event=298 | title = China Open | publisher = Snooker.org | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160302102212/http://www.snooker.org/res/index.asp?event=292 | archivedate = 2 сакавіка 2016 | accessdate = 21 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;). Ніводны ігрок у гісторыі не выйграваў шэсць рэйтынгавых турніраў у адным сезоне&lt;ref name=ref112/&gt;.

Ніжэй прадстаўлена табліца, якая дэманструе статыстыку выступленняў удзельнікаў спаборніцтва на ўсіх папярэдніх [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянатах свету]]&lt;ref name=ref1/&gt;&lt;ref name=ref115/&gt;&lt;ref name=ref116/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; width27%
|-
| bgcolor=&quot;3CB371&quot;|Леташні пераможца
|-
| bgcolor=&quot;FAFAD2&quot;|Дэбютант турніру
|}

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size: 65%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
! {{Abbr|П|Нумар пасеву|0}} !! {{Abbr|Р|Месца ў сусветным рэйтынгу|0}} !! Ігрок !! {{Abbr|ДН|Дата нараджэння|0}} !! Дэбют !! Найлепшы вынік !! {{Abbr|АС|Колькасць удзелаў у асноўных стадыях турніру|0}} !! {{Abbr|М|Згуляна матчаў|0}} !! {{Abbr|В|Выйгрышы|0}} !! {{Abbr|П|Паражэнні|0}} !! {{Abbr|%М|% выйграных матчаў|0}} !! {{Abbr|Ф|Згуляна фрэймаў|0}} !! {{Abbr|ВФ|Выйграна фрэймаў|0}} !! {{Abbr|ПФ|Прайграна фрэймаў|0}} !! {{Abbr|%Ф|% выйграных фрэймаў|0}} !! {{nowrap|{{Abbr|50+|Колькасць паўсоценных серый|0}}&lt;ref group=&quot;у&quot; name=&quot;с&quot;&gt;Лічацца толькі серыі, зробленыя ў асноўных стадыях турніру&lt;/ref&gt;}} !! {{nowrap|{{Abbr|100+|Колькасць соценных серый|0}}&lt;ref group=&quot;у&quot; name=&quot;с&quot;/&gt;}} !! {{nowrap|{{Abbr|НС|Найвышэйшая серыя на турніры|0}}&lt;ref group=&quot;у&quot; name=&quot;с&quot;/&gt;}} !! {{nowrap|{{Abbr|Ф/50+|Адносіна колькасці згуляных фрэймаў да колькасці зробленых паўсоценных серый|0}}&lt;ref group=&quot;у&quot; name=&quot;с&quot;/&gt;}} !! {{nowrap|{{Abbr|Ф/100+|Адносіна колькасці згуляных фрэймаў да колькасці зробленых соценных серый|0}}&lt;ref group=&quot;у&quot; name=&quot;с&quot;/&gt;}} !! {{nowrap|{{Abbr|ПГ (£)|Прызавыя грошы|0}}&lt;ref group=&quot;у&quot; name=&quot;пг&quot;&gt;Лічацца без уліку бонусных прызавых за найлепшы брэйк турніру&lt;/ref&gt;}}
|- style=&quot;background:#3CB371;&quot;
|style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 33 || {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] || 05.12.1975 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 1993|1993]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Перамога ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2001|2001]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2004|2004]],&lt;br /&gt; [[Чэмпіянат свету па снукеры 2008|2008]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 21 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 69 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 53 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 76,8 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1421 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 837 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 584 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 58,9 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 590 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 131 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 147 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,41 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 10,93 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1,769,700
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 2 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || {{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]] || 11.02.1982 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Перамога ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|2010]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 9 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 22 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 14 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 63,6 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 449 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 249 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 200 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 55,5 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 152 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 29 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 143 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,95 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 15,48 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 420,570
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]] || 19.06.1983 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Фінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|2007]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 9 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 22 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 13 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 9 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 59,1 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 446 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 238 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 208 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 53,4 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 130 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 42 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 142 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,43 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 10,62 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 306,180
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 4 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || {{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]] || 01.04.1987 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|2007]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Паўфінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|2011]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 15 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 53,3 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 294 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 149 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 145 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 50,7 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 110 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 24 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 138 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,67 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,25 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 156,770
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || {{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]] || 23.04.1979 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2006|2006]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Фінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 14 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 42,9 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 281 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 141 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 140 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 50,2 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 84 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 9 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 133 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,35 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 31,22 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 243,820
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 6 || {{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Бінэм]] || 21.05.1976 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2000|2000]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Чвэрцьфінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 41,7 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 221 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 104 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 117 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 47,1 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 62 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 9 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 137 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,56 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 24,56 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 169,320
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 || {{Сцяг Англіі}} [[Джад Трамп]] || 20.08.1989 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|2007]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Фінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|2011]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 4 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 4 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 66,6 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 266 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 143 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 123 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 53,8 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 92 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 19 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 142 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,89 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 14 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 227,400
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 || {{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]] || 08.01.1978 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 1999|1999]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Паўфінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2006|2006]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 13 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 20 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 13 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 35 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 354 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 167 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 187 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 47,2 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 102 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 23 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 135 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,47 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 15,39 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 241,200
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 9 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || {{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]] || 10.08.1982 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2002|2002]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Перамога ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 11 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 30 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 20 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 10 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 66,6 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 626 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 340 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 286 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 54,3 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 210 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 41 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 138 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,98 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 15,27 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 563,120
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 10 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 13 || {{nowrap|{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]]}} || 13.03.1981 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2004|2004]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Паўфінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|2007]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 10 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 22 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 10 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 54,5 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 417 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 228 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 189 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 54,7 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 129 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 28 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 143 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,23 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 14,89 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 248,230
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 11 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 9 || {{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || 18.05.1975 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 1995|1995]] || style=&quot;text-align: center&quot;| {{nowrap|Перамога ([[Чэмпіянат свету па снукеры 1998|1998]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|2007]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|2011]])}} ||style=&quot;text-align: center&quot;| 19 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 58 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 43 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 15 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 74,1 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1215 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 681 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 534 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 56 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 454 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 111 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 143 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,68 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 10,95 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1,474,800
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 12 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || {{Сцяг Англіі}} [[Рыкі Уолдэн]] || 11.11.1982 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Паўфінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 50 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 119 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 62 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 57 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 52,1 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 43 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 140 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,77 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 17 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 126,195
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 13 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12 || {{Сцяг Англіі}} [[Марк Дэвіс]] || 12.08.1972 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 1994|1994]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/8 фіналу ([[Чэмпіянат свету па снукеры 1995|1995]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|2010]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 11 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 27,3 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 187 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 77 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 110 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 41,2 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 40 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 96 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4,68 ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 183,170
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 14 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 11 || {{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]] || 25.07.1979 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2003|2003]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Фінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2008|2008]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 11 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 28 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 17 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 11 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 60,7 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 577 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 302 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 275 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 52,3 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 165 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 26 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 147 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 22,19 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 439,125
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 15 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 14 || {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Марк Ален]] || 22.02.1986 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|2007]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Паўфінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 15 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 53,3 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 305 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 154 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 151 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 50,5 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 97 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 23 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 146 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,14 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 13,26 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 155,100
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 16 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 15 || {{Сцяг Англіі}} [[Джо Пэры]] || 13.08.1974 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 1999|1999]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Паўфінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2008|2008]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 11 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 20 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 9 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 11 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 45 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 380 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 182 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 198 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 47,9 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 109 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 145 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,49 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 23,75 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 261,850
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 21 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 20 || {{Сцяг Уэльса}} [[Раян Дэй]] || 23.03.1980 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2004|2004]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Чвэрцьфінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2008|2008]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 15 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 46,7 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 274 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 139 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 135 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 50,7 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 81 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 14 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 134 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,38 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 19,57 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 167,755
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 23 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 22 || {{Сцяг Англіі}} [[Майкл Холт]] || 07.08.1978 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/8 фіналу ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 14,3 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 113 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 42 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 71 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 37,2 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 26 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 114 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4,35 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 22,6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 137,700
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 24 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 24 || {{Сцяг Уэльса}} [[Дамінік Дэйл]] || 29.12.1971 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 1997|1997]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Чвэрцьфінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2000|2000]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 11 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 27,3 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 178 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 76 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 102 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 42,7 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 37 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 122 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4,81 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 29,67 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 197,700
|- style=&quot;background:#FAFAD2;&quot;
|style=&quot;text-align: center&quot;| 26 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 24 || {{Сцяг Кітая}} [[Сяа Гадун]] || 10.02.1989 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2014 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 9,200
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 29 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 28 || {{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]] || 17.09.1969 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 1991|1991]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Перамога ([[Чэмпіянат свету па снукеры 1997|1997]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 18 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 43 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 26 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 17 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 60,5 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 886 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 465 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 421 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 52,5 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 249 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 34 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 137 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,56 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 26,06 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 809,200
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 30 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 26 || {{Сцяг Уэльса}} [[Майкл Уайт]] || 05.07.1991 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Чвэрцьфінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 66,7 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 51 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 29 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 22 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 56,9 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 17 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 102 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 17 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 28,650
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 31 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 31 || {{Сцяг Англіі}} [[Дэвід Гілберт]] || 12.06.1981 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|2007]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/8 фіналу ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 33,3 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 57 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 26 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 31 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 45,6 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 121 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,56 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 28,5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 67,640
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 34 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 35 || {{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]] || 21.01.1971 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 1991|1991]] || style=&quot;text-align: center&quot;| Паўфінал ([[Чэмпіянат свету па снукеры 1992|1992]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 1993|1993]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 17 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 35 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 18 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 17 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 51,4 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 664 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 308 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 356 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 46,4 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 157 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 15 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 143 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4,23 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 44,27 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 396,100
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 36 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 39 || {{Сцяг Англіі}} [[Том Форд]] || 13.08.1983 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|2010]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/16 фіналу ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|2010]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 14 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 4 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 10 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 28,6 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 107 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 14 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 55,425
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 38 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 36 || {{Сцяг Англіі}} [[Мартын Гоўлд]] || 14.09.1981 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/8 фіналу ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|2010]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|2011]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 28,6 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 129 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 57 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 72 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 44,2 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 37 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 136 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,49 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 25,8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 73,500
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 43 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 45 || {{Сцяг Шатландыі}} [[Джэймі Бёрнэт]] || 16.09.1975 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 1996|1996]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/16 фіналу ([[Чэмпіянат свету па снукеры 1996|1996]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|2011]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 46 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 30 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 34,8 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 7 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 89 || style=&quot;text-align: center&quot;| 6,57 ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 118,695
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 49 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 53 || {{Сцяг Англіі}} [[Джэймі Коўп]] || 12.09.1985 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2008|2008]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/8 фіналу ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|2011]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 4 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 4 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 33,3 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 108 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 49 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 59 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 45,4 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 30 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 126 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 21,6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 81,750
|- style=&quot;background:#FAFAD2;&quot;
|style=&quot;text-align: center&quot;| 67 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 68 || {{Сцяг Англіі}} [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] || 28.12.1986 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2014 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0
|- style=&quot;background:#FAFAD2;&quot;
|style=&quot;text-align: center&quot;| 75 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 73 || {{Сцяг Англіі}} [[Майкл Уослі]] || 23.02.1990 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2014 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0
|- style=&quot;background:#FAFAD2;&quot;
|style=&quot;text-align: center&quot;| 89 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 89 || {{Сцяг Англіі}} [[Кайрэн Уілсан]] || 23.12.1991 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2014 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 4,600
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 115 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 122 || {{Сцяг Фінляндыі}} [[Робін Хал]] || 16.08.1974 || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Чэмпіянат свету па снукеры 2002|2002]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/16 фіналу ([[Чэмпіянат свету па снукеры 2002|2002]]) ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 10 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 37,5 % ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 91 || style=&quot;text-align: center&quot;| 5,33 ||style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 44,250
|}

{{reflist|group=у}}

== Рэферы ==

[[Файл:Olivier Marteel at Snooker German Masters (Martin Rulsch) 2014-01-29 04.jpg|thumb|250px|[[Аліўе Мартэль]]]]
На матчах чэмпіянату свету працавала восем рэферы з шасці краін.

Суддзёй фінальнага паядынку ўпершыню быў абраны [[Брэндан Мур]] з [[Англія|Англіі]]&lt;ref name=ref117/&gt;. Ён дэбютаваў на [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветных першынствах]] у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2008|2008 годзе]] на матчы першага раўнда паміж [[Стыў Дэвіс|Стывам Дэвісам]] і [[Сцюарт Бінэм|Сцюартам Бінэмам]]&lt;ref name=wsc08ct/&gt;. У 2010 годзе ён абслугоўваў вырашальную гульню [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2010|чэмпіянату Вялікабрытаніі]] паміж [[Джон Хігінс|Джонам Хігінсам]] і [[Марк Уільямс|Маркам Уільямсам]]&lt;ref name=ref118/&gt;, а ў 2012 — працаваў на фінале [[Мастэрс 2012 (снукер)|Мастэрс]], другога турніру [[Трайная карона (снукер)|трайной кароны]], дзе сустракаліся [[Ніл Робертсан]] і [[Шон Мёрфі]]&lt;ref name=ref119/&gt;. Такім чынам, пасля фіналу чэмпіянату свету 2014 [[Брэндан Мур]] стаў адным з рэферы, якія абслугоўвалі фіналы ўсіх турніраў [[Трайная карона (снукер)|трайной снукернай кароны]].

[[Бельгія|Бельгійскі]] рэферы [[Аліўе Мартэль]], які дэбютаваў у якасці суддзі [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянатаў свету]] ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|2010 годзе]], упершыню ў сваёй кар’еры абслугоўваў паўфінальны матч найбуйнейшага снукернага першынства&lt;ref name=ref120/&gt;.

Ніжэй прадстаўлены спіс усіх васьмі рэферы, якія працавалі ў асноўнай стадыі чэмпіянату, а таксама іх даты нараджэння і матчы, якія яны абслугоўвалі ў рамках турніру&lt;ref name=ref3/&gt;&lt;ref name=ref121/&gt;&lt;ref name=ref122/&gt;.

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size: 75%; margin: 1em left 1em left;&quot;
|-
! Рэферы !! {{Abbr|ДН|Дата нараджэння|0}} !! Матчы, якія абслугоўваў
|- style=&quot;background:#FFD700;&quot;
| {{Сцяг Англіі}} [[Брэндан Мур]] || 17.02.1972 || Фінал, чвэрцьфінал, 1 матч 1/8 фіналу і 2 матчы 1/16 фіналу
|-
| {{Сцяг Шатландыі}} [[Леа Скальян]] || 10.04.1958 || Паўфінал, 1 матч 1/8 фіналу і 2 матчы 1/16 фіналу
|-
| {{Сцяг Бельгіі}} [[Аліўе Мартэль]] || 10.05.1969 || Паўфінал, 1 матч 1/8 фіналу і 2 матчы 1/16 фіналу
|-
| {{Сцяг Уэльса}} [[Пол Кольер]] || 30.07.1970 || Чвэрцьфінал, 1 матч 1/8 фіналу і 2 матчы 1/16 фіналу
|-
| {{Сцяг Мальты}} [[Тэры Камільеры]] || 19.01.1974 || Чвэрцьфінал, 1 матч 1/8 фіналу і 2 матчы 1/16 фіналу
|-
| {{Сцяг Шатландыі}} [[Мікаэла Таб]] || 11.12.1967 || Чвэрцьфінал, 1 матч 1/8 фіналу і 2 матчы 1/16 фіналу
|-
| {{Сцяг Уэльса}} [[Эйрыян Уільямс]] || 03.09.1955 || 1 матч 1/8 фіналу і 2 матчы 1/16 фіналу
|-
| {{Сцяг Нідэрландаў}} [[Ян Вярхаас]] || 05.10.1966 || 1 матч 1/8 фіналу і 2 матчы 1/16 фіналу
|}

== Расклад і кошт квіткоў ==

Чэмпіянат свету 2014 года праходзіў на працягу 17 дзён (з суботы 19 красавіка па панядзелак 5 мая) за двума сталамі (паўфіналы і фінал праходзілі за адным сталом) на арэне [[Тэатр Крусібл|тэатру Крусібл]] у [[Шэфілд]]зе, [[Англія]]. Кожны дзень на чэмпіянаце праходзіла па тры ці дзве гульнявыя сесіі. Кошт квіткоў на матчы спаборніцтва залежаў ад стадыі турніру, сесіі (часам чым пазней пачыналася сесія, тым даражэй каштавалі квіткі), дня тыдня (часам у выходныя дні квіткі каштавалі даражэй). На матчы першага раўнда квіткі каштавалі ад £15 да £22, на матчы другога раўнда — ад £20 да £23, на чвэрцьфіналы — ад £30 да £35, на паўфіналы — ад £35 да £40, на тры першыя сесіі фінальнага паядынку — £55, а на чацвёртую сесію фінала — £70. На гульні паўфіналаў і фінальную гульню таксама прадаваліся квіткі класаў «Premium» (£60—£65 — паўфіналы, £80—£95 — фінал) і «Hospitality» (£175 — паўфіналы, £200—£220 — фінал)&lt;ref name=ref123/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em left 1em left;&quot;
|-
! style=&quot;border-top:medium solid;border-bottom:medium solid; border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Дата !! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom:medium solid; border-top:medium solid&quot; | Дзень тыдня !! style=&quot;border-bottom:medium solid; border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Стадыя !! style=&quot;border-bottom:medium solid; border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Сесія (пачатак сесіі&lt;ref group=&quot;кк&quot;&gt;Пачатак сесіі ўказаны па мясцовым часе.&lt;/ref&gt;) !! style=&quot;border-top:medium solid; border-right:medium solid&quot; colspan=&quot;3&quot;| Кошт квіткоў
|-
! style=&quot;border-bottom:medium solid;&quot;| Агульныя квіткі !! style=&quot;border-bottom:medium solid;&quot;| Hospitality !! style=&quot;border-bottom:medium solid; border-right:medium solid&quot;| Premium
|-
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 19 красавіка || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Субота || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| 1/16 фіналу || Ранішняя сесія (10.00) || align=&quot;center&quot;|£22 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Дзённая сесія (14.30) ||align=&quot;center&quot;| £22 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Вячэрняя сесія (19.00) ||align=&quot;center&quot;| £22 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 20 красавіка || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Нядзеля || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| 1/16 фіналу || Ранішняя сесія (10.00) ||align=&quot;center&quot;| £22 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Дзённая сесія (14.30) ||align=&quot;center&quot;| £22 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Вячэрняя сесія (19.00) ||align=&quot;center&quot;| £22 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 21 красавіка || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Панядзелак || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| 1/16 фіналу || Ранішняя сесія (10.00) || align=&quot;center&quot;| £15 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Дзённая сесія (14.30) || align=&quot;center&quot;| £20 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £20 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 22 красавіка || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Аўторак || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| 1/16 фіналу || Ранішняя сесія (10.00) || align=&quot;center&quot;| £15 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Дзённая сесія (14.30) || align=&quot;center&quot;| £20 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £20 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 23 красавіка || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Серада || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| 1/16 фіналу || Ранішняя сесія (10.00) || align=&quot;center&quot;| £15 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Дзённая сесія (14.30) || align=&quot;center&quot;| £20 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £20 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 24 красавіка || rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| Чацвер || rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 1/16 фіналу і 1/8 фіналу || Дзённая сесія (13.00) || align=&quot;center&quot;| £20 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £20 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| style=&quot;border-left:medium solid; border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 25 красавіка || style=&quot;border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Пятніца || style=&quot;border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| 1/8 фіналу || style=&quot;border-top:medium solid&quot;| Ранішняя сесія (10.00) || style=&quot;border-top:medium solid&quot; align=&quot;center&quot;| £23 || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-top:medium solid; background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-top:medium solid; border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Дзённая сесія (14.30) || align=&quot;center&quot;| £23 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £23 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 26 красавіка || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Субота || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| 1/8 фіналу || Ранішняя сесія (10.00) || align=&quot;center&quot;| £23 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Дзённая сесія (14.30) || align=&quot;center&quot;| £23 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £23 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 27 красавіка || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Нядзеля || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| 1/8 фіналу || Ранішняя сесія (10.00) || align=&quot;center&quot;| £23 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Дзённая сесія (14.30) || align=&quot;center&quot;| £23 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £23 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 28 красавіка || rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| Панядзелак || rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 1/8 фіналу || Дзённая сесія (13.00) || align=&quot;center&quot;| £23 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £23 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-style=&quot;background:#DEB887;&quot;
| style=&quot;border-left:medium solid; border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 29 красавіка || style=&quot;border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Аўторак || style=&quot;border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Чвэрцьфіналы || style=&quot;border-top:medium solid&quot;| Ранішняя сесія (10.00) || style=&quot;border-top:medium solid&quot; align=&quot;center&quot;| £30 || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-top:medium solid; background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-top:medium solid; border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-style=&quot;background:#DEB887;&quot;
| Дзённая сесія (14.30) || align=&quot;center&quot;| £30 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot;  style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-style=&quot;background:#DEB887;&quot;
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £35 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-style=&quot;background:#DEB887;&quot;
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 30 красавіка || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Серада || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Чвэрцьфіналы || Ранішняя сесія (10.00) || align=&quot;center&quot;| £30 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-style=&quot;background:#DEB887;&quot;
| Дзённая сесія (14.30) || align=&quot;center&quot;| £30 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-style=&quot;background:#DEB887;&quot;
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £35 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || align=&quot;center&quot; style=&quot;border-right:medium solid; background:#87827D;&quot;|
|-style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
| style=&quot;border-left:medium solid; border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 1 мая || rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-top:medium solid&quot; align=&quot;center&quot;| Чацвер || style=&quot;border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| Паўфіналы || style=&quot;border-top:medium solid&quot;| Дзённая сесія (13.00) || style=&quot;border-top:medium solid&quot; align=&quot;center&quot;| £40 || style=&quot;border-top:medium solid&quot; align=&quot;center&quot; | £175 || style=&quot;border-right:medium solid; border-top:medium solid&quot; align=&quot;center&quot; | £65
|-style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £40 || align=&quot;center&quot; | £175 || style=&quot;border-right:medium solid;&quot; align=&quot;center&quot; | £65
|-style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 2 мая || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Пятніца || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Паўфіналы || Ранішняя сесія (10.00) || align=&quot;center&quot;| £35 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || style=&quot;border-right:medium solid;&quot; align=&quot;center&quot; | £60
|-style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
| Дзённая сесія (14.30) || align=&quot;center&quot;| £40 || align=&quot;center&quot; | £175 || style=&quot;border-right:medium solid;&quot; align=&quot;center&quot; | £65
|-style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £40 || align=&quot;center&quot; | £175 || style=&quot;border-right:medium solid;&quot; align=&quot;center&quot; | £65
|-style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
| style=&quot;border-left:medium solid&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 3 мая || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Субота || rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Паўфіналы || Ранішняя сесія (10.00) || align=&quot;center&quot;| £35 || align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#87827D;&quot;| || style=&quot;border-right:medium solid;&quot; align=&quot;center&quot; | £60
|-style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
| Дзённая сесія (14.30) || align=&quot;center&quot;| £40 || align=&quot;center&quot; | £175 || style=&quot;border-right:medium solid;&quot; align=&quot;center&quot; | £65
|-style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £40 || align=&quot;center&quot; | £175 || style=&quot;border-right:medium solid;&quot; align=&quot;center&quot; | £65
|-style=&quot;background:#FFD700;&quot;
| style=&quot;border-left:medium solid; border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 4 мая || style=&quot;border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| Нядзеля || style=&quot;border-top:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|Фінал || style=&quot;border-top:medium solid&quot;| Дзённая сесія (14.00) || style=&quot;border-top:medium solid&quot; align=&quot;center&quot;| £55 || style=&quot;border-top:medium solid&quot; align=&quot;center&quot; | £200 || style=&quot;border-right:medium solid; border-top:medium solid&quot; align=&quot;center&quot; | £80
|-style=&quot;background:#FFD700;&quot;
| Вячэрняя сесія (19.00) || align=&quot;center&quot;| £55 || align=&quot;center&quot; | £200 || style=&quot;border-right:medium solid;&quot; align=&quot;center&quot; | £80
|-style=&quot;background:#FFD700;&quot;
| style=&quot;border-left:medium solid; border-bottom:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 5 мая || style=&quot;border-bottom:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| Панядзелак || style=&quot;border-bottom:medium solid&quot; rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|Фінал || Дзённая сесія (14.00) || align=&quot;center&quot;| £55 || align=&quot;center&quot; | £220 || style=&quot;border-right:medium solid;&quot; align=&quot;center&quot; | £80
|-style=&quot;background:#FFD700;&quot;
| style=&quot;border-bottom:medium solid&quot;| Вячэрняя сесія (19.00) || style=&quot;border-bottom:medium solid&quot; align=&quot;center&quot;| £70 || style=&quot;border-bottom:medium solid&quot; align=&quot;center&quot; | £220 || style=&quot;border-right:medium solid; border-bottom:medium solid&quot; align=&quot;center&quot; | £95
|}

{{reflist|group=кк}}

== Лёсаванне ==

Лёсаванне чэмпіянату свету 2014 года праходзіла апоўдні 17 красавіка, на наступны дзень пасля заканчэння апошняга кваліфікацыйнага раўнда, і ўпершыню ў гісторыі транслявалася ў прамым эфіры на афіцыйным канале World Snooker на [[YouTube]]. 16 першых сеяных ігракоў, якія патрапілі ў Крусібл без кваліфікацыі, былі размеркаваныя ў турнірнай сетцы па класічных правілах: у выпадку выхаду ў наступны раўнд усіх ігракоў, якія маюць лепшы нумар пасеву, чым іхнія сапернікі, 1-ы сеяны трапляе ў другім раўндзе на 16-га, 2-і — на 15-га, 3-ці — на 14-га і т.д., пасля чаго ў тым жа выпадку 1-ы нумар пасеву трапляе ў чвэрцьфінале на 8-га, 2-і — на 7-га, 3-ці — на 6-га і 4-ы — на 5-га, а ў паўфінале 1-ы сеяны трапляе на 4-га, а 2-гі — на 3-га. 16 снукерыстаў, якія прайшлі кваліфікацыю турніра, былі выпадковым чынам раскіданыя па свабодных месцах у сетцы чэмпіянату, і, такім чынам, былі сфармаваныя пары 1/16 фіналу сусветнага снукернага чэмпіянату&lt;ref name=ref124/&gt;&lt;ref name=ref125/&gt;.

=== Вынікі лёсавання ===

Ніжэй прадстаўлены вынікі лёсавання ў выглядзе пар першага раўнда чэмпіянату свету. Таксама паказаныя лік асабістых сустрэч паміж ігракамі і лік асабістых сустрэч на рэйтынгавых турнірах&lt;ref name=ref126/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
! Сеяны ігрок
! &lt;small&gt;Лік асабістых сустрэч ({{Abbr|РТ|Лік асабістых сустрэч на рэйтынгавых турнірах|0}})&lt;/small&gt;
! Пераможца кваліфікацыі
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] (1)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | '''2'''-0 ('''1'''-0)&lt;ref name=ref127/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Фінляндыі}} [[Робін Хал]] (115)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Джо Пэры]] (16)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | '''3'''-1 ('''3'''-1)&lt;ref name=ref128/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Шатландыі}} [[Джэймі Бёрнэт]] (43)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]] (9)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | '''8'''-3 ('''5'''-1)&lt;ref name=ref129/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Джэймі Коўп]] (49)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]] (8)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | '''5'''-3 (1-'''2''')&lt;ref name=ref130/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Мартын Гоўлд]] (38)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]] (5)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | 0-0 (0-0)&lt;ref name=ref131/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Дэвід Гілберт]] (31)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Рыкі Уолдэн]] (12)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | 0-0 (0-0)&lt;ref name=ref132/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Кайрэн Уілсан]] (89)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Марк Дэвіс]] (13)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | 3-'''4''' (2-'''3''')&lt;ref name=ref133/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Уэльса}} [[Дамінік Дэйл]] (24)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]] (4)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | '''1'''-0 (0-0)&lt;ref name=ref134/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Майкл Уослі]] (75)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]] (3)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | '''1'''-0 ('''1'''-0)&lt;ref name=ref135/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Уэльса}} [[Майкл Уайт]] (30)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]] (14)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | 0-0 (0-0)&lt;ref name=ref136/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Кітая}} [[Сяа Гадун]] (26)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] (11)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | '''12'''-7 ('''8'''-4)&lt;ref name=ref137/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]] (34)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Бінэм]] (6)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | 4-4 (2-'''3''')&lt;ref name=ref138/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]] (29)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Джад Трамп]] (7)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | 3-3 ('''2'''-1)&lt;ref name=ref139/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Том Форд]] (36)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]] (10)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | '''13'''-1 ('''4'''-1)&lt;ref name=ref140/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Уэльса}} [[Раян Дэй]] (21)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Марк Ален]] (15)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | 1-1 (1-1)&lt;ref name=ref141/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Майкл Холт]] (23)'''
|-
| width=&quot;160&quot; align=&quot;right&quot; | '''{{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]] (2)'''
| width=&quot;80&quot; align=&quot;center&quot; | '''1'''-0 ('''1'''-0)&lt;ref name=ref142/&gt;
| width=&quot;160&quot; | '''{{Сцяг Англіі}} [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] (67)'''
|}

== Ход турніру ==

{{main|Матчы чэмпіянату свету па снукеры 2014}}

=== Гульні першага раўнда ===

==== {{Сцяг Англіі}} Роні О’Саліван — {{Сцяг Фінляндыі}} Робін Хал ====

Чэмпіянат свету па снукеры 2014 года пачаўся 19 красавіка ў суботу ў 10 гадзін раніцы па шэфілдскаму часу. Па традыцыі [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]] турнір адкрываў матч першага круга з удзелам папярэдняга пераможцы — [[Роні О’Саліван]] — [[Робін Хал]]. [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] пяць разоў перамагаў на [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветным першынстве]]&lt;ref name=ref91/&gt;, у той час як [[Робін Хал|яго сапернік]] толькі ў другі раз (пасля [[Чэмпіянат свету па снукеры 2002|2002 года]]) патрапіў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібл]]&lt;ref name=hullwscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Robin-Hull/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Robin Hull in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160403213414/http://cuetracker.net/Players/Robin-Hull/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 3 красавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Ігракі два разы перасякаліся паміж сабой і ў абодвух выпадках мацней быў [[Роні О’Саліван|брытанец]], які перамог [[Робін Хал|саперніка]] ў першым раўндзе рэйтынгавага [[Адкрыты чэмпіянат Тайланда па снукеры 1997|адкрытага чэмпіянату Тайланда ў далёкім 1997 годзе]] з лікам 5:2 і на [[Еўрапейскі тур PTC 2013/2014 – Этап 6 (снукер)|шостым этапе еўрапейскага тура 2013/2014]] — 4:3 (прайграючы па ходзе матча з лікам 1:3)&lt;ref name=ref127/&gt;. [[Роні О’Саліван|Роні]], які ўпершыню з 1994 года вылецеў з топ-32 [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt;, у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] атрымаў перамогу на [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|адкрытым чэмпіянаце Уэльса]]&lt;ref name=ref144/&gt;, а таксама на двух запарашальных турнірах, [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс]]&lt;ref name=ref145/&gt; і [[Champion of Champions 2013 (снукер)|Champion of Champions]]&lt;ref name=ref146/&gt;, і на адным з этапаў [[Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|серыі PTC]]&lt;ref name=ref147/&gt;. [[Робін Хал]], які перад чэмпіянатам займаў 122-гі радок у [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt;, да кваліфікацыі, у якой ён аформіў чатыры выдатныя перамогі, у [[Снукерны сезон 2013/2014|бягучым сезоне]] выйграў толькі адзін матч рэйтынгавага ўзроўню, перамогшы [[Лю Чуан]]а ў кваліфікацыі да [[International Championship 2013 (снукер)|International Championship]] з лікам 6:2&lt;ref name=ref148/&gt;.

Першы фрэйм застаўся за [[Роні О’Саліван|пяціразовым чэмпіёнам свету]], які зрабіў [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 45 і 32 ачкі, дзякуючы памылцы [[Робін Хал|саперніка]], які саступіў пазіцыю, набраўшы 53 балы. [[Клірэнс (снукер)|Тотал-клірэнс]] з 124 балаў прынёс [[Роні О’Саліван|Роні]] другое ачко ([http://www.youtube.com/watch?v=hLAs195Aloo відэа]), а, зрабіўшы паўсоценную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 69 ачкоў у трэцім фрэйме, ён павёў у ліку 3:0. [[Робін Хал|Адзіны прафесійны ігрок з Фінляндыі]] здолеў размачыць лік у чацвёртай партыі, аформіўшы [[Соценная серыя (снукер)|соценны брэйк]] у 102 ачкі ([http://www.youtube.com/watch?v=wDhVHYDxyj4 відэа]). [[Робін Хал|Робін]] таксама меў добрыя шанцы выйграць пяты фрэйм, ведучы ў ліку 43:6, але [[Роні О’Саліван|яго сапернік]] скараціў адставанне і, зачысціўшы стол з апошняга зялёнага шара, павёў 4:1. Дзякуючы [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 81 ачко [[Роні О’Саліван]] умацаваў сваё лідарства ў ліку — 5:1. У сёмым фрэйме [[Робін Хал|Хал]] зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 60 ачкоў, які [[Роні О’Саліван|англічанін]] не здолеў адквітаць, саступіўшы другое ачко ў матчы — 2:5. З падыходамі ў 45 і 60 балаў у восьмым фрэйме [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] вярнуў сабе перавагу ў 4 ачкі. У заключнай дзевятай партыі першай гульнявой сесіі матча [[Роні О’Саліван|англійскі снукерыст]] ішоў на [[Максімальная серыя (снукер)|максімальны брэйк]], але сапсаваў пазіцыю пасля сёмага чырвонага. Нягледзячы на гэта, ён здолеў давесці фрэйм да перамогі з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 90 ачкоў і сысці на перапынак з больш чым упэўненым лідарствам — 7:2&lt;ref name=ref149/&gt;&lt;ref name=ref356/&gt;.

Матч працягнуўся ў вячэрняй сесіі таго ж дня. Дзякуючы некалькім паспяховым падыходам [[Робін Хал|Хал]] павёў у дзясятым фрэйме 65:30, але [[Роні О’Саліван|дзеючы чэмпіён]] аформіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 41 ачко, выйграў восьмае ачко і яшчэ бліжэй наблізіўшыся да перамогі. Адзінаццатую партыю [[Робін Хал|фінскі снукерыст]] ужо не выпусціў, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 52 ачкі, і скараціў адставанне да ліку 3:8. За ім таксама застаўся і дванаццаты фрэйм, у пачатку якога ён здолеў набраць 68 балаў за падыход. У трынаццатай партыі [[Роні О’Саліван]] павёў у ліку 68:15 і [[Робін Хал|Робіну]] неабходныя былі тры снукера для магчымасці перамогі ў фрэйме. Яму ўдалося паставіць два і зарабіць 8 штрафных ачкоў, але [[Роні О’Саліван|англічанін]] забіў апошні чырвоны шар, пасля чаго зачысціў стол і выйграў фрэйм, усталяваўшы на табло лік 9:4. Пасля невялікага перапынку [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] не дазволiў [[Робін Хал|Робіну Халу]] завязаць барацьбу, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 41 і 54 ачкі ў чатырнаццатай партыі. Такім чынам, [[Роні О’Саліван|Роні]] атрымаў адзінаццатую перамогу запар на арэне [[Тэатр Крусібл|тэатра Крусібл]] пасля перамог на [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянатах свету]] [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012]]&lt;ref name=wsc12ct/&gt; і [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]]&lt;ref name=wsc13ct/&gt; гадоў&lt;ref name=ref150/&gt;&lt;ref name=ref151/&gt;&lt;ref name=ref327/&gt;&lt;ref name=ref358/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=9zlVhPQwxUI Апошні фрэйм матча 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Роні О’Саліван — Робін Хал)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''19 красавіка''. Рэферы: [[Брэндан Мур]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Роні О’Саліван]] (1)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''10'''-4
| width=&quot;230&quot; | [[Робін Хал]] (115) &lt;br /&gt;{{FIN}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''77'''-53 ('''53''' ''Хал''), '''124'''-0 ('''124'''), '''84'''-25 ('''69'''), 16-'''102''' ('''102'''), '''54'''-52, '''81'''-0 ('''81'''), 1-'''68''' ('''60'''), '''121'''-1 ('''60'''), '''90'''-0 ('''90''')&lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''71'''-65, 16-'''116''' ('''52'''), 5-'''92''' ('''68'''), '''103'''-29, '''107'''-0 ('''54''')&lt;ref group=&quot;хт&quot;&gt;У табліцы прадстаўленыя вынікі па кожным з фрэймаў. У дужках пазначаны серыі, якія перавысілі 50 ачкоў, а таксама аўтар гэтай серыі пры неадназначнасці.&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Роні О’Саліван|О’Саліван]]''': 124; '''[[Робін Хал|Хал]]''': 102
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Сцюарт Бінэм — {{Сцяг Ірландыі}} Кен Доэрці ====

[[Файл:Ken Doherty PHC 2011-1.jpg|thumb|300 px|[[Кен Доэрці]]]]
Паралельна з матчам [[Роні О’Саліван]]а і [[Робін Хал|Робіна Хала]] за суседнім сталом падчас ранішняй сесіі першага гульнявога дня пачалі матч пяты сеяны [[Сцюарт Бінэм]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|леташні чвэрцьфіналіст]]&lt;ref name=wsc13ct/&gt;, і [[Кен Доэрці]], самы ўзроставы ігрок чэмпіянату. У [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013 годзе]] [[Сцюарт Бінэм|Бінэм]] упершыню выйшаў у чвэрцьфінал [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]], дзе быў разгромлены [[Роні О’Саліван]]ам з лікам 4:13&lt;ref name=wsc13ct/&gt;, а [[Кен Доэрці|Доэрці]], пераможца [[Чэмпіянат свету па снукеры 1997|чэмпіянату свету 1997 года]]&lt;ref name=wsc97ct/&gt; і фіналіст розыгрышаў [[Чэмпіянат свету па снукеры 1998|1998]]&lt;ref name=wsc98ct/&gt; і [[Чэмпіянат свету па снукеры 2003|2003]]&lt;ref name=wsc03ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2003/242 | title = 2003 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160120223957/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2003/242 | archivedate = 20 студзеня 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; гадоў, не выйграваў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2006|2006 года]]&lt;ref name=dohertywscct/&gt;. Да гэтага снукерысты выйгралі адзін у аднаго па чатыры матчы, прычым [[Сцюарт Бінэм|англічанін]] пакінуў за сабой чатыры апошнія паядынкі. [[Кен Доэрці|Кен]] перамог [[Сцюарт Бінэм|саперніка]] ў першым раўндзе [[Чэмпіянат свету па снукеры 2002|чэмпіянату свету 2002]], які стаў іх першай сустрэчай, з лікам 10:8, пасля чаго яшчэ двойчы перайграваў [[Сцюарт Бінэм|Сцюарта]] на рэйтынгавых турнірах: на [[Айрыш Мастэрс 2004 (снукер)|Айрыш Мастэрс 2004]] (5:1) і на [[Кубак Мальты па снукеры 2006|кубку Мальты 2006]] (5:4). [[Сцюарт Бінэм|Бінэм]] быў мацней за [[Кен Доэрці|апанента]] ў дзвюх апошніх рэйтынгавых сустрэчах: на [[Усі Класік 2012 (снукер)|Усі Класік 2012]] (5:4) і ў чвэрцьфінале [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2013|адкрытага чэмпіянату Уэльса 2013]] (5:3)&lt;ref name=ref138/&gt;. [[Сцюарт Бінэм|Снукерыст з Англіі]], які займаў шостае месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]] перад чэмпіянатам&lt;ref name=ref143/&gt;, дайшоў да паўфіналу [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі 2013]], дзе з лікам 8:9 прайграў [[Аўстралія|аўстралійцу]] [[Ніл Робертсан|Нілу Робертсану]]&lt;ref name=uk13org&gt;{{cite web | url = http://www.snooker.org/res/index.asp?event=281 | title = williamhill.com UK Championship | publisher = Snooker.org | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160325053407/http://www.snooker.org/res/index.asp?event=281 | archivedate = 25 сакавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, а таксама быў у фіналах запрашальных турніраў [[Champion of Champions 2013 (снукер)|Champion of Champions]]&lt;ref name=ref146/&gt; і [[Shoot-Out 2014 (снукер)|Shoot-Out]]&lt;ref name=shoot14org&gt;{{cite web | url = http://snooker.org/res/index.asp?event=291 | title = 888casino.com Snooker Shoot-Out | publisher = Snooker.org | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160326224804/http://www.snooker.org/res/index.asp?event=291 | archivedate = 26 сакавіка 2016 | accessdate = 22 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Апроч таго, ён атрымаў перамогу на [[Азіяцкі тур PTC 2013/2014 – Этап 4 (снукер)|апошнім этапе азіяцкага тура]], дзе ў фінале перамог [[Лян Вэньбо|Ляна Вэньбо]] з лікам 4:1&lt;ref name=ref152/&gt;. [[Кен Доэрці]], які займаў 28-ы радок у [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]] перад чэмпіянатам&lt;ref name=ref143/&gt;, не праходзіў далей за 1/16 фіналу на рэйтынгавых турнірах і далей за 1/8 фіналу на міні-рэйтынгавых турнірах у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]]&lt;ref name=ref153/&gt;.

[[Сцюарт Бінэм|Бінэм]] упэўнена пачаў паядынак, выйграўшы стартавы фрэйм з лікам 74:40. [[Сцюарт Бінэм|Англічанін]] зрабіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 85 балаў у наступнай партыі і падвоіў сваю перавагу. У трэцім фрэйме [[Кен Доэрці|Доэрці]] аформіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 49 ачкоў, але [[Сцюарт Бінэм|Сцюарт]] здолеў выйсці наперад, 50:49, пры апошнім чорным шары, пакінутым на стале, і павялічыць лік да 3:0, забіўшы яго. У чацвёртай партыі [[Кен Доэрці|чэмпіён свету 1997 года]] зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 66 балаў і выйграў першае ачко — 1:3. У пятым фрэйме [[Кен Доэрці|Кен]] аформіў дзейсныя падыходы з 39 і 34 ачкамі, пасля чаго здолеў давесці партыю да перамогі, забіўшы апошні сіні шар. [[Сцюарт Бінэм|Бінэм]] аднавіў сваю перавагу ў два фрэйма, скончыўшы шосты [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 44 балы. Зрабіўшы вышэйшую [[Серыя (снукер)|серыю]] ў матчы, 91 ачко, [[Кен Доэрці|ірландзец]] зноў скараціў адставанне — 3:4. Пры ліку 52:41 у восьмай партыі [[Кен Доэрці|Доэрці]] выпусціў некалькі шанцаў забіць апошні руды шар і даў магчымасць [[Сцюарт Бінэм|саперніку]] здзейсніць выдатны ўдар з выхадам на сіні, пасля чаго [[Сцюарт Бінэм]] зачысціў стол і выйграў пятае ачко. Аднак 44-гадовы [[Кен Доэрці|Кен]] выйграў заключны фрэйм першай сесіі на каляровых шарах і, зрабіўшы лік 4:5, пакінуў сабе нядрэнныя шанцы для працягу барацьбы з [[Сцюарт Бінэм|шостым нумарам сусветнага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref149/&gt;&lt;ref name=ref326/&gt;.

Матч працягнуўся 20 красавіка падчас ранішняй сесіі паралельна з паядынкам паміж [[Джо Пэры]] і [[Джэймі Бёрнэт]]ам. У стартавым фрэйме другой частцы гульні [[Сцюарт Бінэм|Сцюарт]] вёў 49:38 пры каляровых шарах на стале. Ён забіў жоўты шар, пачаўшы тактычную барацьбу за зялёны. [[Кен Доэрці|Ірландзец]] здолеў паставіць добры снукер і выйграць 12 штрафных ачкоў, пасля чаго забіў шары з зялёнага па ружовы і зраўняў лік у матчы — 5:5. Зрабіўшы [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 55 балаў, [[Кен Доэрці|Доэрці]] ўпершыню выйшаў наперад у матчы. Ён падвоіў сваю перавагу ў паядынку, выйграўшы і наступную партыю з [[Серыя (снукер)|серыямі]] ў 60 і 42 ачкі. [[Сцюарт Бінэм|Бінэм]] знаходзіўся ў псіхалагічна цяжкай сітуацыі і не мог навязаць барацьбу [[Кен Доэрці|саперніку]], які дамінаваў і ў 13-м фрэйме, выйграўшы чацвёртае ачко пасля перапынку і пятае запар ачко ў матчы. [[Кен Доэрці|Кен]] не расслабіўся і пасля невялікага перапынку і [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 57 балаў павялічыў лік да 9:5 на яго карысць. Выйграўшы сёмую партыю запар у паядынку з [[Серыя (снукер)|брэйкам]] ў 60 ачкоў і, такім чынам, усе шэсць партый пасля перапынку, [[Кен Доэрці]] давёў гульню да перамогі з лікам 10:5 і выйшаў у 1/8 фіналу на пераможцу матча паміж [[Шатландыя|шатландцамі]] [[Джон Хігінс|Джонам Хігінсам]] і [[Алан Мак-Манус|Аланам Мак-Манусам]]. Гэты поспех [[Кен Доэрці|44-гадовага ірландца]] стаў яго першай перамогай на [[Чэмпіянат свету па снукеры|арэне Крусібла]] з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2006|2006 года]], калі ён дайшоў да чвэрцьфінальнай стадыі&lt;ref name=dohertywscct/&gt;&lt;ref name=ref154/&gt;&lt;ref name=ref155/&gt;&lt;ref name=ref328/&gt;&lt;ref name=ref359/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''19—20 красавіка''. Рэферы: [[Ян Вярхаас]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | [[Сцюарт Бінэм]] (6)&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | 5-'''10'''
| width=&quot;230&quot; | '''[[Кен Доэрці]] (29)''' &lt;br /&gt;{{IRL}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''74'''-40, '''91'''-0 ('''85'''), '''57'''-49, 51-'''74''' ('''66'''), 53-'''78''', '''56'''-25, 16-'''91''' ('''91'''), '''63'''-52, 37-'''70''' &lt;br /&gt;''Другая сесія'': 51-'''68''', 11-'''79''' ('''55'''), 28-'''106''' ('''60'''), 20-'''67''', 0-'''83''' ('''57'''), 30-'''73''' ('''60''')
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Алістэр Картэр — {{Сцяг Кітая}} Сяа Гадун ====

[[Файл:Ali Carter at Snooker German Masters (DerHexer) 2013-02-03 08.jpg|thumb|300 px|[[Алістэр Картэр|Алі Картэр]]]]
Паралельна з другой часткай матча паміж [[Роні О’Саліван|О’Саліванам]] і [[Робін Хал|Халам]] вячэрняя сесія першага гульнявога дня, 19 красавіка, уключала ў сябе першую частку паядынку паміж [[Алістэр Картэр|Алістэрам Картэрам]], двухразовым фіналістам [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату]]&lt;ref name=ref156/&gt;, і [[кітай]]цам [[Сяа Гадун]]ам, дэбютантам [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветнага першынства]]&lt;ref name=xiaowscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Xiao-Guodong/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Xiao Guodong in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160404092054/http://cuetracker.net/Players/Xiao-Guodong/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 4 красавіка 2016 | accessdate = 4 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, які займаў 24-е месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt;. [[Алістэр Картэр|Картэр]] і [[Сяа Гадун|Сяа]] да гэтага ніводнага раза не сустракаліся на прафесіянальных турнірах&lt;ref name=ref136/&gt;. [[Алістэр Картэр]], які падняўся на 11-ы радок у [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]] перад чэмпіянатам свету&lt;ref name=ref143/&gt;, дайшоў да паўфіналу на [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|адкрытым чэмпіянаце Кітая]], дзе саступіў [[Ніл Робертсан|Нілу Робертсану]] з лікам 2:6&lt;ref name=co14org/&gt;, а таксама два разы гуляў у 1/8 фіналу рэйтынгавых спаборніцтваў у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]]&lt;ref name=ref157/&gt;. У сваю чаргу [[Сяа Гадун|кітайскі снукерыст]], які пачаў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон]] за межамі топ-32&lt;ref name=ref158/&gt;, дайшоў да фіналу [[Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)|Шанхай Мастэрс]], дзе прайграў [[Кітай|суайчынніку]] [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіну Цзюньхуэю]] з лікам 6:10&lt;ref name=sm13org/&gt;, а пазней да чвэрцьфіналу [[German Masters 2014 (снукер)|German Masters]], дзе яго спыніў [[Раян Дэй]] з лікам 5:2&lt;ref name=gm14org/&gt;.

[[Алістэр Картэр|Картэр]] пакінуў за сабой старт паядынку з [[Серыя (снукер)|серыямі]] ў 39 і 45 ачкоў у першай партыі. [[Сяа Гадун|Сяа]] зраўняў лік, зрабіўшы ў другім фрэйме [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 62 балы. Сустрэчная паўсоценная [[Серыя (снукер)|серыя]] [[Алістэр Картэр|англічаніна]] ў 52 ачкі зноў вывела яго наперад — 2:1. Чацвёртая партыя таксама засталася за [[Алістэр Картэр|Алістэрам]], які падвоіў сваю перавагу да перапынку. Пасля перапынку [[Алістэр Картэр|Картэр]] выйграў трэці запар фрэйм з [[Серыя (снукер)|серыяй]] ў 56 ачкоў, усталяваўшы лік 4:1. [[Сяа Гадун|Гадун]] скараціў сваё адставанне пасля перамогі ў шостай партыі, дзе ён аформіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 59 ачкоў пасля падыходу [[Алістэр Картэр|саперніка]], які набраў 20 балаў. [[Серыя (снукер)|Брэйк]] у 73 ачкі дапамог [[Сяа Гадун|фіналісту Шанхай Мастэрс 2013]] скараціць адставанне да мінімальнага — 3:4. Пасля памылкі [[Алістэр Картэр|Картэра]] на апошнім чорным шары пры ліку 56:61, [[Сяа Гадун|Сяа]], які зрабіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 52 ачкі ў восьмым фрэйме, зраўняў лік у паядынку. Працяглая пазіцыйная барацьба ў дзевятай партыі прынесла перамогу [[Алістэр Картэр|англійскаму снукерысту]], які скончыў першую сесію матча кароткімі падыходамі ў 14 і 19 балаў&lt;ref name=ref150/&gt;.

[[Алістэр Картэр|Картэр]] і [[Сяа Гадун|Сяа]] працягвалі свой паядынак падчас дзённай сесіі другога гульнявога дня, 20 красавіка, паралельна з пачаткам матча паміж [[Дзін Цзюньхуэй|Дзінам Цзюньхуэем]] і [[Майкл Уослі|Майклам Уослі]], якія гулялі за суседнім сталом. [[Сяа Гадун|Кітаец]] выйграў стартавую партыю з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 54 ачкі і дамінаваў у адзінаццатым фрэйме, выйграўшы які, ён выйшаў наперад у ліку 6:5. Аформіўшы [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 81 ачкі [[Алістэр Картэр|англічанін]] зраўняў лік, а некалькі ўдалых падыходаў у трынаццатай партыі дазволілі яму зрабіць лік 7:6 на сваю карысць. [[Сяа Гадун]] аднавіў роўнасць у матчы з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 70 балаў, але [[Алістэр Картэр|Алістэр]] зноў здолеў выйсці наперад з чарговым паўсоценным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] — 55 ачкоў. [[Алістэр Картэр|Картэр]] быў блізкі да адрыву ў дзве партыі, зрабіўшы добрую [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 59 ачкоў, але [[Сяа Гадун|яго сапернік]] адказаў пераможным [[Клірэнс (снукер)|кліренсам]] у 69 балаў і выдрапаў фрэйм, зраўняўшы лік. [[Алістэр Картэр|Англійскі снукерыст]] не выпускаў ініцыятывы, выйграўшы семнаццатую партыю з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 80 ачкоў, і максімальна наблізіўся да перамогі пры ліку 9:8. Ён працягваў дамінаваць і ў наступным фрэйме, не дазволіўшы [[Сяа Гадун|Гадуну]] набраць ні аднаго ачка, і выйграў матч з лікам 10:8, выйшаўшы ў другі раўнд на пераможцу матча паміж [[Марк Сэлбі|Маркам Сэлбі]] і [[Майкл Уайт|Майклам Уайтам]]&lt;ref name=ref159/&gt;&lt;ref name=ref155/&gt;&lt;ref name=ref360/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''19—20 красавіка''. Рэферы: [[Эйрыян Уільямс]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Алістэр Картэр]] (14)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''10'''-8
| width=&quot;230&quot; | [[Сяа Гадун]] (26) &lt;br /&gt;{{CHN}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''92'''-6, 0-'''66''' ('''62'''), '''66'''-0 ('''52'''), '''66'''-27, '''77'''-16 ('''56'''), 20-'''64''' ('''59'''), 3-'''73''' ('''73'''), 56-'''68''' ('''52''' ''Сяа''), '''71'''-43&lt;br /&gt;''Другая сесія'': 35-'''79''' ('''54'''), 2-'''65''', '''82'''-0 ('''81'''), '''72'''-32, 16-'''71''' ('''70'''), '''73'''-11 ('''55'''), 59-'''69''' ('''59''' ''Картэр'', '''69'''), '''80'''-0 ('''80'''), '''79'''-0
|}

==== {{Сцяг Шатландыі}} Стывен Магуайр — {{Сцяг Уэльса}} Раян Дэй ====

[[Файл:Ryan Day at Snooker German Masters (Martin Rulsch) 2014-01-30 02.jpg|міні|thumb|300px|[[Раян Дэй]]]]
[[Шатландыя|Шатландзец]] [[Стывен Магуайр]], які двойчы выходзіў у паўфінальную стадыю [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянатаў свету]]&lt;ref name=ref160/&gt;, і [[Уэльс|валіец]] [[Раян Дэй]], дваццаты нумар [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt;, выйшлі да стала ў дзённай сесіі першага гульнявога дня. [[Стывен Магуайр|Магуайр]] выходзіў у 1/2 фіналу [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветных першынстваў]] у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|2007 годзе]], калі прайграў будучаму пераможцу [[Джон Хігінс|Джону Хігінсу]] з лікам 15:17&lt;ref name=ref99/&gt;, і ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012 годзе]], калі не справіўся з [[Алістэр Картэр|Алістэрам Картэрам]], прайграўшы яму з лікам 12:17&lt;ref name=wsc12ct/&gt;. 34-гадовы [[Раян Дэй]] тры разы даходзіў да чвэрцьфінальнай стадыі, але прайграваў [[Стывен Хендры|Стывену Хендры]] ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2008|2008 годзе]] (7:13)&lt;ref name=wsc08ct/&gt;, [[Марк Ален|Марку Алену]] ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009 годзе]] (11:13)&lt;ref name=wsc09ct/&gt; і [[Мэцью Стывенс]]у ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012 годзе]] (5:13)&lt;ref name=wsc12ct/&gt;. З 14-ці сустрэч паміж ігракамі [[Стывен Магуайр|Стывен]] атрымаў 13 перамог запар, прайграўшы толькі ў самым першым матчы на [[Адкрыты чэмпіянат Брытаніі па снукеры 2000|адкрытым чэмпіянаце Брытаніі 2000 года]] з лікам 0:5. Пасля гэтага [[Стывен Магуайр|шатландзец]] быў мацнейшы за [[Раян Дэй|саперніка]] ў кваліфікацыі да [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|чэмпіянату свету 2005 года]] (10:5), у паўфінале [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2008|адкрытага чэмпіянату Кітая па снукеры 2008]] (6:5), у чвэрцьфінале [[Шанхай Мастэрс 2008 (снукер)|Шанхай Мастэрс 2008]] (5:4), у чвэрцьфінале [[Мастэрс 2010 (снукер)|Мастэрс 2010]] (6:1), а таксама ў 1/16 [[German Masters 2012 (снукер)|German Masters 2012]] (5:1). Да Крусібла ў 2014 годзе [[Стывен Магуайр|Магуайр]] выйграў у [[Раян Дэй|Дэя]] чатыры матчы, тры з якіх на турніры [[Championship League 2014 (снукер)|Championship League]] (усе з лікам 3:2) і адзін падчас [[Еўрапейскі тур PTC 2013/2014 – Этап 8 (снукер)|апошняга этапу еўрапейскага тура PTC]] (4:0)&lt;ref name=ref140/&gt;. [[Стывен Магуайр|Шатландскі ігрок]], які пачаў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон]] на пятай пазіцыі ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]]&lt;ref name=ref158/&gt; і займаў толькі 13-ы радок перад чэмпіянатам свету&lt;ref name=ref143/&gt;, дайшоў да паўфіналу [[Адкрыты чэмпіянат Індыі па снукеры 2013|адкрытага чэмпіянату Індыі 2013]], дзе саступіў [[Адыт’я Мехта|Адыт’е Мехце]] з лікам 3:4&lt;ref name=io13org/&gt;, і да чвэрцьфіналу [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі 2013]], дзе прайграў [[Ніл Робертсан|Нілу Робертсану]] з лікам 2:6&lt;ref name=uk13org/&gt;. [[Раян Дэй]] пачаў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон]] у канцы топ-32&lt;ref name=ref158/&gt;, але сумеў заняць 20-е месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]] перад чэмпіянатам свету&lt;ref name=ref143/&gt;, дайшоўшы да паўфіналу [[German Masters 2014 (снукер)|German Masters 2014]], дзе саступіў [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіну Цзюньхуэю]] з лікам 5:6&lt;ref name=gm14org/&gt;, і да чвэрцьфіналу [[International Championship 2013 (снукер)|International Championship 2013]], дзе [[Джо Пэры]] быў мацней за яго з лікам 6:1&lt;ref name=ref114/&gt;.

Дзякуючы [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 71 бал [[Стывен Магуайр|Стывен]] адкрыў лік у матчы. У адказ [[Раян Дэй|Дэй]] зрабіў буйную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 130 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=TPbGuQe2xuI відэа]) і аднавіў статус-кво — 1:1. [[Стывен Магуайр|Магуайр]] аформіў яшчэ адзін паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]], 75 балаў, і зноў выйшаў наперад, але [[Раян Дэй|валійскі снукерыст]] больш упэўнена гуляў у чацвёртым фрэйме і зраўняў лік, выйграўшы яго 57:21. Пасля перапынку [[Раян Дэй|Раян]] упершыню выйшаў наперад у матчы, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 65 ачкоў. Пасля пазіцыйнай барацьбы ў пачатку шостай партыі, у выніку якой [[Стывен Магуайр|Стывен]] выйграў 11 ачкоў за кошт памылак [[Раян Дэй|саперніка]], [[Раян Дэй|Дэй]] забіў дальні чырвоны, які дазволіў яму правесці [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 61 бал і выйсці наперад у ліку — 4:2. У сёмым фрэйме ігракі абмяняліся выніковымі падыходамі, пасля чаго [[Стывен Магуайр|Магуайр]] вёў у ліку 56:46, але [[Раян Дэй]] здолеў пакінуць за сабой чарговае ачко, зачысціўшы стол з апошняга зялёнага шара. [[Раян Дэй|Валіец]] зрабіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 47 ачкоў у наступнай партыі, а выпадковы чырвоны шар прынёс яму перамогу ў пятым фрэйме запар — 6:2. У апошнім фрэйме першай сесіі матча [[Стывен Магуайр|шатландскі ігрок]] здолеў выратаваць свае шанцы, выйграўшы ачко дзякуючы падыходам у 33 і 38 балаў і скараціўшы адставанне да трох партый — 3:6&lt;ref name=ref162/&gt;&lt;ref name=ref357/&gt;.

Матч працягнуўся падчас вячэрняй сесіі другога гульнявога дня адначасова з паядынкам паміж [[Англія|англічанамі]] [[Шон Мёрфі|Шонам Мёрфі]] і [[Джэймі Коўп]]ам. [[Стывен Магуайр|Магуайр]] выйграў дзесяты фрэйм з падыходамі ў 32 і 39 ачкоў, пасля чаго [[Раян Дэй|Раян]] быў мацней у адзінаццатым і аднавіў сваё лідарства ў тры партыі. [[Раян Дэй|Валіец]] таксама выйграў наступны фрэйм дзякуючы [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 69 ачкоў і яшчэ бліжэй падабраўся да перамогі, зрабіўшы лік 8:4. З [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 56 балаў і пераможным падыходам з 15 ачкоў [[Стывен Магуайр|шатландскі снукерыст]] скараціў адставанне, а ў чатырнаццатай партыі аформіў [[Клірэнс (снукер)|тотал-клірэнс]], набраўшы 134 ачкі ([http://www.youtube.com/watch?v=KtERjqvAHOQ відэа]). З найвышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 60 балаў [[Раян Дэй]] выйграў яшчэ адзін фрэйм, і лік стаў 9:6 на яго карысць. Нягледзячы на адставанне ў шаснаццатай партыі, [[Стывен Магуайр|Стывен]] зрабіў яшчэ адну нядрэнную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 58 балаў і давёў фрэйм да перамогі. Наступныя [[Серыя (снукер)|брэйкі]] [[Стывен Магуайр|Магуайра]], 74 і 91 ачко, не дазволілі [[Раян Дэй|яго саперніку]] набраць ні аднаго бала ў двух наступных фрэймах і зраўнялі лік у матчы, 9:9, вывеўшы паядынак у вырашальны фрэйм. У дзевятнаццатай партыі [[Стывен Магуайр|шатландзец]] атрымаў шанец на [[Серыя (снукер)|серыю]], але дапусціў памылку, спыніўшыся на 18-ці ачках. [[Раян Дэй|Дэй]] здзейсніў выдатны пераможны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 92 балы і выйшаў у другі круг чэмпіянату свету на пераможцу сустрэчы паміж [[Джад Трамп|Джадам Трампам]] і [[Том Форд|Томам Фордам]]. Такім чынам, [[Раян Дэй|валійскі ігрок]] упершыню з 2000 года, калі адбыўся іх першы матч у кваліфікацыі да [[Адкрыты чэмпіянат Брытаніі па снукеры 2000|адкрытага чэмпіянату Брытаніі]], перайграў свайго [[Стывен Магуайр|шатландскага саперніка]]&lt;ref name=ref140/&gt;. [[Стывен Магуайр]], у сваю чаргу, у другі раз запар вылецеў у першым раўндзе [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветнага першынства]], прайграўшы ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013 годзе]] [[Тайланд|тайцу]] [[Дэчават Пумджаенг|Дэчавату Пумджаенгу]]&lt;ref name=wsc13ct/&gt;&lt;ref name=ref161/&gt;&lt;ref name=ref163/&gt;&lt;ref name=ref329/&gt;&lt;ref name=ref361/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''19—20 красавіка''. Рэферы: [[Мікаэла Таб]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | [[Стывен Магуайр]] (10)&lt;br /&gt;{{SCO}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | 9-'''10'''
| width=&quot;230&quot; | '''[[Раян Дэй]] (21)''' &lt;br /&gt;{{WAL}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''76'''-32 ('''71'''), 0-'''134''' ('''130'''), '''100'''-36 ('''75'''), 21-'''57''', 3-'''75''' ('''65'''), 12-'''68''' ('''61'''), 64-'''71''', 15-'''66''', '''71'''-6 &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''75'''-64, 28-'''58''', 15-'''79''' ('''69'''), '''71'''-52 ('''56'''), '''134'''-0 ('''134'''), 0-'''91''' ('''60'''), '''68'''-35 ('''58'''), '''74'''-0 ('''74'''), '''91'''-0 ('''91'''), 18-'''108''' ('''92''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Стывен Магуайр|Магуайр]]''': 134; '''[[Раян Дэй|Дэй]]''': 130
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Шон Мёрфі — {{Сцяг Англіі}} Джэймі Коўп ====

[[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|Чэмпіён свету па снукеры 2005 года]] [[Англія|англічанін]] [[Шон Мёрфі]] і [[Англія|яго суайчыннік]] [[Джэймі Коўп]], які трапіў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібл]] упершыню за тры гады&lt;ref name=copewscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Jamie-Cope/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Jamie Cope in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160403183507/http://cuetracker.net/Players/Jamie-Cope/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 3 красавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, пачалі свой матч 1/16 фіналу падчас дзённай сесіі першага гульнявога дня. [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] стаў чэмпіянам свету ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005 годзе]], перамогшы [[Мэцью Стывенс]]а ў фінальным паядынку з лікам 18:16&lt;ref name=wsc05ct/&gt;, а [[Джэймі Коўп]], у сваю чаргу, выйграў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] толькі два матчы: у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009 годзе]] ён перайграў [[Джо Пэры]] ў першым крузе (10:6), а ў 1/8 фіналу саступіў будучаму пераможцу [[Джон Хігінс|Джону Хігінсу]] ў вырашальнай партыі (12:13)&lt;ref name=wsc09ct/&gt;; у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|розыгрышы 2011 года]] ён адолеў [[Эндру Пэджэт]]а ў 1/16 фіналу з лікам 10:7, пасля чаго пацярпеў разгром ад [[Марк Уільямс|Марка Уільямса]] з лікам 4:13&lt;ref name=wsc11ct/&gt;. Да гэтага [[Шон Мёрфі|Шон]] перамагаў [[Джэймі Коўп|праціўніка]] восем разоў, у тым ліку пяць — на рэйтынгавых турнірах, у той час, як на рахунку [[Джэймі Коўп|Коўпа]] былі толькі тры выйгрышы над [[Шон Мёрфі|сапернікам]], з якіх толькі адзін на рэйтынгавым турніры. Снукерысты сустракаліся падчас кваліфікацыі да [[Чэмпіянат свету па снукеры 2003|чэмпіянату свету 2003 года]], дзе [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] атрымаў упэўненую перамогу з лікам 10:4&lt;ref name=ref129/&gt;. [[Шон Мёрфі]], які падняўся на 5-ы радок [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]] перад чэмпіянатам свету&lt;ref name=ref143/&gt;, няўдала пачаў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон]], тры разы дайшоўшы толькі да 1/8 фіналаў рэйтынгавых турніраў у другой палове 2013 года&lt;ref name=ref164/&gt;, але ў 2014 годзе ён дайшоў да паўфіналу [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс]], дзе прайграў [[Марк Сэлбі|Марку Сэлбі]] з лікам 1:6&lt;ref name=ref145/&gt;, зрабіў два [[Максімальная серыя (снукер)|максімальных брэйка]] (да гэтага на яго рахунку быў толькі адзін [[Максімальная серыя (снукер)|максімум]], які ён аформіў у 2001 годзе)&lt;ref name=ref165/&gt;, а таксама выйграў [[Еўрапейскі тур PTC 2013/2014 – Этап 8 (снукер)|восьмы этап еўрапейскага тура ў Гдыні]]&lt;ref name=ref166/&gt; і свой пяты рэйтынгавы тытул на [[World Open 2014 (снукер)|World Open 2014]], дзе ў апошнім матчы быў мацней за [[Марк Сэлбі|Марка Сэлбі]] з лікам 10:6&lt;ref name=wo14org&gt;{{cite web | url = http://snooker.org/res/index.asp?event=285 | title = Gujinggong Liquor Haikou World Open | publisher = Snooker.org | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151022180322/http://www.snooker.org/res/index.asp?event=285 | archivedate = 22 кастрычніка 2015 | accessdate = 22 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;. [[Джэймі Коўп]], які яшчэ ў [[Снукерны сезон 2011/2012|сезоне 2011/2012]] уваходзіў у топ-16&lt;ref name=ref167/&gt;, а перад сусветным чэмпіянатам займаў 53-ю пазіцыю ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt;, толькі адзін раз у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] дайшоў да 1/8 фіналу рэйтынгавага турніру&lt;ref name=ref168/&gt;: на [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2013|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]] за крок да чвэрцьфіналу ён саступіў [[Ніл Робертсан|Нілу Робертсану]] з лікам 3:5&lt;ref name=ao13org&gt;{{cite web | url = http://snooker.org/res/index.asp?event=258 | title = Australian Goldfields Open | publisher = Snooker.org | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160324193432/http://www.snooker.org/res/index.asp?event=258 | archivedate = 24 сакавіка 2016 | accessdate = 23 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;.

[[Джэймі Коўп|Коўп]] адкрыў лік, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 75 ачкоў у стартавым фрэйме, а [[Шон Мёрфі|Шон]] у сваю чаргу адказаў [[Соценная серыя (снукер)|соценным брэйкам]] у 112 балаў і зраўняў лік. Доўгая трэцяя партыя завяршылася пераможным падыходам [[Джэймі Коўп|Джэймі]], які набраў 40 ачкоў. Пры ліку 1:2 [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] выйграў тры фрэйма запар з паўсоценнымі [[Серыя (снукер)|серыямі]], 70, 87 і 70 балаў, і выйшаў наперад на два ачкі. З вышэйшым падыходам у 36 ачкоў [[Джэймі Коўп]] выйграў сёмую партыю, а таксама восьмую, у якой ён, скарыстаўшыся памылкай [[Шон Мёрфі|саперніка]] на апошнім зялёным шары, зрабіў [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]]. У дзявятым заключным фрэйме першай сесіі [[Джэймі Коўп|Коўп]] аформіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 58 ачкоў, якая дапамагла яму сысці на перапынак лідарам — 5:4&lt;ref name=ref162/&gt;&lt;ref name=ref357/&gt;.

Матч паміж ігракамі працягваўся ў вячэрняй сесіі другога гульнявога дня, 20 красавіка, адначасова з захапляльным працягам сустрэчы [[Стывен Магуайр|Стывена Магуайра]] і [[Раян Дэй|Раяна Дэя]]. У стартавым фрэйме сесіі [[Джэймі Коўп]] ішоў на [[Максімальная серыя (снукер)|максімальны брэйк]], але, забіўшы 8 чырвоных і 8 чорных шароў, дапусціў памылку, якой скарыстаўся [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] і зачысціў стол [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 75 ачкоў. Пры ліку 38:48 у адзінаццатай партыі [[Шон Мёрфі|Шон]] дапусціў памылку на апошнім жоўтым шары і дазволіў [[Джэймі Коўп|Джэймі]] зноў выйсці наперад з лікам 6:5. [[Джэймі Коўп|Коўп]] дамінаваў і ў наступнай партыі, падвоіўшы сваю перавагу, але [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] не губляў канцэнтрацыі і здолеў зраўняць лік з [[Серыя (снукер)|серыямі]] 68 і 52 у двух наступных фрэймах — 7:7. [[Джэймі Коўп|Джэймі]] здолеў аднавіць сваё лідарства, але [[Шон Мёрфі|пяты нумар сусветнага рэйтынгу]] зноў зраўняў лік з падыходамі ў 29 і 33 балы, пасля чаго здолеў выйсці наперад з лікам 9:8 з вышэйшай [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 58 балаў. У васемнаццатым фрэйме [[Джэймі Коўп|Коўп]] зрабіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 49 балаў, а неўзабаве і [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] атрымаў шанец правесці пераможны [[Серыя (снукер)|брэйк]], аднак, памыліўся на апошнім чырвоным шары пры гульні з рэстам і аддаў партыю [[Джэймі Коўп|саперніку]], які зраўняў лік, 9:9. У вырашальным фрэйме абодва ігракі мелі магчымасці павесці [[Серыя (снукер)|серыю]], але з-за моцнага напружання і высокага кошту памылак гулялі асцярожна і давялі гульню да пазіцыйнай барацьбы пры двух апошніх чырвоных шарах. [[Шон Мёрфі|Шон]] паставіў добры снукер за чорны шар, дрэнна выйшаўшы з якога, [[Джэймі Коўп]] дазволіў яму правесці пераможны [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 29 ачкоў і давесці да перамогі гэты матч-трылер&lt;ref name=ref161/&gt;&lt;ref name=ref163/&gt;&lt;ref name=ref361/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=iIaEOHt1EPg Вырашальны фрэйм матча 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Шон Мёрфі — Джэймі Коўп)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''19—20 красавіка''. Рэферы: [[Аліўе Мартэль]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Шон Мёрфі]] (9)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''10'''-9
| width=&quot;230&quot; | [[Джэймі Коўп]] (49) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': 5-'''88''' ('''75'''), '''112'''-24 ('''112'''), 33-'''80''', '''75'''-0 ('''70'''), '''88'''-2 ('''87'''), '''82'''-1 ('''70'''), 7-'''74''', 54-'''65''', 28-'''72''' ('''58''')&lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''75'''-64 ('''64''' ''Коўп'', '''75'''), 43-'''63''', 25-'''64''', '''68'''-28 ('''68'''), '''75'''-4 ('''52'''), 30-'''71''', '''74'''-1, '''81'''-38 ('''58'''), 34-'''88''', '''65'''-49
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Шон Мёрфі|Мёрфі]]''': 112
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Джо Пэры — {{Сцяг Шатландыі}} Джэймі Бёрнэт ====

[[Файл:Joe Perry PHC 2011-1.png|thumb|300 px|[[Джо Пэры]]]]
Адным з матчаў ранішняй сесіі другога гульнявога дня на чэмпіянаце свету стала сустрэча паміж шаснаццатым сеяным [[Джо Пэры]], паўфіналістам [[Чэмпіянат свету па снукеры 2008|розыгрышу 2008 года]]&lt;ref name=wsc08ct/&gt;, і [[Шатландыя|шатланцам]] [[Джэймі Бёрнэт]]ам, які да гэтага не выйграў ні аднаго матча ў [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]]&lt;ref name=burnettwscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Jamie-Burnett/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Jamie Burnett in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160404113151/http://cuetracker.net/Players/Jamie-Burnett/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 4 красавіка 2016 | accessdate = 22 студзеня 2022 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Да гэтага снукерысты чатыры разы гулялі паміж сабой, заўсёды на рэйтынгавых турнірах, і ў трох выпадках перамогу святкаваў [[Джо Пэры|Пэры]]. [[Джэймі Бёрнэт|Бёрнэт]] быў мацней [[Джо Пэры|саперніка]] толькі ў іх першай сустрэчы на [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1998|адкрытым чэмпіянаце Уэльса 1998 года]], дзе ў 1/16 фіналу ён перамог [[Джо Пэры|Джо]] з лікам 5:3. У двух наступных паядынках, у 1/24 фіналу [[Гран-пры 2000 (снукер)|Гран-пры 2000]] і на той жа стадыі [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2001|чэмпіянату Вялікабрытаніі 2001 года]], [[Джо Пэры]] ўпэўнена перамагаў [[Джэймі Бёрнэт|апанента]] — 5:1 і 7:3 адпаведна. Апошні раз яны перасякліся паміж сабой у апошнім кваліфікацыйным раўндзе [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|чэмпіянату свету 2012 года]], дзе [[Джо Пэры|Пэры]] выйграў з лікам 10:8, атрымаўшы пуцёўку ў Крусібл&lt;ref name=ref128/&gt;. У [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] [[Джо Пэры|Джо]], які толькі аднойчы даходзіў да фіналу рэйтынгавага турніру ў 2001 годзе&lt;ref name=ref169/&gt;, здолеў вярнуцца ў топ-16 [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt;, два разы дайшоўшы да паўфіналаў рэйтынгавых спаборніцтваў — [[International Championship 2013 (снукер)|International Championship]], дзе ён саступіў [[Марка Фу]] з лікам 8:9&lt;ref name=ref114/&gt;, і [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Кітая]], дзе за крок да вырашальнага паядынку яго спыніў [[Дзін Цзюньхуэй]] з лікам 6:4&lt;ref name=co14org/&gt;, чатыры разы дайшоўшы да чвэрцьфіналаў найбуйнейшых турніраў&lt;ref name=ref170/&gt; і атрымаўшы перамогу на [[Азіяцкі тур PTC 2013/2014 – Этап 1 (снукер)|першым этапе азіяцкага тура]], дзе ў фінале ён перамог [[Марк Сэлбі|Марка Сэлбі]] з лікам 4:1&lt;ref name=ref171/&gt;. У сваю чаргу [[Джэймі Бёрнэт]], які займаў 45-е месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]] перад сусветным чэмпіянатам&lt;ref name=ref143/&gt;, толькі аднойчы ў сезоне дайшоў да 1/8 фіналу спаборніцтва рэйтынгавага ўзроўню — на [[German Masters 2014 (снукер)|German Masters 2014]]&lt;ref name=gm14org/&gt;.

Аднак 45-ы нумар [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]] ярчэй пачаў паядынак з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 84 ачкі і адкрыў лік. [[Джо Пэры|Пэры]] ўстанавіў лік 1:1 на табло дзякуючы пераможнаму падыходу ў 49 балаў. У трэцяй партыі [[Джо Пэры|англічанін]] аформіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 59 ачкоў, зрабіўшы лік 68:37, але [[Джэймі Бёрнэт|Бёрнэт]] атрымаў добрыя шанцы выйграць ачко, выйшаўшы пераможцам у тактычнай барацьбе за апошні зялёны шар. Нягледзячы на няцяжкую пазіцыю, [[Джэймі Бёрнэт|шатландскі снукерыст]] не здолеў выйсці на апошні чорны шар і вымушаны быў адыгрывацца пры ліку 66:68. Пры спробе адыгрышу [[Джо Пэры|Джо]] выпадкова забіў апошні шар у сярэднюю лузу ад борта і выйшаў наперад з лікам 2:1. У чацвёртым фрэйме [[Джо Пэры|Пэры]] зноў ажыццявіў нядрэнны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 40 ачкоў, але з-за памылак дазволіў [[Джэймі Бёрнэт|саперніку]] выйсці наперад. [[Джо Пэры|Англійскі ігрок]] дапусціў чарговую памылку, перарэзаўшы апошні руды шар, і даў магчымасць [[Джэймі Бёрнэт|Джэймі]] забіць шары з рудога па ружовы і зраўняць лік да перапынку — 2:2. [[Джо Пэры]] дамінаваў у пятай партыі і здолеў выйсці наперад з лепшым падыходам у 36 балаў. [[Джэймі Бёрнэт|38-гадовы шатландзец]] выйграў наступныя два фрэймы з [[Серыя (снукер)|брэйкамі]] ў 76 і 61 ачко, і, такім чынам, перахапіў ініцыятыву ў матчы, павёўшы ў ліку 4:3. Восьмая партыя таксама адышла [[Джэймі Бёрнэт|Бёрнэту]], які аформіў пераможную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 32 ачкі. А набраўшы 94 балы за падыход у дзявятым фрэйме [[Джэймі Бёрнэт|Джэймі]] выйграў чацвёртае ачко запар і давёў сваю перавагу да ліку 6:3 пасля першай сесіі матча&lt;ref name=ref154/&gt;.

На наступны дзень, таксама падчас ранішняй сесіі, матч працягнуўся адначасова з пачаткам паядынку [[Марк Сэлбі|Марка Сэлбі]] і [[Майкл Уайт|Майкла Уайта]]. У стартавым дзясятым па ліку фрэйме [[Джэймі Бёрнэт|Бёрнэт]] атрымаў шанец на вядзенне [[Серыя (снукер)|серыі]], але набраў толькі 27 ачкоў. [[Джо Пэры|Пэры]] скарыстаўся памылкай [[Джэймі Бёрнэт|саперніка]] і з [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 87 балаў скараціў адставанне да двух партый. У адзінаццатым фрэйме [[Джо Пэры|Джо]] зрабіў дзве паўсоценныя [[Серыя (снукер)|серыі]], 55 і 70 ачкоў, і лік стаў 5:6. Пры адставанні ў ліку 21:52 у дванаццатай партыі [[Джэймі Бёрнэт|шатландзец]] павёў [[Серыя (снукер)|брэйк]] і меў магчымасць выдрапаць ачко, але памыліўся пры гульні апошняга сіняга шара, забіўшы які, [[Джо Пэры|Пэры]] зраўняў лік у матчы. Саступаючы ў трынаццатым фрэйме 14:40, [[Джо Пэры|англійскі снукерыст]] добра правёў канцоўку і выйграў партыю на каляровых шарах. Пасля перапынку [[Джо Пэры]] працягваў утрымліваць ініцыятыву і павялічыў сваю перавагу, 8:6, з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 51 бал. З двума добрымі падыходамі ў 40 і 38 ачкоў, [[Джо Пэры|англічанін]] выйграў шостую з шасці партыю ў другой сесіі, і лік у матчы стаў 9:6 на яго карысць. [[Джэймі Бёрнэт]] спрабаваў вярнуцца ў барацьбу і зрабіў першы [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] ў паядынку, 111 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=NrTADkdlMvo відэа]), у шаснаццатым фрэйме, але [[Джо Пэры|Пэры]] адказаў [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 81 ачкі і давёў сустрэчу да пераможнага канца з лікам 10:7. Такім чынам, 39-гадовы [[Джо Пэры]] выйшаў у 1/8 фіналу турніра на [[Роні О’Саліван]]а, які перамог у першым раўндзе [[Робін Хал|Робіна Хала]] з лікам 10:4&lt;ref name=ref172/&gt;&lt;ref name=ref330/&gt;&lt;ref name=ref362/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=2i4EyJsi-Uk Апошні фрэйм матча 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Джо Пэры — Джэймі Бёрнэт)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''20—21 красавіка''. Рэферы: [[Пол Кольер]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Джо Пэры]] (16)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''10'''-7
| width=&quot;230&quot; | [[Джэймі Бёрнэт]] (43) &lt;br /&gt;{{SCO}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': 0-'''84''' ('''84'''), '''76'''-2, '''75'''-66 ('''59''' ''Пэры''), 49-'''71''', '''67'''-13, 23-'''89''' ('''76'''), 12-'''75''' ('''61'''), 36-'''71''', 0-'''94''' ('''94''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''101'''-27 ('''87'''), '''125'''-1 ('''55''', '''70'''), '''63'''-38, '''54'''-40, '''70'''-33 ('''51'''), '''78'''-28, 1-'''118''' ('''111'''), '''89'''-2 ('''81''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Джэймі Бёрнэт|Бёрнэт]]''': 111
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Марк Сэлбі — {{Сцяг Уэльса}} Майкл Уайт ====

Паралельна з заканчэннем матча [[Джо Пэры]] і [[Джэймі Бёрнэт]]а ў ранішняй сесіі трэцяга гульнявога дня да суседняга стала выйшлі трэці сеяны турніру [[Марк Сэлбі]], фіналіст [[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|сусветнага першынства 2007 года]]&lt;ref name=ref99/&gt;, і [[Майкл Уайт]] з [[Уэльс]]а, які ўпершыню трапіў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібл]] у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013 годзе]] і здолеў дайсці да чвэрцьфінальнай стадыі&lt;ref name=mwhitewscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Michael-White/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Michael White in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160404092504/http://cuetracker.net/Players/Michael-White/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 4 красавіка 2016 | accessdate = 4 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Да гэтага ігракі сустракаліся толькі аднойчы: на [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2012|чэмпіянаце Вялікабрытаніі 2012]] перамогу святкаваў [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] з лікам 6:3&lt;ref name=ref135/&gt;. [[Марк Сэлбі|Англічанін]] пачынаў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон]] на першым месцы ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]]&lt;ref name=ref158/&gt;, але амаль увесь год правёў на другой пазіцыі, упаўшы на трэцяе месца пасля перадапошняга рэйтынгавага турніру сезона — [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Кітая]]&lt;ref name=ref143/&gt;. Ён даходзіў да фіналаў двух папярэдніх турніраў [[Трайная карона (снукер)|трайной кароны]] — [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі]], дзе саступіў [[Ніл Робертсан|Нілу Робертсану]] з лікам 7:10&lt;ref name=uk13org/&gt;, і [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс]], дзе пацярпеў сакрушальнае паражэнне ад [[Роні О’Саліван]]а з лікам 4:10&lt;ref name=ref145/&gt;. Апроч таго, ён быў у фінале [[World Open 2014 (снукер)|World Open]], дзе прайграў [[Шон Мёрфі|Шону Мёрфі]] з лікам 6:10&lt;ref name=wo14org/&gt;, і ў паўфінале [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2013|адкрытага чэмпіянату Аўстраліі]], дзе яго перайграў [[Ніл Робертсан]] з лікам 6:3&lt;ref name=ao13org/&gt;. Ён таксама стаў пераможцам [[Еўрапейскі тур PTC 2013/2014 – Этап 7 (снукер)|сёмага этапу еўрапейскага тура]], перайграўшы ў фінале [[Роні О’Саліван|О’Салівана]] з лікам 4:3&lt;ref name=ref173/&gt;. [[Майкл Уайт]], які ўпершыню ў кар’еры ўвайшоў у топ-32 [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]] ў [[Снукерны сезон 2013/2014|бягучым сезоне]]&lt;ref name=ref174/&gt;, паўтарыў сваё лепшае рэйтынгавае дасягненне, дайшоўшы да 1/4 фіналу на [[Адкрыты чэмпіянат Індыі па снукеры 2013|адкрытым чэмпіянаце Індыі]], дзе з лікам 3:4 прайграў [[Стывен Магуайр|Стывену Магуайру]]&lt;ref name=io13org/&gt;.

[[Марк Сэлбі|Сэлбі]] хутка выйшаў наперад з двума паўсоценнымі [[Серыя (снукер)|серыямі]] ў стартавых фрэймах — 88 і 57 ачкоў. [[Майкл Уайт|Майкл]] атрымаў нядрэнную магчымасць павесці [[Серыя (снукер)|серыю]] ў трэцяй партыі, але здолеў давесці [[Серыя (снукер)|брэйк]] толькі да 24 балаў, пасля чаго [[Марк Сэлбі|англічанін]] выйграў трэцяе ачко з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 43 і павёў у ліку 3:0. [[Майкл Уайт|22-гадовы валійскі снукерыст]] дамінаваў у абарончай гульні ў наступным фрэйме і ўзяў першае ачко, але [[Марк Сэлбі|Марк]] давёў лік да 5:1 дзякуючы яшчэ двум [[Серыя (снукер)|брэйкам]] за 50 ачкоў — 78 і 63. [[Майкл Уайт|Уайт]] выйграў сёмы фрэйм з добрымі падыходамі ў 41 і 31 ачко, пасля чаго дамінаваў у восьмай партыі, выйграўшы яе з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 30 балаў. У заключным фрэйме першай сесіі ігракі доўга вялі пазіцыйную барацьбу, выйграўшы 30 штрафных ачкоў на дваіх, але [[Майкл Уайт]] першым здолеў павесці [[Серыя (снукер)|брэйк]] і выйграў трэцяе ачко запар з падыходамі ў 28, 29 і 20 балаў&lt;ref name=ref172/&gt;.

Увечары таго ж дня ігракі выйшлі да стала для працягу матча. Ведучы ў ліку 5:4, [[Марк Сэлбі]] выйграў яшчэ тры фрэйма ўсяго за 45 хвілін з [[Серыя (снукер)|серыямі]] 74 ачкі ў дзесятай партыі, 68 — у адзінаццатай партыі і з [[Серыя (снукер)|брэйкамі]] ў 51 і 42 балы ў дванаццатым фрэйме. У наступнай партыі [[Майкл Уайт|Уайт]] зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 42 ачкі, пасля чаго давёў фрэйм да перамогі на каляровых шарах. Ён таксама выйшаў пераможцам з пазіцыйнай барацьбы ў чатырнаццатай партыі, што дазволіла яму скараціць адставанне да двух ачкоў. З падыходамі ў 20 і 34 ачкі [[Майкл Уайт|валіец]] выйграў трэці фрэйм запар, а з дапамогай [[Клірэнс (снукер)|клірэнса]] ў 62 бала ён зраўняў лік у паядынку — 8:8. [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] выйграў семнаццатую партыю з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 44 ачкі, нягледзячы на дурную памылку, калі ён гуляў свабодны шар, забыўшыся назваць яго. [[Майкл Уайт|Майкл]] зраўняў лік, выйграўшы наступны фрэйм з падыходамі ў 40 і 34 ачкі, і давёў паядынак да вырашальнай дзевятнаццатай партыі. Да гэтага [[Марк Сэлбі|трэці нумар рэйтынгу]] тройчы спатыкаўся ў стартавых матчах у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]], але на гэты раз ён гуляў у вырашальным фрэйме больш упэўнена, чым [[Майкл Уайт|Уайт]], выйграўшы яго з паўсоценным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] — 57 ачкоў. Такім чынам, [[Марк Сэлбі]] выйшаў у 1/8 фіналу чэмпіянату свету на свайго [[Англія|суайчынніка]] [[Алістэр Картэр|Алістэра Картэра]], двухразовага фіналіста [[Чэмпіянат свету па снукеры|спаборніцтва]]&lt;ref name=ref175/&gt;&lt;ref name=ref176/&gt;&lt;ref name=ref331/&gt;&lt;ref name=ref366/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''21 красавіка''. Рэферы: [[Леа Скальян]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Марк Сэлбі]] (3)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''10'''-9
| width=&quot;230&quot; | [[Майкл Уайт]] (30) &lt;br /&gt;{{WAL}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''95'''-7 ('''88'''), '''66'''-25 ('''57'''), '''69'''-33, 33-'''84''', '''94'''-13 ('''78'''), '''88'''-1 ('''63'''), 36-'''94''', 13-'''68''', 26-'''92''' &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''111'''-10 ('''74'''), '''85'''-0 ('''68'''), '''93'''-1 ('''51'''), 50-'''72''', 40-'''71''', 46-'''61''', 5-'''68''' ('''62'''), '''71'''-38, 37-'''80''', '''95'''-4 ('''57''')
|}

==== {{Сцяг Кітая}} Дзін Цзюньхуэй — {{Сцяг Англіі}} Майкл Уослі ====

[[Файл:Michael Wasley at Snooker German Masters (DerHexer) 2015-02-05 02.jpg|thumb|300 px|[[Майкл Уослі]]]]
Сустрэча трэцяга сеянага турніру [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіна Цзюньхуэя]], пераможцы пяці рэйтынгавых турніраў у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]]&lt;ref name=ref177/&gt;, і [[Майкл Уослі|Майкла Уослі]], аднаго з дэбютантаў [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветнага першынства]], пачалася падчас дзённай сесіі другога гульнявога дня. 27-гадовы [[Дзін Цзюньхуэй|Дзін]] дайшоў да паўфіналу [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]] ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|2011 годзе]], дзе прайграў [[Джад Трамп|Джаду Трампу]] з лікам 15:17&lt;ref name=wsc11ct/&gt;, а [[Майкл Уослі|Уослі]] патрапіў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібл]] з другой спробы, прайграўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|чэмпіянату свету 2013 года]] [[Джэймс Уотана|Джэймсу Уотане]] з лікам 7:10&lt;ref name=wsc13ct/&gt;. Адзіным матчам, які снукерысты згулялі паміж сабой была сустрэча ў 1/64 фіналу [[Еўра Players Tour Championship 2010/2011 – Этап 2 (снукер)|другога этапу еўрапейскага PTC у сезоне 2010/2011]], дзе [[Дзін Цзюньхуэй|кітаец]] перайграў [[Майкл Уослі|саперніка]] ў вырашальным фрэйме (4:3)&lt;ref name=ref134/&gt;. Пачаўшы [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон]] на дзясятай пазіцыі ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]]&lt;ref name=ref158/&gt;, [[Дзін Цзюньхуэй]] заняў другі радок перад чэмпіянатам свету&lt;ref name=ref143/&gt;, паўтарыўшы рэкорд [[Стывен Хендры|Стывена Хендры]] — пяць рэйтынгавых тытулаў у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]]&lt;ref name=ref112/&gt;. [[Дзін Цзюньхуэй|Кітайскі ігрок]] атрымаў перамогі на [[Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)|Шанхай Мастэрс]]&lt;ref name=sm13org/&gt;, [[Адкрыты чэмпіянат Індыі па снукеры 2013|адкрытым чэмпіянаце Індыі]]&lt;ref name=io13org/&gt;, [[International Championship 2013 (снукер)|International Championship]]&lt;ref name=ref114/&gt;, [[German Masters 2014 (снукер)|German Masters]]&lt;ref name=gm14org/&gt; і [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|адкрытым чэмпіянаце Кітая]]&lt;ref name=co14org/&gt;, а таксама дайшоў да фіналу [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Уэльса]], дзе быў разгромлены [[Роні О’Саліван]]ам з лікам 3:9&lt;ref name=ref144/&gt;. Такім чынам, [[Дзін Цзюньхуэй|Дзін]], які правёў лепшы сезон у сваёй прафесійнай кар’еры, лічыўся адным з фаварытаў на перамогу ў турніры. Лепшым дасягненнем [[Майкл Уослі|Майкла Уослі]] да чэмпіянату свету, у кваліфікацыі якога ён атрымаў чатыры перамогі, у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] стала 1/24 фіналу [[Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)|Шанхай Мастэрс]], дзе ён атрымаў паражэнне ад [[Марк Кінг|Марка Кінга]] з лікам 1:5&lt;ref name=sm13org/&gt;.

[[Майкл Уослі|75-ы нумар чэмпіянату]] ўпэўнена пачаў свой выступ з паўсоценнай [[Серыя (снукер)|серыі]] ў стартавым фрэйме, 53 ачкі, але [[Дзін Цзюньхуэй|кітайскі ігрок]] адказаў сваім падыходам у 45 балаў, пакінуўшы на стале пяць каляровых шароў. [[Дзін Цзюньхуэй|Дзін]] выйграў пазіцыйную барацьбу на зялёным і, зачысціўшы стол, адкрыў лік у паядынку — 1:0. Часта [[Тэатр Крусібл|найбуйнейшая снукерная арэна]] скоўвала дэбютантаў [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветных чэмпіянатаў]], але 24-гадовы [[Майкл Уослі|Уослі]], здавалася, не адчуваў ніякага ціску. Пасля памылкі [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіна]], які набраў 37 балаў у другой партыі, [[Майкл Уослі|англічанін]] адказаў сваёй другой паўсотняй, 63, і зраўняў лік у матчы. Дзякуючы двум выніковым падыходам [[Майкл Уослі|Майкл]] выйграў трэці фрэйм і выйшаў наперад. [[Дзін Цзюньхуэй|Кітаец]] зраўняў лік да перапынку, узяўшы чацвёрты фрэйм з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 70 ачкоў. На старце пятай партыі [[Майкл Уослі|Уослі]] зрабіў трэцюю паўсоценную [[Серыя (снукер)|серыю]], 57 ачкоў, пасля чаго зноў выйшаў наперад, скончыўшы фрэйм перамогай на каляровых шарах. [[Дзін Цзюньхуэй|Цзюньхуэй]] зрабіў лік 3:3 у выніку 36-хвіліннай шостай партыі, дзе абодва ігракі мелі добрыя шанцы забіць апошні руды шар і выйграць фрэйм. Пасля гэтага [[Дзін Цзюньхуэй|паўфіналіст чэмпіянату свету 2011 года]] аформіў [[Клірэнс (снукер)|тотал-клірэнс]] у сёмай партыі, 136 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=YiP8h7ap5Zc відэа]), і здолеў выйсці наперад. У двух наступных фрэймах [[Дзін Цзюньхуэй]] дазволіў [[Майкл Уослі|саперніку]] набраць толькі 11 балаў, выйграўшы восьмую з [[Серыя (снукер)|серыяй]] ў 65 ачкоў, а дзевятую з лепшым падыходам у 40 балаў. Такім чынам, [[Дзін Цзюньхуэй|другі нумар сусветнага рэйтынгу]] выйграў чатыры фрэймы запар пад канец першай сесіі матча і забяспечыў сабе даволі камфортнае лідарства — 6:3&lt;ref name=ref159/&gt;.

Другая палова матча адбывалася пад час дзённай сесіі трэцяга гульнявога дня адначасова з пачаткам паядынку паміж [[Шатландыя|шатландцамі]] [[Джон Хігінс|Джонам Хігінсам]] і [[Алан Мак-Манус|Аланам Мак-Манусам]]. [[Майкл Уослі]] не губляў баявога духу, нягледзячы на правал канцоўкі першай сесіі матча, і выйграў стартавую партыю на каляровых шарах, скараціўшы адставанне да двух ачкоў. У адзінаццатым фрэйме ён прадэманстраваў цудоўны [[Клірэнс (снукер)|тотал-клірэнс]] у 135 балаў, сарваўшы апладысменты ([http://www.youtube.com/watch?v=Kapx3sCBn9Y відэа]). Не дазволіўшы [[Дзін Цзюньхуэй|кітайцу]] ў другой партыі запар набраць ні аднаго ачка, [[Майкл Уослі|Уослі]] выйграў і дванаццаты фрэйм з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 44 бала і зраўняў лік — 6:6. [[Дзін Цзюньхуэй|Дзін]] выйграў дзве наступныя партыі з [[Серыя (снукер)|серыямі]] 73 і 64 ачкі і вярнуў сабе лідарства ў матчы. У пятнаццатай партыі [[Майкл Уослі|англійскі снукерыст]] зрабіў удалы падыход, набраўшы 41 бал, пасля чаго давёў фрэйм да перамогі на каляровых шарах. У пачатку шастнадцатой партыі [[Дзін Цзюньхуэй|кітаец]] набраў 31 ачко, але [[Майкл Уослі|Майкл]] выйшаў пераможцам з наступнай пазіцыйнай барацьбы і зраўняў лік у паядынку з пераможнай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 41 бал. Сямнаццаты фрэйм застаўся за [[Дзін Цзюньхуэй|Дзінам Цзюньхуэем]], які здзейсніў удалыя падыходы да стала ў 28 і 20 ачкоў і давёў партыю да перамогі, забіўшы апошнія зялёны і руды шары. Па заканчэнні гэтага фрэйма да вячэрняй сесіі заставалася ўсяго 30 хвілін і матч быў адкладзены да заканчэння першага паядынку сесіі пры ліку 9:8 на карысць [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіна]], якому засталося выйграць адзін фрэйм да выхаду ў другі раўнд&lt;ref name=ref178/&gt;.

Пасля чатырохгадзіннага перапынку ігракі зноў выйшлі на арэну [[Тэатр Крусібл|тэатра Крусібл]]. [[Майкл Уослі|Уослі]] ўпэўнена пачаў канцоўку матча і, аформіўшы свой другі [[Соценная серыя (снукер)|соценны брэйк]] у паядынку, 103 ачкі ([http://www.youtube.com/watch?v=v8cmMEEVy_k відэа]), выйграў васемнаццатую партыю і вывеў матч у вырашальны фрэйм. Са стартавай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 35 балаў [[Майкл Уослі|англічанін]] вёў у дзевятнаццатай партыі з лікам 46:25, пасля чаго [[Дзін Цзюньхуэй|Дзін]] здолеў выйсці наперад, дзякуючы пазіцыйнай барацьбе і падыходу, у якім ён набраў 16 ачкоў, але памыліўся на гульні няцяжкага апошняга чырвонага шара, зрабіўшы лік 53:46. Тактычны бой, які завязаўся пасля гэтага, завяршыўся выпадковым чырвоным, які ўпаў у лузу пасля ўдару [[Майкл Уослі|Майкла Уослі]] і дазволіў яму павесці [[Серыя (снукер)|серыю]] і адарвацца ад [[Дзін Цзюньхуэй|саперніка]] на 15 ачкоў пры ружовым і чорным шарах на стале. [[Дзін Цзюньхуэй|Кітайскі снукерыст]] не здаваўся і паставіў [[Майкл Уослі|свайму праціўніку]] тры снукера, з якіх [[Майкл Уослі|Майкл]] паспяхова выходзіў, пасля чаго забіў ружовы шар і выйшаў у другі круг чэмпіянату свету. Такім чынам, 73-і нумар [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]] [[Майкл Уослі]], які выйграў чатыры кваліфікацыйных паядынкі, каб патрапіць у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібл]], здзейсніў адну з самых вялікіх сенсацый у гісторыі [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянатаў свету]], адолеўшы аднаго з галоўных фаварытаў чэмпіянату [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіна Цзюньхуэя]], лідара [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref179/&gt; і пераможцу пяці рэйтынгавых турніраў у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]]&lt;ref name=ref112/&gt;&lt;ref name=ref180/&gt;&lt;ref name=ref176/&gt;&lt;ref name=ref332/&gt;&lt;ref name=ref365/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=wT0MIxEPoBI Вырашальны фрэйм матча 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Дзін Цзюньхуэй — Майкл Уослі)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''20—21 красавіка''. Рэферы: [[Тэры Камільеры]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | [[Дзін Цзюньхуэй]] (4)&lt;br /&gt;{{CHN}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | 9-'''10'''
| width=&quot;230&quot; | '''[[Майкл Уослі]] (75)''' &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''70'''-56 ('''53''' ''Уослі''), 37-'''71''' ('''63'''), 10-'''75''', '''104'''-34 ('''70'''), 41-'''73''' ('''57'''), '''64'''-40, '''136'''-0 ('''136'''), '''109'''-6 ('''65'''), '''71'''-5 &lt;br /&gt;''Другая сесія'': 31-'''62''', 0-'''135''' ('''135'''), 0-'''69''', '''79'''-57 ('''73'''), '''69'''-38 ('''64'''), 34-'''60''', 45-'''62''', '''67'''-23, 0-'''103''' ('''103'''), 53-'''74'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Дзін Цзюньхуэй|Дзін]]''': 136; '''[[Майкл Уослі|Уослі]]''': 103, 135
|}

==== {{Сцяг Шатландыі}} Джон Хігінс — {{Сцяг Шатландыі}} Алан Мак-Манус ====

Адным з матчаў дзённай сесіі трэцяга гульнявога дня стаў паядынак паміж двума [[Шатландыя|шатландцамі]] — 38-гадовым [[Джон Хігінс|Джонам Хігінсам]], чатырохразовым [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіёнам свету]]&lt;ref name=ref181/&gt;, і 43-гадовым [[Алан Мак-Манус|Аланам Мак-Манусам]], які выходзіў у паўфіналы [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветных першынстваў]] у [[Чэмпіянат свету па снукеры 1992|1992]]&lt;ref name=wsc92ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/1992/487 | title = 1992 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151005161004/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/1992/487 | archivedate = 5 кастрычніка 2015 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; і [[Чэмпіянат свету па снукеры 1993|1993]]&lt;ref name=wsc93ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/1993/464 | title = 1993 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160326183705/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/1993/464 | archivedate = 26 сакавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; гадах, але не выйграў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] ні аднаго матча з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005 года]]&lt;ref name=mcmanuswscct/&gt;. Гульцы сустракаліся паміж сабой на прафесійных турнірах 19 разоў, і ў 12 выпадках [[Джон Хігінс|Хігінс]] перамагаў. З 12 матчаў, якія [[Джон Хігінс|Джон]] і [[Алан Мак-Манус|Алан]] правялі паміж сабой на рэйтынгавых турнірах, [[Джон Хігінс|Хігінс]] выйграў 8. Два разы шатландцы перасякаліся на [[Чэмпіянат свету па снукеры|арэне Крусібла]]: у [[Чэмпіянат свету па снукеры 1995|1995 годзе]] [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]] упэўнена перамог [[Джон Хігінс|19-гадовага апанента]] ў першым раўндзе з лікам 10:3, а праз год [[Джон Хігінс|Джон]] узяў пераканаўчы рэванш у 1/8 фіналу з лікам 13:5. Апошні раз [[Алан Мак-Манус]] выйграваў у [[Джон Хігінс|свайго саперніка]] ў 2006 годзе на групавым этапе [[Гран-пры 2006 (снукер)|гран-пры]] з лікам 3:1, пасля чаго два наступных паядынкі засталіся за [[Джон Хігінс|Хігінсам]]: у рамках [[Players Tour Championship 2011/2012 (снукер)|PTC 2011/2012]] ён перайграў [[Алан Мак-Манус|праціўніка]] з лікам 4:1, а ў 1/16 фіналу [[World Open 2013 (снукер)|World Open 2013]] ён быў мацней за [[Алан Мак-Манус|Мак-Мануса]] з лікам 5:3&lt;ref name=ref137/&gt;. [[Джон Хігінс]], які перад чэмпіянатам свету займаў 9-е месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt;, добра пачаў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон 2013/2014]], перамогшы на [[Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|першым этапе еўрапейскага тура PTC]], дзе ён перайграў [[Шон Мёрфі|Шона Мёрфі]] (4:0), [[Роні О’Саліван]]а (4:2) і [[Ніл Робертсан|Ніла Робертсана]] ў фінале (4:1)&lt;ref name=ref182/&gt;, і дайшоўшы да фіналу [[Усі Класік 2013 (снукер)|Усі Класік]], дзе ён прайграў [[Ніл Робертсан|Робертсану]] з лікам 7:10&lt;ref name=wc13org&gt;{{cite web | url = http://snooker.org/res/index.asp?event=255 | title = Sports Lottery Cup Wuxi Classic | publisher = Snooker.org | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150925173753/http://snooker.org/res/index.asp?event=255 | archivedate = 25 верасня 2015 | accessdate = 23 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;. У канцы [[Снукерны сезон 2013/2014|сезона]] ён таксама вярнуў сабе форму, дайшоўшы да чвэрцьфіналаў трох рэйтынгавых турніраў запар — [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Уэльса]]&lt;ref name=ref144/&gt;, [[World Open 2014 (снукер)|World Open]]&lt;ref name=wo14org/&gt; і [[Гранд-фінал PTC 2014 (снукер)|гранд-фіналу PTC]]&lt;ref name=gf14org&gt;{{cite web | url = http://www.snooker.org/res/index.asp?event=296 | title = Wyldecrest Parks Players Championship Grand Final | publisher = Snooker.org | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160324225119/http://www.snooker.org/res/index.asp?event=296 | archivedate = 24 сакавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;. [[Алан Мак-Манус]], які пачаў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон]] на 49-й пазіцыі&lt;ref name=ref158/&gt;, а перад чэмпіянатам свету ўжо займаў 35-ы радок&lt;ref name=ref143/&gt;, дасягнуў чвэрцьфінальнай стадыі толькі на адным рэйтынгавым турніры ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] — [[World Open 2014 (снукер)|World Open]], дзе быў пераможаны [[Марк Сэлбі|Маркам Сэлбі]] з лікам 5:1&lt;ref name=wo14org/&gt;.

[[Джон Хігінс|Хігінс]] выйграў цяжкі стартавы фрэйм на апошнім ружовым шары пасля таго, як [[Алан Мак-Манус|яго сапернік]] дапусціў памылку пры гульні зялёнага. Неўзабаве [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]] зраўняў лік з добрым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 87 балаў і выйграў трэцюю партыю з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] 47. Дзякуючы падыходам у 25, 22 і 24 ачкі [[Алан Мак-Манус|Алан]] адарваўся ад [[Джон Хігінс|Джона]] на два фрэйма, а пасля перапынку таксама дамінаваў і ў пятай партыі, выйшаўшы наперад з лікам 4:1. Пры ліку 4:66 у шостым фрэйме [[Джон Хігінс|Хігінс]] набраў 32 балы, але не змог паставіць неабходны яму снукер на каляровых шарах і выпусціў пятае ачко запар. У сёмай партыі [[Джон Хігінс|дзевяты нумар сусветнага рэйтынгу]] ішоў на [[Максімальная серыя (снукер)|максімальны брэйк]], але, забіўшы 7 чырвоных і 6 чорных шароў і набраўшы 49 балаў, дапусціў памылку і аддаў [[Алан Мак-Манус|саперніку]] пазіцыю. [[Алан Мак-Манус]] скарыстаўся ёю і, зачысціўшы стол да апошняга ружовага шара, выйграў фрэйм і павёў у ліку 6:1. У восьмай партыі [[Джон Хігінс|Джон]] зноў ішоў на [[Максімальная серыя (снукер)|147]], бліскуча забіўшы чырвоны шар даблам, а таксама выпадковы чорны шар, і, набраўшы 80 балаў, памыліўся пры гульні дальняга чырвонага, але выйграў першае ачко за сем фрэймаў. [[Серыя (снукер)|Брэйк]] з 57 балаў дазволіў [[Джон Хігінс|Хігінсу]] выйграць заключную дзевятую партыю першай гульнявой сесіі і ўсталяваць лік 3:6 у матчы да перапынку&lt;ref name=ref178/&gt;&lt;ref name=ref363/&gt;.

Матч працягнуўся раніцай наступнага дня, 22 красавіка, адначасова з пачаткам паядынку паміж [[Марка Фу]] і [[Мартын Гоўлд|Мартынам Гоўлдам]]. [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]] здолеў упэўнена пачаць працяг сустрэчы і выйграў дзесяты фрэйм з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 47 ачкоў. У наступнай партыі [[Джон Хігінс|Джон]], які выйграў апошні [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|чэмпіянат свету ў 2011 годзе]]&lt;ref name=ref180/&gt;, пасля якога здолеў атрымаць перамогу толькі на адным рэйтынгавым турніры, зрабіў добры падыход з 42 баламі, але [[Алан Мак-Манус|яго сапернік]] здзейсніў выдатны [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 88 ачкоў і вярнуў сабе перавагу ў пяць фрэймаў — 8:3. У дванаццатай партыі пры ліку 52:6 [[Алан Мак-Манус|Алан]] вёў серыю, але дапусціў памылку пры гульні з рэстам, набраўшы 42 ачкі, на што [[Джон Хігінс|Хігінс]] адказаў [[Клірэнс (снукер)|клірэнсам]] з 54 балаў і скараціў адставанне ў ліку. З вышэйшай [[Серыя (снукер)|брэйкам]] ў 61 бал [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]] выйграў наступны фрэйм і да перапынку ўстанавіў лік на табло 9:4 на сваю карысць. [[Джон Хігінс|Адзінаццаты сеяны турніру]] здолеў аднавіць сваю гульню пасля перапынку, аформіўшы першую [[Соценная серыя (снукер)|соценную серыю]] ў матчы, 111 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=U2ou8R50aY0 відэа]), і зрабіў лік 5:9. У пятнаццатай партыі [[Алан Мак-Манус]] вёў [[Серыя (снукер)|брэйк]], які мог стаць пераможным, але страціў пазіцыю пры 43 ачках. [[Джон Хігінс|Джон]] скарыстаўся яго памылкай і давёў фрэйм да перамогі з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 67 балаў, а ў наступнай партыі аформіў яшчэ адзін добры [[Серыя (снукер)|брэйк]], 94 ачкі, і здолеў скараціць адставанне ўсяго да двух пунктаў. У сямнаццатым фрэйме ініцыятыва пераходзіла ад аднаго іграка да іншага, а пры ліку 44:45 [[Алан Мак-Манус|34-ы нумар пасеву]] памыліўся пры гульні апошняга чырвонага і [[Джон Хігінс|яго сапернік]], здавалася, выйдзе пераможцам, але [[Джон Хігінс|Хігінс]], забіўшы чырвоны шар, дапусціў памылку на няцяжкім удары сіняга ў сярэднюю лузу, які стаў яго апошнім ударам у паядынку і на чэмпіянаце, бо [[Алан Мак-Манус]] зачысціў стол да чорнага шара. Такім чынам, [[Алан Мак-Манус|43-гадовы шатландзец]] выйграў свой першы матч у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005 года]]&lt;ref name=ref180/&gt; і выйшаў у 1/8 фіналу на 44-гадовага [[Ірландыя|ірландца]] [[Кен Доэрці|Кена Доэрці]], гульня з якім гатавалася стаць сустрэчай двух самых узроставых ігракоў чэмпіянату свету 2014&lt;ref name=ref183/&gt;&lt;ref name=ref184/&gt;&lt;ref name=ref311/&gt;&lt;ref name=ref333/&gt;&lt;ref name=ref367/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=a9QMPPcxQ0c Апошні фрэйм матча 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Джон Хігінс — Алан Мак-Манус)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''21—22 красавіка''. Рэферы: [[Ян Вярхаас]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | [[Джон Хігінс]] (11)&lt;br /&gt;{{SCO}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | 7-'''10'''
| width=&quot;230&quot; | '''[[Алан Мак-Манус]] (34)''' &lt;br /&gt;{{SCO}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''62'''-50, 18-'''94''' ('''87'''), 8-'''71''', 40-'''77''', 8-'''65''', 45-'''77''', 49-'''74''' ('''74'''), '''80'''-0 ('''80'''), 76-4 (57) &lt;br /&gt;''Другая сесія'': 18-'''57''', 42-'''88''' ('''88'''), '''60'''-52 ('''54'''), 0-'''77''' ('''61'''), '''125'''-0 ('''111'''), '''73'''-43 ('''67'''), '''98'''-0 ('''94'''), 46-'''64'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Джон Хігінс|Хігінс]]''': 111
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Рыкі Уолдэн — {{Сцяг Англіі}} Кайрэн Уілсан ====

[[Файл:Ricky Walden PHC 2012.jpg|thumb|300 px|[[Рыкі Уолдэн]]]]
Падчас вячэрняй сесіі трэцяга гульнявога дня, адначасова з заканчэннем матча паміж [[Марк Сэлбі|Маркам Сэлбі]] і [[Майкл Уайт|Майклам Уайтам]], да стала выйшла наступная пара ігракоў: [[Рыкі Уолдэн]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|леташні паўфіналіст чэмпіянату]]&lt;ref name=wsc13ct/&gt;, і 22-гадовы [[Кайрэн Уілсан]], дэбютант [[Чэмпіянат свету па снукеры|турніру]]&lt;ref name=kyrenwscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Kyren-Wilson/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Kyren Wilson in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160403220934/http://cuetracker.net/Players/Kyren-Wilson/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 3 красавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, які займаў у [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]] 89-ы радок&lt;ref name=ref143/&gt;. Англічане ўпершыню сустрэліся паміж сабой на прафесійным спаборніцтве. [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]], які займаў дзясятае месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]] перад чэмпіянатам&lt;ref name=ref143/&gt;, дайшоў да паўфіналу [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі]], дзе саступіў [[Марк Сэлбі|Марку Сэлбі]] з лікам 5:9&lt;ref name=uk13org/&gt;, і чвэрцьфіналу [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Кітая]], дзе прайграў [[Алістэр Картэр|Алістэру Картэру]] з лікам 3:5&lt;ref name=co14org/&gt;. Апроч таго, ён выйграў [[Еўрапейскі тур PTC 2013/2014 – Этап 3 (снукер)|трэці этап еўрапейскага тура]] ў пачатку [[Снукерны сезон 2013/2014|сезона]], перамогшы ў фінале [[Марка Фу]]&lt;ref name=ref185/&gt;. [[Кайрэн Уілсан]], які праводзіў другі сезон сярод прафесіяналаў, упершыню ў сваёй кар’еры дайшоў да чвэрцьфінальнай стадыі рэйтынгавага першынства падчас [[Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)|Шанхай Мастэрс 2013]]&lt;ref name=sm13org/&gt;.

Стартавы фрэйм застаўся за [[Кайрэн Уілсан|Уілсанам]], які давёў яго да перамогі на каляровых шарах. [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] адказаў бліскучым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 137 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=LmaKLTO-uJw відэа]) і зраўняў лік. Таксама як і астатнія дэбютанты гэтага года, [[Кайрэн Уілсан|Кайрэн]] не выказваў хвалявання і ўпэўнена гуляў супраць больш дасведчанага [[Рыкі Уолдэн|саперніка]], выйграўшы трэці фрэйм з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 81 ачко, а чацвёрты — з пераможным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 50 балаў, і сышоў на перапынак пры ліку 3:1 на сваю карысць. [[Рыкі Уолдэн|Рыкі]] выйграў пятую партыю з падыходамі ў 44 і 22 ачкі. Доўгі шосты фрэйм дайшоў да высакаякаснай захапляльнай тактычнай барацьбы за апошні руды шар. [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] пакінуў [[Кайрэн Уілсан|саперніку]] нядрэнную магчымасць забіць яго ўдарам з сярэдняй адлегласці ў {{Abbr|зялёную лузу|Луза, якая знаходзіцца побач з зялёным шарам|0}}, але [[Кайрэн Уілсан|Уілсан]] згуляў дрэнна, пасля чаго дванаццаты сеяны турніру зраўняў лік у матчы, забіўшы руды і сіні. [[Серыя (снукер)|Серыя]] з 48 ачкоў дапамагла [[Рыкі Уолдэн|Рыкі]] выйграць сёмую партыю і ўпершыню выйсці наперад з лікам 4:3. У пачатку восьмага фрэйма [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] аформіў паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 63 балы, пасля чаго [[Кайрэн Уілсан|Кайрэн]] павёў зваротную не менш упэўненую [[Серыя (снукер)|серыю]], але пры ліку 57:63 не змог завяршыць партыю апошнім чорным шарам. [[Рыкі Уолдэн]] выйшаў пераможцам з тактычнай барацьбы за яго і давёў фрэйм да перамогі. Ён таксама пакінуў за сабой заключны фрэйм першай сесіі з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 74 ачкі і, такім чынам, усталяваў лік 6:3, выйграўшы пятую партыю запар&lt;ref name=ref175/&gt;.

ігракі працягнулі матч на наступны дзень, 22 красавіка, падчас вячэрняй сесіі. [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] выйграў дзесятую партыю з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 64 балы, а таксама першым атрымаў магчымасць пачаць атакуючы [[Серыя (снукер)|брэйк]] у наступным фрэйме, але здолеў набраць толькі 15 балаў. [[Кайрэн Уілсан|Кайрэн]] атрымаў верх у тактычнай барацьбе адзінаццатай партыі і з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 61 ачко скараціў адставанне да ліку 4:7. [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] дамінаваў у дванаццатым фрэйме і зноў вярнуў адрыў у чатыры партыі, дзякуючы пераможнай [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 63 балы. [[Кайрэн Уілсан]], які выйграў чатыры кваліфікацыйных матчы, каб трапіць у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібл]], не падаў духам і выйграў наступны фрэйм з [[Серыя (снукер)|брэйкам]] 59 балаў. Ён таксама дамінаваў у чатырнаццатай партыі і давёў яе да перамогі з лікам 54:29, пасля чаго выйграў пятнаццаты фрэйм з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 62 ачка і скараціў адставанне ўсяго да аднаго пункта — 7:8. Некалькі паспяховых падыходаў прынеслі [[Рыкі Уолдэн|Рыкі]] дзевятае ачко і пры ліку 9:7 ён знаходзіўся ў адным фрэйме ад выхаду ў другі раўнд. Сямнаццаты фрэйм, які працягваўся 73 хвіліны (усяго на дзве хвіліны менш самага доўгага фрэйма, які гуляўся ў [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]]), быў напоўнены тактычнымі дасканаленасцямі абодвух ігракоў, але ў цэлым [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] быў мацней у пазіцыйнай барацьбе, што дазволіла яму лідзіраваць з лікам 52:5. Пры гэтым становішча шароў на стале было вельмі нязручным і далейшая гульня ўключала ў сябе барацьбу за кожны з асобных шароў. У выніку [[Кайрэн Уілсан|Уілсан]] атрымаў нядрэнную магчымасць зачысціць стол пры ліку 20:60, але, набраўшы 16 балаў, памыліўся на апошнім жоўтым. [[Рыкі Уолдэн]] скарыстаўся памылкай [[Кайрэн Уілсан|свайго менш вопытнага саперніка]] і забіўшы шары з жоўтага па сіні выйшаў у 1/8 фіналу чэмпіянату&lt;ref name=ref186/&gt;&lt;ref name=ref187/&gt;&lt;ref name=ref368/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=LmaKLTO-uJw Апошні фрэйм матча 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Рыкі Уолдэн — Кайрэн Уілсан)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''21—22 красавіка''. Рэферы: [[Брэндан Мур]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Рыкі Уолдэн]] (12)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''10'''-7
| width=&quot;230&quot; | [[Кайрэн Уілсан]] (89) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': 43-'''54''', '''137'''-0 ('''137'''), 6-'''81''' ('''81'''), 26-'''75''' ('''50'''), '''74'''-8, '''46'''-25, '''69'''-25, '''70'''-57 ('''63''', '''57''' ''Уілсан''), '''91'''-1 ('''74''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''82'''-20 ('''64'''), 16-'''66''' ('''61'''), '''106'''-6 ('''63'''), 1-'''81''' ('''59'''), 29-'''54''', 0-'''69''' ('''62'''), '''75'''-14, '''74'''-36
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]]''': 137
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Бары Хокінс — {{Сцяг Англіі}} Дэвід Гілберт ====

Падчас дзённай сесіі 22 красавіка да стала выйшлі [[Англія|англічане]] [[Бары Хокінс]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|леташні фіналіст чэмпіянату свету]]&lt;ref name=wsc13ct/&gt;, і [[Дэвід Гілберт]], які выйграў адзін матч у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012 годзе]]&lt;ref name=wsc12ct/&gt;. Гэты паядынак стаў першым матчам паміж [[Бары Хокінс|Хокінсам]] і [[Дэвід Гілберт|Гілбертам]] на прафесійных снукерных спаборніцтвах. [[Бары Хокінс]], які пачаў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон]] на дзявятай пазіцыі&lt;ref name=ref158/&gt; і перад чэмпіянатам займаў чацвёртае месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt;, у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] выйграў другі рэйтынгавы тытул у сваёй кар’еры — [[Гранд-фінал PTC 2014 (снукер)|гранд-фінал PTC]]&lt;ref name=gf14org/&gt;, а таксама два разы даходзіў да паўфіналаў на [[Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)|Шанхай Мастэрс]]&lt;ref name=sm13org/&gt; і [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|адкрытым чэмпіянаце Уэльса]]&lt;ref name=ref144/&gt;. [[Дэвід Гілберт]], які займаў 31-е месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]] да першынства&lt;ref name=ref143/&gt;, дабраўся да стадыі 1/8 фіналу на рэйтынгавых турнірах двойчы ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]] — на [[Усі Класік 2013 (снукер)|Усі Класік]] і на [[Фінал Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|фінальным турніры PTC]], на абодвух турнірах саступіўшы [[Джо Пэры]] з вынікамі 2:5 і 1:4 адпаведна&lt;ref name=wc13org/&gt;&lt;ref name=gf14org/&gt;.

Гэта быў першы афіцыйны матч [[Бары Хокінс|Хокінса]] праз тры з паловай тыдні пасля перамогі ў [[Фінал Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|Гранд-фінале PTC]]&lt;ref name=ref187/&gt;, і [[Бары Хокінс|пяты нумар турніру]] дзейнічаў недастаткова ўпэўнена, саступіўшы стартавы фрэйм на каляровых шарах, які [[Дэвід Гілберт|яго сапернік]] давёў да перамогі вельмі цяжкім ударам з рэстам апошняга ружовага шара ў зялёную лузу. Другая партыя таксама засталася за [[Дэвід Гілберт|Дэвідам]], які аформіў першы паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у матчы — 77 балаў. [[Бары Хокінс|Бары]] выйграў сваё першае ачко ў выніку цяжкага 39-хвіліннага трэцяга фрэйма і зрабіў лік 1:2. Зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 51 бал у чацвёртай партыі, [[Дэвід Гілберт|Гілберт]] павёў у ліку 66:25, пасля чаго [[Бары Хокінс|яго сапернік]] набраў неабходныя яму штрафныя ачкі, дзякуючы снукерам, і мог вырваць перамогу, але памыліўся на апошнім зялёным шары і аддаў фрэйм [[Дэвід Гілберт|Дэвіду]]. З [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 72 ачкі [[Бары Хокінс|Хокінс]] зноў скараціў адставанне да аднаго пункта, 2:3, але [[Дэвід Гілберт|31-ы сеяны турніру]] аднавіў статус-кво з дапамогай яшчэ адной паўсоценнай [[Серыя (снукер)|серыі]] — 56 балаў. Апошнія тры партыі ў першай сесіі прайшлі пры поўным дамінаванні [[Бары Хокінс]]а, які выйграў іх з [[Серыя (снукер)|серыямі]] ў 72, 115 ([http://www.youtube.com/watch?v=bzzVSHZbdOs відэа]) і 69 ачкоў і ўпершыню ў матчы выйшаў наперад, сышоўшы на перапынак з лікам 5:4 на сваю карысць&lt;ref name=ref188/&gt;.

ігракі выйшлі для працягу матча на наступную раніцу. З [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 93 балы [[Бары Хокінс|Хокінс]] выйграў чацвёрты фрэйм у матчы запар і стартавы фрэйм другой гульнявой сесіі. У наступнай партыі ён зрабіў пятую паўсоценную [[Серыя (снукер)|серыю]] запар, пасля чаго давёў фрэйм да перамогі і павёў у ліку 7:4. Дванаццатая партыя праходзіла ў роўнай барацьбе, але [[Бары Хокінс|Бары]] аказаўся больш удачлівым з пераможным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 24 балы. Ён таксама выйграў наступны фрэйм з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 71 бал, не дазволіўшы [[Дэвід Гілберт|Гілберту]] адыграцца пазней. Дамінуючы ў чатырнаццатай партыі з найвышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 53 ачка, [[Бары Хокінс]] выйграў восьмы фрэйм запар і давёў паядынак да перамогі з лікам 10:4, не прайграўшы ніводнай партыі ў другой сесіі. Такім чынам, [[Бары Хокінс|чацвёрты нумар сусветнага рэйтынгу]] выйшаў у другі круг чэмпіянату свету на [[Рыкі Уолдэн]]а ў паўтарэнне [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|леташняга]] паўфінальнага матча, у якім [[Бары Хокінс|Бары]] атрымаў перамогу&lt;ref name=wsc13ct/&gt;&lt;ref name=ref189/&gt;&lt;ref name=ref369/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=unoQAK25ZHM Апошні фрэйм матча 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Бары Хокінс — Дэвід Гілберт)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''22—23 красавіка''. Рэферы: [[Аліўе Мартэль]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Бары Хокінс]] (5)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''10'''-4
| width=&quot;230&quot; | [[Дэвід Гілберт]] (31) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': 45-'''63''', 7-'''77''' ('''77'''), '''94'''-30, 43-'''88''' ('''51'''), '''77'''-25 ('''72'''), 13-'''75''' ('''56'''), '''78'''-21 ('''72'''), '''129'''-8 ('''115'''), '''80'''-0 ('''69''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''96'''-19 ('''93'''), '''68'''-6 ('''50'''), '''60'''-41, '''71'''-30 ('''71'''), '''82'''-0 ('''53''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Бары Хокінс|Хокінс]]''': 115
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Джад Трамп — {{Сцяг Англіі}} Том Форд ====

Сёмы сеяны турніру [[Джад Трамп]], фіналіст [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|розыгрышу 2011 года]]&lt;ref name=wsc11ct/&gt;, і [[Том Форд]], які ў другі раз трапіў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібл]]&lt;ref name=fordwscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Tom-Ford/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Tom Ford in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160404084821/http://cuetracker.net/Players/Tom-Ford/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 4 красавіка 2016 | accessdate = 22 студзеня 2022 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, выйшлі да стала падчас дзённай сесіі чацвёртага гульнявога дня. Да гэтага яны шэсць разоў сустракаліся паміж сабой і атрымалі па тры перамогі, але з трох рэйтынгавых матчаў, якія яны правялі (усе ў кваліфікацыйных раўндах), два разы перамагаў [[Джад Трамп|Трамп]]. У апошнім крузе кваліфікацыі да [[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|чэмпіянату свету 2010 года]] [[Том Форд|Форд]] разграміў [[Джад Трамп|свайго саперніка]] з лікам 10:3, здабыўшы пуцёўку ў [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібл]]&lt;ref name=ref139/&gt;. [[Джад Трамп]], які пачаў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон]] на трэцяй пазіцыі ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу]]&lt;ref name=ref158/&gt;, а перад чэмпіянатам займаў восьмую&lt;ref name=ref143/&gt;, вельмі няўдала гуляў у першай палове [[Снукерны сезон 2013/2014|сезона]], дайшоўшы да 1/8 фіналу толькі на [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянаце Вялікабрытаніі]]&lt;ref name=uk13org/&gt;, але ў пачатку 2014 года дайшоў да фіналу [[German Masters 2014 (снукер)|German Masters]], дзе саступіў [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіну Цзюньхуэю]] з лікам 5:9&lt;ref name=gm14org/&gt;, і да паўфіналу [[Фінал Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|заключнага турніру серыі PTC]], дзе прайграў [[Бары Хокінс]]у з лікам 1:4&lt;ref name=gf14org/&gt;, а таксама перамог на нярэйтынгавым турніры [[Championship League 2014 (снукер)|Championship League]]&lt;ref name=ref190/&gt;. [[Том Форд]], які пачаў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон 2013/2014]] на 24-м месцы ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]]&lt;ref name=ref158/&gt; і перад чэмпіянатам свету знаходзіўся ўжо на 39-й пазіцыі&lt;ref name=ref143/&gt;, дасягнуў толькі аднаго рэйтынгавага чвэрцьфіналу ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]]: на [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2013|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]] ён саступіў [[Роберт Мілкінс|Роберту Мілкінсу]] з лікам 3:5&lt;ref name=ao13org/&gt;.

24-гадовы [[Джад Трамп|Трамп]] выйграў стартавую партыю з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 49 ачкоў і быў блізкі да перамогі ў другім фрэйме, у якім ажыццявіў два падыходы, 32 і 30 ачкоў, і вёў у ліку 62:28. Але [[Том Форд|Том]] здолеў адыграцца і, давёўшы другую партыю да перамогі з пераможным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 31 бал, зраўняць лік. [[Джад Трамп|Джад]] атрымаў верх у трэцім фрэйме з лепшым падыходам з 62 балаў і вёў 57:33 у чацвёртым, але [[Том Форд|39-ы нумар сусветнага рэйтынгу]] здолеў выйграць партыю на каляровых шарах і зноў зраўняць лік — 2:2. На старце пятага фрэйма [[Том Форд|Форд]] аформіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 48 ачкоў, на які [[Джад Трамп|яго сапернік]] адказаў нядрэнным падыходам у 36 балаў і неўзабаве давёў партыю да перамогі апошнім чорным шарам. Пасля роўнай гульні ў наступным фрэйме [[Джад Трамп|Трамп]] зноў вырваў перамогу на апошнім чорным з лікам 60:53 і сышоў у адрыў на два ачкі — 4:2. З падыходамі ў 30 і 40 балаў [[Джад Трамп|Джад]] дамінаваў у сёмай партыі і павялічыў сваю перавагу да трох фрэймаў, а ў доўгай восьмай ён таксама аказаўся мацней, выйграўшы на апошнім ружовым шары. З-за працягласці паядынку ігракі вымушаныя былі сысці на перапынак пры ліку 6:2 на адзін фрэйм раней, чым патрэбна&lt;ref name=ref188/&gt;&lt;ref name=ref184/&gt;&lt;ref name=ref364/&gt;.

Раніцай 23 красавіка ігракі выйшлі на арэну для працягу матча адначасова з заканчэннем сустрэчы паміж [[Бары Хокінс]]ам і [[Дэвід Гілберт|Дэвідам Гілбертам]]. [[Том Форд|Том]] добра пачаў другую сесію і выйграў дзевяты фрэйм матча з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 57 ачкоў, пасля чаго выйграў і дзесятую партыю двума паспяховымі падыходамі. [[Том Форд|36-ы сеяны турніру]] пачаў наступны фрэйм з добрага [[Серыя (снукер)|брэйка]] ў 45 балаў, а пазней партыя была даведзена да перамогі [[Клірэнс (снукер)|клірэнсам]] з 65 балаў. Такім чынам, [[Том Форд]] выйграў тры ачкі запар і скараціў адставанне да аднаго фрэйма, 5:6, не дазволіўшы [[Джад Трамп|саперніку]] забіць ні аднаго шара. Прайшло больш за гадзіну з пачатку сесіі да таго, як [[Джад Трамп|Джад]] забіў свой першы шар, пасля чаго давёў дванаццатую партыю да перамогі на каляровых шарах, забіўшы сіні і ружовы. У наступным фрэйме таксама ішла роўная гульня, і [[Том Форд|Форд]] здолеў зноў падабрацца да [[Джад Трамп|Трампа]] на адлегласць у адзін фрэйм, забіўшы апошні чорны шар. [[Джад Трамп|Восьмы нумар сусветнага рэйтынгу]] падвоіў сваю перавагу, дзякуючы паўсоценнаму [[Серыя (снукер)|брэйку]], 72 ачкі, і ўсталяваў лік 8:6. У пятнаццатым фрэйме [[Джад Трамп]] вёў з лікам 34:16, але [[Том Форд|Том]] атрымаў шанец на вядзенне атакі і аформіў [[Серыя (снукер)|серыю]] з 76 балаў. Таксама [[Том Форд|30-гадовы англічанін]] дамінаваў у наступнай партыі і выйграў яе з дапамогай чарговай [[Серыя (снукер)|серыі]] за 50 — 56 ачкоў. Такім чынам, лік у матчы ізноў стаў роўным — 8:8. [[Том Форд|Форд]] меў шанцы ў семнаццатай партыі, але, набраўшы 30 ачкоў за падыход і павёўшы ў ліку 30:26, дапусціў грубую памылку пры гульні чорнага і дазволіў [[Джад Трамп|Трампу]] пачаць атаку. Пазней пры ліку 30:48 [[Том Форд|Том]] прыняў рашэнне гуляць чырвоны шар з рэстам, але памыліўся і зноў дазволіў [[Джад Трамп|Трампу]] пачаць [[Серыя (снукер)|брэйк]], які стаў пераможным і вывеў [[Джад Трамп|Джада]] наперад. У васемнаццатым фрэйме [[Джад Трамп|Трамп]] скарыстаўся памылкай [[Том Форд|свайго суайчынніка]] і пачаў [[Серыя (снукер)|серыю]], але пры ліку 42:22 памыліўся на чорным шары. Аднак, [[Том Форд|Форд]] не здолеў скарыстацца няўдачай [[Джад Трамп|апанента]], а [[Джад Трамп|Трамп]] давёў матч да перамогі з лікам 10:8, забіўшы апошнія жоўты і зялёны шары. Такім чынам, сёмы сеяны турніру [[Джад Трамп]] выйшаў у 1/8 фіналу чэмпіянату на [[Раян Дэй|Раяна Дэя]], хоць і не паказаў пераканаўчай гульні, а яго вышэйшая [[Серыя (снукер)|серыя]] ў матчы склала 72 ачка&lt;ref name=ref191/&gt;&lt;ref name=ref334/&gt;&lt;ref name=ref370/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=-kvQAat6WiE Апошні фрэйм матча 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Джад Трамп — Том Форд)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''22—23 красавіка''. Рэферы: [[Мікаэла Таб]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Джад Трамп]] (7)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''10'''-8
| width=&quot;230&quot; | [[Том Форд]] (36) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''72'''-40, 62-'''74''', '''87'''-31 ('''62'''), 57-'''72''', '''66'''-59, '''60'''-53, '''85'''-30, '''61'''-47 &lt;br /&gt;''Другая сесія'': 0-'''80''' ('''57'''), 0-'''73''', 4-'''111''' ('''65'''), '''61'''-52, 48-'''61''', '''72'''-0 ('''72'''), 34-'''92''' ('''76'''), 0-'''83''' ('''56'''), '''71'''-30, '''60'''-27
|}

==== {{Сцяг Ганконга}} Марка Фу — {{Сцяг Англіі}} Мартын Гоўлд ====

[[Файл:Marco Fu at Snooker German Masters (DerHexer) 2013-02-03 12.jpg|thumb|300 px|[[Марка Фу]]]]
Адным з матчаў ранішняй сесіі чацвёртага гульнявога дня, 22 красавіка, стала сустрэча паміж [[Марка Фу]] з [[Ганконг]]а, паўфіналістам [[Чэмпіянат свету па снукеры 2006|чэмпіянату 2006 года]]&lt;ref name=wsc06ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2006/185 | title = 2006 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151123205957/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2006/185 | archivedate = 23 лістапада 2015 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, і [[Англія|англічанінам]] [[Мартын Гоўлд|Мартынам Гоўлдам]], які трапіў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібл]] у шосты раз запар&lt;ref name=gouldwscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Martin-Gould/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Martin Gould in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160404093155/http://cuetracker.net/Players/Martin-Gould/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 4 красавіка 2016 | accessdate = 4 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;. [[Мартын Гоўлд|Гоўлд]], выйграў на [[Чэмпіянат свету па снукеры|найбуйнейшай снукернай арэне]] толькі два матчы, але абодва раза, у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|2010]]&lt;ref name=wsc10ct/&gt; і [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|2011]]&lt;ref name=wsc11ct/&gt; гадах, ён перамагаў [[Марка Фу]] з лікам 10:9 і 10:8 адпаведна. Да гэтага чэмпіянату ігракі перасякаліся паміж сабой восем разоў, з якіх у пяці выпадках перамогу святкаваў [[Марка Фу|снукерыст з Ганконга]], але толькі аднойчы перайграваў [[Мартын Гоўлд|апанента]] на рэйтынгавым узроўні: падчас [[International Championship 2012 (снукер)|International Championship 2012 года]] ён адолеў [[Мартын Гоўлд|Гоўлда]] з лікам 6:5. Такім чынам, па асабістых сустрэчах на рэйтынгавых турнірах [[Мартын Гоўлд|англічанін]] лідыраваў з лікам 2:1. Апроч таго, за [[Мартын Гоўлд|Мартынам]] застаўся апошні паядынак ігракоў на турніры [[Championship League 2014 (снукер)|Championship League 2014]], дзе ён абграў [[Марка Фу|Фу]] з лікам 3:2&lt;ref name=ref130/&gt;. [[Марка Фу]], які пачынаў сезон на 17-м месцы [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref158/&gt; і перад чэмпіянатам займаў 7-ы радок&lt;ref name=ref143/&gt;, выйграў [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2013|адкрыты чэмпіянат Аўстраліі]] ў пачатку [[Снукерны сезон 2013/2014|сезона]]&lt;ref name=ao13org/&gt;, дайшоў да фіналу [[International Championship 2013 (снукер)|International Championship]], дзе саступіў [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіну Цзюньхуэю]] ў вырашальным фрэйме (9:10)&lt;ref name=ref114/&gt;, а таксама два разы даходзіў да паўфіналаў турніраў рэйтынгавага ўзроўню ў канцы [[Снукерны сезон 2013/2014|сезона]] — на [[World Open 2014 (снукер)|World Open]] ён прайграў [[Марк Сэлбі|Марку Сэлбі]] з лікам 4:6&lt;ref name=wo14org/&gt;, а на [[Фінал Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|заключным турніры PTC]] — [[Джэрард Грын|Джэрарду Грыну]] з лікам 2:4&lt;ref name=gf14org/&gt;. Апроч таго, ён дайшоў да фіналу [[Азіяцкі тур PTC 2013/2014 – Этап 3 (снукер)|трэцяга этапу азіяцкага тура]], дзе саступіў [[Рыкі Уолдэн]]у — 3:4&lt;ref name=ref192/&gt;. [[Мартын Гоўлд]], які займаў 36-ы радок [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]] перад чэмпіянатам свету&lt;ref name=ref143/&gt;, толькі на адным рэйтынгавым турніры сезона, [[Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)|Шанхай Мастэрс]], здолеў дайсці да 1/8 фіналу, дзе саступіў [[Майкл Холт|Майклу Холту]] з лікам 4:5&lt;ref name=sm13org/&gt;, але ў 2014 годзе таксама быў у фінале турніру [[Championship League 2014 (снукер)|Championship League]], дзе яго спыніў [[Джад Трамп]] з лікам 3:1&lt;ref name=ref190/&gt;.

Паядынак пачаўся пад дыктоўку [[Марка Фу|Фу]], які выйграў дзве першыя партыі з [[Серыя (снукер)|серыямі]] ў 124 ([http://www.youtube.com/watch?v=km5dn5JllwM відэа]) і 83 ачкі, не дазволіўшы [[Мартын Гоўлд|саперніку]] набраць ні аднаго бала. Аднак, у яго не атрымалася сысці ў вялікі адрыў, бо [[Мартын Гоўлд|Гоўлд]] пакінуў за сабой трэці фрэйм з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 63 ачкі. У пачатку чацвёртай партыі [[Марка Фу|ганконгец]] павёў [[Серыя (снукер)|серыю]] і памыліўся на 42 ачках, пасля чаго [[Мартын Гоўлд|Мартын]] меў магчымасць адыграцца і давесці фрэйм да перамогі, але здолеў набраць толькі 45 ачкоў, дазволіўшы [[Марка Фу|Марка]] выйграць трэцяе ачко на каляровых шарах і сысці на перапынак з прыемным лікам 3:1. [[Марка Фу|Фу]] працягнуў лідзіраваць і пасля перапынку, ідучы на [[Максімальная серыя (снукер)|максімальны брэйк]] у пятым фрэйме. Ён набраў 88 ачкоў, але страціў пазіцыю і не змог згуляць дванаццаты чырвоны шар. [[Марка Фу|Снукерыст з Ганконга]] меў магчымасць выйсці наперад на 4 ачкі, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 60 балаў у шостай партыі, але [[Мартын Гоўлд|Гоўлд]] здзейсніў цудоўны [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]], выйграўшы фрэйм апошнім чорным шарам, і скараціў адставанне. [[Мартын Гоўлд|Англічанін]] здолеў выйграць яшчэ адну партыю з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 92 ачкі і зрабіць лік 3:4. У восьмым фрэйме абодва ігракі зрабілі па добраму падыходу і мелі прыблізна роўны лік. Барацьба завязалася ў тактычнай дуэлі за апошні зялёны шар, у якой [[Мартын Гоўлд|Мартын]] дапусціў памылку, дазволіўшы [[Марка Фу|саперніку]] забіць зялёны і працягваць [[Серыя (снукер)|серыю]] да ружовага шара. З яшчэ адной паўсоценнай [[Серыя (снукер)|серыяй]], 64 ачкі, [[Марка Фу|сёмы нумар рэйтынгу]] выйграў дзевятую партыю і скончыў першую сесію з лікам 6:3 на сваю карысць&lt;ref name=ref183/&gt;.

[[Марка Фу|Фу]] і [[Мартын Гоўлд|Гоўлд]] працягнулі матч падчас дзённай сесіі наступнага гульнявога дня, адначасова з пачаткам паядынку паміж [[Ніл Робертсан|Нілам Робертсанам]] і [[Робі Уільямс]]ам. Пры пачатковым ліку 3:6 [[Мартын Гоўлд|англічанін]] выйграў стартавую партыю сесіі з вышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 63 балы. У адзінаццатым і дванаццатым фрэймах [[Марка Фу|Марка]] прадэманстраваў дзве выдатныя [[Серыя (снукер)|серыі]], 88 і 116 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=vMfrCnzuQ80 відэа]), і павялічыў свой адрыў да чатырох партый — 8:4. [[Мартын Гоўлд|Гоўлд]] дамінаваў у наступным фрэйме, выйграўшы яго з вышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] ў 42 балы, а ў чатырнаццатай партыі атрымаў верх на каляровых шарах, скараціўшы адставанне да двух ачкоў. Пятнаццаты фрэйм застаўся за [[Марка Фу|ганконгскім снукерыстам]], і ён таксама быў блізкі да канчатковай перамогі ў шаснаццатым, у якім вёў у ліку 52:8. Але [[Мартын Гоўлд|Мартын]] зрабіў цудоўны [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]], набраўшы 69 ачкоў, і выйграў фрэйм, адрадзіўшы свае надзеі — 7:9. Пасля гэтага [[Марка Фу|Фу]] не дазволiў [[Мартын Гоўлд|саперніку]] наблізіць матч да вырашальнага фрэйма, аформіўшы пераможны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 80 балаў у семнаццатай партыі. Такім чынам, [[Марка Фу]] з [[Ганконг]]а, які з трынаццаці папярэдніх выступаў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] дзевяць разоў прайграваў у першым раўндзе (у тым ліку двойчы прайграваў [[Мартын Гоўлд|Мартыну Гоўлду]])&lt;ref name=ref193/&gt;, выйшаў у 1/8 фіналу на [[Шон Мёрфі|Шона Мёрфі]]&lt;ref name=ref194/&gt;&lt;ref name=ref371/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=i_A3Oi9mE8U Апошні фрэйм матча 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Марка Фу — Мартын Гоўлд)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''22—23 красавіка''. Рэферы: [[Эйрыян Уільямс]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Марка Фу]] (8)'''&lt;br /&gt;{{HKG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''10'''-7
| width=&quot;230&quot; | [[Мартын Гоўлд]] (38) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''124'''-0 ('''124'''), '''83'''-0 ('''83'''), 6-'''71''' ('''63'''), '''73'''-45, '''96'''-0 ('''88'''), 60-'''63''' ('''60''' ''Фу''), 22-'''92''' ('''92'''), '''58'''-48, '''87'''-24 ('''64''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': 0-'''71''' ('''63'''), '''115'''-0 ('''88'''), '''130'''-0 ('''116'''), 0-'''74''', 49-'''58''', '''95'''-1, 52-'''77''' ('''69'''), '''80'''-0 ('''80''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Марка Фу|Фу]]''': 116, 124
|}

==== {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} Марк Ален — {{Сцяг Англіі}} Майкл Холт ====

[[Файл:Mark Allen at Snooker German Masters (DerHexer) 2015-02-05 03.jpg|thumb|300 px|[[Марк Ален]]]]
[[Марк Ален]], паўфіналіст [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|чэмпіянату свету 2009 года]]&lt;ref name=wsc09ct/&gt;, і [[Майкл Холт]], які выйграў свой адзіны матч на [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветных першынствах]] у рамках [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|розыгрышу 2005 года]]&lt;ref name=holtwscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Michael-Holt/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Michael Holt in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160403222336/http://cuetracker.net/Players/Michael-Holt/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 3 красавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, пачалі свой паядынак увечары 22 красавіка. Да гэтага снукерысты правялі паміж сабой два матчы і выйгралі па аднаму з іх. У 1/16 фіналу [[Гран-пры 2008 (снукер)|гран-пры 2008 года]] [[Майкл Холт|Холт]] перамог [[Марк Ален|саперніка]] з лікам 5:1, а ў той жа стадыі [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі 2013 года]] [[Марк Ален|Ален]] перамог у вырашальнай партыі з лікам 6:5&lt;ref name=ref141/&gt;. [[Марк Ален|Марк]], які на працягу [[Снукерны сезон 2013/2014|сезона]] апусціўся з сёмай на чатырнаццатую пазіцыю ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]]&lt;ref name=ref158/&gt;&lt;ref name=ref143/&gt;, дайшоў да паўфіналу [[World Open 2014 (снукер)|World Open 2014]], дзе саступіў [[Шон Мёрфі|Шону Мёрфі]] з лікам 4:6&lt;ref name=wo14org/&gt;, і да чвэрцьфіналаў [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі]]&lt;ref name=uk13org/&gt; і [[Фінал Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|заключнага рэйтынгавага турніру серыі PTC]]&lt;ref name=gf14org/&gt;. Апроч таго, у [[Снукерны сезон 2013/2014|бягучым сезоне]] ён атрымаў дзве перамогі на міні-рэйтынгавых турнірах [[Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|еўрапейскага тура PTC]]&lt;ref name=ref195/&gt;&lt;ref name=ref196/&gt;. [[Майкл Холт]], які пачаў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон 2013/2014]] на 26-м месцы&lt;ref name=ref158/&gt; і перад чэмпіянатам свету займаў 22-ю пазіцыю ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынгу прафесіянальных снукерыстаў]]&lt;ref name=ref143/&gt;, упершыню ў сваёй кар’еры дасягнуў паўфінальнай стадыі рэйтынгавага турніру падчас [[Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)|Шанхай Мастэрс 2013]], дзе прайграў [[Сяа Гадун]]у з лікам 3:6&lt;ref name=sm13org/&gt;, а таксама пазней дайшоў да чвэрцьфінальнай стадыі [[German Masters 2014 (снукер)|German Masters]], дзе пацярпеў разгром ад [[Джад Трамп|Джада Трампа]] — 0:5&lt;ref name=gm14org/&gt;.

[[Марк Ален|Ален]] паспяхова пачаў матч з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 72 ачкі ў стартавым фрэйме і адкрыў лік. У другой партыі [[Марк Ален|снукерыст з Паўночнай Ірландыі]] паставіў выдатны снукер за зялёны, які выклікаў дзевяць памылак запар, але [[Майкл Холт|Майкл]] усё ж такі першым атрымаў магчымасць на добрую [[Серыя (снукер)|серыю]] і, набраўшы 98 ачкоў за падыход, зраўняў лік у матчы. Ён таксама выйграў трэці фрэйм, які праходзіў у роўнай барацьбе, на апошнім сінім з лікам 72:51, але [[Марк Ален|Марк]] зраўняў лік да перапынку, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] 70 балаў у чацвёртай партыі. [[Марк Ален|14-ы нумар сусветнага рэйтынгу]] выйшаў наперад з лікам 3:2, выйграўшы пяты фрэйм з вышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 61 ачко. Але нягледзячы на [[Серыя (снукер)|серыю]] у 54 балы, ён саступіў [[Майкл Холт|Холту]] шостую партыю. У сёмым фрэйме [[Майкл Холт|англійскі снукерыст]] першым павёў атаку, але, спыніўшыся на 26 балах, аддаў пазіцыю [[Марк Ален|саперніку]]. [[Марк Ален|Ален]] зноў правёў паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]], 61 ачко, але саступіў партыю пасля таго, як [[Майкл Холт|Холт]] зачысціў стол з 41 ачком. У восьмай партыі [[Майкл Холт|Майкл]] зрабіў нядрэнную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 52 балы, павёўшы ў ліку 52:28, але памыліўся на рудым шары, дазволіўшы [[Марк Ален|апаненту]] зачысціць стол да апошняга ружовага і зраўняць лік у матчы — 4:4. Паводле вынікаў апошняга фрэйма сесіі, у якім [[Марк Ален|Марк]] зрабіў дзве паўсоценныя [[Серыя (снукер)|серыі]], 52 і 65, ён вярнуў сабе лідарства ў матчы з перавагай у адзін фрэйм&lt;ref name=ref186/&gt;.

Снукерысты выйшлі да стала для працягу сустрэчы ўвечары наступнага дня. Дзясяты фрэйм матча праходзіў у роўнай барацьбе, але [[Марк Ален|Ален]] надзейней гуляў пры апошніх каляровых шарах на стале і пры ліку 43:30 забіў зялёны, руды і сіні шары і падвоіў сваю перавагу ў паядынку. Доўгі адзінаццаты фрэйм прывёў да адставання [[Марк Ален|Марка]] 39:42 і трох апошніх каляровых шарах на стале. [[Марк Ален|Алену]] дастаўся сіні, а [[Майкл Холт|Холт]] атрымаў верх у барацьбе за ружовы шар, пасля чаго лік стаў 44:48. [[Марк Ален|Паўночнаірландзец]] быў больш удачлівым у барацьбе за вырашальны шар і зрабіў лік 7:4. У дванаццатай партыі ігракі таксама не адрозніваліся серыйнасцю, у выніку чаго [[Марк Ален|Марк]] выйграў трэці фрэйм запар на каляровых шарах і пайшоў у пераканаўчы адрыў — 8:4. Два падыходы, 29 і 34 балы, дапамаглі [[Марк Ален|Марку Алену]] выйграць шосты фрэйм запар. [[Майкл Холт]] атрымаў магчымасць павесці [[Серыя (снукер)|серыю]] ў чатырнаццатай партыі, але здолеў набраць толькі 22 балы, пасля чаго [[Марк Ален|снукерыст з Паўночнай Ірландыі]] аформіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 65 ачкоў і выйшаў у другі раўнд чэмпіянату свету. Такім чынам, [[Марк Ален|паўфіналіст чэмпіянату 2009]] пазбег трэцяга паражэння на [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветных першынствах]] запар&lt;ref name=ref197/&gt;&lt;ref name=ref335/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=L7cGtstSBOo Апошні фрэйм матча 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Марк Ален — Майкл Холт)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''22—23 красавіка''. Рэферы: [[Леа Скальян]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Марк Ален]] (15)'''&lt;br /&gt;{{NIR}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''10'''-4
| width=&quot;230&quot; | [[Майкл Холт]] (23) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''72'''-4 ('''72'''), 44-'''105''' ('''98'''), 51-'''72''', '''98'''-5 ('''70'''), '''97'''-4 ('''61'''), 56-'''59''' ('''54''' ''Ален''), 61-'''67''' ('''61''' ''Ален''), '''70'''-52 ('''52''' ''Холт''), '''117'''-0 ('''52''', '''65''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''55'''-30, '''51'''-48, '''59'''-39, '''67'''-4, '''69'''-22 ('''65''')
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Марк Дэвіс — {{Сцяг Уэльса}} Дамінік Дэйл ====

Паралельна з заканчэннем матча паміж [[Марк Ален|Маркам Аленам]] і [[Майкл Холт|Майклам Холтам]], падчас вячэрняй сесіі пятага гульнявога дня, да стала выйшла апошняя пара першага раўнда: 13-ы сеяны [[Марк Дэвіс]], які тройчы выходзіў у другі круг [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]]&lt;ref name=ref198/&gt;, і [[Уэльс|валіец]] [[Дамінік Дэйл]], чвэрцьфіналіст [[Чэмпіянат свету па снукеры 2000|розыгрышу 2000 года]]&lt;ref name=wsc00ct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2000/308 | title = 2000 World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305134935/http://cuetracker.net/Tournaments/World-Championship/2000/308 | archivedate = 5 сакавіка 2016 | accessdate = 3 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;. [[Марк Дэвіс|Дэвіс]] і [[Дамінік Дэйл|Дэйл]] сем разоў гулялі паміж сабой да сусветнага чэмпіянату, і ў чатырох выпадках перамогу святкаваў [[Дамінік Дэйл|валійскі ігрок]], а па асабістых сустрэчах снукерыстаў на рэйтынгавых спаборніцтвах лік 3:2 на карысць [[Дамінік Дэйл|Дамініка]]. [[Марк Дэвіс]] атрымаў перамогу над [[Дамінік Дэйл|сапернікам]] у апошнім раўндзе кваліфікацыі да [[Чэмпіянат свету па снукеры 2001|чэмпіянату свету 2001 года]] з лікам 10:9 (прайграючы па ходзе паядынку з лікам 5:8), а [[Дамінік Дэйл|Дэйл]] выйграў дзве апошнія рэйтынгавыя сустрэчы на [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры|адкрытых чэмпіянатах Уэльса]] ў [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2005|2005]] і [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2011|2011]] гадах — 5:4 і 4:2 адпаведна&lt;ref name=ref133/&gt;. [[Марк Дэвіс|Англічанін]], які да чэмпіянату свету займаў 12-ы радок у [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt;, дайшоў да трох рэйтынгавых чвэрцьфіналаў у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] — на [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2013|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]]&lt;ref name=ao13org/&gt;, [[Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)|Шанхай Мастэрс]]&lt;ref name=sm13org/&gt; і [[German Masters 2014 (снукер)|German Masters]]&lt;ref name=gm14org/&gt;. У сваю чаргу, 24-ы нумар рэйтынгу [[Дамінік Дэйл]] дайшоў да 1/4 фіналу [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2013|адкрытага чэмпіянату Аўстраліі 2013]], саступіўшы [[Марка Фу]] з лікам 1:5&lt;ref name=ao13org/&gt;, і перамог на запрашальным турніры [[Shoot-Out 2014 (снукер)|Shoot-Out]]&lt;ref name=shoot14org/&gt;.

Стартавы фрэйм застаўся за [[Дамінік Дэйл|24-м нумарам сусветнага рэйтынгу]], які зрабіў удалы падыход у 40 ачкоў і завяршыў партыю перамогай на каляровых шарах. [[Марк Дэвіс|Марк]] аформіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 63 балы ў другім фрэйме, але [[Дамінік Дэйл|Дэйл]] упэўнена дзейнічаў у канцоўцы і пераможным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 30 ачкоў падвоіў сваю перавагу. З вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 45 балаў [[Марк Дэвіс|англічанін]] скараціў адставанне да аднаго ачка, але [[Дамінік Дэйл|Дамінік]] дамінаваў у чацвёртай партыі і з паўсоценным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 56 балаў сышоў на перапынак пры ліку 3:1 на сваю карысць. У пятым і шостым фрэймах [[Дамінік Дэйл|валійскі снукерыст]] не дазваляў [[Марк Дэвіс|саперніку]] пачаць атаку, выйграўшы іх з добрымі [[Серыя (снукер)|серыямі]] — 71 і 69 ачкоў. Сёмы фрэйм прайшоў у пазіцыйнай барацьбе і застаўся за [[Марк Дэвіс|Дэвісам]] пасля памылкі [[Дамінік Дэйл|Дэйла]] на апошнім сінім шары. Аднак, [[Марк Дэвіс|Марк]] занадта шмат памыляўся ў двух заключных партыях сесіі, першую з якіх [[Дамінік Дэйл|валіец]] выйграў з дапамогай пераможнай [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 67 балаў, а другую — дзякуючы некалькім удалым падыходам. Такім чынам, [[Марк Дэвіс|англійскі ігрок]] здолеў выйграць толькі два фрэймы ў першай гульнявой сесіі і павінен быў сур’ёзна палепшыць сваю гульню для надзеі на працяг барацьбы&lt;ref name=ref197/&gt;.

На наступны дзень, 24 красавіка, ігракі працягнулі матч падчас дзённай сесіі. У пачатку дзясятага фрэйма, які стартаваў у гэтым заходзе, ігракі абмяняліся нядрэннымі [[Серыя (снукер)|серыямі]] — 44 ачкі набраў [[Дамінік Дэйл|Дэйл]] і 42-ма ачкамі адказаў [[Марк Дэвіс|Дэвіс]] — пасля чаго [[Дамінік Дэйл|42-гадовы валіец]] завяршыў партыю перамогай, забіўшы апошнія каляровыя шары. Падобна развіваліся падзеі і ў наступным фрэйме, дзе [[Дамінік Дэйл|Дамінік]] здолеў выйграць яшчэ адно ачко, забіўшы сіні, ружовы і чорны шары, і павесці ў ліку 9:2. У дванаццатай партыі [[Марк Дэвіс|Марк]] здолеў аформіць [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 69 балаў, якая дапамагла яму скараціць адставанне, а ў трынаццатай — [[Марк Дэвіс|англічанін]] зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 61 ачко і пазней давёў фрэйм да перамогі, усталяваўшы лік 4:9. Пасля падыходу ў 42 балы ў чатырнаццатай партыі [[Марк Дэвіс|Дэвіс]] павёў у ліку 62:4, але [[Дамінік Дэйл|яго сапернік]], дзякуючы некалькім удалым нападам, здолеў зрабіць [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] і зраўняць лік 62:62. 41-гадовы [[Марк Дэвіс|англійскі снукерыст]] забіў дадатковы шар дальнім ударам і, такім чынам, выйграў трэцяе ачко запар, адрадзіўшы надзеі на паўтор выдатнага выніку [[Найджэл Бонд|Найджэла Бонда]], які на [[Чэмпіянат свету па снукеры 1994|чэмпіянаце свету 1994]] выйграў матч супраць [[Канада|канадца]] [[Кліф Торбурн|Кліфа Торбурна]] з лікам 10:9, прайграючы 2:9&lt;ref name=ref199/&gt;. Але ў пятнаццатым фрэйме [[Дамінік Дэйл]] давёў паядынак да перамогі з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 57 балаў і выйшаў у другі круг чэмпіянату. Такім чынам, [[Дамінік Дэйл|валійскі снукерыст]] выйграў першы матч у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2000|2000 года]], калі ён у матчы другога раўнда разграміў [[Дэвід Грэй|Дэвіда Грэя]] з лікам 13:1 і выйшаў у свой адзіны чвэрцьфінал [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветнага першынства]]&lt;ref name=wsc00ct/&gt;&lt;ref name=ref200/&gt;&lt;ref name=ref372/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''23—24 красавіка''. Рэферы: [[Тэры Камільеры]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | [[Марк Дэвіс]] (13)&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | 5-'''10'''
| width=&quot;230&quot; | '''[[Дамінік Дэйл]] (24)''' &lt;br /&gt;{{WAL}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': 44-'''70''', 63-'''73''' ('''63''' ''Дэвіс''), '''75'''-44, 6-'''82''' ('''56'''), 6-'''71''' ('''71'''), 9-'''69''' ('''69'''), '''79'''-44, 33-'''72''' ('''67'''), 18-'''56''' &lt;br /&gt;''Другая сесія'': 62-'''71''', 56-'''68''', '''93'''-0 ('''69'''), '''99'''-16 ('''61'''), '''69'''-62, 26-'''77''' ('''57''')
|}

==== {{Сцяг Аўстраліі}} Ніл Робертсан — {{Сцяг Англіі}} Робі Уільямс ====

Падчас дзённай сесіі пятага гульнявога дня пачаўся паядынак паміж лідарам [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt; [[Ніл Робертсан|Нілам Робертсанам]] з [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|чэмпіёнам свету па снукеры 2010 года]]&lt;ref name=wsc10ct/&gt;, і дэбютантам [[Чэмпіянат свету па снукеры|турніру]] [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямсам]], які выйграў чатыры кваліфікацыйных матчы для траплення на чэмпіянат. [[Ніл Робертсан|Робертсан]] атрымаў упэўненую перамогу над [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Уільямсам]] у іх адзіным матчы — у 1/32 фіналу [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі 2013]] — з лікам 6:1&lt;ref name=uk13org/&gt;. [[Ніл Робертсан|Аўстраліец]], які амаль увесь [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон]] правёў са статусам лідара [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref201/&gt;, атрымаў перамогі на двух рэйтынгавых турнірах у другой палове 2013 года — на [[Усі Класік 2013 (снукер)|Усі Класік]]&lt;ref name=wc13org/&gt; і на [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянаце Вялікабрытаніі]]&lt;ref name=uk13org/&gt;, а таксама прайграў у фіналах [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2013|адкрытага чэмпіянату Аўстраліі]]&lt;ref name=ao13org/&gt; і [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Кітая]]&lt;ref name=co14org/&gt;. Апроч таго, [[Ніл Робертсан|Ніл]] прадэманстраваў цудоўную [[Серыя (снукер)|сярыйнасць]] і перасягнуў рэкорд [[Джад Трамп|Джада Трампа]], які ў [[Снукерны сезон 2012/2013|сезоне 2012/2013]] аформіў 61 [[Соценная серыя (снукер)|соценны брэйк]]&lt;ref name=ref202/&gt;, зрабіўшы 93 [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] да пачатку сусветнага чэмпіянату&lt;ref name=ref112/&gt;. [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]], які праводзіў сярод прафесіяналаў другі сезон запар і пачынаў яго на 78-й пазіцыі&lt;ref name=ref158/&gt;, займаў 68-е месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]] перад чэмпіянатам свету&lt;ref name=ref143/&gt;. У [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] ён упершыню дайшоў да паўфінальнай стадыі рэйтынгавага турніру падчас [[Адкрыты чэмпіянат Індыі па снукеры 2013|адкрытага чэмпіянату Індыі]], дзе быў пераможаны [[Дзін Цзюньхуэй|Дзінам Цзюньхуэем]] з лікам 4:1&lt;ref name=io13org/&gt;, а таксама быў у 1/2 фіналу [[Еўрапейскі тур PTC 2013/2014 – Этап 5 (снукер)|пятага этапу еўрапейскага тура PTC]], прайграўшы там [[Марк Ален|Марку Алену]] з лікам 0:4&lt;ref name=ref195/&gt;.

[[Ніл Робертсан|Робертсан]] упэўнена пачаў матч, выйграўшы першы фрэйм з дзвюма паўсоценнымі [[Серыя (снукер)|серыямі]], 52 і 77 ачкоў, а таксама другі — з [[Серыя (снукер)|брэйкам]] 132 балы ([http://www.youtube.com/watch?v=GS2Q-5yy4Zw відэа]). [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Уільямс]] выйграў доўгую наступную партыю на апошнім ружовым шары, але [[Ніл Робертсан|Ніл]] аднавіў сваю перавагу ў два фрэйма з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 34 ачкі і сышоў на перапынак пры ліку 3:1. [[Ніл Робертсан|Аўстраліец]] дамінаваў у пятай партыі, а ў шостай зрабіў яшчэ два [[Серыя (снукер)|брэйка]] за 50 балаў, 55 і 63, усталяваўшы на табло лік 5:1. У сёмым фрэйме [[Ніл Робертсан|Робертсан]] аформіў свой 95-ы [[Соценная серыя (снукер)|соценны брэйк]] у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]] (папярэдні рэкорд належаў [[Джад Трамп|Джаду Трампу]], які зрабіў 61 [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] ў [[Снукерны сезон 2012/2013|сезоне 2012/2013]]&lt;ref name=ref202/&gt;), 103 ачкі ([http://www.youtube.com/watch?v=YUbcf8T9v7o відэа]), а ў восьмым — саступаў з лікам 7:42, але здолеў выдрапаць яшчэ адну партыю з пераможнай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 45 балаў, зрабіўшы лік 7:1. У заключнай партыі першай сесіі [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Уільямс]] зрабіў нядрэнную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 49 ачкоў, але [[Ніл Робертсан|Робертсан]] здолеў выраўняць лік да 45:63, пасля чаго прайграў у тактычнай барацьбе, дазволіўшы [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі]] выйграць другое ачко на апошнім сінім шары. Такім чынам, [[Ніл Робертсан|Ніл]] забяспечыў сабе ўпэўненую перавагу ў ліку, 7:2, да канца першай часткі паядынку&lt;ref name=ref194/&gt;.

Другая сесія паядынку пачалася ўвечары шостага гульнявога дня чэмпіянату, 24 красавіка, і ў гэтай сесіі павінен быў вызначыцца апошні ўдзельнік 1/8 фіналу сусветнага першынства. [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Уільямс]] добра пачаў дзясяты фрэйм, зрабіўшы паўсоценную [[Серыя (снукер)|серыю]], 51 ачко, але [[Ніл Робертсан|Робертсан]] адказаў больш буйным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 61 бал і выйграў партыю, павёўшы ў ліку 8:2. У адзінаццатым фрэйме [[Ніл Робертсан|Ніл]] аформіў [[Серыя (снукер)|серыю]], якая стала вышэйшай на чэмпіянаце свету, 140 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=FEywAja8eUk відэа]), і выйграў дзявятае ачко, а ў дванаццатым — зрабіў 97-ы [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры-брэйк]] у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]], 102 балы ([http://www.youtube.com/watch?v=NQ5HcrbkrBo відэа]), і, такім чынам, за 44 хвіліны давёў паядынак да перамогі з лікам 10:2 і выйшаў у другі раўнд чэмпіянату на [[Марк Ален|Марка Алена]] з [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]]&lt;ref name=ref203/&gt;&lt;ref name=ref373/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''23—24 красавіка''. Рэферы: [[Пол Кольер]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Ніл Робертсан]] (2)'''&lt;br /&gt;{{AUS}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''10'''-2
| width=&quot;230&quot; | [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] (67) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''129'''-8 ('''52''', '''77'''), '''132'''-0 ('''132'''), 49-'''63''', '''59'''-19, '''69'''-19, '''132'''-5 ('''55''', '''63'''), '''103'''-0 ('''103'''), '''52'''-42, 50-'''72''' &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''61'''-51 ('''51''' ''Уільямс'', '''61'''), '''144'''-0 ('''140'''), '''102'''-0 ('''102''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Ніл Робертсан|Робертсан]]''': 103, 132, 140, 102
|}

=== Гульні другога раўнда ===

==== {{Сцяг Англіі}} Марк Сэлбі — {{Сцяг Англіі}} Алістэр Картэр ====

Падчас дзённай сесіі шостага гульнявога дня, 24 красавіка, [[Англія|англічане]] [[Марк Сэлбі]] і [[Алістэр Картэр]] адкрылі другі раўнд чэмпіянату свету. Да гэтага ігракі 27 разоў перасякаліся паміж сабой і ў 16 выпадках перамогу святкаваў [[Марк Сэлбі|трэці нумар турніру]]. У 2007 годзе [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] і [[Алістэр Картэр|Картэр]] сустракаліся ў чвэрцьфінальным паядынку [[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|сусветнага першынства]], які [[Марк Сэлбі|Марк]] выйграў у вырашальным фрэйме. На рэйтынгавым узроўні «[[Марк Сэлбі|весялун з Лестэра]]» перамагаў у шасці матчах, а [[Алістэр Картэр|Алістэр]] — у трох. Апошнюю сустрэчу ігракі правялі падчас [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Уэльса 2014]], дзе на стадыі 1/8 фіналу [[Марк Сэлбі]] быў мацней — 4:1&lt;ref name=ref204/&gt;.

[[Алістэр Картэр|Адзінаццаты нумар сусветнага рэйтынгу]] выйграў стартавую партыю з [[Клірэнс (снукер)|клірэнсам]] у 102 балы ([http://www.youtube.com/watch?v=Cj8eTrxAEnE відэа]) і адкрыў лік у матчы. Дзякуючы двум добрым падыходам да стала, 38 і 84 ачкі, [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] аднавіў статус-кво. Дзякуючы больш упэўненай гульне ў трэцім фрэйме [[Марк Сэлбі|Марк]] выйшаў наперад з лікам 2:1. У пачатку чацвёртай партыі [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] набраў 47 балаў, пасля чаго [[Алістэр Картэр|яго сапернік]] сумеў зрабіць лік 55:47 на сваю карысць пры чатырох каляровых шарах на стале. [[Марк Сэлбі|Былы лідар афіцыйнага рэйтынгу]] набраў 15 ачкоў, пакінуўшы на стале чорны і дазволіўшы [[Алістэр Картэр|Картэру]] зраўняць лік, 62:62, і дамагчыся перагулёўцы апошняга шара. Аднак [[Алістэр Картэр|Алістэр]], правёўшы няўдалы ўдар, пакінуў шар каля лузы, і [[Марк Сэлбі]] зрабіў лік 3:1. З [[Серыя (снукер)|брэйкамі]] 50 і 58 балаў у двух наступных партыях [[Марк Сэлбі|Марк]] павялічыў свой адрыў да чатырох ачкоў, замацаваўшы сваё лідарства. З найвышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 44 ачкі [[Алістэр Картэр|Картэр]] выйграў сёмы фрэйм, пасля чаго зрабіў другі [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] ў матчы, 110 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=so8N5RJZXSw відэа]), і скараціў адставанне да двух ачкоў пасля першай сесіі — 3:5&lt;ref name=ref200/&gt;.

На наступную раніцу [[Марк Сэлбі|Марк]] і [[Алістэр Картэр|Алі]] працягвалі барацьбу. З найвышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 59 балаў [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] выйграў шостае ачко, пасля чаго ў дзясятай партыі вёў у ліку 52:43 пры каляровых шарах на стале. Ён першым атрымаў шанец на заканчэнне фрэйма на сваю карысць, аднак забіў толькі жоўты і зялёны, дазволіўшы [[Алістэр Картэр|Картэру]] зачысціць стол і зрабіць лік 4:6. У адзінаццатай партыі [[Марк Сэлбі]] пачаў [[Серыя (снукер)|брэйк]], але набраў толькі 22 ачкі і аддаў пазіцыю [[Алістэр Картэр|саперніку]]. [[Алістэр Картэр|Алістэр]] адказаў падыходам у 23 бала, а пазней павёў у ліку 48:40, пакінуўшы ўсе каляровыя шары. [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] забіў жоўты і зялёны і шары, пасля чаго зачысціў стол за адзін падыход і ўсталяваў сваю перавагу ў тры фрэйма. [[Алістэр Картэр|Двухразовы фіналіст сусветнага першынства]] аформіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 65 ачкоў у дванаццатай партыі і зрабіў лік 5:7. Пасля невялікага перапынку [[Марк Сэлбі]] выйграў две партыі запар з серыяй 46 балаў у трынаццатым фрэйме і [[Серыя (снукер)|серыямі]] 43 і 53 бала ў чатырнаццатым фрэйме. У наступнай партыі [[Алістэр Картэр|Картэр]] аформіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 51 ачко, пасля чаго завяршыў яго на сваю карысць з падыходам у 38 балаў. У апошнім фрэйме сесіі [[Алістэр Картэр|Алістэр]] зрабіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 73 ачкі, але памыліўся на няцяжкім чырвоным шары. [[Марк Сэлбі|Марк]] пачаў адыгрываць адставанне і зарабіў 8 неабходных штрафных ачкоў, паставіўшы снукеры, у выніку чаго зрабіў лік 43:77 пры адным чырвоным шары на стале. [[Марк Сэлбі|Фіналіст чэмпіянату свету 2007]] сумеў забіць яго, але памыліўся на каляровым шары, пасля чаго яму зноў не хапала ачкоў для перамогі. [[Алістэр Картэр|Картэр]], у сваю чаргу, забіў жоўты шар і паставіў кропку ў другой сесіі, у чарговы раз скараціўшы адставанне да двух партый&lt;ref name=ref205/&gt;&lt;ref name=ref374/&gt;.

25 красавіка ўвечары [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] і [[Алістэр Картэр|Картэр]] выйшлі да стала для заканчэння матча пры ліку 9:7 на карысць [[Марк Сэлбі|трыццацігадовага снукерыста з Лестэра]]. У стартавым фрэйме сесіі [[Алістэр Картэр|Алістэр]] атрымаў шанец для атакі і павёў 42:0, але [[Марк Сэлбі|яго сапернік]], дзякуючы некалькім выніковым падыходам да стала ліквідаваў адставанне і выйграў чарговае ачко на каляровых шарах. У васемнаццатай партыі гэтага паядынку [[Алістэр Картэр|Картэр]] меў некалькі магчымасцей павесці [[Серыя (снукер)|серыю]], але не скарыстаўся імі, а [[Марк Сэлбі|Марк]], у сваю чаргу, зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 46 балаў і пазней выйграў фрэйм з лікам 66:31, забіўшы апошні чырвоны шар. У наступным фрэйме [[Алістэр Картэр|34-гадовы англічанін з Чэлмсфарду]] зрабіў добры [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 63 балы і наблізіўся да перамогі, але [[Марк Сэлбі|Сэлбі]], аформіўшы [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] з 69 балаў, выйграў трэцяе ачко запар і зрабіў лік 12:7 на сваю карысць. Такім чынам, яму засталося выйграць адзін фрэйм да агульнай перамогі ў паядынку. [[Алістэр Картэр|Алістэр]] скараціў сваё адставанне, выйграўшы дваццаты фрэйм з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 57 ачкоў. У дваццаць першай партыі [[Марк Сэлбі|Марка]] падвялі нервы, калі ён памыліўся пры гульні апошняга чырвонага шара ў верхні вугал, дазволіўшы [[Алістэр Картэр|саперніку]] зрабіць [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] і скараціць адставанне да ліку 9:12. У пачатку дваццаць другога фрэйма [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] атрымаў шанец на добры [[Серыя (снукер)|брэйк]], але дапусціў памылку пры [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 45 балаў і падарыў [[Алістэр Картэр|Алістэру]] надзею на працяг барацьбы. [[Алістэр Картэр|Картэр]] не змог скарыстацца сваімі магчымасцямі, і, калі [[Марк Сэлбі|Марк]] забіў перадапошні чырвоны шар, матч скончыўся з лікам 13:9 на яго карысць. Такім чынам, [[Марк Сэлбі]], які быў фіналістам [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі]]&lt;ref name=uk13org/&gt; і [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс]]&lt;ref name=ref145/&gt; у [[Снукерны сезон 2013/2014|гэтым сезоне]], выйшаў у 1/4 фінала чэмпіянату свету&lt;ref name=ref206/&gt;&lt;ref name=ref207/&gt;&lt;ref name=ref377/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''24—25 красавіка''. Рэферы: [[Ян Вярхаас]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Марк Сэлбі]] (3)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''13'''-9
| width=&quot;230&quot; | [[Алістэр Картэр]] (14) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': 11-'''114''' ('''102'''), '''122'''-0 ('''84'''), '''103'''-33, '''69'''-62, '''85'''-20 ('''50'''), '''83'''-0 ('''58'''), 16-'''68''', 22-'''110''' ('''110''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''91'''-0 ('''59'''), 57-'''65''', '''62'''-48, 0-'''67''' ('''65'''), '''73'''-21, '''96'''-27 ('''53'''), 7-'''91''' ('''51'''), 44-'''79''' ('''73''') &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': '''69'''-42, '''66'''-31, '''69'''-63 ('''63''' ''Картэр'', '''69'''), 44-'''78''' ('''57'''), 54-'''66''', '''82'''-19
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Алістэр Картэр|Картэр]]''': 102, 110
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Роні О’Саліван — {{Сцяг Англіі}} Джо Пэры ====

У вячэрняй сесіі шостага гульнявога дня, адначасова с заканчэннем матча паміж [[Ніл Робертсан|Нілам Робертсанам]] і [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямсам]], свой паядынак пачалі [[Роні О’Саліван]] і [[Джо Пэры]]. ігракі сустракаліся паміж сабой на [[Чэмпіянат свету па снукеры|найбуйнейшым снукерным турніры]] за 15 гадоў да гэтага матча, у [[Чэмпіянат свету па снукеры 1999|1999 годзе]], і перамогу тады (таксама на стадыі 1/8 фіналу) атрымаў [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] з лікам 13:8. З 12 сустрэч паміж ігракамі [[Джо Пэры|Пэры]] аказваўся мацнейшым двойчы, а лік асабістых сустрэч на рэйтынгавых турнірах быў 5:1 на карысць [[Роні О’Саліван|Роні]]. Апошні раз снукерысты сустракаліся паміж сабой на адным з этапаў [[Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|Players Tour Championship у 2013 годзе]], дзе [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] перамог у чвэрцьфінале з лікам 4:0&lt;ref name=ref208/&gt;.

[[Джо Пэры|Пэры]] паспяхова пачаў гульню, выйграўшы першы фрэйм з лікам 106:0, дзякуючы тром падыходам да стала — 28, 36 і 42 ачкі. [[Роні О’Саліван]] зраўняў лік у наступнай партыі з найвышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 58 балаў, але [[Джо Пэры|яго сапернік]] зноў перахапіў ініцыятыву і перамог у двух наступных фрэймах з паўсоценнымі [[Серыя (снукер)|брэйкамі]], 57 і 82 ачкі, выйшаўшы наперад да перапынку з лікам 3:1. [[Серыя (снукер)|Брэйк]] з 55 балаў у пятай партыі дапамог [[Джо Пэры|Джо]] павялічыць свой адрыў да трох ачкоў, але ў наступным фрэйме [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] адкрыў лік [[Соценная серыя (снукер)|соценным серыям]], набраўшы 117 балаў за падыход ([http://www.youtube.com/watch?v=Rt6N4toDjT8 відэа]). З найвышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 75 ачкоў [[Роні О’Саліван|пяціразовы чэмпіён свету]] зрабіў лік 3:4, але ў пачатку заключнага фрэйма першай сесіі ён дапусціў памылку пры гульні дальняга чырвонага шара і дазволіў [[Джо Пэры]] пачаць [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 99 балаў і выйграць пятае ачко ў паядынку&lt;ref name=ref203/&gt;&lt;ref name=ref336/&gt;.

Другая частка матча пачалася днём 25 красавіка пры ліку 5:3 на карысць [[Джо Пэры|шаснаццатага нумара чэмпіянату]]. [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] хутка ўвайшоў у барацьбу і пакінуў за сабой стартавую партыю сесіі з [[Серыя (снукер)|брэйкам]] 93 ачкі. [[Джо Пэры|Джо]] адказаў добрым падыходам у 68 балаў у пачатку дзясятага фрэйма, якія [[Роні О’Саліван|Роні]] не здолеў адыграць. Адзінаццатую партыю [[Роні О’Саліван|дзеючы чэмпіён свету]] пачаў з 22 ачкоў, пасля чаго [[Джо Пэры]] выйшаў наперад і выйграў сёмы фрэйм з [[Серыя (снукер)|серыямі]] 48 і 46 балаў. [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] скараціў адставанне да перапынку да двух фрэймаў, 5:7, дзякуючы [[Серыя (снукер)|брэйку]] ў 66 ачкоў. У трынаццатай партыі [[Джо Пэры|Пэры]] здзейсніў падыход у 63 балы і выйшаў наперад з лікам 64:44. Пасля тактычнай барацьбы за апошні жоўты шар, пераможцам якой стаў [[Роні О’Саліван]], ён зачысціў стол і скараціў сваё адставанне да ліку 6:7. У чатырнаццатым фрэйме [[Джо Пэры]] правёў выдатны ўдар па дальняму чырвонаму шару, які дазволіў яму пачаць [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 88 балаў, а ў пятнаццатым — ён выканаў яшчэ адну добрую [[Серыя (снукер)|серыю]], 73 ачкі, пасля няўдалага выхаду са снукера [[Роні О’Саліван|яго саперніка]]. Такім чынам, [[Джо Пэры|Пэры]] вярнуў перавагу ў тры фрэймы, а лік стаў 9:6 на яго карысць. У апошняй партыі другой сесіі лік быў 48:38 на карысць [[Роні О’Саліван|О’Салівана]] пры каляровых шарах на стале. [[Джо Пэры|Джо]] спрабаваў згуляць дальні жоўты шар, але не забіў і памыліўся пры адводзе бітка, што дазволіла [[Роні О’Саліван|яго саперніку]] зачысціць стол да чорнага шара і зрабіць лік 7:9 перад апошняй сесіяй&lt;ref name=ref209/&gt;&lt;ref name=ref207/&gt;&lt;ref name=ref312/&gt;&lt;ref name=ref337/&gt;&lt;ref name=ref375/&gt;.

Падчас ранішняй сесіі восьмага гульнявога дня [[Джо Пэры]] і [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] выйшлі да стала для пачатку трэцяй часткі паядынку. Выніковыя падыходы ў 42 і 45 балаў дазволілі [[Роні О’Саліван|Роні]] выйграць стартавы фрэйм сесіі і зрабіць лік 8:9. Пры ліку 44:31 на карысць [[Роні О’Саліван|О’Салівана]] ў васемнаццатай партыі гульня дайшла да тактычнай барацьбы за апошні зялёны шар, у якой [[Роні О’Саліван|пяціразовы чэмпіён свету]] дапусціў памылку, калі біток крануўся рудога шара пры спробе выйсці са снукера, а пазней [[Джо Пэры|Пэры]] забіў шары з зялёнага па ружовы і аднавіў сваю перавагу ў два фрэймы. З [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 82 балы [[Роні О’Саліван]] выйграў наступную партыю, а таксама меў шанец выйграць дваццаты фрэйм, павёўшы [[Серыя (снукер)|брэйк]] пасля адставання 1:33, але набраў толькі 38 ачкоў і дапусціў памылку пры гульні чырвонага шара ў верхні вугал. [[Джо Пэры|Джо]] зачысціў стол, набраўшы 48 ачкоў, і зрабіў лік 11:9 да перапынку. [[Серыя (снукер)|Брэйкі]] ў 48 і 53 ачкі дазволілі [[Роні О’Саліван|38-гадоваму снукерысту з графства Уэст-Мідлендс]] выйграць дваццаць першы фрэйм. У наступнай партыі [[Джо Пэры|Пэры]] лідыраваў з лікам 42:11 перад ударам па сіняму шару са спробай падбіць групу з чатырох чырвоных шароў, але пасля сутыкнення з чырвонымі біток накіраваўся ў лузу, што дазволіла [[Роні О’Саліван|яго саперніку]] атрымаць пяць штрафных балаў, а таксама пачаць пераможную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 52 ачкі. Такім чынам, лік стаў 11:11, а [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] упершыню ў паядынку зраўняўся з [[Джо Пэры|сапернікам]] пасля ліку 1:1. У гэты ключавы момант [[Роні О’Саліван|экс-лідар сусветнага рэйтынгу]], пераможца турніру [[Champion of Champions 2013 (снукер)|Champion of Champions]]&lt;ref name=ref208/&gt;, [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс]]&lt;ref name=ref208/&gt; і [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Уэльса]]&lt;ref name=ref208/&gt; ў [[Снукерны сезон 2013/2014|бягучым сезоне]], зрабіў два [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]], 124 ([http://www.youtube.com/watch?v=jhtpcEH_YWk відэа]) і 113 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=3kLk51wfTxg відэа]), якія прынеслі яму выдатную перамогу над [[Джо Пэры|сапернікам]] з лікам 13:11 і выхад у шаснаццаты чвэрцьфінал [[Чэмпіянат свету па снукеры|найбуйнейшага снукернага турніра]] ў кар’еры і пяты — запар&lt;ref name=ref91/&gt;&lt;ref name=ref210/&gt;&lt;ref name=ref211/&gt;&lt;ref name=ref313/&gt;&lt;ref name=ref338/&gt;&lt;ref name=ref378/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''24—26 красавіка''. Рэферы: [[Эйрыян Уільямс]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Роні О’Саліван]] (1)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''13'''-11
| width=&quot;230&quot; | [[Джо Пэры]] (16) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': 0-'''106''', '''97'''-0 ('''58'''), 0-'''63''' ('''57'''), 0-'''87''' ('''82'''), 36-'''70''' ('''55'''), '''129'''-0 ('''117'''), '''111'''-24 ('''75'''), 0-'''99''' ('''99''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''93'''-7 ('''93'''), 15-'''77''' ('''68'''), 22-'''111''', '''97'''-0 ('''66'''), '''71'''-64 ('''63''' ''Пэры''), 1-'''94''' ('''88'''), 0-'''73''' ('''73'''), '''68'''-38 &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': '''87'''-16, 44-'''53''', '''82'''-0 ('''82'''), 39-'''81''', '''101'''-0 ('''53'''), '''68'''-42 ('''52'''), '''124'''-0 ('''124'''), '''113'''-0 ('''113''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Роні О’Саліван|О’Саліван]]''': 117, 124, 113
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Бары Хокінс — {{Сцяг Англіі}} Рыкі Уолдэн ====

[[Англія|Англічане]] [[Бары Хокінс]] і [[Рыкі Уолдэн]], якія сустракаліся ў паўфінале [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|чэмпіянату свету 2013 года]] (тады мацнейшым быў [[Бары Хокінс|Хокінс]] — 17:14)&lt;ref name=wsc13ct/&gt;, пачалі свой паядынак 1/8 фінала падчас ранішняй сесіі сёмага гульнявога дня, адначасова з другой часткай сустрэчы [[Марк Сэлбі|Марка Сэлбі]] і [[Алістэр Картэр|Алістэра Картэра]]. Апроч [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|леташняга сусветнага першынства]] ігракі сустракаліся на перадапошнім кваліфікацыйным этапе ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005 годзе]], дзе ў вырашальнай партыі перамогу атрымаў [[Рыкі Уолдэн]] (10:9). Лік асабістых сустрэч паміж ігракамі быў 8:7 на карысць [[Рыкі Уолдэн|Уолдэна]], а лік асабістых сустрэч рэйтынгавага ўзроўню — 3:2 таксама на карысць [[Рыкі Уолдэн|Рыкі]]. Але ўсе тры рэйтынгавыя перамогі, [[Рыкі Уолдэн]] атрымаў у кваліфікацыйных раўндах турніраў, а адзінай сустрэчай ігракоў у асноўнай частцы рэйтынгавых спаборніцтваў быў вышэйзгаданы паўфінальны матч [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|першынства свету 2013]]. Апошні раз [[Бары Хокінс|Бары]] і [[Рыкі Уолдэн|Рыкі]] перасякаліся паміж сабой у першым раўндзе [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс 2014 года]], дзе верх атрымаў [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] у вырашальнай партыі — 6:5&lt;ref name=ref212/&gt;.

[[Бары Хокінс|Хокінс]] упэўнена пачаў матч і адкрыў лік, выйграўшы першую партыю з выніковымі падыходамі ў 38 і 41 ачко. Наступны фрэйм таксама застаўся за [[Бары Хокінс|Бары]], які забіў пераможныя руды і сіні шары, а ў трэцяй партыі ён зрабіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 44 ачкі, пасля чаго давёў фрэйм да перамогі на каляровых шарах, павёўшы ў ліку 3:0. У чацвёртым фрэйме [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] ішоў наперадзе 39:21, пасля чаго выйшаў пераможцам у пазіцыйнай барацьбе за перадапошні чырвоны шар і выйграў першае ачко на каляровых шарах. Пасля перапынку ён выйграў пятую партыю з вышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] 53 балы, які стаў першым паўсоценным у матчы, а ў шостай — узяў верх на каляровых і зраўняў лік у паядынку — 3:3. [[Бары Хокінс]] аднавіў сваё лідарства з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 41 бал у сёмым фрэйме, пасля чаго вёў у ліку 39:0 у восьмай партыі, але [[Рыкі Уолдэн|яго сапернік]] зрабіў яшчэ адзін паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]], 67 балаў, і зраўняў лік да канца першай сесіі — 4:4&lt;ref name=ref205/&gt;.

Ігракі працягнулі сустрэчу падчас вячэрняй сесіі таго ж гульнявога дня, адначасова з заканчэннем матча паміж [[Марк Сэлбі|Маркам Сэлбі]] і [[Алістэр Картэр|Алістэрам Картэрам]]. [[Бары Хокінс]] выйграў стартавую партыю сесіі з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 55 балаў і выйшаў наперад з лікам 5:4. [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] выдатна правёў два наступныя фрэймы, зраўняўшы лік і выйшаўшы наперад з лікам 6:5, з [[Серыя (снукер)|брэйкамі]] ў 109 ([http://www.youtube.com/watch?v=SkTw8-am9KE відэа]) і 81 бал. Пры ліку 48:21 у дванаццатай партыі [[Рыкі Уолдэн|Рыкі]] памыліўся пры адыгрышы на апошнім чырвоным шары і дазволіў [[Бары Хокінс|саперніку]] павесці [[Серыя (снукер)|серыю]], але [[Бары Хокінс|Хокінс]] не здолеў забіць апошні чорны шар на стале дальнім ударам, у выніку чаго [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] выдрапаў яшчэ адно ачко. [[Рыкі Уолдэн|31-гадовы снукерыст з графства Чэшыр]] працягнуў сваю серыйную гульню ў наступным фрэйме і аформіў другі [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] ў сесіі, 112 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=AOhbYMCzV40 відэа]), зрабіўшы лік у матчы 8:5. У чатырнаццатай партыі пры ліку 48:35 на карысць [[Бары Хокінс|Хокінса]] і ўсіх каляровых шарах на стале пачалася пазіцыйная дуэль за жоўты шар. [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] больш упэўнена адыгрываўся і набраў 9 штрафных ачкоў, пасля чаго забіў запаветны жоўты шар і, зачысціўшы стол да чорнага, выйграў пяты фрэйм запар — 9:5. Пасля гэтага [[Бары Хокінс|Бары]] сумеў узяць сябе ў рукі і спыніў гегемонію [[Рыкі Уолдэн|саперніка]], дзякуючы [[Серыя (снукер)|брэйку]] ў 87 балаў у пятнаццатым фрэйме. Пры ліку 26:54 у заключнай партыі другой сесіі [[Рыкі Уолдэн]] меў добрую магчымасць на тое, каб выйграць яшчэ адно ачко, пасля таго, як забіў цяжкі чырвоны шар, але памыліўся пры гульні апошняга зялёнага. [[Бары Хокінс|Хокінс]] забіў зялёны, а пазней забіты ружовы шар паставіў кропку на гэтай сесіі — 9:7 на карысць [[Рыкі Уолдэн|Уолдэна]]&lt;ref name=ref207/&gt;&lt;ref name=ref206/&gt;.

На наступны дзень [[Рыкі Уолдэн]] і [[Бары Хокінс]] пачалі трэцюю частку свайго паядынку. [[Бары Хокінс|Бары]] пачаў з [[Соценная серыя (снукер)|соценнай серыі]] ў 104 балы ([http://www.youtube.com/watch?v=fJmYDyl90_I відэа]), свайго першага [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] на чэмпіянаце, і скараціў адставанне ад [[Рыкі Уолдэн|свайго апанента]] да аднаго фрэйма. [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] адказаў сваёй добрай [[Серыя (снукер)|серыяй]], 93 ачкі, пасля чаго [[Бары Хокінс|Хокінс]] дамінаваў у дзевятнаццатай партыі з падыходамі ў 32 і 31 ачко і зноў наблізіўся да [[Рыкі Уолдэн|саперніка]], зрабіўшы лік 9:10. З вышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 45 балаў [[Бары Хокінс]] выйграў трэцяе ачко ў гэтай сесіі і зраўняў лік у матчы да перапынку. Дзякуючы некалькім выніковым падыходам у дваццаць першым фрэйме, ён зрабіў лік 11:10, пасля чаго [[Рыкі Уолдэн|Рыкі]] здолеў аформіць [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 53 балы ў наступнай партыі і зраўняць лік. Але ў двух наступных фрэймах [[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]] не забіў ніводнага каляровага шара, што прынесла перамогу [[Бары Хокінс|Хокінсу]] з лікам 13:11 і [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 61 бал у апошняй партыі. Такім чынам, [[Бары Хокінс|чацвёрты нумар сусветнага рэйтынгу]], пераможца [[Гранд-фінал PTC 2014 (снукер)|гранд-фінала PTC]] у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]]&lt;ref name=ref211/&gt;, у другі раз запар і ў сваёй прафесійнай кар’еры, якая пачалася ў 1996 годзе, выйшаў у чвэрцьфінал [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветнага першынства]]&lt;ref name=ref214/&gt;&lt;ref name=ref215/&gt;&lt;ref name=ref213/&gt;&lt;ref name=ref380/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''25—26 красавіка''. Рэферы: [[Мікаэла Таб]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Бары Хокінс]] (5)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''13'''-11
| width=&quot;230&quot; | [[Рыкі Уолдэн]] (12) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''79'''-16, '''72'''-41, '''71'''-41, 21-'''69''', 6-'''82''' ('''53'''), 34-'''48''', '''76'''-36, 39-'''67''' ('''67''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''69'''-0 ('''55'''), 0-'''109''' ('''109'''), 17-'''81''' ('''81'''), 46-'''55''', 16-'''112''' ('''112'''), 48-'''64''', '''92'''-7 ('''87'''), '''63'''-42 ('''53''') &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': '''104'''-0 ('''104'''), 6-'''93''' ('''93'''), '''67'''-13, '''80'''-1, '''64'''-22, 7-'''73''' ('''53'''), '''108'''-1, '''76'''-1 ('''61''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Бары Хокінс|Хокінс]]''': 104; '''[[Рыкі Уолдэн|Уолдэн]]''': 109, 112
|}

==== {{Сцяг Шатландыі}} Алан Мак-Манус — {{Сцяг Ірландыі}} Кен Доэрці ====

[[Файл:Alan McManus at Snooker German Masters (DerHexer) 2013-01-30 06.jpg|thumb|300px|[[Алан Мак-Манус]]]]
У дзённай сесіі сёмага гульнявога дня да стала выйшлі два самых узроставых ігракоў чэмпіянату свету 2014 — 44-гадовы [[Ірландыя|ірландзец]] [[Кен Доэрці]] і 43-гадовы [[Шатландыя|шатландзец]] [[Алан Мак-Манус]]. Снукерныя ветэраны двойчы сустракаліся на [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветных першынствах]]: у 1/8 фіналу [[Чэмпіянат свету па снукеры 1994|чэмпіянату свету 1994]] [[Кен Доэрці|Доэрці]] выйграў з лікам 13:11, а на той жа стадыі ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005 годзе]] з тым жа лікам мацнейшым быў [[Алан Мак-Манус|шатландскі ігрок]]. З [[Гран-пры 1991 (снукер)|1991 года]], калі ігракі сустрэліся першы раз на [[Гран-пры (снукер)|Гран-пры]], яны перасякаліся паміж сабой 24 разы і ў 16 выпадках верх атрымліваў [[Алан Мак-Манус]]. На рэйтынгавых спаборніцтвах лік на карысць [[Алан Мак-Манус|шатландца]] 9:7. Апошні раз [[Алан Мак-Манус|Алан]] і [[Кен Доэрці|Кен]] сустракаліся ў 1/32 фіналу запрашальнага турніру [[Shoot-Out 2014 (снукер)|Shoot-Out]], дзе ў аднафрэймавым паядынку з лікам 79:53 і [[Серыя (снукер)|брэкам]] 60 ачкоў выйграў [[Алан Мак-Манус|шатландскі снукерыст]]&lt;ref name=ref216/&gt;.

Стартавую партыю на каляровых шарах выйграў [[Кен Доэрці]] і адкрыў лік у паядынку. [[Алан Мак-Манус|Яго сапернік]] выдатна правёў тры наступныя фрэймы і сышоў на перапынак з лікам 3:1 на сваю карысць з [[Серыя (снукер)|серыямі]] 69, 107 ([http://www.youtube.com/watch?v=8HExxWEHFpw відэа]) і 71 бал адпаведна ў другой, трэцяй і чацвёртай партыях. [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]] выйграў чацвёртае ачко на каляровых шарах, забіўшы сіні і ружовы шары. У доўгай шостай партыі [[Алан Мак-Манус|Алан]] зноў ішоў наперадзе з лікам 46:38 пры каляровых шарах на стале, але, забіўшы жоўты шар, пакінуў пазіцыю [[Кен Доэрці|Кену]], які забіў усе шары акрамя чорнага і скараціў адставанне да двух партый. [[Кен Доэрці|Ірландскі ігрок]] дамінаваў і ў сёмым фрэйме, у якім выйшаў пераможцай з лікам 64:23, але з-за заканчэння часу сесіі і хуткага пачатку наступнай ігракі павінны былі спыніць свой матч пры ліку 4:3 на карысць [[Алан Мак-Манус|Мак-Мануса]]&lt;ref name=ref207/&gt;&lt;ref name=ref209/&gt;&lt;ref name=ref337/&gt;&lt;ref name=ref376/&gt;.

Падчас ранішняй сесіі 26 красавіка, адначасова з трэцяй часткай матча паміж [[Роні О’Саліван]]ам і [[Джо Пэры]], [[Кен Доэрці|Доэрці]] і [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]] працягнулі матч. [[Алан Мак-Манус|Шатландскі снукерыст]] выйграў стартавы фрэйм сесіі з падыходамі ў 37 і 22 ачкі, а другую партыю — з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 35 балаў. Дамінаванне ў дзясятым фрэйме дазволіла [[Алан Мак-Манус|іграку з Глазга]] выйграць трэцяе ачко запар з лікам 62:25 і ўсталяваць на табло лік 7:3. У пачатку адзінаццатай партыі [[Алан Мак-Манус|Алан]] зрабіў паўсоценную [[Серыя (снукер)|серыю]], 65 ачкоў, а пасля давёў чарговы фрэйм да перамогі. [[Кен Доэрці|Чэмпіён свету 1997 года]] меў шанцы на адрэджэнне барацьбы, але дапускаў шмат памылак і аддаваў ініцыятыву [[Алан Мак-Манус|свайму апаненту]]. Доўгі дванаццаты фрэйм прайшоў у пазіцыйнай барацьбе, вынікам якой сталі выніковыя падыходы [[Алан Мак-Манус|Мак-Мануса]] ў 32 і 28 ачкоў і яшчэ адна партыя на яго карысць. У наступным фрэйме [[Кен Доэрці|Кен]] вёў у ліку 25:0, але [[Алан Мак-Манус|сапернік]] пачаў атаку і, аформіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 25 балаў, зраўняў лік, пасля чаго выйграў шостае ачко запар з пераможным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 54 балы. Пры ліку 10:3 у матчы [[Алан Мак-Манус]] зрабіў добры падыход у 35 балаў у чатырнаццатай партыі, але [[Кен Доэрці|ірландскі снукерыст]] сумеў вярнуцца ў гульню, зрабіўшы вышэйшую [[Серыя (снукер)|серыю]] ў сесіі, 93 ачкі, і выйграўшы ў ёй першы фрэйм. У заключнай восьмай партыі другой сесіі [[Кен Доэрці|Доэрці]] атрымаў магчымасць пачаць добрую атаку і скарыстаўся ёю, ідучы на [[Максімальная серыя (снукер)|максімальную серыю]], але дапусціў памылку пры гульні чырвонага шара, набраўшы 88 ачкоў. Такім чынам, пад канец сесіі [[Кен Доэрці|ірландзец]] сумеў трохі выправіць сітуацыю ў паядынку, але другая трэць матча скончылася з лікам 10:5 на карысць [[Алан Мак-Манус|шатландскага іграка]]&lt;ref name=ref210/&gt;.

Увечары 26 красавіка снукерысты выйшлі да стала для пачатку трэцяй сесіі матча. [[Кен Доэрці|Доэрці]] саступаў [[Алан Мак-Манус|свайму саперніку]] пяць фрэймаў, але выйграў две стартавыя партыі сесіі з лепшым падыходам у 31 ачко, працягваючы барацьбу за месца ў васьмёрцы лепшых ігракоў свету. [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]], у сваю чаргу прайграў ужо чацвёртае ачко запар, але перамог у васямнаццатым фрэйме з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 67 балаў. У дзевятнаццатай партыі ўзяў верх [[Кен Доэрці|ірландскі снукерыст]], зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 42 ачкі і пасля давёўшы фрэйм да перамогі, і лік стаў 11:8 на карысць [[Алан Мак-Манус|Алана]]. Пасля невялікага перапынку [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]] выйграў яшчэ адну партыю, дзякуючы тром падыходам да стала ў 28, 33 і 17 ачкоў, а ў дваццаць першым фрэйме скарыстаў сваю магчымасць пачаць атаку і, аформіўшы [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 83 балы, атрымаў перамогу ў паядынку. Такім чынам, [[Алан Мак-Манус|43-гадовы шатландскі ігрок]] у чацвёрты раз у сваёй кар’еры і ўпершыню з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2005|2005 года]], калі ён перайграў [[Кен Доэрці|Доэрці]] ў 1/8 фіналу і саступіў у чвэрцьфінале [[Ян МакКалах|Яну МакКалаху]]&lt;ref name=wsc05ct/&gt;, выйшаў у 1/4 фіналу [[Чэмпіянат свету па снукеры|першынства свету]]&lt;ref name=mcmanuswscct/&gt;&lt;ref name=ref217/&gt;&lt;ref name=ref213/&gt;&lt;ref name=ref338/&gt;&lt;ref name=ref381/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''25—26 красавіка''. Рэферы: [[Аліўе Мартэль]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Алан Мак-Манус]] (34)'''&lt;br /&gt;{{SCO}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''13'''-8
| width=&quot;230&quot; | [[Кен Доэрці]] (29) &lt;br /&gt;{{IRL}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': 34-'''51''', '''77'''-1 ('''69'''), '''123'''-5 ('''107'''), '''75'''-24 ('''71'''), '''63'''-29, 48-'''56''', 23-'''64''', '''62'''-33 &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''67'''-15, '''62'''-25, '''86'''-0 ('''65'''), '''70'''-22, '''79'''-25 ('''54'''), 35-'''93''' ('''93'''), 0-'''88''' ('''88'''), 29-'''67''' &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': 27-'''66''', '''93'''-4 ('''67'''), 48-'''58''', '''78'''-7, '''83'''-13 ('''83''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]]''': 107
|}

==== {{Сцяг Уэльса}} Дамінік Дэйл — {{Сцяг Англіі}} Майкл Уослі ====

[[Файл:Dominic Dale PHC 2012-1.jpg|thumb|250px|[[Дамінік Дэйл]]]]
26 красавіка падчас вячэрняй сесіі, адначасова з заканчэннем матча паміж [[Алан Мак-Манус|Аланам Мак-Манусам]] і [[Кен Доэрці|Кенам Доэрці]], [[Дамінік Дэйл]] з [[Уэльс]]а і [[Майкл Уослі]], які стварыў сенсацыю ў першым крузе чэмпіянату, перайграўшы аднаго з фаварытаў турніру [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіна Цзюньхуэя]], пачалі чарговы паядынак 1/8 фіналу. Гэтая сустрэча стала першай паміж [[Дамінік Дэйл|42-гадовым валійцам]] і [[Майкл Уослі|24-гадовым дэбютантам турніру]], які праводзіў другі сезон у [[Сусветны снукерны тур|мэйн-туры]]&lt;ref name=ref218/&gt;.

[[Дамінік Дэйл]] выйграў стартавы фрэйм матча з пераможным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 74 ачкі, на які [[Майкл Уослі|яго малады сапернік]] адказаў [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 66 ачкоў у пачатку другой партыі, пасля чаго давёў яе да перамогі і зраўняў лік у матчы — 1:1. [[Дамінік Дэйл|Валіец]] пакінуў за сабой трэці фрэйм, зачысціўшы стол да рудога шара з пераможным падыходам у 37 ачкоў, а [[Серыя (снукер)|серыя]] ў 75 балаў дапамагла яму зрабіць лік 3:1 да перапынку. У пачатку пятай партыі [[Майкл Уослі|Уослі]] набраў 20 ачкоў, але [[Дамінік Дэйл|Дамінік]] перахапіў ініцыятыву і выйграў яшчэ адно ачко з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] 59. [[Дамінік Дэйл|Чвэрцьфіналіст чэмпіянату свету 2000 года]] выйграў і чацвёртую партыю запар, дзякуючы падыходам у 30 і 40 балаў, і зрабіў лік у матчы 5:1 на сваю карысць. У сёмым фрэйме [[Майкл Уослі|Майкл]] першым атрымаў магчымасць павесці атаку, але памыліўся пры гульні прамога чорнага, і [[Дамінік Дэйл|сапернік]], які паказваў якасны снукер у гэты дзень, зноў не дараваў яму гэты промах, адказаўшы першым [[Соценная серыя (снукер)|соценным брэйкам]] у матчы — 106 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=8A2JLED4zLQ відэа]). Апошні фрэйм першай сесіі падвёў вынік няўдалай гульні [[Майкл Уослі|англічаніна]], калі ён у пачатку партыі забіў цяжкі чырвоны шар выдатным дальнім ударам, але паставіў сабе недарэчны снукер і падарыў [[Дамінік Дэйл|Дэйлу]] 12 штрафных ачкоў, пасля чаго [[Дамінік Дэйл|больш вопытны ігрок]] зрабіў добры падыход да стала і выйшаў наперад у ліку 44:1. Партыя зацягнулася, але ў выніку [[Дамінік Дэйл|валійскі снукерыст]] выканаў дальні ўдар па апошняму чырвонаму шару і павялічыў свой адрыў да шасці фрэймаў&lt;ref name=ref217/&gt;.

ігракі працягвалі паядынак падчас дзённай сесіі дзевятага гульнявога дня пры ліку 7:1 на карысць [[Дамінік Дэйл|Дамініка]]. Дзякуючы некалькім падыходам у стартавым фрэйме другой сесіі, [[Дамінік Дэйл|Дэйл]] павялічыў свой адрыў да сямі ачкоў, пасля чаго зрабіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 49 балаў у дзясятай партыі. Але [[Майкл Уослі]] здолеў адыграцца і, зрабіўшы свой другі ў матчы паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 66 балаў, зрабіў лік 2:8. У адзінаццатым фрэйме [[Дамінік Дэйл]] зрабіў пераможную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 78 ачкоў і аднавіў сваю перавагу ў 7 фрэймаў. Пры ліку 54:31 на карысць [[Майкл Уослі|Уослі]] ў дванаццатай партыі пачалася тактычная барацьба за апошні зялёны шар, у выніку якой [[Майкл Уослі|англічанін]] дапусціў недаравальную памылку і страціў яшчэ адзін фрэйм, бо [[Дамінік Дэйл|валійскі ігрок]] зачысціў стол і зрабіў лік 10:2 да перапынку. [[Майкл Уослі|Уослі]] выйграў наступны фрэйм на каляровых шарах, але [[Дамінік Дэйл|Дэйл]] адказаў на гэта чарговым паўсоценным [[Серыя (снукер)|брэйкам]], 89 балаў, зрабіўшы лік 11:3. У пятнаццатай партыі [[Майкл Уослі|Майкл]] выканаў [[Соценная серыя (снукер)|соценны брэйк]], 108 балаў, які забяспечыў наяўнасць трэцяй сесіі матча і зрабіў лік 4:11, але [[Дамінік Дэйл|Дамінік]] зноў павялічыў адрыў да васьмі ачкоў, выйграўшы шаснаццаты фрэйм з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 62 балы&lt;ref name=ref219/&gt;&lt;ref name=ref220/&gt;.

[[Дамінік Дэйл]] і [[Майкл Уослі]] выйшлі для заканчэння матча на наступны дзень пры ліку 12:4 на карысць першага. Такім чынам, [[Дамінік Дэйл|Дэйлу]] засталося выйграць адзін фрэйм у трэцяй сесіі да агульнай перамогі. Ён адразу ўвайшоў у гульню, рашыўшы не зацягваць з перамогай, і набраў 33 ачкі ў першым падыходзе. Пазней [[Майкл Уослі|англійскі снукерыст]] сумеў выйсці наперад з лікам 35:33, але, дзякуючы добрай пазіцыйнай барацьбе і больш упэўненым ударам [[Дамінік Дэйл|Дамінік]] сумеў давесці стартавы фрэйм да перамогі на каляровых шарах і выйграць матч з лікам 13:4. Такім чынам, [[Дамінік Дэйл|пераможца турніру Shoot-Out у бягучым сезоне]] у другі раз у сваёй кар’еры выйшаў у 1/4 фіналу [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]]&lt;ref name=dalewscct&gt;{{cite web | url = http://cuetracker.net/Players/Dominic-Dale/Tournament-Record/World-Championship | title = Tournament Record - Dominic Dale in World Championship | work = cuetracker.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160404083351/http://cuetracker.net/Players/Dominic-Dale/Tournament-Record/World-Championship | archivedate = 4 красавіка 2016 | accessdate = 4 красавіка 2016 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;, дзе яго сапернікам быў [[Бары Хокінс]]&lt;ref name=ref221/&gt;&lt;ref name=ref222/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=mjxzO0Zosu4 Апошні фрэйм матча 1/8 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Дамінік Дэйл — Майкл Уослі)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''26—28 красавіка''. Рэферы: [[Леа Скальян]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Дамінік Дэйл]] (24)'''&lt;br /&gt;{{WAL}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''13'''-4
| width=&quot;230&quot; | [[Майкл Уослі]] (75) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''74'''-20 ('''74'''), 4-'''86''' ('''66'''), '''70'''-6, '''116'''-4 ('''75'''), '''75'''-20 ('''59'''), '''79'''-10, '''107'''-12 ('''106'''), '''91'''-27 &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''82'''-23, 56-'''81''' ('''66'''), '''86'''-12 ('''78'''), '''56'''-54, 25-'''60''', '''89'''-0 ('''89'''), 5-'''115''' ('''108'''), '''87'''-21 ('''62''') &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': '''70'''-42
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Дамінік Дэйл|Дэйл]]''': 106; '''[[Майкл Уослі|Уослі]]''': 108
|}

==== {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} Марк Ален — {{Сцяг Аўстраліі}} Ніл Робертсан ====

Падчас ранішняй сесіі дзевятага гульнявога дня да стала выйшлі две апошнія пары другога раўнда чэмпіянату свету, адной з якіх была пара [[Аўстралія|аўстралійца]] [[Ніл Робертсан|Ніла Робертсана]] і [[Марк Ален|Марка Алена]] з [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]]. З 17 папярэдніх сустрэч паміж імі [[Ніл Робертсан|Робертсан]] выйграў у 11 супраць 6 перамог [[Марк Ален|Алена]]. Па асабістым сустрэчам на турнірах рэйтынгавага ўзроўню лік 2:1 на карысць [[Ніл Робертсан|аўстралійца]]. Апошні раз яны сустракаліся на этапе 1/8 фіналу турніру [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс 2014]], дзе [[Ніл Робертсан|Ніл]] атрымаў перамогу ў вырашальным фрэйме — 6:5&lt;ref name=ref223/&gt;.

Пры ліку 5:24 у стартавай партыі [[Ніл Робертсан|Робертсан]] павёў [[Серыя (снукер)|серыю]], але спыніўся на 38 ачках, дазволіўшы [[Марк Ален|саперніку]] давесці фрэйм да перамогі з [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 42 балы. [[Серыя (снукер)|Серыя]] ў 69 ачкоў дапамагла [[Ніл Робертсан|Нілу]] зраўняць лік у матчы — 1:1. У трэцім фрэйме [[Ніл Робертсан|аўстралійскі снукерыст]] дапусціў памылку пры гульні чырвонага шара ў сярэднюю лузу, якую не дараваў яму [[Марк Ален|Марк]], аформіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 62 ачкі. [[Ніл Робертсан]] зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 50 балаў у чацвёртым фрэйме, пасля чаго давёў яго да перамогі і зноў зраўняў лік у паядынку да перапынку. [[Марк Ален|Ален]] пачаў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у пятым фрэйме, але, набраўшы 40 ачкоў, страціў пазіцыю, дазволіўшы [[Ніл Робертсан|саперніку]] выканаць [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 100 ачкоў, якая стала 98-м [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] [[Ніл Робертсан|Ніла Робертсана]] ў сезоне. [[Марк Ален]] таксама адказаў добрай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 92 ачкі ў шостым фрэйме, і лік стаў 3:3. У сёмай партыі [[Марк Ален|Ален]] няўдала страціў пазіцыю пасля забітага ружовага шара пры ліку 60:0, пасля чаго [[Ніл Робертсан|Робертсан]] здолеў давесці партыю да перамогі выдатным [[Клірэнс (снукер)|клірэнсам]] у 55 балаў і выйсці наперад з лікам 4:3. [[Марк Ален|Снукерыст з Паўночнай Ірландыі]] пазбег псіхалагічнага ціску з-за страчанага фрэйма і аформіў свой чацвёрты паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у заключнай партыі першай сесіі — 82 ачкі&lt;ref name=ref224/&gt;.

Снукерысты працягвалі паядынак падчас вячэрняй сесіі таго ж гульнявога дня, адначасова з праягам матча паміж [[Шон Мёрфі|Шонам Мёрфі]] і [[Марка Фу]]. У дзявятым фрэйме [[Ніл Робертсан|аўстраліец]] зрабіў спробу здзейсніць [[Соценная серыя (снукер)|соценны брэйк]], але спыніўся на 72 ачках, калі біток упаў у лузу пры гульні зялёнага шара. У дзясятай партыі [[Марк Ален|Ален]] адказаў [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 71 бал, зраўняўшы лік, а ў адзінаццатай — пры ліку 48:38 на карысць [[Марк Ален|іграка з Паўночнай Ірландыі]] завязалася тактычная барацьба за апошні зялёны шар. [[Марк Ален|Марк]] заработаў 8 штрафных балаў, дзякуючы снукерам, але пасля гэтага [[Ніл Робертсан|Ніл]] выпадкова забіў зялёны пры выхадзе са снукера, што дазволіла яму выканаць [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] і выйсці наперад у паядынку з лікам 6:5. [[Марк Ален]] паказаў высакаякасны снукер у дзвюх наступных партыях і выйшаў наперад у матчы, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|брэйкі]] ў 77 і 84 балы. У чатырнаццатым фрэйме [[Ніл Робертсан|Робертсан]] ішоў на [[Максімальная серыя (снукер)|максімум]], але пасля восьмага чырвонага шара быў вымушаны гуляць жоўты, аформіўшы ў выніку [[Клірэнс (снукер)|тотал-клірэнс]] у 137 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=9BAErMVsseg відэа]), які стаў 99-й [[Соценная серыя (снукер)|соценнай серыяй]] у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]] [[Ніл Робертсан|снукерыста з Аўстраліі]] і зрабіў лік 7:7. [[Ніл Робертсан|Ніл]] таксама выйграў доўгую пятнаццатую партыю з падыходамі ў 25 і 38 балаў, а памылка [[Марк Ален|Алена]] пры гульні зялёнага шара ў наступным фрэйме пры ліку 21:46 дазволіла [[Ніл Робертсан|аўстралійцу]] набраць 16 балаў і адарвацца ад [[Марк Ален|саперніка]] на два фрэймы перад заключнай сесіяй — 9:7&lt;ref name=ref225/&gt;&lt;ref name=ref220/&gt;&lt;ref name=ref339/&gt;&lt;ref name=ref382/&gt;.

[[Ніл Робертсан]] і [[Марк Ален]] пачалі трэцюю частку матча падчас дзённай сесіі 28 красавіка. [[Ніл Робертсан|Чэмпіён свету 2010 года]] выйграў дзве стартавыя партыі сесіі з [[Серыя (снукер)|брэйкамі]] ў 59 і 69 ачкоў, якія зрабілі лік у матчы 11:7. У дзевятнаццатым фрэйме [[Ніл Робертсан|Ніл]] набраў 94 ачкі, але памыліўся пры гульні чорнага шара, які стаяў на сваёй пазіцыі і мог прынесці [[Ніл Робертсан|аўстралійцу]] соты [[Соценная серыя (снукер)|соценны брэйк]], а ў дваццатай партыі ён памыліўся пры ўдары чырвонага шара ўздоўж верхняга борта, калі яго [[Серыя (снукер)|серыя]] дасягнула 92 ачкоў, і зноў выпусціў магчымасць стаць першым снукерыстам у гісторыі, зрабіўшым 100 [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры-брэйкаў]]. Але няўпэўненая гульня [[Марк Ален|Марка]], які сумеў набраць толькі 34 балы ў заключнай сесіі, прынесла [[Ніл Робертсан|Нілу]] сем фрэймаў запар (пасля адставання ў ліку 6:7) і перамогу ў матчы — 13:7. Такім чынам, [[Ніл Робертсан]], які выйграў [[Усі Класік 2013 (снукер)|Усі Класік]]&lt;ref name=wc13org/&gt; і [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянат Вялікабрытаніі]]&lt;ref name=uk13org/&gt; ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]], у пяты раз у сваёй кар’еры выйшаў у чвэрцьфінал [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветнага першынства]]&lt;ref name=ref226/&gt;&lt;ref name=ref227/&gt;&lt;ref name=ref222/&gt;&lt;ref name=ref314/&gt;&lt;ref name=ref383/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''27—28 красавіка''. Рэферы: [[Брэндан Мур]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | [[Марк Ален]] (15)&lt;br /&gt;{{NIR}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | 7-'''13'''
| width=&quot;230&quot; | '''[[Ніл Робертсан]] (2)''' &lt;br /&gt;{{AUS}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''66'''-43, 0-'''78''' ('''69'''), '''74'''-8 ('''62'''), 40-'''74''' ('''50'''), 40-'''100''' ('''100'''), '''92'''-0 ('''92'''), 60-'''62''' ('''56''' ''Ален'', '''55''' ''Робертсан''), '''82'''-0 ('''82''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': 13-'''76''' ('''72'''), '''71'''-1 ('''71'''), 56-'''63''', '''81'''-0 ('''77'''), '''84'''-27 ('''84'''), 0-'''137''' ('''137'''), 5-'''69''', 48-'''68''' &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': 28-'''68''' ('''59'''), 6-'''84''' ('''69'''), 0-'''94''' ('''94'''), 0-'''92''' ('''92''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Ніл Робертсан|Робертсан]]''': 100, 137
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Джад Трамп — {{Сцяг Уэльса}} Раян Дэй ====

[[Файл:Judd Trump at Snooker German Masters (Martin Rulsch) 2014-02-01 19.jpg|thumb|300 px|[[Джад Трамп]]]]
Падчас дзённай сесіі восьмага гульнявога дня, адначасова з трэцяй часткай паядынку [[Бары Хокінс]]а і [[Рыкі Уолдэн]]а, пачаўся матч паміж [[Джад Трамп|Джадам Трампам]] з [[Англія|Англіі]] і [[Уэльс|валійцам]] [[Раян Дэй|Раянам Дэем]], якія ўпершыню сустрэліся на рэйтынгавым узроўні. З пяці сустрэч, якія ігракі правялі паміж сабой, [[Джад Трамп|Трамп]] выйграў тры, а [[Раян Дэй|яго праціўнік]] — дзве. Але адзіны матч міні-рэйтынгавага ўзроўню застаўся за [[Раян Дэй|Раянам]]: у рамках 1/8 фіналу [[Players Tour Championship 2012/2013 – Этап 2 (снукер)|другога этапу PTC 2012/2013]] ён перайграў [[Джад Трамп|Джада]] з лікам 4:2. У апошнім паядынку верх таксама ўзяў [[Раян Дэй|валійскі снукерыст]]: у групе пераможцаў турніру [[Championship League 2014 (снукер)|Championship League 2014]] ён разграміў [[Джад Трамп|англічаніна]] — 3:0&lt;ref name=ref228/&gt;.

[[Джад Трамп|24-гадовы англійскі ігрок]] пакінуў за сабой першую партыю з вышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 70 балаў, а таксама вёў 37:0 у другім фрэйме, але [[Раян Дэй|Дэй]] здолеў пераламіць ход партыі і зраўняў лік з вышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] 47 ачкоў. [[Раян Дэй|Раян]] быў блізкі да выйгрыша наступнага фрэйма, але памыліўся, давёўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] да 56 ачкоў, пасля чаго [[Джад Трамп|яго сапернік]] выдрапаў партыю на апошнім чорным шары. [[Раян Дэй|Валіец]] выйграў чацвёрты фрэйм на каляровых шарах і зраўняў лік у матчы да перапынку. У пятай партыі [[Раян Дэй|дваццаць першы сеяны турніру]] вёў з лікам 64:13, але [[Джад Трамп]] набраў патрэбныя яму 4 штрафныя ачкі, паставіўшы ўдалы снукер, пасля чаго аформіў [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 48 балаў і выйграў партыю з лікам 65:64. У пачатку шостага фрэйма [[Раян Дэй|Дэй]] набраў 14 ачкоў, якія сталі апошнімі яго баламі ў гэтай сесіі. [[Джад Трамп|Трамп]] здзейсніў падыходы ў 76 балаў у шостай партыі, 30 і 46 ачкоў — у сёмай партыі, і 78 ачкоў (найвышэйшая [[Серыя (снукер)|серыя]] першай сесіі матча) — у восьмай партыі. Такім чынам [[Джад Трамп|Джад]] забяспечыў сабе ўпэўненае лідарства ў паядынку з лікам 6:2 паводле вынікаў першай гульнявой сесіі&lt;ref name=ref215/&gt;&lt;ref name=ref379/&gt;.

Падчас дзённая сесіі 27 красавіка [[Джад Трамп|Трамп]] і [[Раян Дэй|Дэй]] выйшлі да стала для працягу свайго паядынку. [[Раян Дэй|Раян]] выдатна пачаў сесію, зрабіўшы [[Соценная серыя (снукер)|соценную серыю]] ў дзевятай партыі, 107, і скараціўшы сваё адставанне да ліку 3:6. [[Джад Трамп|Яго сапернік]] дамінаваў у наступным фрэйме, выйграўшы яго з лікам 68:25, і аднавіў статус-кво. [[Раян Дэй|Дэй]] пакінуў за сабой дзве наступныя партыі з [[Серыя (снукер)|брэйкамі]] ў 80 і 55 балаў і зрабіў лік 5:7. [[Джад Трамп|24-гадовы снукерыст з Брысталя]] адквітаў два фрэйма, вярнуўшы сваю перавагу ў 4 ачкі, пасля чаго здзейсніў выдатны [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 64 балы ў пятнаццатай партыі пры ліку 0:62. [[Раян Дэй|Дэй]] скончыў сесію [[Серыя (снукер)|брэкам]] у 73 ачкі і зраўняў лік другой сесіі да 4:4, але перад апошняй часткай матча лік быў 10:6 на карысць [[Джад Трамп|Трампа]], і [[Раян Дэй|валійцу]] для перамогі было неабходна выйграць сем фрэймаў раней, чым [[Джад Трамп|Джад]] выйграе тры&lt;ref name=ref219/&gt;.

Падчас вячэрняй сесіі дзясятага гульнявога дня [[Раян Дэй|валіец]] і [[Джад Трамп|англічанін]] адначасова з [[Шон Мёрфі|Шонам Мёрфі]] і [[Марка Фу]] заканчвалі паядынак другога раўнда. У стартавай партыі [[Раян Дэй|Дэй]] зрабіў паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]], 54 ачкі, пасля чаго давёў яе да перамогі і скараціў адставанне ад [[Джад Трамп|апанента]] да трох фрэймаў. У доўгім васемнаццатым фрэйме ішла напружаная барацьба, але выдатны [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] [[Джад Трамп|Джада]] ў 23 балы пры ліку 43:47 дапамог яму аднавіць сваю перавагу ў чатыры ачкі. [[Серыя (снукер)|Серыя]] ў 54 балы прынесла [[Джад Трамп|Трампу]] дванаццатае ачко, а, дамінуючы ў дваццатым фрэйме, які стаў апошнім, ён зрабіў лік 13:7 і выйшаў у трэці круг чэмпіянату свету. Такім чынам, [[Джад Трамп|леварукі сёмы сеяны турніру]], які не атрымліваў перамог на рэйтынгавых турнірах з [[International Championship 2012 (снукер)|International Championship 2012]]&lt;ref name=ref228/&gt;, у трэці раз у сваёй прафесійнай кар’еры ўвайшоў у васьмёрку найлепшых на [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветным першынстве]]&lt;ref name=ref228/&gt;, дзе яго сапернікам быў лідар [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]] [[Ніл Робертсан]]&lt;ref name=ref229/&gt;&lt;ref name=ref230/&gt;&lt;ref name=ref314/&gt;&lt;ref name=ref340/&gt;&lt;ref name=ref384/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=fpynW_wrBj8 Апошні фрэйм матча 1/8 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Джад Трамп — Раян Дэй)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''26—28 красавіка''. Рэферы: [[Пол Кольер]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Джад Трамп]] (7)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''13'''-7
| width=&quot;230&quot; | [[Раян Дэй]] (21) &lt;br /&gt;{{WAL}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''71'''-6 ('''70'''), 37-'''69''', '''72'''-63 ('''56''' ''Дэй''), 38-'''64''', '''65'''-64, '''76'''-14 ('''76'''), '''76'''-0, '''78'''-0 ('''78''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': 0-'''125''' ('''107'''), '''68'''-25, 1-'''80''' ('''80'''), 7-'''73''' ('''55'''), '''91'''-6, '''69'''-33, '''64'''-62 ('''61''' ''Дэй'', '''64'''), 0-'''78''' ('''73''') &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': 10-'''84''' ('''54'''), '''66'''-47, '''101'''-12 ('''54'''), '''69'''-14
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Раян Дэй|Дэй]]''': 107
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Шон Мёрфі — {{Сцяг Ганконга}} Марка Фу ====

[[Файл:Shaun Murphy at Snooker German Masters (Martin Rulsch) 2014-01-30 02.jpg|thumb|300px|[[Шон Мёрфі]]]]
Адначасова з пачаткам паядынку [[Ніл Робертсан|Ніла Робертсана]] і [[Марк Ален|Марка Алена]] раніцай 27 красавіка пачаўся матч паміж [[Шон Мёрфі|Шонам Мёрфі]] і [[Марка Фу]] з [[Ганконг]]а. Ігракі два разы сустракаліся на [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветных першынствах]] і ў абодвух выпадках [[Шон Мёрфі|Шон]] атрымліваў крупную перамогу: у заключным кваліфікацыйным раўндзе [[Чэмпіянат свету па снукеры 2002|чэмпіянату свету 2002 года]] [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] перайграў [[Марка Фу|саперніка]] з лікам 10:4, што прывяло яго да дэбюту на [[Чэмпіянат свету па снукеры|найбуйнейшым снукерным турніры]], а ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2009|2009 годзе]] на стадыі 1/8 фіналу [[Шон Мёрфі|англічанін]] перамог [[Марка Фу|Фу]] з лікам 13:3. Увогуле да гэтага паядынку ігракі правялі паміж сабой 16 матчаў, у 10 з якіх выйграваў [[Шон Мёрфі]]. Што датычыцца рэйтынгавых турніраў, лік асабістых сустрэч — 4:3 на карысць [[Шон Мёрфі|Мёрфі]]. Апошні паядынак ігракі правялі на групавым этапе турніру [[Championship League 2014 (снукер)|Championship League 2014]], дзе [[Марка Фу|снукерыст з Ганконга]] перамог з лікам 3:1&lt;ref name=ref231/&gt;.

Першая партыя, у якой ігракі яшчэ прыглядаліся адзін да аднаго, дасталася [[Марка Фу]], які пры ліку 28:56 зрабіў пераможны падыход да стала ў 35 балаў, пасля чаго ішоў наперадзе ў другім фрэйме з лікам 31:0, але аддаў пазіцыю [[Шон Мёрфі|саперніку]]. [[Шон Мёрфі|Шон]] здзейсніў падыход у 49 ачкоў, пасля чаго давёў партыю да перамогі і зраўняў лік у матчы. У трэцяй партыі [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] таксама правёў добрую [[Серыя (снукер)|серыю]], 50 ачкоў, пасля чаго вёў з лікам 67:31 пры каляровых шарах на стале, але [[Марка Фу|Фу]] зарабіў 16 штрафных ачкоў, дзякуючы якасным снукерам, і зачысціў стол з рудога шара, выйшаўшы наперад у паядынку з лікам 2:1. Пры адставанні з лікам 0:36 [[Марка Фу|ігрок з Ганконга]] пачаў добры [[Серыя (снукер)|брэйк]] у чацвёртай партыі і набліжаўся да яшчэ аднаго ачка, але, калі [[Серыя (снукер)|серыя]] дайшла да 54 балаў, яго кашуля кранула жоўты шар і дамінаванне перайшло да [[Шон Мёрфі|Шона Мёрфі]], які давёў фрэйм да перамогі на чорным шары — 2:2. Пасля перапынку [[Шон Мёрфі|англічанін]] выйграў яшчэ адну партыю і выйшаў наперад, дзякуючы [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 50 ачкоў, а таксама быў блізкі да ўзяцця шостай партыі, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 56 балаў, але [[Марка Фу|яго сапернік]], атрымаўшы магчымасць пачаць [[Серыя (снукер)|брэйк]], здзейсніў [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 69 ачкоў і зноў зраўняў лік у матчы — 3:3. У сёмым фрэйме [[Марка Фу|Марка]] аформіў першы [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] ў паядынку, 109 ([http://www.youtube.com/watch?v=shh3uk4FCB4 відэа]), і вярнуў сабе лідарства ў сустрэчы, але [[Шон Мёрфі]], дзякуючы [[Серыя (снукер)|серыі]] 61 бал у заключнай партыі першай сесіі, зраўняў лік, 4:4, перанёсшы высвятленне пераможцы на наступныя сесіі&lt;ref name=ref224/&gt;.

Ігракі працягвалі паядынак падчас вячэрняй сесіі дзявятага гульнявога дня. [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] цудоўна пачаў сесію, выйграўшы стартавы фрэйм з пераможнай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 67 ачкоў, а другую партыю — двума падыходамі ў 38 і 50 балаў, хутка зрабіўшы лік 6:4. Ён таксама дамінаваў у наступным фрэйме, павялічыўшы свой адрыў з вышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 41 ачко, а пад заслону паўсесіі адкрыў лік сваім [[Соценная серыя (снукер)|соценным серыям]] у матчы, выканаўшы 102 ачкі за падыход ([http://www.youtube.com/watch?v=4Wi1W7HKb0E відэа]). Саступаючы ў ліку 4:8 пасля перапынку [[Марка Фу|Фу]] выйграў сваё першае ачко ў другой сесіі, дзякуючы падыходам у 13, 41 і 22 ачкі. У чатырнаццатай партыі [[Шон Мёрфі|Шон]] зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 59 балаў, зрабіўшы лік 59:7 і амаль забяспечыўшы сабе перамогу, але [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 61 ачко, які выканаў [[Марка Фу|снукерыст з Ганконга]], скараціў яго адставанне да ліку 6:8. [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] не адступіў пасля гэтых няўдач і некалькімі падыходамі выйграў дзявятае ачко, забяспечыўшы сабе лідарства ў пачатку трэцяй сесіі, пасля чаго [[Марка Фу|яго сапернік]] адзначыўся выдатным [[Клірэнс (снукер)|тотал-клірэнсам]] у 136 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=Kg5ygXLsezo відэа]) і зноў скараціў адставанне да двух фрэймаў пад канец другой часткі сустрэчы&lt;ref name=ref225/&gt;&lt;ref name=ref382/&gt;.

Пры ліку 9:7 [[Шон Мёрфі]] і [[Марка Фу]] выйшлі да стала для заканчэння сустрэчы другога раўнда падчас вячэрняй сесіі 28 красавіка. Дзякуючы [[Серыя (снукер)|брэйку]] ў 69 ачкоў, [[Шон Мёрфі|Шон]] выйграў стартавы фрэйм трэцяй сесіі і зрабіў лік 10:7. У васменаццатай партыі [[Марка Фу|Марка]] памыліўся пры гульні апошняга сіняга шара ў верхнюю лузу пры ліку 55:51, пасля чаго [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] забіў сіні, ружовы і чорны і перамог у яшчэ адным фрэйме. У наступнай партыі [[Шон Мёрфі|чэмпіён свету 2005 года]] замацаваў сваё лідарства ў матчы, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 75 балаў. З [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 92 ачкі [[Марка Фу|Фу]] выйграў першы фрэйм у трэцяй сесіі і зрабіў лік 8:12, а пасля перапынку [[Шон Мёрфі]] здолеў аднавіць сваю перавагу, дзякуючы [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 66 ачкоў, і скончыць матч з лікам 13:8. Такім чынам, [[Шон Мёрфі|31-гадовы англічанін]], які выйграў міні-рэйтынгавы [[Адкрыты чэмпіянат Гдыні па снукеры 2014|адкрыты чэмпіянат Гдыні 2014]]&lt;ref name=ref166/&gt; і [[World Open 2014 (снукер)|World Open 2014]]&lt;ref name=wo14org/&gt;, а таксама зрабіў два [[Максімальная серыя (снукер)|максімальныя брэйкі]] ў 2014 годзе&lt;ref name=ref165/&gt;, у сёмы раз у сваёй кар’еры выйшаў у чвэрцьфінал [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]] на [[Роні О’Саліван]]а&lt;ref name=ref232/&gt;&lt;ref name=ref233/&gt;&lt;ref name=ref230/&gt;&lt;ref name=ref385/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=JbYw8Ck5gG0 Апошні фрэйм матча 1/8 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Шон Мёрфі — Марка Фу)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #228B22;&quot; | '''''27—28 красавіка''. Рэферы: [[Тэры Камільеры]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Шон Мёрфі]] (9)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''13'''-8
| width=&quot;230&quot; | [[Марка Фу]] (8) &lt;br /&gt;{{HKG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': 56-'''63''', '''71'''-31, 70-'''71''' ('''50''' ''Мёрфі''), '''72'''-60 ('''54''' ''Фу''), '''76'''-1 ('''50'''), 56-'''70''' ('''56''' ''Мёрфі'', '''69'''), 8-'''109''' ('''109'''), '''67'''-1 ('''61''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''95'''-1 ('''67'''), '''88'''-0 ('''50'''), '''65'''-36, '''103'''-0 ('''102'''), 30-'''76''', 59-'''68''' ('''59''' ''Мёрфі'', '''61'''), '''71'''-28, 0-'''136''' ('''136''') &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': '''77'''-27 ('''69'''), '''69'''-55, '''79'''-11 ('''75'''), 1-'''92''' ('''92'''), '''81'''-22 ('''66''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Шон Мёрфі|Мёрфі]]''': 102; '''[[Марка Фу|Фу]]''': 109, 136
|}

=== Чвэрцьфінальныя гульні ===

==== {{Сцяг Англіі}} Марк Сэлбі — {{Сцяг Шатландыі}} Алан Мак-Манус ====

29 красавіка ў Крусібле пачалася стадыя 1/4 фіналу, і падчас ранішняй сесіі на арэну выйшлі фіналіст [[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|чэмпіянату свету 2007]]&lt;ref name=ref99/&gt; [[Марк Сэлбі]] і 43-гадовы [[Алан Мак-Манус]], які даходзіў да паўфіналаў турніру ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 1992|1992]]&lt;ref name=wsc92ct/&gt; і [[Чэмпіянат свету па снукеры 1993|1993]]&lt;ref name=wsc93ct/&gt; гадах. ігракі правялі паміж сабой дзве сустрэчы і абедзве — на рэйтынгавым узроўні: у 1/16 фіналу [[Гран-пры 2006 (снукер)|гран-пры 2006 года]] [[Алан Мак-Манус|Алан]] перайграў [[Марк Сэлбі|англічаніна]] з лікам 5:1, а за паўтара месяцы да чэмпіянату свету [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] і [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]] сустрэліся ў чвэрцьфінале [[World Open 2014 (снукер)|World Open]], дзе з тым жа лікам, 5:1, перамогу атрымаў [[Марк Сэлбі|Марк]]&lt;ref name=ref234/&gt;.

[[Марк Сэлбі|Сэлбі]], які выйграў два папярэдніх матча з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 88 балаў, адкрыў лік у паядынку з [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 44 ачкі, не дазволіўшы [[Алан Мак-Манус|саперніку]] забіць ніводнага шара ў стартавай партыі. Пры ліку 46:43 на карысць [[Алан Мак-Манус|шатландца]] ў другім фрэйме пачалася пазіцыйная барацьба за апошні зялёны шар, пераможцам у якой стаў [[Марк Сэлбі]], які забіў зялёны і руды, а пазней сіні і ружовы шары, і падвоіў сваю перавагу ў паядынку. У пачатку трэцяга фрэйма [[Алан Мак-Манус|шатландскі ігрок]] аформіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 52 балы, пасля чаго [[Марк Сэлбі|Сэлбі]], дзякуючы выдатнай тактычнай гульне і [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 46 ачкоў, выйшаў наперад з лікам 64:52 пры каляровых шарах на стале. Пасля пазіцыйнай барацьбы за кожны каляровы лік стаў 72:71 на карысць [[Марк Сэлбі|30-гадовага англічаніна]], а на стале засталіся ружовы і чорны шары. [[Марк Сэлбі|Марк]] рызыкаваў, але дапусціў памылку, якой скарыстаўся [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]], забіўшы апошнія шары і адкрыўшы лік сваім ачкам — 1:2. [[Алан Мак-Манус|Шатландскі снукерыст]] здзейсніў пераможную [[Серыя (снукер)|серыю]], 74, у чацвёртай партыі, пасля чаго выйшаў пераможцам у доўгім пятым фрэйме, які праходзіў у тактычных выдасканаленасцях абодвух ігракоў і цягнуўся 43 хвіліны. У шостай партыі [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] выканаў свой першы [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] на турніры, 110 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=bVEk9cggZWM відэа]), і зраўняў лік у матчы — 3:3. У сёмым фрэйме [[Марк Сэлбі|англійскі снукерыст]] лепш будаваў сваю абарончую гульню і выйграў чацвёртае ачко на каляровых шарах, пасля чаго ігракі вымушаны былі спыніць паядынак з-за заканчэння часу першай сесіі&lt;ref name=ref235/&gt;.

Увечары таго ж дня [[Алан Мак-Манус|Алан]] і [[Марк Сэлбі|Марк]] працягвалі барацьбу за месца ў паўфінале сусветнага першынства пры ліку 4:3 на карысць другога. [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 86 балаў і павялічыў перавагу да двух ачкоў. У дзевятай партыі [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]] меў магчымасць перамагчы, пачаўшы зачышчаць каляровыя шары пры ліку 43:61, але недарэзаў руды, дазволіўшы [[Марк Сэлбі|саперніку]] давесці чарговы фрэйм да перамогі. [[Марк Сэлбі|Англічанін]] аформіў яшчэ адну паўсоценную [[Серыя (снукер)|серыю]], 87, і зрабіў лік 7:3, а ў адзінаццатай партыі пры ліку 44:31 [[Алан Мак-Манус]] паставіў сабе снукер, пасля чаго [[Марк Сэлбі|Марк]] зрабіў пераможны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 40 балаў, выйграўшы чацвёрты фрэйм запар. Адстаючы па ходу дванаццатай партыі 10:31, [[Алан Мак-Манус|шатландзец]] выдрапаў першае ачко ў гэтай сесіі, дзякуючы падыходам у 36 і 23 балы. [[Марк Сэлбі|Снукерыст з Лестэра]] выйграў доўгі трынаццаты фрэйм, пасля чаго пакінуў за сабой яшчэ два з [[Серыя (снукер)|брэйкамі]] ў 109 ([http://www.youtube.com/watch?v=wNxC_FDDyQM відэа]) і 74 ачкі, не дазволіўшы [[Алан Мак-Манус|саперніку]] набраць ніводнага бала за тры партыі. У апошнім фрэйме другой сесіі [[Марк Сэлбі]], які не выходзіў у 1/2 фіналу [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]] з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|2010 года]]&lt;ref name=ref236/&gt;, працягваў дамінаваць, зрабіўшы лік 12:4 з найвышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 40 балаў у шаснаццатай партыі, і шчыльна наблізіўся да выхаду ў наступны раўнд&lt;ref name=ref237/&gt;&lt;ref name=ref240/&gt;&lt;ref name=ref315/&gt;&lt;ref name=ref341/&gt;&lt;ref name=ref386/&gt;.

Раніцай дванаццатага гульнявога дня чэмпіянату свету ігракі выйшлі да стала для заканчэння паядынку. [[Алан Мак-Манус|Мак-Манус]], які не меў права памыляцца, выйграў стартавую партыю, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 69 ачкоў. У васемнаццатым фрэйме [[Алан Мак-Манус|Алан]] таксама пайшоў у атаку, але спыніўся на 20 ачках. Пры ліку 27:26 [[Марк Сэлбі|Сэлбі]], які паказаў цудоўную гульню ў другой сесіі гэтага матча, павёў [[Серыя (снукер)|брэйк]], які прынёс яму перамогу ў паядынку. Такім чынам, [[Марк Сэлбі|Марк]], які не выйграў ніводнага рэйтынгавага тытула ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]]&lt;ref name=ref238/&gt;, у трэці раз у сваёй кар’еры ўвайшоў у чацвёрку найлепшых на [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветным першынстве]]&lt;ref name=ref236/&gt;&lt;ref name=ref239/&gt;&lt;ref name=ref241/&gt;&lt;ref name=ref316/&gt;&lt;ref name=ref342/&gt;&lt;ref name=ref387/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #DEB887;&quot; | '''''29—30 красавіка''. Рэферы: [[Мікаэла Таб]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Марк Сэлбі]] (3)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''13'''-5
| width=&quot;230&quot; | [[Алан Мак-Манус]] (34) &lt;br /&gt;{{SCO}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''73'''-0, '''70'''-46, 72-'''84''' ('''52''' ''Мак-Манус''), 6-'''81''' ('''74'''), 38-'''69''', '''110'''-11 ('''110'''), '''65'''-34, '''92'''-8 ('''86''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''76'''-48, '''87'''-0 ('''87'''), '''71'''-44, 31-'''74''', '''58'''-0, '''109'''-0 ('''109'''), '''75'''-0 ('''74'''), '''52'''-10 &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': 0-'''69''' ('''69'''), '''69'''-26
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Марк Сэлбі|Сэлбі]]''': 110, 109
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Роні О’Саліван — {{Сцяг Англіі}} Шон Мёрфі ====

Падчас дзённай сесіі адзінаццатага гульнявога дня на чэмпіянаце свету 2014 года да стала выйшлі [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|дзеючы чэмпіён]] [[Роні О’Саліван]] і [[Англія|яго суайчыннік]] [[Шон Мёрфі]], пяты нумар [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt;. Снукерысты ўжо сустракаліся ў [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|2011 годзе]]: тады на стадыі 1/8 фіналу [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] атрымаў перамогу з лікам 13:10. На рэйтынгавых турнірах яны правялі паміж сабой тры матчы, і заўсёды перамагаў [[Роні О’Саліван|пяціразовы чэмпіён свету]]. З адзінаццаці паядынкаў, якія ігракі ўвогуле згулялі, 8 раз выйграваў [[Роні О’Саліван|О’Саліван]], 2 разы — [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] і аднойчы сустрэча скончылася ў нічыю. Апошні раз [[Роні О’Саліван|Роні]] і [[Шон Мёрфі|Шон]] сустракаліся падчас [[Прэм'ер-ліга 2011 (снукер)|прэм’ер-лігі 2011 года]], калі [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] аказаўся мацней з лікам 3:1&lt;ref name=ref242/&gt;.

[[Шон Мёрфі|31-гадовы ігрок з графства Эсэкс]] здзейсніў цудоўны пачатак гэтай дуэлі, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|брэйкі]] ў 101 ачко ў першай партыі і 59 — у другім фрэйме. Паваротным пунктам стала трэцяя партыя. [[Шон Мёрфі]] працягваў дамінаваць, пачаўшы фрэйм з [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 43 балы, аднак, [[Роні О’Саліван|яго сапернік]] здолеў выправіць сітуацыю, дзякуючы падыходу ў 35 балаў. [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] страціў пазіцыю на апошнім зялёным шары, забіўшы які, [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] павялічыў свой адрыў да 23 ачкоў ([[Роні О’Саліван|О’Салівану]] быў патрэбны снукер для перамогі). Але [[Шон Мёрфі|Шон]] паказаў сціплую тактычную гульню і дапусціў памылку пры выхадзе са снукера на рудым шары, дазволіўшы [[Роні О’Саліван|апаненту]] зачысціць стол і выйграць партыю. [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] узяў верх у чацвёртым фрэйме на каляровых шарах, а пасля перапынку выйшаў наперад з лікам 3:2, зрабіўшы пераможную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 72 ачкі ў пятай партыі. Пры ліку 58:54 на карысць [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] ў шостым фрэйме ён рызыкаваў гуляючы ружову шар і дапусціў грубую памылку, пакінуўшы яго на добрай пазіцыі, а таксама ўбраў чорны з борта і дазволіў [[Роні О’Саліван|Роні]] забіць абодва шара, апошні з якіх стаў яго фрэйм-болам. [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] скончыў сесію [[Серыя (снукер)|брэйкамі]] ў 94 і 136 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=Wub978yvDpU відэа]) у сёмай і восьмай партыях адпаведна і зрабіў лік 6:2&lt;ref name=ref243/&gt;&lt;ref name=ref240/&gt;&lt;ref name=ref341/&gt;.

30 красавіка падчас ранішняй сесіі [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] і [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] працягвалі свой чвэрцьфінальны паядынак на [[Тэатр Крусібл|самай буйной снукернай арэне ў свеце]]. [[Роні О’Саліван|Роні]] выйграў дзевятую партыю з вышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 63 балы, а ў дзясятай — пры адставанні 39:48 зрабіў [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] з апошняга зялёнага шара і павялічыў адрыў да шасці фрэймаў. [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] ўзяў верх у наступнай партыі, дзякуючы падыходам у 36 і 24 ачкі, але другі [[Соценная серыя (снукер)|соценны брэйк]] [[Роні О’Саліван|О’Салівана]], 118 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=Te1RhD6xAXM відэа]), зрабіў лік 9:3 да перапынку. [[Роні О’Саліван|Экс-лідар сусветнага рэйтынгу]] пачаў трынаццатую партыю з [[Серыя (снукер)|брэйка]] ў 59 ачкоў, пасля чаго [[Шон Мёрфі|Шон]] атрымаў шанец зацысціць стол, але памыліўся на 54 балах пры гульні апошняга ружовага шара з кароткай адлегласці і падарыў [[Роні О’Саліван|саперніку]] яшчэ адзін фрэйм. Выпадак паўтарыўся ў наступнай партыі, калі [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] з ліку 0:47 амаль параўняўся з [[Роні О’Саліван|сапернікам]], але на 45 ачках дапусціў памылку пры гульні зялёнага, які стаяў на сваёй пазіцыі, пасля апошняга чырвонага шара, што дазволіла [[Роні О’Саліван|яго апаненту]] зачысціць стол да чорнага шара і зрабіць лік 11:3 на сваю карысць. [[Шон Мёрфі|Чэмпіён свету 2005 года]] працягваў шмат памыляцца ў наступных фрэймах, сумеўшы набраць толькі адно ачко да канца паядынку. [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] выйграў дзве наступныя партыі з адзінай паўсоценнай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 68 балаў і з лікам 13:3 выйшаў у наступны раўнд. Такім чынам, [[Роні О’Саліван]] выйграў матч 1/4 фіналу [[Чэмпіянат свету па снукеры|першынства свету]] ўсяго за дзве сесіі ў другі раз у кар’еры пасля перамогі над [[Энтані Хэмілтан]]ам дзесяць гадоў таму&lt;ref name=ref93/&gt; і ў адзінаццаты раз увайшоў у чацвёрку найлепшых на [[Чэмпіянат свету па снукеры|гэтым турніры]]&lt;ref name=ref91/&gt;&lt;ref name=ref244/&gt;&lt;ref name=ref241/&gt;&lt;ref name=ref316/&gt;&lt;ref name=ref342/&gt;&lt;ref name=ref388/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=aR2lf3Glf-w Апошні фрэйм чвэрцьфінальнага матча чэмпіянату свету 2014 (Роні О’Саліван — Шон Мёрфі)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #DEB887;&quot; | '''''29—30 красавіка''. Рэферы: [[Пол Кольер]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Роні О’Саліван]] (1)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''13'''-3
| width=&quot;230&quot; | [[Шон Мёрфі]] (9) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': 0-'''101''' ('''101'''), 5-'''83''' ('''59'''), '''67'''-64, '''63'''-28, '''131'''-0 ('''72'''), '''67'''-58 ('''54''' ''О’Саліван''), '''94'''-5 ('''94'''), '''136'''-0 ('''136''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''79'''-9 ('''63'''), '''64'''-48, 44-'''60''', '''118'''-1 ('''118'''), '''65'''-54 ('''59''', '''54''' ''Мёрфі''), '''67'''-46, '''70'''-1, '''106'''-0 ('''68''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Роні О’Саліван|О’Саліван]]''': 136, 118; '''[[Шон Мёрфі|Мёрфі]]''': 101
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Бары Хокінс — {{Сцяг Уэльса}} Дамінік Дэйл ====

[[Файл:Barry Hawkins at Snooker German Masters (DerHexer) 2013-02-02 16.jpg|thumb|300px|[[Бары Хокінс]]]]
Раніцай 29 красавіка, адначасова з [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] і [[Алан Мак-Манус|Мак-Манусам]], [[Бары Хокінс]], леташні фіналіст [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|сусветнага чэмпіянату]]&lt;ref name=wsc13ct/&gt;, і [[Дамінік Дэйл]], які выйшаў у чвэрцьфінал [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]] ўпершыню з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2000|2000 года]]&lt;ref name=dalewscct/&gt;, пачалі свой чвэрцьфінальны паядынак. Да гэтага ігракі чатыры разы сустракаліся паміж сабой і атрымалі па дзве перамогі. Па асабістых сустрэчах на рэйтынгавым узроўні лік таксама роўны — 1:1, але апошні раз яны былі сапернікамі на рэйтынгавым турніры падчас групавога раўнда [[Гран-пры 2006 (снукер)|Гран-пры ў 2006 годзе]] ([[Бары Хокінс|Хокінс]] перамог з лікам 3:0). У апошняй сустрэчы снукерыстаў верх атрымаў [[Дамінік Дэйл|валіец]]: у 1/16 фіналу запрашальнага аднафрэймавага турніру [[Shoot-Out 2014 (снукер)|Shoot-Out 2014]], пераможцам якога стаў [[Дамінік Дэйл]], ён перайграў [[Бары Хокінс|саперніка]] з лікам 69:7&lt;ref name=ref245/&gt;.

[[Бары Хокінс|Хокінс]] лепей пачаў матч і выйшаў наперад з лікам 2:0, дзякуючы [[Серыя (снукер)|серыям]] у 68 і 63 ачкі. Пасля [[Серыя (снукер)|брэйка]] ў 33 балы [[Дамінік Дэйл|Дэйла]], [[Бары Хокінс|англічанін]] меў шанец выканаць пераможную [[Серыя (снукер)|серыю]] і ў трэцяй партыі, але памыліўся пасля 44 набраных ачкоў і дазволіў [[Дамінік Дэйл|саперніку]] давесці фрэйм да перамогі. Чарговы паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]], 78, дапамог [[Бары Хокінс|Бары]] сысці на перапынак з перавагай у два фрэймы, а пасля перапынку [[Бары Хокінс|англічанін]], які добра кантраляваў гульню ў гэтай сесіі, выканаў яшчэ адзін [[Серыя (снукер)|брэйк]] за 50 балаў, 81 ачко, і павялічыў адрыў да трох партый — 4:1. [[Дамінік Дэйл|Дамінік]] выйграў шосты фрэйм і скараціў адставанне, пасля чаго зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 47 ачкоў у наступнай партыі, але дапусціў памылку і аддаў пазіцыю для [[Серыя (снукер)|серыі]] [[Бары Хокінс|свайму апаненту]]. [[Бары Хокінс|Хокінс]] здзейсніў падыход у 44 балы, а пазней давёў партыю да перамогі на каляровых шарах. У заключным фрэйме першай часткі гульні [[Бары Хокінс]] выканаў цудоўны [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 134 ачкі ([http://www.youtube.com/watch?v=YJ7enqdWw7Y відэа]) і давёў сваю перавагу да чатырох партый пасля стартавай сесіі&lt;ref name=ref235/&gt;.

У вячэрняй сесіі адзінаццатага гульнявога дня ігракі працягвалі матч пры ліку 6:2 на карысць [[Бары Хокінс|Бары]]. [[Дамінік Дэйл|Дэйл]] увайшоў у гульню з першай партыі і зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 69 балаў. [[Бары Хокінс|Яго сапернік]] дамінаваў у наступных фрэймах і ўсталяваў на табло лік 8:3 з найвышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 47 ачкоў, пасля чаго здзейсніў першы паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]], 92, і павялічыў свой адрыў да шасці ачкоў. [[Бары Хокінс|Хокінс]] пачаў трынаццаты фрэйм падыходам у 58 пунктаў, на што [[Дамінік Дэйл|валіец]] адказаў [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 49 і давёў партыю да перамогі, зачысціўшы стол з рудога шара. Чарговым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 88 ачкоў у чатырнаццатай партыі [[Бары Хокінс]] аднавіў перавагу ў шэсць фрэймаў. [[Дамінік Дэйл|Дамінік]] перамог у пятнаццатым фрэйме з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 61 бал і набліжаўся да ўзяцця яшчэ аднаго ачка, але памыліўся на 53 ачках, пасля чаго [[Бары Хокінс|35-гадовы снукерыст з графства Кент]] вырваў шаснаццатую партыю, здзейсніўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 67 балаў, і да пачатку трэцяга адрэзку гульні лік стаў 11:5 на карысць [[Бары Хокінс|Хокінса]], якому заставалася выйграць два ачкі да выхаду ў паўфінал турніру&lt;ref name=ref237/&gt;&lt;ref name=ref241/&gt;&lt;ref name=ref341/&gt;&lt;ref name=ref386/&gt;.

30 красавіка, падчас дзённай сесіі, [[Дамінік Дэйл|Дэйл]] і [[Бары Хокінс|Хокінс]] пачыналі трэцюю частку свайго паядынку. [[Дамінік Дэйл|Валійскі снукерыст]], які меў вялікае адставанне ад [[Бары Хокінс|саперніка]], стараўся выкарыстаць свае магчымасці і выканаў паўсоценную [[Серыя (снукер)|серыю]], 75 балаў, у старатавым фрэйме. У васемнаццатай партыі ён зрабіў яшчэ адну [[Серыя (снукер)|серыю]] за 50, 65 ачкоў, пасля чаго давёў фрэйм да перамогі і зрабіў лік 7:11. [[Дамінік Дэйл|Дамінік]] атрымаў шанец і ў наступнай партыі, зрабіўшы яшчэ адзін пераможны паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]] — 64. Некалькі добрых падыходаў да стала прынеслі [[Дамінік Дэйл|валійцу]], які паказваў выдатную гульню ў параўнанні з папярэднімі сесіямі, яшчэ адно ачко, і яго адставанне скарацілася да двух партый, а ў дваццаць першым фрэйме [[Дамінік Дэйл|Дэйл]] здзейсніў чацвёртую ў пяці стартавых партыях сесіі паўсоценную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 61 ачко і зрабіў лік 10:11. У дваццаць другой партыі [[Бары Хокінс]], які набраў толькі 58 балаў у пяці апошніх фрэймах, нарэшце меў магчымасць на [[Серыя (снукер)|брэйк]], але спыніўся на 30 балах. Пры ліку 51:34 [[Дамінік Дэйл]], які ніколі не выходзіў у 1/2 фіналу [[Чэмпіянат свету па снукеры|найбуйнейшага снукернага чэмпіянату]]&lt;ref name=dalewscct/&gt;, выйграў тактычную дуэль за апошні чырвоны шар і зраўняў лік у паядынку — 11:11. У дваццаць трэцім фрэйме пры адставанні 6:33 [[Дамінік Дэйл|42-гадовы валійскі ігрок]] аформіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 52 ачкі, пасля чаго зноў здолеў выйграць пазіцыйную барацьбу за апошні чырвоны шар і давёў сёмы запар фрэйм да перамогі, здзейсніўшы адзін з найвялікшых камбэкаў у гісторыі [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібла]]. [[Бары Хокінс|Хокінс]] сумеў узяць сябе ў рукі і зрабіў першы паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у наступнай партыі, 66, што дазволіла яму зраўняцца з [[Дамінік Дэйл|апанентам]] у паядынку, 12:12, і размачыць лік апошняй сесіі. Нягледзячы на свой гераічны ўчынак, у вырашальным дваццаць пятым фрэйме націск [[Дамінік Дэйл|Дэйла]] знік і ён не здолеў набраць ніводнага бала ў той час, як [[Бары Хокінс|Бары]] завяршыў матч пераможнай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 65 ачкоў і аформіў перамогу з лікам 13:12. Такім чынам, [[Бары Хокінс|англічанін]] у другі раз запар і ў сваёй прафесійнай кар’еры выйшаў у паўфінал [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветнага першынства]]&lt;ref name=ref214/&gt;, дзе зноў, як і ў фінале [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|леташняга чэмпіянату]]&lt;ref name=wsc13ct/&gt;, павінен быў гуляць з [[Роні О’Саліван]]ам&lt;ref name=ref246/&gt;&lt;ref name=ref247/&gt;&lt;ref name=ref316/&gt;&lt;ref name=ref343/&gt;&lt;ref name=ref389/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=AxwE1j0bZCI Вырашальны фрэйм чвэрцьфінальнага матча чэмпіянату свету 2014 (Бары Хокінс — Дамінік Дэйл)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #DEB887;&quot; | '''''29—30 красавіка''. Рэферы: [[Брэндан Мур]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Бары Хокінс]] (5)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''13'''-12
| width=&quot;230&quot; | [[Дамінік Дэйл]] (24) &lt;br /&gt;{{WAL}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''80'''-4 ('''68'''), '''91'''-31 ('''63'''), 44-'''69''', '''118'''-0 ('''78'''), '''82'''-8 ('''81'''), 30-'''90''', '''64'''-54, '''138'''-12 ('''134''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': 0-'''70''' ('''69'''), '''71'''-20, '''76'''-30, '''92'''-0 ('''92'''), 58-'''71''' ('''58''' ''Хокінс''), '''89'''-27 ('''88'''), 5-'''70''' ('''61'''), '''76'''-53 ('''53''' ''Дэйл'', '''67''') &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': 0-'''76''' ('''75'''), 25-'''88''' ('''65'''), 12-'''65''' ('''64'''), 10-'''94''', 11-'''96''' ('''61'''), 34-'''64''', 33-'''67''' ('''52'''), '''66'''-0 ('''66'''), '''70'''-0 ('''65''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Бары Хокінс|Хокінс]]''': 134
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Джад Трамп — {{Сцяг Аўстраліі}} Ніл Робертсан ====

[[Файл:Neil Robertson at Snooker German Masters (DerHexer) 2013-02-02 23.jpg|thumb|300px|[[Ніл Робертсан]]]]
Днём 29 красавіка на арэну [[Тэатр Крусібл|тэатра Крусібл]] выйшла апошняя пара чвэрцьфіналістаў: [[Джад Трамп]] і [[Ніл Робертсан]]. [[Джад Трамп|Англічанін]] і [[Ніл Робертсан|аўстраліец]] сустракаліся ў першым крузе [[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|чэмпіянату свету 2011 года]], дзе [[Джад Трамп|Трамп]] перамог з лікам 10:8. З чатырох сустрэч, якія ігракі правялі паміж сабой на рэйтынгавых турнірах, [[Джад Трамп|Джад]] выйграваў у трох, прычым адзіная перамога [[Ніл Робертсан|Ніла]] адбылася на групавым этапе [[Гран-пры 2006 (снукер)|гран-пры ў 2006 годзе]] (3:1). Увогуле [[Джад Трамп|Трамп]] і [[Ніл Робертсан|Робертсан]] згулялі 19 паядынкаў, у 10 з якіх выйграваў [[Джад Трамп]], а ў 9 — [[Ніл Робертсан|чэмпіён свету 2010 года]]. Апошнім матчам снукерыстаў стала сустрэча на турніры [[Championship League 2014 (снукер)|Championship League 2014]], у якой [[Ніл Робертсан|Ніл]] атрымаў сухую перамогу — 3:0&lt;ref name=ref248/&gt;.

[[Ніл Робертсан|Робертсан]] выйграў стартавую партыю з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] 45 ачкоў, пасля чаго [[Джад Трамп]] зраўняў лік, перамогшы ў другім фрэйме з вышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 63 балы. [[Джад Трамп|Англічанін]] дамінаваў у трэцім фрэйме, давёўшы яго да перамогі падыходам у 46 ачкоў, а да перапынку зрабіў лік 3:1 на сваю карысць, выйграўшы чацвёртую партыю на каляровых шарах. [[Ніл Робертсан|Ніл]] дапусціў памылку ў пятым фрэйме пры гульні чырвонага шара ў сярэднюю лузу, что дазволіла [[Джад Трамп|Трампу]] пачаць першую [[Соценная серыя (снукер)|соценную серыю]] ў матчы — 107 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=7lub2LP1fVw відэа]). [[Серыя (снукер)|Брэйк]] у 60 пунктаў у шостай партыі павялічыў адрыў [[Джад Трамп|Джада]] ад [[Ніл Робертсан|саперніка]] на 4 ачкі — 5:1. [[Джад Трамп|24-гадовы леварукі ігрок]] меў магчымасць пакінуць за сабой і сёмы фрэйм, але памыліўся пры гульні апошняга чырвонага шара пры ліку 49:30, пасля чаго [[Ніл Робертсан|Робертсан]] зачысціў стол і выйграў другое ачко. Памылка [[Ніл Робертсан|аўстралійскага снукерыста]] на прамым чырвоным шары ў заключнай партыі першай сесіі прывяла да пачатку чарговай [[Серыя (снукер)|серыі]] [[Джад Трамп|Трампа]] — 117 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=MyB5uiXoqfU відэа]). Такім чынам, пасля стартавай часткі паядынку [[Джад Трамп|Джад]] валодаў сур’ёзнай перавагай, зрабіўшы лік 6:2&lt;ref name=ref243/&gt;.

Ігракі працягвалі матч падчас дзённай сесіі наступнага гульнявога дня. [[Ніл Робертсан|Робертсан]] дамінаваў у першым фрэйме сесіі і выйграў яго з лікам 73:20, а ў пачатку дзясятай партыі выканаў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 41 бал, пасля чаго давёў яе да перамогі і скараціў адставанне ад [[Джад Трамп|саперніка]] да двух ачкоў. Падыходы ў 57 і 34 балы дапамаглі [[Джад Трамп|Джаду]] выйграць адзінаццаты фрэйм, а [[Ніл Робертсан|Ніл]] пакінуў за сабой дванаццатую партыю з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 47 ачкоў. Пры ліку 21:22 у трынаццатым фрэйме [[Ніл Робертсан|Робертсан]] здзейсніў свой першы паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у матчы, 61, і скараціў адставанне ў матчы да аднаго ачка. У чатырнаццатай партыі [[Ніл Робертсан|аўстраліец]] першым атрымаў магчымасць пачаць [[Серыя (снукер)|серыю]], але спыніўся на 19 балах, пасля чаго [[Джад Трамп|Трамп]] здолеў выйграць фрэйм з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 50 ачкоў. [[Джад Трамп|Англічанін]] таксама зрабіў добры зачын для перамогі ў пачатку наступнай партыі, выканаўшы [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 57 балаў. [[Ніл Робертсан|Робертсан]] спрабаваў выправіць сітуацыю, але спыніўся на 43 ачках, пасля чаго [[Джад Трамп]] давёў фрэйм, які стаў апошнім у другой сесіі, да перамогі і зрабіў лік 9:6 на сваю карысць.

Праз некалькі гадзін [[Джад Трамп|Трамп]] і [[Ніл Робертсан|Робертсан]] зноў выйшлі на арэну [[Тэатр Крусібл|Крусібла]] для заканчэння апошняга матча 1/4 фіналу чэмпіянату свету 2014. [[Ніл Робертсан|Аўстраліец]] моцна пачаў сесію, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 52 балы ў пачатку шаснаццатага фрэйма, пасля чаго здзейсніў пераможны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 31 ачко. У семнаццатай партыі [[Джад Трамп|Джад]] выйграваў у [[Ніл Робертсан|саперніка]] тактычна, але пры ліку 53:21 дазволіў яму пачаць [[Серыя (снукер)|серыю]], якая стала пераможнай для [[Ніл Робертсан|Робертсана]] і дапамагла яму зноў наблізіцца да [[Джад Трамп|апанента]] на адлегласць аднаго фрэйма. [[Джад Трамп|Трамп]] дамінаваў у наступнай партыі, скончыўшы яе падыходам у 45 балаў, а ў пачатку дзевятнаццатага фрэйма зрабіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 55 ачкоў, да якіх пазней дадаў яшчэ 14 і пайшоў на перапынак пры ліку 11:8 на сваю карысць. У дваццатай партыі пры ліку 49:31 [[Ніл Робертсан|Робертсан]] перамог [[Джад Трамп|свайго праціўніка]] ў пазіцыйнай барацьбе, вымусіўшы яго выходзіць з цяжкага снукера на апошнім чырвоным шары, пасля чаго выканаў пераможную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 16 ачкоў, а [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 70 балаў у наступным фрэйме ён зрабіў лік 10:11. У дваццаць другой партыі [[Ніл Робертсан|32-гадовы аўстралійскі снукерыст]] аформіў сотую [[Соценная серыя (снукер)|соценную серыю]] ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]], 101 ([http://www.youtube.com/watch?v=ribLLrVlD9k відэа]), стаўшы першым іграком у гісторыі снукера, які здолеў дамагчыся гэтага. Гэты [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] дазволіў [[Ніл Робертсан|Нілу]] зраўняцца з [[Джад Трамп|сапернікам]] 11:11 упершыню ў матчы пасля ліку 1:1. Псіхалагічны ціск пасля гэтай партыі мог падкасіць гульню [[Ніл Робертсан|Робертсана]], але, вярнуўшыся на арэну праз некалькі хвілін, [[Ніл Робертсан|чэмпіён свету 2010]] гуляў упэўнена, наблізіўшыся да перамогі пасля выйгрыша дваццаць трэцяга фрэйма з падыходамі ў 31 і 33 ачкі. Пры ліку 43:0 у дваццаць чацвёртай партыі [[Ніл Робертсан|Ніл]] страціў пазіцыю, даўшы [[Джад Трамп|Джаду]] шанец зрабіць [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]], але [[Джад Трамп|англійскі ігрок]], набраўшы 31 бал, дапусціў памылку пры гульні чорнага шара са сваёй пазнакі, калі на стале заставаўся адзін чырвоны шар. [[Ніл Робертсан|Аўстраліец]] набраў неабходныя яму ачкі, скончыўшы паядынак забітымі зялёным і рудым шарамі. Такім чынам, [[Ніл Робертсан]] у трэці раз увайшоў у чацвёрку найлепшых на сусветным першынстве&lt;ref name=ref226/&gt;, дзе трапіў на [[Марк Сэлбі|Марка Сэлбі]], свайго саперніка па фіналу [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі 2013]]&lt;ref name=wsc13ct/&gt;&lt;ref name=ref249/&gt;&lt;ref name=ref247/&gt;&lt;ref name=ref316/&gt;&lt;ref name=ref390/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=Vvi5TzA-ScY Апошні фрэйм чвэрцьфінальнага матча чэмпіянату свету 2014 (Джад Трамп — Ніл Робертсан)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #DEB887;&quot; | '''''29—30 красавіка''. Рэферы: [[Тэры Камільеры]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | [[Джад Трамп]] (7)&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | 11-'''13'''
| width=&quot;230&quot; | '''[[Ніл Робертсан]] (2)''' &lt;br /&gt;{{AUS}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': 3-'''59''', '''64'''-19 ('''63'''), '''77'''-0, '''68'''-49, '''111'''-1 ('''107'''), '''76'''-35 ('''60'''), 49-'''63''', '''117'''-12 ('''117''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': 20-'''73''', 13-'''65''', '''91'''-0 ('''57'''), 32-'''68''', 22-'''82''' ('''61'''), '''67'''-32 ('''50'''), '''77'''-43 ('''57'''), 19-'''92''' ('''52''') &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': 53-'''61''', '''74'''-14, '''69'''-9 ('''55'''), 31-'''69''', 1-'''70''' ('''70'''), 0-'''101''' ('''101'''), 0-'''68''', 35-'''65'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Джад Трамп|Трамп]]''': 107, 117; '''[[Ніл Робертсан|Робертсан]]''': 101
|}

=== Паўфінальныя гульні ===

==== {{Сцяг Англіі}} Роні О’Саліван — {{Сцяг Англіі}} Бары Хокінс ====

[[Файл:Ronnie O’Sullivan at German Masters Snooker Final (DerHexer) 2012-02-05 22.jpg|thumb|300px|[[Роні О’Саліван]]]]
[[Роні О’Саліван]] і [[Бары Хокінс]], сапернікі па фіналу [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|чэмпіянату свету 2013 года]]&lt;ref name=wsc13ct/&gt;, адкрылі стадыю 1/2 фіналу 1 мая. У леташнім фінальным паядынку [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] атрымаў перамогу з лікам 18:12. Усяго ігракі да гэтага правялі паміж сабой 7 сустрэч, усе на рэйтынгавых турнірах, і ў шасці матчах мацнейшым быў [[Роні О’Саліван|дзеючы чэмпіён свету]]. [[Бары Хокінс]] сумеў адолець [[Роні О’Саліван|апанента]] толькі ў першай гульне снукерыстаў: на [[Адкрыты чэмпіянат Шатландыі па снукеры 2002|акрытым чэмпіянаце Шатландыі 2002 года]] ён перамог [[Роні О’Саліван]]а ў 1/16 фіналу з лікам 5:3. Паўфінальны матч [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Уэльса 2014]], дзе [[Роні О’Саліван|Роні]] выйграў у [[Бары Хокінс|Хокінса]] з лікам 6:2, стаў апошнім паядынкам паміж ігракамі&lt;ref name=ref250/&gt;.

[[Роні О’Саліван|Першы сеяны турніру]] ярчэй пачаў матч і выйграў стартавую партыю з [[Серыя (снукер)|серыямі]] ў 63 і 35 балаў. [[Бары Хокінс|Хокінс]] зраўняў лік у выніку наступнага фрэйма з [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 96 ачкоў, памыліўшыся на шляху да [[Соценная серыя (снукер)|сотні]] пры ўдары па апошняму сіняму шару. Пры ліку 35:2 у трэцяй партыі [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] ішоў на атаку, але перарэзаў чырвоны шар, дазволіўшы [[Бары Хокінс|саперніку]] пачаць пераможную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 76 балаў і выйсці наперад у паядынку з лікам 2:1. [[Бары Хокінс|35-гадовы снукерыст з графства Кент]] быў блізкі да таго, каб перамагчы ў наступнай партыі, але памыліўся на апошнім чырвоным пры ліку 57:37, пасля чаго [[Роні О’Саліван]] зачысціў стол да чорнага шара і зрабіў лік 2:2 да перапынку. [[Серыя (снукер)|Брэйк]] у 80 ачкоў у пятым фрэйме дапамог [[Роні О’Саліван|пяціразоваму чэмпіёну свету]] ўпершыню ў матчы выйсці наперад — 3:2. Пры ліку 0:31 у шостай партыі [[Бары Хокінс|Бары]] пачаў [[Серыя (снукер)|брэйк]] і набліжаўся да перамогі, але памыліўся, чым зноў сумеў скарыстацца [[Роні О’Саліван|яго праціўнік]], зачысціўшы стол [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 39 ачкоў. Памылка на даволі простым рудым шары ў сярэднюю лузу каштавала [[Бары Хокінс|Хокінсу]] наступнага фрэйма, дазволіўшы [[Роні О’Саліван|О’Салівану]] пачаць першую [[Соценная серыя (снукер)|соценную серыю]] ў матчы, 108 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=eYxkWxTJedE відэа]), і выйграць пятае ачко. Пры ліку 10:30 у восьмай партыі [[Бары Хокінс|Бары]] меў магчымасць павесці добрую [[Серыя (снукер)|серыю]], але дапусціў яшчэ адну грубую памылку, не забіўшы просты чырвоны ў сярэдзіну. Пазней [[Роні О’Саліван]] зрабіў пераможны падыход у 27 балаў і скончыў сесію з перавагай у чатыры фрэйма&lt;ref name=ref251/&gt;&lt;ref name=ref344/&gt;&lt;ref name=ref391/&gt;.

Зранку чатырнаццатага гульнявога дня на чэмпіянаце свету па снукеры 2014 [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] і [[Бары Хокінс|Хокінс]] працягвалі сустрэчы пры ліку 6:2 на карысць [[Роні О’Саліван|пераможцы 2012 і 2013 гадоў]]. [[Роні О’Саліван|Роні]] здзейсніў выбухны пачатак сесіі, дазволіўшы [[Бары Хокінс|саперніку]] набраць толькі 23 балы за чатыры першыя партыі. У дзявятым фрэйме [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] павялічыў свой адрыў з дапамогай [[Серыя (снукер)|брэйка]] ў 83 ачкі, пасля чаго аформіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 53 балы ў пачатку дзясятай партыі. [[Бары Хокінс|Бары]] яшчэ меў магчымасць выдрапаць фрэйм пры ліку 1:66, але памыліўся на чорным шары, чым скарыстаўся [[Роні О’Саліван|яго сапернік]], давёўшы чарговы фрэйм да перамогі. Дзвюма [[Соценная серыя (снукер)|соценнымі серыямі]], 112 ([http://www.youtube.com/watch?v=J7EYfGiHlAw відэа]) і 106 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=ESAsirip8Wg відэа]), [[Роні О’Саліван]] зрабіў лік 10:2 да перапынку. Барацьба завязалася ў трынаццатай партыі, якую [[Бары Хокінс|Хокінс]] выйграў на каляровых шарах, адкрыўшы лік сваіх ачкоў у сесіі. У чатырнаццатым фрэйме [[Роні О’Саліван|Роні]] зрабіў падыход у 40 балаў, а пазней, пры ліку 47:47, дапусціў памылку на зялёным шары, пасля чаго [[Бары Хокінс|яго апанент]] зачысціў стол да чорнага шара і скараціў адставанне да шасці ачкоў. У пятнаццатай партыі абодва ігракі мелі шанцы, але пры ліку 31:35 [[Бары Хокінс]] памыліўся пры гульні чырвонага шара ў сярэднюю лузу і дазволіў [[Роні О’Саліван|О’Салівану]] здзейсніць пераможны падыход у 47 ачкоў і зрабіць лік 11:4 на сваю карысць. [[Серыя (снукер)|Серыя]] ў 106 балаў у шаснаццатай партыі ([http://www.youtube.com/watch?v=mUGut-r-QgA відэа]) дапамагла [[Бары Хокінс|пераможцу фінала PTC 2014]] аднавіць адставанне ў 6 фрэймаў да канца другой сесіі паядынку&lt;ref name=ref252/&gt;&lt;ref name=ref253/&gt;&lt;ref name=ref392/&gt;.

У вячэрняй сесіі 2 мая адбылася трэцяя сесія матча паміж [[Англія|англічанамі]] [[Бары Хокінс]]ам і [[Роні О’Саліван]]ам, якія выйшлі да стала пры ліку 11:5 на карысць другога. [[Роні О’Саліван|33-ці нумар сусветнага рэйтынгу]] хутка павялічыў свой адрыў да сямі фрэймаў, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 76 ачкоў у сямнаццатым фрэйме. [[Бары Хокінс|Бары]] выйграў наступную партыю з лікам 65:32, пасля чаго [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] зрабіў лік у матчы 13:6, выканаўшы [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 49 і 55 балаў у дзевятнаццатым фрэйме. [[Бары Хокінс|Чацвёрты нумар сусветнага рэйтынгу]] аформіў паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]], 67 ачкоў, у дваццатай партыі, пасля чаго здолеў давесці яе да перамогі. [[Бары Хокінс|Хокінс]] някепска трымаўся ў першай палове сесіі, але пасля перапынку набраў толькі 26 балаў, што дазволіла [[Роні О’Саліван|яго саперніку]] выйграць чатыры апошніх фрэйма ў матчы. З [[Серыя (снукер)|брэйкамі]] ў 103 ([http://www.youtube.com/watch?v=5icrj7NrbS4 відэа]) і 84 ачкі [[Роні О’Саліван]] выйграў дваццаць першую і дваццаць другую партыі адпаведна, зрабіўшы лік 15:7. З падыходамі ў 40 і 43 балы ён пакінуў за сабой і дваццаць трэці фрэйм, застаўшыся на адлегласці аднаго ачка да выхаду ў фінал. У пачатку дваццаць чацвёртай партыі ён здзейсніў падыход у 39 балаў, пасля чаго давёў фрэйм і матч да перамогі з лікам 17:7 [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 27 ачкоў. Такім чынам, [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] датэрмінова выйграў другі матч запар, забяспечыўшы сабе дзень адпачынка 3 мая, у які павінна была адбыцца чацвёртая сесія паядынку. Выпадак, калі ігрок выйграў матчы 1/4 і 1/2 фіналу на адным [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветным чэмпіянаце]] датэрмінова, адбыўся ўпершыню з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2004|2004 года]], калі таксама [[Роні О’Саліван]] выйграў у [[Энтані Хэмілтан]]а ў чвэрцьфінале (13:3) і ў [[Стывен Хендры|Стывена Хендры]] ў паўфінальным матчы (17:4)&lt;ref name=ref93/&gt;. [[Роні О’Саліван|38-гадовы брытанец]] стаў першым фіналістам чэмпіянату свету 2014, у трэці раз запар дашоўшы да фінальнага паядынку [[Чэмпіянат свету па снукеры|найбуйнейшага снукернага турніру ў свеце]]&lt;ref name=ref91/&gt;. Апроч таго, ён давёў сваю бяспройгрышную серыю ў [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] да 14 матчаў — самая доўгая серыя з [[Чэмпіянат свету па снукеры 1997|1997 года]], калі [[Стывен Хендры]] саступіў у фінальным матчы [[Кен Доэрці|Кену Доэрці]]&lt;ref name=wsc97ct/&gt; і перапыніў сваю серыю з 29 перамог запар на [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветных чэмпіянатах]]&lt;ref name=ref1/&gt;. Да гэтага [[Роні О’Саліван|Роні]] пяць разоў выходзіў у фінал [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету па снукеры]], не прайграўшы ні ў адным з іх&lt;ref name=ref91/&gt;&lt;ref name=ref254/&gt;&lt;ref name=ref255/&gt;&lt;ref name=ref317/&gt;&lt;ref name=ref345/&gt;&lt;ref name=ref393/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=NQpS7dKPtlE Апошні фрэйм паўфінальнага матча чэмпіянату свету 2014 (Роні О’Саліван — Бары Хокінс)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #D3D3D3;&quot; | '''''1—2 мая''. Рэферы: [[Леа Скальян]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Роні О’Саліван]] (1)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''17'''-7
| width=&quot;230&quot; | [[Бары Хокінс]] (5) &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''98'''-4 ('''63'''), 6-'''123''' ('''96'''), 35-'''78''' ('''76'''), '''65'''-57, '''80'''-14 ('''80'''), '''70'''-40, '''108'''-5 ('''108'''), '''59'''-10 &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''83'''-8 ('''83'''), '''96'''-1 ('''53'''), '''129'''-0 ('''112'''), '''106'''-14 ('''106'''), 35-'''67''', 47-'''65''', '''82'''-31, 10-'''106''' ('''106''') &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': '''82'''-23 ('''76'''), 32-'''65''', '''126'''-7 ('''55'''), 8-'''83''' ('''67'''), '''118'''-5 ('''103'''), '''84'''-0 ('''84'''), '''83'''-9, '''66'''-12
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Роні О’Саліван|О’Саліван]]''': 108, 112, 106, 103; '''[[Бары Хокінс|Хокінс]]''': 106
|}

==== {{Сцяг Англіі}} Марк Сэлбі — {{Сцяг Аўстраліі}} Ніл Робертсан ====

Падчас вячэрняй сесіі 1 мая на арэну [[Тэатр Крусібл|тэатра Крусібл]] выйшла другая паўфінальная пара ігракоў: [[Ніл Робертсан]] і [[Марк Сэлбі]], першы і трэці нумары [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынга]] адпаведна&lt;ref name=ref143/&gt;, фіналісты першага турніру [[Трайная карона (снукер)|трайной кароны]] ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]] — [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіяната Вялікабрытаніі]]&lt;ref name=uk13org/&gt;. ігракі сустракаліся паміж сабой на прафесійных турнірах 19 разоў, з якіх у 12 выпадках перамогу атрымліваў [[Марк Сэлбі|Сэлбі]], у 6 — [[Ніл Робертсан|Робертсан]] (аднойчы снукерысты згулялі ўнічыю). Аднак лік асабістых сустрэч на першынствах рэйтынгавага ўзроўню — 4:2 на карысць [[Ніл Робертсан|аўстралійскага іграка]]. Апроч таго, [[Ніл Робертсан|Ніл]] выйграў усе 4 апошнія рэйтынгавыя паядынкі (усе ў 2013 годзе), а апошняя рэйтынгавая перамога [[Марк Сэлбі|англічаніна]] адбылася ў чвэрцьфінале [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2012|чэмпіянату Вялікабрытаніі 2012 года]]. У фінале [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі 2013]] (апошні матч рэйтынгавага статусу паміж [[Ніл Робертсан|Робертсанам]] і [[Марк Сэлбі|Сэлбі]]) [[Ніл Робертсан|аўстралійскі ігрок]] адолеў [[Марк Сэлбі|апанента]] з лікам 10:7. У 2014 годзе снукерысты двойчы гулялі паміж сабой падчас турніру [[Championship League 2014 (снукер)|Championship League]]: абодва разы [[Марк Сэлбі|Марк]] святкаваў перамогу з лікамі 3:1 і 3:2&lt;ref name=ref256/&gt;.

У стартавым фрэйме [[Ніл Робертсан|Ніл]] першым атрымаў шанец на [[Серыя (снукер)|серыю]], але забіў толькі чырвоны шар, пасля чаго памыліўся на простым чорным шары, які стаяў на сваёй пазнацы. Гэта дазволіла [[Марк Сэлбі|яго саперніку]] пачаць [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 65 ачкоў і выйграць стартавую партыю. У другім фрэйме [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] пачаў серыю пры ліку 1:22 і давёў яе да 54 балаў, але не забіў чарговы чырвоны шар, пакінуўшы яго на гульні. [[Ніл Робертсан|Робертсан]] выкарыстаў гэтую магчымасць і, зрабіўшы [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 35 ачкоў, зраўняў лік у матчы. У доўгай 39-хвіліннай трэцяй партыі [[Ніл Робертсан|аўстраліец]] зрабіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 46 балаў, а пазней высвятленне пераможца перайшло на каляровые шары, і ён выйграў фрэйм на зялёным. Да перапынку [[Марк Сэлбі|снукерыст з Лестэра]] зрабіў лік 2:2 пасля выдатнага [[Клірэнс (снукер)|клірэнса]] ў 133 ачкі ([http://www.youtube.com/watch?v=10GBjYHs7xA відэа]), які быў найвышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] [[Марк Сэлбі|Марка]] на чэмпіянаце. У пятым фрэйме [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 48 балаў, а пры ліку 34:53 [[Ніл Робертсан|Ніл]] дапусціў недаравальную памылку, пакінуўшы чырвоны на гульне ў верхні вугал, чым скарыстаўся [[Марк Сэлбі|англічанін]], зрабіўшы [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 35 ачкоў. У наступнай партыі падобная памылка [[Ніл Робертсан|аўстралійца]] зноў дапамагла [[Марк Сэлбі|Марку Сэлбі]] выйграць ачко і зрабіць лік у матчы 4:2. У сёмым фрэйме [[Марк Сэлбі|30-гадовы брытанец]] паказаў выдатную тактычную гульню, скончыўшы яго паўсоценнай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 72 ачкі. Прайграўшы чатыры фрэйма запар, [[Ніл Робертсан|аўстралійскі снукерыст]] сумеў вярнуцца ў гульню і выканаў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 130 балаў ([http://www.youtube.com/watch?v=c7KW3i6rb2g відэа]), і лік у матчы стаў 5:3 на карысць [[Марк Сэлбі|Сэлбі]]&lt;ref name=ref257/&gt;&lt;ref name=ref253/&gt;&lt;ref name=ref344/&gt;&lt;ref name=ref391/&gt;.

Падчас дзённай сесіі наступнага гульнявога дня снукерысты выйшлі на арэну для працягу барацьбы. [[Ніл Робертсан|Робертсан]] узяў верх у доўгім стартавым фрэйме з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 46 балаў, пасля чаго зраўняў лік у матчы, дзякуючы [[Клірэнс (снукер)|клірэнсу]] ў 113 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=91qRQxdWE_w відэа]). У адзінаццатым фрэйме [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] выканаў паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]], 53 балы, пасля чаго сумеў давесці партыю да перамогі і зноў выйшаў наперад — 6:5. У наступным фрэйме [[Ніл Робертсан|Ніл]] дапусціў памылку пры гульні сіняга шара ў верхні вугал, якой скарыстаўся [[Марк Сэлбі|яго сапернік]] і вярнуў сабе лідарства ў два ачкі да перапынку. [[Ніл Робертсан|Аўстраліец]] выйграў трынаццатую партыю з найвышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 72 ачкі, пасля чаго [[Марк Сэлбі|трэці нумар сусветнага рэйтынгу]] паказаў сваё выдатнае тактычнае майстэрства ў чатырнаццатым фрэйме, зрабіўшы лік у матчы 8:6. З [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 64 ачкі [[Марк Сэлбі]] замацаваў сваю перавагу да трох партый, а таксама набліжаўся да ліку 10:6, але памыліўся на 53 балах пры ўдары прамога чорнага шара са сваёй пазнакі. Гэта дазволіла [[Ніл Робертсан|аўстралійскаму іграку]] пачаць зваротны [[Серыя (снукер)|брэйк]] і, здзейсніўшы цудоўны [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 61 ачко, скараціць адставанне да двух ачкоў да канца другой сесіі матча&lt;ref name=ref258/&gt;&lt;ref name=ref255/&gt;&lt;ref name=ref317/&gt;&lt;ref name=ref392/&gt;.

Раніцай трэцяга мая, калі ўжо быў вядомы першы фіналіст чэмпіянату, [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] і [[Ніл Робертсан|Робертсан]] пачыналі гуляць трэцюю сесію свайго паядынку 1/2 фіналу пры ліку 9:7 на карысць [[Марк Сэлбі|англічаніна]]. У стартавай партыі сесіі [[Марк Сэлбі|Марк]] выканаў свой другі [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] ў матчы, 104 балы ([http://www.youtube.com/watch?v=mEzAeHwJ1cg відэа]), і сышоў у адрыў ад [[Ніл Робертсан|саперніка]] на тры ачкі. [[Ніл Робертсан|Ніл]] адказаў сваёй [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 85 балаў у васемнаццатым фрэйме, зрабіўшы лік 8:10. У дзевятнаццатай партыі, якая доўжылася 51 хвіліну, [[Ніл Робертсан|аўстраліец]] прадэманстраваў свае тактычныя здольнасці і выйграў фрэйм на каляровых шарах, пасля чаго дамінаваў у пазіцыйнай барацьбе ў наступнай таксама доўгай партыі (43 хвіліны) і зраўняў лік у матчы да перапынку — 10:10. У дваццаць першым фрэйме [[Ніл Робертсан]] павёў [[Серыя (снукер)|серыю]] і меў магчымасць перамагчы ў чацвёртай партыі запар, але памыліўся, набраўшы 36 ачкоў, пасля чаго [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] аформіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 73 балы і зноў выйшаў наперад у матчы. [[Марк Сэлбі|Трэці сеяны чэмпіянату]] выйграў і наступную партыю, якая доўжылася 31 хвіліну, з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 49 ачкоў і вярнуў сабе перавагу на два фрэймы. У дваццаць трэцім фрэйме пасля паўсоценнай [[Серыя (снукер)|серыі]] [[Ніл Робертсан|аўстралійскага іграка]], 64 ачкі, [[Марк Сэлбі|Марк]] павёў зваротны [[Серыя (снукер)|брэйк]], але памыліўся пры гульні апошняга жоўтага шара, набраўшы 39 балаў, пасля чаго [[Ніл Робертсан|Робертсан]] давёў фрэйм да перамогі на каляровых шарах. У апошняй партыі трэцяй сесіі паядынку [[Ніл Робертсан|Ніл]] дамінаваў і зноў, дзякуючы падыходам у 37 і 40 балаў, здолеў зраўняць лік у матчы — 12:12&lt;ref name=ref259/&gt;&lt;ref name=ref394/&gt;.

Увечары таго ж дня [[Марк Сэлбі]] і [[Ніл Робертсан]] выйшлі на арэну [[Тэатр Крусібл|Крусібла]] для заканчэння паўфінальнага паядынку сусветнага першынства. [[Серыя (снукер)|Брэйк]] у 74 ачкі ў стартавай партыі апошняй сесіі дазволіў [[Ніл Робертсан|аўстралійцу]] зрабіць лік 13:12 на сваю карысць і ўпершыню пасля ліку 2:1 выйсці наперад у матчы. Ён павёў [[Серыя (снукер)|серыю]] і ў наступным фрэйме, але, набраўшы 40 балаў, няўдала выканаў падбой групы чырвоных шароў і страціў пазіцыю. [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] забіў дальні чырвоны і [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 79 пунктаў зраўняў лік у сустрэчы. [[Марк Сэлбі|Марк]] дамінаваў у дваццаць сёмай партыі і здолеў вярнуць сваё лідарства, дзякуючы цудоўнаму дальняму ўдару па трэцяму з канца чырвонаму шару. З найвышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 53 ачкі [[Ніл Робертсан]] выйграў дваццаць восьмы фрэйм, і лік да перапынку стаў 14:14. Пасля перапынку [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] зноў выйшаў наперад, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 77 балаў, а ў трыццатай партыі [[Марк Сэлбі|трохразовы пераможца Мастэрс]] аформіў яшчэ адну паўсоценную [[Серыя (снукер)|серыю]], 54 ачкі, пасля чаго [[Ніл Робертсан|Ніл]] не сумеў дагнаць [[Марк Сэлбі|праціўніка]]. Такім чынам, лік стаў 16:14 на карысць [[Марк Сэлбі|англійскага снукерыста]], якому засталося выйграць адзін фрэйм да выхаду ў фінал турніру. У пачатку трыццаць першай партыі ён атрымаў шанец павесці [[Серыя (снукер)|брэйк]], але памыліўся, набраўшы 14 балаў, пасля чаго [[Ніл Робертсан|Робертсан]] дальнім ударам пачаў выдатную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 108 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=-Mjo1Zh5LDI відэа]), 103-і [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] [[Ніл Робертсан|Ніла]] ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]]. Пасля няўдалага адыгрыша [[Ніл Робертсан|аўстралійца]] ў трыццаць другім фрэйме, [[Марк Сэлбі|Марк]] выкарыстаў сваю магчымасць і пасля некалькіх удалых удараў атрымаў добрую пазіцыю, пасля чаго выканаў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 74 балы і выйшаў у фінал з лікам 17:15. Такім чынам, [[Марк Сэлбі]] выйшаў у свой другі фінальны паядынак [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету па снукеры]] на [[Роні О’Саліван]]а, а [[Ніл Робертсан|лідар сусветнага рэйтынгу і рэкардсмен па колькасці соценных серый за сезон]] вылецеў з найбуйнейшага снукернага турніру на паўфінальнай стадыі. Паводле слоў [[Ніл Робертсан|Робертсана]], [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] паказаў найлепшую гульню, якую калі-небудзь бачыў [[Ніл Робертсан|аўстраліец]] у выкананні [[Марк Сэлбі|Марка]]&lt;ref name=ref260/&gt;&lt;ref name=ref261/&gt;&lt;ref name=ref318/&gt;&lt;ref name=ref346/&gt;&lt;ref name=ref395/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=tlh00e2_cyQ Апошні фрэйм паўфінальнага матча чэмпіянату свету 2014 (Марк Сэлбі — Ніл Робертсан)]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #D3D3D3;&quot; | '''''1—3 мая''. Рэферы: [[Аліўе Мартэль]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | '''[[Марк Сэлбі]] (3)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | '''17'''-15
| width=&quot;230&quot; | [[Ніл Робертсан]] (2) &lt;br /&gt;{{AUS}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''65'''-1 ('''65'''), 55-'''61''' ('''54''' ''Сэлбі''), 41-'''75''', '''138'''-0 ('''133'''), '''88'''-34, '''71'''-21, '''119'''-1 ('''72'''), 0-'''130''' ('''130''') &lt;br /&gt;''Другая сесія'': 25-'''103''', 3-'''119''' ('''113'''), '''73'''-32 ('''53'''), '''66'''-24, 8-'''91''' ('''72'''), '''88'''-26, '''73'''-20 ('''64'''), 53-'''61''' ('''53''' ''Сэлбі'', '''61''') &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': '''119'''-1 ('''104'''), 0-'''94''' ('''85'''), 48-'''80''', 32-'''77''', '''73'''-36 ('''73'''), '''66'''-31, 42-'''79''' ('''64'''), 8-'''77''' &lt;br /&gt;''Чацвёртая сесія'': 11-'''75''' ('''74'''), '''79'''-47 ('''79'''), '''78'''-29, 0-'''85''' ('''53'''), '''84'''-1 ('''77'''), '''74'''-29 ('''54'''), 14-'''108''' ('''108'''), '''74'''-1 ('''74''')
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Марк Сэлбі|Сэлбі]]''': 133, 104; '''[[Ніл Робертсан|Робертсан]]''': 130, 113, 108
|}

=== Фінальная гульня ===

==== {{Сцяг Англіі}} Роні О’Саліван — {{Сцяг Англіі}} Марк Сэлбі ====

[[Файл:Mark Selby at Snooker German Masters (Martin Rulsch) 2014-01-29 01.jpg|thumb|300px|Новы чэмпіён свету [[Марк Сэлбі]]]]
4 мая на арэне [[Тэатр Крусібл|тэатра Крусібл]] пачаўся фінал 80-га чэмпіянату свету па снукеры. [[Роні О’Саліван]], пяціразовы пераможца [[Чэмпіянат свету па снукеры|сусветнага першынства]]&lt;ref name=ref91/&gt;, і [[Марк Сэлбі]], фіналіст [[Чэмпіянат свету па снукеры 2007|чэмпіянату 2007 года]]&lt;ref name=ref99/&gt;, выйшлі да стала ў 2 гадзіны пасля апоўдня па мясцовым часе змагацца за тытул чэмпіёна свету і 300 тысяч фунтаў стэрлінгаў, найвышэйшы першы прыз у гісторыі снукера&lt;ref name=ref6/&gt;. Матч абслугоўваў рэферы [[Брэндан Мур]], які ўпершыню працаваў на фінальным матчы [[Чэмпіянат свету па снукеры|першынства свету]]&lt;ref name=ref117/&gt;. Яны сустракаліся паміж сабой у рамках 1/4 фіналу [[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|найбуйнейшага снукернага турніру 2010 года]], калі [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] перайграў [[Роні О’Саліван|свайго саперніка]] з лікам 13:11 (пры адставанні 9:11). Увогуле да гэтага паядынку снукерысты правялі 21 гульню, з якіх у 13 выпадках перамагаў [[Роні О’Саліван|О’Саліван]]. На рэйтынгавых турнірах [[Роні О’Саліван|Роні]] і [[Марк Сэлбі|Марк]] атрымалі па 4 перамогі адзін над адным, пры гэтым у двух апошніх матчах верх атрымаў [[Марк Сэлбі|Сэлбі]], а [[Роні О’Саліван|першы сеяны чэмпіянату]] апошні раз выйграваў у [[Марк Сэлбі|свайго праціўніка]] на рэйтынгавым узроўні падчас [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2009|чэмпіянату Вялікабрытаніі 2009 года]] (9:3). У [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] і [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] перасякаліся 3 разы: дзве перамогі на рахунку першага (уключаючы апошні паядынак ігракоў — пераможны фінал [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс]], дзе [[Роні О’Саліван|Роні]] разграміў [[Марк Сэлбі|саперніка]] з лікам 10:4) і адна — на рахунку трэцяга нумару [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|афіцыйнага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref262/&gt;.

Пакуль [[Марк Сэлбі]] ўваходзіў у гульню, набраўшы толькі 26 балаў у першых трох партыях, [[Роні О’Саліван|яго сапернік]] хутка пачаў набіраць ачкі ў фінальным матчы. [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] выйграў стартавы фрэйм з вышэйшай [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 69 пунктаў, пасля чаго падвоіў сваю перавагу, дзякуючы падыходам у 27 і 37 балаў. У трэцяй партыі ён адкрыў рахунак [[Соценная серыя (снукер)|соценным брэйкам]] у фінале, аформіўшы [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 102 ачкі ([http://www.youtube.com/watch?v=O50cbhp5iZ0 відэа]), і зрабіў лік 3:0. У апошнім матчы паміж снукерыстамі, вырашальным матчы на [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс 2014]], дзе [[Роні О’Саліван]] атрымаў перамогу з лікам 10:4, ён выйграў пяць першых фрэймаў. У гэтым фінале [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] сумеў размачыць лік у чацвёртай партыі, выйграўшы яе з лепшым падыходам да стала ў 37 балаў. Пры ліку 47:44 у пятым фрэйме [[Роні О’Саліван|33-ці нумар сусветнага рэйтынгу]] дапусціў памылку пры спробе выхаду са снукера на апошнім жоўтым шары, што дазволіла [[Марк Сэлбі|Марку]] пачаць пераможную [[Серыя (снукер)|серыю]] і зачысціць стол да чорнага шара, скараціўшы адставанне да адной партыі. З [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 63 ачкі [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] выйграў наступны фрэйм і зрабіў лік у матчы 4:2. У сёмай партыі [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] перамог [[Роні О’Саліван|саперніка]] ў тактычнай барацьбе, зарабіўшы 16 штрафных балаў і выйграўшы фрэйм з лікам 72:36. Пры ліку 39:11 у апошняй партыі першай гульнявой сесіі [[Роні О’Саліван|дзеючы чэмпіён свету]] памыліўся на простым чырвоным шары, пасля чаго [[Марк Сэлбі|яго апанент]] зрабіў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 38 ачкоў, пакінуўшы адзін чырвоны на стале. Пазней пры выхадзе са снукера [[Марк Сэлбі|Марк]] забіў выпадковы чырвоны шар, але дапусціў недаравальную памылку пры гульні чорнага, што прывяло да [[Клірэнс (снукер)|клірэнса]] ў выкананні [[Роні О’Саліван|Роні]] і ліку 5:3 на яго карысць пасля першай часткі фіналу&lt;ref name=ref263/&gt;&lt;ref name=ref396/&gt;.

Другая сесія матча пачалася ў той жа дзень у 7 гадзін пасля апоўдня па брытанскім часе і складалася з дзевяці фрэймаў. [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] зноў пачаў з перамогі з вышэйшым [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 40 ачкоў пасля таго, як [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] рызыкаваў і памыліўся пры гульні цяжкага чырвонага шара ў сярэднюю лузу. У дзясятай партыі [[Роні О’Саліван|Роні]] зрабіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 52 балы і павёў у ліку 57:0, на што [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] адказаў падыходам у 42 ачкі, пакінуўшы на стале пяць каляровых шароў. Ягоная памылка пры адыгрышы на апошнім зялёным шары дазволіла [[Роні О’Саліван]]у забіць зялёны і руды і зрабіць лік у матчы 7:3. У адзінаццатым фрэйме [[Марк Сэлбі|Марк]] меў некалькі магчымасцей пачаць добрую [[Серыя (снукер)|серыю]], але шмат памыляўся, а [[Роні О’Саліван|О’Саліван]], у сваю чаргу, аформіў пераможны [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 63 балы і давёў сваю перавагу да пяці партый. [[Серыя (снукер)|Серыя]] у 55 пунктаў дапамагла [[Марк Сэлбі|іграку з Лестэра]] выйграць першае ачко ў другой сесіі, пасля чаго за ім застаўся і трынаццаты фрэйм, у якім ён дамінаваў, нягледзячы на 25 штрафных балаў, якія набраў [[Роні О’Саліван|яго праціўнік]]. У дзвюх наступных партыях [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] аформіў два неўзаемныя [[Серыя (снукер)|брэйкі]] — [[Клірэнс (снукер)|клірэнс]] у 131 ачко ў чатырнаццатым фрэйме ([http://www.youtube.com/watch?v=4Yf0inelKsM відэа]) і [[Серыя (снукер)|серыя]] ў 87 ачкоў у пятнаццатай партыі — і вярнуў лідарства ў фінале ў пяць балаў, зрабіўшы лік 10:5. З пераможным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 58 ачкоў [[Марк Сэлбі]] выйграў шаснаццаты фрэйм з лікам 84:9, а пры ліку 9:16 у заключнай партыі другой сесіі [[Роні О’Саліван|яго сапернік]] спрабаваў пайсці ў атаку, але не забіў дальні чырвоны шар, пасля чаго [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] выканаў [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 62 ачкі, вышэйшы [[Серыя (снукер)|брэйк]] [[Марк Сэлбі|Марка]] ў матчы. Такім чынам, [[Роні О’Саліван]] трэці год запар выйграваў пасля першага фінальнага дня на [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянаце свету]] з лікам 10:7, у выніку перамогшы [[Алістэр Картэр|Алістэра Картэра]] ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012 годзе]] з лікам 18:11&lt;ref name=wsc12ct/&gt; і [[Бары Хокінс]]а ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013 годзе]] з лікам 18:12&lt;ref name=wsc13ct/&gt;&lt;ref name=ref264/&gt;&lt;ref name=ref267/&gt;&lt;ref name=ref319/&gt;&lt;ref name=ref397/&gt;.

На наступны дзень, апошні сямнаццаты гульнявы дзень сусветнага першынства, у 2 гадзіны па мясцовым часе пачалася трэцяя сесія паядынку паміж [[Роні О’Саліван|О’Саліванам]] і [[Марк Сэлбі|Сэлбі]]. [[Роні О’Саліван|Роні]] першым атрымаў шанец на атаку ў васемнаццатым фрэйме, але страціў пазіцыю на 32 балах, пасля чаго [[Марк Сэлбі|Марк]] аформіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 55 ачкоў і пазней давёў трэцюю запар партыю да перамогі. Нягледзячы на 22 штрафных бала, якія дасталіся [[Роні О’Саліван|снукерысту з графства Уэст-Мідлендс]] у пачатку наступнага фрэйма, [[Марк Сэлбі]] выйграў тактычную дуэль за магчымасць пачаць [[Серыя (снукер)|брэйк]] і з [[Серыя (снукер)|серыяй]] у 52 ачкі скараціў адставанне да адной партыі, а выканаўшы [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 74 балы ў дваццатым фрэйме ўпершыню ў паядынку зраўняў лік — 10:10. У дваццаць першай партыі вырашальнага матча турніру [[Роні О’Саліван|пераможца двух апошніх чэмпіянатаў свету]] стаў губляць стрыманасць, бо дамінаванне [[Марк Сэлбі|яго саперніка]] прывяло да шостага запар фрэйма, які выйграў [[Марк Сэлбі|Марк]] і павёў у ліку 11:10. пасля перапынку [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] пачаў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў дваццаць другой партыі, памыліўшыся на 36 балах, пасля чаго [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] аформіў паўсоценны [[Серыя (снукер)|брэйк]], 50 ачкоў, і набраў яшчэ 8 балаў, пакінуўшы на стале каляровыя шары. Абодва іграка адчувалі моцны ціск і ўпусцілі добрыя магчымасці забіць жоўты і зялёны шары, але ў выніку [[Роні О’Саліван]] здолеў забіць дальні зялёны, які дапамог яму зраўняць лік. [[Роні О’Саліван|38-гадовы брытанец]] упэўнена будаваў пазіцыйную гульню ў наступным фрэйме, які працягваўся 50 хвілін, і прайграючы з лікам 7:48, выйшаў наперад 58:48, здабыўшы ўвогуле 23 штрафныя балы, і перавёў высвятленне пераможцы ў барацьбу за каляровыя шары. Пры ліку 58:57 ([[Марк Сэлбі|Сэлбі]] забіў жоўты і зялёны шары) [[Роні О’Саліван|Роні]] цудоўным дальнім ударам забіў руды, а пасля і сіні шары, але памыліўся на няцяжкім ружовым шары, пакінуўшы яго каля лузы. [[Марк Сэлбі]] забіў ружовы і чорны і зрабіў лік 12:11, пасля чаго трэцяя сесія скончылася з-за доўгай працягласці фрэймаў. Такім чынам, [[Марк Сэлбі|30-гадовы англічанін]] здзейсніў выдатны камбэк, чарговы камбэк [[Марк Сэлбі|Марка]] ў фінальных матчах супраць [[Роні О’Саліван|О’Салівана]], выйграўшы пяць з шасці партый трэцяй часткі матча і сем з апошніх васьмі фрэймаў&lt;ref name=ref265/&gt;&lt;ref name=ref268/&gt;&lt;ref name=ref347/&gt;&lt;ref name=ref398/&gt;.

Праз некалькі гадзін снукерысты вярнуліся на арэну для заканчэння вырашальнай дуэлі чэмпіянату. [[Роні О’Саліван|Роні]] пачаў вырашальную сесію з трэцяй [[Соценная серыя (снукер)|соценнай серыі]] ў фінальным паядынку, 100 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=96ffXXRaM0U відэа]), якая стала яго трынаццатым [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] на турніры, і зраўняў лік — 12:12. Пры ліку 0:46 у дваццаць пятым фрэйме [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] пачаў [[Серыя (снукер)|брэйк]], але памыліўся на чорным, набраўшы толькі 24 балы і дазволіўшы [[Марк Сэлбі|Марку Сэлбі]] давесці партыю да перамогі і аднавіць сваё лідарства. [[Марк Сэлбі|Марк]] дамінаваў у наступным фрэйме, павёўшы ў ліку 58:25, дзякуючы падыходам у 23 і 25 ачкоў, пасля чаго [[Роні О’Саліван|сапернік]] забіў апошнія жоўты, зялёны, руды і сіні шары, але не здолеў паставіць снукер, які быў неабходны яму, і [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] павёў 14:12, забіўшы ружовы шар. Тактычныя памылкі [[Роні О’Саліван|О’Салівана]] ў дваццаць сёмай партыі дазволілі [[Марк Сэлбі|Марку]] выканаць пераможную [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 56 балаў пры ліку 34:4 і павялічыць свой адрыў да трох ачкоў. З двума выніковымі падыходамі, 30 і 49 балаў, [[Роні О’Саліван|Роні]] выйграў дваццаць восьмы фрэйм, а таксама здолеў адыграцца пры ліку 15:47 у наступнай партыі і з пераможным [[Серыя (снукер)|брэйкам]] у 37 ачкоў зрабіў лік 14:15. [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] прадэманстраваў стойкасць пасля двух прайграных фрэймаў і аформіў свой адзіны [[Соценная серыя (снукер)|соценны брэйк]] у фінале, 127 ачкоў ([http://www.youtube.com/watch?v=qoZSYtn7CgQ відэа]), пасля чаго выканаў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 87 балаў у трыццаць першым фрэйме, вярнуўшы сабе, такім чынам, ініцыятыву і зрабіўшы лік 17:14. У трыццаць другой партыі [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] зрабіў некалькі добрых падыходаў, усталяваўшы лік 56:0, пасля чаго [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] сумеў адквітаць 27 ачкоў, пакінуўшы адзін чырвоны на стале, а, калі прыйшоў яго шанец, ён паказаў сапраўды чэмпіёнскую гульню, забіўшы дальні чырвоны шар і зачысціўшы стол серыяй цудоўных удараў. Такім чынам, [[Марк Сэлбі]] выйграў трынаццаць з семнаццаці апошніх фрэймаў турніру і стаў чэмпіёнам свету па снукеры, перамогшы ў фінальным матчы [[Роні О’Саліван]]а з лікам 18:14&lt;ref name=ref266/&gt;&lt;ref name=ref269/&gt;&lt;ref name=ref320/&gt;&lt;ref name=ref321/&gt;&lt;ref name=ref348/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;.

* [http://www.youtube.com/watch?v=nBn8M_RZzfw Апошні фрэйм фінальнага матча чэмпіянату свету 2014 (Роні О’Саліван — Марк Сэлбі) і цырымонія ўзнагароджання]

Здабыўшы перамогу на чэмпіянаце свету па снукеры, [[Марк Сэлбі]], трохразовы пераможца [[Мастэрс (снукер)|Мастэрс]], упісаў сваё імя ў гісторыю, стаўшы 24-м чэмпіёнам свету. Ён таксама выйграў рэкордныя снукерныя прызавыя, £300,000&lt;ref name=ref6/&gt;, і стаў лідарам [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовага рэйтынгу]], які атрымаў статус афіцыйнага адразу пасля сусветнага першынства&lt;ref name=ref270/&gt;. [[Марк Сэлбі|Лепшы снукерыст абарончага плану ў свеце]] на працягу турніру прадэманстраваў вытрымку і рашучасць у ключавыя моманты, перамогшы ў першым матчы [[Майкл Уайт|Майкла Уайта]] ў вырашальным фрэйме&lt;ref name=ref175/&gt;, а таксама здзейсніўшы выдатны вырашальны рывок у паўфінальным паядынку супраць [[Ніл Робертсан|Ніла Робертсана]] пры ліку 14:14&lt;ref name=ref260/&gt;. [[Марк Сэлбі|Марк]] быў у фіналах усіх трох турніраў [[Трайная карона (снукер)|трайной снукернай кароны]] ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]], прайграўшы на [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянаце Вялікабрытаніі]] і [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс]] [[Ніл Робертсан|Робертсану]] (7:10) і [[Роні О’Саліван]]у (4:10) адпаведна&lt;ref name=uk13org/&gt;&lt;ref name=ref145/&gt;, і змог узяць рэванш у абодвух падчас найбуйнейшага снукернага спаборніцтва ў свеце, выйграўшы першы рэйтынгавы тытул у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]] і чацвёрты — у сваёй прафесійнай кар’еры. Апроч таго, [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] стаў дзявятым іграком у гісторыі снукера, які выйграваў усе турніры [[Трайная карона (снукер)|трайной кароны]]&lt;ref name=ref266/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #FFD700;&quot; | '''''4—5 мая''. Рэферы: [[Брэндан Мур]]'''&lt;ref name=ref3/&gt;
|-
| width=&quot;230&quot; align=&quot;right&quot; | [[Роні О’Саліван]] (1)&lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot; | 14-'''18'''
| width=&quot;230&quot; | '''[[Марк Сэлбі]] (3)''' &lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''77'''-0 ('''69'''), '''64'''-26, '''102'''-0 ('''102'''), 28-'''69''', 47-'''68''', '''80'''-8 ('''63'''), 36-'''72''', '''66'''-54 &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''99'''-24, '''70'''-47 ('''52'''), '''67'''-27 ('''63'''), 25-'''82''' ('''55'''), 45-'''96''', '''131'''-0 ('''131'''), '''87'''-0 ('''87'''), 9-'''84''' ('''58'''), 9-'''78''' ('''62''') &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': 35-'''81''' ('''55'''), 23-'''77''' ('''52'''), 7-'''84''' ('''74'''), 29-'''89''', '''76'''-38 ('''50'''), 67-'''70''' &lt;br /&gt;''Чацвёртая сесія'': '''100'''-0 ('''100'''), 24-'''67''', 39-'''64''', 4-'''90''' ('''56'''), '''79'''-0, '''66'''-47, 0-'''131''' ('''127'''), 14-'''87''' ('''87'''), 56-'''62'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | '''&lt;u&gt;[[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]:&lt;/u&gt; [[Роні О’Саліван|О’Саліван]]''': 102, 131, 100; '''[[Марк Сэлбі|Сэлбі]]''': 127
|}

{{reflist|group=хт}}

== Асноўная сетка ==

&lt;ref name=ref12/&gt;&lt;ref name=ref3/&gt;&lt;ref name=ref271/&gt;&lt;ref name=ref272/&gt;

{{Турнір32
| RD1 = &lt;u&gt;'''Першы раўнд'''&lt;/u&gt;&lt;br /&gt;''да 10 перамог''
| RD2 = &lt;u&gt;'''Другі раўнд'''&lt;/u&gt;&lt;br /&gt;''да 13 перамог''
| RD3 = &lt;u&gt;'''Чвэрцьфіналы'''&lt;/u&gt;&lt;br /&gt;''да 13 перамог''
| RD4 = &lt;u&gt;'''Паўфіналы'''&lt;/u&gt;&lt;br /&gt;''да 17 перамог''
| RD5 = &lt;u&gt;'''Фінал'''&lt;/u&gt;&lt;br /&gt;''да 18 перамог''

| граніца=000000
| граніца2=000000
| граніцачф=000000
| граніцапф=000000
| граніцаф=000000
| фон=00AF00
| фончф=00AF00
| фонпф=00AF00
| фонф=ffd700

|  RD1-seed01 = 1
|  RD1-team01 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
| RD1-score01 = '''10'''
|  RD1-seed02 = 115
|  RD1-team02 = {{Сцяг Фінляндыі}} [[Робін Хал]]
| RD1-score02 = 4
|  RD1-seed03 = 16
|  RD1-team03 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Джо Пэры]]'''
| RD1-score03 = '''10'''
|  RD1-seed04 = 43
|  RD1-team04 = {{Сцяг Шатландыі}} [[Джэймі Бёрнэт]]
| RD1-score04 = 7
|  RD1-seed05 = 9
|  RD1-team05 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Шон Мёрфі]]'''
| RD1-score05 = '''10'''
|  RD1-seed06 = 49
|  RD1-team06 = {{Сцяг Англіі}} [[Джэймі Коўп]]
| RD1-score06 = 9
|  RD1-seed07 = 8
|  RD1-team07 = {{Сцяг Ганконга}} '''[[Марка Фу]]'''
| RD1-score07 = '''10'''
|  RD1-seed08 = 38
|  RD1-team08 = {{Сцяг Англіі}} [[Мартын Гоўлд]]
| RD1-score08 = 7
|  RD1-seed09 = 5
|  RD1-team09 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Бары Хокінс]]'''
| RD1-score09 = '''10'''
|  RD1-seed10 = 31
|  RD1-team10 = {{Сцяг Англіі}} [[Дэвід Гілберт]]
| RD1-score10 = 4
|  RD1-seed11 = 12
|  RD1-team11 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Рыкі Уолдэн]]'''
| RD1-score11 = '''10'''
|  RD1-seed12 = 89
|  RD1-team12 = {{Сцяг Англіі}} [[Кайрэн Уілсан]]
| RD1-score12 = 7
|  RD1-seed13 = 13
|  RD1-team13 = {{Сцяг Англіі}} [[Марк Дэвіс]]
| RD1-score13 = 5
|  RD1-seed14 = 24
|  RD1-team14 = {{Сцяг Уэльса}} '''[[Дамінік Дэйл]]'''
| RD1-score14 = '''10'''
|  RD1-seed15 = 4
|  RD1-team15 = {{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]]
| RD1-score15 = 9
|  RD1-seed16 = 75
|  RD1-team16 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Майкл Уослі]]'''
| RD1-score16 = '''10'''
|  RD1-seed17 = 3
|  RD1-team17 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
| RD1-score17 = '''10'''
|  RD1-seed18 = 30
|  RD1-team18 = {{Сцяг Уэльса}} [[Майкл Уайт]]
| RD1-score18 = 9
|  RD1-seed19 = 14
|  RD1-team19 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Алістэр Картэр]]'''
| RD1-score19 = '''10'''
|  RD1-seed20 = 26
|  RD1-team20 = {{Сцяг Кітая}} [[Сяа Гадун]]
| RD1-score20 = 8
|  RD1-seed21 = 11
|  RD1-team21 = {{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]]
| RD1-score21 = 7
|  RD1-seed22 = 34
|  RD1-team22 = {{Сцяг Шатландыі}} '''[[Алан Мак-Манус]]'''
| RD1-score22 = '''10'''
|  RD1-seed23 = 6
|  RD1-team23 = {{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Бінэм]]
| RD1-score23 = 5
|  RD1-seed24 = 29
|  RD1-team24 = {{Сцяг Ірландыі}} '''[[Кен Доэрці]]'''
| RD1-score24 = '''10'''
|  RD1-seed25 = 7
|  RD1-team25 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Джад Трамп]]'''
| RD1-score25 = '''10'''
|  RD1-seed26 = 36
|  RD1-team26 = {{Сцяг Англіі}} [[Том Форд]]
| RD1-score26 = 8
|  RD1-seed27 = 10
|  RD1-team27 = {{nowrap|{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]]}}
| RD1-score27 = 9
|  RD1-seed28 = 21
|  RD1-team28 = {{Сцяг Уэльса}} '''[[Раян Дэй]]'''
| RD1-score28 = '''10'''
|  RD1-seed29 = 15
|  RD1-team29 = {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} '''[[Марк Ален]]'''
| RD1-score29 = '''10'''
|  RD1-seed30 = 23
|  RD1-team30 = {{Сцяг Англіі}} [[Майкл Холт]]
| RD1-score30 = 4
|  RD1-seed31 = 2
|  RD1-team31 = {{Сцяг Аўстраліі}} '''[[Ніл Робертсан]]'''
| RD1-score31 = '''10'''
|  RD1-seed32 = 67
|  RD1-team32 = {{Сцяг Англіі}} [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]]
| RD1-score32 = 2
|  RD2-seed01 = 1
|  RD2-team01 = {{nowrap|{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''}}
| RD2-score01 = '''13'''
|  RD2-seed02 = 16
|  RD2-team02 = {{Сцяг Англіі}} [[Джо Пэры]]
| RD2-score02 = 11
|  RD2-seed03 = 9
|  RD2-team03 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Шон Мёрфі]]'''
| RD2-score03 = '''13'''
|  RD2-seed04 = 8
|  RD2-team04 = {{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]]
| RD2-score04 = 8
|  RD2-seed05 = 5
|  RD2-team05 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Бары Хокінс]]'''
| RD2-score05 = '''13'''
|  RD2-seed06 = 12
|  RD2-team06 = {{Сцяг Англіі}} [[Рыкі Уолдэн]]
| RD2-score06 = 11
|  RD2-seed07 = 24
|  RD2-team07 = {{Сцяг Уэльса}} '''[[Дамінік Дэйл]]'''
| RD2-score07 = '''13'''
|  RD2-seed08 = 75
|  RD2-team08 = {{Сцяг Англіі}} [[Майкл Уослі]]
| RD2-score08 = 4
|  RD2-seed09 = 3
|  RD2-team09 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
| RD2-score09 = '''13'''
|  RD2-seed10 = 14
|  RD2-team10 = {{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]]
| RD2-score10 = 9
|  RD2-seed11 = 34
|  RD2-team11 = {{Сцяг Шатландыі}} '''[[Алан Мак-Манус]]'''
| RD2-score11 = '''13'''
|  RD2-seed12 = 29
|  RD2-team12 = {{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]]
| RD2-score12 = 8
|  RD2-seed13 = 7
|  RD2-team13 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Джад Трамп]]'''
| RD2-score13 = '''13'''
|  RD2-seed14 = 21
|  RD2-team14 = {{Сцяг Уэльса}} [[Раян Дэй]]
| RD2-score14 = 7
|  RD2-seed15 = 15
|  RD2-team15 = {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Марк Ален]]
| RD2-score15 = 7
|  RD2-seed16 = 2
|  RD2-team16 = {{Сцяг Аўстраліі}} '''[[Ніл Робертсан]]'''
| RD2-score16 = '''13'''
|  RD3-seed01 = 1
|  RD3-team01 = {{nowrap|{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''}}
| RD3-score01 = '''13'''
|  RD3-seed02 = 9
|  RD3-team02 = {{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]]
| RD3-score02 = 3
|  RD3-seed03 = 5
|  RD3-team03 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Бары Хокінс]]'''
| RD3-score03 = '''13'''
|  RD3-seed04 = 24
|  RD3-team04 = {{Сцяг Уэльса}} [[Дамінік Дэйл]]
| RD3-score04 = 12
|  RD3-seed05 = 3
|  RD3-team05 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
| RD3-score05 = '''13'''
|  RD3-seed06 = 34
|  RD3-team06 = {{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]]
| RD3-score06 = 5
|  RD3-seed07 = 7
|  RD3-team07 = {{Сцяг Англіі}} [[Джад Трамп]]
| RD3-score07 = 11
|  RD3-seed08 = 2
|  RD3-team08 = {{Сцяг Аўстраліі}} '''[[Ніл Робертсан]]'''
| RD3-score08 = '''13'''
|  RD4-seed01 = 1
|  RD4-team01 = {{nowrap|{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''}}
| RD4-score01 = '''17'''
|  RD4-seed02 = 5
|  RD4-team02 = {{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]]
| RD4-score02 = 7
|  RD4-seed03 = 3
|  RD4-team03 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
| RD4-score03 = '''17'''
|  RD4-seed04 = 2
|  RD4-team04 = {{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]]
| RD4-score04 = 15
|  RD5-seed01 = 1
|  RD5-team01 = {{nowrap|{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]}}
| RD5-score01 = 14
|  RD5-seed02 = 3
|  RD5-team02 = {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
| RD5-score02 = '''18'''
}}

== Фінал ==

[[Роні О’Саліван]] выйшаў у свой другі рэйтынгавы фінал у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] пасля [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Уэльса]], на якім ён атрымаў перамогу, перайграўшы ў вырашальным паядынку [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіна Цзюньхуэя]] з лікам 9:3&lt;ref name=ref144/&gt;. Апроч таго, ён выйграў два запрашальных турніры, [[Champion of Champions 2013 (снукер)|Champion of Champions]]&lt;ref name=ref146/&gt; і [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс]], найбуйнейшы нярэйтынгавы турнір у свеце&lt;ref name=ref145/&gt;. Два разы ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] [[Роні О’Саліван|пяціразовы чэмпіён свету]] быў у фіналах турніраў [[Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|серыі PTC]], з якіх на адным перамог, абыграўшы ў фінале [[Джэрард Грын|Джэрарда Грына]] з лікам 4:0 на [[Пол Хантэр Класік 2013 (снукер)|Пол Хантэр Класік]]&lt;ref name=ref147/&gt;. Яго сапернік, [[Марк Сэлбі]], у трэці раз у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]] выйшаў у фінал рэйтынгавага турніру. Да гэтага ён быў у фіналах [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі]], першага турніру [[Трайная карона (снукер)|трайной кароны]], і [[World Open 2014 (снукер)|World Open]], дзе саступіў [[Ніл Робертсан|Нілу Робертсану]] (7:10) і [[Шон Мёрфі|Шону Мёрфі]] (6:10) адпаведна&lt;ref name=uk13org/&gt;&lt;ref name=wo14org/&gt;. Апроч таго, ён выйшаў у фінал [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс]], другога першынства [[Трайная карона (снукер)|трайной кароны]]&lt;ref name=ref145/&gt;. Тройчы ў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]] [[Марк Сэлбі|Марк]] быў у фіналах міні-рэйтынгавых турніраў [[Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|PTC]], з якіх атрымаў перамогу на адным: у фінале [[Адкрыты чэмпіянат Антверпена па снукеры 2013|адкрытага чэмпіянату Антверпена]] ён перайграў [[Роні О’Саліван]]а з лікам 4:3&lt;ref name=ref173/&gt;&lt;ref name=ref273/&gt;&lt;ref name=ref238/&gt;.

Ігракі 6 разоў перасякаліся паміж сабой у фіналах турніраў, з якіх выйгралі па тры матчы (пры ліку асабістых сустрэч — 13:7 на карысць [[Роні О’Саліван|О’Салівана]]). Апошні раз яны гулялі паміж сабой у вырашальным матчы на [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс 2014]], дзе [[Роні О’Саліван|Роні]] разграміў [[Марк Сэлбі|свайго апанента]] з лікам 10:4. За два месяцы да гэтага яны перасекліся ў фінале [[Адкрыты чэмпіянат Антверпена па снукеры 2013|адкрытага чэмпіянату Антверпена]], сёмага этапу [[Players Tour Championship 2013/2014 (снукер)|еўрапейскага тура PTC]], дзе [[Марк Сэлбі|Марк]], саступаючы 1:3, выдрапаў перамогу з лікам 4:3. Фінал турніру [[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс]] [[Снукерны сезон 2013/2014|гэтага сезону]] стаў трэцім паядынкам снукерыстаў у апошніх матчах [[Мастэрс (снукер)|Мастэрс]]. У [[Мастэрс 2010 (снукер)|2010 годзе]] [[Марк Сэлбі]], саступаючы 6:9, выйграў тытул з лікам 10:9, а за год да гэтага, на [[Мастэрс 2009 (снукер)|Мастэрс 2009]], [[Роні О’Саліван]] перамог з лікам 10:8. У тым жа сезоне [[Роні О’Саліван|Роні]] і [[Марк Сэлбі|Марк]] гулялі ў фінале [[Прэм'ер-ліга 2008 (снукер)|снукернай прэм’ер-лігі]], дзе перамогу атрымаў [[Роні О’Саліван|О’Саліван]] — 7:2. На [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2008|адкрытым чэмпіянаце Уэльса 2008]] ігракі ўпершыню сышліся паміж сабой у фінале прафесійнага турніру. Саступаючы ў ліку 5:8, [[Марк Сэлбі|Сэлбі]] выйграў чатыры партыі запар і, такім чынам, увесь матч з вынікам 9:8. Такім чынам, адзіны рэйтынгавы фінал паміж ігракамі застаўся за [[Марк Сэлбі|снукерыстам з Лестэра]]&lt;ref name=ref262/&gt;.

Для [[Роні О’Саліван]]а фінал сусветнага першынства стаў 38-м рэйтынгавым фіналам у кар’еры. Да гэтага ён выйграў 26 тытулаў рэйтынгавага ўзроўню і прайграў у 11 фіналах&lt;ref name=ref274/&gt;&lt;ref name=ref275/&gt;. У прафесійнай кар’еры [[Марк Сэлбі|Марка Сэлбі]] гэты фінал стаў 12-м на рэйтынгавых турнірах, з якіх да гэтага ён выйграў толькі 3 тытулы, 8 разоў саступіўшы ў вырашальных паядынках турніраў&lt;ref name=ref276/&gt;&lt;ref name=ref277/&gt;.

Фінал чэмпіянату свету 2014 стаў 27-м выпадкам у гісторыі [[Чэмпіянат свету па снукеры|турніру]] і трэцім запар, калі ў вырашальным паядынку гулялі два [[Англія|англічаніны]]&lt;ref name=ref1/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffd700&quot; | '''Фінал:''' да 18 перамог. Рэферы: [[Брэндан Мур]].&lt;br /&gt;[[Тэатр Крусібл]], [[Шэфілд]], [[Англія]], 4-5 мая 2014.
|-
| width=&quot;205&quot; align=&quot;right&quot; | [[Роні О’Саліван]] (1) &lt;br /&gt;{{ENG}}
| width=&quot;150&quot; align=&quot;center&quot; | 14-'''18'''
| width=&quot;205&quot; | '''[[Марк Сэлбі]] (3)'''&lt;br /&gt;{{ENG}}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | {{пачатак схаванага блока|Загаловак = Статыстыка ігракоў|Рамка = |Фон_загалоўка=}}

&lt;ref name=ref286/&gt;&lt;ref name=ref262/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 100%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
| width=&quot;130&quot; align=&quot;right&quot; | 33
| width=&quot;150&quot; align=&quot;center&quot; | Сусветны рэйтынг
| width=&quot;130&quot; | '''3'''
|-
| align=&quot;right&quot; | '''56'''
| align=&quot;center&quot; | Перамогі на турнірах
| 12
|-
| align=&quot;right&quot; | '''26'''
| align=&quot;center&quot; | Рэйтынгавыя турніры
| 3
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | &lt;u&gt;'''Статыстыка выступленняў на чэмпіянатах свету'''&lt;/u&gt;
|-
| align=&quot;right&quot; | '''5'''
| align=&quot;center&quot; | Колькасць тытулаў
| 0
|-
| align=&quot;right&quot; | '''22'''
| align=&quot;center&quot; | Колькасць удзелаў
| 10
|-
| align=&quot;right&quot; | '''73'''
| align=&quot;center&quot; | Колькасць згуляных матчаў
| 26
|-
| align=&quot;right&quot; | '''57'''
| align=&quot;center&quot; | Колькасць выйграных матчаў
| 17
|-
| align=&quot;right&quot; | '''141'''
| align=&quot;center&quot; | Колькасць соценных серый
| 38
|-
| align=&quot;right&quot; | '''147 (3 разы)'''
| align=&quot;center&quot; | Найвышэйшая серыя
| 142
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | &lt;u&gt;'''Статыстыка асабістых сустрэч'''&lt;/u&gt;
|-
| align=&quot;right&quot; | '''13''' + 1 нічыя (4)
| align=&quot;center&quot; | Лік асабістых сустрэч &lt;br /&gt;(рэйтынгавыя турніры)
| 7 + 1 нічыя (4)
|-
| align=&quot;right&quot; | '''118''' ('''52''')
| align=&quot;center&quot; | Лік па фрэймах &lt;br /&gt;(рэйтынгавыя турніры)
| 88 (45)
|-
| align=&quot;right&quot; | 3 (0)
| align=&quot;center&quot; | Лік па фіналах &lt;br /&gt;(рэйтынгавыя турніры)
| 3 ('''1''')
|}
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | {{пачатак схаванага блока|Загаловак = Асабістыя сустрэчы|Рамка = |Фон_загалоўка=}}

&lt;ref name=ref262/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%;&quot; width=30%
|-
| Рэйтынгавыя турніры
|- bgcolor=&quot;#C2B280&quot;
| Міні-рэйтынгавыя турніры
|- bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot;
| Нярэйтынгавыя турніры
|- bgcolor=&quot;#E6E8FA&quot;
| Турніры з альтэрнатыўным фарматам
|}

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!'''Турнір'''
!'''Стадыя'''
!
!'''Лік'''
!
|-
| bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot;|[[Мастэрс 2014 (снукер)|Мастэрс 2014]]	
|bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;| Фінал
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''10''':4
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
|bgcolor=&quot;#C2B280&quot;|[[Еўрапейскі тур PTC 2013/2014 – Этап 7 (снукер)|ЕТ 2013/2014 — Этап 7]]	
|bgcolor=&quot;#C2B280&quot; align=&quot;center&quot;| Фінал
|{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]
|align=&quot;center&quot;| 3:'''4'''
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
|-
|bgcolor=&quot;#C2B280&quot;|[[Еўрапейскі тур PTC 2013/2014 – Этап 4 (снукер)|ЕТ 2013/2014 — Этап 4]]	
|bgcolor=&quot;#C2B280&quot; align=&quot;center&quot;| 1/2 фіналу
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''4''':2
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
|[[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2012|Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2012]]	
|align=&quot;center&quot;| 1/2 фіналу
|{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]
|align=&quot;center&quot;| 2:'''6'''
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
|-
|bgcolor=&quot;#C2B280&quot;|[[Players Tour Championship 2011/2012 – Этап 4 (снукер)|PTC 2011/2012 — Этап 4]]	
|bgcolor=&quot;#C2B280&quot; align=&quot;center&quot;| 1/2 фіналу
|{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]
|align=&quot;center&quot;| 3:'''4'''
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
|-
|bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot;|[[Shoot-Out 2011 (снукер)|Shoot-Out 2011]]	
|bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;| 1/8 фіналу
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''1''':0
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
| bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot;|[[Прэм'ер-ліга 2010 (снукер)|Прэм’ер-ліга 2010]]	
|bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;| Групавы раўнд
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''5''':1
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
|bgcolor=&quot;#C2B280&quot;|[[Players Tour Championship 2010/2011 – Этап 4 (снукер)|PTC 2010/2011 — Этап 4]]	
|bgcolor=&quot;#C2B280&quot; align=&quot;center&quot;| 1/16 фіналу
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''4''':0
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
|bgcolor=&quot;#C2B280&quot;|[[Players Tour Championship 2010/2011 – Этап 1 (снукер)|PTC 2010/2011 — Этап 1]]	
|bgcolor=&quot;#C2B280&quot; align=&quot;center&quot;| 1/16 фіналу
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''4''':3
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
|[[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|Чэмпіянат свету 2010]]	
|align=&quot;center&quot;| 1/4 фіналу
|{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]
|align=&quot;center&quot;| 11:'''13'''
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
|-
| bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot;|[[Мастэрс 2010 (снукер)|Мастэрс 2010]]	
|bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;| Фінал
|{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]
|align=&quot;center&quot;| 9:'''10'''
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
|-
| bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot;|[[Championship League 2010 (снукер)|Championship League 2010]]	
|bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;| Група 2 — ГР
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''3''':2
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
|[[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2009|Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2009]]	
|align=&quot;center&quot;| 1/4 фіналу
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''9''':3
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
| bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot;|[[Мастэрс 2009 (снукер)|Мастэрс 2009]]	
|bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;| Фінал
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''10''':8
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
| bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot;|[[Прэм'ер-ліга 2008 (снукер)|Прэм’ер-ліга 2008]]	
|bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;| Фінал
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''7''':2
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
| bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot;|[[Прэм'ер-ліга 2008 (снукер)|Прэм’ер-ліга 2008]]	
|bgcolor=&quot;#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;| Групавы раўнд
|bgcolor=&quot;#FFFACD&quot; |{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]
|align=&quot;center&quot;| 3:3
|bgcolor=&quot;#FFFACD&quot; |{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
|[[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2008|Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2008]]	
|align=&quot;center&quot;| Фінал
|{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]
|align=&quot;center&quot;| 8:'''9'''
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
|-
|[[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2007|Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2007]]	
|align=&quot;center&quot;| 1/2 фіналу
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''9''':8
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
|[[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2007|Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2007]]	
|align=&quot;center&quot;| 1/8 фіналу
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''5''':1
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
|[[Гран-пры 2004 (снукер)|Гран-пры 2004]]	
|align=&quot;center&quot;| 1/4 фіналу
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |{{Сцяг Англіі}} '''[[Роні О’Саліван]]'''
|align=&quot;center&quot;| '''5''':0
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|-
|[[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2002|Адкрыты чэмпіянат Кітая 2002]]	
|align=&quot;center&quot;| 1/4 фіналу
|{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]
|align=&quot;center&quot;| 3:'''5'''
|bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | {{Сцяг Англіі}} '''[[Марк Сэлбі]]'''
|}
&lt;/center&gt;
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot; | ''Першая сесія'': '''77'''-0 ('''69'''), '''64'''-26, '''102'''-0 ('''102'''), 28-'''69''', 47-'''68''', '''80'''-8 ('''63'''), 36-'''72''', '''66'''-54 &lt;br /&gt;''Другая сесія'': '''99'''-24, '''70'''-47 ('''52'''), '''67'''-27 ('''63'''), 25-'''82''' ('''55'''), 45-'''96''', '''131'''-0 ('''131'''), '''87'''-0 ('''87'''), 9-'''84''' ('''58'''), 9-'''78''' ('''62''') &lt;br /&gt;''Трэцяя сесія'': 35-'''81''' ('''55'''), 23-'''77''' ('''52'''), 7-'''84''' ('''74'''), 29-'''89''', '''76'''-38 ('''50'''), 67-'''70''' &lt;br /&gt;''Чацвёртая сесія'': '''100'''-0 ('''100'''), 24-'''67''', 39-'''64''', 4-'''90''' ('''56'''), '''79'''-0, '''66'''-47, 0-'''131''' ('''127'''), 14-'''87''' ('''87'''), 56-'''62'''
|-
| align=&quot;right&quot; | '''131'''
| align=&quot;center&quot; | Найвышэйшая [[Серыя (снукер)|серыя]]
| 127
|-
| align=&quot;right&quot; | '''3'''
| align=&quot;center&quot; | [[Соценная серыя (снукер)|Соценныя серыі]]
| 1
|-
| align=&quot;right&quot; | 9
| align=&quot;center&quot; | [[Серыя (снукер)|Серыі]] 50+
| 9
|}

== Серыі, вышэйшыя за 50 ачкоў ==

У 31 матчы чэмпіянату свету 2014 года ігракі аформілі 58 [[Соценная серыя (снукер)|соценных серый]], што на 3 [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] больш, чым у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013 годзе]]&lt;ref name=ref278/&gt;. Колькасць [[Серыя (снукер)|серый]], большых за 50 ачкоў, дасягнула 375 [[Серыя (снукер)|брэйкаў]], што ў сярэднім азначае больш за 12 паўсоценных [[Серыя (снукер)|серый]] у матчы&lt;ref name=ref3/&gt;.

Лідарамі па колькасці [[Соценная серыя (снукер)|соценных серый]] з вялікім адрывам сталі [[Роні О’Саліван]] і [[Ніл Робертсан]] (13 і 10 [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] адпаведна). Па колькасці [[Серыя (снукер)|серый]] «50+» лідарамі сталі фіналісты турніру [[Роні О’Саліван]] (43 [[Серыя (снукер)|брэйка]]) і [[Марк Сэлбі]] (41 [[Серыя (снукер)|брэйк]]), які здзейсніў толькі 5 [[Соценная серыя (снукер)|соцен]] на чэмпіянаце. [[Ніл Робертсан|Робертсан]] аформіў 32 паўсоценныя [[Серыя (снукер)|серыі]] на сусветным першынстве. Прыз за найвышэйшы [[Серыя (снукер)|брэйк]], зроблены ў асноўнай стадыі турніру, роўны £10000, атрымаў [[Ніл Робертсан]], які аформіў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 140 балаў у матчы першага раўнда супраць [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямса]]&lt;ref name=ref90/&gt;&lt;ref name=ref3/&gt;.

[[Ніл Робертсан|Аўстраліец]] выканаў свой соты [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры-брэйк]] у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне]] ў чвэрцьфінальным матчы супраць [[Джад Трамп|Джада Трампа]], стаўшы першым снукерыстам у гісторыі, які дасягнуў гэтага&lt;ref name=ref249/&gt;.

Ніжэй прадстаўлены ўдзельнікі, упарадкаваныя па іх найвышэйшай [[Серыя (снукер)|серыі]] на турніры. Насупраць пералічаны ўсе [[Соценная серыя (снукер)|соценныя]] і паўсоценныя [[Серыя (снукер)|брэйкі]] кожнага іграка&lt;ref name=ref279/&gt;&lt;ref name=ref90/&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 65%; margin-left: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
! Ігрок !! {{Abbr|50+|Агульная колькасць серый, вышэйшых за 50 ачкоў|0}} !! {{Abbr|100+|Колькасць серый, вышэйшых за 100 ачкоў|0}} !! {{nowrap|{{Abbr|50-100|Колькасць серый ад 50 да 100 ачкоў|0}}}} !! Усе серыі {{Abbr|50+|Серыі, вышэйшыя за 50 ачкоў|0}}
|-
| {{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''32''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 10 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''22'' || &lt;u&gt;'''140'''&lt;/u&gt;, 137, 132, 130, 113, 108, 103, 102, 101, 100; ''94, 92, 85, 77, 74, 72, 72, 70, 69, 69, 64, 63, 61, 61, 61, 59, 55, 55, 53, 52, 52, 50''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Рыкі Уолдэн]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''12''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''9'' || 137, 112, 109; ''93, 81, 74, 67, 64, 63, 63, 53, 53''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''43''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 13 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''30'' || 136, 131, 124, 124, 118, 117, 113, 112, 108, 106, 103, 102, 100; ''94, 93, 90, 87, 84, 83, 82, 81, 80, 76, 75, 72, 69, 69, 68, 66, 63, 63, 63, 63, 60, 59, 58, 55, 54, 54, 53, 53, 52, 52, 50''
|-
| {{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''14''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 4 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''10'' || 136, 124, 116, 109; ''92, 88, 88, 83, 80, 69, 64, 61, 60, 54''
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''5''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''4'' || 136; ''73, 70, 65, 64''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Майкл Уослі]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''8''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''5'' || 135, 108, 103; ''66, 66, 63, 57, 53''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''28''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 4 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''24'' || 134, 115, 106, 104; ''96, 93, 92, 88, 87, 81, 78, 76, 72, 72, 71, 69, 68, 67, 67, 66, 65, 63, 61, 58, 55, 53, 53, 50''
|-
| {{nowrap|{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]]}} || style=&quot;text-align: center&quot;| '''7''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''6'' || 134; ''91, 75, 74, 71, 58, 56''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''41''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''36'' || 133, 127, 110, 109, 104; ''88, 87, 87, 86, 84, 79, 78, 77, 74, 74, 74, 74, 73, 72, 69, 68, 65, 64, 63, 62, 59, 58, 58, 57, 57, 56, 55, 55, 54, 54, 53, 53, 53, 52, 51, 50''
|-
| {{Сцяг Уэльса}} [[Раян Дэй]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''13''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''11'' || 130, 107; ''92, 80, 73, 69, 65, 61, 61, 60, 56, 55, 54''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Джад Трамп]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''15''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''13'' || 117, 107; ''78, 76, 72, 70, 64, 63, 62, 60, 57, 57, 55, 54, 50''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''22''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''19'' || 112, 102, 101; ''87, 75, 75, 70, 70, 69, 68, 67, 66, 61, 59, 59, 58, 56, 54, 52, 50, 50, 50''
|-
| {{Сцяг Шатландыі}} [[Джэймі Бёрнэт]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''5''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''4'' || 111; ''94, 84, 76, 61''
|-
| {{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''6''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''5'' || 111; ''94, 80, 67, 57, 54''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''13''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''11'' || 110, 102; ''81, 80, 73, 65, 63, 59, 57, 56, 55, 52, 51''
|-
| {{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''14''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''13'' || 107; ''88, 87, 83, 74, 74, 71, 69, 69, 67, 65, 61, 54, 52''
|-
| {{Сцяг Уэльса}} [[Дамінік Дэйл]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''20''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''19'' || 106; ''89, 78, 75, 75, 74, 71, 69, 69, 67, 65, 64, 62, 61, 61, 59, 57, 56, 53, 52''
|-
| {{Сцяг Фінляндыі}} [[Робін Хал]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''5''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''4'' || 102; ''68, 60, 53, 52''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Джо Пэры]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''14''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''14'' || ''99, 88, 87, 82, 81, 73, 70, 68, 63, 59, 57, 55, 55, 51''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Майкл Холт]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''2''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''2'' || ''98, 52''
|-
| {{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''8''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''8'' || ''93, 91, 88, 66, 60, 60, 57, 55''
|-
| {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Марк Ален]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''15''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''15'' || ''92, 84, 82, 77, 72, 71, 70, 65, 65, 62, 61, 61, 56, 54, 52''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Мартын Гоўлд]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''4''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''4'' || ''92, 69, 63, 63''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Бінэм]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''1''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''1'' || ''85''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Кайрэн Уілсан]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''6''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''6'' || ''81, 62, 61, 59, 57, 50''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Дэвід Гілберт]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''3''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''3'' || ''77, 56, 51''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Том Форд]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''4''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''4'' || ''76, 65, 57, 56''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Джэймі Коўп]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''3''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''3'' || ''75, 64, 58''
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Сяа Гадун]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''7''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''7'' || ''73, 70, 69, 62, 59, 54, 52''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Марк Дэвіс]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''3''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''3'' || ''69, 63, 61''
|-
| {{Сцяг Уэльса}} [[Майкл Уайт]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''1''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''1'' || ''62''
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] || style=&quot;text-align: center&quot;| '''1''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 0 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''1'' || ''51''
|- style=&quot;background:#DCDCDC;&quot;
| style=&quot;text-align: center&quot;|Увогуле || style=&quot;text-align: center&quot;| '''375''' ||style=&quot;text-align: center&quot;| 58 ||style=&quot;text-align: center&quot;| ''317'' || Найвышэйшы брэйк: 140 ([[Ніл Робертсан]])
|}

== Статыстыка турніру ==

Фінал чэмпіянату свету 2014 стаў 27-м выпадкам у гісторыі [[Чэмпіянат свету па снукеры|турніру]] і трэцім запар, калі ў вырашальным паядынку гулялі два [[Англія|англічаніна]], а таксама 29-м — калі ў фінале гулялі прадстаўнікі адной краіны (у [[Чэмпіянат свету па снукеры 1952|1952 годзе]] ў фінале сустрэліся [[Аўстралія|аўстралійцы]], а ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2000|2000]] — [[Уэльс|валійскія]] снукерысты)&lt;ref name=ref1/&gt;.

[[Марк Сэлбі]] стаў 11-м снукерыстам з [[Англія|Англіі]], атрымаўшым перамогу на [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянаце свету]], а таксама 24-м пераможцам [[Чэмпіянат свету па снукеры|турніру]]&lt;ref name=ref1/&gt;.

[[Марк Сэлбі|Сэлбі]] выйграў свой чатырнаццаты прафесійны і чацвёрты рэйтынгавы тытул у кар’еры. Гэтая перамога стала першым поспехам рэйтынгавага ўзроўню для [[Марк Сэлбі|Марка]] з [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2012|чэмпіянату Вялікабрытаніі 2012]] (снежань 2012)&lt;ref name=ref276/&gt;.

Выйграўшы на чэмпіянаце свету, [[Марк Сэлбі]] абышоў па колькасці рэйтынгавых перамог [[Джэймс Уотана|Джэймса Уотану]], [[Пол Хантэр|Пола Хантэра]] і [[Алістэр Картэр|Алістэра Картэра]]. Больш за чатыры тытула рэйтынгавага ўзроўню выйгравалі [[Стывен Хендры]] (36), [[Стыў Дэвіс]] (28), [[Роні О’Саліван]] (26), [[Джон Хігінс]] (25), [[Марк Уільямс]] (18), [[Дзін Цзюньхуэй]] (11), [[Джымі Уайт]] (10), [[Джон Пэрат]] (9), [[Ніл Робертсан]] (9), [[Пітэр Эбдан]] (9), [[Кен Доэрці]] (6), [[Рэй Рыярдан]] (5), [[Шон Мёрфі]] (5), [[Стывен Лі]] (5) і [[Стывен Магуайр]] (5)&lt;ref name=ref280/&gt;.

[[Марк Сэлбі|Сэлбі]], які выйграваў [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2012|чэмпіянат Вялікабрытаніі ў 2012 годзе]]&lt;ref name=ref281/&gt; і тры разы перамагаў на [[Мастэрс (снукер)|Мастэрс]] у [[Мастэрс 2008 (снукер)|2008]]&lt;ref name=ref282/&gt;, [[Мастэрс 2010 (снукер)|2010]]&lt;ref name=ref283/&gt; і [[Мастэрс 2013 (снукер)|2013]]&lt;ref name=ref284/&gt; гадах, стаў дзявятым снукерыстам у гісторыі пасля [[Алекс Хігінс|Алекса Хігінса]], [[Тэры Грыфітс]]а, [[Стыў Дэвіс|Стыва Дэвіса]], [[Стывен Хендры|Стывена Хендры]], [[Джон Хігінс|Джона Хігінса]], [[Марк Уільямс|Марка Уільямса]], [[Роні О’Саліван]]а і [[Ніл Робертсан|Ніла Робертсана]], які выйграў усе турніры [[Трайная карона (снукер)|трайной кароны]]&lt;ref name=ref266/&gt;.

Апроч таго, [[Марк Сэлбі|Марк]] выйграў свой пяты тытул на турнірах [[Трайная карона (снукер)|Трайной кароны]], абышоўшы па іх колькасці [[Джон Спэнсэр|Джона Спэнсэра]] і [[Кліф Торбурн|Кліфа Торбурна]], і зраўняўся з [[Алекс Хігінс|Алексам Хігінсам]]. Больш за пяць тытулаў [[Трайная карона (снукер)|Трайной кароны]] выйгравалі толькі [[Стывен Хендры]] (18), [[Стыў Дэвіс]] (15), [[Джо Дэвіс]] (15), [[Роні О’Саліван]] (14), [[Джон Хігінс]] (9), [[Джон Палмэн]] (8), [[Фрэд Дэвіс]] (8), [[Рэй Рыярдан]] (7) і [[Марк Уільямс]] (6)&lt;ref name=&quot;triplecrown&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.cuetracker.net/Statistics/Tournaments/Most-Titles-From-Triple-Crown | title = Most Titles Won from Triple Crown | work = cuetracker.net | date =  | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150209201527/http://www.cuetracker.net/Statistics/Tournaments/Most-Titles-From-Triple-Crown | archivedate = 9 лютага 2015}}&lt;/ref&gt;.

=== Статыстыка ігракоў ===

&lt;ref name=ref12/&gt;&lt;ref name=ref3/&gt;&lt;ref name=ref90/&gt;

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size: 65%; margin-left: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
! Ігрок !! Апошні матч !! {{Abbr|М|Згуляна матчаў|0}} !! {{Abbr|В|Выйгрышы|0}} !! {{Abbr|П|Паражэнні|0}} !! {{Abbr|Ф|Згуляна фрэймаў|0}} !! {{Abbr|ВФ|Выйграна фрэймаў|0}} !! {{Abbr|ПФ|Прайграна фрэймаў|0}} !! {{Abbr|%Ф|% выйграных фрэймаў|0}} !! {{Abbr|50+|Колькасць паўсоценных серый|0}} !! {{Abbr|100+|Колькасць соценных серый|0}} !! {{Abbr|НС|Найвышэйшая серыя на турніры|0}} !! {{Abbr|Ф/50+|Адносіна колькасці згуляных фрэймаў да колькасці зробленых паўсоценных серый|0}} !! {{Abbr|Ф/100+|Адносіна колькасці згуляных фрэймаў да колькасці зробленых соценных серый|0}} !! {{Abbr|ПГ (£)|Прызавыя грошы|0}} !! {{Abbr|РА|Рэйтынгавыя ачкі|0}}
|- style=&quot;background:#FFD700;&quot;
| {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]] || Фінал: {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] 18:14 || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 123 || style=&quot;text-align: center&quot;| 71 || style=&quot;text-align: center&quot;| 52 || style=&quot;text-align: center&quot;| 57,7 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 41 || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 133 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 24,6 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 300,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 10,000
|- style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
| {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] || Фінал: {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]] 14:18 || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 110 || style=&quot;text-align: center&quot;| 67 || style=&quot;text-align: center&quot;| 43 || style=&quot;text-align: center&quot;| 60,9 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 43 || style=&quot;text-align: center&quot;| 13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 136 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,56 || style=&quot;text-align: center&quot;| 8,46 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 125,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 8,000
|- style=&quot;background:#DEB887;&quot;
| {{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]] || 1/2 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]] 15:17 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 88 || style=&quot;text-align: center&quot;| 51 || style=&quot;text-align: center&quot;| 37 || style=&quot;text-align: center&quot;| 58 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 32 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 140 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,75 || style=&quot;text-align: center&quot;| 8,8 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 55,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 6,400
|- style=&quot;background:#DEB887;&quot;
| {{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]] || 1/2 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] 7:17 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 87 || style=&quot;text-align: center&quot;| 43 || style=&quot;text-align: center&quot;| 44 || style=&quot;text-align: center&quot;| 49,4 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 28 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 134 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,11 || style=&quot;text-align: center&quot;| 21,75 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 55,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 6,400
|-
| {{Сцяг Уэльса}} [[Дамінік Дэйл]] || 1/4 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]] 12:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 57 || style=&quot;text-align: center&quot;| 35 || style=&quot;text-align: center&quot;| 22 || style=&quot;text-align: center&quot;| 61,4 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 20 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 106 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,85 || style=&quot;text-align: center&quot;| 57 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 25,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5,000
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Джад Трамп]] || 1/4 фіналу: {{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]] 11:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 62 || style=&quot;text-align: center&quot;| 34 || style=&quot;text-align: center&quot;| 28 || style=&quot;text-align: center&quot;| 54,8 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 15 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 117 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4,13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 31 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 25,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5,000
|-
| {{nowrap|{{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]]}} || 1/4 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]] 5:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 56 || style=&quot;text-align: center&quot;| 28 || style=&quot;text-align: center&quot;| 28 || style=&quot;text-align: center&quot;| 50 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 14 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 107 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 56 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 25,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5,000
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]] || 1/4 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] 3:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 56 || style=&quot;text-align: center&quot;| 26 || style=&quot;text-align: center&quot;| 30 || style=&quot;text-align: center&quot;| 46,4 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 22 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 112 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,55 || style=&quot;text-align: center&quot;| 18,67 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 25,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 5,000
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Рыкі Уолдэн]] || 1/8 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]] 11:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 41 || style=&quot;text-align: center&quot;| 21 || style=&quot;text-align: center&quot;| 20 || style=&quot;text-align: center&quot;| 51,2 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 12 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 137 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,42 || style=&quot;text-align: center&quot;| 13,67 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3,800
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Джо Пэры]] || 1/8 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] 11:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 41 || style=&quot;text-align: center&quot;| 21 || style=&quot;text-align: center&quot;| 20 || style=&quot;text-align: center&quot;| 51,2 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 14 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 99 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,93 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3,800
|-
| {{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]] || 1/8 фіналу: {{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]] 8:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 36 || style=&quot;text-align: center&quot;| 18 || style=&quot;text-align: center&quot;| 18 || style=&quot;text-align: center&quot;| 50 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 8 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 93 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3,800
|-
| {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Марк Ален]] || 1/8 фіналу: {{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]] 7:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 34 || style=&quot;text-align: center&quot;| 17 || style=&quot;text-align: center&quot;| 17 || style=&quot;text-align: center&quot;| 50 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 15 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 92 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,67 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3,800
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]] || 1/8 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]] 9:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 40 || style=&quot;text-align: center&quot;| 19 || style=&quot;text-align: center&quot;| 21 || style=&quot;text-align: center&quot;| 47,5 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 110 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,08 || style=&quot;text-align: center&quot;| 20 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3,800
|-
| {{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]] || 1/8 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]] 8:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 38 || style=&quot;text-align: center&quot;| 18 || style=&quot;text-align: center&quot;| 20 || style=&quot;text-align: center&quot;| 47,4 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 14 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 136 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,71 || style=&quot;text-align: center&quot;| 9,5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3,800
|-
| {{Сцяг Уэльса}} [[Раян Дэй]] || 1/8 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Джад Трамп]] 7:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 39 || style=&quot;text-align: center&quot;| 17 || style=&quot;text-align: center&quot;| 22 || style=&quot;text-align: center&quot;| 43,6 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 130 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 19,5 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3,800
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Майкл Уослі]] || 1/8 фіналу: {{Сцяг Уэльса}} [[Дамінік Дэйл]] 4:13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 36 || style=&quot;text-align: center&quot;| 14 || style=&quot;text-align: center&quot;| 22 || style=&quot;text-align: center&quot;| 38,9 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 8 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 135 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 12 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 16,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3,800
|-
| {{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Уэльса}} [[Раян Дэй]] 9:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 19 || style=&quot;text-align: center&quot;| 9 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 47,4 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 7 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 134 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,71 || style=&quot;text-align: center&quot;| 19 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1,400
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Майкл Уослі]] 9:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 19 || style=&quot;text-align: center&quot;| 9 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 47,4 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 136 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,8 || style=&quot;text-align: center&quot;| 19 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1,400
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Джэймі Коўп]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]] 9:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 19 || style=&quot;text-align: center&quot;| 9 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 47,4 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 75 || style=&quot;text-align: center&quot;| 6,33 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2,800
|-
| {{Сцяг Уэльса}} [[Майкл Уайт]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]] 9:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 19 || style=&quot;text-align: center&quot;| 9 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 47,4 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 62 || style=&quot;text-align: center&quot;| 19 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2,800
|-
| {{Сцяг Кітая}} [[Сяа Гадун]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]] 8:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 18 || style=&quot;text-align: center&quot;| 8 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 44,4 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 7 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 73 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,57 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2,800
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Том Форд]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Джад Трамп]] 8:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 18 || style=&quot;text-align: center&quot;| 8 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 44,4 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 76 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2,800
|-
| {{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || {{nowrap|1/16 фіналу: {{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]] 7:10}} || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 17 || style=&quot;text-align: center&quot;| 7 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 41,2 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 6 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 111 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,83 || style=&quot;text-align: center&quot;| 17 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1,400
|-
| {{Сцяг Шатландыі}} [[Джэймі Бёрнэт]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Джо Пэры]] 7:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 17 || style=&quot;text-align: center&quot;| 7 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 41,2 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 111 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3,4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 17 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2,800
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Кайрэн Уілсан]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Рыкі Уолдэн]] 7:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 17 || style=&quot;text-align: center&quot;| 7 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 41,2 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 6 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 81 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,83 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2,800
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Мартын Гоўлд]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]] 7:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 17 || style=&quot;text-align: center&quot;| 7 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 41,2 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 92 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4,25 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2,800
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Марк Дэвіс]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Уэльса}} [[Дамінік Дэйл]] 5:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 15 || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 33,3 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 69 || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1,400
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Бінэм]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]] 5:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 15 || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 33,3 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 85 || style=&quot;text-align: center&quot;| 15 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1,400
|-
| {{Сцяг Фінляндыі}} [[Робін Хал]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] 4:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 14 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 28,6 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 102 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,8 || style=&quot;text-align: center&quot;| 14 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2,800
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Дэвід Гілберт]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]] 4:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 14 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 28,6 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 77 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4,67 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2,800
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Майкл Холт]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Марк Ален]] 4:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 14 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 28,6 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 98 || style=&quot;text-align: center&quot;| 7 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2,800
|-
| {{Сцяг Англіі}} [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] || 1/16 фіналу: {{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]] 2:10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 12 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 16,7 % || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 51 || style=&quot;text-align: center&quot;| 12 || style=&quot;text-align: center&quot;| — ||style=&quot;text-align: center&quot;| 12,000 ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2,800
|}

=== Статыстыка паводле краін ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;border-right:medium solid; border-top:medium solid; border-left:medium solid&quot; |Краіна !! style=&quot;border-right:medium solid; border-top:medium solid&quot; colspan=&quot;2&quot;| 1/16 фіналу !! style=&quot;border-right:medium solid; border-top:medium solid&quot; colspan=&quot;2&quot;| 1/8 фіналу !! style=&quot;border-right:medium solid; border-top:medium solid&quot; colspan=&quot;2&quot;| Чвэрцьфіналы !! style=&quot;border-right:medium solid; border-top:medium solid&quot; colspan=&quot;2&quot;| Паўфіналы !! style=&quot;border-right:medium solid; border-top:medium solid&quot; colspan=&quot;2&quot;| Фінал
|-
! style=&quot;border-right:medium solid; border-left:medium solid&quot; | !!width=&quot;48&quot;| {{Abbr|КУ|Колькасць удзельнікаў ад краіны|0}} !!width=&quot;48&quot; style=&quot;border-right:medium solid&quot; | {{Abbr|%У|% удзельнікаў ад краіны|0}} !!width=&quot;48&quot;| {{Abbr|КУ|Колькасць удзельнікаў ад краіны|0}} !!width=&quot;48&quot; style=&quot;border-right:medium solid&quot; | {{Abbr|%У|% удзельнікаў ад краіны|0}} !!width=&quot;48&quot;| {{Abbr|КУ|Колькасць удзельнікаў ад краіны|0}} !!width=&quot;48&quot; style=&quot;border-right:medium solid&quot; | {{Abbr|%У|% удзельнікаў ад краіны|0}} !!width=&quot;48&quot;| {{Abbr|КУ|Колькасць удзельнікаў ад краіны|0}} !!width=&quot;48&quot; style=&quot;border-right:medium solid&quot; | {{Abbr|%У|% удзельнікаў ад краіны|0}} !!width=&quot;48&quot;| {{Abbr|КУ|Колькасць удзельнікаў ад краіны|0}} !!width=&quot;48&quot; style=&quot;border-right:medium solid&quot; | {{Abbr|%У|% удзельнікаў ад краіны|0}}
|-
| style=&quot;border-right:medium solid; border-left:medium solid&quot; |{{Сцяг Англіі}} [[Англія]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 18 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 56,25 || style=&quot;text-align: center&quot;| 9 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 56,25 || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 62,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 75 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 100
|-
| style=&quot;border-right:medium solid; border-left:medium solid&quot; |{{Сцяг Аўстраліі}} [[Аўстралія]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 3,13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 6,25 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 12,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 25 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0
|-
| style=&quot;border-right:medium solid; border-left:medium solid&quot; |{{Сцяг Уэльса}} [[Уэльс]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 9,38 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 12,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 12,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0
|-
| style=&quot;border-right:medium solid; border-left:medium solid&quot; |{{Сцяг Шатландыі}} [[Шатландыя]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 12,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 6,25 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 12,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0
|-
| style=&quot;border-right:medium solid; border-left:medium solid&quot; |{{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Паўночная Ірландыя]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 3,13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 6,25 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0
|-
| style=&quot;border-right:medium solid; border-left:medium solid&quot; |{{Сцяг Ірландыі}} [[Ірландыя]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 3,13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 6,25 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0
|-
| style=&quot;border-right:medium solid; border-left:medium solid&quot; |{{Сцяг Ганконга}} [[Ганконг]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 3,13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 6,25 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0
|-
| style=&quot;border-right:medium solid; border-left:medium solid&quot; |{{Сцяг Кітая}} [[Кітай]] ||style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 6,25 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid&quot;| 0
|-
|style=&quot;border-right:medium solid; border-left:medium solid; border-bottom:medium solid&quot; | {{Сцяг Фінляндыі}} [[Фінляндыя]] || style=&quot;text-align: center; border-bottom:medium solid&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid; border-bottom:medium solid&quot;| 3,13 || style=&quot;text-align: center; border-bottom:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid; border-bottom:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-bottom:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid; border-bottom:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-bottom:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid; border-bottom:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-bottom:medium solid&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center; border-right:medium solid; border-bottom:medium solid&quot;| 0
|}

=== Агульная статыстыка ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Крытэрый !! Асноўная стадыя !! Кваліфікацыя
|-
| Колькасць ігракоў || style=&quot;text-align: center&quot;| 32 || style=&quot;text-align: center&quot;| 112
|-
| Колькасць матчаў || style=&quot;text-align: center&quot;| 31 || style=&quot;text-align: center&quot;| 96
|-
| Колькасць фрэймаў || style=&quot;text-align: center&quot;| 604 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1530
|-
| Самая буйная перамога || style=&quot;text-align: center&quot;| 13:3 (1); 17:7 (1) || style=&quot;text-align: center&quot;| 10:1 (5)
|-
| &lt;small&gt;Колькасць матчаў з вырашальнымі партыямі&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 14
|-
| Колькасць серый {{Abbr|50+|Серыі, вышэйшыя за 50 ачкоў|0}} || style=&quot;text-align: center&quot;| 375 || style=&quot;text-align: center&quot;| 655
|-
| Колькасць соценных серый || style=&quot;text-align: center&quot;| 58 || style=&quot;text-align: center&quot;| 69
|-
| Найвышэйшая серыя || style=&quot;text-align: center&quot;| 140 &lt;small&gt;([[Ніл Робертсан]])&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 139 &lt;small&gt;([[Мартын О'Донэл]],&lt;br /&gt;[[Эндру Хігінсан]])&lt;/small&gt;
|-
| &lt;small&gt;Сярэдняя колькасць паўсоценных серый у матчы&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 12,1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 6,82
|-
| &lt;small&gt;Сярэдняя колькасць соценных серый у матчы&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 1,87 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0,72
|-
| {{Abbr|Ф/50+|Адносіна колькасці згуляных фрэймаў да колькасці зробленых паўсоценных серый|0}} || style=&quot;text-align: center&quot;| 1,61 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,34
|-
| {{Abbr|Ф/100+|Адносіна колькасці згуляных фрэймаў да колькасці зробленых соценных серый|0}} || style=&quot;text-align: center&quot;| 10,41 || style=&quot;text-align: center&quot;| 22,17
|}

==== Па раўндах ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%; margin-left: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
! Крытэрый !! 1/16 фіналу !! 1/8 фіналу !! Чвэрцьфіналы !! Паўфіналы !! Фінал
|-
| Колькасць ігракоў || style=&quot;text-align: center&quot;| 32 || style=&quot;text-align: center&quot;| 16 || style=&quot;text-align: center&quot;| 8 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2
|-
| Колькасць матчаў || style=&quot;text-align: center&quot;| 16 || style=&quot;text-align: center&quot;| 8 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1
|-
| Колькасць фрэймаў || style=&quot;text-align: center&quot;| 264 (304) || style=&quot;text-align: center&quot;| 169 (200) || style=&quot;text-align: center&quot;| 83 (100) || style=&quot;text-align: center&quot;| 56 (66) || style=&quot;text-align: center&quot;| 32 (35)
|-
| &lt;small&gt;Сярэдняя колькасць фрэймаў у матчы&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 16,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 21,13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 20,75 || style=&quot;text-align: center&quot;| 28 || style=&quot;text-align: center&quot;| 32
|-
| Самая буйная перамога || style=&quot;text-align: center&quot;| 10:2 (1) || style=&quot;text-align: center&quot;| 13:4 (1) || style=&quot;text-align: center&quot;| 13:3 (1) || style=&quot;text-align: center&quot;| 17:7 (1) || style=&quot;text-align: center&quot;| 18:14 (1)
|-
| &lt;small&gt;Колькасць матчаў з вырашальнымі партыямі&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0 || style=&quot;text-align: center&quot;| 0
|-
| Колькасць серый {{Abbr|50+|Серыі, вышэйшыя за 50 ачкоў|0}} || style=&quot;text-align: center&quot;| 163 || style=&quot;text-align: center&quot;| 108 || style=&quot;text-align: center&quot;| 49 || style=&quot;text-align: center&quot;| 37 || style=&quot;text-align: center&quot;| 18
|-
| Колькасць соценных серый || style=&quot;text-align: center&quot;| 18 || style=&quot;text-align: center&quot;| 17 || style=&quot;text-align: center&quot;| 9 || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4
|-
| Найвышэйшая серыя || style=&quot;text-align: center&quot;| 140 &lt;small&gt;([[Ніл Робертсан]])&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 137 &lt;small&gt;([[Ніл Робертсан]])&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 136 &lt;small&gt;([[Роні О’Саліван]])&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 133 &lt;small&gt;([[Марк Сэлбі]])&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 131 &lt;small&gt;([[Роні О’Саліван]])&lt;/small&gt;
|-
| &lt;small&gt;Сярэдняя колькасць паўсоценных серый у матчы&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 10,19 || style=&quot;text-align: center&quot;| 13,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 12,25 || style=&quot;text-align: center&quot;| 18,5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 18
|-
| &lt;small&gt;Сярэдняя колькасць соценных серый у матчы&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: center&quot;| 1,13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,13 || style=&quot;text-align: center&quot;| 2,25 || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 4
|-
| {{Abbr|Ф/50+|Адносіна колькасці згуляных фрэймаў да колькасці зробленых паўсоценных серый|0}} || style=&quot;text-align: center&quot;| 1,62 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1,56 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1,69 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1,51 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1,78
|-
| {{Abbr|Ф/100+|Адносіна колькасці згуляных фрэймаў да колькасці зробленых соценных серый|0}} || style=&quot;text-align: center&quot;| 14,67 || style=&quot;text-align: center&quot;| 9,94 || style=&quot;text-align: center&quot;| 9,22 || style=&quot;text-align: center&quot;| 5,6 || style=&quot;text-align: center&quot;| 8
|}

== Змены ў рэйтынгу ==

=== Сітуацыя да турніру ===

Апошнія рэйтынгі перад чэмпіянатам свету 2014, [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковы]] і [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовы]], былі сфарміраваныя паводле вынікаў апошняга рэйтынгавага турніру — [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Кітая 2014]]. Чэмпіянат свету 2014 стаў апошнім снукерным турнірам, у якім улічваўся [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынг ачкоў]]. Адразу пасля турніру статус афіцыйнага рэйтынгу атрымаў [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовы рэйтынг]] паводле вынікаў двух апошніх снукерных сезонаў. Акрамя таго, па выніковаму [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашоваму рэйтынгу]] ажыццяўляўся і вылет ігракоў з [[Сусветны снукерны тур|мэйн-тура]] пасля [[Снукерны сезон 2013/2014|сезона 2013/2014]]. Склад першай тройкі [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковага рэйтынгу]] заставаўся нязменным з пачатку лістапада 2013 года (на працягу пяці з паловай месяцаў): [[Ніл Робертсан]], які нязменна займаў лідзіруючую пазіцыю з канца чэрвеня 2013 года, [[Дзін Цзюньхуэй]] (адставанне ад [[Ніл Робертсан|Робертсана]] — больш за 4500 ачкоў), які ўпершыню падняўся на другое месца па выніках [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Кітая 2014]], і [[Марк Сэлбі]] (адставанне ад [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіна]] — 860 ачкоў), які знаходзіўся ў тройцы лідараў з [[Снукерны сезон 2011/2012|сезона 2011/2012]]. Варта заўважыць, што [[Ніл Робертсан|аўстраліец]] губляў пасля чэмпіянату 5000 балаў за чвэрцьфінал [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|сусветнага першынства 2012]], а [[Марк Сэлбі|англічанін]] і [[Дзін Цзюньхуэй|кітаец]] — па 1400 ачкоў, бо абодва не змаглі пераадолець бар’ер першага матча ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012 годзе]]. З вялікім адставаннем у 12520 балаў ад топ-3 на чацвёртым месцы размясціўся [[Бары Хокінс]]. З маленькімі адрывамі адзін ад аднаго замыкалі першую васьмёрку, якая мела бяспечны адрыў ад астатніх ігракоў, [[Шон Мёрфі]] (адставанне ад [[Бары Хокінс|Хокінса]] — 1860 ачкоў), [[Сцюарт Бінэм]] (адставанне ад [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] — 20 ачкоў), [[Марка Фу]] (адставанне ад [[Сцюарт Бінэм|Бінэма]] — 15 ачкоў) і [[Джад Трамп]] (адставанне ад [[Марка Фу|Фу]] — 805 ачкоў). З 9 па 11 месцы занялі [[Шатландыя|шатландзец]] [[Джон Хігінс]] (адставанне ад [[Джад Трамп|Трампа]] — больш за 6500 ачкоў), [[Рыкі Уолдэн]] (адставанне ад [[Джон Хігінс|Хігінса]] — 2205 ачкоў) і [[Алістэр Картэр]] (адставанне ад [[Рыкі Уолдэн|Уолдэна]] — 595 ачкоў). Пры гэтым, пазіцыі [[Алістэр Картэр|Картэра]] былі самыя няўпэўненыя, бо пасля турніру ён губляў 8000 ачкоў за фінал [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|чэмпіянату свету 2012 года]]. За [[Алістэр Картэр|Алістэрам]] шчыльна размясцілася тройка з [[Марк Дэвіс|Марка Дэвіса]] (адставанне ад [[Алістэр Картэр|Картэра]] — 785 ачкоў), [[Стывен Магуайр|Стывена Магуайра]] (адставанне ад [[Марк Дэвіс|Дэвіса]] — 70 ачкоў) і [[Марк Ален|Марка Алена]] (адставанне ад [[Стывен Магуайр|Магуайра]] — 240 ачкоў). [[Марк Ален|Снукерыст з Паўночнай Ірландыі]] меў добрыя шанцы падняцца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковым рэйтынгу]], бо ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012 годзе]] ён вылецеў у першым раўндзе, а [[Стывен Магуайр]], у сваю чаргу, дайшоў да паўфінальнай стадыі і губляў 6400 ачкоў пасля чэмпіянату. Замыкалі топ-16 [[Англія|англічане]] [[Джо Пэры]] (адставанне ад [[Марк Ален|Алена]] — 2320 ачкоў) і [[Роберт Мілкінс]] (адставанне ад [[Джо Пэры|Пэры]] — 85 ачкоў), які не здолеў трапіць у лік 16-ці сеяных чэмпіянату і, прайграўшы ў кваліфікацыі, прапусціў сусветнае першынство&lt;ref name=qualday8ws/&gt;. Падзенне ў рэйтынгу забяспечыў сабе таксама [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|19-ы нумар рэйтынгу]] [[Уэльс|валіец]] [[Мэцью Стывенс]], паўфіналіст [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|чэмпіянату свету 2012]], які саступіў у кваліфікацыі чэмпіянату&lt;ref name=qualday7ws/&gt;. [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|30-ы нумар сусветнага рэйтынгу]] [[Пітэр Эбдан]], які здолеў пазбегнуць вылету з топ-32, дзякуючы паспяховай гульні на [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|адкрытым чэмпіянаце Кітая 2014]], на гэты раз выпаў з 32-х найлепшых снукерыстаў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|рэйтынга ачкоў]], бо не здолеў прайсці кваліфікацыю чэмпіянату. [[Роні О’Саліван]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|чэмпіён свету 2012]], які выляцеў з топ-32 пасля [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2014|адкрытага чэмпіянату Кітая]] і губляў 10000 рэйтынгавых ачкоў, знаходзіўся ў цяжкім становішчы датычна вяртання ў спіс 32-х лепшых снукерыстаў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref143/&gt;.

У [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовым рэйтынгу]] склад тройкі лідараў быў такі ж, як у [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковым]]: першы нумар [[Дзін Цзюньхуэй]], уладальнік пяці рэйтынгавых тытулаў у [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]], [[Ніл Робертсан]] (адставанне ад [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіна]] — больш за £65,000) і [[Марк Сэлбі]] з вялікім адставаннем ад [[Ніл Робертсан|аўстралійца]], якое складала больш за £150,000. З адставаннем у больш за £30,000 ад [[Марк Сэлбі|Марка]] на чацвёртым месцы размясціўся [[Бары Хокінс]]. З невялікімі адставаннем адзін ад аднаго топ-8 замыкалі [[Джад Трамп]] (адставанне ад [[Бары Хокінс|Хокінса]] — больш за £60,000), [[Роні О’Саліван]] (адставанне ад [[Джад Трамп|Трампа]] — больш за £1,500), які займаў толькі 33-е месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковым рэйтынгу]], [[Шон Мёрфі]] (адставанне ад [[Роні О’Саліван|О’Салівана]] — больш за £35,000) і [[Марка Фу]] з [[Ганконг]]а (адставанне ад [[Шон Мёрфі|Мёрфі]] — больш за £10,000). Таксама з маленькімі адрывамі адзін ад аднаго 4 снукерысты займалі месцы з 9 па 12: [[Марк Ален]] (адставанне ад [[Марка Фу|Фу]] — больш за £35,000), [[Рыкі Уолдэн]] (адставанне ад [[Марк Ален|Алена]] — больш за £8,000), [[Джон Хігінс]] (адставанне ад [[Рыкі Уолдэн|Уолдэна]] — больш за £1,500) і [[Сцюарт Бінэм]] (адставанне ад [[Джон Хігінс|Хігінса]] — больш за £8,000). [[Стывен Магуайр]] (адставанне ад [[Сцюарт Бінэм|Бінэма]] — больш за £55,000) і [[Алістэр Картэр]] (адставанне ад [[Стывен Магуайр|Магуайра]] — больш за £5,000) занялі 13-е і 14-е месцы адпаведна. Замыкалі топ-16 [[Марк Дэвіс]] (адставанне ад [[Алістэр Картэр|Картэра]] — больш за £20,000) і [[Джо Пэры]] (адставанне ад [[Марк Дэвіс|Дэвіса]] — менш за £100). [[Стыў Дэвіс]], які праводзіў сярод прафесіяналаў свой 36-ы сезон запар, пахаваў свае шанцы на пападанне ў топ-64, прайграўшы ў першым кваліфікацыйным матчы&lt;ref name=qualday3ws&gt;{{cite web | datepublished = 11 красавіка 2014 | url = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3760486,00.html | title = Davis Faces Tour Relegation | work = worldsnooker.com | publisher = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]] | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150414030306/http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3760486,00.html | archivedate = 14 красавіка 2015 | accessdate = 22 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;. [[Джымі Уайт]], другі ўзроставы прафесіянальны снукерыст, які праводзіў у [[Сусветны снукерны тур|мэйн-туры]] 34-ы сезон і які знаходзіўся на апошніх радках топ-64, таксама прайграў у першым жа матчы кваліфікацыі і паставіў пад сумненне сваё далейшае знаходжанне ў [[Сусветны снукерны тур|галоўным прафесійным туры]]&lt;ref name=qualday4ws&gt;{{cite web | datepublished = 11 красавіка 2014 | url = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3762022,00.html | title = Burns Too Hot For White | work = worldsnooker.com | publisher = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]] | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140414054209/http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3762022,00.html | archivedate = 14 красавіка 2014 | accessdate = 22 ліпеня 2014 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ref179/&gt;.

=== Сітуацыя пасля турніру ===

Паколькі [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковы рэйтынг]] уключаў у сябе ачкі, набраныя ігракамі за два гады, пасля турніру снукерысты, атрымаўшы ачкі за чэмпіянат свету 2014, страцілі ачкі, набраныя імі ў рамках [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|чэмпіяната свету 2012]]. У сваю чаргу, [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовы рэйтынг]] лічыўся з пачатку [[Снукерны сезон 2012/2013|сезона 2012/2013]], і таму да канца [[Снукерны сезон 2013/2014|сезона 2013/2014]] усе прызавыя грошы, заробленыя ігракамі, сумаваліся.

[[Марк Сэлбі]], які стаў чэмпіёнам свету&lt;ref name=ref266/&gt;, абышоў [[Ніл Робертсан|Ніла Робертсана]] і [[Дзін Цзюньхуэй|Дзіна Цзюньхуэя]] ў абодвух рэйтынгах і стаў лідарам [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковага]] і [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовага]] (які стаў афіцыйным пасля чэмпіянату свету) рэйтынгаў. Фіналіст турніру [[Роні О’Саліван]], зарабіўшы £125,000, заняў чацвёртае месца ў [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовым рэйтынгу]], абагнаўшы [[Джад Трамп|Джада Трампа]], які стаў шостым, і [[Бары Хокінс]]а, які апусціўся на пятую пазіцыю. У [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковым рэйтынгу]] [[Роні О’Саліван|О’Саліван]], які выйграў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|чэмпіянат свету 2012 года]], апусціўся на шэсць пунктаў і заняў 39-ы радок. [[Сцюарт Бінэм]] апусціўся з шостага на восьмае месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковым рэйтынгу]] ў выніку паражэння ў першым матчы&lt;ref name=ref154/&gt;, і прапусціў наперад [[Марка Фу]] і [[Джад Трамп|Джада Трампа]]. [[Рыкі Уолдэн]], які не гуляў у [[Чэмпіянат свету па снукеры|Крусібле]] ў [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|2012 годзе]], падняўся з дзясятага на дзевятае месца [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковага рэйтынгу]], а [[Марк Ален]], які саступіў у стартавым матчы [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|розыгрышу 2012 года]], падняўся на чатыры пазіцыі і замацаваўся на дзясятай пазіцыі. [[Джон Хігінс]], які сенсацыйна ўступіў свайму [[Шатландыя|суайчынніку]] [[Алан Мак-Манус|Алану Мак-Манусу]] ў першым раўндзе&lt;ref name=ref183/&gt;, апусціўся з дзявятага на адзінаццаты радок [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковага рэйтынгу]]. [[Джо Пэры]] падняўся на дзве пазіцыі і заняў трынаццатае месца ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковым рэйтынгу]]. За ім размясціўся [[Алістэр Картэр]], фіналіст [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|чэмпіянату свету 2012]], які апусціўся на тры радкі. [[Грэм Дот]], нягледзячы на паражэнне ў кваліфікацыі&lt;ref name=qualday7ws/&gt;, вярнуўся ў топ-16 [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковага рэйтынгу]], падняўшыся з пятнаццатага на сямнаццатае месца, з-за яшчэ горшых паказчыкаў [[Роберт Мілкінс|Роберта Мілкінса]] (застаўся на шаснаццатай пазіцыі) і [[Стывен Магуайр|Стывена Магуайра]], паўфіналіста [[Чэмпіянат свету па снукеры 2012|сусветнага першынства 2012 года]], які прайграў у першым матчы турніру і апусціўся з трынаццатага на семнаццатае месца&lt;ref name=ref161/&gt;. У складзе топ-16 [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовага рэйтынгу]], які стаў афіцыйным, змяненняў па выніках чэмпіянату не адбылося. [[Алістэр Картэр]] падняўся з чатырнаццатага на трынаццаты радок, абагнаўшы [[Стывен Магуайр|Стывена Магуайра]], а [[Джо Пэры]], які падняўся на пятнаццаты радок, памяняўся месцамі з [[Марк Дэвіс|Маркам Дэвісам]], які ўсталяваўся на шаснаццатай пазіцыі. [[Дамінік Дэйл]], які зарабіў £25,000, падняўся на чатыры пункты ў [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовым рэйтынгу]] і стаў 24-м. 43-гадовы [[Алан Мак-Манус]], які выйшаў у чвэрцьфінал, падняўся на восем радкоў у [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковым]] (з 35-га на 27-ы) і на пяць радкоў у [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовым]] рэйтынгу (з 34-га на 29-ы), упершыню з [[Снукерны сезон 2006/2007|сезона 2006/2007]] вярнуўшыся ў топ-32&lt;ref name=ref103/&gt;. Дэбютант [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату]] [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] падняўся на сем пунктаў у [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковым]] (з 68-га на 61-ы) і на дзевяць пунктаў у [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовым]] рэйтынгу (з 71-га на 62-і), такім чынам атрымаўшы выніковае месца ў топ-64. [[Лука Брэсэль]] і [[Джымі Уайт]], якія не трапілі ў Крусібл, таксама здолелі застацца ў спісе 64-х лепшых снукерыстаў-прафесіяналаў&lt;ref name=ref270/&gt;&lt;ref name=ref12/&gt;&lt;ref name=ref285/&gt;&lt;ref name=ref9/&gt;.

У табліцы прадстаўлены змены ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|ачковым рэйтынгу]] і ў [[Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|грашовым рэйтынгу]] ў рамках топ-64 пад дзеяннем вынікаў чэмпіянату свету 2014.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 75%; margin-left: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
! ігрок
! {{Abbr|АДТ|Ачкі, якія меў ігрок да турніру|0}}
! {{Abbr|МДТ|Месца, якое займаў ігрок да турніру|0}}
! {{Abbr|СА|Страчаныя ачкі (якія атрымаў ігрок паводле вынікаў чэмпіянату свету 2012)|0}}
! {{Abbr|НА|Набраныя ачкі (якія атрымаў ігрок паводле вынікаў чэмпіянату свету 2014)|0}}
! {{Abbr|АПТ|Ачкі, якія меў ігрок пасля турніру|0}}
! {{Abbr|МПТ|Месца, якое займаў ігрок пасля турніру|0}}
! {{Abbr|ЗР|Змены ў рэйтынгу|0}}
! style=&quot;border-left:medium solid;&quot;|{{Abbr|ПГДТ|Паказчык прызавых грошай да турніру|0}}
! {{Abbr|МГРДТ|Месца ў грашовым рэйтынгу, якое займаў ігрок да турніру|0}}
! {{Abbr|ЗГ|Заробленыя грошы (якія зарабіў ігрок за выступ на чэмпіянаце свету 2014)|0}}
! {{Abbr|ПГПТ|Паказчык прызавых грошай пасля турніру|0}}
! {{Abbr|МГРПТ|Месца ў грашовым рэйтынгу, якое займаў ігрок пасля турніру|0}}
! {{Abbr|ЗГР|Змены ў грашовым рэйтынгу|0}}
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;85,320
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;3
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;'''10,000'''
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;'''93,920'''
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;'''1'''
|&lt;center&gt;{{Уздым}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£474,089
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;3
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;'''£300,000'''
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;'''£774,089'''
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;'''1'''
|&lt;center&gt;{{Уздым}}2
|-
|{{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;86,180
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;86,180
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;3
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;'''£694,671'''
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;'''1'''
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£6,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£700,671
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;'''90,900'''
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;'''1'''
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;6,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;92,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£625,748
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£55,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£680,748
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;3
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;39,140
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;33
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;'''10,000'''
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;8,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;37,140
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;39
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}6
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£380,616
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;6
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£125,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£505,616
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;4
|&lt;center&gt;{{Уздым}}2
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;72,800
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;4
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;6,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;75,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;4
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£443,199
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;4
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£55,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£498,199
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;5
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Джад Трамп]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;70,100
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;8
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;71,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;7
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£382,322
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;5
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£25,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£407,322
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;6
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;70,940
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;5
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;74,540
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;5
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£341,405
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;7
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£25,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£366,405
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;7
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;70,905
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;7
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;71,905
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;6
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£326,873
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;8
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£16,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£342,873
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;8
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Марк Ален]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;59,500
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;14
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;61,900
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;10
|&lt;center&gt;{{Уздым}}4
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£289,118
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;9
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£16,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£305,118
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;9
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Рыкі Уолдэн]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;61,190
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;10
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;63,840
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;9
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£280,860
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;10
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£16,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£296,860
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;10
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;63,395
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;9
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;60,995
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;11
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£278,959
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;11
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£6,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£284,959
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;11
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Бінэм]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;70,920
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;6
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;70,920
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;8
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£270,081
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;12
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£6,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£276,081
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;12
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;60,595
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;11
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;8,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;56,395
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;14
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}3
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£206,125
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;14
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£16,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£222,125
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;13
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|-
|{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;59,740
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;13
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;6,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;54,740
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;17
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}4
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£211,476
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;13
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£6,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£217,476
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;14
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Джо Пэры]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;57,180
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;15
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;57,180
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;13
|&lt;center&gt;{{Уздым}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£182,065
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;16
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£16,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£198,065
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;15
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Дэвіс]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;59,810
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;12
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;58,410
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;12
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£182,163
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;15
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£6,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£188,163
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;16
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Шатландыі}} [[Грэм Дот]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;56,320
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;17
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;56,070
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;15
|&lt;center&gt;{{Уздым}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£172,333
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;17
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£4,250
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£176,583
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;17
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Уэльса}} [[Марк Уільямс]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;54,465
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;18
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;51,815
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;18
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£159,138
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;18
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£4,250
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£163,388
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;18
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Уэльса}} [[Мэцью Стывенс]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;51,840
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;19
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;6,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;46,590
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;22
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}3
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£159,008
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;19
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£4,250
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£163,258
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;19
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Роберт Мілкінс]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;57,095
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;16
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;55,945
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;16
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£157,614
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;20
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£4,250
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£161,864
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;20
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Уэльса}} [[Раян Дэй]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;50,110
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;20
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;48,910
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;19
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£130,443
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;21
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£16,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£146,443
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;21
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Майкл Холт]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;46,400
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;22
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;900
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;48,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;20
|&lt;center&gt;{{Уздым}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£127,705
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;22
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£12,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£139,705
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;22
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Кітая}} [[Сяа Гадун]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;44,370
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;24
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;45,370
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;24
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£126,177
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;23
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£12,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£138,177
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;23
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Уэльса}} [[Дамінік Дэйл]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;44,370
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;24
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;46,570
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;23
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£105,848
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;28
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£25,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£130,848
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;24
|&lt;center&gt;{{Уздым}}4
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Пітэр Эбдан]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;39,710
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;30
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;38,060
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;36
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}6
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£125,270
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;24
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£4,250
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£129,520
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;25
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Кітая}} [[Лян Вэньбо]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;48,560
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;21
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;46,910
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;21
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£122,439
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;25
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£4,250
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£126,689
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;26
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Уэльса}} [[Майкл Уайт]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;40,845
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;26
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;42,995
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;26
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£103,938
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;29
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£12,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£115,938
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;27
|&lt;center&gt;{{Уздым}}2
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Кінг]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;44,810
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;23
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;44,810
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;25
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£109,336
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;26
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£4,250
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£113,586
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;28
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}2
|-
|{{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;37,990
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;35
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;900
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;42,090
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;27
|&lt;center&gt;{{Уздым}}8
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£87,988
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;34
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£25,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£112,988
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;29
|&lt;center&gt;{{Уздым}}5
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Мартын Гоўлд]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;37,695
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;36
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;39,095
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;33
|&lt;center&gt;{{Уздым}}3
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£100,148
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;30
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£12,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£112,148
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;30
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Ірландыі}} [[Фергал О’Браен]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;39,825
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;29
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;39,825
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;30
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£107,013
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;27
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£4,250
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£111,263
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;31
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}4
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Том Форд]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;37,250
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;39
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;38,900
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;34
|&lt;center&gt;{{Уздым}}5
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£92,943
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;32
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£12,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£104,943
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;32
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;40,030
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;28
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;41,030
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;28
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£86,712
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;36
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£16,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£102,712
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;33
|&lt;center&gt;{{Уздым}}3
|-
|{{Сцяг Нарвегіі}} [[Курт Мэфлін]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;37,415
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;37
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0&lt;ref group=&quot;зр&quot; name=&quot;адзін&quot;&gt;ігрок вылецеў з мэйн-тура паводле вынікаў сезона 2011/2012, апынуўшыся за межамі топ-64. Нягледзячы на тое, што ён вярнуў сабе месца сярод прафесіяналаў, рахунак яго рэйтынгавых ачкоў пачаўся з нуля.&lt;/ref&gt;
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;39,215
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;31
|&lt;center&gt;{{Уздым}}6
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£88,888
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;33
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£93,888
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;34
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Шатландыі}} [[Маркус Кэмбэл]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;37,270
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;38
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;36,770
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;40
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£92,990
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;31
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£93,490
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;35
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}4
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Эндру Хігінсан]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;39,275
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;32
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;37,775
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;37
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}5
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£84,844
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;37
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£8,500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£93,344
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;36
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Дэвід Гілберт]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;39,695
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;31
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;3,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;38,695
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;35
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}4
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£80,401
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;41
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£12,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£92,401
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;37
|&lt;center&gt;{{Уздым}}4
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Марк Джойс]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;38,960
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;34
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;40,110
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;29
|&lt;center&gt;{{Уздым}}5
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£84,702
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;38
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£89,702
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;38
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Род Лоўлер]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;36,695
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;40
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0&lt;ref group=&quot;зр&quot; name=&quot;адзін&quot; /&gt;
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;37,345
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;38
|&lt;center&gt;{{Уздым}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£87,794
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;35
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£88,294
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;39
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}4
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Бэн Вуластан]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;40,355
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;27
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;39,205
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;32
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}5
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£82,624
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;40
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£4,250
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£86,874
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;40
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Шатландыі}} [[Джэймі Бёрнэт]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;35,130
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;45
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;35,630
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;43
|&lt;center&gt;{{Уздым}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£73,598
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;43
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£12,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£85,598
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;41
|&lt;center&gt;{{Уздым}}2
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Джэк Лісоўскі]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;36,530
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;41
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;900
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;36,280
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;41
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£83,440
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;39
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£83,940
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;42
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}3
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Джэймі Коўп]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;30,690
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;53
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,150
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;32,340
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;52
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£66,025
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;47
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£12,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£78,025
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;43
|&lt;center&gt;{{Уздым}}4
|-
|{{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Джэрард Грын]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;27,485
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;63
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;25,835
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;70
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}7
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£77,204
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;42
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£77,704
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;44
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}2
|-
|{{Сцяг Шатландыі}} [[Энтані Мак-Гіл]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;35,925
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;43
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;35,925
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;42
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£71,520
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;44
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£76,520
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;45
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Кітая}} [[Цаа Юйпэн]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;31,710
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;50
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0&lt;ref group=&quot;зр&quot; name=&quot;адзін&quot; /&gt;
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;33,510
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;47
|&lt;center&gt;{{Уздым}}3
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£67,205
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;45
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£72,205
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;46
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Тайланда}} [[Дэчават Пумджаенг]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;31,585
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;51
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0&lt;ref group=&quot;зр&quot; name=&quot;адзін&quot; /&gt;
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;33,885
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;46
|&lt;center&gt;{{Уздым}}5
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£61,237
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;52
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£8,500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£69,737
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;47
|&lt;center&gt;{{Уздым}}5
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Мэцью Сэлт]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;29,610
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;56
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;900
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;31,010
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;55
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£61,043
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;53
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£8,500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£69,543
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;48
|&lt;center&gt;{{Уздым}}5
|-
|{{Сцяг Індыі}} [[Адыт’я Мехта]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;29,030
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;59
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0&lt;ref group=&quot;зр&quot; name=&quot;адзін&quot; /&gt;
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;30,830
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;56
|&lt;center&gt;{{Уздым}}3
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£63,350
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;50
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£68,350
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;49
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Альфрэд Бёрдэн]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;35,300
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;44
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;34,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;44
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£62,091
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;51
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£67,091
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;50
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Энтані Хэмілтан]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;36,130
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;42
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;34,480
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;45
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}3
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£66,305
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;46
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£66,805
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;51
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}5
|-
|{{Сцяг Кітая}} [[Юй Дэлу]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;34,655
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;46
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;33,005
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;48
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£64,688
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;48
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£65,188
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;52
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}4
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Роры Мак-Лаўд]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;33,060
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;48
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;900
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;32,810
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;49
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£63,534
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;49
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£64,034
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;53
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}4
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Джымі Робертсан]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;30,940
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;52
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;32,590
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;51
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£55,222
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;55
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£8,500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£63,722
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;54
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|-
|{{Сцяг Уэльса}} [[Джэймі Джонс]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;34,135
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;47
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;31,435
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;53
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}6
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£52,866
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;58
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£8,500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£61,366
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;55
|&lt;center&gt;{{Уздым}}3
|-
|{{Сцяг Індыі}} [[Панкай Адвані]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;27,710
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;62
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;29,510
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;58
|&lt;center&gt;{{Уздым}}4
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£54,512
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;56
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£59,512
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;56
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Найджэл Бонд]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;30,355
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;54
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;900
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;31,255
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;54
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£53,928
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;57
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£58,928
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;57
|&lt;center&gt;{{Няма змен}}
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Майк Дан]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;27,140
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;64
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;900
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;400
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;26,640
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;68
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}4
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£56,787
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;54
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£0
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£56,787
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;58
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}4
|-
|{{Сцяг Тайланда}} [[Цепчая Ун-Нух]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;28,490
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;60
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;30,290
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;57
|&lt;center&gt;{{Уздым}}3
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£48,160
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;61
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£53,160
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;59
|&lt;center&gt;{{Уздым}}2
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Дэйв Харальд]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;29,160
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;58
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;29,160
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;59
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£50,647
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;59
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£51,147
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;60
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Пітэр Лайнс]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;29,265
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;57
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;28,765
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;60
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}3
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£45,220
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;62
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£50,220
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;61
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;25,780
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;68
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;28,580
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;61
|&lt;center&gt;{{Уздым}}7
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£37,375
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;71
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£12,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£49,375
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;62
|&lt;center&gt;{{Уздым}}9
|-
|{{Сцяг Бельгіі}} [[Лука Брэсэль]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;25,960
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;67
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0&lt;ref group=&quot;зр&quot; name=&quot;адзін&quot; /&gt;
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;27,760
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;63
|&lt;center&gt;{{Уздым}}4
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£43,850
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;64
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£48,850
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;63
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|-
|{{Сцяг Англіі}} [[Джымі Уайт]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;27,855
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;61
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;900
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;27,605
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;65
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}4
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£48,192
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;60
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£48,692
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;64
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}4
|- style=&quot;background:#C0C0C0;&quot;
|{{Сцяг Шатландыі}} [[Скот Дональдсан]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;26,230
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;65
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,300
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;27,530
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;67
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}2
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£44,213
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;63
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£1,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£45,213
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;65
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}2
|- style=&quot;background:#C0C0C0;&quot;
|{{Сцяг Кітая}} [[Цянь Пэнфэй]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;32,140
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;49
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0&lt;ref group=&quot;зр&quot; name=&quot;адзін&quot; /&gt;
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;32,790
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;50
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£43,402
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;65
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£43,902
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;66
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}1
|- style=&quot;background:#C0C0C0;&quot;
|{{Сцяг Англіі}} [[Ян Бэрнс]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;26,130
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;66
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;0
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;1,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;27,930
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;62
|&lt;center&gt;{{Уздым}}4
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£34,537
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;74
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£5,000
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£39,537
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;73
|&lt;center&gt;{{Уздым}}1
|- style=&quot;background:#C0C0C0;&quot;
|{{Сцяг Кітая}} [[Лю Чуан]]
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;29,825
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;55
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;2,800
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;650
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;27,675
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;64
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}9
|style=&quot;border-left:medium solid; background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;£30,583
|style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|&lt;center&gt;76
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£500
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;£31,083
|style=&quot;background:#D8BFD8;&quot;|&lt;center&gt;81
|&lt;center&gt;{{Падзенне 2}}5
|}

{{reflist|group=зр}}

== Сто соценных серый за сезон ==

[[Аўстралія|Аўстралійскі]] снукерыст [[Ніл Робертсан]], які заняў першую пазіцыю ў [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014|сусветным рэйтынгу]] ў пачатку [[Снукерны сезон 2013/2014|сезона]]&lt;ref name=ref201/&gt;, з першага турніру, [[Адкрыты чэмпіянат Балгарыі па снукеры 2013|адкрытага чэмпіянату Балгарыі]], на якім ён аформіў 7 [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры-брэйкаў]], стаў дэманстраваць выдатную [[Серыя (снукер)|сярыйнасць]] у гульні. У кваліфікацыі да першага рэйтынгавага турніру, [[Усі Класік 2013 (снукер)|Усі Класік]], ён выканаў другі [[Максімальная серыя (снукер)|максімальны брэйк]] у сваёй кар’еры, а пасля апошняга рэйтынгавага турніру 2013 года, [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2013|чэмпіянату Вялікабрытаніі]], на якім [[Ніл Робертсан|Робертсан]] зрабіў восем [[Соценная серыя (снукер)|соценных серый]], рахунак яго [[Соценная серыя (снукер)|соценных брэйкаў]] дайшоў да 58. Пасля гэтага ў кваліфікацыйных матчах да [[German Masters 2014 (снукер)|German Masters]] і [[World Open 2014 (снукер)|World Open]] ён аформіў яшчэ дзве [[Соценная серыя (снукер)|серыі «100+»]], а ў першым жа матчы 2014 года, супраць [[Джо Пэры]] на турніры [[Championship League 2014 (снукер)|Championship League]], які праходзіў да трох перамог у партыях, [[Ніл Робертсан|Ніл]] выканаў тры [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] (129, 131 і 144 бала) і пабіў рэкорд [[Джад Трамп|Джада Трампа]], які ў [[Снукерны сезон 2012/2013|сезоне 2012/2013]] здзейсніў 61 [[Соценная серыя (снукер)|соценную серыю]]&lt;ref name=ref287/&gt;&lt;ref name=ref202/&gt;. Усяго, гуляючы ў чатырох групах турніру [[Championship League 2014 (снукер)|Championship League]], [[Ніл Робертсан|аўстраліец]] сумеў зрабіць там 23 [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]], а да чэмпіянату свету давёў колькасць сваіх [[Соценная серыя (снукер)|соцен]] за [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон]] да 93-х&lt;ref name=ref112/&gt;.

[[Ніл Робертсан|Робертсан]] пачаў турнір у Крусібле з упэўненай перамогі над [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямсам]] з лікам 10:2 і зрабіў у гэтым матчы чатыры [[Соценная серыя (снукер)|соценныя серыі]], а яго рэкодны паказчык дайшоў да 97 [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]]&lt;ref name=ref203/&gt;. У першых двух сесіях матча 1/8 фіналу супраць [[Марк Ален|Марка Алена]] [[Ніл Робертсан|Ніл]] выканаў яшчэ два [[Соценная серыя (снукер)|соценных брэйка]], 100 і 137, пасля чаго два разы выпусціў магчымасць зрабіць соты [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] ў апошняй сесіі, набраўшы 94 і 92 ачкі, але выйшаў у чвэрцьфінал чэмпіянату&lt;ref name=ref224/&gt;&lt;ref name=ref225/&gt;&lt;ref name=ref227/&gt;. [[Ніл Робертсан|Аўстралійскі ігрок]] не здолеў аформіць [[Соценная серыя (снукер)|сотню]] ў першых дзвюх сесіях матча супраць [[Джад Трамп|Джада Трампа]], але ў 22-м фрэйме пры ліку 10:11 ён здзейсніў [[Серыя (снукер)|серыю]] ў 101 ачко, якая дапамагла яму зраўняць лік у матчы і пазней давесці паядынак да перамогі, і стаў першым снукерыстам у гісторыі, які набраў сто [[Соценная серыя (снукер)|соценных брэйкаў]] у адным сезоне&lt;ref name=ref249/&gt;&lt;ref name=ref288/&gt;&lt;ref name=ref289/&gt;&lt;ref name=ref290/&gt;. У паўфінальным матчы супраць [[Марк Сэлбі|Марка Сэлбі]], які ён прайграў з лікам 15:17, [[Ніл Робертсан]] здолеў зрабіць яшчэ тры [[Соценная серыя (снукер)|сотні]] і скончыў [[Снукерны сезон 2013/2014|сезон 2013/2014]] з фантастычным рэкордным паказчыкам у 103 [[Соценная серыя (снукер)|соценных серыі]] за сезон&lt;ref name=ref260/&gt; (да гэтага толькі шасці снукерыстам, уключаючы [[Ніл Робертсан|Робертсана]], удавалася выканаць больш за 50 [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]] ў адным сезоне&lt;ref name=ref291/&gt; і толькі 52 снукерыста (на момант заканчэння [[Снукерны сезон 2013/2014|сезона 2013/2014]]) здолелі зрабіць сто [[Соценная серыя (снукер)|соценных серый]] за ўсю прафесійную кар’еру). Такім чынам, [[Ніл Робертсан|Ніл]] зрабіў 10 [[Соценная серыя (снукер)|соценных серый]] на чэмпіянаце свету, уключаючы найвышэйшы [[Серыя (снукер)|брэйк]] у 140 ачкоў, саступіўшы толькі фіналісту турніру [[Роні О’Саліван]]у, які аформіў 13 [[Соценная серыя (снукер)|сэнчуры]]&lt;ref name=ref279/&gt;.

Ніжэй прадстаўлены спіс усіх [[Соценная серыя (снукер)|соценных серый]] [[Ніл Робертсан|Ніла Робертсана]] на чэмпіянаце свету 2014:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 100%; margin-left: 1em auto 1em auto;&quot;
|-
! № !! Стадыя !! Сапернік !! Фрэйм (лік) !! Серыя !! Відэа
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 1 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/16 фіналу || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 2 (1:0) || style=&quot;text-align: center&quot;| 132 || style=&quot;text-align: center&quot;| [http://www.youtube.com/watch?v=GS2Q-5yy4Zw YouTube]
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 2 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/16 фіналу || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 7 (5:1) || style=&quot;text-align: center&quot;| 103 || style=&quot;text-align: center&quot;| [http://www.youtube.com/watch?v=YUbcf8T9v7o YouTube]
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 3 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/16 фіналу || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 11 (8:2) || style=&quot;text-align: center&quot;| 140 || style=&quot;text-align: center&quot;| [http://www.youtube.com/watch?v=FEywAja8eUk YouTube]
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 4 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/16 фіналу || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Робі Уільямс (ігрок у снукер)|Робі Уільямс]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 12 (9:2) || style=&quot;text-align: center&quot;| 102 || style=&quot;text-align: center&quot;| [http://www.youtube.com/watch?v=NQ5HcrbkrBo YouTube]
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 5 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/8 фіналу || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Марк Ален]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 5 (2:2) || style=&quot;text-align: center&quot;| 100 || style=&quot;text-align: center&quot;|
|-
|style=&quot;text-align: center&quot;| 6 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/8 фіналу || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Марк Ален]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 14 (6:7) || style=&quot;text-align: center&quot;| 137 || style=&quot;text-align: center&quot;| [http://www.youtube.com/watch?v=9BAErMVsseg YouTube]
|-style=&quot;background:#DEB887;&quot;
|style=&quot;text-align: center&quot;| 7 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/4 фіналу || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Джад Трамп]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 22 (10:11) || style=&quot;text-align: center&quot;| 101 || style=&quot;text-align: center&quot;| [http://www.youtube.com/watch?v=ribLLrVlD9k YouTube]
|-style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
|style=&quot;text-align: center&quot;| 8 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/2 фіналу || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Марк Сэлбі]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 8 (2:5) || style=&quot;text-align: center&quot;| 130 || style=&quot;text-align: center&quot;| [http://www.youtube.com/watch?v=c7KW3i6rb2g YouTube]
|-style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
|style=&quot;text-align: center&quot;| 9 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/2 фіналу || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Марк Сэлбі]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 10 (4:5) || style=&quot;text-align: center&quot;| 113 || style=&quot;text-align: center&quot;| [http://www.youtube.com/watch?v=91qRQxdWE_w YouTube]
|-style=&quot;background:#D3D3D3;&quot;
|style=&quot;text-align: center&quot;| 10 || style=&quot;text-align: center&quot;| 1/2 фіналу || style=&quot;text-align: center&quot;| [[Марк Сэлбі]] || style=&quot;text-align: center&quot;| 31 (14:16) || style=&quot;text-align: center&quot;| 108 || style=&quot;text-align: center&quot;| [http://www.youtube.com/watch?v=-Mjo1Zh5LDI YouTube]
|}

== Паказальныя выступленні ў Крусібле ==

=== Жаночы дзень ===

24 красавіка, падчас чэмпіянату свету, у [[Тэатр Крусібл|Крусібле]] адбыўся другі так званы «жаночы дзень». World Snooker і [[WPBSA]] заснавалі гэтую ініцыятыву ў 2013 годзе з мэтай прыцягнуць больш жанчын у снукер. Частка сродкаў, якія былі сабраныя па выніках мерапрыемства, была ахвяравана афіцыйнай дабрачыннай установе — дзіцячаму [[хоспіс]]у «[[Bluebell Wood (дзіцячы хоспіс)|Bluebell Wood]]». [[Рыан Эванс]], якая за некалькі дзён да гэтага стала дзесяціразовай чэмпіёнкай свету па снукеры сярод жанчын&lt;ref name=ref295/&gt;, правяла бясплатны коўчынг для жанчын. Апроч таго, у [[Тэатр Крусібл|Крусібле]], упершыню пабывалі снукерысткі з [[Беларусь|Беларусі]]: Яна Шут, якая выйграла чэмпіянат свету па снукеры ў міксце ў пары з прафесіяналам [[Бэн Вуластан|Бэнам Вуластанам]]&lt;ref name=ref297/&gt;, а таксама дайшла да фіналу чэмпіянату свету па снукеры сярод юніёрак да 21 года&lt;ref name=ref296/&gt;, Анастасія Туміловіч, Наталля Казлоўская і Алена Асмолава&lt;ref name=ref292/&gt;&lt;ref name=ref293/&gt;&lt;ref name=ref294/&gt;.

=== Дзень Пола Хантэра ===

[[Файл:Steve Davis at Snooker German Masters (Martin Rulsch) 2014-01-29 11.jpg|thumb|300px|[[Стыў Дэвіс]]]]
27 красавіка адбыўся чацвёрты дзень памяці Пола Хантэра. 27-гадовы [[Пол Хантэр|Хантэр]], трохразовы пераможца [[Мастэрс (снукер)|Мастэрс]] і былы чацвёрты нумар [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў|сусветнага рэйтынгу]]&lt;ref name=ref298/&gt;, памёр у 2006 годзе ад раку, і ў [[Тэатр Крусібл|Крусібле]] кожны год праходзіць дзень, названы ў яго гонар. У рамках мерапрыемства прайшлі 60-секундны shoot-out, пераможца якога атрымаў магчымасць згуляць супраць шасціразовага [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры|чэмпіёна Вялікабрытаніі]] і [[Чэмпіянат свету па снукеры|свету]] [[Стыў Дэвіс|Стыва Дэвіса]], дзіцячы снукерны турнір, у якім прынялі ўдзел каманды з розных снукерных акадэмій, а таксама дэманстрацыя вядомых трык-шотаў ад [[Стыў Дэвіс|Стыва Дэвіса]], які пакінуў [[Сусветны снукерны тур|мэйн-тур]] упершыню з [[Снукерны сезон 1978/1979|1978 года]]. Пасля гэтага [[Стыў Дэвіс|Дэвіс]] і старшыня [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера|сусветнай асацыяцыі прафесійнага більярда і снукера]] [[Джэйсан Фергюсан]] узнагародзілі ўсіх удзельнікаў памятнымі сертыфікатамі і медалямі&lt;ref name=ref299/&gt;&lt;ref name=ref300/&gt;.

=== Паказальны матч ===

3 мая, на наступны дзень пасля таго, як [[Роні О’Саліван]] ужо выйшаў у фінал, а [[Ніл Робертсан]] і [[Марк Сэлбі]] яшчэ змагаліся ў сваім паўфінальным паядынку, [[Чэмпіянат свету па снукеры 1997|чэмпіён свету 1997 года]] [[Кен Доэрці]], які ўпершыню з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2006|2006 года]] здолеў дайсці да 1/8 фіналу турніру&lt;ref name=ref154/&gt;, і сяміразовы пераможца [[Стывен Хендры]], які скончыў сваю прафесійную кар’еру пасля [[Снукерны сезон 2011/2012|сезона 2011/2012]]&lt;ref name=ref301/&gt;&lt;ref name=ref302/&gt;, правялі паміж сабой паказальны матч да трох перамог. [[Стывен Хендры|Хендры]] паказваў рэшткі былой формы, зрабіўшы [[Серыя (снукер)|серыі]] ў 50 і 65 ачкоў, але дапусціў некалькі грубых памылак, якія прымусілі яго крыкнуць: «Адмяніце ўайлд-кард!» ({{lang-en|«Cancel the wild card!»}}) (за некалькі дзён да гэтага старшыня кампаніі «World Snooker Limited» [[Бары Хірн]] паабяцаў магчымасць атрымання ўалд-кардаў у наступным сезоне [[Стыў Дэвіс|Стывам Дэвісам]] і [[Стывен Хендры|Стывенам Хендры]] ў сувязі з іх неацэнным укладам у сусветны снукер&lt;ref name=ref303/&gt;). [[Дэніс Тэйлар]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 1985|чэмпіён свету 1985]], падтрымліваў цёплую абстаноўку на арэне сваімі жартоўнымі каментарыямі. [[Кен Доэрці|Ірландскі прафесіянал]] атрымаў перамогу ў матчы з лікам 3:2, а праз 15 хвілін пасля заканчэння [[Кен Доэрці|Доэрці]] і [[Дэніс Тэйлар|Тэйлар]] вярнуліся на арэну [[Тэатр Крусібл|тэатру]], дэманструючы трык-шоты і працягваючы жартаваць з публікай&lt;ref name=ref304/&gt;.

== Вяшчанне ==

Чэмпіянат свету трансляваўся ў прамым эфіры дванаццаццю вяшчальнымі кампаніямі ў 80-ці краінах свету, а таксама яшчэ чатырма вяшчальнымі кампаніямі, якія асвятлялі асноўныя моманты мерапрыемства. Такім чынам, сусветнае першынства 2014 года транслявалася шырэй за любы іншы турнір у гісторыі снукера. Па заяве [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера|World Snooker]] чэмпіянат, які пачаўся 19 красавіка і завяршыўся 5 мая перамогай [[Марк Сэлбі|Марка Сэлбі]] ў фінальным матчы, паглядзелі 331,144,000 гледачоў. Гэта самы высокі паказчык у снукернай гісторыі, які на 30 % перасягнуў леташняе першынство, аўдыторыя якога складала 252,905,000 гледачоў&lt;ref name=ref305/&gt;.

Усе 17 дзён найбуйнейшага снукернага спаборніцтва былі паказаны ў прамым эфіры на BBC Sport, які праводзіў штодзённыя тэлетрансляцыі з [[Тэатр Крусібл|тэатру Крусібл]] у [[Шэфілд]]зе на тэрыторыях [[Англія|Англіі]], [[Шатландыя|Шатландыі]], [[Уэльс]]а, [[Ірландыя|Ірландыі]] і [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]]. Гэты канал злучаўся з экспетнай групай гасцей і каментатараў, у тым ліку такіх легенд снукера, як [[Стыў Дэвіс]], [[Джон Пэрат]], [[Стывен Хендры]], [[Дэніс Тэйлар]], [[Тэры Грыфітс]] і інш. Агульная аўдыторыя гледачоў на гэтым канале дасягнула 26 млн 427 тыс., што на 15 % больш, чым у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013 годзе]]. Падчас фінальнага паядынку быў зафіксаваны троххвілінны пік аўдыторыі, якая глядзела матч на BBC Sport, — 5 млн 951 тыс. гледачоў, што на 53 % больш, чым у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|мінулым годзе]], а агульная аўдыторыя фінала склала 3,5 мільёнаў чалавек. Увогуле, BBC вылучыла для гэтага чэмпіянату 153 гадзіны вяшчання (у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013 годзе]] было 144 гадзіны). Сярэдняя жывая аўдыторыя турніру на канале BBC Sport склала 936 тысяч (на 11 % больш, чым у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|мінулым годзе]])&lt;ref name=ref306/&gt;.

На тэрыторыі іншых еўрапейскіх краін вяшчанне ўсяго чэмпіянату свету праводзілі каналы Eurosport і Eurosport 2. У групу каментатараў гэтай агульнаеўрапейскай вяшчальнай кампаніі ўваходзілі былы чэмпіён свету [[Джо Джонсан]] і былы трэці нумар [[Сусветны рэйтынг снукерыстаў|сусветнага рэйтынгу]] [[Ніл Фудс]]. Падчас турніру ахоп аўдыторыі склаў 54 млн гледачоў, якія глядзелі матчы на каналах Eurosport і Eurosport-2 на працягу 17 дзён спаборніцтваў. Гэтая лічба павялічылася ў параўнанні з 52,6 млн у [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013 годзе]]. Сярэдняя жывая аўдыторыя турніру ўзрасла на 22 % у параўнанні з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|мінулым годам]]. За фінальным паядынкам на Eurosport назіралі ў агульнай складанасці 16,1 млн гледачоў з розных еўрапейскіх краін, а гэта на 50 % больш, чым за фіналам [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|чэмпіянату 2013 года]]. Сярэдняя жывая аўдыторыя фіналу павысілася на 26 %. Асаблівы рост аўдыторыі чэмпіянату ў параўнанні з [[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013 годам]] быў зафіксаваны ў [[Нідэрланды|Нідэрландах]] (+59 %), [[Румынія|Румыніі]] (+22 %) і [[Польшча|Польшчы]] (23 %)&lt;ref name=ref307/&gt;&lt;ref name=ref308/&gt;&lt;ref name=ref309/&gt;&lt;ref name=ref310/&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|refs=
&lt;ref name=ref1&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/titles.php?history=World%20Championship
 | title          = Tournament History - World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20141031191602/http://www.cuetracker.net/pages/titles.php?history=World%20Championship
 | archivedate          = 31 кастрычніка 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref2&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asp?template=2&amp;season=2013
 | title         = Tournament Calendar 2013/2014
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref3&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=1042
 | title          = 2014 World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140622025501/http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=1042
 | archivedate          = 22 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref4&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 19 сакавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3720833,00.html
 | title         = Dafabet To Sponsor World Championship
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref5&gt;{{cite web
 |datepublished = 1 мая 2013
 |url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3194469,00.html
 |title         = Prize Money Breakdowns 2013/14
 |work          = worldsnooker.com
 |publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20131012082213/http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3194469,00.html
 |archivedate   = 12 кастрычніка 2013
 |url-status       = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref6&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 8 красавіка 2014
 | url           = http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-2305891/The-2014-snooker-World-Champion-pocket-300-000-reveals-Barry-Hearn.html
 | title         = 2014 snooker World Champion to pocket £300,000 as Hearn boosts prize money
 | work          = 
 | publisher     = Daily Mail
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref7&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 18 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3773951,00.html
 | title         = Dafabet To Donate For Centuries
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref8&gt;{{cite web
 |url           = http://www.snooker.org/Plr/wc_centuries.shtml
 |title         = Crucible Centuries
 |publisher     = Snooker.org
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20211221081448/http://www.snooker.org/Plr/wc_centuries.shtml
 |archivedate   = 21 снежня 2021
 |url-status       = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref9&gt;{{cite web
 |datepublished = 18 ліпеня 2013
 |url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/9a/be/0,,13165~179866,00.pdf
 |title         = The Tour Ranking Points Schedule 2013/2014 Season
 |work          = worldsnooker.com
 |publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 |format        = PDF
 |accessdate    = 23 верасня 2013
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20131101123015/http://www.worldsnooker.com/staticFiles/9a/be/0,,13165~179866,00.pdf
 |archivedate   = 1 лістапада 2013
 |url-status       = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref10&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 7 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3811080,00.html
 | title         = New World Rankings
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref12&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asp?event=297
 | title         = Dafabet World Championship
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref13&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 31 сакавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/fe/c0/0,,13165~180478,00.pdf
 | title         = WORLD RANKINGS AFTER THE PLAYERS CHAMPIONSHIP 2014
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = PDF
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref85&gt;{{cite web
 |datepublished = 31 сакавіка 2014
 |url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/1/c1/0,,13165~180481,00.pdf
 |title         = 2014 Dafabet World Snooker Championship Qualifying Stages Provisional Order of Play
 |work          = worldsnooker.com
 |publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/6OttHjucQ?url=http://www.worldsnooker.com/staticFiles/1/c1/0,,13165~180481,00.pdf
 |archivedate   = 17 красавіка 2014
 |url-status       = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref86&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 5 лістапада 2013
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/WorldChampionshipQArticle/0,,13165~3524481,00.html
 | title         = Ponds Forge To Stage World Qualifiers
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref87&gt;{{cite web
 |url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/6/c1/0,,13165~180486,00.pdf
 |title         = 2014 dafabet World Snooker Championship Provisional Format
 |work          = worldsnooker.com
 |publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/6PFq4blVz?url=http://www.worldsnooker.com/staticFiles/6/c1/0,,13165~180486,00.pdf
 |archivedate   = 1 мая 2014
 |url-status       = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref89&gt;{{cite web
 |url           = http://livescores.worldsnookerdata.com/CenturyBreakList/Tournament/13682
 |title         = Dafabet World Championship qualifiers: century breaks
 |work          = worldsnookerdata.com
 |publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/6Ot6YzX5P?url=http://livescores.worldsnookerdata.com/CenturyBreakList/Tournament/13682
 |archivedate   = 16 красавіка 2014
 |url-status       = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref90&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/rankings.php?tournament=1042
 | title          = 2014 World Championship - Tournament Ranking
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref91&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?record=18&amp;tourn=World%20Championship
 | title          = Finishes - Ronnie O'Sullivan's record in World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ref181&quot;&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?record=7&amp;tourn=World%20Championship
 | title          = Finishes - John Higgins's record in World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref93&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=224
 | title          = 2004 World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140705120349/http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=224
 | archivedate          = 5 ліпеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref94&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=797
 | title          = 1981 World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20141103225502/http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=797
 | archivedate          = 3 лістапада 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref95&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=746
 | title          = 1983 World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20141104010143/http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=746
 | archivedate          = 4 лістапада 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref96&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=728
 | title          = 1984 World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref97&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=629
 | title          = 1987 World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref98&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=558
 | title          = 1989 World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20130114151804/http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=558
 | archivedate          = 14 студзеня 2013
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref99&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=161
 | title          = 2007 World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140507010648/http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=161
 | archivedate          = 7 мая 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref100&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 16 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0415/609112-doherty-books-world-championship-spot/
 | title         = Ken Doherty books World Championship spot
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref101&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 17 красавіка 2014
 | url           = http://www.bbc.com/sport/0/snooker/27064017
 | title         = World Snooker 2014: Ken Doherty relishes time left in the sport
 | work          = 
 | publisher     = BBC Sport
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref102&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=38
 | title          = Ken Doherty
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140916121537/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=38
 | archivedate          = 16 верасня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref103&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=73
 | title          = Alan McManus
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140627004448/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=73
 | archivedate          = 27 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref104&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=48
 | title          = Dominic Dale
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140610010150/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=48
 | archivedate          = 10 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref105&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=15
 | title          = Mark Davis
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140730174821/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=15
 | archivedate          = 30 ліпеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref106&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=85
 | title          = Kyren Wilson
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20141028234035/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=85
 | archivedate          = 28 кастрычніка 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref107&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=89
 | title          = Michael White
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20141028231714/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=89
 | archivedate          = 28 кастрычніка 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref108&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=135
 | title          = Michael Wasley
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140706212604/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=135
 | archivedate          = 6 ліпеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref109&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=1
 | title          = Judd Trump
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140627182159/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=1
 | archivedate          = 27 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref110&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 15 красавіка 2014
 | url           = http://www.walesonline.co.uk/sport/other-sport/welsh-snooker-stars-mark-williams-6994053
 | title         = Welsh snooker stars Mark Williams and Matthew Stevens miss out on World Championships
 | work          = 
 | publisher     = WalesOnline
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref111&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 15 красавіка 2014
 | url           = http://www.walesonline.co.uk/sport/other-sport/snooker-world-championships-2014-wales-7002668
 | title         = Snooker World Championships 2014: Wales trio handed their opponents in first round draw
 | work          = 
 | publisher     = WalesOnline
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref112&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 6 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3752422,00.html
 | title         = Ding Matches Hendry's Record
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref113&gt;{{cite web
 |author        = 
 |authorlink    = 
 |datepublished = 15 красавіка 2014
 |url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/15/wilson-stuns-dott-to-seal-crucible-debut
 |title         = Wilson stuns Dott to seal Crucible debut
 |work          = 
 |publisher     = Inside Snooker
 |format        = 
 |accessdate    = 
 |lang          = en
 |description   = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20140419012141/http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/15/wilson-stuns-dott-to-seal-crucible-debut
 |archivedate   = 19 красавіка 2014
 |url-status    = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref114&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asp?event=272
 | title         = International Championship
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref115&gt;{{cite web
 | url          = http://www.global-snooker.com/professional-archive-world-championship-index.asp
 | title          = Professional archive world championship
 | work          = global-snooker.com
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20100225125227/http://www.global-snooker.com/professional-archive-world-championship-index.asp
 | archivedate          = 25 лютага 2010
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref116&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://www.snooker.org/trn/wc.shtml
 | title         = The World Championship Page
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref117&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 31 сакавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3741708,00.html
 | title         = Sheffield’s Moore To Referee World Final
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref118&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=18
 | title          = 2010 UK Championship
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20120603132916/http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=18
 | archivedate          = 3 чэрвеня 2012
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref119&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=271
 | title          = 2012 Masters
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20120527152007/http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=271
 | archivedate          = 27 мая 2012
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref120&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 1 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3799300,00.html
 | title         = Semi Success For Ref Olivier
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref121&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/Referees
 | title         = Referees
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref122&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://www.prosnookerblog.com/referees/paul-collier/
 | title         = Paul Collier
 | work          = prosnookerblog.com
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref123&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/90/bd/0,,13165~179600,00.pdf
 | title         = PROVISIONAL FORMAT 2014 
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref124&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 15 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3768655,00.html
 | title         = World Draw To Be Streamed Online
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref125&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 15 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5471-zherebevku-chempionata-mira-po-snukeru-pokazhut-v-prjamom-jefire-youtube.html
 | title         = ЖЕРЕБЬЕВКУ ЧЕМПИОНАТА МИРА ПО СНУКЕРУ ПОКАЖУТ В ПРЯМОМ ЭФИРЕ YOUTUBE
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref126&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 17 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5473-chempionat-mira-po-snukeru-2014-zherebevku-vpervye-pokazali-v-prjamom-jefire-na-youtube.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. ЖЕРЕБЬЕВКУ ВПЕРВЫЕ ПОКАЗАЛИ В ПРЯМОМ ЭФИРЕ НА YOUTUBE
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref127&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=18&amp;ID2=145
 | title          = Head-to-Head for Ronnie O'Sullivan vs Robin Hull - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140623085027/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=18&amp;ID2=145
 | archivedate          = 23 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref128&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=28&amp;ID2=70
 | title          = Head-to-Head for Joe Perry vs Jamie Burnett - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140612122554/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=28&amp;ID2=70
 | archivedate          = 12 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref129&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=4&amp;ID2=23
 | title          = Head-to-Head for Shaun Murphy vs Jamie Cope - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140614000014/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=4&amp;ID2=23
 | archivedate          = 14 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref130&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=30&amp;ID2=26
 | title          = Head-to-Head for Marco Fu vs Martin Gould - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140614001519/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=30&amp;ID2=26
 | archivedate          = 14 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref131&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=32&amp;ID2=63
 | title          = Head-to-Head for Barry Hawkins vs David Gilbert - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref132&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=13&amp;ID2=85
 | title          = Head-to-Head for Ricky Walden vs Kyren Wilson - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140427012755/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=13&amp;ID2=85
 | archivedate          = 27 красавіка 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref133&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=15&amp;ID2=48
 | title          = Head-to-Head for Mark Davis vs Dominic Dale - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140614000009/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=15&amp;ID2=48
 | archivedate          = 14 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref134&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=3&amp;ID2=135
 | title          = Head-to-Head for Ding Junhui vs Michael Wasley - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140613060714/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=3&amp;ID2=135
 | archivedate          = 13 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref135&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=2&amp;ID2=89
 | title          = Head-to-Head for Mark Selby vs Michael White - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140612131033/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=2&amp;ID2=89
 | archivedate          = 12 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref136&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=6&amp;ID2=76
 | title          = Head-to-Head for Allister Carter vs Xiao Guodong - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref137&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=7&amp;ID2=73
 | title          = Head-to-Head for John Higgins vs Alan McManus - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140627142344/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=7&amp;ID2=73
 | archivedate          = 27 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref138&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=21&amp;ID2=38
 | title          = Head-to-Head for Stuart Bingham vs Ken Doherty - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140613062637/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=21&amp;ID2=38
 | archivedate          = 13 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref139&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=1&amp;ID2=42
 | title          = Head-to-Head for Judd Trump vs Tom Ford - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140613060709/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=1&amp;ID2=42
 | archivedate          = 13 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref140&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=29&amp;ID2=9
 | title          = Head-to-Head for Stephen Maguire vs Ryan Day - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140612122331/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=29&amp;ID2=9
 | archivedate          = 12 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref141&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=22&amp;ID2=68
 | title          = Head-to-Head for Mark Allen vs Michael Holt - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref142&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=16&amp;ID2=106
 | title          = Head-to-Head for Neil Robertson vs Robbie Williams - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140705123353/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=16&amp;ID2=106
 | archivedate          = 5 ліпеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref143&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 7 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/1b/c1/0,,13165~180507,00.pdf
 | title         = WORLD RANKINGS AFTER THE CHINA OPEN 2014
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = PDF
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref144&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asp?event=294
 | title         = BetVictor Welsh Open
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref145&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asp?event=290
 | title         = Dafabet Masters
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref146&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asP?event=280
 | title         = 888casino Champion of Champions
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref147&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asP?event=269
 | title         = European Tour Event Four
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref148&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=145&amp;season=2013/2014
 | title          = Robin Hull - Season 2013/2014
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140424095138/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=145&amp;season=2013%2F2014
 | archivedate          = 24 красавіка 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref149&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 19 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3776046,00.html
 | title         = Strong Start From O’Sullivan
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref150&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 19 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3776794,00.html
 | title         = O'Sullivan Eases Into Round Two
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref151&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 19 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5479-chempionat-mira-po-snukeru-2014-startoval-v-sheffilde-ronni-osallivan-vyshel-v-18.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ-2014 СТАРТОВАЛ В ШЕФФИЛДЕ. РОННИ О'САЛЛИВАН ВЫШЕЛ В 1/8
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref152&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asP?event=295
 | title         = Asian Tour Event Four
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref153&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=38&amp;season=2013/2014
 | title          = Ken Doherty - Season 2013/2014
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref154&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 20 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3777561,00.html
 | title         = Dazzling Doherty Shocks Bingham
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref155&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 20 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5480-chempionat-mira-po-snukeru-2014-ken-dojerti-shokiroval-stjuarta-binjema-pobednym-kambjekom.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ-2014. КЕН ДОЭРТИ ШОКИРОВАЛ СТЮАРТА БИНЭМА ПОБЕДНЫМ КАМБЭКОМ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref156&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?record=6&amp;tourn=World%20Championship
 | title          = Finishes - Allister Carter's record in World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref157&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=6&amp;season=2013/2014
 | title          = Allister Carter - Season 2013/2014
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20131106000646/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=6&amp;season=2013%2F2014
 | archivedate          = 6 лістапада 2013
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref158&gt;{{cite web
 |datepublished = 8 мая 2013
 |url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/48/bc/0,,13165~179272,00.pdf
 |title         = The World Professional Billiards &amp; Snooker Association official World Snooker ranking list for the 2013/2014 season
 |work          = worldsnooker.com
 |publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 |format        = PDF
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/6GTFR8281?url=http://www.worldsnooker.com/staticFiles/48/bc/0,,13165~179272,00.pdf
 |archivedate   = 8 мая 2013
 |url-status       = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref159&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 20 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3777971,00.html
 | title         = Carter Comes Through Xiao Test
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref160&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?record=29&amp;tourn=World%20Championship
 | title          = Finishes - Stephen Maguire's record in World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref161&gt;{{cite web
 |datepublished = 20 красавіка 2014
 |url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3778389,00.html
 |title         = Murphy / Day Win On Night Of Drama
 |work          = worldsnooker.com
 |publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20140424061543/http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3778389,00.html
 |archivedate   = 24 красавіка 2014
 |url-status       = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref162&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 19 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3776415,00.html
 | title         = Day On Top Against Maguire
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref163&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 21 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5481-chempionat-mira-po-snukeru-2014-mjorfi-i-djej-pobedili-v-nochnoj-drame.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. МЁРФИ И ДЭЙ ПОБЕДИЛИ В НОЧНОЙ ДРАМЕ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref164&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=4&amp;season=2013/2014
 | title          = Shaun Murphy - Season 2013/2014
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20141129103237/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=4&amp;season=2013%2F2014
 | archivedate          = 29 лістапада 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref165&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 9 лютага 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3661230,00.html
 | title         = Murphy Makes 147 In Gdynia
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref166&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asP?event=282
 | title         = European Tour Event Eight
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref167&gt;{{cite web
 |datepublished = 4 мая 2011
 |url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/64/71/0,,13165~160100,00.pdf
 |title         = Rankings after 2011 World Championship
 |work          = worldsnooker.com
 |publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 |format        = PDF
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/66Gdb52fS?url=http://www.worldsnooker.com/staticFiles/64/71/0,,13165~160100,00.pdf
 |archivedate   = 19 сакавіка 2012
 |url-status       = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref168&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=23&amp;season=2013/2014
 | title          = Jamie Cope - Season 2013/2014
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20131210224734/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=23&amp;season=2013%2F2014
 | archivedate          = 10 снежня 2013
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref169&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?ID=28&amp;finish=Final&amp;status=Professional&amp;category=Ranking
 | title          = Finishes - Final - Joe Perry in Professional Ranking
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref170&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=28&amp;season=2013/2014
 | title          = Joe Perry - Season 2013/2014
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20131001120116/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=28&amp;season=2013%2F2014
 | archivedate          = 1 кастрычніка 2013
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref171&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asP?event=261
 | title         = Asian Tour Event One
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref172&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 21 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3779191,00.html
 | title         = Perry Sets Up Rocket Clash
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref173&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asP?event=279
 | title         = European Tour Event Seven
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref174&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 9 снежня 2013
 | url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/b7/bf/0,,13165~180151,00.pdf
 | title         = WORLD RANKINGS AFTER UK CHAMPIONSHIP 2013
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = PDF
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref175&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3780267,00.html
 | title         = Relieved Selby Beats White
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref176&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5483-chempionat-mira-po-snukeru-2014-derzkij-uosli-oshelomljaet-dina-selbi-edva-ustojal-pod-natiskom-uajta.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. ДЕРЗКИЙ УОСЛИ ОШЕЛОМЛЯЕТ ДИНА, СЕЛБИ ЕДВА УСТОЯЛ ПОД НАТИСКОМ УАЙТА
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref177&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=3&amp;season=2013/2014
 | title          = Ding Junhui - Season 2013/2014
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref178&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 21 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3779617,00.html
 | title         = Ding On The Brink
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref179&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 7 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/1e/c1/0,,13165~180510,00.pdf
 | title         = WORLD SNOOKER LIMITED PRIZE MONEY RANKINGS AFTER THE CHINA OPEN 2014
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = PDF
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref180&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3780224,00.html
 | title         = Wonderful Wasley Stuns Ding
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref181/&gt;
&lt;ref name=ref182&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asP?event=260
 | title         = European Tour Event One
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref183&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3781105,00.html
 | title         = McManus Wins Tartan Tussle
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref184&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5487-----2014---------.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. ДЖАДД ТРАМП ВЕДЕТ ПРОТИВ ФОРДА, ХИГГИНСА ОТПРАВИЛ ДОМОЙ Мак-Манус
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref185&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asP?event=268
 | title         = European Tour Event Three
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref186&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3782054,00.html
 | title         = Walden Wins After Epic Frame
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref187&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5488-chempionat-mira-po-snukeru-2014-rikki-uolden-pobedil-v-jepicheskom-frejme.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. РИККИ УОЛДЕН ПОБЕДИЛ В ЭПИЧЕСКОМ ФРЕЙМЕ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref188&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3781640,00.html
 | title         = Trump Pulls Away From Ford
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref189&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3782858,00.html
 | title         = Hawk Soars Into Round Two
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref190&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asP?event=289
 | title         = Championship League - Winners' Group
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref191&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3783059,00.html
 | title         = Bored Trump Beats Ford
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref192&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asP?event=277
 | title         = Asian Tour Event Three
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref193&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?record=30&amp;tourn=World%20Championship
 | title          = Finishes - Marco Fu's record in World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref194&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3783514,00.html
 | title         = Fab Fu Sees Off Gould
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref195&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asP?event=274
 | title         = European Tour Event Five
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref196&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asp?event=278
 | title         = European Tour Event Six
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref197&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3783801,00.html
 | title         = Sick Allen Too Good For Holt
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref198&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?record=15&amp;tourn=World%20Championship
 | title          = Finishes - Mark Davis's record in World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref199&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=446
 | title          = 1994 World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140419094707/http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=446
 | archivedate          = 19 красавіка 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref200&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 24 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3785413,00.html
 | title         = Dale Breaks 14-Year Crucible Drought
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref201&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 24 чэрвеня 2013
 | url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/63/bd/0,,13165~179555,00.pdf
 | title         = ISSUED AFTER THE WUXI CLASSIC 2013
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = PDF
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref202&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/centuries.php?season=2012/2013
 | title          = Century Breaks - Season 2012/2013
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref203&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 24 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3785826,00.html
 | title         = Robertson Homes In On Tons Of Tons
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref204&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=2&amp;ID2=6
 | title          = Head-to-Head for Mark Selby vs Allister Carter - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140506052609/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=2&amp;ID2=6
 | archivedate          = 6 мая 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref205&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 25 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3787092,00.html
 | title         = Narrow Lead For Selby
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref206&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 25 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3787918,00.html
 | title         = Selby Gets Carter To Reach Quarters
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref207&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 25 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5497-chempionat-mira-po-snukeru-2014-osallivan-ustupaet-perri-selbi-pervyj-chetvertfinalist.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. О'САЛЛИВАН УСТУПАЕТ ПЕРРИ, СЕЛБИ – ПЕРВЫЙ ЧЕТВЕРТЬФИНАЛИСТ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref208&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=18&amp;ID2=28
 | title          = Head-to-Head for Ronnie O'Sullivan vs Joe Perry - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140702085131/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=18&amp;ID2=28
 | archivedate          = 2 ліпеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref209&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 25 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3787525,00.html
 | title         = Champ O'Sullivan Trails Perry
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref210&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 26 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3788698,00.html
 | title         = Sublime O'Sullivan Beats Perry
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref211&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 26 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5498-chempionat-mira-po-snukeru-2014-ronni-osallivan-vyshel-v-chetvertfinal.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. РОННИ О'САЛЛИВАН ВЫШЕЛ В ЧЕТВЕРТЬФИНАЛ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref212&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=13&amp;ID2=32
 | title          = Head-to-Head for Ricky Walden vs Barry Hawkins - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140506063354/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=13&amp;ID2=32
 | archivedate          = 6 мая 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref213&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 26 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5500-chempionat-mira-po-snukeru-2014-makmanus-i-hokins-vyshli-v-chetvertfinaly.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. Мак-Манус И ХОКИНС ВЫШЛИ В ЧЕТВЕРТЬФИНАЛЫ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref214&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?record=32&amp;tourn=World%20Championship
 | title          = Finishes - Barry Hawkins's record in World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref215&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 26 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3789187,00.html
 | title         = Hawk Takes Flight To Oust Walden
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref216&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=73&amp;ID2=38
 | title          = Head-to-Head for Alan McManus vs Ken Doherty - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140430061350/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=73&amp;ID2=38
 | archivedate          = 30 красавіка 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref217&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 26 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3789623,00.html
 | title         = McManus Wins Veterans Battle
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref218&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=48&amp;ID2=135
 | title          = Head-to-Head for Dominic Dale vs Michael Wasley - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref219&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 27 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3791077,00.html
 | title         = Dale / Trump On Target For Quarters
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref220&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 27 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5501-chempionat-mira-po-snukeru-2014-robertson-sdelal-99-senchuri-v-sezone-djejl-v-shage-ot-chetvertfinala.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. РОБЕРТСОН СДЕЛАЛ 99 СЕНЧУРИ В СЕЗОНЕ, ДЭЙЛ В ШАГЕ ОТ ЧЕТВЕРТЬФИНАЛА
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref221&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3792758,00.html
 | title         = Spaceman Soars Into Quarters
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref222&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5503-chempionat-mira-po-snukeru-2014-robertson-vyshel-v-chetvertfinal-no-poka-ostalsja-bez-rekorda.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. РОБЕРТСОН ВЫШЕЛ В ЧЕТВЕРТЬФИНАЛ, НО ПОКА ОСТАЛСЯ БЕЗ РЕКОРДА
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref223&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=22&amp;ID2=16
 | title          = Head-to-Head for Mark Allen vs Neil Robertson - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140505212456/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=22&amp;ID2=16
 | archivedate          = 5 мая 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref224&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 27 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3790624,00.html
 | title         = Robertson / Allen / Murphy / Fu All Square
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref225&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 27 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3791575,00.html
 | title         = Robertson Makes 99th Century
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref226&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?record=16&amp;tourn=World%20Championship
 | title          = Finishes - Neil Robertson's record in World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref227&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3792750,00.html
 | title         = Robertson Wins - But Stuck On 99
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref228&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=1&amp;ID2=9
 | title          = Head-to-Head for Judd Trump vs Ryan Day - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140430055025/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=1&amp;ID2=9
 | archivedate          = 30 красавіка 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref229&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3793521,00.html
 | title         = Trump Sets Up Robertson Clash
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref230&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5505-chempionat-mira-po-snukeru-2014-shon-mjorfi-i-dzhadd-tramp-poslednie-chetvertfinalisty.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. ШОН МЁРФИ И ДЖАДД ТРАМП – ПОСЛЕДНИЕ ЧЕТВЕРТЬФИНАЛИСТЫ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref231&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=4&amp;ID2=30
 | title          = Head-to-Head for Shaun Murphy vs Marco Fu - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140430061330/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=4&amp;ID2=30
 | archivedate          = 30 красавіка 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref232&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?record=4&amp;tourn=World%20Championship
 | title          = Finishes - Shaun Murphy's record in World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref233&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3793584,00.html
 | title         = Murphy Into Last Eight
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref234&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=2&amp;ID2=73
 | title          = Head-to-Head for Mark Selby vs Alan McManus - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140503105051/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=2&amp;ID2=73
 | archivedate          = 3 мая 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref235&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 29 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3794932,00.html
 | title         = Hawk Flying / Selby Ahead
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref236&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?record=2&amp;tourn=World%20Championship
 | title          = Finishes - Mark Selby's record in World Championship
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref237&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 29 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3795617,00.html
 | title         = Selby / Hawkins On Brink Of Semis
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref238&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=2&amp;season=2013/2014
 | title          = Mark Selby - Season 2013/2014
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20131001124146/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=2&amp;season=2013%2F2014
 | archivedate          = 1 кастрычніка 2013
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref239&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3796559,00.html
 | title         = Selby Strides Into Semis
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref240&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 29 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5535-chempionat-mira-po-snukeru-2014-mjorfi-i-robertson-pod-pressom-v-chetvertfinalah.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. МЁРФИ И РОБЕРТСОН ПОД ПРЕССОМ В ЧЕТВЕРТЬФИНАЛАХ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref241&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5536-chempionat-mira-po-snukeru-2014-ronni-osallivan-ster-v-poroshok-shona-mjorfi-za-dve-sessii-matcha-i-vyshel-v-polufinal.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. РОННИ О'САЛЛИВАН СТЕР В ПОРОШОК ШОНА МЁРФИ ЗА ДВЕ СЕССИИ МАТЧА И ВЫШЕЛ В ПОЛУФИНАЛ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref242&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=18&amp;ID2=4
 | title          = Head-to-Head for Ronnie O'Sullivan vs Shaun Murphy - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140717133458/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=18&amp;ID2=4
 | archivedate          = 17 ліпеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref243&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 29 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3795176,00.html
 | title         = O'Sullivan And Trump Lead
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref244&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3796752,00.html
 | title         = O'Sullivan Wins With Session To Spare
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref245&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=32&amp;ID2=48
 | title          = Head-to-Head for Barry Hawkins vs Dominic Dale - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140506042426/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=32&amp;ID2=48
 | archivedate          = 6 мая 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref246&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3797304,00.html
 | title         = Hawkins Wins Thriller Against Dale
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref247&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5538-chempionat-mira-po-snukeru-2014-hokins-i-robertson-poslednie-polufinalisty.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. ХОКИНС И РОБЕРТСОН – ПОСЛЕДНИЕ ПОЛУФИНАЛИСТЫ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref248&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=1&amp;ID2=16
 | title          = Head-to-Head for Judd Trump vs Neil Robertson - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140506055426/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=1&amp;ID2=16
 | archivedate          = 6 мая 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref249&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3797700,00.html
 | title         = Robertson Wins / Makes Historic Century
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref250&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=18&amp;ID2=32
 | title          = Head-to-Head for Ronnie O'Sullivan vs Barry Hawkins - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140805113906/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=18&amp;ID2=32
 | archivedate          = 5 жніўня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref251&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 1 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3799141,00.html
 | title         = Rocket Flies Above Hawk
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref252&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 2 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3800794,00.html
 | title         = O'Sullivan Extends Lead Over Hawkins
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref253&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 2 мая 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5540-chempionat-mira-po-snukeru-2014-ronni-osallivan-komanduet-v-polufinale-s-hokinsom.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. РОННИ О'САЛЛИВАН КОМАНДУЕТ В ПОЛУФИНАЛЕ С ХОКИНСОМ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref254&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 2 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3801766,00.html
 | title         = Rocket Blasts Into World Final
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref255&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 2 мая 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5542-chempionat-mira-po-snukeru-2014-ronni-osallivan-v-blestjashhem-stile-vyshel-v-final.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. РОННИ О'САЛЛИВАН В БЛЕСТЯЩЕМ СТИЛЕ ВЫШЕЛ В ФИНАЛ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref256&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=2&amp;ID2=16
 | title          = Head-to-Head for Mark Selby vs Neil Robertson - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140506060140/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=2&amp;ID2=16
 | archivedate          = 6 мая 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref257&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 1 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3799685,00.html
 | title         = Selby Takes Early Lead
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref258&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 2 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3801394,00.html
 | title         = Selby Retains Two-Frame Advantage
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref259&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 3 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3802778,00.html
 | title         = Robertson Fights Back To Level
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref260&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 3 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3803755,00.html
 | title         = Selby Beats Robertson In Classic Semi
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref261&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 3 мая 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5545-chempionat-mira-po-snukeru-2014-mark-selbi-vyshel-v-final.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. МАРК СЕЛБИ ВЫШЕЛ В ФИНАЛ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref262&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=18&amp;ID2=2
 | title          = Head-to-Head for Ronnie O'Sullivan vs Mark Selby - Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140715215006/http://www.cuetracker.net/pages/h2h.php?ID1=18&amp;ID2=2
 | archivedate          = 15 ліпеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref263&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 4 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3805029,00.html
 | title         = Two-Frame Lead For O'Sullivan
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref264&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 4 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3805755,00.html
 | title         = O'Sullivan 10-7 Up In World Final
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref265&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 5 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3807179,00.html
 | title         = Selby Fights Back To Lead
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref266&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 5 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3807775,00.html
 | title         = Selby Conquers The World
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref267&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 4 мая 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5547-chempionat-mira-po-snukeru-2014-ronni-osallivan-lidiruet-v-finale-protiv-selbi-.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. РОННИ О'САЛЛИВАН ЛИДИРУЕТ В ФИНАЛЕ ПРОТИВ СЕЛБИ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref268&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 5 мая 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5549-chempionat-mira-po-snukeru-2014-osallivan-proigryvaet-odin-frejm-selbi-pered-finalnoj-sessiej-.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. О'САЛЛИВАН ПРОИГРЫВАЕТ ОДИН ФРЕЙМ СЕЛБИ ПЕРЕД ФИНАЛЬНОЙ СЕССИЕЙ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref269&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 5 мая 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5550-chempionat-mira-po-snukeru-2014-mark-selbi-vyigral-svoju-pervuju-koronu-krusibla.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. МАРК СЕЛБИ ВЫИГРАЛ СВОЮ ПЕРВУЮ КОРОНУ КРУСИБЛА
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref270&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 7 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/staticFiles/70/c1/0,,13165~180592,00.pdf
 | title         = WORLD SNOOKER LIMITED PRIZE MONEY RANKINGS AFTER THE WORLD CHAMPIONSHIP 2014
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = PDF
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref271&gt;{{cite web
 |datepublished = 5 мая 2014
 |url           = http://3a43ed9bbf8e4c3a0092-e5ae3e47d460213726cd286f2f322a12.r38.cf3.rackcdn.com/8b83aabe-4b1f-4d7c-9066-79f4a529f275.pdf
 |title         = 2014 Dafabet World Championship draw and results
 |work          = worldsnooker.com
 |publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 |format        = PDF
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/6PMe3z7Fz?url=http://3a43ed9bbf8e4c3a0092-e5ae3e47d460213726cd286f2f322a12.r38.cf3.rackcdn.com/8b83aabe-4b1f-4d7c-9066-79f4a529f275.pdf
 |archivedate   = 6 мая 2014
 |url-status       = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref272&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 17 красавіка 2014
 | url           = http://www.bbc.com/sport/0/snooker/27073924
 | title         = World Snooker Championship 2014: Schedule and results
 | work          = 
 | publisher     = BBC Sport
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref273&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=18&amp;season=2013/2014
 | title          = Ronnie O'Sullivan - Season 2013/2014
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140803035239/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=18&amp;season=2013%2F2014
 | archivedate          = 3 жніўня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref274&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?ID=18&amp;finish=Winner&amp;status=Professional&amp;category=Ranking
 | title          = Finishes - Winner - Ronnie O'Sullivan in Professional Ranking
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref275&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?ID=18&amp;finish=Final&amp;status=Professional&amp;category=Ranking
 | title          = Finishes - Final - Ronnie O'Sullivan in Professional Ranking
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref276&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?ID=2&amp;finish=Winner&amp;status=Professional&amp;category=Ranking
 | title          = Finishes - Winner - Mark Selby in Professional Ranking
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref277&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/finishes.php?ID=2&amp;finish=Final&amp;status=Professional&amp;category=Ranking
 | title          = Finishes - Final - Mark Selby in Professional Ranking
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref278&gt;{{cite web
 |url           = http://livescores.worldsnookerdata.com/CenturyBreakList/Tournament/13297
 |title         = Betfair World Championship Centuries
 |work          = worldsnookerdata.com
 |publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/6GmNDsdvU?url=http://livescores.worldsnookerdata.com/CenturyBreakList/Tournament/13297
 |archivedate   = 21 мая 2013
 |url-status       = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref279&gt;{{cite web
 |datepublished = 5 мая 2014
 |url           = http://livescores.worldsnookerdata.com/CenturyBreakList/Tournament/13681
 |title         = Dafabet World Championship: century breaks
 |work          = worldsnookerdata.com
 |publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/6PLuF60tg?url=http://livescores.worldsnookerdata.com/CenturyBreakList/Tournament/13681
 |archivedate   = 5 мая 2014
 |url-status       = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref280&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/titles.php?alltime&amp;status=p
 | title          = Titles - All-time, Professional
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20150813230110/http://cuetracker.net/Statistics/Tournaments/Won/All-time
 | archivedate          = 13 жніўня 2015
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref281&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asp?event=198
 | title         = williamhill.com UK Championship
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref282&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/trn/0708/m2008_res.shtml
 | title         = SAGA Insurance Masters 2008
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref283&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/trn/0910/m2010_res.shtml
 | title         = Masters 2010
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref284&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://snooker.org/res/index.asp?event=217
 | title         = Betfair Masters
 | work          = 
 | publisher     = Snooker.org
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref285&gt;{{cite web
 | author          = 
 | authorlink          = 
 | datepublished          = 
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/rankings.php?tournament=263
 | title          = 2012 World Championship - Tournament Ranking
 | work          = cuetracker.net
 | publisher          = 
 | format          = 
 | accessdate          = 
 | lang          = en
 | description          = 
 | archiveurl          = 
 | archivedate          = 
 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref286&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 4 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3804589,00.html
 | title         = Final Preview
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref287&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 9 студзеня 2014
 | url           = http://snookerist.ru/nil-robertson-ustanovil-novyj-rekord-po-kolichestvu-senchuri-v-sezone.html
 | title         = Нил Робертсон установил новый рекорд по количеству сенчури в сезоне
 | work          = snookerist.ru
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref288&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/interv/5537--------20132014-----.html
 | title         = КАК НИЛ РОБЕРТСОН СОТНЮ СОТЕН ЗА СЕЗОН 2013/2014 СДЕЛАЛ И ВОШЕЛ В ИСТОРИЮ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref289&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 1 мая 2014
 | url           = http://www.sbs.com.au/news/article/2014/05/01/robertson-claims-snookers-ton-tons
 | title         = Robertson claims snooker's 'ton of tons'
 | work          = sbs.com.au
 | publisher     = SBS
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref290&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 1 мая 2014
 | url           = http://www.prosnookerblog.com/2014/05/01/robertsons-ton-of-tons-the-full-breakdown/
 | title         = Robertson’s Ton of Tons – The Full Breakdown
 | work          = prosnookerblog.com
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref291&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/centuries.php?mostSeason
 | title          = Century Breaks - Most in One Season
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140604170710/http://www.cuetracker.net/pages/centuries.php?mostSeason
 | archivedate          = 4 чэрвеня 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref292&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3778935,00.html
 | title         = Snooker’s Ladies Day On Thursday
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref293&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5486-chempionat-mira-po-snukeru-2014-chetverg-zhenskij-den-v-krusible.html
 | title         = ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО СНУКЕРУ 2014. ЧЕТВЕРГ - ЖЕНСКИЙ ДЕНЬ В КРУСИБЛЕ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref294&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 25 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/interv/5495-glavnye-fetishi-chempionata-mira-po-snukeru-2014.html
 | title         = ГЛАВНЫЕ ФЕТИШИ ЧЕМПИОНАТА МИРА ПО СНУКЕРУ 2014
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref295&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3782702,00.html
 | title         = Perfect Ten For Evans
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref296&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5484-beloruski-zavoevali-dve-serebrjanye-nagrady-na-zhenskih-chempionatah-mira-sredi-juniorov-i-senorov.html
 | title         = БЕЛОРУСКИ ЗАВОЕВАЛИ ДВЕ СЕРЕБРЯНЫЕ НАГРАДЫ НА ЖЕНСКИХ ЧЕМПИОНАТАХ МИРА СРЕДИ ЮНИОРОВ И СЕНЬОРОВ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref297&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 18 красавіка 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5477-jana-shut-i-ben-uollaston-vyigrali-snukernyj-chempionat-mira-v-mikste.html
 | title         = ЯНА ШУТ И БЕН УОЛЛАСТОН ВЫИГРАЛИ СНУКЕРНЫЙ ЧЕМПИОНАТ МИРА В МИКСТЕ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref298&gt;{{cite web
 | url          = http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=1734
 | title          = Paul Hunter
 | work          = cuetracker.net
 | lang          = en
 | archiveurl          = https://web.archive.org/web/20140505091343/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=1734
 | archivedate          = 5 мая 2014
 | url-status          = dead
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref299&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 26 красавіка 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3789374,00.html
 | title         = Paul Hunter Day On Sunday
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref300&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 4 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3805627,00.html
 | title         = Paul Hunter Day Review
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref301&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 1 мая 2012
 | url           = http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-2138080/Stephen-Hendry-retires-world-snooker-championships-2012-defeat.html
 | title         = Hendry quits snooker after Crucible humbling against Maguire
 | work          = dailymail.co.uk
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref302&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 2 мая 2014
 | url           = http://www.bbc.com/sport/0/snooker/17917326
 | title         = Stephen Hendry retires after World Snooker Championship defeat
 | work          = 
 | publisher     = [[BBC]] Sport
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref303&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/apr/23/stephen-hendry-steve-davis-invited-snooker-tour
 | title         = Stephen Hendry and Steve Davis invited back to play on snooker tour
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref304&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 3 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3803137,00.html
 | title         = Crucible Crowd Enjoy Exhibition
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref305&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3863521,00.html
 | title         = Snooker Scores Record Viewing Figures
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref306&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 8 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3812935,00.html
 | title         = BBC Peak Close To Six Million
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref307&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 8 мая 2014
 | url           = http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3812841,00.html
 | title         = Final Watched By 16m On Eurosport
 | work          = worldsnooker.com
 | publisher     = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера]]
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref308&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 8 мая 2014
 | url           = http://www.snooker.by/news/foreighnews/5555-final-chempionata-mira-po-snukeru-na-kanale-eurosport-posmotreli-16-mln-zritelej.html
 | title         = ФИНАЛ ЧЕМПИОНАТА МИРА ПО СНУКЕРУ НА КАНАЛЕ EUROSPORT ПОСМОТРЕЛИ РЕКОРДНЫЕ 16 МЛН ЗРИТЕЛЕЙ
 | work          = snooker.by
 | publisher     = 
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = ru
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref309&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 14 красавіка 2014
 | url           = http://www.tsmplug.com/others/world-snooker-championship-2013-tv-channels-broadcasting-live/
 | title         = World Snooker Championship 2014 TV Channels Broadcasting
 | work          = tsmplug.com
 | publisher     = TSM PLUG
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref310&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 15 красавіка 2014
 | url           = http://sport-onthebox.com/2014/04/15/world-snooker-championship-2014-live-on-bbc-eurosport/
 | title         = World Snooker Championship 2014 live on BBC &amp; Eurosport
 | work          = sport-onthebox.com
 | publisher     = Sport On The Box
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref311&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/apr/22/alan-mcmanus-john-higgins-world-snooker-championships
 | title         = Alan McManus fends off John Higgins fightback for first-round victory
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref312&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 25 красавіка 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/apr/25/ronnie-o-sullivan-joe-perry-world-championship-mark-selby
 | title         = Ronnie O'Sullivan trails Joe Perry after world championship tussle
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref313&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 26 красавіка 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/apr/26/ronnie-osullivan-beats-joe-perry-world-championship-snooker
 | title         = Ronnie O'Sullivan rockets back to beat Joe Perry at world championship
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref314&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 красавіка 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/apr/28/neil-robertson-world-championship-last-eight-100th-century-break-mark-allen-crucible
 | title         = Judd Trump to face Neil Robertson in world championship quarter-finals
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref315&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 29 красавіка 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/apr/29/mark-selby-alan-mcmanus-world-championship-snooker
 | title         = Mark Selby surges to 12-4 lead against Alan McManus in world championship
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref316&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/apr/30/ronnie-osullivan-shaun-murphy-world-snooker-championship
 | title         = Neil Robertson clocks up 100th century of season against Judd Trump
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref317&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 2 мая 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/may/02/ronnie-osullivan-world-snooker-championship-barry-hawkins
 | title         = Ronnie O'Sullivan races into world championship final
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref318&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 3 мая 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/may/03/neil-robertson-mark-selby-world-snooker-championship
 | title         = Mark Selby holds off Neil Robertson to reach final with Ronnie O'Sullivan
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref319&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 5 мая 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/may/05/ronnie-osullivan-mark-selby-world-snooker-championship-final
 | title         = Ronnie O'Sullivan takes three-frame lead over Mark Selby in world final
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref320&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 5 мая 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/may/05/ronnie-osullivan-v-mark-selby-world-snooker-championship-final-live
 | title         = Ronnie O'Sullivan v Mark Selby: World Snooker Championship final – as it happened
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref321&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 6 мая 2014
 | url           = http://www.theguardian.com/sport/2014/may/05/mark-selby-ronnie-osullivan-world-snooker-final
 | title         = Mark Selby beats Ronnie O'Sullivan 18-14 to win world snooker final
 | work          = 
 | publisher     = The Guardian
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref326&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 19 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0419/609841-ken-doherty/
 | title         = Ken Doherty battles back in Sheffield
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref327&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 19 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0419/609890-ronnie-romps-through-at-the-crucible/
 | title         = Ronnie romps through at the Crucible
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref328&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 20 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0420/609950-doherty-through-to-second-round/
 | title         = Ken Doherty through to second round after excellent display against Stuart Bingham
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref329&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 20 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0420/610026-not-maguires-day-at-the-crucible/
 | title         = Not Maguire's Day at the Crucible
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref330&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 21 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0421/610114-perry-battles-back-to-earn-shot-at-osullivan/
 | title         = Joe Perry battles back at the Crucible to set up second-round encounter against defending champion Ronnie O'Sullivan
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref331&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 21 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0421/610142-selby-edges-through-to-meet-carter/
 | title         = Selby edges through to meet Carter
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref332&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0422/610174-wasley-stuns-ding-to-progress-at-crucible/
 | title         = Michael Wasley stuns Ding Junhui to progress at Crucible
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref333&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0422/610274-doherty-to-face-mcmanus-at-world-championship/
 | title         = Ken Doherty to face Alan McManus in second round in Sheffield
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref334&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0423/610494-trump-records-laboured-win-over-ford-at-crucible/
 | title         = Out-of-sorts Judd Trump records laboured victory over Tom Ford at World Championship in Sheffield
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref335&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 24 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0424/610639-allen-battled-illness-blurred-vision-to-progress/
 | title         = Mark Allen battled illness &amp; blurred vision to progress
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref336&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 24 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0424/611547-ronnie-rattled-by-perry-at-the-crucible/
 | title         = Ronnie O'Sullivan trails Joe Perry at World Championship
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref337&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 25 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0425/611795-perry-leads-rocket-by-two/
 | title         = Ronnie O'Sullivan and Ken Doherty trail at the Crucible
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref338&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 27 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0426/611902-rocket-finally-ignites-to-burn-off-perry/
 | title         = Ronnie O'Sullivan finishes with a flourish to see off Joe Perry at the World Championship, while Ken Doherty bows out
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref339&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 27 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0427/612106-robinson-on-brink-of-landmark-century/
 | title         = Neil Robertson on brink of landmark century
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref340&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0428/613058-trump-to-meet-robertson-in-last-16/
 | title         = Judd Trump to meet Neil Robertson in quarter-finals at Crucible
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref341&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0429/613880-selby-edges-towards-victory-at-crucible/
 | title         = Selby edges towards victory at Crucible, O'Sullivan leads
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref342&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0430/613995-selby-sees-off-mcmanus-for-semi-final-spot/
 | title         = Ronnie O'Sullivan and Mark Selby into World Championship semis
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref343&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0430/614138-hawkins-edges-through-to-meet-osullivan/
 | title         = Hawkins edges through to meet O'Sullivan
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref344&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 1 мая 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0501/614695-osullivan-edges-toward-world-championship-final/
 | title         = Ronnie O'Sullivan &amp; Mark Selby lead Crucible semis
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref345&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 2 мая 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0502/614880-osullivan-closing-in-on-final/
 | title         = Ronnie O'Sullivan coasts into the final of the World Snooker Championship
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref346&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 3 мая 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0503/615128-selby-into-final/
 | title         = Mark Selby edges into World Championship Snooker final against Ronnie O'Sullivan
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref347&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 5 мая 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0505/615383-selby-takes-the-lead-in-the-final/
 | title         = Mark Selby takes the lead in the final of the World Snooker Championship
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref348&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 6 мая 2014
 | url           = http://www.rte.ie/sport/snooker/2014/0505/615407-super-selby-lands-the-world-title/
 | title         = Super Mark Selby lands the World title as he grinds out win against Ronnie O'Sullivan
 | work          = 
 | publisher     = RTÉ.ie
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref356&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 19 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/19/osullivan-in-control
 | title         = O'SULLIVAN IN CONTROL
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref357&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 19 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/19/murphy-and-maguire-behind-overnight
 | title         = MURPHY AND MAGUIRE BEHIND OVERNIGHT
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref358&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 19 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/19/osullivan-safely-into-round-two
 | title         = O'SULLIVAN SAFELY INTO ROUND TWO
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref359&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 20 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/20/crafty-ken-stuns-bingham
 | title         = CRAFTY KEN STUNS BINGHAM
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref360&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 20 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/20/captain-carter-lands-in-last-16
 | title         = CAPTAIN CARTER LANDS IN LAST 16
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref361&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 20 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/20/murphy-and-day-through-in-classic-contests
 | title         = MURPHY AND DAY THROUGH IN CLASSIC CONTESTS
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref362&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 21 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/21/perry-sets-up-osullivan-clash
 | title         = PERRY SETS UP O'SULLIVAN CLASH
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref363&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 21 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/21/mcmanus-wears-the-trousers-in-scots-showdown
 | title         = MCMANUS WEARS THE TROUSERS IN SCOTS SHOWDOWN
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref364&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/22/trump-stumped-by-clock
 | title         = TRUMP STUMPED BY CLOCK
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref365&gt;{{cite web
 |author        = 
 |authorlink    = 
 |datepublished = 21 красавіка 2014
 |url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/21/wasley-causes-huge-upset-by-beating-ding
 |title         = WASLEY CAUSES HUGE UPSET BY BEATING DING
 |work          = 
 |publisher     = INSIDE SNOOKER
 |format        = 
 |accessdate    = 
 |lang          = en
 |description   = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20140424051300/http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/21/wasley-causes-huge-upset-by-beating-ding
 |archivedate   = 24 красавіка 2014
 |url-status    = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref366&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/22/selby-squeaks-past-battling-white
 | title         = SELBY SQUEAKS PAST BATTLING WHITE
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref367&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 22 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/22/veteran-mcmanus-wins-old-pals-act
 | title         = VETERAN MCMANUS WINS OLD PALS ACT
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref368&gt;{{cite web
 |author        = 
 |authorlink    = 
 |datepublished = 22 красавіка 2014
 |url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/22/walden-clinches-victory-with-crazy-frame
 |title         = CHESTER ACE SEALS WIN WITH 'CRAZY' FRAME
 |work          = 
 |publisher     = INSIDE SNOOKER
 |format        = 
 |accessdate    = 
 |lang          = en
 |description   = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20140427011205/http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/22/walden-clinches-victory-with-crazy-frame
 |archivedate   = 27 красавіка 2014
 |url-status    = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref369&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/23/hawkins-sets-up-walden-rematch
 | title         = HAWKINS SETS UP WALDEN REMATCH
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref370&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/23/trump-relieved-after-sub-standard-win
 | title         = TRUMP RELIEVED AFTER SUB-STANDARD WIN
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref371&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 23 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/23/fu-fights-past-gould
 | title         = FU FIGHTS PAST GOULD
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref372&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 24 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/24/dale-survives-davis-comeback
 | title         = DALE SURVIVES DAVIS COMEBACK
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref373&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 24 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/24/robertson-homes-in-on-magical-milestone
 | title         = ROBERTSON HOMES IN ON MAGICAL MILESTONE
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref374&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 25 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/25/carter-hanging-on-against-selby
 | title         = CARTER HANGING ON AGAINST SELBY
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref375&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 25 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/25/osullivan-given-a-crucible-lifeline
 | title         = O'SULLIVAN GIVEN A CRUCIBLE LIFELINE
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref376&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 25 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/25/mcmanus-pegged-back-by-doherty
 | title         = MCMANUS PEGGED BACK BY DOHERTY
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref377&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 25 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/25/selby-books-quarter-final-place
 | title         = SELBY BOOKS QUARTER-FINAL PLACE
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref378&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 26 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/26/fantastic-finish-puts-osullivan-into-last-eight
 | title         = FANTASTIC FINISH PUTS O'SULLIVAN INTO LAST EIGHT
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref379&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 26 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/26/trump-in-tip-top-shape-against-day
 | title         = TRUMP IN TIP-TOP SHAPE AGAINST DAY
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref380&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 26 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/26/same-again-for-hawkins-over-walden
 | title         = SAME AGAIN FOR HAWKINS OVER WALDEN
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref381&gt;{{cite web
 |author        = 
 |authorlink    = 
 |datepublished = 26 красавіка 2014
 |url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/26/mcmanus-outlasts-doherty-in-veterans-battle
 |title         = MCMANUS OUTLASTS DOHERTY IN VETERANS' BATTLE
 |work          = 
 |publisher     = INSIDE SNOOKER
 |format        = 
 |accessdate    = 
 |lang          = en
 |description   = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20140427020413/http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/26/mcmanus-outlasts-doherty-in-veterans-battle
 |archivedate   = 27 красавіка 2014
 |url-status    = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref382&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 27 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/27/robertson-on-brink-of-century-landmark
 | title         = ROBERTSON ON BRINK OF CENTURY LANDMARK
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref383&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/28/brilliant-robertson-into-quarters
 | title         = BRILLIANT ROBERTSON INTO QUARTERS
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref384&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/28/trump-sets-up-clas-with-world-no1
 | title         = TRUMP SETS UP CLASH WITH WORLD NO1
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref385&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 28 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/hmlnzy3yby5mwpl57qi3pj4fi3ujfz
 | title         = MURPHY GETS ANOTHER CRACK AT O'SULLIVAN
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref386&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 29 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/29/selby-and-hawkins-almost-there
 | title         = SELBY AND HAWKINS ALMOST THERE
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref387&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/30/selby-is-first-into-semi-finals
 | title         = SELBY IS FIRST INTO SEMI-FINALS
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref388&gt;{{cite web
 |author        = 
 |authorlink    = 
 |datepublished = 30 красавіка 2014
 |url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/30/osullivan-blows-murphy-away
 |title         = O'SULLIVAN BLOWS MURPHY AWAY
 |work          = 
 |publisher     = INSIDE SNOOKER
 |format        = 
 |accessdate    = 
 |lang          = en
 |description   = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20140502002643/http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/30/osullivan-blows-murphy-away
 |archivedate   = 2 мая 2014
 |url-status    = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref389&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/30/emotional-hawkins-survives-fightback
 | title         = EMOTIONAL HAWKINS SURVIVES FIGHTBACK
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref390&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 30 красавіка 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/4/30/record-breaking-robertson-blasts-into-semis
 | title         = RECORD-BREAKING ROBERTSON BLASTS INTO SEMIS
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref391&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 1 мая 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/5/1/osullivan-in-charge-against-hawkins-1
 | title         = O'SULLIVAN AND SELBY AHEAD IN SEMI-FINALS
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref392&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 2 мая 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/5/2/osullivan-tightens-grip-on-semi-final
 | title         = O'SULLIVAN CLEAR, SELBY JUST AHEAD
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref393&gt;{{cite web
 |author        = 
 |authorlink    = 
 |datepublished = 2 мая 2014
 |url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/5/2/rampant-ronnie-races-into-final
 |title         = RAMPANT RONNIE RACES INTO FINAL
 |work          = 
 |publisher     = INSIDE SNOOKER
 |format        = 
 |accessdate    = 
 |lang          = en
 |description   = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20140503010556/http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/5/2/rampant-ronnie-races-into-final
 |archivedate   = 3 мая 2014
 |url-status    = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref394&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 3 мая 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/5/3/epic-semi-final-all-square
 | title         = EPIC SEMI-FINAL ALL SQUARE
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref395&gt;{{cite web
 |author        = 
 |authorlink    = 
 |datepublished = 3 мая 2014
 |url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/5/3/selby-sets-up-osullivan-final-showdown
 |title         = SELBY SETS UP O'SULLIVAN FINAL SHOWDOWN
 |work          = 
 |publisher     = INSIDE SNOOKER
 |format        = 
 |accessdate    = 
 |lang          = en
 |description   = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20140504022400/http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/5/3/selby-sets-up-osullivan-final-showdown
 |archivedate   = 4 мая 2014
 |url-status    = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref396&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 4 мая 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/5/4/osullivan-ahead-in-world-final
 | title         = O'SULLIVAN AHEAD IN WORLD FINAL
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref397&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 4 мая 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/5/4/osullivan-takes-first-day-lead-over-selby
 | title         = O'SULLIVAN TAKES FIRST DAY LEAD OVER SELBY
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref398&gt;
{{cite web
 | author        =
 | authorlink    = 
 | datepublished = 5 мая 2014
 | url           = http://www.inside-snooker.com/snooker/2014/5/5/selby-takes-lead-after-dramatic-comeback
 | title         = SELBY TAKES LEAD AFTER DRAMATIC COMEBACK
 | work          = 
 | publisher     = INSIDE SNOOKER
 | format        = 
 | accessdate    = 
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = 
 | archivedate   = 
}}
&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==

* [http://snooker.org/res/index.asp?event=297 Чэмпіянат свету 2014 на Snooker.org] {{ref-en}}
* [http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=1042 Статыстыка чэмпіянату свету 2014 на CueTracker.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140622025501/http://www.cuetracker.net/pages/tournaments.php?ID=1042 |date=22 чэрвеня 2014 }} {{ref-en}}
* [https://www.facebook.com/media/set/?set=a.10151966638937062.1073741876.10215162061&amp;type=3 Фотаздымкі World Snooker з чэмпіянату свету 2014 на Facebook]

== Відэа ==

* [http://www.youtube.com/watch?v=3AdwVNS-z4c Фінальны матч чэмпіянату свету 2014 (Роні О’Саліван — Марк Сэлбі)] [http://www.youtube.com/watch?v=Ya19inyJ_UA Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=ZuPEgDOuIh4 Трэцяя частка] [http://www.youtube.com/watch?v=D0vaM83YzEk Чацвёртая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=Qj4knWVN41c Паўфінальны матч чэмпіянату свету 2014 (Марк Сэлбі — Ніл Робертсан)] [http://www.youtube.com/watch?v=FAjuT6qztAA Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=-T5X92ZS_mI Трэцяя частка] [http://www.youtube.com/watch?v=G4u8KAOF2rE Чацвёртая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=-NL4cWRuWw8 Паўфінальны матч чэмпіянату свету 2014 (Роні О’Саліван — Бары Хокінс)] [http://www.youtube.com/watch?v=RVzCxxl_hqI Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=Yn21QgHjufA Трэцяя частка] [http://www.youtube.com/watch?v=_fE2cC9Dua0 Чацвёртая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=1DNDg-KJ89M Пятая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=68b7OFdg27U Чвэрцьфінальны матч чэмпіянату свету 2014 (Роні О’Саліван — Шон Мёрфі)] [http://www.youtube.com/watch?v=-d2USfy54SE Другая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=J1nVkEbFgm0 Чвэрцьфінальны матч чэмпіянату свету 2014 (Бары Хокінс — Дамінік Дэйл)] [http://www.youtube.com/watch?v=XYXcaidtiTg Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=VUR-FhH-UPM Трэцяя частка] [http://www.youtube.com/watch?v=s3ZqWFfaZP0 Чацвёртая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=miQYSss4mdE Пятая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=ihOnQGFKQ4U Матч 1/8 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Марк Сэлбі — Алістэр Картэр)] [http://www.youtube.com/watch?v=RN0rZLZsSYU Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=R1bZ8TZC2-4 Трэцяя частка] [http://www.youtube.com/watch?v=1B4xR682jCU Чацвёртая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=czlVMzn-OfY Поўны матч 1/8 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Роні О’Саліван — Джо Пэры)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=ccJFUJlSyNQ Матч 1/8 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Бары Хокінс — Рыкі Уолдэн)] [http://www.youtube.com/watch?v=0FJpZeG6fss Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=7UTf3qC92cQ Трэцяя частка] [http://www.youtube.com/watch?v=IH4A8c8DX4o Чацвёртая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=FcxU3YzKLZU Матч 1/8 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Алан Мак-Манус — Кен Доэрці)] [http://www.youtube.com/watch?v=Wo4R1wkSs_w Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=TYJQ0nYD2Mw Трэцяя частка] [http://www.youtube.com/watch?v=GBMWIEwY4DI Чацвёртая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=SwINrRHgZTw Пятая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=IAvvMZKbWkU Шостая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=NybnCgKz0xI Матч 1/8 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Дамінік Дэйл — Майкл Уослі)] [http://www.youtube.com/watch?v=w_M9QfKhyRk Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=8LqSxHo1nWI Трэцяя частка] [http://www.youtube.com/watch?v=-cQuokbGslQ Чацвёртая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=mjxzO0Zosu4 Пятая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=v8-yln5PMPA Матч 1/8 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Шон Мёрфі — Марка Фу)] [http://www.youtube.com/watch?v=7o7TEmXPyGQ Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=eZeutUeANvY Трэцяя частка] [http://www.youtube.com/watch?v=_fTTUMh9ewU Чацвёртая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=g85leAEsZwE Пятая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=KXkUpuaNGF0 Матч 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Роні О’Саліван — Робін Хал)] [http://www.youtube.com/watch?v=zcHPZtZ4UUU Другая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=WSm08UhWzrQ Поўны матч 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Сцюарт Бінэм — Кен Доэрці)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=W-iSxnCwWU4 Матч 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Алістэр Картэр — Сяа Гадун)] [http://www.youtube.com/watch?v=Raitpl4U38w Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=0EdXHm19vQQ Трэцяя частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=XGiuVkRUO3A Матч 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Стывен магуайр — Раян Дэй)] [http://www.youtube.com/watch?v=0G9nrYmHTpY Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=ejobI9lsjL4 Трэцяя частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=JbdAFJCW6HE Поўны матч 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Шон Мёрфі — Джэймі Коўп)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=qmoP_tDt8CQ Матч 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Джо Пэры — Джэймі Бёрнэт)] [http://www.youtube.com/watch?v=XR1zCdjPyOQ Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=E0SFUDtFJ5Y Трэцяя частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=E5EV-5u8Ag4 Матч 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Марк Сэлбі — Майкл Уайт)] [http://www.youtube.com/watch?v=ZotKV6rbk-s Другая частка] [http://www.youtube.com/watch?v=fPbqEEYMb4w Трэцяя частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=wzDPM_GD3Lw Матч 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Бары Хокінс — Дэвід Гілберт)] [http://www.youtube.com/watch?v=0p7IcY8Y8Fs Другая частка]
* [http://www.youtube.com/watch?v=d1os4uYRdE0 Матч 1/16 фіналу чэмпіянату свету 2014 (Ніл Робертсан — Робі Уільямс)] [http://www.youtube.com/watch?v=sspl_tyvDzc Другая частка]

{{Выдатны артыкул|Спорт}}
{{Артыкул года|2014}}
{{Чэмпіянат свету па снукеры}}
{{Снукерны сезон 2013/2014}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры 2014| ]]
[[Катэгорыя:2014 год у снукеры]]
[[Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2014 годзе]]
[[Катэгорыя:Снукерны сезон 2013/2014]]
[[Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі]]
[[Катэгорыя:2014 год у Шэфілдзе]]
[[Катэгорыя:Красавік 2014 года]]
[[Катэгорыя:Май 2014 года]]</text>
      <sha1>h1qylf4177bubqou9wjx3gsnbxjx204</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Царква Усіх Святых (Пешавар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198462</id>
    <revision>
      <id>5142716</id>
      <parentid>4740808</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="c4kkujh1m95utcnap1a5ljkco78e1mj" xml:space="preserve">{{Славутасць 
|Тып                      = 
|Беларуская назва                    = Царква Усіх Святых
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             = 
|Статус                   = 
|Краіна                   = Пакістан
|Назва месцазнаходжання  = 
|Месцазнаходжанне        = Пешавар
|Канфесія                 = англіканства
|Епархія                  = 
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = храм
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекту            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне              = 1883
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва     = 
|Будынкі                  = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Прыбудоўкі               = 
|Вядомыя насельнікі       = 
|Рэліквіі                 = 
|Плябан                   = 
|Стан                     = дзейны
|lat_dir          = N
 |lat_deg         = 34
 |lat_min         = 0
 |lat_sec         = 19
|lon_dir         = E
 |lon_deg        = 71
 |lon_min        = 34
 |lon_sec        = 16
|Назва карты               = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Царква́ Усіх Святы́х''' — [[парафія]]льны [[храм]] [[Царква Пакістана|Царквы Пакістана]], які знаходзіцца ў старым месцы [[Пешавар]]а ([[Пакістан]]). Царква ўнікальная сваім падабенствам да ісламскай сарацынскай [[мячэць|мячэці]] з [[мінарэт]]ам і купалам. Адчынена [[27 снежня]] [[1883]] года, на дзень [[Ян Евангеліст|Святога Яна]].

Царква стала сумна вядомая пасля [[Тэрарыстычны акт у Пешавары, 2013|тэрарыстычнай атакі]] [[22 верасня]] [[2013]] года. Два [[тэрарыст]]ы-[[камікадзэ]] забілі каля 90 чалавек і паранілі ад 120&lt;ref name=&quot;raymibr&quot;&gt;{{Спасылка|аўтар = Raymond Ibrahim.|год = 25 верасня 2013|url = http://www.raymondibrahim.com/islam/bloody-weekend-trend-of-muslim-rage-against-infidels-continues/|загаловак = Bloody Weekend: Trend of Muslim Rage Against ‘Infidels’ Continues|выдавецтва = Raymond Ibrahim|дата = 25 верасня 2013|мова = en|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; да 150&lt;ref&gt;{{Спасылка|аўтар = M.S.Bakhsh.|год = 25 верасня 2013|url = http://www.christiansinpakistan.com/all-saints-church-reopened-for-worship/|загаловак = All Saints Church Reopened For Worship|выданне = Christians in Pakistan|дата = 25 верасня 2013|мова = en|title = Архіўная копія|access-date = 17 мая 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20131003081848/http://www.christiansinpakistan.com/all-saints-church-reopened-for-worship/|archive-date = 3 кастрычніка 2013|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;, узарваўшы выбухоўку перад будынкам царквы ў той час, калі там знаходзіліся каля 550 парафіян, якія атрымлівалі бясплатную ежу. Сярод загінулых было 37 дзяцей.

Адказнасць за выбух узяў на сябе [[Талібан]]&lt;ref name=&quot;raymibr&quot; /&gt;.

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Кніга
|аўтар          = Thomas Patrick Hughes.
|загаловак      = All saints' memorial church, in the city of Peshawar, Afghanistan
|спасылка       = http://anglicanhistory.org/india/pk/hughes_peshawar1885.html
|год            = 1885
}}

[[Катэгорыя:Храмы Пакістана]]
[[Катэгорыя:Англіканскія храмы]]
[[Катэгорыя:Пешавар]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1883 годзе]]</text>
      <sha1>c4kkujh1m95utcnap1a5ljkco78e1mj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тарасаўка (Веткаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201093</id>
    <revision>
      <id>5142761</id>
      <parentid>4666172</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6613" sha1="q2zkefrwvap25noe70p5awla1ko1cpq" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Тарасаўка}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска
 |беларуская назва        = Тарасаўка
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    = Веткаўскі 
 |сельсавет               = Радужскі
 |першае згадванне        = XVIII стагоддзе
}}
'''Тарасаўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Tarasaŭka}}, {{lang-ru|Тарасовка}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Радужскі сельсавет|Радужскага сельсавета]].

Да 2013 года вёска знаходзілася ў раённым падпарадкаванні&lt;ref&gt;[http://naviny.org/2013/11/12/by86779.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12.11.2013 N 279 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Ветковского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141210/http://naviny.org/2013/11/12/by86779.htm |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
У 6 км на паўднёвы ўсход ад [[Ветка|Веткі]], 28 км ад [[Гомель|Гомеля]], 16 км ад чыгуначнай станцыі [[Добруш (станцыя)|Добруш]] (на лініі Гомель — [[Вышкаў (Расія)|Вышкаў]]).

На поўдні і ўсходзе меліярацыйныя каналы.

Транспартныя сувязі па прасёлкавай і потым аўтадарозе Добруш — [[Ветка]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай, амаль шыротнай вуліцы, якая на ўсходзе і захадзе адхіляецца на поўнач. Паралельна да галоўнай на поўначы праходзіць кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

== Гісторыя ==
[[Файл:Хата, зробленая з пліт балотнай руды. Вёска Тарасаўка Веткаўскага раёна.jpg|міні|злева|Хата, зробленая з пліт балотнай руды]]
Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[18 стагоддзе|XVIII стагоддзя]], як слабада [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З [[1775]] года вёска знаходзілася ў валоданні фельдмаршала графа [[Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі|П. А. Румянцава-Задунайскага]]. З [[1834]] года валоданне фельдмаршала графа [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|І. Ф. Паскевіча]]. У сярэдзіне [[19 стагоддзе|XIX стагоддзя]] мелася стараверская капліца. У 1885 годзе дзейнічаў хлебазапасны магазін. Паводле перапісу 1897 года размяшчаліся: 2 капліцы, стараверскі малітоўны дом, царкоўна-прыходская школа, 2 хлебазапасныя магазіны, 3 ветракі. У 1909 годзе ў Веткаўскай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]; працаваў млын.

У 1926 годзе працавалі крама, аддзяленне сувязі, пачатковая школа. З 8 снежня 1926 года па 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Тарасаўскі сельсавет|Тарасаўскага сельсавета]] Веткаўскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года), з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1929 годзе створаны калгас «Рашучы», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у верасні 1943 года акупанты спалілі 198 двароў, забілі 2 жыхароў. У баях за вёску загінулі 408 савецкіх салдат (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). Вызвалена 28 верасня 1943 года. На франтах загінулі 157 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Веткаўскі» (цэнтр — горад Ветка). Размяшчаліся 9-гадовая школа, дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама.

== Насельніцтва ==
* 1885 год — 121 двор, 683 жыхары.
* 1897 год — 175 двароў, 852 жыхары (паводле перапісу).
* 1909 год — 182 двары, 920 жыхароў.
* 1926 год — 219 двароў, 1235 жыхароў.
* 1959 год — 585 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 40 гаспадарак, 87 жыхароў.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|1-1}}

{{Радужскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]</text>
      <sha1>q2zkefrwvap25noe70p5awla1ko1cpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Церабель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202119</id>
    <revision>
      <id>5142764</id>
      <parentid>5122647</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14506" sha1="loz6g6omfeso4v9ixse0xk83py89e1o" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = вёска
 |беларуская назва        = Церабель
 |краіна                  =Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            =
 |шырыня сцяга            =
 |выява                   = Cierabieĺ3.jpg
 |подпіс                  = Уезд з боку [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічаў]]
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Мінская
 |раён                    = Пухавіцкі
 |сельсавет               = Навапольскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   =
 |дата заснавання         =
 |першае згадванне        = XVII ст.
 |ранейшыя назвы          =
 |статус з                =
 |плошча                  =
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        =
 |афіцыйная мова          =
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  =
 |шчыльнасць              =
 |нацыянальны склад       = 
 |тэлефонны код           =
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        =
 |від ідэнтыфікатара      =
 |лічбавы ідэнтыфікатар   =
 |катэгорыя ў Commons     =
 |сайт                    =
 |мова сайта              =
 |мова сайта 2            =
 |мова сайта 3            =
 |мова сайта 4            =
 |мова сайта 5            =
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   =
 |add2                    =
 |add3n                   =
 |add3                    =
}}
'''Це́рабель'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Церабе́ль, Церабе́лле, н.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Cierabieĺ}}, {{lang-ru|Теребель}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 47 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 41 км ад [[Мінск]]а, 24 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на рацэ [[Церабелка]], на ўсход ад урочышча Ліпнікі.

== Назва ==
Назва паходзіць ад слова ''церабіць,'' гэта значыць вёска займае выцерабленае, ачышчанае ад лесу месца.

== Гісторыя ==
[[Файл:Cierabieĺ2.jpg|міні|злева|Цэнтральная вуліца]]

=== Ранняя гісторыя ===
Пра старажытнасць вёскі сведчыць каменная зброя, якую, паводле краязнаўцы [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]], часта знаходзілі каля вёскі і возера [[Сяргееўскае (возера, Пухавіцкі раён)|Муха]]{{Sfn|Jelski A.|1892|с=301}}.

У XVII ст. вёска ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], належала да дамена [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]], а пазней [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]] [[Януш Быхавец|Януша Быхаўца]] (?—1653). Пазней у валоданні [[Заранкі|Заранкаў]], [[Прозары|Прозараў]], [[Ельскія|Ельскіх]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе згадваецца як вёска Церабелка. З 1857 года ў валоданні [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]], належыць да дамена [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосце]]. Пасля 1861 года ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1888 годзе адкрытая царкоўнапрыходская школа&lt;ref name=&quot;энцык&quot;&gt;{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Церабель|193}}&lt;/ref&gt;. У 1897 годзе ёсць [[хлебазапасны магазін]], капліца.

=== Найноўшы час ===
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе дзейнічала школа 1-й ступені. У 1930-х гадах праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], у 1933 годзе працаваў [[калгас]] імя [[Клімент Яфрэмавіч Варашылаў|К. Я. Варашылава]], была кузня&lt;ref name=&quot;энцык&quot; /&gt;.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У сакавіку 1944 года ў ходзе карнай аперацыі нямецкія войскі спалілі вёску, забілі 30 жыхароў. Пасля вайны вёска была адноўлена&lt;ref name=&quot;энцык&quot; /&gt;.

Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. №222 &quot;Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района&quot;]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Пасля скасавання Праўдзінскага пасялковага савета ўключаная ў Навапольскі сельсавет&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Рашэнне менскага абласнога савета дэпутатаў ад 28 мая 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131211214923/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=11 снежня 2013 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1800 год — 25 двароў, 167 жыхароў
* 1897 год — 65 двароў, 397 жыхароў
* 1908 год — 75 двароў, 491 жыхар
* 1917 год — 86 двароў, 478 жыхароў
* 1940 год — 65 двароў, 340 жыхароў
* 1960 год — 210 жыхароў
* 1999 год — 55 жыхароў
* 2010 год — 21 жыхар
* 2012 год — 15 гаспадарак, 24 жыхары
* 2019 год — 18 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Славутасці ==
* Помнік землякам, якія загінулі ў Другую сусветную вайну (1968)

== Вядомыя ўраджэнцы ==
* [[Уладзімір Ігнатавіч Ляпёшкін|Уладзімір Ляпёшкін]] (1928—1994) — беларускі паэт, педагог.

&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; perrow=&quot;3&quot; caption=&quot;Галерэя&quot;&gt;
Файл:Cierabieĺ1.jpg|Цэнтральная вуліца
Файл:Cierabieĺ.jpg|Дарожны паказальнік на ўездзе з боку [[Крыстампалле|Крыстампалля]]
Файл:Cierabieĺ, pomnik.jpg|Абеліск землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Спіс вуліц ==
* Цэнтральная вуліца&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://gzk.nca.by/33865fa1bd73baccf24d26cade409532.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21209%26setstreet%3D%26rand%3D0.6758794695861376|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Церабель|192—193}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}
* {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}}
* {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Terebela|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom XII: Szlurpkiszki — Warłynka|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/301|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1892|том = |старонкі = 301—302|старонак = 960|ref=Jelski A.}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
{{Навапольскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Церабель| ]]
[[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]]</text>
      <sha1>loz6g6omfeso4v9ixse0xk83py89e1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хіменесы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204514</id>
    <revision>
      <id>5142679</id>
      <parentid>4753929</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45799" sha1="pnc71tigsfacb6qwz6k1cuw3f8aaf0c" xml:space="preserve">'''Дынастыя Хіме́нес''' ({{lang-es|Jiménez}}, {{lang-ca|Ximenes}}) — баскская паводле паходжання дынастыя, якая кіравала ў каралеўствах [[Каралеўства Навара|Навара]], [[Каралеўства Арагон|Арагон]] і [[Каралеўства Кастылія|Кастылія]] ў [[IX стагоддзе|IX]]—[[XIII]] стст. Яна першай змагла часова аб'яднаць хрысціянскую Іспанію і высунула яе на шырокую еўрапейскую палітычную сцэну. Створаная Хіменесамі палітычная структура захоўвалася да канца Сярэднявечча.
[[Выява:NavarraJimena.gif|thumb|300px|Генеалагічнае дрэва першых Хіменесаў]]

== Гісторыя ==
Доўгі час меркаваўся, што Хіменесы вядуць сваё паходжанне ад [[Гасконскі дом|Гасконскага герцагскага дому]]. Пра іх родапачынальніка, Хімена, практычна нічога не вядома. У сярэдневяковых генеалогіях яго называлі сынам [[Семен I Луп Гасконскі|Сегуіна (Семена) I Лупа]] (пам. пасля [[816]]), герцага [[Герцагства Васконія|Васконіі]] ў 812—816 годзе, аднак дакументальнага пацверджання гэтай версіі няма. У наш час гісторыкі лічаць, што дынастыі Хіменес і [[дынастыя Арыста|Арыста (ці Іньігесы)]], магчыма, паходзілі ад аднаго родапачынальніка, якім з'яўляўся згаданы ў [[781]] годзе [[граф Памплоны]] [[Хімена Моцны]]. Сваю назву — Хіменес — род атрымаў ад унука родапачынальніка, графа [[Хімена Гарсес]]а, які кіраваў у першай палове IX стагоддзя ў [[Сангуэса|Сангуэсе]], названай «[[Кодэкс Роды|Кодэксам Роды]]» ''«іншай часткай каралеўства»''.

Першыя Хіменесы, 9-га стагоддзя, былі герцагі ці рэгенты тых частак Навары, якія непасрэдны не кіраваліся дынастыяй Арыста (каралі Памплоны, будучай Навары). Верагодна вобласці на мяжы Алавы і заходніх адгор'яў Пірэнеяў складалі іх дамен. Урэшце, Хіменесы самі занялі наварскі трон.

[[Хімена I Памплонскі]] (кіраваў у [[852]]—[[860]] гадах) быў абраны каралём Памплоны пасля смерці стрыечнага брата Іньіга Арысты. Хімена далучыў да Памплоны шмат новых тэрыторый. Аднак наварскі народ быў нясталы ў сваіх прыхільнасцях, і пасля смерці Хімена вярнулі каралеўскі тытул нашчадкам Іньіга. Хіменесы змаглі замацавацца на троне толькі пасля 905 года Разам з Іньіга Арысты пасылаў паслоў да [[Франкская дзяржава|франкскага двара]] ў [[851]] годзе.

[[Гарсія II Хіменес (кароль Навары)|Гарсія II]], сын папярэдняга (загінуў у [[882]]), сеньёр [[Алава (Іспанія)|Алавы]], мяркуючы па ўсім, быў суправіцелем [[Гарсія I Іньігес (кароль Навары)|Гарсіі I Іньігеса]]. Пасля смерці траюраднага брата ён фармальна быў абвешчаны суправіцелем [[Фартун Гарсес|Фартуна Гарсеса]], які быў палонены маўрамі і вызвалены толькі ў [[880]] годзе. Гарсія Хіменес храбра абараняў краіну ад арабаў і загінуў у бітве пры Айхары супраць [[Эмір Кордавы|эміра Кордавы]].

[[Іньіга II Гарсес]], сын папярэдняга (памёр у [[905]]), сеньёр Алавы, быў абвешчаны суправіцелем Фартуна Гарсеса. Але больш ніякіх звестак пра яго да нас не дайшло. Невядомы нават год яго смерці.

Сапраўдным заснавальнікам у 905 годзе стаў [[Санча I Гарсес]], заснаваная ім бесперапынная лінія каралёў з дынастыі Хіменес, кіравала ў Навары, а з XI стагоддзя таксама ў [[Спіс кіраўнікоў Кастыліі|Кастыліі]] і [[Спіс кіраўнікоў Арагона|Арагоне]] некалькі стагоддзяў.

Самым вядомым прадстаўніком дынастыі быў [[Санча III Вялікі]], які кіраваў з [[1000]] да [[1035]] года ў Памплоне (Навары) і далучыў Арагон, Кастылію, і [[Рыбагорса|Рыбагорсу]] правам і ў канчатковым выніку Леон (але не [[Галісія|Галісію]]) заваяваннем. Ён стаў сюзерэнам [[граф Барселоны|графа Барселоны]] і магчыма [[герцаг Гасконі|герцага Гасконі]]. Пасля яго каранацыі ў Леоне, ён нават прэтэндаваў на тытул імператара ўсёй Іспаніі. Яго вялізныя ўладанні былі падзелены паміж яго дзецьмі, і кожнае з сярэдневяковых каралеўстваў Іспаніі было, такім чынам, заснавана манархам з дынастыі Хіменесаў.

[[Фердынанд I (кароль Кастыліі)|Фердынанд Вялікі]] атрымаў у спадчыну Леон і Галісію ў [[1037]] годзе, уключыў іх цалкам у арбіту свайго кіруючага клана. Ён дасягнуў свайго роду гегемоніі над братамі. Свае ўладанні ён таксама падзяліў паміж сваімі дзецьмі. Адзін з іх, [[Альфонса VI (кароль Леона)|Альфонс VI]], аднавіў імперскі тытул і нават паспрабаваў кіраваць і Хрысціянскай і Мусульманскай Іспаніяй.

[[Альфонса I (кароль Арагона)|Альфонса I Ваяўнік]] кароткачасова ўз'яднаў уладанні сямейства. Пасля набыцця яго бацькам Навары і яго ўласнага шлюбу з [[Урака (каралева Кастыліі)|Уракай]], каралевай Кастыліі і Леона, ён патрабаваў тытула «імператар». Аднак, няўдачы гэтага шлюбу і наступная смерць Альфонса, канчаткова падзялілі каралеўствы Кастылію, Арагон і Навару. Кожнае, у канчатковым выніку, перайшло да іншых дынастый праз спадчынніц: Урака (Кастылія і Леон) — [[Бургундская дынастыя, Кастылія|Бургундская дынастыя]]; [[Петраніла Арагонская|Петраніла]], — Барселонская дынастыя; і, нарэшце, [[Бланка Наварская|Бланка]], сястра Санча VII Наварскага, чыя смерць у [[1234]] годзе прывяла да канца дынастыі Хіменесаў.

== Дынастыя Хіменес у Навары (905—1234) ==
* '''[[905]]—[[925]]''': '''[[Санча I Гарсес]]''' (860—925), кароль Навары, сын Гарсіі II Хіменеса. Яго жонка [[Тода Аснарэс]] была ўнучкай караля [[Фартун Гарсес|Фартуна Гарсеса]].
* '''[[925]]—[[931]]''': '''[[Хімена II Гарсес]]''' (?—29 мая 931), кароль Навары, брат Санча I і рэгент (сумесна з якая ўдавее каралевай Тодай) пры сваім пляменніку, ён насіў каралеўскі тытул.
* '''[[925]]—[[970]]''': '''[[Гарсія I Санчэс]]''' (919—970), кароль Навары з 925, граф Арагона з 926. Сын Санча I.
* '''[[970]]—[[994]]''': '''[[Санча II Абарка]]''' (935/40—снежань 994), кароль Навары з 970, граф Арагона з 970 па праве сваёй маці. Сын Гарсіі I і Андрэгоце Галіндэс Арагонскай
* '''[[994]]—[[1000]]''': '''[[Гарсія II Дрыготкі|Гарсія II ''Дрыжачы'']]''' (каля 964—каля 1000), кароль Навары і граф Арагона з 994.. Сын Санча II
* '''[[1000]]—[[1035]]''': '''[[Санча III Вялікі|Санча III ''Вялікі'']]''' (каля 985—18 кастрычніка 1035), кароль Навары і граф Арагона з 1000, граф Сабрарбэ-Рыбагорсы з 1018, граф Кастыліі з 1029 і заваёўнік каралеўства Леон. Імператар Іспаніі з 1034. Сын Гарсіі II Дрыготкага.
* '''[[1035]]—[[1054]]''': '''[[Гарсія III Санчэс]]''' (каля 1020—15 верасня 1054), кароль Навары. Сын Санча III
* '''[[1054]]—[[1076]]''': '''[[Санча IV Пеньяленскі|Санча IV ''Пеньяленскі'']]''' (каля 1039—каля 1076), кароль Навары. Сын Гарсіі III

У асабістай уніі з Арагонам з [[1076]] па [[1134]].
* '''[[1076]]—[[1094]]''': '''[[Санча V Рамірэс]]''' (1042/1043—1094), кароль Навары з 1076, кароль Арагона з 1063 г, сын адзінакроўнага брата Гарсіі III, караля Арагона Раміра I. Таксама кароль Арагона з 1063 г.
* '''[[1094]]—[[1104]]''': '''[[Педра I (кароль Арагона)|Педра I]]''' (1070—1104), кароль Навары і Арагона. Сын Санча V Рамірэса
* '''[[1104]]—[[1134]]''': '''[[Альфонса I (кароль Арагона)|Альфонса I ''Ваяўнік'']]''' (1073—1134), кароль Навары і Арагона з 1104, суправіцель каралеўства Кастылія і Леон з 1109 па 1114 г. Сын Санча V Рамірэса
* '''[[1134]]—[[1150]]''': '''[[Гарсія IV Аднаўляльнік]]''', (1105/1110—1150), кароль Навары, унук пазашлюбнага сына Гарсіі III.
* '''[[1150]]—[[1194]]''': '''[[Санча VI Мудры|Санча VI ''Мудры'']]''' (1132/1133—1194), кароль Навары. Сын Гарсіі IV
* '''[[1194]]—[[1234]]''': '''[[Санча VII Моцны]]''' (1170—1234), кароль Навары. Сын Санча VI Мудрага

З [[1234]] года каралямі Навары сталі прадстаўнікі [[Дом дэ Блуа-Шампань|Шампаньскай дынастыі]].

== Дынастыя Хіменес у Кастыліі, Леонэ і Галісіі (1035—1126) ==
* '''[[1037]]—[[1065]]''': '''[[Фердынанд I (кароль Кастыліі)|Фернанда I ''Вялікі'']]''' ({{lang-es|Fernando I de Castilla el Grande}}) — [[1010]]—[[1065]]. Кароль [[Каралеўства Кастылія|Кастыліі]] з 1035, кароль [[Каралеўства Леон|Леона]] з [[1037]] года.
* '''[[1065]]—[[1072]]''': '''[[Санча II Кастыльскі|Санча II ''Моцны'']]''' ({{lang-es|Sancho II de Castilla el Fuerte}}) (1036/1040—1072) Кароль Кастыліі з 1065 года. Кароль Галісіі 1071—1072, кароль Леона ў [[1072]] годзе.
* '''[[1065]]—[[1071]]''': '''[[Гарсія I Галісійскі]]''' (ісп. Garcia I Galicia) (1042—1109)—[[Каралі Галісіі|Кароль Галісіі]] ў 1065—1071
* '''[[1072]]—[[1109]]''': '''[[Альфонса VI Кастыльскі|Альфонса VI ''Храбры'']]''' ({{lang-es|Alfonso VI de Castilla el Bravo}}) (1040—1109). Кароль Леона з [[1065]] года, кароль Галісіі і Кастыліі з 1072 года
* '''[[1109]]—[[1126]]''': '''[[Урака (каралева Кастыліі)|Урака I]]''' ({{lang-es|Urraca de Leon y Castilla}}) (пам. 1126), дачка папярэдняга
Галісія з 1111 пад кіраваннем Бургундскай дынастыі.

== Дынастыя Хіменес у [[Сабрарбэ]] і [[Рыбагорса|Рыбагорсе]] (1035—1043) ==
* '''[[1035]]—[[1043]]''': '''[[Гансала Санчэс (граф Сабрарбэ)|Гансала]]''' (пам. 1043). Быў зроблены графам Сабрарбэ і Рыбагорсе, дзвюх маленькіх Пірэнейскіх акруг, да 1035 яго бацькам, Санча III Наварскім. Пасля смерці бацькі кіраваў імі як васал свайго брата Гарсіі да сваёй смерці.

Сабрарбэ і Рыбагорса былі далучаны да Арагона ў 1043.

== Дынастыя Хіменес у Арагоне (1035—1162) ==
* '''[[1035]]—[[1063]]''': '''[[Раміра I (кароль Арагона)|Раміра I]]''' (каля 1008—пам. 1063), кароль Арагона, сын Санча III Наварскага
* '''[[1063]]—[[1094]]''': '''[[Санча I (кароль Арагона)|Санча I]]''' (1042/1043—1094), кароль Арагона з 1063, кароль Навары з 1076 г. Сын папярэдняга
* '''[[1094]]—[[1101]]''': '''[[Педра I (кароль Арагона)|Педра I]]''' (1070—1104), кароль Навары і Арагона, сын папярэдняга
* '''[[1104]]—[[1134]]''': '''[[Альфонса I (кароль Арагона)|Альфонса I ''Ваяўнік'']]''' (1073/83—1134), кароль Навары і Арагона з 1104, суправіцель каралеўства Кастылія і Леон з 1109 па 1114 г., брат папярэдняга
* '''[[1134]]—[[1137]]''': '''[[Раміра II (кароль Арагона)|Раміра II ''Манах'']]''' (1075/86—1157), біскуп Памплоны з 1115, кароль Арагона з 1134 г. Брат папярэдняга
* '''[[1137]]—[[1162]]''': '''[[Петраніла Арагонская|Петраніла]]''' (1135—1174), дачка папярэдняга

У [[1150]] годзе Петраніла выйшла замуж за [[Рамон Берэнгер IV (граф Барселоны)|Рамона Берэнгера IV]], графа [[графства Барселона|Барселоны]]. Такім чынам была ўтворана новая каралеўская дынастыя — Барселонская.

== Дынастыя Хіменес у каралеўстве Вігера (970—1030) ==
[[Каралеўства Вігера]] было невялікім каралеўствам са сталіцай у Наварскім горадзе [[Вігера]]. Яно існавала з [[970]] да [[1005]]. Створана ў адпаведнасці з завяшчаннем Гарсіі Санчаса Памплонскага для яго другога сына, Раміра Гарсеса, і ўключалае вобласць каля [[Рыёха|Ла-Рыёхі]].

* '''[[970]]—[[991]]''': '''[[Раміра Гарсес (кароль Вігеры)|Раміра Гарсес]]''' (памёр у 991)
* '''[[991]]—[[1002]]''': '''[[Санча Рамірэс (кароль Вігеры)|Санча Рамірэс]]''' (памёр каля 1002)
* '''[[1002]]—[[1005]]/[[1030]]''': '''[[Гарсія Рамірэс (кароль Вігеры)|Гарсіа Рамірэс]]''' (памёр 1005/1030)

Вігера была далучана да Навары каля [[1030]] года.

== Генеалогія дынастыі Хіменес ==
'''[[Хімена Гарсес]]''' (пам. 860), кіраўнік [[Сангуэса|Сангуэсы]], су-кароль Памплоны
* '''[[Гарсія II Хіменес]]''' (пам. 882), кіраўнік Сангуэсы, су-кароль Памплоны з 858, рэгент Памплоны з 870; 1-я жонка: '''Анека ''Мяцежніца з Сангуесы'''''; 2-я жонка: '''Дадыльдзіс''', сястра [[Райман I (граф Паларса і Рыбагорсы)|Раймана I]], [[граф Паларса і Рыбагорсы|графа Паларса і Рыбагорсы]]
** (ад 1-га шлюбу) '''[[Іньіга II Гарсес (кароль Навары)|Іньіга II]]''' (пам. пасля 933) — су-кароль Памплоны 882—905; жонка: '''Хімена Веласкес''', дачка Веласка Фартунеса, прынца Памплоны
*** '''Тода'''; муж: '''Гарсія Іньігес''', сеньёр Ользы
*** '''Гарсія''' (пам. 905)
*** '''Хімена''' (пам. пасля 905); жонка: '''дачка''' Лубы ібн Мухамада з сям'і Бану Касі
*** '''Фартун''' (пам. пасля 905); жонка: '''дачка''' Лубы ібн Мухамада з сям'і Бану Касі
*** '''Санча''' (пам. пасля 905); жонка: '''дачка''' Лубы ібн Мухамада з сям'і Бану Касі
** (ад 1-га шлюбу) '''Санча'''; 1-ы муж: '''Іньіга Фартунес''' (пам. пасля 905), прынц Памплоны; 2-гі муж: '''[[Галінда II Аснарэс]]''' (пам.922), граф Арагона
** (ад 2-га шлюбу) '''[[Санча I Гарсес (кароль Навары)|Санча I]]''' (каля 865 — 10 снежня 925), кароль Памплоны з 905; жонка: '''[[Тода Аснарэс|Тода]]''' (каля 885 — пасля 970), дачка дачка Аснара Санчэса Памплонскага, сеньёра дэ Ларауна
*** '''[[Анека Санчэс Наварская|Анека]]''' (пам. пасля чэрвеня [[931]]); муж: з 923 '''[[Альфонса IV (кароль Леона)|Альфонса IV]]''' (каля 899—933) — кароль Астурыі і Леона
*** '''[[Санча Санчэс Наварская|Санча]]''' (пасля 900 — 9 чэрвеня 952 / 26 снежня 955); 1-ы муж: з 923 '''[[Ардонья II (кароль Леона)|Ардонья II]]''' (каля 873 — чэрвень 924), кароль Леона і Галісіі; 2-гі муж: з 924 '''[[Альвара Эрамеліс (граф Алавы)|Альвара Эрамеліс]]''' (пам. пасля 11 студзеня 931), граф [[Алава (Іспанія)|Алавы]]; 3-ці муж: з 932 '''[[Фернан Гансалес (граф Кастыліі)|Фернан Гансалес]]''' (каля 910 — чэрвень 970), [[граф Кастыліі]] і [[Графства Бургас|Бургаса]]
*** '''[[Урака Санчэс Наварская|Урака]]''' (пам. 23 чэрвеня 956); муж: з 932 '''[[Раміра II (кароль Леона)|Раміра II]]''' (каля 900 — 1 студзеня 951), кароль Леона
*** '''Веласкіта'''; 1-ы муж: з 923 [[Мунья (граф Біскаі)|Мунья]], граф [[Біская|Біскаі]]; 2-гі муж: з 930 '''[[Галінда I Бернардэс (граф Паларс)|Галінда I Бернардэс]]''', граф [[Паларс]]а і [[Рыбагорса|Рыбагорсы]]; 3-ці муж: '''Фартун з [[Нахера, Рыёха|Нахеры]]'''
*** '''[[Гарсія I Санчэс (кароль Навары)|Гарсія I (III)]]''' (каля 919 — 22 лютага 970), кароль Памплоны з 925, граф Арагона з 943; 1-я жонка: з каля 933 (разв 943) '''[[Андрэгота Галіндэс Арагонская|Андрэгота Галіндэс]]''' (каля 900—972), дачка [[Галінда II Аснарэс]]а, графа Арагона і яго 2-гі жонкі Санча Гарсес Памплонскай; 2-я жонка: з 943 '''Тэрэза''' (пам. пасля лістапада 957), дачка [[Раміра II Леонскі|Раміра II]], караля Леона
**** (ад 1-га шлюбу) '''[[Санча II Абарка (кароль Навары)|Санча II ''Абарка'']]''' (935/940 — снежань 994), кароль Нахеры і Арагона з 970; жонка: з каля 962 '''[[Урака Фернандэс]]''' (пам. пасля 1107), дачка [[Фернан Гансалес (граф Кастыліі)|Фернана Гансалеса]], графа Кастыліі, удава каралёў Леона [[Ардонья III (кароль Леона)|Ардонья III]] і [[Ардонья IV (кароль Леона)|Ардонья IV]]
***** '''[[Гарсія II Санчэс (кароль Навары)|Гарсія II (IV) ''Дрыготкі'']]''' (каля 964—1000/1004), кароль Нахеры і Арагона з 994; жонка: '''Хімена Фернандэс''' (пам. пасля 1035), дачка Фернана Вермундэса, графа дэ Сеа
****** '''[[Санча III (кароль Навары)|Санча III ''Вялікі'']]''' (каля 985 — 18 кастрычніка 1035), кароль Нахеры і Арагона з 1000/1004, граф Кастыліі з 1029, граф Паларса і Рыбагорсы з 1018, кароль Іспанцаў з 1034; жонка: з да 27 студзеня 1011 '''[[Мунія Санчэс]]''' (990/995 — пасля 13 ліпеня 1066), графіня Кастыліі з 1029, дачка [[Санча Гарсія (граф Кастыліі)|Санча Гарсеса]], графа Кастыліі
******* '''Маёр''' (пам. да 1044); муж: [[Понс (граф Тулузы)|Понс]] (каля 995/997 — 1060), граф Тулузы
******* '''[[Гарсія III Санчэс (кароль Навары)|Гарсія III (V)]]''' (пам. 1 верасня 1054), кароль Нахеры з 1035; жонка: з 1038 '''Сцефанія дэ Фуа''' (пам. пасля 1066), дачка [[Бернар Рожы дэ Фуа|Бернара Рожы дэ Фуа]], графа Кузерана, Каркасона і Бігора
******** '''[[Санча IV Гарсес (кароль Навары)|Санча IV]]''' (1039 — 4 чэрвеня 1076), кароль Нахеры з 1054; жонка: з да 1068 '''Пласенсія''' (пам. пасля 14 красавіка 1088)
********* '''Гарсія''' (пам. у мален.)
********* '''Гарсія''' (пам. пасля 1091), тытулярны кароль Нахеры з 1076
********* (незак., ад Хімены) '''Рамон'''
********* (незак., ад Хімены) '''Урака'''
******** '''Урака'''; муж: з каля 1076 '''Гарсія Ардоньес''' (пам. 30 мая 1108), граф, сеньёр дэ Нахера-і-Граньён
******** '''Эрмезінда''' (пам. пасля 1 ліпеня 1110); муж: з каля 1076 '''Фартун Санчэс''' (пам. пасля 1 чэрвеня 1110), сеньёр Ярнас
******** '''Раміра''' (пам. каля 6 студзеня 1083)
******** '''Фернанда''' (пам. каля 1068); жонка: '''Нуна Іньігес''', дачка Іньіга Лопеса, графа і-Саберана-дэ-Віская
******** '''Рамон ''эль Фратрысіда''''' (пам. пасля 1079)
******** '''Хімена''' (пам. пасля 27 мая 1085)
******** '''Маёр''' (пам. пасля 1115); муж: магчыма '''[[Гі II дэ Макон|Гі II]]''' (пам. 1109), [[граф дэ Макон]]
******** '''Санча''' (пам. пасля 1063/1065)
******** (незак.) '''Менсія''' (пам. каля 1073); муж: з каля 1035/1040 '''Фартун Ахоя'''
******** (незак.) '''Санча''' (каля 1030/1035 — пасля 29 лістапада 1074); жонка: з да 7 снежня 1057 '''Канстанса'''
********* '''Эстэфанія''' (пам. пасля 19 красавіка 1129); муж: з да 11 верасня 1087 дон '''Фруэла Дыяс''' (пам. пасля 1119)
********* '''Раміра''' (пам. 1116); жонка: з пасля 1098 '''Эльвіра (Крысціна) Радрыгес''', дачка [[Сід Кампеадор|Радрыга Дыяса дэ Вівар ''Сіда Кампеадора'']]
********** '''[[Гарсія IV Рамірэс (кароль Навары)|Гарсія IV (VI) ''Аднаўляльнік'']]''' (каля 1105 — 25 лістапада 1150), кароль Навары з 1134; 1-я жонка: з пасля 1130 '''Маргарыта дэ Л'Эгль''' (пам. 25 мая 1141), дачка Жыльбера, сеньёра дэ Л'Эгль; 2-я жонка: з 24 чэрвеня 1144 '''Урака''' (1132 — 26 кастрычніка 1164), незаконная дачка [[Альфонса VII (кароль Кастыліі)|Альфонса VII]], караля Кастыліі і Леона, і Кантроды Перэс
*********** (ад 1-га шлюбу) '''[[Санча VI Гарсес (кароль Навары)|Санча VI ''Мудры'']]''' (1132 — 27 чэрвеня 1194), кароль Навары з 1150; жонка: з 20 ліпеня 1153 '''Санча''' (каля 1139 — 5 жніўня 1177), дачка [[Альфонса VII (кароль Кастыліі)|Альфонса VII]], караля Кастыліі і Леона, і Берэнгелы Барселонскай
************ '''[[Берэнгарыя Наварская|Берэнгела (Берэнгарыя)]]''' (1163/1165 — 23 снежня 1230); муж: з 12 мая 1191 '''[[Рычард I Ільвінае Сэрца|Рычард I ''Ільвінае Сэрца'']]''' (8 верасня 1157 — 6 красавіка 1199), кароль Англіі з 1189
************ '''[[Санча VII Санчэс (кароль Навары)|Санча VII ''Моцны'']]''' (пасля 1170 — 7 красавіка 1234), кароль Навары з 1194; жонка: з каля 1195 (развод каля 1200) '''Канстанцыя''' (каля 1180 — пасля 12 мая 1260), дачка графа [[Раймунд VI Тулузскі|Раймунда VI Тулузскага]]
************* (незак.) '''Гульерма'''
************* (незак.) '''Радрыга'''
************* (незак.) '''Раміра''' (пам. 22 лютага 1228)
************ '''Канстанцыя''' (пам. у мален.)
************ '''[[Бланка Санчэс Наварская|Бланка]]''' (пасля 1177 — 12/14 сакавіка 1229); муж: з 1 ліпеня 1199 '''[[Цібо III Шампанскі|Цібо III]]''' (13 мая 1179 — 24 мая 1201), [[граф Шампані]] і Бри з 1197
************* '''''[[Цібо IV Шампанскі|Цібо IV Трубадур]]''' (30 мая 1201 — 8 ліпеня 1253), граф Шампані і Бри з 1201, кароль Навары (Тэабальда I) з 1234, родапачынальнік [[Шампанская дынастыя|Шампанскай дынастыі]] каралёў Навары''
************ '''Фернанда''' (пам. 16 снежня 1207)
*********** (ад 1-га шлюбу) '''[[Бланка Гарсес Наварская|Бланка]]''' (каля 1137 — 12 жніўня 1156); муж: з 30 студзеня 1151 '''[[Санча III (кароль Кастыліі)|Санча III ''Жаданы'']]''' (1134 — 31 жніўня 1158), кароль Кастыліі з 1157
*********** (ад 1-га шлюбу) '''[[Маргарыта Наварская (каралева Сіцыліі)|Маргарыта]]''' (пам. 1182), рэгентка [[Сіцылійскае каралеўства|Сіцылійскага каралеўства]] ў 1166—1172; муж: з каля 1150 '''[[Вільгельм I Злы|Вільгельм (Гульельма) I Злы]]''' (1126 — 7 мая 1166), [[кароль Сіцыліі]] з 1154
*********** (ад 2-га шлюбу) '''Санча''' (1148—1176); 1-ы муж: з каля 1165 '''[[Гастон V дэ Беарн|Гастон V]]''' (пам. 1170), [[віконт дэ Беарн]]; 2-гі муж: з каля 1173 '''[[Педра Манрыке дэ Лара (віконт дэ Нарбон)|Педра Манрыке дэ Лара]]''' (пам. 1202), 2-гі сеньёр дэ Маліна і Меса, 13-ці [[віконт дэ Нарбон]]
*********** (незак.) '''[[Анры дэ Мантэскальёза|Радрыга]]''' (пам. пасля студзеня 1172, на Сіцыліі называўся Анры дэ Мантэскальёза); жонка: з 1167 '''N''', па адной з версій незаконная дачка [[Ражэр II|Ражэра II]], [[кароль Сіцыліі|караля Сіцыліі]] (існаванне гэтага шлюбу падвяргаецца сумневу)
********** '''Альфонса''' (пам. да 1164)
********** '''Эльвіра''' (пам. пасля 1163); 1-ы муж: з пасля 1115 '''Ладрон Велас''', сеньёр дэ Алава; 2-гі муж: з да 1137 '''Радрыга Гомес''' (пам. 1146), граф дэ Мансанеда
******* '''[[Гансала Санчэс (граф Сабрарбэ)|Гансала]]''' (пам. 26 чэрвеня 1045), граф Сабрарбэ і Рыбагорсы з 1035
******* '''Бернарда''' (пам. пасля 17 снежня 1024)
******* '''[[Фердынанд I (кароль Кастыліі)|Фернанда (Фердынанд) I]]''' (1016/1018 — 27 снежня 1065), граф Кастыліі з 1032, кароль Кастыліі і Леона з 1037
******** '''[[#Кастыльская галіна|Кастыльская галіна]]'''
******* '''Хімена''' (пам. пасля 23 снежня 1062); муж: з 23 студзеня 1034 ці 17 лютага 1035 '''[[Бермуда III (кароль Леона)|Бермуда III]]''' (1017/1018 — 4 верасня 1037), кароль Леона
******* (незак.) '''[[Раміра I (кароль Арагона)|Раміра I]]''' (каля 1008 — 8 мая 1063 года), кароль Арагона з 1035, граф Сабрарбэ і Рыбагорсы з 1045
******** '''[[#Арагонская галіна|Арагонская галіна]]'''
****** '''Урака'''; муж: з каля 1023 '''[[Альфонса V (кароль Леона)|Альфонса V ''Высакародны'']]''' (996 — 7 жніўня 1028), кароль Леона
****** '''Эльвіра'''
****** '''Гарсія'''
***** '''Раміра''' (пам. 992), сеньёр дэ Кардэнас
***** '''Гансала''' (пам. 997)
***** '''Фернанда'''
***** '''Маёр'''
***** '''Хімена'''
***** (незак.) '''Урака (Абда) ''Ла Васкона'''''; муж: з 981 '''[[Аль-Мансур, хаджыб|Мухамад ібн Абдала ібн Абу Амір (Аль-Мансур)]]''' (каля 939—10 жніўня 1002), [[хаджыб]] [[Кордаўскі халіфат|Кордаўскага халіфата]]
**** (ад 2-га шлюбу) '''[[Раміра Гарсес (кароль Вігеры)|Раміра]]''' (пам. 8 ліпеня 981&lt;ref&gt;Паводле [http://www.fmg.ac/Projects/MedLands/NAVARRE.htm#_Toc206999123 Foundation for Medieval Genealogy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120213005220/http://www.fmg.ac/Projects/MedLands/NAVARRE.htm#_Toc206999123 |date=13 лютага 2012 }} датай нараджэння [[Раміра Гарсес (кароль Вігуеры)|Раміра Гарсеса]] з'яўляецца [[937]] ці [[940]] год, у сувязі з чым выказваюцца сумневы, хто была яго маці, Андрэгота Галіндэс ці Тэрэза Рамірэс. Большасць гісторыкаў лічаць найбольш верагодным здагадка, што яго маці з'яўлялася менавіта Тэрэза.&lt;/ref&gt;), кароль [[Каралеўства Вігера|Вігеры]] з 970
***** '''[[Санча Рамірэс (кароль Вігеры)|Санча]]''' (нар. 960/970 — каля 999/1002), кароль Вігеры з 981
****** (?) '''Лопэ''' (пам. каля 1058/1060), віконт дэ Лабур
****** (?) '''Фартун''' (пам. пасля 1062), біскуп [[Лабур]]а 1058
***** '''[[Гарсія Рамірэс (кароль Вігеры)|Гарсія]]''' (пам. 1005/1030), кароль Вігеры з 999/1002
****** '''Тода''' (985/1000 — пасля 1050); муж: '''Фартун Санчэс''' (пам. 1054), сеньёр Нахеры
****** '''Франільда''' (пам. пасля 1054), манашка ў 1054
****** (?) '''дачка''', манашка ў 1054
***** (?) '''Тода'''; муж: '''Аўрэліа Гарсес''' (пам. пасля 13 красавіка 1042)
**** (ад 2-га шлюбу) '''Урака''' (пам. да 3 красавіка 1009 (?) ці 12 ліпеня 1041); 1-ы муж: з да 26 снежня 955 '''[[Фернан Гансалес (граф Кастыліі)|Фернан Гансалес]]''' (910—970), граф Кастыліі; 2-гі муж: з пасля 14 чэрвеня 972 '''[[Гільём II (граф Гасконі)|Гільём II]]''' (пам. 996), [[Спіс кіраўнікоў Васконіі і Гасконі|граф Гасконі]]
**** (ад 2-га шлюбу) '''Хімена''' (пам. пасля 15 лютага 979)
*** '''Арбіта''' (нар. каля [[926]] года)&lt;ref&gt;У дакументах згадваецца як Веласкіта ''Сірата'', што можа гаварыць пра тое, што яна нарадзілася ўжо пасля смерці Санча&amp;nbsp;I.&lt;/ref&gt;; муж: '''N''', валі Уэскі з сям'і ал-Тавіль
*** (незак.) Лупа; муж: '''[[Дата II (граф Бігора)|Дата II]]''', [[граф дэ Бігор]]
** (ад 2-га шлюбу) '''[[Хімена II Гарсес (кароль Навары)|Хімена II]]''' (пам. 29 мая 931), кароль Памплоны з 925; жонка: Санча Аснарэс, дачка Аснара Санчэса Памплонскага, сеньёра дэ Ларауна
*** '''Гарсія'''
*** '''Санча'''; муж: '''Квіксіла''', дачка Гарсіі Дата, графа дэ Бюіль
*** '''Дадыльдзіс'''; муж: Муса Аснарэс ібн ал-Тавіла, валі Уэскі
*** (?) '''Мунія (Нунія)'''; муж: з да 911 '''[[Фруэла II Леонскі|Фруэла II ''Пракажоны'']]''' (пам. 925), [[кароль Астурыі]], [[кароль Галісіі|Галісіі]] і [[кароль Леона|Леона]]
*** (незак.) '''Гарсія'''
* (?) '''[[Вела Хіменес|Вела]]'''&lt;ref name=&quot;Pred&quot;&gt;Паданні называюць Велу і Анеку дзецьмі Хімена Гарсеса, аднак іх сваяцтва з ім гісторыкамі падвяргаецца сур'ёзнаму сумневу.&lt;/ref&gt; (памёр у [[883]]) — [[Графства Алава|граф Алавы]] з 870/875, родапачынальнік сям'і [[Дом Вела|Вела]]
* (?) '''Анека'''&lt;ref name=&quot;Pred&quot; /&gt;; муж: '''Дыега Фернандэс''', [[Галісія|галісійскі]] граф

=== Кастыльская галіна ===
'''[[Фердынанд I (кароль Кастыліі)|Фернанда (Фердынанд) I]]''' (1016/1018 — 27 снежня 1065), граф Кастыліі з 1032, кароль Кастыліі і Леона з 1037; жонка: з 1032 '''Санча''' (1013 — 7 лістапада 1067), дачка [[Альфонса V (кароль Леона)|Альфонса V]], караля Леона
* '''[[Урака (каралева Саморы)|Урака]]''' (каля 1033/1034 — да 1101), каралева [[Самора (Іспанія)|Саморы]] з 1065
* '''[[Санча II (кароль Кастыліі)|Санча II]]''' (каля 1036 — 7 кастрычніка 1072), кароль Кастыліі з 1065
* '''[[Эльвіра (каралева Тора)|Эльвіра]]''' (каля 1037/1039 — 1099 ці 15 лістапада 1101), каралева [[Тора, Самора|Тора]] з 1065
* '''[[Альфонса VI (кароль Кастыліі)|Альфонса VI ''Храбры'']]''' (каля 1038/1040 — 1 ліпеня 1109), кароль Леона з 1065, Кастыліі з 1072, Галісіі з 1073, імператар іспанцаў з 1077; 1-я жонка: з 1073/1074 (ануляваны пасля 22 мая 1077) '''Агнэс''' (каля 1059—1077/1093 ці пасля 1099), дачка [[Гільём VIII (герцаг Аквітаніі)|Гільёма VIII]], [[герцаг Аквітаніі|герцага Аквітаніі]], і яго другой жонкі Мацільды; 2-я жонка: з 8 мая 1081 '''Канстанцыя''' (каля 1046 — каля 1093), дачка [[Роберт I (герцаг Бургундыі)|Роберта I]], [[герцаг Бургундыі|герцага Бургундыі]], удава [[Гуга II дэ Шалон|Гуга II]] [[граф дэ Шалон|графа дэ Шалон]]; 3-я жонка: з 1093 '''Берта''' (каля 1062—1097/1098), дачка [[Гільём I (граф Бургундыі)|Гільёма I ''Вялікага'']], [[пфальцграф Бургундыі|пфальцграфа Бургундыі]]; 4-я жонка: з 1000 '''Ізабела'''&lt;ref&gt;Магчыма Ізабела і Заіда, пятая жонка Альфонса, адно і тое ж твар.&lt;/ref&gt; (пам. каля 1107); 5-я жонка: з сакавіка 1106 '''Заіда (Ізабела)'''&lt;ref&gt;Да шлюбу была наложніцай Альфонса.&lt;/ref&gt; (пам. 13 верасня 1107), удава [[Абу Наср аль Фатх аль Ма'мун|Абу Насра аль Фатха аль Ма'муна]], эміра Кордабы, сына эміра Севільі [[Аль-Мутамід, Эмір Севільі|Аль-Мутаміда]]; 6-я жонка: з 1108 '''Беатрыс''' (пам. 1110), дачка [[Гільём VIII (герцаг Аквітаніі)|Гільёма VIII]], [[герцаг Аквітаніі|герцага Аквітаніі]], і яго трэцяй жонкі Хільдэгарды Бургундскай
** (ад 2-га шлюбу) '''[[Урака (каралева Кастыліі)|Урака]]''' (1081 — 8 сакавіка 1126), каралева Кастыліі і Леона з 1109; 1-ы муж: з 1092/1093 '''[[Раймонд Бургундскі]]''' (каля 1059—24 мая 1107), граф Амеруа, граф Галісіі і Каімбры з 1089; 2-гі муж: з кастрычніка 1109 (развод у 1114) [[Альфонса I (кароль Арагона)|Альфонса I ''Ваяўнік'']] (1083 — 7 верасня 1134), кароль Арагона і Навары з 1104
*** ''(ад 1-га шлюбу) '''[[Альфонса VII Кастыльскі|Альфонса VII '''Імператар''']]''' ([[1105]]—[[1157]]), кароль Кастыліі і Леона з 1126, родапачынальнік '''[[Бургундская дынастыя, Кастылія|Бургундскай дынастыі]] каралёў Кастыліі і Леона'''''
** (ад 2-га шлюбу) '''Эльвіра (Санча)''' (пам. у мален.)
** (ад 5-га шлюбу) '''Санча''' (верасень 1093 — 29 мая 1108)
** (ад 5-га шлюбу) '''Санча''' (каля 1100/1104 — пасля 10 мая 1125); муж: 1120/1122 '''Радрыга Гансалес дэ Лара''' (пам. пасля 1143), сеньёр дэ Лара і Льебана
** (ад 5-га шлюбу) '''Эльвіра''' (1100/1104 — 8 лютага 1135); муж: з каля 1107 [[Ражэр II]] (22 снежня 1095 — 26 лютага 1154), граф Сіцыліі з 1105, [[кароль Сіцыліі]] з 1130
** (незак., ад Хімены Муньяс) '''[[Эльвіра Кастыльская|Эльвіра]]''' (каля 1081/1082 — пасля 1151); 1-ы муж: з 1094 '''[[Раймунд IV Тулузскі|Раймунд IV дэ Сен-Жыль]]''' (каля 1042 — 22 чэрвеня 1105), [[граф Тулузы]] з 1094; 2-гі муж: з да 8 ліпеня 1117 (развод да 1121) '''Фернанда Фернандэс''' (пам. пасля 1124), граф
** (незак., ад Хімены Муньяс) '''[[Тэрэза Леонская|Тэрэза]]''' (каля [1083/1085 — 11 лістапада 1130), графіня Партугаліі з 1112; муж: з да 24 жніўня 1092 '''[[Генрых Бургундскі (граф Партугаліі)|Генрых (Энрыке) Бургундскі]]''' (1066—1112), граф Партугаліі з 1093
*** '''''[[Бургундская дынастыя (Партугалія)|Партугальскі каралеўскіх дом (Бургундская дынастыя)]]'''''
* '''[[Гарсія (кароль Галісіі)|Гарсія]]''' (каля 1042 — 22 сакавіка 1090), [[кароль Галісіі]] 1065—1073
** (незак.) '''Фернанда ''' (1073/1090 — ?), магчыма з'яўляецца адным тварам з '''[[Фернанда дэ Кастра]]''' (пам. 1134), родапачынальнікам роду [[Кастра, кастыльскі род|Кастра]]

=== Арагонская галіна ===
{{нарыхтоўка раздзела}}

== Гл. таксама ==
* [[Спіс кіраўнікоў Навары]]
* [[Спіс кіраўнікоў Арагона]]
* [[Санча III (кароль Навары)|Санча III]]
* [[Спіс кіраўнікоў Кастыліі]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{cite web|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/NAVARRE.htm#_Toc206999118|title=NAVARRE, kings: JIMENA DYNASTY|work=Foundation for Medieval Genealogy|accessdate=2009-03-23|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/65eT19ZW8?url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/NAVARRE.htm#_Toc206999118|archivedate=22 лютага 2012|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://covadonga.narod.ru/|title=Рэканкіста|accessdate=2009-03-23|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120327170020/http://covadonga.narod.ru/|archivedate=27 сакавіка 2012|url-status=dead}}
* {{cite web|url=http://www.allmonarchs.net/spain.html|title=Іспанія|work=Усе манархіі свету|accessdate=2009-03-23|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426085022/http://www.allmonarchs.net/spain.html|archivedate=26 красавіка 2012|url-status=dead}}

[[Катэгорыя:Каралеўскія дынастыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі]]
[[Катэгорыя:Кіраўнікі Арагона]]
[[Катэгорыя:Кіраўнікі Кастыліі]]
[[Катэгорыя:Каралі наварскія]]
[[Катэгорыя:Кіраўнікі Галісіі]]
[[Катэгорыя:Хіменесы| ]]</text>
      <sha1>pnc71tigsfacb6qwz6k1cuw3f8aaf0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цэзій-137</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208466</id>
    <revision>
      <id>5142803</id>
      <parentid>4759341</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23985" sha1="svuz5duvpomz9l3hfzqs89jkpc7x9qv" xml:space="preserve">{{арфаграфія}}
{{Нуклід
| колер_фона = #7F7
| колер_тэкста = 
| выява = Cs-137-decay.svg
| подпіс_выявы = '''Схема распаду цэзію-137'''
| альтэрнатыўная_назва = радыяцэзій
| масавы_лік = 137
| сімвал = Cs
| колькасць_нейтронаў = 82
| колькасць_пратонаў = 55
| атамная_маса = 136,9070895(5)&lt;ref name=&quot;AME2003&quot;&gt;{{Даведнік:AME2003}}&lt;/ref&gt;
| лішак_масы = −86&amp;nbsp;545,6(5)&lt;ref name=&quot;AME2003&quot;/&gt;
| удз_энэргія_сувязі = 8&amp;nbsp;388,956(3)&lt;ref name=&quot;AME2003&quot;/&gt;
| ізатопная_распаўсюджанасць =
| перыяд_паўраспаду = 30,1671(13)&lt;ref name=&quot;Nubase2003&quot;&gt;{{Даведнік:Nubase2003}}&lt;/ref&gt; гадоў
| прадукты_распаду = [[Барый-137|&lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Ba]]
| бацькоўскія_ізатопы = [[Ксенон-137|&lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Xe]] ([[Бэта-распад|β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;]])
| спін_цотнасць = 7/2&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Nubase2003&quot;/&gt;
| канал_распаду1 = [[Бета-распад|β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;]]
| энэргія_распаду1 = 1,17563(17)&lt;ref name=&quot;AME2003&quot;/&gt;
| канал_распаду2 =
| энэргія_распаду2 =
| канал_распаду3 =
| энэргія_распаду3 =
| канал_распаду4 =
| энэргія_распаду4 =
}}
'''Цэзій-137''', вядомы таксама як '''радыяцэзій''' — [[Радыеактыўныя ізатопы|радыеактыўны нуклід]] [[Цэзій|цэзію]] з [[Зарадавы лік|атамным нумарам]] 55 і [[Масавы лік|масавым лікам]] 137.
Утвараецца пераважна пры [[Дзяленне ядра|дзяленні ядраў]] у [[Ядзерны рэактар|ядзерных рэактарах]] і ў [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]].

Цэзій-137 — адзін з галоўных кампанентаў радыеактыўнага забруджвання [[Біясфера|біясферы]]. Утрымліваецца ў радыеактыўных выпадзеннях, радыеактыўных адкідах, скідах заводаў, якія перапрацоўваюць адкіды атамных электрастанцый. Інтэнсіўна сарбуецца глебай і доннымі адкладаннямі; у вадзе знаходзіцца пераважна ў выглядзе іонаў. Утрымліваецца ў раслінах і арганізме жывёл і чалавека. Каэфіцыент назапашвання &lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Cs найбольш высокі ў прэснаводных водарасцяў і арктычных наземных раслін, асабліва [[лішайнікі|лішайнікаў]]. У арганізме жывёл &lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Cs назапашваецца галоўным чынам у цягліцах і печані. Найбольшы каэфіцыент назапашвання яго адзначаны ў [[паўночны алень|паўночных аленяў]] і паўночнаамерыканскіх вадаплаўных птушак. Назапашваецца ў грыбах, шэраг якіх ([[масляк]]і, [[махавікі]], [[свінуха]], [[гаркуха]], [[польскі грыб]]) лічацца «акумулятарамі» радыяцэзію&lt;ref&gt;{{cite web
 |author        = А. Г. Шишкин
 |datepublished = 2003
 |url           = http://asdemo.iatp.by/4ernobil_1.html
 |title         = Чернобыль
 |description   = Радиоэкологические исследования грибов и дикорастущих ягод
 |accessdate    = 2009-07-27
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/618QfXzte?url=http://asdemo.iatp.by/4ernobil_1.html
 |archivedate   = 22 жніўня 2011
 |url-status       = dead
}}&lt;/ref&gt;.

[[Радыеактыўны распад|Актыўнасць]] аднаго грама гэтага нукліду складае прыблізна 3,2 [[Бекерэль (адзінка вымярэння)|ТБк]].

== Утварэнне і распад ==
Цэзій-137 з’яўляецца дачэрнім прадуктам [[Бэта-распад|β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;-распаду]] нукліду [[Ксенон-137|&lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Xe]] (перыяд паўраспаду складае 3,818(13)&lt;ref name=&quot;Nubase2003&quot;/&gt; хвіліны):
: &lt;math&gt;\mathrm{{}^1{}^{37}_{54}Xe} \rightarrow \mathrm{{}^1{}^{37}_{55}Cs} + e^- + \bar{\nu}_e&lt;/math&gt;.

Цэзій-137 перажывае [[бэта-распад]] ([[перыяд паўраспаду]] 30,17 гадоў), у выніку якога ствараецца стабільны ізатоп барыю [[Барый-137|&lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Ba]]:
: &lt;math&gt;\mathrm{{}^1{}^{37}_{55}Cs}\rightarrow\mathrm{{}^1{}^{37}_{56}Ba}+ e^- + \bar{\nu}_e&lt;/math&gt;.

У 94,4&lt;ref&gt;[http://www.nucleide.org/DDEP_WG/Nuclides/Cs-137_tables.pdf INEEL &amp; KRI/R.G. Helmer and V.P. Chechev/Decay scheme of Caesium-137] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110815162441/http://www.nucleide.org/DDEP_WG/Nuclides/Cs-137_tables.pdf |date=15 жніўня 2011 }}&lt;/ref&gt; % выпадкаў распад адбываецца з прамежкавым утварэннем [[Ізамерыя атамных ядраў|ядзернага ізамеру]] барыя-137 [[Барый-137m|&lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Ba&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;]] (яго перыяд паўраспаду складае 2,55 хвіліны), які ў сваю чаргу пераходзіць у асноўны стан з выпраменьваннем [[гама-квант]]а з энергіяй 661,7 кэВ (ці [[унутраная канверсія|канверсійнага электрона]] з энергіяй 661,7 кэВ, паменшанай на велічыню энергіі сувязі электрона). Сумарная энергія, якая выдзяляецца пры бэта-распадзе аднаго ядра цэзію-137, складае 1175,63 ± 0,17&lt;ref name=&quot;AME2003&quot;/&gt; кэВ.

== Цэзій-137 у навакольным асяроддзі ==
[[Выява:Čarnobyl radiacyja 1996-be.svg|thumb|right|300px|Карта радыяцыйнага забруджвання цэзіем-137 тэрыторый, якія мяжуюць з [[Чарнобыльская зона адчужэння|Чарнобыльскай зонай адчужэння]] (на 1996 г.)]]
Выкід цэзію-137 у навакольнае асяроддзе адбываецца асноўным чынам у выніку [[Ядзерныя выпрабаванні|ядзерных выпрабаванняў]] і [[Радыяцыйная аварыя|аварый на прадпрыемствах атамнай энергетыкі]].

=== Радыяцыйныя аварыі ===

* Пры [[Кыштымская аварыя|аварыі ў Паўднёвым Урале]] ў 1957 г. адбыўся цеплавы [[выбух]] сховішча [[Радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]], у выніку якога ў атмасферу патрапілі радыенукліды з сумарнай актыўнасцю 74 [[Бекерэль (адзінка вымярэння)|ПБк]], у тым ліку 0,2 ПБк &lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Cs&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Василенко И. Я.|загаловак=Радиоактивный цезий-137|спасылка=http://vivovoco.astronet.ru/VV/JOURNAL/NATURE/03_99/CESIUM.PDF|выданне=Природа|год=1999|нумар=3|старонкі=70-76}}&lt;/ref&gt;.
* Пры [[Аварыя ў Уіндскейле|аварыі на рэактары ў Уіндскейле]] ў Вялікабрытаніі ў 1957 г. адбыўся выкід 12 ПБк радыенуклідаў, з іх 46 ТБк &lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Cs&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;.
* Тэхналагічны скід радыеактыўных адкідаў прадпрыемства «[[Маяк, вытворчае аб'яднанне|Маяк]]» у Паўднёвым Урале ў р. [[Цеча]] ў 1950 г. склаў 102 ПБк, у тым ліку &lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Cs 12,4 ПБк&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;.
* Ветравы вынас радыенуклідаў з [[Пойма|поймы]] воз. [[Карачай, возера|Карачай]] у Паўднёвым Урале ў 1967 г. склаў 30 ТБк. На долю &lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Cs прыйшлося 0,4 ТБк&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;.
* У мэтах глыбіннага зандзіравання зямной кары паводле заказу міністэрства геалогіі [[Глобус-1|здзейснены]] падземны ядзерны выбух 19 верасня 1971 г. каля в. Галкіна ў Іванаўскай вобласці. На 18 хвіліне пасля выбуху ў метры ад свідравіны з зарадам утварыўся фантан з вады і бруду. У цяперашні час магутнасць выпраменьвання складае каля 3 тысяч мікрарэнтген у гадзіну, ізатопы цэзій-137 і [[стронцый-90]] працягваюць выходзіць на паверхню.
* У [[1986|1986 г.]] падчас аварыі на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі]] (ЧАЭС) з разбуранага [[Ядзерны рэактар|рэактара]] было выкінута 1850 ПБк радыенуклідаў, пры гэтым на долю радыеактыўнага цэзію прыйшлося 270 ПБк. Распаўсюджанне радыенуклідаў прыняла планетарныя маштабы. Ва Украіне, у Беларусі і Цэнтральным эканамічным раёне Расійскай Федэрацыі выпала больш паловы ад агульнай колькасці радыенуклідаў. Сярэднегадавая канцэнтрацыя цэзію-137 у прыземным слаі паветра на тэрыторыі СССР у 1986 годзе павысілася да ўзроўню 1963 года (у 1963 г. назіралася павышэнне канцэнтрацыі радыяцэзію ў выніку здзяйснення серыі атмасферных ядзерных выбухаў у 1961—1962 гг.)&lt;ref&gt;[http://heliometr-doklad.narod.ru/2-geofizika.html Геофизические аспекты катастрофы Чернобыльской АЭС]&lt;/ref&gt;
* У [[2011|2011 г.]] падчас [[Аварыя на АЭС Фукусіма I|аварыі на АЭС Фукусіма-1]] з разбуранага [[Ядзерны рэактар|рэактара]] была выкінута значная колькасць цэзію-137 ([[Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі|агенцтва па атамнай бяспецы]] лічыць, што выкід радыеактыўнага цэзію-137 з трох рэактараў склаў 770 ПБк, ацэнкі ТЕРСО (Такійскай электраэнергетычнай кампаніі) удвая ніжэй&lt;ref&gt;[http://www.atominfo.ru/news7/g0112.htm Выбросы РВ с АЭС Фукусима-1 были в два раза выше объявленных ТЕРСО — агентство]&lt;/ref&gt;). Распаўсюджанне адбываецца праз воды Ціхага акіяна.

=== Лакальныя заражэнні ===
Вядомыя выпадкі забруджвання навакольнага асяроддзя ў выніку нядбайнага захоўвання крыніц цэзію-137 для медычных і тэхналагічных мэт. Найбольш вядомым у гэтых адносінах з’яўляецца [[Радыелагічны інцыдэнт у Гаяніі|інцыдэнт у Гаяніі]], калі марадзёрамі з закінутага шпіталю была скрадзена дэталь з устаноўкі для радыетэрапіі, якая ўтрымлівала цэзій-137. На працягу больш чым двух тыдняў з парашкападобным цэзіем кантактавалі ўсё новыя людзі, і ніхто з іх не ведаў аб звязанай з ім небяспецы. Радыеактыўнае заражэнне зазналі прыблізна 250 чалавек, чацвёра з іх памерлі.

На тэрыторыі СССР [[Радыелагічны інцыдэнт у Краматорску|інцыдэнт з працяглым апраменьваннем жыхароў аднаго з дамоў]] цэзіем-137 адбыўся ў 1980-х гадах у [[Краматорск]]у.

== Біялагічнае дзеянне ==
Унутр жывых арганізмаў цэзій-137 у асноўным пранікае праз органы дыхання і стрававання. Добрай ахоўнай функцыяй валодае скура (праз непашкоджаную паверхню скуры трапляе толькі 0,007 % нанесенага прэпарату цэзію, праз апаленую — 20 %; пры нанясенні прэпарату цэзію на рану ўсмоктванне 50 % прэпарату назіраецца на працягу першых 10 хвілін, 90 % усмоктваецца толькі праз 3 гадзіны). Каля 80 % цэзію, які патрапіў у арганізм, назапашваецца ў цягліцах, 8 % — у шкілеце, астатнія 12 % размяркоўваюцца раўнамерна па другім тканкам&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;.

Назапашванне цэзію ў органах і тканках адбываецца да пэўнага парогу (пры ўмове яго пастаяннага паступлення), пры гэтым інтэнсіўная фаза назапашвання змяняецца раўнаважным станам, калі ўтрыманне цэзію ў арганізме застаецца пастаянным. Час дасягнення раўнаважнага стану залежыць ад узросту і віду жывёлы. Раўнаважны стан у сельскагаспадарчых жывёл наступае прыблізна праз 10-30 дзён, у чалавека прыблізна праз 430 сутак&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;.

Цэзій-137 выводзіцца ў асноўным праз [[Нырка|ныркі]] і [[кішэчнік]]. Праз месяц пасля спынення паступлення цэзію з арганізму выводзіцца прыкладна 80 % уведзенай колькасці, аднак пры гэтым варта адзначыць, што ў працэсе вывядзення значныя колькасці цэзію паўторна ўсмоктваюцца ў кроў у ніжніх аддзелах кішэчніка&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;.

Біялагічны перыяд паўвывядзення назапашанага цэзію-137 для чалавека прынята лічыць роўным 70 суткам (згодна звесткам Міжнароднай камісіі па радыелагічнай ахове)&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/nuclear/biohalf.html «Biological Half-life»]&lt;/ref&gt;. Тым не менш, хуткасць вывядзення цэзію залежыць ад многіх фактараў — фізіялагічнага стану, харчавання і інш. (напрыклад, прыводзяцца звесткі аб тым, што перыяд паўвывядзення для пяці апрамененых чалавек істотна адрозніваўся і складаў 124, 61, 54, 36 і 36 сутак)&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;.

Пры раўнамерным размеркаванні цэзію-137 у арганізме чалавека з удзельнай актыўнасцю 1 Бк/кг магутнасць [[Паглынутая доза|паглынутай дозы]], паводле звестак розных аўтараў, вар’іруецца ад 2,14 да 3,16 мкГр/год&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;.

Пры вонкавым і ўнутраным апраменьванні біялагічная эфектыўнасць цэзію-137 практычна аднолькавая (пры супастаўных паглынутых дозах). З прычыны адносна раўнамернага размеркавання гэтага [[нуклід]]у ў арганізме органы і тканкі апраменьваюцца раўнамерна. Гэтаму таксама садзейнічае высокая пранікальная здольнасць [[Гама-выпраменьванне|гама-выпраменьвання]] нукліду &lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Ba&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;, утворнага пры распадзе цэзію-137: даўжыня прабегу гама-квантаў у мяккіх тканках чалавека дасягае 12 см&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;.

Развіццё радыяцыйных параз у чалавека можна чакаць пры паглынанні дозы прыкладна в 2 Гр і болей. Сімптомы у многім падобны на вострую прамянёвую хваробу пры гама-апраменьванні: прыгнечаны стан і млявасць, [[дыярэя]], зніжэнне масы цела, унутраныя кровазліцця. Характэрныя тыповыя для вострай прамянёвай хваробы змяненні ў карціне крыві&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;. Дозам у 148, 370 і 740 МБк адпавядаюць лёгкая, сярэдняя і цяжкая ступені паразы, аднак прамянёвая рэакцыя адзначаецца ўжо пры адзінках МБк&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;.

Дапамога пры радыяцыйнай паразе цэзіем-137 павінна быць накіраваная на вывядзенне нукліду з арганізму і ўключае ў сябе [[Дэзактывацыя|дэзактывацыю]] скураных пакрываў, прамыванне страўніка, прызначэнне розных [[сарбент]]аў (напрыклад, [[Сульфат барыя|сернакіслага барыю]], [[Альгінат натрыю|альгінату натрыю]], [[полісурмін]]у), а таксама ванітавых, слабільных і мачагонных сродкаў. Эфектыўным сродкам для памяншэння ўсмоктвання цэзію ў кішэчніку з’яўляецца сарбент [[ферацыянід]], які звязвае нуклід у незасвойную форму. Акрамя таго, для паскарэння вывядзення нукліду стымулююць натуральныя выдзяляльныя працэсы, ужываюць розныя комплексаўтваральнікі ([[ДТПА]], [[ЭДТА]] і інш.)&lt;ref name=&quot;vasilenko&quot;/&gt;.

== Атрыманне ==
З раствораў, атрыманых пры перапрацоўцы [[Радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]] ядзерных рэактараў, &lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Cs здабываецца метадамі асаджэння з гексацыянафератамі жалеза, нікелю, цынку альбо фторавальфраматам амонію. Выкарыстоўваюць таксама іонны абмен і экстракцыю&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/TSEZI.html |title=Онлайн-энциклопедия «Кругосвет»: Цезий |access-date=20 верасня 2014 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304122241/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/TSEZI.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Ужыванне ==
Цэзій-137 ужываецца ў [[Гама-дэфектаскапія|гама-дэфектаскапіі]], вымяральнай тэхніцы, для радыяцыйнай стэрылізацыі харчовых прадуктаў, медычных прэпаратаў і лекаў, у радыетэрапіі для лячэння злаякасных пухлін. Таксама цэзій-137 выкарыстоўваецца ў вытворчасці [[Радыеізатопныя крыніцы тока|радыеізатопных крыніц тока]], дзе ён ужываецца ў выглядзе хларыду цэзію (шчыльнасць 3,9 г/см³, энэргавыдзяленне каля 1,27 Вт/см³). Цэзій-137 ужываецца ў датчыках мяжовых узроўняў сыпучых рэчываў ([[узроўнямер]]ах) у непразрыстых бункерах.

Цэзій-137 мае пэўныя перавагі перад радыеактыўным [[Кобальт-60|кобальтам-60]]: даўжэйшы перыяд паўраспаду і менш жорсткае гама-выпраменьванне. У сувязі з гэтым прыборы на аснове &lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Cs больш даўгавечныя, а абарона ад выпраменьвання менш грувасткая. Аднак, гэтыя перавагі становяцца рэальнымі толькі пры адсутнасці прымесі [[Цэзій-134|&lt;sup&gt;134&lt;/sup&gt;Cs]] з карацейшым перыядам паўраспаду і больш жорсткім гама-выпраменьваннем&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Популярная библиотека химических элементов. Книга вторая. Серебро-Нильсборий и далее|арыгінал=|спасылка=http://rushim.ru/books/obzor/popular-biblioteka2.djvu|адказны=|выданне=3 изд|месца=М.|выдавецтва=Издательство «Наука»|год=1983|том=|старонкі=91-100|старонак=573|серыя=|isbn=|тыраж=50 000}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://vivovoco.astronet.ru/VV/JOURNAL/NATURE/03_99/CESIUM.PDF Радиоактивный цезий-137]
* [http://www.chernobyl.gov.by/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=138&amp;Itemid=77 Загрязнение цезием-137 на территории Белорусии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306122743/http://chernobyl.gov.by/index.php?id=138&amp;itemid=77&amp;option=com_content&amp;task=view |date=6 сакавіка 2016 }}
* [http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp157.html ATSDR — Toxicological Profile: Cesium]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Ізатопы цэзію}}

[[Катэгорыя:Ізатопы цэзію]]</text>
      <sha1>svuz5duvpomz9l3hfzqs89jkpc7x9qv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Храм Джаганатхі ў Пуры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212459</id>
    <revision>
      <id>5142642</id>
      <parentid>5016120</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T12:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2649" sha1="cxoqajk6rt3tomuhqtmugh6yfcumsbx" xml:space="preserve">{{храм}}
'''Храм Джаганатхі ў Пуры''' — вядомы [[індуісцкі храм]] у горадзе [[Пуры]], [[Арыса]], прысвечаны боствам [[Джаганатха]] і ([[Крышна|Крышны]]). Храм з'яўляецца важным цэнтрам паломніцтва ў шэрагу традыцый [[індуізм]]у, у асаблівасці ў [[вайшнавізм]]е. Гэта таксама адно з чатырох асноўных месцаў паломніцтва ([[Чар-дхам]]), якія індуіст павінен наведаць на працягу свайго жыцця.&lt;ref&gt;http://www.indhistory.com/hindu-temple/hindu-temple-jagannath-temple.htmlJagannath Temple 2012-04-21&lt;/ref&gt; Асаблівае значэнне храм мае для паслядоўнікаў [[Гаўдзі-вайшнавізм]]у, бо заснавальнік гэтай традыцыі, [[Чайтан'я Махапрабху]], быў адданым джаганатха і правёў у Пуры апошнія 16 гадоў свайго жыцця.&lt;ref&gt;http://vedabase.net/cc/madhya/1/247/en1Bhaktivedanta{{Недаступная спасылка}} VedaBase 2006-09-12  2012-04-21&lt;/ref&gt;

На працягу многіх стагоддзяў, храм штогод арганізуе і праводзіць «фестываль калясніц», падчас якога храмавыя боствы Джаганатха, [[Баладэва|Баладэвы]] і [[Субхадра|Субхадры]] вязуць па галоўнай вуліцы горада Пуры ў велізарных, пышна размаляваных калясніцах.&lt;ref&gt;http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,892784,00.htmlJuggernaut{{Недаступная спасылка}}  2012-04-21&lt;/ref&gt;

== Крыніцы == 
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
{{refbegin}}
* {{Citation
 | surname=Brooks
 | given=Charles R.
 | authorlink=
 | year=1989
 | title=The Hare Krishnas in India 
 | place=Princeton, NJ
 | edition=
 | publisher=[[Princeton University Press]]
 | url=http://books.google.com/books?id=5tjtDZ438h4C&amp;printsec=frontcover
 | isbn=069100031X
}}
{{refend}}

== Спасылкі == 
* [Http://www.jagannathtemplepuri.com/ Афіцыйны сайт Храма Джаганнатха ў Пуры] {{ref-en}} 
* {{Wikivoyage | Jagannath}}

{{Крышна}}

{{DEFAULTSORT:Джаганнатха ў Пуры, храм}}
[[Катэгорыя:Індуісцкія храмы Арысы]]
[[Катэгорыя:Храмы Джаганатхі]]</text>
      <sha1>cxoqajk6rt3tomuhqtmugh6yfcumsbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цітва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215481</id>
    <revision>
      <id>5142863</id>
      <parentid>5006354</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T00:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13436" sha1="hnk78r86onoqcwmx3fshc4cj28ahcqb" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Цітва
|выява                 = 
|подпіс                = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Рудзенскі
|першае згадванне      = 1-я пал. XV ст.
|ранейшыя імёны        = Ціцьва, Цытва
}}
'''Цітва́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ці́тва'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Citva}}, {{lang-ru|Цитва}}) — вёска ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Цітаўка (прыток Свіслачы)|Цітва]]. Уваходзіць у склад [[Рудзенскі сельсавет|Рудзенскага сельсавета]].

== Назва ==
Назва паходзіць ад назвы ракі [[Цітаўка (прыток Свіслачы)|Цітва (Цітаўка)]], на якой стаіць паселішча.

== Гісторыя ==

=== Ранняя гісторыя ===
[[Файл:Citva, Janišeŭski. Цітва, Янішэўскі (1914).jpg|міні|злева|Сядзіба Янішэўскіх у маётку Цітва, 1914 г. Цяпер у межах вёскі [[Васількі (Пухавіцкі раён)|Васількі]].]]
У першай палове [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] належала [[Судзівой Валімонтавіч|Судзівою Валімунтавічу]]. У 2-й палове [[XVI стагоддзе|XVI]] — пачатку [[XVII стагоддзе|XVII]] стагоддзя [[Маёнтак|маёнткам]] Цітва валодаў [[Шчасны Галоўчынскі]], паселішча было ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1767 годзе [[мястэчка]], былі царква і карчма, побач аднайменны маёнтак. Таксама сустракалася назва Цытва. Прынамсі з XVIII стагоддзя ўласнасць [[Янішэўскія|Янішэўскіх]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе была царква, вінакурня, млын. Пасля 1861 года цэнтр [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] Ігуменскага павета, цэнтр праваслаўнага прыходу. У 1865 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. У другой палове XIX стагоддзя краязнавец [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] згадвае праваслаўную царкву фундацыі Янішэўскіх, каталіцкія вернікі пасля скасавання парафіі ў [[Дукора|Дукоры]] (1865) адносіліся да парафіі [[Каралішчавічы]]. Да ўладанняў маёнтка Цітва адносіліся фальваркі [[Ліпск (Пухавіцкі раён)|Ліпск]], [[Варонічы (Пухавіцкі раён)|Варонічы]], [[Адамполе (Пухавіцкі раён)|Адамполе]], [[Жолудзь (Пухавіцкі раён)|Жолудзь]], [[Ануфраў]]. Ніякіх промыслаў у вёсцы не было, сяляне займаліся толькі земляробствам{{Sfn|SgKP|1880|s=709}}. У 1889 годзе маёнткам Цітва валодаў дваранін рыма-каталіцкага веравызнання Мельхіёр Людвігавіч Янішэўскі, было 1139 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=77—99}}.

У 1897 годзе ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]], 2 піцейныя дамы, 2 крамы, царква, у маёнтку крухмальны завод. У 1905 годзе было адкрыта 2-класнае земскае народнае вучылішча.

=== Найноўшы час ===
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёнтак [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]], на яго базе быў створаны [[саўгас]] «Цітва», былі кузня, сталярня і крухмальны завод. Пазней на землях саўгаса «Цітва» быў утвораны пасёлак [[Васількі (Пухавіцкі раён)|Васількі]]. З 1920 года працавала няпоўная сярэдняя школа (у 1922 годзе было 3 настаўнікі і 140 вучняў).

З 20 жніўня 1924 года вёска, цэнтр [[Цітвянскі сельсавет|Цітвянскага сельсавета]] [[Шацкі раён (БССР)|Шацкага раёна]], з 4 жніўня 1927 года ў Пухавіцкім раёне [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 12 лютага 1935 года ў [[Рудзенскі раён|Рудзенскім раёне]], з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У 1930-х гадах у вёсцы праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны калгас «11-годдзе БССР».

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

24 лістапада 1966 года да Цітвы быў далучаны пасёлак [[Новы Свет (Цітвянскі сельсавет)|Новы Свет]].

Да 31 сакавіка 1977 года вёска з’яўлялася цэнтрам [[Цітвянскі сельсавет|Цітвянскага сельсавета]], 31 сакавіка 1977 года перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне [[Рудзенскі пассавет|Рудзенскага пассавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1767 год — 39 двароў, 135 жыхароў
* 1800 год — 69 двароў, 467 жыхароў
* 1816 год — 70 двароў, 370 жыхароў
* 1886 год — 75 двароў, 627 жыхароў
* 1897 год — вёска, 149 двароў, 837 жыхароў; маёнтак, 2 двары, 61 жыхар
* 1908 год — вёска, 160 двароў, 909 жыхароў; маёнтак, 5 жыхароў
* 1917 год — сяло, 200 двароў, 942 жыхары; маёнтак, 128 жыхароў
* 1999 год — 199 жыхароў
* 2010 год — 170 жыхароў
* 2019 год — 148 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-10-11|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Арсен Рыгоравіч Булаўка]] (1911—1994) — вучоны ў галіне [[Гідралогія|гідралогіі]], доктар геаграфічных навук&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3}} — С. 328.&lt;/ref&gt;.
* [[Уладзімір Марцінавіч Хадыка|Уладзімір Хадыка]] (1905—1940) — беларускі паэт, перакладчык.

== Славутасці ==
* Пабудовы маёнтка Цітва, прысядзібны парк (месцяцца ў вёсцы [[Васількі (Пухавіцкі раён)|Васількі]])

=== Страчаная спадчына ===
* Царква Святых Казьмы і Дзям’яна (XIX ст.)

== Паданні ==
Існуе мясцовае паданне пра высокую гару на беразе [[Пціч (рака)|Пцічы]] каля вёскі Цітва. Паводле падання, на гары калісьці жыла княгіня, у якой не было нашчадкаў. Паміраючы яна праклала княжацкі церам з усім сваім багаццем{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=31}}.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Цітва|194}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1|709|Citwa|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}
* {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Рудзенскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Рудзенскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Цітва| ]]</text>
      <sha1>hnk78r86onoqcwmx3fshc4cj28ahcqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шайтараўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215784</id>
    <revision>
      <id>5143031</id>
      <parentid>4642021</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T11:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16274" sha1="bp3x22xie4kcn92zx79ph3m49ku3nbn" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Шайтараўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Верхнядзвінскі раён]]
|Уключае                   = 14 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Шайтарава]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1057
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 2
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Ша́йтараўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 г. вёска) [[Шайтарава]].

== Размяшчэнне ==
Шайтараўскі сельскі савет размешчаны ў паўночнай частцы Беларусі, на паўночным захадзе Віцебскай вобласці,&lt;ref&gt;[http://wikimapia.org/#lang=be&amp;lat=55.715556&amp;lon=28.091944&amp;z=13&amp;m=h Прыблізнае размяшчэнне сельсавета&amp;nbsp;— супутникова мапа]&lt;/ref&gt; на захад&amp;nbsp;— паўночны захад ад абласнога цэнтра [[Віцебск]] і паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра [[Верхнядзвінск]].

Буйнейшыя рэкі, якія працякаюць па тэрыторыі сельскага савета&amp;nbsp;— [[Дрыса]] (183&amp;nbsp;км) са сваім левым прытокам [[Свольна (рака)|Свольнаю]] (99&amp;nbsp;км) ([[рачны басейн|басейн]] [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]]). На поўдні сельсавета працякае Заходняя Дзвіна.

Буйных азер на тэрыторыі сельсавета няма, але ў даліне ракі Дрысы, уздоўж яе рэчышча, ляжыць некалькі невялікіх вадаёмаў ледніковага паходжання.&lt;ref&gt;[http://poseidon.by/ Белорусский Посейдон: Водоемы Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100530115609/http://poseidon.by/ |date=30 мая 2010 }} {{ref-be}}, {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Прудзінкаўскі сельсавет''' у складзе [[Валынецкі раён|Валынецкага раёна]] [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Прудзінкі]]. З 9 сакавіка 1929 года ў складзе [[Боркавіцкі раён|Боркавіцкага раёна]] Полацкай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Боркавіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе [[Дрысенскі раён|Дрысенскага раёна]] БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 4 сакавіка 1960 года ў склад [[Валынецкі сельсавет (Дрысенскі раён)|Валынецкага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў ([[Дзегцярова (Валынецкі сельсавет)|Дзегцярова II]], [[Забелы 1|Забелы I]], [[Забелы 2|Забелы II]], [[Кавалеўшчына (Валынецкі сельсавет)|Кавалеўшчына]], [[Няверава]] і чыгуначныя будкі 669 км і 670 км)&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.&lt;/ref&gt;. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Цястоўскі сельсавет|Цястоўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.&lt;/ref&gt;. 25 снежня 1962 года Дрысенскі раён перайменаваны ў Верхнядзвінскі. У 1971 годзе скасавана вёска [[Дзегцярова (Прудзінкаўскі сельсавет)|Дзегцярова]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 кастрычніка 1970 г. і 4 сакавіка 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 12 (1314).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Пруднікаўскага сельсавета 23 населеныя пункты&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|42}}&lt;/ref&gt;.

7 лютага 1975 года сельсавет перайменаваны ў Шайтараўскі сельсавет, цэнтр перанесены ў вёску Шайтарава&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 7 (1453).&lt;/ref&gt;. [[8 красавіка]] [[2004]] года са складу Шайтараўскага сельсавета былі выключаныя ўсе населеныя пункты на тэрыторыі былога калгаса «Кастрычнік» і ўключаныя ў склад [[Валынецкі сельсавет (Верхнядзвінскі раён)|Валынецкага сельсавета]] (вёскі [[Булаўкі (Верхнядзвінскі раён)|Булаўкі]], [[Вадва]], [[Дадэкі]], [[Казуліна (Верхнядзвінскі раён)|Казуліна]], [[Прудзінкі]], [[Стайкі (Верхнядзвінскі раён)|Стайкі]], [[Філіпова]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&amp;oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;. 25 чэрвеня 2013 года на тэрыторыі сельсавета ўтворана вёска [[Казакі (Верхнядзвінскі раён)|Казакі]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913v0058980&amp;p1=1 Решение Верхнедвинского районного Совета депутатов от 25 июня 2013 г. № 141 Об упразднении и образовании сельских населенных пунктов Верхнедвинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210126153417/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913v0058980&amp;p1=1|date=26 студзеня 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1164 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 89,0 % — [[беларусы]], 7,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1057 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Склад сельсавета ==
У склад Шайтараўскага сельсавета ўваходзяць 14 населеных пунктаў:
* '''[[Шайтарава]]''' — [[аграгарадок]].
* [[Альшанікі (Верхнядзвінскі раён)|Альшанікі]] — [[вёска]].
* [[Бабарыкі (Верхнядзвінскі раён)|Бабарыкі]] — [[вёска]].
* [[Барсукі (Шайтараўскі сельсавет)|Барсукі]] — [[вёска]].
* [[Жыгулі]] — [[вёска]].
* [[Казакі (Верхнядзвінскі раён)|Казакі]] — вёска.
* [[Ляшчылава]] — вёска.
* [[Міхайлова (Верхнядзвінскі раён)|Міхайлова]] — [[вёска]].
* [[Несцеры]] — [[вёска]].
* [[Ракусіна]] — [[вёска]].
* [[Смулькава]] — [[вёска]].
* [[Цясты]] — [[вёска]].
* [[Хрусцялёва]] — [[вёска]].
* [[Юсціянава (Верхнядзвінскі раён)|Юсціянава]] — [[вёска]].

Вескі, якія раней існавалі на тэрыторыі сельскага савета і зняты з уліку.
* [[Булаўкі (Верхнядзвінскі раён)|Булаўкі]] — [[вёска]].
* [[Вадва]] — [[вёска]].
* [[Дадэкі]] — [[вёска]].
* [[Казуліна (Верхнядзвінскі раён)|Казуліна]] — [[вёска]].
* [[Прудзінкі]] — [[вёска]].
* [[Стайкі (Верхнядзвінскі раён)|Стайкі]] — [[вёска]].
* [[Філіпова]] — [[вёска]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* {{Кніга |назва = Белорусская ССР. Административно-территориальное деление на 1 января 1947 года|місце=Мн.|выдавецтва=Гос. изд-во БССР|рік=1947|старонак=300|тыраж=10 000|старонкі=226}} {{ref-ru}}
* [http://www.radzima.net/be/selsovet/shajterovskij.html Сельсавет Шайтараўскі] на сайце Radzima.net {{ref-be}}
* {{Карта|N-35-9}}
* {{Карта|N-35-21}}

{{Шайтараўскі сельсавет}}
{{Верхнядзвінскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Шайтараўскі (да 1975 года Прудзінкаўскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Валынецкі раён|child|загаловак=Прудзінкаўскі сельсавет у [[Валынецкі раён|Валынецкім раёне]] (1924—1929)}}
|спіс2        = {{Боркавіцкі раён|child|загаловак=Прудзінкаўскі сельсавет у [[Боркавіцкі раён|Боркавіцкім раёне]] (1929—1931)}}
|спіс3        = {{Верхнядзвінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Шайтараўскі (да 1975 года Прудзінкаўскі) сельсавет у [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім (да 1962 года Дрысенскім) раёне]] (з 1931)}}
}}

[[Катэгорыя:Шайтараўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Боркавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>bp3x22xie4kcn92zx79ph3m49ku3nbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шалягі (Пухавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227072</id>
    <revision>
      <id>5143036</id>
      <parentid>5122287</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T11:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9271" sha1="51r55c17vfjyhncnxng2osnd79gpm7k" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Шалягі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Шалягі
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Навапольскі
}}

'''Шалягі́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Šaliahi}}, {{lang-ru|Шелеги}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месцяцца за 37 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 65 км ад [[Мінск]]а, 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі Мінск — Асіповічы, на левым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]], цераз рэчку ад [[Азярычына]].

== Назва ==
Паводле [[Тапаніміка|тапаніміста]] [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], назва ўтвораная ад прозвішча Шэлег.

== Гісторыя ==
У другой палове XVIII стагоддзя вёска ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць Янушэўскай.

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе вёска ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць А. Шышкі. Пасля 1861 года ў [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] Ігуменскага павета. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы ёсць [[хлебазапасны магазін]].

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]].

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

У 1966 годзе да вёскі далучаны гістарычныя [[Пяскі (Пярэжырскі сельсавет)|Пяскі]], цяпер вуліца Паўднёвыя Пяскі. У сваю чаргу Пяскамі пачала звацца гістарычная [[Пяскі (Пярэжырскі сельсавет)|Альхоўка]].

Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1800 год — 2 двары, 18 жыхароў
* 1897 год — 19 двароў, 146 жыхароў
* 1908 год — 26 двароў, 160 жыхароў
* 1917 год — 33 двары, 181 жыхар
* 1999 год — 33 жыхары
* 2002 год — 18 двароў, 27 жыхароў
* 2010 год — 14 жыхароў
* 2012 год — 3 гаспадаркі, 3 жыхары
* 2019 год — 6 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Рыгор Папараць]] (1902—1948) — беларускі паэт.
* [[Алесь Макарэвіч]] (1918—1967) — беларускі літаратуразнавец, крытык.

== Спіс вуліц ==
[[Файл:Šaliahi, r. Pcič. Шалягі, р. Пціч (3).jpg|міні|Мост з [[Азярычына]] ў Шалягі цераз раку [[Пціч (рака)|Пціч]], 2017 г.]]
* Паўднёвыя Пяскі вуліца
* Радужная вуліца
* Рачная вуліца&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://gzk.nca.by/62a54609f3af87b1bb9959edcd8b67fb.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21289%26setstreet%3D%26rand%3D0.9089554055021696|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 10 лютага 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210411061212/http://gzk.nca.by/62a54609f3af87b1bb9959edcd8b67fb.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21289%26setstreet%3D%26rand%3D0.9089554055021696|archivedate = 11 красавіка 2021|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Шалягі|196}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}
* {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}}
* {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Szelahy|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/887|адказны = |выданне = |месца = Warszawa|выдавецтва = |год = 1890|том = |старонкі = 887|старонак = 960|ref=Jelski A.}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Навапольскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Шалягі (Пухавіцкі раён)| ]]</text>
      <sha1>51r55c17vfjyhncnxng2osnd79gpm7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Машкова (Аршанскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233515</id>
    <revision>
      <id>5142730</id>
      <parentid>4324901</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <origin>5142730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="q2llu1veb3fanwqjo51j252nguf2a2n" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Машкова}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Машкова
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 33|lat_sec = 54
 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 16|lon_sec = 21
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Аршанскі
|сельсавет             = Пішчалаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243043656
}}

'''Машко́ва'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Maškova}}, {{lang-ru|Мошково}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пішчалаўскі сельсавет|Пішчалаўскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Згадваецца ў сярэдзіне 15 ст. ў адпісанні віленскаму ваяводу Доўгірду.&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 27.&lt;/ref&gt;

У 1643 годзе згадваецца як вёска ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref&gt;НГАБ у Мінску, ф. 1775, воп. 1, спр. 1, с. 419&lt;/ref&gt;.

У 1924—1961 гадах цэнтр [[Машкоўскі сельсавет|Машкоўскага сельсавета]].

== Вядомыя асобы ==
* [[Мікалай Ігнатавіч Крукоўскі]] ([[1923]]—[[2013]]) — беларускі філосаф, культуролаг.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Пішчалаўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Пішчалаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]]</text>
      <sha1>q2llu1veb3fanwqjo51j252nguf2a2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баліна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239583</id>
    <revision>
      <id>5142735</id>
      <parentid>5102502</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5142735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5038" sha1="9k04lik3l70izu77fiz7svqqcoe21sy" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Баліна
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 45|lat_sec = 10
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 02|lon_sec = 14
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Чашніцкі
|сельсавет             = Новазаранскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243028994
}}

'''Ба́ліна'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Balina}}, {{lang-ru|Балино}}) — [[вёска]] ў [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Новазаранскі сельсавет|Новазаранскага сельсавета]].

Да [[2004]] года ўваходзіла ў склад [[Пачаевіцкі сельсавет|Пачаевіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&amp;oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
З-пад Воранава ([[Беняконі]]) было прозвішча Баль. З-пад Ваўкавыска ([[Поразава]]) - Балейка і Балейша. Баліч фіксавалася ў [[Міхалішкі (Астравецкі раён)|Міхалішках]].&lt;ref&gt;https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-66M9?i=222&amp;cc=4166194&amp;cat=742007

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-VQW9-6?i=1046&amp;cat=1542660&lt;nowiki/&gt;https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-898N-HRYT?i=250&amp;cat=2323279

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS97-T9W3-T?i=920&amp;cat=1426404&lt;/ref&gt; Аснова ''Bal''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах&lt;ref&gt;Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 76.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Згаданае ў 15 ст. у Літоўскай Метрыцы: &quot;''У Лукомли. Станьку Саковичю село Болино''&quot;&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Новазаранскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Новазаранскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чашніцкага раёна]]</text>
      <sha1>9k04lik3l70izu77fiz7svqqcoe21sy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142738</id>
      <parentid>5142735</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5285" sha1="5hqhdcq1twkto79tsszdqcujk7ovhrd" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Баліна
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 45|lat_sec = 10
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 02|lon_sec = 14
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Чашніцкі
|сельсавет             = Новазаранскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243028994
}}

'''Ба́ліна'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Balina}}, {{lang-ru|Балино}}) — [[вёска]] ў [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Новазаранскі сельсавет|Новазаранскага сельсавета]].

Да [[2004]] года ўваходзіла ў склад [[Пачаевіцкі сельсавет|Пачаевіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&amp;oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
З-пад Воранава ([[Беняконі]]) было прозвішча Баль. З-пад Ваўкавыска ([[Поразава]]) - Балейка і Балейша. Баліч фіксавалася ў [[Міхалішкі (Астравецкі раён)|Міхалішках]].&lt;ref&gt;https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-66M9?i=222&amp;cc=4166194&amp;cat=742007

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-VQW9-6?i=1046&amp;cat=1542660&lt;nowiki/&gt;https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-898N-HRYT?i=250&amp;cat=2323279

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS97-T9W3-T?i=920&amp;cat=1426404&lt;/ref&gt; Аснова ''Bal''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах&lt;ref&gt;Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 76.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Згаданае ў 15 ст. у Літоўскай Метрыцы: &quot;''У Лукомли. Станьку Саковичю село Болино''&quot;, і ў пазнейшым адпісанні: &quot;''У Лукомли. Пану Олехну Саковичу и его братьи дал корол Болино по тому, какь брать их Стачко Сакович держаль''&quot;&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Новазаранскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Новазаранскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чашніцкага раёна]]</text>
      <sha1>5hqhdcq1twkto79tsszdqcujk7ovhrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142798</id>
      <parentid>5142738</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <origin>5142798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4789" sha1="1jiql2lk193f13f5sreq7da3kvjyyte" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Баліна
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 45|lat_sec = 10
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 02|lon_sec = 14
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Чашніцкі
|сельсавет             = Новазаранскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243028994
}}

'''Ба́ліна'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Balina}}, {{lang-ru|Балино}}) — [[вёска]] ў [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Новазаранскі сельсавет|Новазаранскага сельсавета]].

Да [[2004]] года ўваходзіла ў склад [[Пачаевіцкі сельсавет|Пачаевіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&amp;oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
З-пад Воранава ([[Беняконі]]) было прозвішча Баль. З-пад Ваўкавыска ([[Поразава]]) - Балейка і Балейша. Баліч фіксавалася ў [[Міхалішкі (Астравецкі раён)|Міхалішках]].&lt;ref&gt;https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-66M9?i=222&amp;cc=4166194&amp;cat=742007

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-VQW9-6?i=1046&amp;cat=1542660&lt;nowiki/&gt;https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-898N-HRYT?i=250&amp;cat=2323279

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS97-T9W3-T?i=920&amp;cat=1426404&lt;/ref&gt; Аснова ''Bal''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах&lt;ref&gt;Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 76.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Новазаранскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Новазаранскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чашніцкага раёна]]</text>
      <sha1>1jiql2lk193f13f5sreq7da3kvjyyte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цімошкі (Клімавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242682</id>
    <revision>
      <id>5142860</id>
      <parentid>4904092</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3689" sha1="9yqyjur6rdqzoc2h9d69wwgqfh2tp8o" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Цімошкі}}
{{НП-Беларусь
|скасаваны             = так
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Цімошкі
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 41|lat_sec = 27
 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 19|lon_sec = 40
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клімавіцкі
|сельсавет             = Мілаславіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243047140
}}

'''Цімо́шкі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Cimoški}}, {{lang-ru|Тимошки}}) — былая [[вёска]] ў [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Мілаславіцкі сельсавет|Мілаславіцкага сельсавета]].

Скасавана ў 2013 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pravoby.info/reg/13/042.htm |title=Решение Климовичского районного Совета депутатов от 27.12.2013 N 39-12 &quot;Об упразднении сельского населенного пункта Тимошки Милославичского сельсовета&quot; |access-date=16 кастрычніка 2016 |archive-date=18 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118035253/http://www.pravoby.info/reg/13/042.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}</text>
      <sha1>9yqyjur6rdqzoc2h9d69wwgqfh2tp8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Воўчас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243229</id>
    <revision>
      <id>5142765</id>
      <parentid>5142609</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5142765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4710" sha1="2tki9kc3da74rf014231ooqx99wk7x8" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Воўчас
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 41|lat_sec = 42
 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 27|lon_sec = 58
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Крычаўскі
|сельсавет             = Касцюшкавіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243045392
}}

'''Во́ўчас'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Во́лчас'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Voŭčas}}, {{lang-ru|Волчас}}) — [[вёска]] ў [[Крычаўскі раён|Крычаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Касцюшкавіцкі сельсавет|Касцюшкавіцкага сельсавета]].

Да 24 лютага 1982 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бацвінаўскі сельсавет|Бацвінаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 лютага 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 10 (1708).&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
У 15 ст. у [[Метрыка Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскай Метрыцы]] назва згаданая як &quot;Волчоса&quot; (у родным склоне &quot;селца Волчосы&quot;, у давальным &quot;Волъчосу&quot;)&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 19, 36.&lt;/ref&gt;.

Назва паходзіць ад назвы аднайменнай ракі [[Волчас (рака)|Воўчас]] (Воўчаса, Ваўчоса), балцкага гідроніма, адпачатнай форма якога была ''Vilkesa''&lt;ref&gt;В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Касцюшкавіцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Касцюшкавіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Крычаўскага раёна]]</text>
      <sha1>2tki9kc3da74rf014231ooqx99wk7x8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарназёмаўка (вёска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243410</id>
    <revision>
      <id>5142873</id>
      <parentid>5054507</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T02:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4628" sha1="cnzvj0p72v94mvqwgs5obc29eon2fxl" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Чарназёмаўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Чарназёмаўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Магілёўскі
|сельсавет             = Дашкаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Чарназёмаўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Čarnaziomaŭka}}, {{lang-ru|Чернозёмовка}}) — [[вёска]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d916m0080230&amp;q_id=4404834|title=Решение Могилевского районного Совета депутатов от 9 ноября 2016 года № 32-7 &quot;О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевского района&quot;|access-date=7 лістапада 2025|archive-date=9 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209225110/https://etalonline.by/document/?regnum=d916m0080230&amp;q_id=4404834|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ў [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дашкаўскі сельсавет|Дашкаўскага сельсавета]].

У 1927—1954 гадах цэнтр [[Чарназёмаўскі сельсавет|Чарназёмаўскага сельсавета]]. Да 22 ліпеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сялецкі сельсавет (Магілёўскі раён)|Сялецкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Дашкаўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дашкаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна]]</text>
      <sha1>cnzvj0p72v94mvqwgs5obc29eon2fxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рудня Споніцкая</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245316</id>
    <revision>
      <id>5142762</id>
      <parentid>4905556</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2164" sha1="6ftdsmvr9vz2l4jilc8kx0fuxf6wxjc" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Рудня Споніцкая
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Радужскі
}}

'''Ру́дня Спо́ніцкая'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Спо́ніцкая Ру́дня'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Rudnia Sponickaja}}, {{lang-ru|Рудня Споницкая}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Радужскі сельсавет|Радужскага сельсавета]].

У 1926—1954 гадах цэнтр [[Рудня-Споніцкі сельсавет|Рудня-Споніцкага сельсавета]]. Да 2013 года вёска знаходзілася ў раённым падпарадкаванні&lt;ref&gt;[http://naviny.org/2013/11/12/by86779.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12.11.2013 N 279 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Ветковского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141210/http://naviny.org/2013/11/12/by86779.htm |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Вядомыя асобы ==
* [[Трафім Дзянісавіч Ігнаценка]] (1916—1984) — беларускі плакатыст.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Радужскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]</text>
      <sha1>6ftdsmvr9vz2l4jilc8kx0fuxf6wxjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чыстыя Лужы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245320</id>
    <revision>
      <id>5142760</id>
      <parentid>4905559</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2780" sha1="mjd81dy5msvsinqjw786xr02wwz9y1j" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Чыстыя Лужы
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Радужскі
}}
'''Чы́стыя Лу́жы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Čystyja Lužy}}, {{lang-ru|Чистые Лужи}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Радужскі сельсавет|Радужскага сельсавета]].

У 1926—1927 гадах цэнтр [[Чысталужскі сельсавет|Чысталужскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска знаходзілася ў раённым падпарадкаванні&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913g0061406&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 279 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Ветковского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602213416/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913g0061406&amp;p1=1 |date=2 чэрвеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

За 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі размешчаны помнік прыроды рэспубліканскага значэння [[Добрушскія ельнікі]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Вядомыя асобы ==
* [[Аляксей Савельевіч Калугін]] (нар. у 1921) — [[вучоны]] ў галіне [[Хірургія|хірургіі]], фізіялогіі спорту і спартыўнай медыцыны&lt;ref name=&quot;БЭ7&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|7}} — С. 432.&lt;/ref&gt;.
* [[Уладзімір Сяргеевіч Раманаў]] (1926—2006) — беларускі лесавод, эколаг. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1986), [[прафесар]] (1976).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Радужскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Чыстыя Лужы| ]]</text>
      <sha1>mjd81dy5msvsinqjw786xr02wwz9y1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кунтараўка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245364</id>
    <revision>
      <id>5142763</id>
      <parentid>5139786</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3584" sha1="hvi9saipqmhx51l0hn28761m90wpswi" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Кунтараўка
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Радужскі
}}

'''Ку́нтараўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kuntaraŭka}}, {{lang-ru|Кунторовка}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Радужскі сельсавет|Радужскага сельсавета]].

У 1926—1927 гадах цэнтр [[Кунтараўскі сельсавет|Кунтараўскага сельсавета]].

== Назва ==
Паводле гомельскага філолага [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], у вымаўленні старажылаў таксама ''Контараўка''. Згодна з ім, мясцовыя жыхары назву звязваюць са словамі ''кантора'', якая нібы знаходзілася ў цэнтры вёскі, і ''кунт'' у значэнні «цэнтр». Аднак, на думку Рогалева, назва хутчэй ад прозвішча тыпу ''Контар, Кунтар, Контараў'' або ''Кунтараў''&lt;ref&gt;А. Ф. Рогалев. Топонимический словарь Ветковского района Гомельской области. Гомель, 2004. 196 с.&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Кунтараўка на карце 1790 г..jpg|alt=Кунтараўка на карце 1790 г.|міні|Кунтараўка на карце 1790 г.]]
Пры гэтым ранняя карта 1790 г. дае тое ж напісанне назвы, што і цяпер: &quot;Кунторовка&quot;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Вядомыя асобцы ==
* [[Васіль Піліпавіч Мухін]] (1917—1984) - удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]]&lt;ref name=&quot;b11&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|11к}} — С. 19.&lt;/ref&gt;.
* [[Аляксандр Нічыпаравіч Аксёнаў]] (1924—2009) — беларускі і савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

== Цікавы факт ==
Ёсць старое літоўскае патранімічнае прозвішча Кунтарайціс&lt;ref&gt;https://www.epaveldas.lt/preview?id=1349%2F1%2F11&lt;/ref&gt;, якое ад старажытнабалцкага двухасноўнага імені тыпу ''Kun-taras&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Алесь Мікус|загаловак=Вітаўты і Вітарты: Двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе|год=2025|месца=Масква|старонкі=37}}&lt;/ref&gt;''.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Радужскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Радужскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]</text>
      <sha1>hvi9saipqmhx51l0hn28761m90wpswi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барэц (Веткаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245413</id>
    <revision>
      <id>5142757</id>
      <parentid>4905647</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1230" sha1="85zli6f276q3ovcysg49kqq1i8b5v2q" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Барэц}}
{{НП-Беларусь
|статус                = пасёлак
|беларуская назва      = Барэц
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Хальчанскі
}}

'''Барэ́ц'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Barec}}, {{lang-ru|Борец}}) — [[пасёлак]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Хальчанскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]</text>
      <sha1>85zli6f276q3ovcysg49kqq1i8b5v2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канічаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245415</id>
    <revision>
      <id>5142753</id>
      <parentid>4905649</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1268" sha1="fr7076qm6103wmj5r0g4nvpjcihfszv" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Канічаў
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Хальчанскі
}}

'''Ка́нічаў'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Кані́чаў'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kaničaŭ}}, {{lang-ru|Каничев}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Хальчанскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]</text>
      <sha1>fr7076qm6103wmj5r0g4nvpjcihfszv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пабеда (Хальчанскі сельсавет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245416</id>
    <revision>
      <id>5142756</id>
      <parentid>4905650</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="7pix2t80ap7nuqk923ke1terv8msnir" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Пабеда}}
{{НП-Беларусь
|статус                = пасёлак
|беларуская назва      = Пабеда
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Хальчанскі
}}

'''Пабе́да'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Pabieda}}, {{lang-ru|Победа}}) — [[пасёлак]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Хальчанскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]</text>
      <sha1>7pix2t80ap7nuqk923ke1terv8msnir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Палянаўка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245417</id>
    <revision>
      <id>5142752</id>
      <parentid>4905651</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1949" sha1="17vx1crepyocdtscj3oty8gldod29n7" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Палянаўка
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Хальчанскі
|ранейшыя імёны        = Крысін
}}

'''Паля́наўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Palianaŭka}}, {{lang-ru|Поляновка}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]].

Да 30 ліпеня 1964 года вёска мела назву '''Крысін'''&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Хальчанскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]]</text>
      <sha1>17vx1crepyocdtscj3oty8gldod29n7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Станкі (Веткаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245418</id>
    <revision>
      <id>5142755</id>
      <parentid>4905652</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1239" sha1="cj5xff6b6svh4gksc6ahmg3h3ei16ad" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Станкі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = пасёлак
|беларуская назва      = Станкі
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Хальчанскі
}}

'''Станкі́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Stanki}}, {{lang-ru|Станки}}) — [[пасёлак]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Хальчанскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]</text>
      <sha1>cj5xff6b6svh4gksc6ahmg3h3ei16ad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старое Сяло (Веткаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245419</id>
    <revision>
      <id>5142754</id>
      <parentid>4933107</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3187" sha1="lcbz2m5rxkldoul13jtptxtobh3e8bd" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Старое Сяло}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Старое Сяло
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Хальчанскі
}}
'''Старо́е Сяло́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Staroje Sialo}}, {{lang-ru|Старое Село}}) — [[аграгарадок]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Хальчанскі сельсавет|Хальчанскага сельсавета]].

== Геаграфія ==
Знаходзіцца за 12 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада [[Ветка]]{{sfn|БелЭн|2002}}, за 14 км ад [[Гомель|Гомеля]]{{sfn|БелЭн|2002}}, за 3 км ад аўтамабільнай дарогі {{Таблічка-by|Р|30}}.
На ўсход ад вёскі возера [[Чычэл]] (старатэчча ракі [[Сож]]).

== Гісторыя ==
У 1926—1954 гадах цэнтр [[Старасельскі сельсавет (Веткаўскі раён)|Старасельскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Эканоміка ==
У Старым Сяле дзейнічае «Гомельскі конны завод № 59»&lt;ref name=&quot;кз&quot;&gt;[http://konzavod59.www.by/ Сайт коннага завода № 59] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230406114628/http://konzavod59.www.by/ |date=6 красавіка 2023 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Памятныя мясціны ==
* [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў. — {{ГККРБ 4|313Д000179}}
* Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Старо́е Сяло́||162}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=19|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}
* Ліст карты N-36-123. Выданне 1984 года.{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Хальчанскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Хальчанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]</text>
      <sha1>lcbz2m5rxkldoul13jtptxtobh3e8bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Навасёлкі (Веткаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245422</id>
    <revision>
      <id>5142743</id>
      <parentid>5138643</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4252" sha1="4lcby4cfmqc2hyhy0nis90a876slwsr" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Навасёлкі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Навасёлкі
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Радужскі
}}

'''Навасёлкі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Navasiolki}}, {{lang-ru|Новосёлки}}) — [[аграгарадок]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Радужскі сельсавет|Радужскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
На тэрыторыі вяўленыя [[Гарадзішча|гарадзішчы]] [[Бронзавы век|бронзавага век]]&lt;nowiki/&gt;у і часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Кніга|загаловак=Harady i vëski Belarusi: ėncyklapedyja. Kn. 1: Homelʹskaja voblascʹ|год=2004|месца=Minsk|выдавецтва=&quot;Belaruskaja ėncyklapedyja|старонак=625|isbn=978-985-11-0303-0}}&lt;/ref&gt;

Згадваецца ў 15 ст. у Літоўскай Метрыцы ў адпісанні Буманту пяці чалавек&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt;.

З 16 ст. вядома як сяленне ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] Міскага ваяводства [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Паводле інвентару 1640г. ўласнасць казны, 5 дымоў, 5 валоў і 5 коней. У 1752 г. ўпамінаецца ў актах Галоўнага Літоўскага трыбуналу.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У складзе Расейскай Імперыі пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1га падзелу Рэчы Паспалітай]]. з 1804 г. дзейнічала Петра-Паўлаўская царква. Паводле перапісу 1897 г. сяло і фальварк у Веткаўскай воласці Гомельскага павету [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерніі]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1926—1927 гадах цэнтр [[Навасёлкаўскі сельсавет (Веткаўскі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. У 1927—1966 гадах вёска ў складзе Радужскага сельсавета&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).&lt;/ref&gt;. Да 28 сакавіка 2023 года Навасёлкі ўваходзілі ў склад [[Шарсцінскі сельсавет|Шарсцінскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D923g0122770&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 28 марта 2023 г. № 447 Об изменении административно-территориального устройства Ветковского района Гомельской области]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Радужскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Радужскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]</text>
      <sha1>4lcby4cfmqc2hyhy0nis90a876slwsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шарсцін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245424</id>
    <revision>
      <id>5142741</id>
      <parentid>4905657</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12103" sha1="qsbq2bm9ivrsd507nrdp49ljcj0yykk" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Шарсцін
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 39|lat_sec = 15
 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 03|lon_sec = 24
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Прыснянскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|OpenStreetMap         = 243046598
}}

'''Шарсці́н'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Šarscin}}, {{lang-ru|Шерстин}}) — [[аграгарадок]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Прыснянскі сельсавет|Прыснянскага сельсавета]]. Насельніцтва 528 чал. ([[2004]]).

== Геаграфія ==
Знаходзіцца за за 18 км на паўночны захад ад [[Ветка|Веткі]], за 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Касцюкоўка (Гомельскі раён)|Касцюкоўка]] (лінія [[Жлобін]] — [[Гомель]]), за 38&lt;ref name=&quot;b17&quot; /&gt; км у напрамку на поўнач ад [[Гомель|Гомеля]], каля ракі [[Сож]]. Палявая дарога злучае вёску з шашой [[Данілавічы (Веткаўскі раён)|Данілавічы]] — Ветка.

== Гісторыя ==
Выяўленыя археолагамі [[гарадзішча]] [[VII стагоддзе да н.э.|VII]]—[[III стагоддзе да н.э.|III]] стагоддзяў да н.э. (1 км на паўночны захад ад Шарсціна, ва ўрочышчы Гарадзішча), [[Селішча (археалогія)|селішча]] культуры верхняга пласта [[Банцараўшчына|Банцараўшчыны]] — [[VI стагоддзе|VI]]—[[VIII стагоддзе|VIII]] стагоддзяў н. э. і эпохі Русі (0,4 км на паўночны захад ад вёскі), селішча ранняга [[Жалезны век на Беларусі|жалезнага веку]] (0,5 км на поўнач ад заходняй ускраіны), селішча ранняга жалезнага веку і эпохі Русі (на паўночна-ўсходняй ускраіне) і селішча эпохі [[неаліт]]у (0,3 км на ўсход ад вёскі) сведчаць пра засяленне гэтай мясцовасці ў глыбокай старажытнасці. Упершыню Шарсцін згадваецца ў [[XV стагоддзе|XV ст.]]

У [[1471]] годзе ён знаходзіўся ў валоданні Юшкі Драніцы&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt;, у [[1560]] — ротмістра [[Гомельскі замак|Гомельскага замка]] К. Ленскага, на гасцінцы [[Рагачоў]] — Гомель. У [[1640-я|1640-х]] гг. Шарсцін значыцца ў інвентары [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]]. У [[1752]] годзе згадваецца ў актах [[Галоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбунала]].

У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Шарсцін апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У [[1785]] г. мястэчка знаходзілася ў валоданні Дзерналовічаў. У [[1797]] годзе тут адкрылася гута. Станам на [[1845]] год у Шарсціне было 85 двароў. На [[1848]] г. існавалі аднайменныя мястэчка, 3 фальваркі і 2 вёскі. На [[1860]] г. — 85 двароў, драўляная праваслаўная царква Раства Багародзіцы (у [[1865]] г. рамантавалася). На [[1881]] год — 180 двароў, хлебазапасны магазін, народнае вучылішча (у [[1889]] — 33 навучэнцы). Паводле вынікаў перапісу [[1897]] г. існавалі аднайменныя мястэчка (15 двароў, школа, прыстань, цагельня, 6 крамаў, [[карчма]]), сяло (192 двары, царква, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, 2 ветракі, крупадзёрка, 3 кузні) і фальварак (6 двароў, капліца, вятрак, кузня). У [[1899]] годзе пачаў працаваць веласіпедны завод. На [[1909]] год — 215 двароў. [[23 жніўня]] [[1911]] г. згарэлі 67 двароў, 36 гумнаў, скарбовая вінная крама і 2 дзіцяці. У [[1911]] годзе адкрылася пошта.

[[1 студзеня]] [[1919]] г. згодна з пастановай I з’езда [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б) Беларусі]] Шарсцін увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У [[1926]] годзе Шарсцін вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам [[Шарсцінскі сельсавет|Шарсцінскага сельсавета]]. У гэты час тут было 285 двароў, пошта, хата-чытальня, пачатковая школа, аддзяленне спажывецкай кааперацыі, лекарскі пункт. У [[1929]] годзе працавалі 4 вятракі, 2 кузні, сталярная і шорная майстэрні. У [[1930]] годзе пачала працаваць цагельня. Станам на [[1940]] год у вёсцы было 293 двары, на [[2004]] — 230 гаспадарак. З 28 сакавіка 2023 года ў складзе Прыснянскага сельсавета&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D923g0122770&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 28 марта 2023 г. № 447 Об изменении административно-территориального устройства Ветковского района Гомельской области]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1860]] — 896 чал.; [[1897]] — 118 чал. у ''мястэчку Шарсцін'', 1149 чал. у ''сяле Шарсцін'' і 34. у ''фальварку Шарсцін''
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1926]] — 1460 чал.; [[1959]] — 1240 чал.
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2003]] — 513&lt;ref name=&quot;b17&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|17к}} — С. 382.&lt;/ref&gt; чал.; [[2004]] — 528 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}}&lt;/ref&gt;

== Інфраструктура ==
У Шарсціне працуюць школа, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, бібліятэка, пошта.

== Забудова ==
Планіроўка складаецца з доўгай простай вуліцы амаль шыротнай арыентацыі, да цэнтру якой з поўдня далучаецца кароткая простая вуліца. Забудова пераважна драўляная сядзібнага тыпу.

== Вядомыя ўраджэнцы ==
* [[Міхаіл Іванавіч Гашкевіч]] (1864—1936) — дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі II склікання ад [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]].
* [[Якаў Кірэевіч Мінін]] (1922—1965) — [[Герой Савецкага Саюза]]&lt;ref name=&quot;b10&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|10к}} — С. 387.&lt;/ref&gt;.

== Турыстычная інфармацыя ==

=== Славутасці ===
* Сядзібна-паркавы комплекс (XIX ст.)

=== Страчаная спадчына ===
* Капліца Нараджэння Прасвятой Багародзіцы

== Памятныя мясціны ==
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.
* Помнік землякам, загінуўшым у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую айчынную вайну]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}}
* {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}}
* {{Крыніцы/БелЭн|17|||382}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|905|Szerstyń}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=19|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Прыснянскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Прыснянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>qsbq2bm9ivrsd507nrdp49ljcj0yykk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142744</id>
      <parentid>5142741</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5142744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12174" sha1="2dt0cbv7unptocpx50ubxg7y1t0hvy0" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Шарсцін
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 39|lat_sec = 15
 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 03|lon_sec = 24
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Прыснянскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|OpenStreetMap         = 243046598
}}

'''Шарсці́н'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Šarscin}}, {{lang-ru|Шерстин}}) — [[аграгарадок]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Прыснянскі сельсавет|Прыснянскага сельсавета]]. Насельніцтва 528 чал. ([[2004]]).

== Геаграфія ==
Знаходзіцца за за 18 км на паўночны захад ад [[Ветка|Веткі]], за 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Касцюкоўка (Гомельскі раён)|Касцюкоўка]] (лінія [[Жлобін]] — [[Гомель]]), за 38&lt;ref name=&quot;b17&quot; /&gt; км у напрамку на поўнач ад [[Гомель|Гомеля]], каля ракі [[Сож]]. Палявая дарога злучае вёску з шашой [[Данілавічы (Веткаўскі раён)|Данілавічы]] — Ветка.

== Гісторыя ==
Выяўленыя археолагамі [[гарадзішча]] [[VII стагоддзе да н.э.|VII]]—[[III стагоддзе да н.э.|III]] стагоддзяў да н.э. (1 км на паўночны захад ад Шарсціна, ва ўрочышчы Гарадзішча), [[Селішча (археалогія)|селішча]] культуры верхняга пласта [[Банцараўшчына|Банцараўшчыны]] — [[VI стагоддзе|VI]]—[[VIII стагоддзе|VIII]] стагоддзяў н. э. і эпохі Русі (0,4 км на паўночны захад ад вёскі), селішча ранняга [[Жалезны век на Беларусі|жалезнага веку]] (0,5 км на поўнач ад заходняй ускраіны), селішча ранняга жалезнага веку і эпохі Русі (на паўночна-ўсходняй ускраіне) і селішча эпохі [[неаліт]]у (0,3 км на ўсход ад вёскі) сведчаць пра засяленне гэтай мясцовасці ў глыбокай старажытнасці. Упершыню Шарсцін згадваецца ў [[XV стагоддзе|XV ст.]]

У [[1471]] годзе ён знаходзіўся ў валоданні Юшкі Драніцы, пазней валодаў Міхаіл Монтаўтавіч&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 29.&lt;/ref&gt;.

У [[1560]] валодаў ротмістр [[Гомельскі замак|Гомельскага замка]] К. Ленскі, на гасцінцы [[Рагачоў]] — Гомель. У [[1640-я|1640-х]] гг. Шарсцін значыцца ў інвентары [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]]. У [[1752]] годзе згадваецца ў актах [[Галоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбунала]].

У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Шарсцін апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У [[1785]] г. мястэчка знаходзілася ў валоданні Дзерналовічаў. У [[1797]] годзе тут адкрылася гута. Станам на [[1845]] год у Шарсціне было 85 двароў. На [[1848]] г. існавалі аднайменныя мястэчка, 3 фальваркі і 2 вёскі. На [[1860]] г. — 85 двароў, драўляная праваслаўная царква Раства Багародзіцы (у [[1865]] г. рамантавалася). На [[1881]] год — 180 двароў, хлебазапасны магазін, народнае вучылішча (у [[1889]] — 33 навучэнцы). Паводле вынікаў перапісу [[1897]] г. існавалі аднайменныя мястэчка (15 двароў, школа, прыстань, цагельня, 6 крамаў, [[карчма]]), сяло (192 двары, царква, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, 2 ветракі, крупадзёрка, 3 кузні) і фальварак (6 двароў, капліца, вятрак, кузня). У [[1899]] годзе пачаў працаваць веласіпедны завод. На [[1909]] год — 215 двароў. [[23 жніўня]] [[1911]] г. згарэлі 67 двароў, 36 гумнаў, скарбовая вінная крама і 2 дзіцяці. У [[1911]] годзе адкрылася пошта.

[[1 студзеня]] [[1919]] г. згодна з пастановай I з’езда [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б) Беларусі]] Шарсцін увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У [[1926]] годзе Шарсцін вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам [[Шарсцінскі сельсавет|Шарсцінскага сельсавета]]. У гэты час тут было 285 двароў, пошта, хата-чытальня, пачатковая школа, аддзяленне спажывецкай кааперацыі, лекарскі пункт. У [[1929]] годзе працавалі 4 вятракі, 2 кузні, сталярная і шорная майстэрні. У [[1930]] годзе пачала працаваць цагельня. Станам на [[1940]] год у вёсцы было 293 двары, на [[2004]] — 230 гаспадарак. З 28 сакавіка 2023 года ў складзе Прыснянскага сельсавета&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D923g0122770&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 28 марта 2023 г. № 447 Об изменении административно-территориального устройства Ветковского района Гомельской области]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1860]] — 896 чал.; [[1897]] — 118 чал. у ''мястэчку Шарсцін'', 1149 чал. у ''сяле Шарсцін'' і 34. у ''фальварку Шарсцін''
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1926]] — 1460 чал.; [[1959]] — 1240 чал.
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2003]] — 513&lt;ref name=&quot;b17&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|17к}} — С. 382.&lt;/ref&gt; чал.; [[2004]] — 528 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}}&lt;/ref&gt;

== Інфраструктура ==
У Шарсціне працуюць школа, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, бібліятэка, пошта.

== Забудова ==
Планіроўка складаецца з доўгай простай вуліцы амаль шыротнай арыентацыі, да цэнтру якой з поўдня далучаецца кароткая простая вуліца. Забудова пераважна драўляная сядзібнага тыпу.

== Вядомыя ўраджэнцы ==
* [[Міхаіл Іванавіч Гашкевіч]] (1864—1936) — дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі II склікання ад [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]].
* [[Якаў Кірэевіч Мінін]] (1922—1965) — [[Герой Савецкага Саюза]]&lt;ref name=&quot;b10&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|10к}} — С. 387.&lt;/ref&gt;.

== Турыстычная інфармацыя ==

=== Славутасці ===
* Сядзібна-паркавы комплекс (XIX ст.)

=== Страчаная спадчына ===
* Капліца Нараджэння Прасвятой Багародзіцы

== Памятныя мясціны ==
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.
* Помнік землякам, загінуўшым у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую айчынную вайну]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}}
* {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}}
* {{Крыніцы/БелЭн|17|||382}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|905|Szerstyń}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=19|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Прыснянскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Прыснянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>2dt0cbv7unptocpx50ubxg7y1t0hvy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юркавічы (Веткаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245425</id>
    <revision>
      <id>5142759</id>
      <parentid>4905658</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2376" sha1="o3kmrbtvcc0mx2itab9bgu50bx0nxeu" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Юркавічы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Юркавічы
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Веткаўскі
|сельсавет             = Радужскі
}}

'''Ю́ркавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Jurkavičy}}, {{lang-ru|Юрковичи}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Радужскі сельсавет|Радужскага сельсавета]].

У 1926—1927 гадах цэнтр [[Юркавіцкі сельсавет (Веткаўскі раён)|Юркавіцкага сельсавета]]. Да 28 сакавіка 2023 года вёска ўваходзіла ў склад [[Шарсцінскі сельсавет|Шарсцінскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D923g0122770&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 28 марта 2023 г. № 447 Об изменении административно-территориального устройства Ветковского района Гомельской области]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Вядомыя асобы ==
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Рагачоў]] (нар. 1949) — [[Беларусь|беларускі]] вучоны ў галіне фізічнай хіміі. Член-карэспандэнт (2009), [[доктар хімічных навук]] (1989), [[прафесар]] (1991). [[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]] (2003).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Радужскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Радужскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]]</text>
      <sha1>o3kmrbtvcc0mx2itab9bgu50bx0nxeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цэнтральная</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251916</id>
    <revision>
      <id>5142814</id>
      <parentid>5073256</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1733" sha1="m4e7qgchs72dblhtf0s4m6x46ea0z3k" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Цэнтральная
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Іўеўскі
|сельсавет             = Ліпнішкаўскі
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = Камянчане
}}

'''Цэнтра́льная'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Centraĺnaja}}, {{lang-ru|Центральная}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911r0042747&amp;q_id=4797297|title=Решение Ивьевского районного Совета депутатов от 27 июня 2011 года № 35 «О преобразовании некоторых населенных пунктов района в агрогородки»|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ліпнішкаўскі сельсавет|Ліпнішкаўскага сельсавета]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|9-2}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Ліпнішкаўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]]</text>
      <sha1>m4e7qgchs72dblhtf0s4m6x46ea0z3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чачэнская Вікіпедыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266418</id>
    <revision>
      <id>5142889</id>
      <parentid>5141526</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T04:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10352" sha1="m9fb2wmhysj50koagd4xbx1cqwhpxy8" xml:space="preserve">{{Раздзел Вікіпедыі
| код                = ce
| назва              = Чачэнская Вікіпедыя
| арыгінальная назва = Нохчийн Википеди
| скрыншот           = 
|дата пачтаку працы  = [[28 лютага]] [[2005]]
}}
Чачэнская Вікіпедыя ({{lang-ce|Нохчийн Википеди}}) - раздзел Вікіпедыі на [[чачэнская мова|чачэнскай мове]]. Створаны 28 лютага 2005 года, базуецца на кірыліцы.
На {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{nobr|{{CURRENTYEAR}} года}} ў Чачэнскай Вікіпедыі налічваецца {{NUMBEROF|ARTICLES|ce|N}} {{plural:{{NUMBEROF|ARTICLES|ce}}|артыкул|артыкула|артыкулаў}}.

З канца 2014 года, гэта другі раздзел Вікіпедыі на мовах народаў Расіі пасля [[Руская Вікіпедыя|Рускай Вікіпедыі]] і найбуйнейшы з раздзелаў на нахска-дагестанскіх мовах.

== Гісторыя == 
У пачатку XXI стагоддзя павольнае развіццё падзелу выклікала нараканні. Па выніках [[m: Proposals for closing projects/Closure of Chechen Wikipedia | абмеркавання]] ў лістападзе-снежні 2006 года раздзел было вырашана захаваць. 

У 2012 годзе застой у раздзеле прыцягнуў увагу чачэнскай грамадскасці&lt;ref&gt;Умар Рашыд: [http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59 Выратуем Вікіпэдыю на чачэнскай! (Газета «Сталіца»)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308194152/http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59 |date=8 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. Да 2013 года адміністратарамі падзелу былі ўдзельнікі, якія размяшчалі матэрыялы сепаратысцкага характару. Пасля звароту да сцюардаў паўнамоцтвы з ранейшых адміністратараў і бюракратаў былі зняты і падзел пачаў актыўна развівацца&lt;ref&gt;[http://chechnyatoday.com/content/view/278835/ О. Абарныкаў: «Доўгі час на чачэнскую Вікіпедыю ніхто не звяртаў увагі»]&lt;/ref&gt;. 

У канцы 2013 года [[ВП: Бот|ботам]] Umarbot было праведзена заліванне стабаў аб населеных пунктах, памерам у 3-5 [[Кілабайт|КБ]], у выніку якога колькасць артыкулаў у раздзеле вырасла з 5000 да больш за 20 000 . [[Вікіпедыя: Глыбіня|Глыбіня]] чачэнскай Вікіпедыі раўняецца 0,301 - менш за ўсіх іншых моўных разьдзелаў. 

На снежань 2013 года ў рэйтынгу тысячы [[Вікіпедыя:Істотныя артыкулы|артыкулаў, якія павінны быць у кожнай Вікіпедыі]], раздзел займаў 103 месца сярод усіх раздзелаў Вікіпедыі&lt;ref&gt;[http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles Спіс Вікіпедыі па ўзроўні прапрацаванасцьасноўных артыкулаў]&lt;/ref&gt;, а па аб'ёме пашыранага спісу з 10 000 найважнейшых артыкулаў - 126 месца&lt;ref&gt;[https://meta.wikimedia.org/wiki/ List_of_Wikipedias_by_expanded_sample_of_articles List of Wikipedias by expanded sample of articles] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;сярод усіх раздзелаў Вікіпедыі. У раздзеле мелася [[:ce:Википеди:Хаьржина яззамаш|5]] [[Вікіпедыя:Абраныя артыкулы|абраных артыкулаў]]. 

З 1 лютага 2014 года ў Чачэнскай Вікіпедыі быў уключаны механізм патрулявання артыкулаў. 

18 ліпеня 2015 года раздзел дасягнуў мяжы ў 100 тысяч артыкулаў.

== Статыстыка == 
=== 2013 год === 
* 28 лютага 2013 году - 1604 артыкулы (202 месца сярод усіх раздзелаў); 
* 28 красавіка 2013 году - 2000 артыкулаў; 
* 6 ліпеня 2013 году - 3000 артыкулаў; 
* 27 ліпеня 2013 году - за 100 000 правак; 
* 12 верасня 2013 году - 4000 артыкулаў; 
* 9 лістапада 2013 году - 5000 артыкулаў (пачатак залівання масіва стабой аб населеных пунктах ботам [[:ce:Декъашхо:Umarbot |Umarbot]]); 
* 26 лістапада 2013 года - 10 000 артыкулаў; 
* 17 снежня 2013 цаны - 150 000 правак; 
* 19 снежня 2013 года - 20 000 артыкулаў (98 месца); 
=== 2014 год === 
* 7 сакавіка - 200 000 правак;
* 29 кастрычніка - 25 000 артыкулаў (96 месца); 
* 5 мая - за 40 000 старонак; 
* 10 мая - 30 000 артыкулаў (84 месца); 
* 2 жніўня - 50 000 артыкулаў (72 месца). 
* [[16 лістапада]] - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Татарская Вікіпедыя|татарскую]], адсунуўшы яе на 61 месца; 
* [[16 лістапада]] - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Тамільская Вікіпедыя|тамільскую]], адсунуўшы яе на 60 месца; 
* 18 лістапада - 400 тысяч правак; 
* [[7 снежня]] - 70 000 артыкулаў; 
* 9 снежня - лік артыкулаў у раздзеле дасягнула 72 195. Раздзел абышоў Няварскую Вікіпедыю і падняўся на 58 месца. 
* [[24 снежня]] - 75 000 артыкулаў;
=== 2015 год === 
* 12 студзеня - 77 777 артыкулаў; 
* 14 лютага - 80 000 артыкулаў;
* 14 кастрычніка - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Македонская Вікіпедыя|македонскую]], адсунуўшы яе на 58 месца; 
* 26 красавіка - раздзел абышоў [[Беларуская Вікіпедыя|Беларускую Вікіпедыю]] і падняўся на 56 месца; 
* 11 мая - 100 тысяч старонак; 
* 19 траўня - раздзел абышоў [[Правансальская мова|правансальскую]] Вікіпедыю і падняўся на 55 месца; 
* 26 мая - 90 тысяч артыкулаў; 
* 8 чэрвеня - 10 тысяч удзельнікаў; 
* 11 чэрвеня - 95 тысяч артыкулаў; 
* 14 чэрвеня - раздзел абышоў [[Тайская Вікіпедыя|Тайскую Вікіпедыю]] і падняўся на 54-е месца; 
* 15 чэрвеня - раздзел абышоў [[Грузінская Вікіпедыя|Грузінскую Вікіпедыю]] і падняўся на 53 месца; 
* 24 чэрвеня - раздзел абышоў [[Азербайджанская Вікіпедыя|Азербайджанскую Вікіпедыю]] і падняўся на 52 месца; 
* 2 ліпеня - 800 тысяч правак; 
* 18 ліпеня - 100 тысяч артыкулаў; 
=== 2016 год === 
* 16 лютага - за 1 млн правак&lt;ref&gt;[[:meta:Wikimedia News#February 2016]]&lt;/ref&gt;. 
* 21 верасня - 150 тысяч артыкулаў. Знаходзіцца на 44 месцы &lt;ref&gt;[[:meta:Wikimedia News#September 2016]]&lt;/ref&gt;.

== Лагатыпы ==
&lt;gallery&gt;
Выява:Wiki 15 март 2007.png|2007 
Выява:Nohchi-Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png|2010 
Выява:Wikipedia-logo--nohchi-ce.png|2010 
Выява:Wiki 28 декабрь 2010.png|2010 
Выява:Wikipedia-logo-v2-March 23, 2013 ce.png|23 март 2013
Выява:Logo-ce-5000-агӀо.png|5 000
Выява:Wikipedia-logo-v2-ce. 10. 000.png|10 000
Выява:Wikipedia-logo-v2- 20. 000ce.png|20 000
Выява:Wikipedia-logo-v3-ce.png|30 000
Выява:Wikipedia-logo-v2-ce-50 000.png|50 000
Выява:Wikipedia-logo-v2-ce-100000.svg|100 000
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Зинаида Фёдорова''. Чеченская Википедия // «Хьерхаро»: газета. - [[Грозны]], [[14 жніўня]] [[2013]]. -№ 15 (207).

== Спасылкі ==
* [http://chechnyatoday.com/content/view/279941?_utl_t=ok Умар Дагиров: «История создания Чеченской википедии довольно туманна»]
* {{Cite web|url=http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59|title=Спасем Википедию на чеченском! - Официальный сайт газеты &quot;Столица ПЛЮС&quot; - Чеченская Республика, город Грозный|author      = Алихан Динаев|lang=ru-ru|website=stolicaplus.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704091933/http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59|archive-date=2015-07-04|access-date=2026-05-12}}
* [http://chechnyatoday.com/content/view/278835/ Олег Абарников: «Долгое время на чеченскую Википедию никто не обращал внимания»]

{{Вікіпедыі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі]]</text>
      <sha1>m9fb2wmhysj50koagd4xbx1cqwhpxy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарналескі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281289</id>
    <revision>
      <id>5142874</id>
      <parentid>5069061</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T02:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7632" sha1="bkddv4h3k5gx98qhozpzum16q4llqnc" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Чарналескі
|выява                 = Čarnalieski_(01).jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 40|lat_sec = 44
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 28|lon_sec = 32
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Крупіцкі
}}

'''Чарнале́скі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Čarnalieski}}, {{lang-ru|Чернолески}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крупіцкі сельсавет|Крупіцкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Вёска вядома прынамсі з канца XVIII стагоддзя, адносілася да маёнтка Анопаль уласнасці Радзівілаў, уваходзіла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Мінскім павеце Мінскай губерні. Пасля 1861 года ў [[Самахвалавіцкая воласць|Самахвалавіцкай воласці]] Мінскага павета. У XX стагоддзі [[засценак]].

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў Крупіцкім сельсавеце [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 18 студзеня 1931 года ў [[Койданаўскі раён|Койданаўскім раёне]]. З 23 сакавіка 1932 года ў падпарадкаванні Менскага гарсавета. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

== Насельніцтва ==

* 1815 год — 15 жыхароў мужчынскага полу
* 1897 год — 8 двароў, 72 жыхары
* 1908 год — 11 двароў, 47 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=215}}
* 1917 год — 12 двароў, 87 жыхароў (69 [[Беларусы|беларусаў]] і 18 [[Палякі|палякаў]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=151}}
* 1926 год — 18 двароў, 93 жыхары
* 1999 год — 7 жыхароў
* 2009 год — 10 жыхароў
* 2019 год — 7 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-12-16|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Генадзь Іосіфавіч Вайцяхоўскі]] (1929—2005) — беларускі ўрач-хірург. [[Кандыдат медыцынскіх навук]] (1974), [[дацэнт]] (1985).

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Чарналескі|468—469}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Крупіцкі сельсавет}}
[[Катэгорыя:Крупіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>bkddv4h3k5gx98qhozpzum16q4llqnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэрнікі (Крупіцкі сельсавет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281290</id>
    <revision>
      <id>5143027</id>
      <parentid>5069642</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T10:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8324" sha1="g1mp8l35o3yarn9zfy85zj7yba620me" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Чэрнікі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Чэрнікі
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Černiki,_Krupicki_sieĺsaviet_(01).jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Крупіцкі
}}

'''Чэ́рнікі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Černiki}}, {{lang-ru|Черники}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крупіцкі сельсавет|Крупіцкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Вёска вядома прынамсі з канца XVIII стагоддзя, царкоўная ўласнасць, уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]].

У 1858 годзе вёска маёнтка [[Самуэлева]] ўласнасці князя {{нп5|Пётр Львовіч Вітгенштэйн|Пятра Львовіча Вітгенштэйна|d|Q16630486}}, сына [[Стэфанія Радзівіл|Стэфаніі]] [[Стэфанія Радзівіл|з Радзівілаў]] і [[Леў Пятровіч Вітгенштэйн|Льва]]. Пасля 1861 года ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1860-я гады было 8 двароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://retromap.ru/14186017_z13_53.669513,27.536201|title=Карта Шуберта - квадрат N-35 126K|website=retromap.ru|access-date=2025-12-17}}&lt;/ref&gt;.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года [[засценак]] у Крупіцкім сельсавеце [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 18 студзеня 1931 года ў [[Койданаўскі раён|Койданаўскім раёне]]. З 23 сакавіка 1932 года ў падпарадкаванні Менскага гарсавета. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

== Насельніцтва ==

* 1795 год — 5 жыхароў
* 1908 год — 12 двароў, 86 жыхароў
* 1917 год — 10 двароў, 73 жыхары, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=95}}
* 1926 год — 13 двароў, 73 жыхары
* 1999 год — 30 жыхароў
* 2009 год — 25 жыхароў
* 2019 год — 34 жыхары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-12-17|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Чэрнікі|472}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Крупіцкі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Крупіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>g1mp8l35o3yarn9zfy85zj7yba620me</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цэсіна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281365</id>
    <revision>
      <id>5142824</id>
      <parentid>4746842</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7721" sha1="db5vi2ngk0dpl85fjxoyc18julxpyku" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Цэсіна
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 45|lat_sec = 43
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 37|lon_sec = 41
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет2            = Навадворскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 223017
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 1448468738
|выява=Н9062,_Цесино.jpg}}
'''Цэ́сіна'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Cesina}}, {{lang-ru|Цесино}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)|Навадворскага сельсавета]]. Месціцца за 8 км на поўдзень ад Мінска, каля шашы {{таблічка-by|Н|9034}}.

== Гісторыя ==
У 1917 годзе маёнтак у Самахвалавіцкай воласці [[Мінскі павет|Мінскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]].

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Самахвалавіцкай воласці атрымалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.&lt;/ref&gt;. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года пасёлак у складзе [[Гатаўскі сельсавет|Гатаўскага сельсавета]] [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]]. 18 студзеня 1931 года перададзена ў падпарадкаванне [[Мінск|Менскага]] гарсавета. З 26 траўня 1935 года ў [[Мінскі раён|Менскім раёне]]. З 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]].

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]], загінулі 10 жыхароў.

Да 5 сакавіка 1959 года Цэсiна ўваходзіла ў склад [[Гатаўскі сельсавет|Гатаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1917 год — 113 жыхароў
* 1926 год — 22 двары, 107 жыхароў
* 1997 год — 44 гаспадаркі, 96 жыхароў
* 1999 год — 47 жыхароў
* 2009 год — 75 жыхароў
* 2019 год — 64 жыхары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-02-21|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Іншая інфармацыя ==
Каля вёскі месціцца [[15-я зенітна-ракетная брыгада|5-ы дывізіён 15-й зенітнай ракетнай брыгады]] [[Узброеныя Сілы Беларусі|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Цэсіна // {{Крыніцы/ГВБ|8-3}} С. 468

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Навадворскі сельсавет, Мінскі раён}}

[[Катэгорыя:Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>db5vi2ngk0dpl85fjxoyc18julxpyku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цагельня (Пухавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281993</id>
    <revision>
      <id>5142701</id>
      <parentid>4878379</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8137" sha1="4jqyeqcs8l89ctrx5lr8z8a7hwkogeo" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Цагельня}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Цагельня
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Цагельня.jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 28|lat_sec = 59
 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 12|lon_sec = 01
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Блонскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243020570
}}

'''Цаге́льня'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Cahieĺnia}}, {{lang-ru|Цагельня}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Спачатку тут была майстэрня для вытворчасці [[Цэгла|цэглы]], таму паселішча атрымала такую назву. У XIX стагоддзі [[засценак]] у [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], адносіўся да [[Маёнтак|маёнтка]] Каменны Брод, ва ўладанні [[Асоўскія|Асоўскіх]]. У 1909 годзе аднаселле.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]].

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёмасць нацыяналізаваная. У пачатку 1930-х вёска, працаваў цагельны завод.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

У [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскім сельсавеце]], з 15 сакавіка 1982 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Мар’інагорскага гарсавета&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 15 сакавіка 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 11 (1709).&lt;/ref&gt;. Пазней у падпарадкаванні [[Пухавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Пухавіцкага райвыканкама]]. З 2017 года ў Блонскім сельсавеце&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D917n0085185&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 8 сентября 2017 г. № 226 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201030113948/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D917n0085185&amp;p1=1|date=30 кастрычніка 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

* 1909 год — 7 двароў, 41 жыхар
* 1917 год — 14 двароў, 78 жыхароў
* 2002 год — 21 двор, 33 жыхары
* 2009 год — 21 жыхар
* 2019 год — 30 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Памяць: Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Блонскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]</text>
      <sha1>4jqyeqcs8l89ctrx5lr8z8a7hwkogeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чырвоны Бераг (Пухавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281994</id>
    <revision>
      <id>5142945</id>
      <parentid>4878380</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5363" sha1="6tmjwfq5v3gh7w8q41b376dy9vzwxmr" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Чырвоны Бераг}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Чырвоны Бераг
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Красный Берег.jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Блонскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}

'''Чырво́ны Бе́раг'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Кра́сны Бе́раг'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Čyrvony Bierah}}, {{lang-ru|Чирвоный Берег}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Вёска ўтворана за часамі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Уваходзіла ў склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]], з 15 сакавіка 1982 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Мар’інагорскага гарсавета&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 15 сакавіка 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 11 (1709).&lt;/ref&gt;. Пазней у падпарадкаванні [[Пухавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Пухавіцкага райвыканкама]]. З 2017 года ў Блонскім сельсавеце&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D917n0085185&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 8 сентября 2017 г. № 226 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201030113948/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D917n0085185&amp;p1=1|date=30 кастрычніка 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 2009 год — 4 жыхары
* 2019 год — 0 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Блонскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]</text>
      <sha1>6tmjwfq5v3gh7w8q41b376dy9vzwxmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хочын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283100</id>
    <revision>
      <id>5142640</id>
      <parentid>4874045</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T12:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8637" sha1="twdaqnhf403lje7p0wehgp163ozegf0" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Хочын
|выява                 = Н9433,_Хочин.jpg
|подпіс                = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Турынскі
}}

'''Хо́чын'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Chočyn}}, {{lang-ru|Хочин}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. Уваходзіць у склад [[Турынскі сельсавет|Турынскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У канцы XVIII стагоддзя вёска Хочын, або Хочына адносілася да маёнтка [[Волма (Чэрвеньскі раён)|Волма]], уласнасць [[Смілавічы|Смілавіцкага]] [[Касцёл Святога Вінцэнта і кляштар місіянераў (Смілавічы)|кляштара місіянераў]], у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 332.&lt;/ref&gt;.

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля 1861 года ў [[Кліноцкая воласць|Кліноцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]]. Паводле перапісу 1897 года [[засценак]], паводле перапісу 1908 года вёска.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1929 годзе створаны [[калгас]] «Новы Хочын».

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У сакавіку 1944 года ў выніку карнай аперацыі нямецкіх войскаў вёска была спалена, забітых не было&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/4966|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-11-19}}&lt;/ref&gt;. Пасля вайны вёска адноўлена.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ананіцкі сельсавет|Ананіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1800 год — 3 двары, 19 жыхароў
* 1897 год — 9 двароў, 65 жыхароў
* 1908 год — 15 двароў, 83 жыхары
* 1917 год — 11 двароў, 84 жыхары, усе [[палякі]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=96}}
* 1960 год — 87 жыхароў
* 2002 год — 12 двароў, 17 жыхароў
* 2009 год — 10 жыхароў
* 2019 год — 8 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Віктар Васілевіч Шчэрба]] (1946—2023) — навуковец-мікрабіёлаг, кандыдат біялагічных навук (1983).

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Хочын|192}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Турынскі сельсавет}}
[[Катэгорыя:Турынскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Хочын| ]]
[[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]]</text>
      <sha1>twdaqnhf403lje7p0wehgp163ozegf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хідра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283209</id>
    <revision>
      <id>5142676</id>
      <parentid>5008133</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11158" sha1="i6bb4xmjvm9e37nhtuqpz6peguwwfyc" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Хідра
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Пухавіцкі
|OpenStreetMap         = 243020598
}}

'''Хі́дра'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Chidra}}, {{lang-ru|Хидра}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пухавіцкі сельсавет|Пухавіцкага сельсавета]].

== Назва ==
Паселішчы з назвамі Хідра і [[Хідры]] размешчаны каля рэк ці краю балот. Географ [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]] кажа аб магчымай сувязі з беларускім словам «хіра»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://slounik.org/search?dict=&amp;search=%D1%85%D1%96%D1%80%D0%B0|title=Пошук · Slounik.org|website=slounik.org|access-date=2024-09-01}}&lt;/ref&gt; (хворасць). Таксама Жучкевіч лічыць магчымай сувязь [[Тапонім|тапоніма]] з [[Ідрыца]] (таксама рака [[Ідрыца (рака)|Ідрыца]]), [[Ідрыя]] ([[Славенія]]), што можа казаць пра агульнае [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскае]] паходжанне са значэннем «рака»&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 390—391&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
У XVIII стагоддзі вёска ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[Шляхта|шляхецкая]] ўласнасць, адносілася да [[Уніяцтва|ўніяцкай]] парафіі [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]]&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/8693212/%D0%92%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680_1682_%D0%B3%D0%B3_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_2009_270_%D1%81_%D1%96%D0%BB|аўтар=[[Дзяніс Лісейчыкаў]]|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680–1682 гг.: Зборнік дакументаў. – Мінск, 2009. – 270 с.: іл.}}&lt;/ref&gt;.

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1800 года ў вёсцы была капліца. У 1858 годзе ўласнасць Адама Дземідовіча (дзед [[Адам Канстанцінавіч Дземідэцкі-Дземідовіч|Адама Дземідэцкага-Дземідовіча]]). Пасля 1861 года ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1884 годзе адкрыта школа граматы, у якой на 1890 год вучылася 18 хлопчыкаў і 6 дзяўчынак.

У 1889 годзе землеўладальнікамі ў вёсцы Хідра былі: праваслаўны дваранін Іосіф Фёдараў Зубкоўскі (19 дзесяцін), [[Праваслаўе|праваслаўная]] [[Мяшчане|мяшчанка]] Ульяна Конанаўна Корань (20 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі), мяшчанка [[Каталіцтва|каталічка]] Паўліна Іванаўна Шпакоўская (19 дзесяцін){{Sfn|Памяць|2003|с=77—99}}. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]], піцейны дом і царква, побач аднайменны [[маёнтак]]. У 1908 годзе адкрыта земскае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]].

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені, было 3 настаўнікі і 100 вучняў. У пачатку 1930-х праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Новае жыццё», былі ваўначоска і кузня.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У часе вайны частка дамоў была спалена&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8827|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-09-01}}&lt;/ref&gt;.

Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Краснаакцябрскі сельсавет|Краснаакцябрскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1800 год — 29 двароў, 24 жыхары
* 1858 год — 307 жыхароў
* 1897 год — вёска, 90 двароў, 519 жыхароў; маёнтак, 11 двароў, 50 жыхароў
* 1917 год — 149 двароў, 807 жыхароў
* 1960 год — 429 жыхароў
* 2002 год — 83 двары, 185 жыхароў
* 2009 год — 120 жыхароў
* 2019 год — 124 жыхары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-01|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Культура ==
У «Краёвым слоўніку Чэрвеншчыны» [[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Мікалая Шатэрніка]] (1929) запісана прыказка «''У Хідры людзі хітры''», зафіксаваная на хутары [[Самін]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bydialects.org/dicts/saternik-krajovy-slounik-cervienscyny-2011-r/308?hl=%D1%85%D1%96%D0%B4%D1%80%D0%B0|title=Ст. 308 — Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны (1929). М. В. Шатэрнік — Беларускія дыялектныя слоўнікі|website=bydialects.org|access-date=2024-09-01}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Хідра|192}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Пухавіцкі сельсавет}}
[[Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Дземідэцкія-Дземідовічы]]
[[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]]</text>
      <sha1>i6bb4xmjvm9e37nhtuqpz6peguwwfyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шабуні (Пухавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283225</id>
    <revision>
      <id>5143030</id>
      <parentid>5122286</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T11:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10836" sha1="qe3cx20oobhka2znd9px8c8hto6pyt1" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Шабуні}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Шабуні
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Навапольскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243015442
}}
'''Шабуні́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Šabuni}}, {{lang-ru|Шабуни}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 45 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 27 км ад [[Мінск]]а, 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на рацэ Пяскоўка (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]).

== Назва ==
Паводле георгафа і тапаніміста [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], назва паходзіць ад прозвішча Шабуня, якое, верагодна, мае [[Балтыйскія мовы|балцкую]] аснову ''šabai'' — часацца, круціцца (няўрымса). Слова ''шабуня'' ў беларускай мове звычайна абазначае жартаўніка, гарэзу.

== Гісторыя ==
[[Файл:Шабуни.jpg|міні|злева|Шабуні, 2018 г.]]
За часамі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] Шабуні належалі [[Радзівілы|Радзівілам]], адносіліся да [[Койданаўская воласць|Койданаўскага графства]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]].

Праз [[Вена (права)|вена]] дачкі [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Гераніма Радзівіла]] [[Стэфанія Радзівіл|Стэфаніі]] перайшлі да [[Вітгенштэйны|Вітгенштэйнаў]]. Пасля 1861 года [[засценак]] у [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1877 годзе набыты [[Эмерык Каралевіч Чапскі|Эмерыкам Чапскім]], адносіліся да дамена [[Самуэлева]]. У канцы XIX ст. тут было 12 даўніх дамоў [[Ваколічная шляхта|загродавай шляхты]]: Паўловічаў, Булгакаў, Віктаровічаў, Шабуневічаў, Юркевічаў, Здановічаў, Каранеўскіх, Шацілаў, Бахановічаў, Пяткевічаў і Цывільскіх{{Sfn|Jelski A.|1890|с=753}}.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]].

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

У 1960 годзе мела статус [[Пасёлак|пасёлка]].

== Насельніцтва ==
* 1897 год — 10 двароў, 95 жыхароў
* 1905 год — 15 двароў, 107 жыхароў
* 1960 год — 94 жыхары
* 1999 год — 19 жыхароў
* 2002 год — 10 гаспадарак, 14 жыхароў
* 2007 год — 9 гаспадарак, 10 жыхароў
* 2010 год — 14 жыхароў
* 2012 год — 6 гаспадарак, 9 жыхароў
* 2019 год — 3 жыхары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Славутасці ==
[[Файл:Šabuni, kaściol. Шабуні, касцёл (2021) 01.jpg|міні|Касцёл Св. Роха, 2021 г.]]
* [[Касцёл Святога Роха (Шабуні)|Касцёл Святога Роха]] (1796 год, драўляны) — помнік беларускага народнага дойлідства.

== Спіс вуліц ==
* Цэнтральная вуліца
* Цяністая вуліца&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://gzk.nca.by/0dbde7750b924944142f0de66337375c.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21121%26setstreet%3D%26rand%3D0.8973728187540717|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Шабуні|195—196}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}
* {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}}
* {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Szabunie|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/754|адказны = |выданне = |месца = Warszawa|выдавецтва = |год = 1890|том = |старонкі = 754|старонак = 960|ref=Jelski A.}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Навапольскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Шабуні (Пухавіцкі раён)| ]]</text>
      <sha1>qe3cx20oobhka2znd9px8c8hto6pyt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Церабуты (Пухавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283328</id>
    <revision>
      <id>5142766</id>
      <parentid>5122283</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9957" sha1="bf6q1q6nl6lr1qsbghm2d37kn268a9a" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Церабуты}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Церабуты
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 23|lat_sec = 31
 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 22|lon_sec = 11
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Блужскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243020221
}}

'''Це́рабуты'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чэ́рабуты'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Cierabuty}}, {{lang-ru|Теребуты}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 77 км ад [[Мінск]]а, 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]].

== Гісторыя ==
У ваколіцах вёскі месціцца некалькі [[Церабуты (археалагічныя помнікі)|археалагічных помнікаў]] — гарадзішча (мясцовая назва — Гарадок) і два курганныя могільнікі (мясцовыя назвы — Французскія магілы і Курганне).

У XVIII стагоддзі Церабуты ўваходзілі ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], адносіліся да [[Маёнтак|маёнтка]] [[Цэль (Асіповіцкі раён)|Цэль]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Церабуты ўвайшлі ў склад [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], дзяржаўная ўласнасць. У 1888 годзе адкрыта царкоўна-прыходская школа, у тым жа годзе ўзведзены школьны будынак. У 1897 годзе ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] Ігуменскага павета Мінскай губерні. У 1908 годзе была вёска і аднайменны маёнтак.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.&lt;/ref&gt;. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]].

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1800 год — 4 двары, 19 жыхароў
* 1897 год — 6 двароў, 62 жыхары
* 1908 год — 136 двароў, 974 жыхары; маёнтак, 11 жыхароў
* 1960 год — 91 жыхар
* 2007 год — 28 жыхароў
* 2010 год — 14 гаспадарак, 23 жыхары
* 2012 год — 12 гаспадарак, 17 жыхароў
* 2019 год — 10 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Славутасці ==
* [[Церабуты (археалагічныя помнікі)|Археалагічныя помнікі (гарадзішча і 2 могільнікі)]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Церабуты|193}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Блужскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Церабуты (Пухавіцкі раён)| ]]</text>
      <sha1>bf6q1q6nl6lr1qsbghm2d37kn268a9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чароты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283329</id>
    <revision>
      <id>5142884</id>
      <parentid>5122285</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T03:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4566" sha1="8k3tu14nk9hlks5msfkr1elo8tvylv3" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Чароты
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Блужскі
|ранейшыя імёны        = Барок
}}

'''Чаро́ты'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Čaroty}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 29 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 84 км ад [[Мінск|Мінска]], 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]].

== Гісторыя ==
[[Пасёлак]] Чароты ўтвораны на месцы хутароў Барок у 1920-я гады, таксама як [[Калінаўка (Блужскі сельсавет)|Калінаўка]] і [[Ленінск (Пухавіцкі раён)|Ленінск]].  З 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]].

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 №219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1926 год — 17 двароў, 97 жыхароў
* 1960 год — 82 жыхары
* 2002 год — 6 гаспадарак, 7 жыхароў
* 2007 год — 10 жыхароў
* 2010 год — 7 гаспадарак, 10 жыхароў
* 2012 год — 5 гаспадарак, 7 жыхароў
* 2019 год — 11 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Станіслаў Антонавіч Пілатовіч]] (1922—1986) — дзеяч камуністычнай партыі Беларусі, савецкі дыпламат.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Чароты|194}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} 

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Блужскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]</text>
      <sha1>8k3tu14nk9hlks5msfkr1elo8tvylv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цешкава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283348</id>
    <revision>
      <id>5142769</id>
      <parentid>4874423</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9758" sha1="pqwf2qds5y3yl27o415draigtckr382" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Цешкава
|выява                 = Cieškava_20190716.jpg
|подпіс                = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет             = Турынскі
}}

'''Це́шкава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Cieškava}}, {{lang-ru|Тешково}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Турынскі сельсавет|Турынскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Цешкава ([[Старабеларуская мова|ст.-бел.]] Тешково) упамінаецца ў 1584 годзе, уласнасць [[Кішкі|Кішкаў]] па [[Радзівілы|Радзівілах]], адносілася да маёнтка [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]], у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 241.&lt;/ref&gt;. У канцы XVIII стагоддзя фальварак Цешкаў (Цешкава) адносіўся да маёнтка [[Турын (Пухавіцкі раён)|Турын]], уласнасць [[Валадковічы|Валадковічаў]]&lt;ref name=&quot;atlas2&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 334.&lt;/ref&gt;.

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У XIX стагоддзі згадваюцца аднайменная вёска і фальварак, фальварак месціўся на поўдзень ад вёскі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/shubert-map/16-7/?h=21546&amp;v=82236|title=Лист 16-7 c привязкой, Ланичи. Трехверстовка, Военно-топографическая карта Шуберта.|website=www.etomesto.ru|access-date=2024-11-20}}&lt;/ref&gt;. У 1858 годзе ўласнасць К. Хмялеўскага. Пасля 1861 года ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1889 годзе фальваркам Цешкаў валодала [[Дваранства|дваранка]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Марыя Генрыхаўна Хмялеўская, было 253 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=97}}.

Відавочна, у далейшым фальварак быў падзелены на амаль роўныя часткі паміж братамі Альфрэдам і Багданам Хмялеўскімі. У 1913 годзе фальваркам Цешкава валодаў Альфрэд Хмялеўскі, была 161 дзесяціна зямлі{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=99}}, Багдану Хмялеўскаму дасталася частка ў 201 дзесяціну, на якім ён стварыў фальварак [[Зацішша (Пухавіцкі раён)|Зацішша]]{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=98}}.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Фальваркі Цешкава і Зацішша былі нацыяналізаваныя, абодва сталі называцца пасёлкамі [[Зацішша (Пухавіцкі раён)|Зацішша]], назву Цешкава захавала вёска, створаны [[пасёлак]]. У 1920 годзе адкрыта школа 1-й ступені, на 1922 год было 35 вучняў.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

== Насельніцтва ==
* 1816 год — 15 двароў, 90 жыхароў
* 1858 год — вёска, 98 жыхароў; маёнтак, 19 дваровых людзей
* 1897 год — вёска, 35 двароў, 215 жыхароў; маёнтак, 3 жыхары
* 1917 год{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=112}} — вёска, 52 двары, 253 жыхары, усе [[беларусы]]; маёнтак, 1 двор, 13 жыхароў, усе [[палякі]]
* 1929 год — 262 жыхары
* 1999 год — 53 жыхароў
* 2010 год — 26 жыхароў
* 2019 год — 33 жыхары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Цешкава|193}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}
* {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}} 

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Турынскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Турынскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]</text>
      <sha1>pqwf2qds5y3yl27o415draigtckr382</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жацерава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285063</id>
    <revision>
      <id>5142823</id>
      <parentid>4648086</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <origin>5142823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4749" sha1="t1fqwzhurmj5wzx0g0g1bt57ydx4b2n" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Жацерава
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 23|lat_sec = 49
 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 38|lon_sec = 56
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Стаўбцоўскі
|сельсавет             = Вішнявецкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243002802
}}

'''Жа́церава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Žacierava}}, {{lang-ru|Жатерево}}) — [[вёска]] ў [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вішнявецкі сельсавет|Вішнявецкага сельсавета]].

Да 4 студзеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад [[Залужскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)|Залужскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 4 студзеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 6 (1046).&lt;/ref&gt;, да 28 мая 2013 года — у склад [[Варацішчанскі сельсавет|Варацішчанскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1|date=31 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
У Літоўскай Метрыцы ў адпісанні 1493 г. згадваюцца ўладанні &quot;''у Сверженьскомъ повете на реце на Жатереве''&quot;&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 75.&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Вішнявецкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Вішнявецкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]]</text>
      <sha1>t1fqwzhurmj5wzx0g0g1bt57ydx4b2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цеснавая 1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285837</id>
    <revision>
      <id>5142768</id>
      <parentid>5128103</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5055" sha1="12wdainsezrrxlnb7e7hvieh46equ64" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = Вёска
|беларуская назва      = Цеснавая 1
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = Беларусь
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 49|lat_sec = 21
 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 40|lon_sec = 06
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Стаўбцоўскі
|сельсавет2            = Літвенскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 282
|год перапісу          = 2009
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|OpenStreetMap         = 243002235
}}
'''Цеснава́я 1'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Ciesnavaja 1}}, {{lang-ru|Тесновая 1}}) — [[вёска]] ў [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Літвенскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)|Літвенскага сельсавета]].

== Геаграфія ==
Знаходзіцца за 55 км у напрамку на паўночны захад ад горада [[Стоўбцы]], за 75 км ад [[Мінск]]а&lt;ref name=&quot;b17&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|17|||108}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Да 14 лютага 1983 года вёска ўваходзіла ў склад [[Хатаўскі сельсавет|Хатаўскога сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 14 лютага 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 11 (1745).&lt;/ref&gt;. У 1983—2013 гадах цэнтр [[Цясноўскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)|Цясноўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 2003 год — 302 жыхары у 110 дварах&lt;ref name=&quot;b17&quot; /&gt;.
* 2009 год — 282 жыхары.
* 2019 год — 233 жыхары&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|17|||108}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Літвенскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Літвенскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]]</text>
      <sha1>12wdainsezrrxlnb7e7hvieh46equ64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хрыса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290867</id>
    <revision>
      <id>5142652</id>
      <parentid>5006365</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T13:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15420" sha1="a12bi8zrh6zp6qcqauvs564oxnqazhg" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Хрыса
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 27|lat_sec = 06
 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 13|lon_sec = 47
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Брэсцкая
|раён                  = Бярозаўскі
|сельсавет2            = Пескаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 242988313
}}

'''Хры́са'''&lt;ref name=&quot;назвы&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Chrysa}}, {{lang-ru|Хрисо}}), часам '''Хры́сы'''&lt;ref name=&quot;назвы&quot;/&gt; або '''Хрысо'''{{sfn|ГВБ|2006|с=211}} — [[вёска]] ў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], на беразе возера [[Чорнае (возера, Бярозаўскі раён)|Чорнае (Хрыскае)]] і ракі [[Дарагабуж (рака)|Дарагабуж]]. Уваходзіць у склад [[Пескаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Пескаўскага сельсавета]].

== Назва ==
У летапісах згадваецца рака Хрыса ў Здзітаўскай пушчы&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/Alfavitnyi_ukazatel_k_aktovoi_knigie_izd/G7JCAQAAMAAJ?hl=be&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC&amp;pg=PA91&amp;printsec=frontcover|аўтар=Виленская археографическая комиссия|загаловак=Алфавитный указатель к актовой книге, изданной Виленскою археографическою комиссиею в 1867 году: Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом княжестве Литовском Григория Богдановича Воловича, а также собрание привилегий, данных дворянам и священникам Пинского повета|адказны=личный состав комиссии: Я. Ф. Головацкий (председатель) и др.|год=1873|выдавецтва=Типография А. Г. Сыркина|старонак=138}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/%D0%A0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D1%83%D1%89_%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%BE%D0%B4/g8BfAAAAcAAJ?hl=be&amp;gbpv=1&amp;dq=%D1%85%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&amp;pg=PA205&amp;printsec=frontcover|аўтар=Григорий Богданович Волович|загаловак=Ревизия пущ и переходов звѣриных в бывшем Великом Княжествѣ Литовском с присовокуплением грамот и привилегий на входы в пущи и на земли, составленныя Старостою Мстибоговским Григорием Богдановичем Воловичем в 1559 году|год=1867|выдавецтва=изданы Виленскою Археографическою коммиссиею|старонак=380}}&lt;/ref&gt;, якая, відаць, дала назву населенаму пункту.

Паводле географа [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], [[тапонім]] Хрыса паходзіць ад імя Хрыстафор, яго варыянтаў або вытворных прозвішчаў&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 395&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
[[Файл:Chrysa Хрыса (2024) 02.jpg|міні|злева|Хата ў Хрысе, 2024 г.]]
Паселішча ўпершыню згадваецца ў 1559 годзе пад назвай Хрысіца, ва ўладанні [[Валахоўская|Валахоўскай]] каля Здзітаўскай пушчы{{sfn|ГВБ|2006|с=211}}, адносілася да маёнтка [[Здзітава (Бярозаўскі раён)|Здзітаў]]. У дакументах сустракаліся назвы: ''Хрысіца, Хрыса, Хрысы'' ([[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Хрисица, Хрысица, Хриса, Хрисы'')&lt;ref name=&quot;atlas1&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 240.&lt;/ref&gt;. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1567 года ўваходзіла ў [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскі павет]] [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У канцы XVIII стагоддзя ў складзе маёнтка Здзітава, дзяржаўная ўласнасць&lt;ref name=&quot;atlas2&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 333.&lt;/ref&gt;.

У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] 1795 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У першай палове XIX стагоддзя дзяржаўная вёска&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|first=|last=|website=helper.archonline.by|access-date=2025-02-19|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. На карце 1860 года абазначаны фальварак і вёска на 24 двары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://retromap.ru/14186010_z13_52.449120,25.231475|title=Европейская Россия (Шуберт) 1:126K v.1 - Пескаўскі сельскі савет, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць|website=retromap.ru|access-date=2025-02-19}}&lt;/ref&gt;. Пасля 1861 года ў Пескаўскай воласці Слонімскага павета. Паводле перапісу 1897 года былі царкоўна-прыходская школа граматы, [[хлебазапасны магазін]], кузня, піцейны дом.

У Першую сусветную вайну з 1915 года акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Таксама на землі прэтэндавала [[Украінская Народная Рэспубліка]], нямецкія акупацыйныя войскі дазвалялі тут дзейнасць органаў [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржавы]]&lt;ref name=&quot;atlas4&quot;&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 18.&lt;/ref&gt;. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] тэрыторыя ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], на кароткі час у другой палове студзеня 1919 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], пазней пад кантролем войскаў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У ліпені 1920 года на кароткі час занята бальшавікамі, уключана ў межы паўторна абвешчанай [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З жніўня 1920 года пад кантролем Польшчы.

Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года тэрыторыя юрыдычна адышла да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у беларускай гістарыяграфіі землі вядомы як [[Заходняя Беларусь]]. Уваходзіла ў склад [[Пескі (гміна)|гміны Пескі]] [[Косаўскі павет|Косаўскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]].

У выніку [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь]] з верасня 1939 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй, з лістапада ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], у складзе [[Ніўкаўскі сельсавет|Альшэўскага сельсавета]]. З пачатку ліпеня 1941 года да сярэдзіны ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].
[[Файл:Chrysa Хрыса (2024) 03.jpg|міні|Хата ў Хрысе, 2024 г.]]
З 12 студзеня 1960 года ў [[Белаазёрскі сельсавет|Белаазёрскім сельсавеце]] (з 25 чэрвеня 1960 пасялковым савеце). З 22 студзеня 1963 года ў [[Здзітаўскі сельсавет (1940—1988)|Здзітаўскім сельсавеце]]. З 7 кастрычніка 1968 года зноў у складзе Белаазёрскага пасялковага савета. З 15 сакавіка 1971 года да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Белаазёрскі сельсавет|Белаазёрскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 сакавіка 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 8 (1310).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&amp;p0=D913b0060246&amp;p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов №305 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Берёзовского, Ивацевичского, Малоритского, Пинского районов Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140201224718/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&amp;p0=D913b0060246&amp;p1=1 |date=1 лютага 2014 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1897 год — 106 двароў, 682 жыхары
* 1905 год — 736 жыхароў
* 1924 год — 141 будынак, 788 жыхароў
* 1940 год — 188 двароў, 1050 жыхароў
* 1959 год — 141 двор, 717 жыхароў
* 1970 год — 1354 жыхары
* 2009 год — 519 жыхароў
* 2019 год — 354 жыхары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-02-19|archive-date=3 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|3-1|Хрысы|211}}
* {{SgKP|XV_cz.1|329|Chryssa, pow. słonimski}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{Кніга|спасылка=https://catalog.archives.gov/id/486232497|аўтар=Department of Defense. Defense Intelligence Agency. Photographic Products and Technical Services Division. Coverage Information Branch.|загаловак=Хрыса на нямецкім аэрафотаздымку часоў Другой сусветнай вайны|арыгінал=TUGX 340C SK, Exposure 487|серыя=Records of the Defense Intelligence Agency}}

{{Пескаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)}}

[[Катэгорыя:Пескаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёна]]</text>
      <sha1>a12bi8zrh6zp6qcqauvs564oxnqazhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Расна (Камянецкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294375</id>
    <revision>
      <id>5142813</id>
      <parentid>5024016</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peisatai</username>
        <id>111348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Да Люблінскай Уніі */</comment>
      <origin>5142813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30646" sha1="ttm2ibibwal42vnif68pqrbi7gdssj4" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Расна}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Расна
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 23|lat_sec = 27
 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 24|lon_sec = 39
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|вобласць              = Брэсцкая
|раён                  = Камянецкі
|сельсавет2            = Раснянскі
|першае згадванне      =[[1466]] 
}}
'''Ра́сна'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Rasna}}) — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Камянецкі раён|Камянецкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Раснянскі сельсавет (Камянецкі раён)|Раснянскага сельсавета]], цэнтр сельсавета з 2013 года&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0058177&amp;p1=1&amp;p5=0 Решение Каменецкого районного Совета депутатов от 26 апреля 2013 г. № 189 О переносе административного центра Ряснянского сельсовета в агрогородок Рясна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200607192822/http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0058177&amp;p1=1&amp;p5=0 |date=7 чэрвеня 2020 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
Назва вёскі паходзіць ад слова «ря(а)сно», што значыць багата, шчодра, прыгожа.

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

==== Да Люблінскай Уніі ====
Расна ўпершыню згадваецца ў [[Метрыка Вялікага Княства Літоўскага|Метрыцы Вялікага Княства Літоўскага]] за [[1440]]—[[1498]] гады, як вёска (&quot;''Рясная''&quot;) адпісаная ў [[1466|1466 годзе]] вялікім князем Літоўскім &quot;''Евлашку да Юшку Тречевичомъ''&quot;&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 64.&lt;/ref&gt;.

З [[1507|1507 года]] маёнткам валодаў Ігнат Нікіцініч. У [[1511|1511 годзе]] Вялікі князь Літоўскі [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонт I]] пацвердзіў пажыццёвае права валодання Івану Багданавічу Храптовічу-Літавору. Пазней ім валодалі шляхецкія роды: Ёдкі, Хлевіцкія і Войны.

Пасля [[Адміністратыўная рэформа Вялікага Княства Літоўскага (1565-1566)|адміністратыўнай рэформы Вялікага Княства Літоўскага 1565—1566 гадоў]] Расна ўвайшла ў склад [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]].

==== Рэч Паспалітая ====
У сярэдзіне [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] бяздзетны Станіслаў Хлявіцкі прадаў маёнтак [[Лаўрын Война|Лаўрыну Войне]], у гэты час у Расне ўжо была [[Царква Святога Прарока Іллі (Расна)|царква Святога Прарока Іллі]]. Лаўрын Война, новы ўладальнік Расны, падскарбі дворны ВКЛ, выстаўляў у войска 35 коннікаў. Пасля яго смерці (каля [[1580|1580 года]]) правы валодання перайшлі да яго сына Андрэя, а ў [[1637|1637 годзе]] Расна адыходзіць да яго сына Пятра Войны. У [[1647|1647 годзе]] ў Лукаша Войны (яшчэ адзін сын Андрэя Войны) маёнтак выкупіў ваявода Віцебскі (пазней гетман ВКЛ) [[Павел Ян Сапега|Павел Сапега]]. Затым маёнтак перайшоў па спадчыне яго сыну Бенедыкту, а затым унуку — Міхаілу. Да [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] Расна ўжо мела статус мястэчка. Пры [[Міхал Антоні Сапега|Міхаіле Сапегу]] ў маёнтку была пабудавана драўляная сядзібная хата, разбіты парк і пачалі праводзіцца вялікія кірмашы. Таксама тады быў моцна развіты гандаль коньмі. Развіццё гандлю прывяло да засялення Расны [[яўрэі|яўрэямі]], якія мелі тут сінагогу, піцейны дом і крамы і праз пэўны час захапілі практычна ўсю эканоміку мястэчка.

Падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Вялікай паўночнай вайны (1700—1721)]] Расна і ваколіцы моцна пацярпелі. У [[1718|1718 годзе]] Міхал Сапега вымушаны быў аддаць Расну і Высокае пад заклад у 45000 тынфаў Аўгусту Касцюшку-Сяхновіцкаму.

У [[1722|1722 годзе]] Расну ад Міхаіла Сапегі атрымаў Юзаф Матушэвіч у якасці кампенсацыі за даўгі Сапегаў. Юзаф Матушэвіч быў бацькам вядомага паэта, перакладчыка і мемуарыста і дзяржаўнага дзеяча ВКЛ [[Марцін Матушэвіч|Марціна Матушэвіча]], аўтара «Дыярыюша майго жыцця…».

З сярэдзіны XVI стагоддзя сяло адміністрацыйна ўваходзіла ў склад Берасцейскага павета Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У [[1744|1744 годзе]] Юзаф запрасіў у Расну рыма-каталіцкіх манахаў [[Марыяне|айцоў-марыян]], якія пабудавалі на беразе ракі Пульвы ў кіламетры на поўдзень ад сучаснай вёскі Расна свой манастыр і [[Касцёл Святога Казіміра (Расна)|царкву Святога Казьмы]] пры ім. Пасля Юзэфа маёнткам валодаў яго сын Марцін Матушэвіч, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, паэт і пісьменнік. У [[1747|1747 годзе]] ў [[Мястэчка|мястэчку]] засноўваецца [[Езуіты|езуіцкая]] місія (дзейнічала да [[1773|1773 года]]), якая падпарадкоўвалася [[Мсціслаўскі езуіцкі калегіум|Мсціслаўскаму калегіуму]].

Марцін Матушэвіч таксама дапамог заснаваць у Расне грэка-каталіцкую царкву Святога Арханёла Міхаіла, якая належала да [[Камянецкі дэканат (Грэка-Каталіцкая Царква)|Камянецкага дэканата]].

У [[1765|1765 годзе]] ў маёнтку нарадзіўся сын Марціна [[Тадэвуш Матушэвіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага і [[Царства Польскае|Царства Польскага]], пасол [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага Сойму]] ад Берасцейскага павета, міністр фінансаў Царства Польскага і міністр [[Герцагства Варшаўскае|Герцагства Варшаўскага]], удзельнік [[Паўстанне 1794 года|Паўстання 1794 года]], літаратар.

З [[Восень|восені]] [[1760|1760 года]] ў Расне ў Марціна Матушэвіча пасяліўся паэт і перакладчык [[Ануфры Карытынскі]].

=== Расійская імперыя ===
Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] Расна была акупавана Расійскай імперыяй і апынулася ў складзе [[Брэсцкі павет (Расійская імперыя)|Берасцейскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]].

На пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] ў Расне быў узведзены невялікі [[Кальвінізм|кальвінскі]] збор, у якім знаходзілася ўсыпальніца роду Грабоўскіх. Збор быў збудаваны ў стылі [[класіцызм]]у. Унутры збора размяшчаліся, падвешаныя на ланцугах, саркафагі роду Грабоўскіх, частка пахаванняў таксама ў крыпце. У камуністычныя часы збор выкарыстоўваўся ў якасці склада.

У 1804 годзе рыма-каталіцкую царкву Святога Казьмы спаліў пажар. Праз восем гадоў на яе месцы пачалося ўзвядзенне новай мураванай царквы, якое вялося за кошт ахвяраванняў айцоў-езуітаў і Лявона Парчэўскага. [[Набажэнства|Набажэнствы]] ў гэты перыяд адбываліся ў часовым памяшканні. У [[1818|1818 годзе]] будаўніцтва было амаль скончана, а ў наступным годзе завершаную царкву асвяцілі ў гонар [[Казімір Казіміравіч|Святога Казіміра]].

Перад [[Полацкі царкоўны сабор|забаронай Грэка-Каталіцкай Царквы]] грэка-каталіцкі прыход у Расне налічваў у [[1837|1837 годзе]] 2030 вернікаў, што сведчыць пра тое, што большая частка насельніцтва Расны былі каталікамі візантыйскага абраду, бо ў 1885 годзе насельніцтва Расны складала 331 жыхара; то бок, хутчэй за ўсё, прыход налічваў больш людзей, чым насельніцтва самога маёнтка (таксама на службы прыходзілі вернікі, якія жылі па-за межамі Расны). Прыход меў 4 валокі зямлі, меў 3-х фундушовых сялян, а гадавы даход складаў 70 рублей срэбрам&lt;ref&gt;Marian Radwan. Carat wobec Kościoła Greckokatolickiego w zaborze rosyjskim 1796—1839. — Polski Instytut Kultury Chrześcijańskiej, Roma-Lublin, 2001. S. 228.&lt;/ref&gt;.

У [[1839|1839 годзе]] прайшоў сход у Полацку, пасля якога [[Грэка-каталікі|каталіцтва візантыйскага абраду]] было забаронена на тэрыторыі [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]]. Тады грэка-каталіцкую царкву захапілі і перадалі [[Руская Праваслаўная Царква|РПЦ]]. Царкву перабудавалі, у [[1842|1842 годзе]] яе пераасвяцілі.

Перад пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Расна мела адзін з трох кальвінскіх збораў у Гродзенскай губерні (яшчэ былі [[Ізабелін (Ваўкавыскі раён)|Ізабелін]] пад [[Ваўкавыск]]ам, якім валодалі Грабоўскія, і [[Непакойчыцы]] каля [[Жабінка|Жабінкі]]). Кальвінскі збор у Расне ўваходзіў у склад [[Віленскі кальвінскі дыстрыкт|Віленскага дыстрыкту]] ў межах акругі Віленскага Евангельска-Рэфармацкага Сіноду Расійскай імперыі, дзе ўсяго налічваўся 41 збор. У апошняй чвэрці XIX стагоддзя ў Расну і Непакойчыцы з Ізабеліна перыядычна прыязджаў да сваіх вернікаў-кальвіністаў пастар Юзаф Мандзялоўскі.

З 2-й паловы XIX стагоддзя сядзіба ў Расне належала кальвіністам [[Грабоўскія|Грабоўскім]]. У [[1849|1849 годзе]] яе выкупіў за 10 711 рублёў срэбрам граф [[Ян Грабоўскі]]. Грабоўскія збудавалі новую мураваную аднапавярховую сядзібу на месцы старой. Сядзібна-паркавы комплекс на беразе некалькіх прудоў уключаў таксама альтанку, млын і шэраг гаспадарчых пабудоваў. Да сёння захаваліся фрагменты гаспадарчага двара. Гэта рэшткі двух вялікіх будынкаў XIX стагоддзяў, якія стаяць без даху. Абодва будынкі былі вымураваны з вялікіх камянёў з уключэннямі цэглы, яны змацаваныя вапнай, якая дэкараваная чырвоным і чорным друзам.
[[Файл:Rasna, Jezuicki. Расна, Езуіцкі (1913).jpg|300px|thumb|Рыма-каталіцкая царква Святога Казіміра ў 1913 годзе]]

Пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Паўстання 1863 года]] манастыр марыян у Расне быў зачынены распараджэннем генерал-губернатара [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіла Мураўёва]] [[4 верасня]] [[1864|1864 года]] за ўдзел марыян у паўстанні. Каталіцкую царкву царскія ўлады тады ж перадалі РПЦ.

=== Польская рэспубліка (1918—1939) ===
[[Файл:Рясна. Главный фасад костела. Фото 1950-х гг..jpg|350px|thumb|left|Рыма-каталіцкая царква Святога Казіміра ў 1950-я гады]]
У [[1918|1918 годзе]], пры [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспубліцы]], царкву Святога Казіміра вярнулі рыма-каталікам, і яна была асвечана ў гонар Ганны, Маці Найсвяцейшай Дзевы Марыі. [[9 кастрычніка]] [[1919|1919 года]] падчас візітацыі дыяцэзіі Расну наведаў [[Біскупы віленскія|Віленскі біскуп]] [[Юрый Матулевіч|Юры Матулевіч]] (сёння — блажэнны [[Каталіцкая Царква|Каталіцкай Царквы]]), які на пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] аднавіў дзейнасць ордэна марыян. Ён прыняў рашэнне вярнуць у Расну марыян, якія пасяліліся там у [[Чэрвень|чэрвені]] [[1920|1920 года]]. Генерал ордэна марыян Юры Матулевіч, як біскуп Віленскі, вярнуў марыянам іх даўні манастыр пры царкве Святой Ганны сваім загадам ад [[9 лістапада]] 1920 года. Гэта быў першы манастыр, які вярнуў сабе адноўлены ордэн марыян у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польшчы]]. Паводле задумы генерала марыян Юрыя Матулевіча, у Расне павінен быў размясціцца навіцыят марыян. Апрача царквы і закінутага манастыра, у Расне марыянам належала 108 га зямлі. Аднак польскія дзяржаўныя ўлады не жадалі яе вяртаць, і марыяне шмат гадоў вялі судовыя спрэчкі за сваю ўласнасць.

Навіцыят марыян фактычна быў перанесены ў Расну з [[Бяляны (Гродзенскі раён)|Бялянаў]] яшчэ [[лета]]м [[1920|1920 года]]. [[28 снежня]] 1920 года біскуп Юры Матулевіч як генерал ордэна марыян накіраваў [[Нунцый|Апостальскаму нунцыю]] ў Польшчы Рацці ліст з просьбай аб зацвярджэнні [[Святы Прастол|Апостальскім Пасадам]] у [[Рым]]е пераносу навіцыяту марыянаў з Бялянаў у Расну, якая належала да прыхода ў Высокім-Літоўскім Берасцейскага дэканата Віленскай дыяцэзіі. Абгрунтаванне біскупа Матулевіча было наступным: «Дом законны ў Расне цалкам адпаведны для размяшчэння ў ім навіцыяту, больш таго, дзеля свайго размяшчэння прыдатны для засяроджання розуму і практыкавання ўнутранага жыцця, сад і маёнтак з’яўляюцца дастатковымі для ўтрымання навіцыяў». [[Ватыкан]] даў свой афіцыйны дазвол праз нунцыя [[2 студзеня]] [[1921|1921 года]].

Аднак у [[1922|1922 годзе]] навіцыят быў перанесены ў Скурац (Польшча), што на [[Падляшша|Падляшшы]], дзе ён знаходзіўся да [[5 студзеня]] [[1926|1926 года]], пасля чаго ўлады марыян зноў вярнулі навіцыят у Расну. У 1921—1926 гадах у Расне размяшчалася малая семінарыя ордэна марыян — ювенат, у якой атрымлівалі адукацыю на ўзроўні 4-х класаў, па заканчэнні якой кандыдаты для манаскага жыцця і святарства прымаліся ў навіцыят.

Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]], у 1921 годзе Расна ўвайшла ў склад [[Брэсцкі павет (1921—1940)|Берасцейскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]].

У [[1938]]—[[1939]] гадах настаяцелям і старэйшым дома марыян у Расне служыў айцец [[Юрый Кашыра|Юры Кашыра]] ([[1904]]—[[1943]]), які пазней прыняў пакутніцкаю смерць ([[Росіцкая трагедыя|спалены жыўцом разам з вернікамі ў Росіцы]]) і вызнаны блажэнным Каталіцкай Царквы. У чэрвені 1938 года разам з іншымі беларускімі марыянамі айцец Юры Кашыра як «нядобранадзейны» быў дэпартаваны польскімі ўладамі з манастыра марыян у Друі і апынуўся ў Расне. У верасні 1939 года, пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], айцец Юры Кашыра і ўсе марыяне вымушаны былі пакінуць Расну, бо новая [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|камуністычная атэістычная ўлада]] забрала будынак манастыра. Сам манастыр марыян у Расне згарэў у [[1944|1944 годзе]].

У 1923 годзе царква Святога Казіміра ўжо значылася ў спісе рыма-каталіцкіх прыходаў без адказнага [[святар]]а, а ў [[1930-я|1930-я гады]] сам храм быў зачынены і пераўтвораны спачатку ў клуб, пасля — у склад. Падчас Другой сусветнай вайны царква моцна пацярпела ад абстрэлу і больш не аднаўлялася.

У міжваенны час таксама ў Расне працавалі рыма-каталіцкія манашкі з [[Кангрэгацыя сясцёр служак Ісуса ў Еўхарыстыі|Кангрэгацыі сясцёр служак Ісуса ў Еўхарыстыі]] (Сёстры-Еўхарысткі), якія мелі тут свой манаскі дом. На 1939 год у Расне знаходзілася 7 манашак. Перад пачаткам вайны ў 1939 годзе старэйшай у манаскім доме ў Расне была сястра Моніка Скурат.

=== БССР і Рэспубліка Беларусь ===
Пасля [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|акупацыі камуністамі Заходняй Беларусі]] Расна апынулася ў складзе [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]].

Згодна з рашэннем Савета па справах РПЦ пры [[Савет Міністраў БССР|Саўміне]] СССР ад [[28 лістапада]] [[1962|1962 года]] былая грэка-каталіцкая царква (у гэты момант ужо адносілася да РПЦ) была зачынена з рэкамендацыяй перадаць яе пад клуб. Аднак мясцовыя атэістычныя ўлады з сельсавета і [[калгас]]а «Савецкая Беларусь» у [[1964|1964 годзе]] старую драўляную царкву разбурылі цалкам.

[[4 верасня]] [[1972|1972 года]] вёска [[Старое Расна]] злілася з вёскай [[Новае Расна]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Расна. Царква.jpg|250px|thumb|Свята-Міхайлаўская царква РПЦ сёння]]

Новая мураваная царква Святога Міхаіла ў Расне была закладзена [[9 красавіка]] [[1991|1991 года]]. Фундатарам будаўніцтва царквы выступіў мясцовы калгас «Савецкая Беларусь». Храм (архітэктар — А. М. Гуляка) будавалі 8 гадоў, яшчэ 3 гады рабілі роспіс у храме. Паводле слоў старшыні калгаса Уладзіміра Бядулі, які з [[1956|1956 года]] больш за паўстагоддзя працаваў старшынёй калгаса «Савецкая Беларусь», гаспадарка выдала 500 тыс. долараў на будаўніцтва храма ў Расне.

У 2007 годзе будынак былой рыма-каталіцкай царквы Святога Казіміра быў унесены ў [[Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Дрыбінскага раёна|Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://heritage.gov.by/catalog/byly-kalvinski-zbor|title=Былы кальвінскі збор - Банк звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Рэспублікі Беларусь|website=heritage.gov.by|access-date=2025-03-21|archive-date=21 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250321212810/https://heritage.gov.by/catalog/byly-kalvinski-zbor|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

На цяперашні момант у Расне існуе адроджаны рыма-каталіцкі прыход Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Казіміра, дзейнічае часовая [[капліца]].

[[26 красавіка]] [[2013|2013 года]] цэнтр [[Раснянскі сельсавет (Камянецкі раён)|Раснянскага сельсавета]] перанесены з вёскі [[Абяроўшчына]] ў Расну.

== Геаграфія ==
Знаходзіцца за 33 км у напрамку на захад ад горада [[Каменец]], 54 км ад [[Брэст]]а, за 2,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Высока-Літоўск (станцыя)]]{{sfn|БелЭн|2001}}.

Расна знаходзіцца ў 4 км на паўночны-ўсход ад горада [[Высокае]]. З захаду прымыкае вёска [[Абяроўшчына]], у 7 км на захад праходзіць мяжа з [[Польшча]]й. Аграгарадок стаіць на левым беразе ракі [[Пульва]]. Праз аграгарадок праходзіць аўтадарога Абяроўшчына—[[Войская (Камянецкі раён)|Войская]]—[[Каменец]], яшчэ адна дарога вядзе ў Высокае. Бліжэйшая чыгуначная станцыя Высока-Літоўск на лініі [[Брэст]]—[[Беласток]] размешчана ў суседняй Абяроўшчыне. Раней адрознівалі населеныя пункты Расна і Новая Расна, аднак у канцы [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] яны афіцыйна былі зліты ў адзін, у [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапісе насельніцтва 2009 года]] Новая Расна ўжо не была згаданая.

== Насельніцтва ==
* [[1885|1885 год]] — 331 жыхар;
* [[1921|1921 год]] — 460 жыхароў;
* [[1999|1999 год]] — 860 жыхароў;
* [[2001|2001 год]] — 836 жыхароў, 295 двароў{{sfn|БелЭн|2001}};
* [[2005|2005 год]] — 853 жыхары;
* [[2009|2009 год]] — 848 жыхароў.

== Інфраструктура ==

* 12 вуліц
* Пральня (XIX стагоддзя)
* Сярэдняя школа
* Дзіцячы садок

== Славутасці ==
[[Файл:Расна Rasna (2021) 04.jpg|міні|Пліта Грабоўскіх]]
[[Файл:Расна Rasna (2021) 03.jpg|міні|Пліта Грабоўскіх]]
* Былы кальвінскі збор (усыпальніца Грабоўскіх, сёння выкарыстоўваецца ў якасці склада) {{ГККРБ 4|113Г000723}}
* Рэшткі былой сядзібы Грабоўскіх. Сядзібны дом не захаваўся, ад сядзібы засталіся некалькі закінутых гаспадарчых пабудоў.
* [[Свята-Міхайлаўская царква (Расна)|Свята-Міхайлаўская царква]] (1997)
* Месца былога манастыра марыян. Будынкі манастыра і манастырскай царквы моцна пацярпелі ў вайну і былі разабраны. Захаваліся толькі фрагменты падмурка.

== Вядомыя асобы ==
* [[Тадэвуш Матушэвіч]] (1765—1819) — дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|13|Расна||357}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Раснянскі сельсавет (Камянецкі раён)}}

[[Катэгорыя:Раснянскі сельсавет (Камянецкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёна]]
[[Катэгорыя:Расна (Камянецкі раён)| ]]</text>
      <sha1>ttm2ibibwal42vnif68pqrbi7gdssj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Герб Квебека</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307629</id>
    <revision>
      <id>5142864</id>
      <parentid>4717648</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T00:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Coat_of_arms_of_Québec_(1867-1939).svg with [[File:Coat_of_arms_of_Québec_(1868–1939).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Incorrect year).</comment>
      <origin>5142864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2544" sha1="ettkxpv8gl7oys9rpe8k3tql1qqk7ux" xml:space="preserve">[[Файл:Coat of arms of Quebec.svg|thumb|150px|Сучасны герб [[Квебек]]а]]
[[Файл:Coat of arms of Québec (1868–1939).svg|thumb|150px|Герб [[Квебек]]а 1868—1939]]
'''Герб Квебе́ка''' ({{lang-fr|Armoiries du Québec}}) — адзін з сімвалаў [[Канада|канадскай]] [[Правінцыі Канады|правінцыі]] [[Квебек]]. Герб Квебека быў прыняты і зацверджаны [[каралева Вікторыя|каралевай Вікторыяй]] у [[1868]] годзе, сучасны варыянт выкарыстоўваецца з [[1939]] года.

== Апісанне ==
Герб уяўляе сабой [[Геральдычны шчыт|шчыт]], двойчы перасечаны на блакіт, чырвоны і золата. У блакіце тры залатыя [[лілея, геральдыка|лілеі]], у чырвоным залаты [[леапард]] з блакітным [[язык]]ом і [[кіпцюр]]амі, у золаце тры [[Зялёны колер|зялёныя]] [[кляновы ліст|кляновыя лісты]] з аднаго [[Корань расліны|кораня]]. Шчыт увянчаны каронай [[Цюдары|Цюдараў]], пад шчытом срэбная стужка з [[дэвіз]]ам правінцыі на [[Французская мова|французскай мове]] «Je me souviens» («Я памятаю»).

Кампазіцыя герба адлюстроўвае розныя этапы ў гісторыі правінцыі. Геральдычныя лілеі сімвалізуюць французскі перыяд гісторыі Квебека, леапард — брытанскую карону, кляновыя ліст — Канаду.

== Літаратура ==
* «Герб Квебека» інфармацыя на сайце ўрада Квебеку, абноўлена 14 студзень 2008
* Luc Bouvier. «Les armoiries du Québec d'hier à aujourd'hui», dans L'Action nationale, février 1999.
* Gaston Deschênes. Les symboles d'identité québécoise, Québec: Publications du Québec, 1990, 39 pages ISBN 2-551-14189-3

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{rq|wikify|translate}}

{{Квебек у тэмах}}
{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Квебек (правінцыя)]]
[[Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>ettkxpv8gl7oys9rpe8k3tql1qqk7ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цібо Куртуа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308051</id>
    <revision>
      <id>5142849</id>
      <parentid>4915336</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9869" sha1="qnfngpgndofwequn5k84ad0fggox7nn" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Куртуа}}
{{Футбаліст
|імя                         = Цібо Куртуа
|поўнае імя                  = Цібо Нікаля Марк Куртуа
|выява                       = 
|апісанне выявы              = 
|месца нараджэння            = 
|грамадзянства               = {{Сцягафікацыя|Бельгія}}
|рост                        = 
|вага                        = 
|пазіцыя                     = [[Брамнік (футбол)|брамнік]]
|цяперашні клуб              = {{Сцяг|Іспанія}} [[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]]
|нумар                       = 
|маладзёжныя клубы           = {{футбольная кар’ера
 |1997—1999|{{Сцяг|Бельгія||20px}} [[ФК Білзен|Білзен]]|
 |1999—2009|{{Сцяг|Бельгія||20px}} [[ФК Генк|Генк]]}}
|клубы                       = {{футбольная кар’ера
 |2009—2011|{{Сцяг|Бельгія||20px}} [[ФК Генк|Генк]]|41 (-44)
 |2011—2018|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Чэлсі|Чэлсі]]|126 (-121)
 |2011—2014|{{арэнда}} {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Атлетыка Мадрыд|Атлетыка Мадрыд]]|111 (-94)
 |2018—|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]]|}}
|нацыянальная зборная        = {{футбольная кар’ера
 |2009—2010|{{Сцяг|Бельгія||20px}} [[Зборная Бельгіі па футболе|Бельгія (да 18)]]|4 (-3)
 |2011—|{{Сцяг|Бельгія||20px}} [[Зборная Бельгіі па футболе|Бельгія]]|64 (-49) }}
|медалі                 = 
 {{турнір|[[Чэмпіянат свету па футболе|Чэмпіянаты свету]]}}
  {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па футболе 2018|Расія 2018]]}}
|абнаўленне даных пра клуб   = 24 жніўня 2018
|абнаўленне даных пра зборную = 24 жніўня 2018
}}
'''Цібо́ Нікаля́ Марк Куртуа́''' ({{lang-fr|Thibaut Nicolas Marc Courtois}}; нар. {{ДН|11|5|1992}}, [[Брэ]], [[Бельгія]]) — [[Бельгія|бельгійскі]] футбаліст, брамнік іспанскага клуба [[ФК Рэал Мадрыд|«Рэал Мадрыд»]] і [[Зборная Бельгіі па футболе|нацыянальнай зборнай Бельгіі]].

== Клубная кар’ера ==
Пачынаў кар’еру ў якасці іграка абароны, аднак з цягам часу перакваліфікаваўся ў брамніка.

Куртуа дэбютаваў у асноўным складзе [[ФК Генк|«Генка»]] супраць [[ФК Гент|«Гента»]] [[17 красавіка]] [[2009]] года ва ўзросце 16 гадоў&lt;ref&gt;[http://www.soccerway.com/matches/2009/04/17/belgium/pro-league/krc-genk/koninklijke-atletiek-associatie-gent/657983/ Genk 2-2 Gent]. soccerway.com&lt;/ref&gt;. Куртуа змог дэбютаваць у «Генце» ў такім юным узросце, толькі з-за крызісу брамавай пазіцыі ў камандзе&lt;ref&gt;[http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2011/07/22/2586015/five-things-you-need-to-know-about-new-chelsea-signing Five things you need to know about new Chelsea signing Thibaut Courtois]. goal.com&lt;/ref&gt;.

[[14 ліпеня]] [[2011]] года [[ФК Генк|«Генк»]] і [[ФК Чэлсі|«Чэлсі»]] дамовіліся аб трансферы Цібо Куртуа&lt;ref&gt;[http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2011/07/14/2574420/chelsea-and-genk-agree-6m-fee-for-thibaut-courtois-report Courtois to Chelsea] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131020170220/http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2011/07/14/2574420/chelsea-and-genk-agree-6m-fee-for-thibaut-courtois-report |date=20 кастрычніка 2013 }}. Goal.com&lt;/ref&gt;.

[[26 ліпеня]] [[2011]] года Куртуа быў аддадзены ў доўгатэрміновую арэнду ў іспанскі клуб [[ФК Атлетыка Мадрыд|«Атлетыка Мадрыд»]].

У чэрвені [[2014]] года галоўны трэнер «Чэлсі» [[Жазэ Маўрынью]] пацвердзіў інфармацыю аб вяртанні Куртуа ў клуб&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27857265 Thibaut Courtois: Jose Mourinho says keeper will return to Chelsea And would be the future of Chelsea FC]. BBC Sport&lt;/ref&gt;. [[18 жніўня]] Цібо дэбютаваў у складзе англійскага клуба матчам супраць [[ФК Бернлі|«Бернлі»]], які скончыўся з лікам 3:1 на карысць «сініх». У 2014—2018 гадах быў асноўным брамнікам лонданскай каманды.

У жніўні 2018 года перайшоў у мадрыдскі [[ФК Рэал Мадрыд|«Рэал»]], падпісаўшы шасцігадовы кантракт&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1065939013.html Куртуа подписал контракт с «Реалом» на 6 лет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180810124701/https://by.tribuna.com/football/1065939013.html |date=10 жніўня 2018 }}. by.tribuna.com&lt;/ref&gt;.

== Міжнародная кар’ера ==
[[3 чэрвеня]] 2011 года Куртуа быў выкліканы ў [[зборная Бельгіі па футболе|зборную Бельгіі]] на матч супраць [[зборная Турцыі па футболе|зборнай Турцыі]] ў рамках адборачнага матча да [[чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|чэмпіянату Еўропы 2012]]. [[10 жніўня]] [[2011]] года ён зноў быў выкліканы ў зборную на матч супраць [[зборная Славеніі па футболе|зборнай Славеніі]], але так і не выйшаў на поле. Дэбютаваў у асноўным складзе зборнай Бельгіі ў таварыскім матчы супраць [[зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]] [[15 лістапада]] [[2011]] года, які скончыўся ўнічыю 0:0.

== Дасягненні ==
'''«Генк»''':
* [[Чэмпіянат Бельгіі па футболе|Чэмпіён Бельгіі]]: 2011
* Уладальнік [[Кубак Бельгіі па футболе|Кубка Бельгіі]]: 2009

'''«Атлетыка»''':
* [[Чэмпіянат Іспаніі па футболе|Чэмпіён Іспаніі]]: 2014
* Уладальнік [[Кубак Іспаніі па футболе|Кубка Іспаніі]]: 2013
* Пераможца [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]: 2012
* Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]]: 2012

'''«Чэлсі»''':
* [[Чэмпіянат Англіі па футболе|Чэмпіён Англіі]] (2): 2015, 2017
* Уладальнік [[Кубак Англіі па футболе|Кубка Англіі]]: 2018
* Уладальнік [[Кубак Футбольнай лігі|Кубка Футбольнай лігі]]: 2015

'''«Рэал» Мадрыд''':
* [[Чэмпіянат Іспаніі па футболе|Чэмпіён Іспаніі]] (2): 2020, 2022
* Уладальнік [[Кубак Іспаніі па футболе|Кубка Іспаніі]]: 2023
* Уладальнік [[Суперкубак Іспаніі па футболе|Суперкубка Іспаніі]] (2): 2019/20, 2021/22
* Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]: [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2021/2022|2022]]
* Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]]: 2022
* Пераможца [[Клубны чэмпіянат свету па футболе|клубнага чэмпіянату свету]]: 2018

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Склад ФК Рэал Мадрыд}}
{{Навігацыйны блок2
|стыль_загалоўка = background:#EF3340;color:#FDDA25;border: 1px black solid
|state           = collapsed
|загаловак       = Склады зборнай Бельгіі
|Склад зборнай Бельгіі па футболе на чэмпіянаце свету 2014
|Склад зборнай Бельгіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2016
|Склад зборнай Бельгіі па футболе на чэмпіянаце свету 2018
|Склад зборнай Бельгіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2020
|Склад зборнай Бельгіі па футболе на чэмпіянаце свету 2022
}}

{{DEFAULTSORT:Куртуа Цібо}}
[[Катэгорыя:Футбольныя варатары]]
[[Катэгорыя:Футбалісты Бельгіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Бельгіі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Генк]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыка Мадрыд]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд]]</text>
      <sha1>qnfngpgndofwequn5k84ad0fggox7nn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарна (гміна, Ланьцуцкі павет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>312207</id>
    <revision>
      <id>5142871</id>
      <parentid>3267110</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T02:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2510" sha1="2z4fb9hvcq7d8nwtpc1swiyw2bnrm98" xml:space="preserve">{{Гміна Польшчы
 |Беларуская назва       = Чарна
 |Арыгінальная назва     = {{lang-pl|Czarna}}
 |Герб                   = POL gmina Czarna COA.png
 |Сцяг                   = 
 |Статус                 = [[вясковая гміна]]
 |Павет                  = Ланьцуцкі
 |Салецтвы               = 8
 |Цэнтр                  = [[Чарна, Ланьцуцкі павет|Чарна]]
 |Заснавана              = 
 |Глава                  = Эдвард Дабжаньскі
 |Від главы              = [[Войт]]
 |Мовы                   =
 |Насельніцтва           = 11 129
 |Год                    = 2004
 |Шчыльнасць             = 142,5
 |Плошча                 = 78,11
 |Карта                  = 
 |Памер карты            = 
 |Карта гміны            = 
 |Памер карты гміны      =
 |TERYT                  = 1810032
 |Тэлефонны код          = 17
 |Паштовы код            = 
 |Аўтамабільны код       = RLA
 |Сайт                   = http://www.gminaczarna.pl/
 |Заўвагі                =
}}
'''Ча́рна'''&lt;ref&gt;{{ТКП-Польшча}}&lt;/ref&gt; ({{lang-pl|Czarna}}) — [[вясковая гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Ланьцуцкі павет|Ланьцуцкага павета]] [[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў [[Чарна, Ланьцуцкі павет|Чарне]]. Плошча гміны складае 78,11 км². Станам на [[2004]] год у гміне Чарна пражывалі 11 129 чалавек, шчыльнасць — 142,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 8 [[салецтва]]ў.

== Населеныя пункты ==
На тэрыторыі гміны размешчаны 8 населеных пунктаў.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.gminaczarna.pl/ Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231025155459/http://www.gminaczarna.pl/ |date=25 кастрычніка 2023 }}
{{Ланьцуцкі павет}}
{{Заліўка гмін Польшчы}}

[[Катэгорыя:Гміны Ланьцуцкага павета]]</text>
      <sha1>2z4fb9hvcq7d8nwtpc1swiyw2bnrm98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ціроль (гістарычная вобласць)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323496</id>
    <revision>
      <id>5142862</id>
      <parentid>5128112</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52234" sha1="rew9pw64jt2673rucs9d7xzmx6q4j4k" xml:space="preserve">{{значэнні|Ціроль}}
[[Выява:Eurorregión Tirol-Tirol del Sur-Trentino.png|thumb]]
[[Выява:Tirol-Suedtirol-Trentino.png|thumb|right|Часткі гістарычнага Ціроля]]
'''Ціроль'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|17|Ціроль}}&lt;/ref&gt; ({{lang-de|Tirol}}; {{lang-it|Tirolo}}; {{lang-la|Tirolis}}) — [[гістарычная вобласць]] у [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропе]] ва ўсходняй частцы [[Альпы|Альпійскіх гор]], якая ўключае федэральную зямлю [[Ціроль (федэральная зямля)|Ціроль]] у складзе [[Аўстрыя|Аўстрыі]] і аўтаномныя правінцыі [[Паўднёвы Ціроль]] і [[Трэнта (правінцыя)|Трэнціна]] ў [[Італія|Італіі]].

З межамі гістарычнага Ціроля практычна цалкам супадаюць межы [[еўрарэгіён]]а [[Еўрарэгіён Ціроль-Паўднёвы Ціроль-Трэнціна|Ціроль-Паўднёвы Ціроль-Трэнціна]].

== Дагістарычны перыяд ==
Ціроль населены з часоў [[мезаліт]]у, аднак асабліва масавы прыток насельніцтва пачаўся ў эпоху [[неаліт]]у. Да часоў неаліту адносяцца рэшткі [[Эцы]] — «ледзянога чалавека», змёрзлага ў Альпах.

У эпоху [[Бронзавы век|бронзавага веку]] ў Ціролі дамінавала [[культура Лаўген-Мелаўн]], якая зведала ўплыў [[культура палёў пахавальных урнаў|культуры палёў пахавальных урнаў]]&lt;ref&gt;[http://www.austria.org/content/view/73/95/ Tyrol — Embassy of Austria — Washington D.C.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110507025908/http://www.austria.org/content/view/73/95/ |date=7 мая 2011 }}&lt;/ref&gt;. У рымскі перыяд гэта культура пераможана [[рэты|рэтамі]], якія дамінавалі ў Ціролі да заваявання іх рымлянамі.

== Антычнасць ==
Цірольскія землі ўвайшлі ў склад [[Старажытны Рым|Рымскай імперыі]] ў [[15 да н.э.|15 годзе да н.э.]] у выніку паходаў [[Дэцым Клаўдзій Нерон|Друза]] і [[Тыберый|Тыберыя]]. Яны былі ўключаны ў склад правінцыі [[Рэцыя]] (часткова ў правінцыю [[Норык]]).&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Советская историческая энциклопедия. Т. 14: ТААНАХ-ФЕЛЕО. — М.: Издательство «Советская энциклопедия», [[1973]]. С. 234.&lt;/ref&gt; У перыяд рымскага панавання Ціроль заставаўся даволі слаба закрануты цывілізацыяй з-за горнага характару рэгіёна. Аднак і тут былі заснаваны рымскія паселішчы: Трыдэнтум ([[Трэнта]]), Эніпанс ([[Інсбрук]]). Вялікае значэнне мела дарога праз [[Брэнерскі перавал]] з [[Італія|Італіі]] ў даліну [[Дунай|Дуная]] і Аўгусту Віндэлікорум ([[Аўгсбург]]). У гэты перыяд у Ціролі пачалася распрацоўка радовішчаў металаў у Альпах.

У [[233]] годзе ў Рэцыю ўварваліся [[алеманы]]&lt;ref name=&quot;dic.academic.ru&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Тироль}}&lt;/ref&gt;, якія рассяліліся на правах [[Федэраты (Старажытны Рым)|федэратаў]] у паўночнай частцы Ціроля. Пры [[Дыяклетыян]]е Рэцыя была падзелена на дзве правінцыі, прычым большая частка цірольскіх зямель адышла да правінцыі [[Рэцыя II]] з цэнтрам у Аўгусце Віндэлікоруме.

У [[IV]] стагоддзі на тэрыторыі Ціроля пачало распаўсюджвацца хрысціянства; тады ж былі заснаваны біскупствы.&lt;ref name=&quot;dic.academic.ru&quot;/&gt; У [[IV]] стагоддзі войны рымлян з [[Старажытныя германцы|германцамі]] аднавіліся. Алеманы разрабавалі Рэцыю, а пасля [[Падзенне Заходняй Рымскай імперыі|падзення ў 476 годзе Рымскай імперыі]] Ціроль быў уключаны спачатку ў [[дзяржава Адаакра|дзяржаву Адаакра]], а з [[493]] года — [[Каралеўства остготаў|Остгоцкага каралеўства]] [[Тэадорых Вялікі|Тэадорыха Вялікага]].

З сярэдзіны [[VI]] стагоддзя Ціроль перайшоў пад [[Лангабардскае каралеўства|уладу лангабардаў]]. Аднак улада гэтых дзяржаў у рэгіёне была вельмі слабая. Гэтым скарысталіся [[бавары]] і часткова славяне ([[славенцы]]), якія засялілі поўнач і поўнач-усход Ціроля, аднак яго паўднёвая частка заставалася пад уладай лангабардаў.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== Сярэднявечча ==
=== Ціроль пад уладай біскупаў ===
З уключэннем Ціроля ў склад [[Герцагства Баварыя|Баварскага герцагства]] рэгіён падвергся актыўнай германізацыі і хрысціянізацыі. Раманізаванае насельніцтва было выцеснена ў горы і захавалася дагэтуль як носьбіты [[рэтараманская мова|рэтараманскай]] і [[ладзінская мова|ладзінскай моў]]. Місіянеры, [[Калумбан]] і ірландскія манахі [[VIII]] стагоддзя, забяспечылі прыняцце мясцовым насельніцтвам хрысціянства. Былі заснаваны некалькі манастыроў і біскупстваў ([[Брыксен]] (901 год); [[Трэнта|Трыдэнт]] (1027 год)). З канца [[VIII]] стагоддзя Баварыя ўвайшла ў склад [[Франкская дзяржава|франкскай імперыі Карла Вялікага]].

У перыяд франкскага панавання ў Ціролі хутка ўзмацніліся царкоўныя феадалы, у выніку чаго да сярэдзіны [[XI]] стагоддзя практычна ўся тэрыторыя вобласці апынулася пад уладай двух біскупстваў: [[Брыксен, біскупства|Брыксена]] (паўночны Ціроль) і [[Трэнта, біскупства|Трыдэнта]] (паўднёвы Ціроль). Біскупы валодалі поўным імунітэтам на тэрыторыі сваіх уладанняў і не падпарадкоўваліся свецкім уладам. Дзякуючы кантролю над [[Брэнерскі перавал|Брэнерскім перавалам]] Брыксен і Трыдэнт сталі важнымі саюзнікамі [[Каралеўства Германія|германскіх каралёў]] у іх барацьбе за падпарадкаванне Італіі. У адказ каралі актыўна падтрымлівалі ўладу біскупаў і часта даравалі ім землі і розныя прывілеі.&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Diocese_of_Brixen Catholic Encyclopedia (1913)/Diocese of Brixen.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Trent Catholic Encyclopedia (1913)/Trent]&lt;/ref&gt;

=== Герцагі Меранскія і ўтварэнне Цірольскага графства ===
{{Гістарычная дзяржава
|назва               = Цірольскае княжацкае графства
|саманазва           = Gefürstete Grafschaft Tirol &lt;br/&gt; Contea principesca del Tirolo 
|статус              = імперскае саслоўе (да 1806) &lt;br/&gt; каронная зямля (1804-1919)
|сцяг                = Flag of Tirol and Upper Austria.svg
|апісанне_сцяга      = 
|герб                = Wappen Gefürstete Grafschaft Tirol.png
|апісанне_герба      = 
|карта               = 1799 Cary Map of Tyrol - Geographicus - Venice-cary-1799.jpg
|апісанне            = 
|p1                  = Герцагства Баварыя
|flag_p1             = Banner of Bavaria-München.svg
|p2                  = 
|flag_p2             = 
|p3                  = 
|flag_p3             = 
|p4                  = 
|flag_p4             = 
|утворана            = 1140
|ліквідавана         = 1919
|s1                  = Ціроль, федэральная зямля
|flag_s1             = Flag of Tirol and Upper Austria.svg
|s2                  = Правінцыя Паўднёвы Ціроль
|flag_s2             = Flag of South Tyrol.svg
|s3                  = Правінцыя Трэнта
|flag_s3             = Flag of the Province of Trento.svg
|s4                  = 
|flag_s4             = 
|дэвіз               = 
|гімн                = 
|аўдыё               = 
|у_складзе           = {{Сцяг Свяшчэннай Рымскай імперыі}} [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] &lt;br/&gt; {{Сцяг Аўстрыйскай імперыі}} [[Габсбургская манархія|Габсбургскай манархіі]], [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]], [[Цыслейтанія|Цыслейтаніі]]
|сталіца             = [[Меран]] (афіцыйная), [[Інсбрук]] (фактычная з 1420)
|гарады              = 
|мова                = [[Паўднёвабаварскія дыялекты|Паўднёвабаварская]], [[венецкая мова|венецкая]]
|валюта              = [[Цірольскі талер]]
|дадатковы_параметр  = 
|змесціва_параметру  = 
|плошча              = 
|насельніцтва        = 
|шчыльнасць1         =
|год_шчыльнасці1     =
|шчыльнасць2         = 
|год_шчыльнасці2     =
|шчыльнасць3         =
|год_шчыльнасці3     =
|форма_кіравання     = 
|дынастыя            = 
|тытул_кіраўнікоў    = 
|кіраўнік1           = 
|год_кіраўніка1      = 
|тытул_кіраўнікоў2   = 
|кіраўнік2           = 
|год_кіраўніка2      = 
|тытул_кіраўнікоў3   = 
|кіраўнік3           = 
|год_кіраўніка3      = 
|тытул_кіраўнікоў4   = 
|кіраўнік4           = 
|год_кіраўніка4      = 
|тытул_кіраўнікоў5   = 
|кіраўнік5           = 
|год_кіраўніка5      = 
|тытул_кіраўнікоў6   = 
|кіраўнік6           = 
|год_кіраўніка6      = 
|рэлігія             = 
|дадатковы_параметр1 = 
|змесціва_параметру1 = 
|Этап1               = 
|Дата1               = 
|Год1                = 
|Этап2               = 
|Дата2               = 
|Год2                = 
|Этап3               = 
|Дата3               = 
|Год3                = 
|Этап4               = 
|Дата4               = 
|Год4                = 
|Этап5               = 
|Дата5               = 
|Год5                = 
|Этап6               = 
|Дата6               = 
|Год6                = 
|дадатковы_параметр2 = 
|змесціва_параметру2 = 
|да                  = 
|д1                  = 
|д2                  = 
|д3                  = 
|д4                  = 
|д5                  = 
|д6                  = 
|д7                  = 
|пасля               = 
|п1                  = 
|п2                  = 
|п3                  = 
|п4                  = 
|п5                  = 
|п6                  = 
|п7                  = 
|сёння               = {{Сцяг Аўстрыі}} [[Аўстрыя]] &lt;br/&gt; {{Сцяг Італіі}} [[Італія]]
|заўв                = 
}}
Свецкія феадалы Ціроля першапачаткова былі вельмі слабымі і знаходзіліся ў поўнай залежнасці ад біскупаў. Завяршэнне [[барацьба за інвестытуру|барацьбы за інвестытуру]] ў пачатку [[XII]] стагоддзя і звязанае з ім узмацненне ўплыву [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] вымусілі імператараў пачаць шукаць апору сярод свецкіх феадалаў. Гэта спрыяла стварэнню першых досыць трывалых графстваў на тэрыторыі Ціроля. Першымі былі графы [[Андэкская дынастыя|Андэкскія]], чые ўладанні знаходзіліся ў заходняй Баварыі, [[Франконія|Франконіі]] і ў даліне [[Ін (рака)|Іна]]. Ім удалося атрымаць у [[лен]] ад біскупаў і імператара значныя зямельныя ўладанні ў паўночным і паўднёвым Ціролі, што дазволіла Андэксам усталяваць свой кантроль над рэгіёнам. У [[1182]] годзе [[Бертольд IV (герцаг Меранскі)|Бертольд IV]] атрымаў тытул герцага [[Андэкская дынастыя|Меранскага]] і ўладу над прыморскімі рэгіёнамі [[Істрыя|Істрыі]] і [[Далмацыя|Далмацыі]]. Ён і яго пераемнікі далучылі да сваіх уладанняў [[Істрыя|Істрыю]], [[Франш-Кантэ]] і [[Фрыўлі]].

Менавіта Андэксы заснавалі [[Інсбрук]] і даравалі яму гарадскія правы ([[1237]]), што дазволіла гораду хутка стаць сталіцай усяго Ціроля. Усеўладдзе біскупаў у рэгіёне было ліквідавана. Аднак у [[1248]] годзе са смерцю [[Атон II (герцаг Меранскі)|Атона II]] мужчынская лінія Андэкскай дынастыі згасла. Паводле пагаднення [[1241]] года яго ўладанні ў рэгіёне перайшлі да [[Альбрэхт III (граф Ціроля)|Альбрэхта III]], кіраўніка невялікага графства, названага па імі [[замак Ціроль|замка Ціроль]] недалёка ад [[Мерана]].

Цірольскае графства ўзнікла ў сярэдзіне [[XI]] стагоддзя і першапачаткова было цалкам падпарадкавана біскупам Брыксена. Паступова, аднак, графы Ціроля падпарадкавалі сабе значныя землі, галоўным чынам, у паўночнай частцы вобласці. Дзякуючы саюзу з герцагамі Меранскімі ім удалося істотна ўмацаваць сваё становішча і да сярэдзіны [[XIII]] стагоддзя ўсталяваць свой кантроль над Брыксенскім біскупствам&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;. Графы Ціроля, такім чынам, валодалі правамі [[фогт]]аў (асоб, якія валодалі правамі апякунства ў свецкіх і судовых справах мясцовага духавенства) у дачыненні да біскупаў Брыксена і Трыента (Трэнта){{sfn|Карл Воцелка|2007|с=50-51}}. Далучэнне ўладанняў Андэксаў у [[1248]] годзе прывяло да таго, што большая частка Ціроля была аб’яднана пад уладай графаў Цірольскіх. Гэта дало штуршок да паскарэння эканамічнага і сацыяльнага развіцця краіны. Інсбрук стаў буйным горадам, найважнейшым гандлёвым цэнтрам на шляху з Італіі ў Баварыю. З [[1253]] года ў Цірольскім графстве ўсталявалася [[Гарыцкая дынастыя]], прадстаўнікі якой з’яўляліся вернымі саюзнікамі [[Габсбургі|Габсбургаў]]. У [[1286]] годзе [[Мейнхард II]] атрымаў ад імператара [[Рудольф I (кароль Германіі)|Рудольфа I Габсбурга]] [[Герцагства Карынтыя|Карынтыю]] і [[Крайна|Крайну]] і атрымаў тытул герцага Карынтыйскага&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

=== Усталяванне дынастыі Габсбургаў ===
[[Выява:Quentin Matsys - A Grotesque old woman.jpg|180px|thumb|[[Выродлівая герцагіня, карціна, Масейс, каля 1513|Карыкатурны партрэт]] [[Маргарыта, графіня Ціроля|Маргарыты]], графіні Ціроля, пэндзля [[Квенцін Масейс|Квенціна Масейса]], 1525—1530]]

Пасля смерці ў [[1335]] годзе графа [[Генрых (кароль Чэхіі)|Генрыха II]] яго ўладанні былі падзелены паміж Габсбургамі, якія атрымалі Карынтыю і Паўднёвы Ціроль, і [[Вітэльсбахі|Вітэльсбахамі]], якія атрымалі Паўночны Ціроль. Аднак мясцовае насельніцтва выступіла супраць падзелу і Габсбургі былі вымушаны вярнуць Ціроль дачцэ Генрыха II [[Маргарыта, графіня Ціроля|Маргарыце]], якая была ў шлюбе з [[Людвіг V (герцаг Баварыі)|герцагам Баварыі]]. У [[1361]] годзе сканаў муж Маргарыты, герцаг Баварыі [[Людвіг V (герцаг Баварыі)|Людвіг V]]. Суправіцелем Маргарыты ў Ціролі стаў іх сын [[Мейнхард III]]. У 1363 годзе ён нечакана сканаў і Маргарыта была вымушана саступіць свае ўладанні [[Рудольф IV (герцаг Аўстрыі)|Рудольфу IV Аўстрыйскаму]]&lt;ref&gt;Маркович Е. Примечания // Л. Фейхтвангер. Безобразная герцогиня Маргарита Маульташ. — М.: Профиздат, 1992. С. 216 ISBN 5-255-01049-9&lt;/ref&gt;. Так у Ціролі ўсталявалася дынастыя Габсбургаў і графства было ўключана ў склад аўстрыйскіх уладанняў.

У другой палове [[XIV]] стагоддзя ўладанні Габсбургаў неаднаразова былі падзелены паміж рознымі галінамі дынастыі. Ціроль і [[Пярэдняя Аўстрыя]] з [[1396]] года ўтварылі асобнае княства пад уладай малодшай лініі Габсбургскага дому. У гэты перыяд рэзка ўзмацнілася роля [[ландтаг]]аў. У Ціролі скліканне першага Ландтага адбылося яшчэ ў [[1362]] годзе, яго вынікам стала запрашэнне ў якасці суправіцеля [[Маргарыта, графіня Ціроля|Маргарыты]] яе сына [[Мейнхард III|Мейнхарда III]]. Асаблівасцю Ціроля быў удзел у ландагах прадстаўнікоў вольнага сялянства. Яны ўваходзілі ў адну [[Курыя|курыю]] з гараджанамі (апроч прадстаўнікоў гарадоў у склад цірольскага, як і іншых аўстрыйскіх ландтагаў, уваходзілі прадстаўнікі яшчэ трох курый: [[духавенства]], буйныя тытулаваныя землеўладальнікі і [[рыцар]]ы){{sfn|Митрофанов П. П.|2010|с=44}}. Цірольскі Ландтаг неаднаразова выступаў супраць палітыкі графаў, а ў [[1487]] годзе прымусіў графа [[Жыгімонт (эрцгерцаг Аўстрыі)|Жыгімонта]] перадаць фактычную ўладу ў рукі камітэта саслоўяў, які дэнансаваў пагадненні Жыгімонта з Баварыяй аб тэрытарыяльных саступках і вымусіў графа ў [[1490]] годзе адмовіцца ад Ціроля на карысць [[Максіміліян I (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Максіміліяна I]], эрцгерцага Аўстрыі, які вельмі ўпадабаў яго&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.luminarium.org/encyclopedia/emperormaximilian.htm |title=MAXIMILIAN I — Luminarium Encyclopedia. |access-date=22 верасня 2018 |archive-date=20 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920033758/http://www.luminarium.org/encyclopedia/emperormaximilian.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Тут жа, у Інсбруку, ён быў і пахаваны&lt;ref&gt;Глаголев, А. Г. Записки русскаго путешественника А. Глаголева, с 1823 по 1827 год. — Санкт-Петербург : в тип. Императорской российской акад., 1837. Ч. 2: Тироль. Швейцария. Лион. Гренобль. С. 22.&lt;/ref&gt;. Такім чынам Ціроль ізноў увайшоў у склад адзінай аўстрыйскай дзяржавы.

Роля Ціроля ў гэты перыяд моцна павялічылася: сярэбраныя і медныя рудні графства сталі фінансавай асновай ваеннай палітыкі Габсбургаў. Цірольскі [[талер]] хутка выцесніў з абароту [[Вена|венскі]] [[Крэйцар (манета)|крэйцар]]. Аднак у пачатку [[XVI]] стагоддзя з-за хранічнай нястачы сродкаў на вайну з [[Асманская імперыя|туркамі]] імператар Максіміліян I заклаў цірольскія рудні паўднёванямецкаму банкірскаму дому [[Фугеры|Фугераў]]. Максіміліян I таксама паспрабаваў упарадкаваць сістэму кіравання аўстрыйскіх уладанняў і ў [[1493]] годзе стварыў адмысловую адміністрацыю для верхнеаўстрыйскіх зямель (Ціроль, [[Форарльберг]] і Пярэдняя Аўстрыя). Аналагічны орган быў створаны для ніжнеаўстрыйскіх герцагстваў. Пачалася цэнтралізацыя дзяржаўных структур. Аднак на аб’яднаным ландтагу ўсіх зямель Габсбургаў у Інсбруку ў [[1518]] годзе саслоўі выступілі супраць цэнтралізацыі і правалілі рэформы Максіміліяна I.

У Сярэднявеччы сяляне Ціроля карысталіся большай свабодай, чым земляробы іншых тэрыторый імперыі Габсбургаў. Яны амаль не мелі прыгонных павіннасцей, не служылі ў арміі, затое былі прадстаўлены ў мясцовым [[ландтаг]]у. Са старажытных часоў галоўным заняткам цірольскіх сялян была жывёлагадоўля, але з XV стагоддзя значнае развіццё атрымала горная справа: здабыча золата, срэбра, ртуці і медзі{{sfn|Грицак, Е. Н.|2007|с=12-13}}. У [[1488]] годзе ўладальнікамі цірольскіх шахт сталі [[Фугеры]]. Яны пашырылі сферу збыту прадукцыі горнай і металургічнай прамысловасці Ціроля, адпраўлялі яе па акіянскіх шляхах на аддаленыя сусветныя рынкі&lt;ref&gt;[http://krotov.info/history/00/eger/vsem_066.htm Всемирная история: в 10 т. — Т. 4: История мира в XVI—XVII веках. — Библиотека Якова Кротова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111122182645/http://krotov.info/history/00/eger/vsem_066.htm |date=22 лістапада 2011 }}&lt;/ref&gt;.

== Новы час ==
=== Сялянская вайна і Рэфармацыя ===
У [[1525]] годзе Ціроль ахапіла агульнанямецкая [[Сялянская вайна ў Германіі|Сялянская вайна]]. На чале паўстання ўстаў [[Міхаэль Гайсмайр]]. Першапачаткова паўстанне развівалася надзвычай хутка і паспяхова. Прыхільнікі Гайсмайра захапілі [[Брыксен]], разрабавалі манастыры і замкі, з цірольскага ландтага былі выгнаны дваране і прэлаты{{sfn|История Европы. Т. 3|1993|с=359-362}}. Асноўныя мэты паўстанцаў былі сфармуляваны Гайсмайрам у адным з праграмных дакументаў Сялянскай вайны — «Земскае ўпарадкаванне». Паводле яго палажэнняў усіх дваран і царкоўнікаў, што прыгняталі простых людзей, «пярэчылі сапраўднаму слову Божаму і агульнай карысці» варта было вынішчыць. Дзеля поўнай роўнасці павінны былі быць знішчаны не толькі замкі, але і ўсе гарадскія ўмацаванні, уведзена дзяржаўная манаполія на гандаль і рудную справу і да т.п. Ціроль ператвараўся ў закрытую дзяржаву, пабудаваную на прынцыпах амаль поўнай [[аўтаркія|аўтаркіі]]{{sfn|История Европы. Т. 3|1993|с=359-362}}. Толькі ў [[1526]] годзе сялянская армія Гайсмайра была разбіта аўстрыйскімі войскамі ў [[бітва пры Радштаце|бітве пры Радштаце]].

Пачынаючы з сялянскай вайны ў Ціроль пачало пранікаць [[пратэстанцтва]] (важную ролю ў гэтым працэсе гулялі [[анабаптысты]]){{sfn|Карл Воцелка|2007|с=134-136}}. Аднак [[Рэфармацыя]] ў Ціролі была значна слабейшай, чым у астатніх аўстрыйскіх землях, дзе паводле сучасных ацэнаках прыхільнікі новай веры складалі да 70 %{{sfn|Карл Воцелка|2007|с=134-136}}. Тут традыцыйна былі моцныя пазіцыі каталіцкай царквы. Да таго ж вучэнне анабаптыстаў, якое атрымала распаўсюджанне ў Ціролі, было аднолькава непрымальна як для каталікоў, так і для лютэран. Пасля прыгнечання сялянскага паўстання сапраўдны тэрор быў разгорнуты супраць анабаптыстаў. У [[1528]] годзе ў Ціролі пакаралі смерцю 150 анабаптыстаў, а на наступны год колькасць пакараных смерцю дасягнула 700 чалавек{{sfn|Митрофанов П. П.|2010|с=55}}. Ужо ў канцы [[XVI]] стагоддзя герцаг [[Фердынанд II (эрцгерцаг Аўстрыі)|Фердынанд II]], які атрымаў Ціроль у [[1564]] г. пасля чарговага падзелу габсбургскіх зямель, запрасіў у рэгіён [[езуіты|езуітаў]], якія хутка выцеснілі нешматлікіх цірольскіх [[лютэранства|лютэран]] і [[кальвінізм|кальвіністаў]]{{sfn|Митрофанов П. П.|2010|с=66}}.

У [[1665]] годзе згасла лінія цірольскіх Габсбургаў і краіна перайшла пад уладу венскай лініі гэтага роду. Пры імператары [[Леапольд I (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Леапольдзе I]] у [[1669]] годзе ў [[Інсбрук]]у быў заснаваны [[Інсбрукскі ўніверсітэт|ўніверсітэт]].

=== Асветны абсалютызм і Напалеонаўскія войны ===
У другой палове [[XVIII]] стагоддзя ў Ціролі, як і ў іншых уладаннях Габсбургаў, разгарнуліся рэформы [[асветны абсалютызм|асветнага абсалютызму]]. Аднак іх уплыў у Ціролі быў абмежаваным. Так, урбарыяльныя патэнты [[Марыя Тэрэзія|Марыі Тэрэзіі]] [[1771]]—[[1778]] гадоў, якія зафіксавалі феадальныя павіннасці сялян, скарацілі [[паншчына|паншчыну]], і пацвердзілі права свабоды пераходу, не мелі таго ўплыву на цірольскае сялянства, якое пераважна было свабодным, як у астатніх рэгіёнах імперыі. Мытная рэформа [[1775]] года таксама не закранула Цірольскае графства. Вялікае значэнне мела школьная рэформа [[1779]] года — развіццё пачатковай адукацыі і пераход пад дзяржаўны кантроль сярэдняй школы пасля забароны [[Ордэн езуітаў|Ордэна езуітаў]] — а таксама патэнт [[Іосіф II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Іосіфа II]] аб верацярпімасці [[1781]] года, які ўраўнаваў у правах пратэстанцкіх і праваслаўных падданых Габсбургаў з каталікамі{{sfn|История Европы. Т. 4|1994|с=359-360}}. У [[1782]] годзе ў рамках палітыкі цэнтралізацыі і абсалютызму Іосіф II ліквідаваў права склікання правінцыйных [[ландтаг]]аў, аднак пасля яго смерці ў [[1790]] годзе органы рэгіянальнага самакіравання былі адноўлены{{sfn|История Европы. Т. 4|1994|с=359-360}}.

[[Файл:Tirol 1808.png|thumb|200px|Ціроль пад уладай Баварыі, 1808]]

У [[1797]] годзе тэрыторыя Ціроля стала арэнай баявых дзеянняў паміж наступаючай арміяй [[Напалеон]]а і войскамі Аўстрыйскай імперыі. Ціроль быў акупаваны [[Бартэлемі Жубер|генералам Жуберам]], аднак тут французы сутыкнуліся з моцным супраціўленнем простага народа. Паводле ўмоў [[Мірны дагавор у Кампа-Форміа|мірнага дагавора ў Кампа-Форміа]] Ціроль быў вернуты Аўстрыі, але ў [[1805]] годзе зноў заняты французскімі войскамі. Разбітая ў [[бітва пры Аўстэрліцы|Аўстэрліцкай бітве]] Аўстрыя паводле [[Прэсбургскі мір|Прэсбургскага міру]] саступіла Ціроль [[Баварыя|Баварыі]] — галоўнаму саюзніку Напалеона ў Паўднёвай Германіі. Пераход пад уладу Баварыі рэзка пагоршыў сацыяльна-палітычнае становішча графства. Быў ліквідаваны цірольскі Ландтаг, краіна апынулася падзеленай на тры акругі, цалкам падпарадкаваныя цэнтральнаму ўраду ў [[Мюнхен]]е, павялічыліся падаткі, баварскія ўлады сталі ўмешвацца ў царкоўныя адносіны, спыніўся транзітны гандаль.&lt;ref name=&quot;napoleon.org&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.napoleon.org/en/reading_room/articles/files/473221.asp
 |title       = Hamish, Andreas Hofer and the insurrection in the Tyrol, 1809
 |author      = D.W. Hamish
 |publisher   = Fondation Napoléon
 |accessdate  = 2012-07-15
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120308101226/http://www.napoleon.org/en/reading_room/articles/files/473221.asp
 |archivedate = 8 сакавіка 2012
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:20 02 1810-die-erschiessung-von-andreas-hofer-in-mantua 1.jpg|thumb|200px|left|Расстрэл Андрэаса Гофера французамі ў Мантуі, 1810]]

[[9 красавіка]] [[1809]] года ў Ціролі ўспыхнула паўстанне супраць французскай і баварскай улады. На чале яго стаў [[Андрэас Гофер]]&lt;ref&gt;[http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Andreas_Hofer «Andreas Hofer». Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913.]&lt;/ref&gt;. Паўстанцы разбілі франка-баварскія атрады, [[12 красавіка]] занялі [[Інсбрук]], а затым вымусілі баварскую армію да капітуляцыі. У Ціроль увайшлі аўстрыйскія войскі, якія пры падтрымцы насельніцтва аднавілі аўстрыйскую ўладу ў графстве. Нягледзячы на тое, што ўжо ў маі новая французская армія выцесніла аўстрыйцаў, усё насельніцтва вобласці паднялося на барацьбу з Францыяй.&lt;ref name=&quot;napoleon.org&quot;/&gt;. Толькі да [[1810]] года ўдалося здушыць супраціўленне цірольцаў. Паводле [[Шонбрунскі мір|Венскага міру]] 1809 года Паўночны Ціроль застаўся за Баварыяй, а Паўднёвы быў перададзены Італьянскаму каралеўству. У [[1813]] годзе Ціроль быў вернуты ў склад [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]].

У 1867—1918 гадах Ціроль — адна з [[каронныя землі Аўстра-Венгрыі|каронных зямель]] [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў у паўднёвай частцы Ціроля, дзе пераважала італьянскае насельніцтва, атрымаў распаўсюджанне [[ірэдэнтызм]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;, што шмат у чым прадвызначыла лёс Паўднёвага Ціроля пасля заканчэння [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]].

=== Найноўшая гісторыя ===
[[Выява:Wallfahrer.jpg|thumb|right|350px|[[Франц Дэфрэгер]] «Цірольскія пілігрымы» (каля 1920)]]

Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] паводле ўмоў [[Сен-Жэрменскі дагавор (1919)|Сен-Жэрменскага мірнага дагавора]] Паўднёвы Ціроль адышоў ад Аўстрыі да Італіі&lt;ref&gt;[http://www.enc-dic.com/diplomat/Sen-Zhermenskij-Mirnyj-Dogovor-1919-1316.html Сен-Жэрменскі мірны дагавор 1919 — Дыпламатычны слоўнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120213045230/http://enc-dic.com/diplomat/Sen-Zhermenskij-Mirnyj-Dogovor-1919-1316.html |date=13 лютага 2012 }}&lt;/ref&gt;. Пры гэтым аўстрыйская [[Ціроль (федэральная зямля)|зямля Ціроль]] апынулася разарванай на дзве несумежныя часткі — [[Паўночны Ціроль]] і [[Усходні Ціроль]]. У італьянскім Ціролі на той момант 86% мясцовых жыхароў размаўлялі на нямецкай мове. У складзе Італіі нямецкамоўныя цірольцы сталі нацыянальнай меншасцю. Саюз фашысцкай Італіі і нацысцкай Германіі пасля [[аншлюс|аншлюса Аўстрыі]] паставіў іх на грань знікнення. Ім прапанавалася або пакінуць радзіму і перасяліцца ў [[Трэці рэйх]], або застацца і падвергнуцца італьянізацыі і асіміляцыі. У выніку пасля 1938 года 78 тысяч жыхароў пакінулі рэгіён&lt;ref name=&quot;krugosvet.ru&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/AVSTRIYA.html?page=0,26 |title=Австрия. История — Энциклопедия Кругосвет. |access-date=8 красавіка 2016 |archive-date=22 чэрвеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622053059/https://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/AVSTRIYA.html?page=0,26 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] многія цірольцы служылі ў частках [[вермахт]]а — у спецыяльных горных дывізіях альпійскіх стралкоў. Удзельнічалі ў [[Дацка-Нарвежская аперацыя|Дацка-Нарвежскай аперацыі]], у [[Грэчаская аперацыя|заваяванні Грэцыі]] і [[бітва за Крыт|баях за Крыт]]. На Усходнім фронце яны ўдзельнічалі ў [[Бітва за Каўказ, 1942—1943|баях за Каўказ]]{{sfn|Грицак, Е. Н.|2007|с=24-25}}. У прыватнасці, цірольцам быў самы дзейсны снайпер нямецкай арміі ў гады Другой сусветнай вайны [[Маціяс Хетцэнаўэр]], які служыў у 144-м палку горных егераў ({{lang-de|Gebirgsjäger}}) [[3-я горнастралковая дывізія (Германія)|3-ай горнастралковай дывізіі]].

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны быў створаны добраахвотніцкі параваенны [[Камітэт вызвалення Паўднёвага Ціроля]], адметнай асаблівасцю якога было імкненне пазбегнуць ранення ці гібелі людзей. Па гэтай прычыне ўсе акцыі былі накіраваны супраць будынкаў ці збудаванняў і праводзіліся ўначы. У [[1961]] годзе Камітэтам быў здзейснены падрыў апор [[Лінія электраперадачы|ліній электраперадач]], які абясточыў правінцыю і выклікаў спыненне падачы электрычнасці на прамысловую поўнач Італіі. Гэта падзея ўвайшла ў гісторыю пад назвай «[[Вогненная ноч]]», і сусветная грамадскасць даведалася пра становішча нямецкамоўнай супольнасці ў Італіі&lt;ref&gt;[http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Biatlon/spbnews_Antholic-ili-Anterseliva Антхольц или Антерсельва?]&lt;/ref&gt;. Сучаснымі палітычнымі прыхільнікамі паўднёвацірольскага [[сепаратызм]]у і агульнацірольскага [[ірэдэнтызм]]у з’яўляюцца [[Паўднёвацірольская народная партыя]], якая ўваходзіць у [[Еўрапейскі свабодны альянс]], а таксама [[Саюз Паўднёвага Ціроля]], [[Свабода Паўднёвага Ціроля]] і [[Дэмакратычная партыя Паўднёвага Ціроля]].

[[Парыжскі мірны дагавор 1947|Мірны дагавор 1947 года]] пацвердзіў граніцу Італіі з Аўстрыяй станам на 1919 год&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120912034753/www.pravoteka.ru/pst/4/1690.html Мірны дагавор з Італіяй, 1947]&lt;/ref&gt;. Нямецкамоўнай меншасці Паўднёвага Ціроля гарантавалася поўная роўнасць правоў з італамоўным насельніцтвам. Быў створаны аўтаномны рэгіён [[Трэнціна — Альта-Адыджэ]], у якім Паўднёвы Ціроль з’яўляецца паўночнай правінцыяй [[Бальцана (правінцыя)|Бальцана (Боцэн)]] (другая, пераважна італамоўная, паўднёвая правінцыя — [[Трэнціна]]). Аднак Аўстрыя працягвала заяўляць, што нямецкамоўная меншасць падвяргаецца ў Італіі дыскрымінацыі. Італія, у сваю чаргу, вінаваціла Аўстрыю ў падтрымцы пангерманскіх і пранацысцкіх сіл, а таксама ў дапамозе тэрарыстам, якія здзяйснялі свае акцыі ў Паўднёвым Ціролі на працягу 1960-х гадоў. У канцы 1969 года Італія і Аўстрыя дасягнулі пагаднення, паводле якога «рэгіён атрымліваў правы пашыранай [[аўтаномія|аўтаноміі]], узрастаў уплыў цірольцаў на нацыянальную палітыку ў правінцыі, нямецкая мова атрымлівала адпаведны статус, прызнавалася нямецкая назва тэрыторыі — Паўднёвы Ціроль»&lt;ref name=&quot;krugosvet.ru&quot;/&gt;. Аднак Італія не спяшалася ажыццяўляць гэтыя палажэнні. Канчаткова пытанне Паўднёвага Ціроля было ўрэгулявана ў 1992 годзе. Італія надала нямецкамоўным жыхарам рэгіёна Трэнціна — Альта-Адыджэ права атрымліваць адукацыю на нямецкай мове, яны сталі шырэй прадстаўлены ў муніцыпальных органах улады і змаглі непасрэдна звяртацца ў [[Міжнародны суд ААН]] у [[Гаага|Гаазе]] за аховай сваіх праў&lt;ref&gt;[http://countrystudies.us/austria/128.htm  Eric Solsten, ed. Austria: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress, 1994.]&lt;/ref&gt;. У 1992 годзе аўстрыйскія ўлады абвясцілі ААН аб спыненні супярэчнасцей з Італіяй датычна Паўднёвага Ціроля. У [[2001]] годзе ён атрымаў статус асобнай нямецкамоўнай правінцыі, размешчанай на поўначы Італіі&lt;ref name=&quot;provinz.bz.it&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.provinz.bz.it/downloads/autonomy_statute_eng.pdf|title=Special Statute of the Trentino-Alto Adige/Südtirol Region|accessdate=2011-04-11|work=Official website of the Autonomous Province of Bolzano/Bozen|year=2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/64wYbo8az?url=http://www.provinz.bz.it/downloads/autonomy_statute_eng.pdf|archivedate=25 студзеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Паводле Статуту рэгіёна [[Трэнціна — Альта-Адыджэ/Паўднёвы Ціроль]] урад гарантуе захаванне культурных і моўных адрозненняў асобных этнічных груп. Таксама быў утвораны парламент - Правінцыяльная рада, у якую ўваходзяць 70 выбарных дэпутатаў. Правінцыяльная рада валодае не толькі заканадаўчай уладай на рэгіянальным узроўні, але таксама выбірае [[прэзідэнт]]а, двух [[віцэ-прэзідэнт]]аў і міністраў аўтаноміі, пры гэтым на працягу тэрміна паўнамоцтваў абранага парламента пасаду прэзідэнта рэгіёна папераменна павінны займаць прадстаўнікі нямецкай і італьянскай абшчыны&lt;ref name=&quot;provinz.bz.it&quot;/&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Гісторыя Аўстрыі]]
* [[Ціроль (федэральная зямля)|Ціроль, зямля]]
* [[Бальцана (правінцыя)|Правінцыя Бальцана]]
* [[Трэнціна — Альта-Адыджэ]]
* [[Трэнта (правінцыя)|Правінцыя Трэнта]]
* [[Спіс кіраўнікоў Ціроля]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга
 |аўтар         = Воцелка Карл.
 |загаловак      = История Австрии
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Весь мир
 |год           = 2007
 |isbn          = 978-5-7777-0333-0
 |ref           = Карл Воцелка
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Грицак Е. Н.
 |загаловак      = Тироль и Зальцбург
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Вече
 |год           = 2007
 |isbn          = 978-5-9533-1859-4
 |ref           = Грицак, Е. Н. 
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Митрофанов П. П.
 |загаловак      = История Австрии с древнейших времён до 1792 года
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = URSS
 |год           = 2010
 |ref           = Митрофанов П. П. 
}}
* {{кніга
 |том           = 3
 |загаловак      = История Европы: От Средневековья к новому времени 
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Наука
 |год           = 1993
 |ref           = История Европы. Т. 3
}}
* {{кніга
 |том           = 4
 |загаловак      = История Европы: Европа нового времени 
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Наука
 |год           = 1994
 |ref           = История Европы. Т. 4
}}

* ''Львович, Модест.'' Поездка в Южный Тироль (Арко-Рива-Гриз-Меран) и Горицию / [Соч.] Модеста Львовича. — Одесса: тип. «Одесск. вестника», [[1888]].
* ''Barth-Scalmani, Gunda; Kuprian, Hermann J. W. and Brigitte Mazohl-Wallnig.'' National Identity or Regional Identity: Austria vs. Tyrol/Salzburg. // ''A.&amp;nbsp;Pelinka, G.&amp;nbsp;Bischof (eds).'' Austrian Historical Memory and National Identity. New Brunswick — London: Transaction Publishers, 1997. ISBN 1-56000-902-0
* ''Fontana, Josef; Haider, Peter W.; Leitner, Walter; Mühlberger, Georg; Palme, Rudolf; Parteli, Othmar und Josef Riedmann.'' Geschichte des Landes Tirol. Bozen/Innsbruck/Wien, 1988—1990.
* ''Karl Baedeker (Firm).'' Switzerland and the Adjacent Portions of Italy, Savoy, and Tyrol: Handbook for Travellers. 1913.
* ''Norman, Gertrude.'' A Brief History of Bavaria. München: Heinrich Jaffe, 1906.
* {{Крыніцы/БелЭн|17}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Добры артыкул|Гісторыя}}

[[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Еўропы]]
[[Катэгорыя:Ціроль| ]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Ціроля]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі]]
[[Катэгорыя:Свецкія княствы Свяшчэннай Рымскай імперыі]]</text>
      <sha1>rew9pw64jt2673rucs9d7xzmx6q4j4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цэнтральная выбарчая камісія Рэспублікі Беларусь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>345828</id>
    <revision>
      <id>5142816</id>
      <parentid>5071297</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21957" sha1="0cvwmswkage2m908aqnt9iu2ymi53s0" xml:space="preserve">{{Арганізацыя
 |назва                    = Цэнтральная выбарчая камісія&lt;br&gt;Рэспублікі Беларусь
 |альтэрнатыўная           = Цэнтрвыбаркам
 |background_color         = 
 |колер_назвы              = 
 |лагатып                  = 
 |шырыня_лагатыпа          = 
 |подпіс                   = 
 |карта1                   = 
 |шырыня_карты1            = 
 |легенда1                 = 
 |карта2                   = 
 |шырыня_карты2            = 
 |легенда2                 = 
 |абрэвіятура              = ЦВК РБ
 |назва_папярэдніка        = 
 |назва_пераемніка         = 
 |членства                 = 
 |тып_цэнтра               = 
 |цэнтр                    = 
 |тып                      =
 |юрыдычны_статус          = [[юрыдычная асоба]]
 |мэта                     = правядзенне выбараў
 |мовы                     =  
 |мова                     =  
 |склад камісіі  = 12&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://www.rec.gov.by/ru/sostav-komissii#views-ui-tabs-tab--4|загаловак=Состав комиссии|мова=ru|дата=30 кастрычніка 2015|копія=http://web.archive.org/web/20151030084333/http://www.rec.gov.by/ru/sostav-komissii|дата копіі=30 кастрычніка 2015|title=Архіўная копія|access-date=12 лютага 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129200009/http://rec.gov.by/ru/sostav-komissii#views-ui-tabs-tab--4|archive-date=29 студзеня 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |пасада_кіраўніка1        = Старшыня
 |імя_кіраўніка1           = 
 |пасада_кіраўніка2        = Намеснік
 |імя_кіраўніка2           = [[Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў]]
 |пасада_кіраўніка3        = Сакратар
 |імя_кіраўніка3           = 
 |папярэднік               = Цэнтральная камісія па выбарах народных дэпутатаў Беларускай ССР
 |пераемнік                = 
 |імя_пераемніка           =
 |наступнік                =
 |імя_наступніка           =
 |заснавальнік1            = 
 |падзея_заснавання1       = 
 |дата_заснавання1         = {{Дата пачатку і ўзрост|1991|8|25}}
 |бюджэт                   = 
 |адрас                    = [[Мінск]], вул. [[Савецкая вуліца (Мінск)|Савецкая]], д. 11
 |сайт                     = 
 |вікісховішча             =
}}
'''Цэнтральная выбарчая камісія Рэспублікі Беларусь''' ('''ЦВК''', '''Цэнтрвыбаркам''') — дзяржаўны орган, які арганізуе правядзенне [[выбары|выбараў]] і [[рэферэндум]]аў у Рэспубліцы Беларусь&lt;ref&gt;[https://president.gov.by/be/statebodies/cjentralnaja-kamisija-rjespubliki-belarus-pa-vybarah-i-pravjadzennju-rjespublikanskih-rjeferjendumay Цэнтральная выбарчая камісія Рэспублікі Беларусь]&lt;/ref&gt;.

== Агляд ==
Дзейнасць Цэнтральнай камісіі спачатку вызначалася Законам Беларускай ССР «Аб выбарах народных дэпутатаў Беларускай ССР» ад 27 кастрычніка 1989 года. У адпаведнасці з названым Законам Цэнтральная камісія ўтваралася ў складзе старшыні, двух намеснікаў, сакратара і 15 членаў камісіі.

Пасля [[Рэферэндум у Беларусі (2022)|змен у Канстытуцыі ў 2022 годзе]] назва '''Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў''' зменена на ''Цэнтральная выбарчая камісія Рэспублікі Беларусь'' (''Цэнтрвыбаркам'')&lt;ref&gt;[https://bel.sputnik.by/20211129/yarmoshyna-raskazala-ab-novay-nazve-tsvk--ab-tym-khto-pravyadze-referendum-1058329010.html Ярмошына расказала аб новай назве ЦВК і аб тым, хто правядзе рэферэндум]&lt;/ref&gt;.

У цяперашні час парадак утварэння Цэнтральнай камісіі вызначаны [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь]]. Прававы статус Цэнтральнай камісіі ўрэгуляваны ў Выбарчым кодэксе Рэспублікі Беларусь. Парадак працы камісіі вызначаецца яе Рэгламентам.

Цэнтральная камісія дзейнічае на пастаяннай аснове, тэрмін паўнамоцтваў Цэнтральнай камісіі — 5 гадоў. Цэнтральная камісія складаецца з 12 членаў, на прафесійнай аснове працуюць старшыня і сакратар камісіі. Склад Цэнтральнай камісіі фарміруюць [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь]] і [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] на парытэтнай аснове (па 6 членаў камісіі) з кандыдатур, рэкамендаваных прэзідыумамі абласных, Мінскага гарадскога саветаў дэпутатаў і адпаведнымі выканаўчымі камітэтамі.

Апарат Цэнтральнай камісіі, які ажыццяўляе прававое, арганізацыйна-метадычнае, дакументацыйнае, інфармацыйна-аналітычнае, матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне дзейнасці Цэнтральнай камісіі, складаецца з 8 супрацоўнікаў.

Цэнтральная камісія супрацоўнічае з усімі цэнтральнымі выбарчымі органамі краін СНД. У 1998 годзе Цэнтральная камісія была прынята ў Асацыяцыю арганізатараў выбараў краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Пачынаючы з 14 кастрычніка 2013 года, Цэнтральная камісія з’яўляецца адным з заснавальнікаў Сусветнай асацыяцыі выбарчых органаў (A-WEB). Старшыня цэнтральнай камісіі — [[Ігар Васільевіч Карпенка]].

== Склад камісіі ==

=== 2016—2021 ===
# [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына]], старшыня
# [[Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў]], намеснік старшыні
# [[Алена Мікалаеўна Дмухайла]], сакратар
# Андрэй Анатольевіч Гуржы
# Вольга Леанідаўна Дарашэнка
# [[Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі]]
# [[Святлана Пятроўна Кацуба]]
# [[Аляксандр Міхайлавіч Ласякін]]
# [[Ігар Анатольевіч Плышэўскі]]
# Марына Юр’еўна Рахманава
# [[Алег Леанідавіч Сліжэўскі]]
# [[Ірына Аляксандраўна Цэлікавец]]&lt;ref&gt;{{cite web |title = Намеснікам старшыні ЦВК абраны Вадзім Іпатаў, сакратаром — Алена Дмухайла |publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |date = 2016-12-21 |access-date = 2021-09-20 |work = [[БелаПАН]] |url = https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=182554 |language = be |archive-url = https://archive.today/20210920134754/https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=182554 |archive-date = 20 верасня 2021 |url-status = live }}&lt;/ref&gt;.

=== з 2021 ===
# [[Ігар Васільевіч Карпенка]], старшыня
# [[Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў]], намеснік старшыні
# Алена Анатольеўна Балдоўская, сакратар
# Андрэй Анатольевіч Гуржы
# Вольга Леанідаўна Дарашэнка
# [[Дзяніс Уладзіміравіч Дук]]
# [[Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі]]
# Алена Канстанцінаўна Кунцэвіч
# [[Аляксандр Міхайлавіч Ласякін]]
# Аляксандр Генадзьевіч Ткачоў
# Кацярына Аляксандраўна Федасенка
# Аляксандр Уладзіміравіч Южык

== Міжнародныя санкцыі ==
10 красавіка 2006 года па выніках [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]] старшыня ЦВК [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] была ўнесена ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]] і [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] ЗША па падазрэнні ў падтасоўцы вынікаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tass.ru/info/9694095|title=История европейских санкций в отношении Белоруссии|publisher={{нп3|ТАСС|ТАСС|uk|ТАРС}}|language=ru|date=2020-10-12|access-date=2021-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Issuance of new Belarus Executive Order; Belarus Designations; Liberia Designation Removal|url=https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20060619|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302150539/https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20060619|archive-date=2021-03-02|date=2006-06-19|access-date=2021-09-14|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090602173738/http://zbsb.org/n/252.shtml Спіс беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у краіны Саюза і ЗША] // [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»]]&lt;/ref&gt;. У 2007 годзе ў амерыканскі санкцыйны спіс быў дададзены і член ЦВК [[Алег Леанідавіч Сліжэўскі|Алег Сліжэўскі]]&lt;ref name=&quot;Міністэрства фінансаў ЗША&quot;&gt;{{Cite web|date=2007-02-27|title=Treasury Targets Destabilizing Belarusian Officials|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/hp282|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917071617/https://home.treasury.gov/news/press-releases/hp282|archive-date=2021-09-17|access-date=2021-09-17|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Міністэрства фінансаў ЗША&quot;/&gt;.

У лютым 2011 года Ярмошына разам з іншымі членамі ЦВК была зноў унесеная ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]] па выніках [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзыдэнцкіх выбараў 2010 года]] за парушэнні міжнародных выбарчых стандартаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/?uri=CELEX:32011D0069|title=Beschluss 2011/69/GASP des Rates vom 31. Januar 2011 zur Änderung des Beschlusses 2010/639/GASP des Rates über restriktive Maßnahmen gegen einzelne belarussische Amtsträger|publisher=[[EUR-Lex]]|date=2011-02-02|access-date=2020-08-21|language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022033809/https://nn.by/?c=ar&amp;i=61552|archive-date=2017-10-22|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=61552|title=Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС|language=be|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2011-10-11}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя еўрапейскія санкцыі былі знятыя 15 лютага 2016 года&lt;ref&gt;{{cite web|last=Лавникевич|first=Денис|title=Батьке простили старые грехи|url=https://www.gazeta.ru/politics/2016/02/15_a_8075585.shtml|publisher={{нп3|Газета.Ru|Газета.Ru|uk|Газета.Ru}}|date=2016-02-15|access-date=2021-09-10|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

2 кастрычніка 2020 года [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскі саюз]] увёў санкцыі ў дачыненні да ўсіх 12 членаў камісіі за парушэнні на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|жнівеньскіх выбарах]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Евросоюз ввел санкции против Беларуси|url=https://novayagazeta.ru/news/2020/10/02/164633-evrosoyuz-vvel-sanktsii-protiv-belarusi|publisher={{нп3|Новая газета, Расія|Новая газета|uk|Новая газета}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-19|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920211742/https://novayagazeta.ru/news/2020/10/02/164633-evrosoyuz-vvel-sanktsii-protiv-belarusi|archive-date=20 верасня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=be|url=https://www.svaboda.org/a/31111465.html|title=Хто і якія санкцыі ўвёў супраць уладаў Беларусі. Разьбіраемся|date=2021-02-19|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|access-date=2021-09-15}}&lt;/ref&gt;. Восенню 2020 года [[Вялікабрытанія]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=Consolidated List of Financial Sanctions Targets in the UK|date=2021-06-25|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Канада]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2020/09/backgrounder-belarus-sanctions.html|title=Backgrounder: Belarus sanctions|date=2020-09-29|publisher={{нп3|Міністэрства міжнародных спраў Канады|Міністэрства міжнародных спраў Канады|en|Global Affairs Canada}}|access-date=2021-09-19|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2020/10/belarus-sanctions.html|title=Belarus sanctions|date=2020-10-15|publisher={{нп3|Міністэрства міжнародных спраў Канады|Міністэрства міжнародных спраў Канады|en|Global Affairs Canada}}|access-date=2021-09-19|language=en|archive-date=15 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015004913/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2020/10/belarus-sanctions.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і [[Швейцарыя]]&lt;ref&gt;[https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html Searching for subjects of sanctions]&lt;/ref&gt; таксама ўвялі санкцыі супраць усіх членаў ЦВК. ЗША ўвялі санкцыі супраць намесніка старшыні ЦВК [[Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў|Вадзіма Іпатава]] і сакратаркі ЦВК Алены Дмухайла 2 кастрычніка 2020 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm1143 |title=Treasury Sanctions Belarus Officials for Undermining Democracy |publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|date=2020-10-02|access-date=2021-09-19|language=en}}&lt;/ref&gt;, а 21 чэрвеня 2021 года пашырылі іх на астатніх членаў камісіі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0237 |title=Treasury and International Partners Condemn Ongoing Human Rights Abuses and Erosion of Democracy in Belarus|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|date=2021-06-21|access-date=2021-09-18|language=en}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, 23 снежня 2020 года пад санкцыі [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] трапіла сама Цэнтральная выбарчая камісія як установа, што падрывае дэмакратычныя працэсы або інстытуты ў Беларусі, за кіраўніцтва фальшывымі прэзідэнцкімі выбарамі 9 жніўня, якія ўключалі мноства парушэнняў, у тым ліку нядопуск кандыдатаў ад [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|апазіцыі]], адмову ў доступе назіральнікам і засведчанне недакладных вынікаў галасавання&lt;ref&gt;{{Cite web|title=США ввели санкції проти білоруської ЦВК, ОМОНу та заступника голови МВС|url=https://suspilne.media/90762-ssa-vveli-sankcii-protiv-biloruskoi-cvk-omonu-ta-zastupnika-golovi-mvs/|date=2020-12-23|access-date=2021-09-21|language=uk|first=Вікторія|last=Хожаінова|publisher=[[UA: Перший]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921194933/https://suspilne.media/90762-ssa-vveli-sankcii-protiv-biloruskoi-cvk-omonu-ta-zastupnika-golovi-mvs/|archive-date=21 верасня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm1222 |title=Treasury Sanctions Additional Belarusian Regime Actors for Undermining Democracy |publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|date=2020-12-23|access-date=2021-09-19|language=en}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2022 года Канада ўвяла санкцыі супраць новага кіраўніка ЦВК Ігара Карпенкі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gazette.gc.ca/rp-pr/p2/2022/2022-03-30/html/sor-dors49-eng.html|title=Regulations Amending the Special Economic Measures (Belarus) Regulations: SOR/2022-49|work={{iw|Canada Gazette}}|date=2022-03-30|access-date=2023-04-12|language=en}}&lt;/ref&gt;. У чэрвені таго ж года Карпенка трапіў пад персанальныя санкцыі ЕС&lt;ref&gt;{{cite web|language=ru|title=ЕС ввел санкции против Москвы и Минска. В списке основатель &quot;Яндекса&quot; Волож, Алина Кабаева и глава ЦИК Беларуси|url=https://www.currenttime.tv/a/eu-sanction-kabaeva-navka-volozh/31882040.html|work=[[Настоящее Время]]|date=2022-06-03|access-date=2023-01-20}}&lt;/ref&gt;; да гэтых санкцый далучылася і Швейцарыя&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html |title=Searching for subjects of sanctions |url-status=live |language=en |work=Staatssekretariat für Wirtschaft }}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2023 года Карпенку і іншых супрацоўнікаў беларускага ЦВК, якія ўвайшлі ў склад камісіі пасля 2020 года, унеслі ў амерыканскі спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб&lt;ref&gt;{{cite web|title=США ввели санкции против БелАЗа и самолета Лукашенко|url=https://www.rbc.ru/politics/24/03/2023/641db5999a794774252c6789|work={{iw|РБК||ru}}|date=2023-03-24|access-date=2023-03-26|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2025 года Ігар Карпенка трапіў пад санкцыі Вялікабрытаніі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/360347|title=Пасля выбараў Вялікабрытанія і Канада пашырылі свае санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-01-28}}&lt;/ref&gt;.

27 сакавіка 2025 года Цэнтральная выбарчая камісія Беларусі ўключана ў санкцыйны спіс ЕС&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202500631  COUNCIL IMPLEMENTING DECISION (CFSP) 2025/632 of 27 March 2025 ]&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Выбары ў Беларусі]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]]</text>
      <sha1>0cvwmswkage2m908aqnt9iu2ymi53s0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цодзік Львовіч Даўгапольскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>350729</id>
    <revision>
      <id>5142775</id>
      <parentid>5016172</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9649" sha1="9po3anr6b634qp2e3s8e86jzsk6j94v" xml:space="preserve">{{Пісьменнік
| Імя                = Цодзік Львовіч Даўгапольскі
| Арыгінал імя       = {{lang-yi|צדוק דאלגאפאלסקי}}
| Фота               = 
| Шырыня             = 
| Подпіс             = 
| Псеўданімы         = Ц. Городокер&lt;ref name=&quot;mhp&quot;&gt;[http://mishpoha.org/library/04/0408.php ''Шульман А.'' Еврейский Городок // Библиотека журнала «МИШПОХА»]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
| Грамадзянства      = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, {{Сцягафікацыя|СССР}}
| Гады актыўнасці    = [[1914]]—[[1959]]
| Кірунак            = 
| Жанр               = паэзія, проза
| Дэбют              = 
| Мова твораў        = беларуская, ідыш, руская
}}
'''Цодзік Львовіч Даўгапольскі''' ({{ДН|11|08|1879}}—{{ДС|16|07|1959}}) — яўрэйскі [[пісьменнік]].

== Біяграфія ==
Прадзед пісьменніка валодаў кавалкам зямлі ў [[Даўгаполле|Даўгаполлі]].

Ц. Даўгапольскі нарадзіўся ў горадзе [[Гарадок]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] ў сям’і [[меламед]]а Лейбы. Маці служыла ў магазіне. У сям’і было 7 дзяцей. З імі жылі пляменніца і старая баба. Хатка стаяла на Паметнай вуліцы ля шашы.

З трынаццаці год працаваў на шчаціннай фабрыцы ў [[Невель (горад)|Невелі]]. Вельмі цяжкімі былі ўмовы побыту рабочых. Захварэў на вострае [[малакроўе]], вярнуўся дамоў. У 1909 годзе ў [[Вялікія Лукі|Вялікіх Луках]] экстэрнам здаў экзамен на званне хатняга настаўніка, працаваў у вёсцы [[Захар’іна]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1912 годзе вярнуўся ў Гарадок і на працягу шасці гадоў узначальваў яўрэйскае вучылішча. Быў актыўным членам [[Бунд]]а. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] працаваў інструктарам Наркама адукацыі, дырэктарам дзіцячага дома ў [[Віцебск]]у, пазней — у [[газета]]х і [[часопіс]]ах. З 1925 г. у газеце «[[Акцябэр]]» (Менск). З 1933 г. працаваў у [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржвыдзе БССР]]. 

У 1938 годзе рэпрэсаваны. Арыштаваны 27 красавіка ў Мінску па адрасе: [[Камсамольская вуліца (Мінск)|вул. Камсамольская]], д. 1/13, кв. 2. Асуджаны пазасудовым органам НКВД 27 верасня як «былы член Бунда» і за «антысавецкую агітацыю» да 8 гадоў лагераў і 5 гадоў пазбаўлення правоў. Адбываў пакаранне ў [[Казахстан]]е і быў вызвалены ў 1943 годзе. Вязняў выпусцілі, калі да лагера набліжаліся нямецка-фашысцкія войскі. Пісьменнік дайшоў пехатой у савецкі тыл, выпадкова сустрэў сям’ю сястры Зіны, а потым сям’ю дачкі. Быў настаўнікам на [[Урал]]е. Пасля вайны высланы з Ленінграда, жыў у Віцебску. 

Цяжка захварэўшы, вясной 1959 пераехаў да дачкі ў [[Ленінград]], дзе і памёр.

Рэабілітаваны пракуратурай Мінскай вобласці 5 жніўня 1993.

Жонка і два сыны забіты ў гета.

== Творчасць ==
Дэбютаваў допісам у нелегальным бундаўскім выданні ў [[1898 год у гісторыі літаратуры|1898]] годзе. У 1914 годзе выдаў п’есы «Карціны з мястэчка» (Вільня). Пісаў на [[ідыш]]ы, [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Аўтар [[раман]]аў, [[Аповесць|аповесцей]], [[нарыс]]аў, [[фельетон]]аў і [[П’еса|п’ес]]. Друкаваўся ў «[[Штэрн (Мінск)|Штэрне]]». Творы выдаваліся ў Вільні, Менску, Маскве, Харкаве. У 1931 годзе выйшаў зборнік [[верш]]аў «З пяром у руцэ».
Сярод апублікаванага:
* раманы «Каля адчыненай брамы» (1928, беларускі пераклад 1931), «Шоўк» (1934), «На савецкай зямлі» (1931);
* аповесць «Агітпоезд» (1933, беларускі пераклад 1935);
* п’есы «Бітва машын» (1930), «Да апошняга» (1931), «Калгасны сургуч» (1933);
* кніга кніга «Адваротны бок новага быту» (1928);
* Зборнікі прозы «Навыварат» (1928), «На савецкай зямлі» (1931), «Навелы» (1936);
* Dem Zeydns Kloles. Дэм зэйднс клолэс. Дедушкины проклятия. Одноактная детская комедия (на идише). Рис. [[Лазар Маркавіч Лісіцкі|Элиэзера Лисицкого]]. (Передняя и задняя обложки, 2 ил.). — Москва, издание Центрального еврейского комиссариата, 1919. 30 с. с ил.&lt;ref name=&quot;raruss&quot;&gt;[http://www.raruss.ru/jewish-reaissance/2684-lissitzky-grandfather-curses.html RARUS’S GALLERY]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
і інш.

Аўтар успамінаў. Аўтабіяграфічны раман, падрыхтаваны да друку, загінуў у час вайны.

Браў удзел у падрыхтоўцы кнігі «[[Ніколі не забудзем]]» з успамінамі беларускіх дзяцей.

Раман «Шоўк» прысвечаны будаўніцтву [[Магілёўскі завод штучнага валакна|магілёўскай шоўкавай фабрыкі]]. Творы ўключаліся ў вучэбныя праграмы яўрэйскіх школ у Беларусі. На беларускую мову іх перакладалі Б. Клімчук, [[Ізраіль Плаўнік|І. Плаўнік]], [[Змітрок Бядуля|С. Плаўнік]] (Бядуля).

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|6|Даўгапольскі Цодзік Львовіч|[[Іван Фёдаравіч Кудраўцаў (пісьменнік)|Кудраўцаў І. Ф.]]|}}
* Багдановіч І. Э. Даўгапольскі Цодзік // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал.: І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1993. — Т. 2 : Верабей-Іваноў. — С. 332—333.
* Іофе, Э. Р. [https://zviazda.by/be/news/20190929/1569736710-malyunki-z-yaureyskaga-myastechka Малюнкі з яўрэйскага мястэчка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231124143037/https://zviazda.by/be/news/20190929/1569736710-malyunki-z-yaureyskaga-myastechka |date=24 лістапада 2023 }} // Літаратура і мастацтва. — 2019. — 20 верас. — С. 11.

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20210413043351/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak?id=27784 Леанід Маракоў]
* [http://mishpoha.org/library/04/0408.php ''Шульман А.'' Еврейский Городок // Библиотека журнала «МИШПОХА»]{{ref-ru}}
* [http://www.rujen.ru/index.php/ ДОЛГОПОЛЬСКИЙ Цодек Львович // Российская Еврейская Энциклопедия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220621150657/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 |date=21 чэрвеня 2022 }}{{ref-ru}}
* [http://www.raruss.ru/jewish-reaissance/2684-lissitzky-grandfather-curses.html RARUS’S GALLERY]{{ref-ru}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Даўгапольскі Цодзік Львовіч}}
[[Катэгорыя:Яўрэйская культура]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]]
[[Катэгорыя:Паэты на ідыш]]
[[Катэгорыя:Драматургі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]]
[[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў Беларусі]]</text>
      <sha1>9po3anr6b634qp2e3s8e86jzsk6j94v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарнаногія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>359196</id>
    <revision>
      <id>5142875</id>
      <parentid>4465931</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T02:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3569" sha1="sghswuaaycjnebt19pldl6ztjymiywv" xml:space="preserve">[[Выява:Scalp dance, Blackfoot Indians (HS85-10-18743).jpg|thumb|Танец скальпаў, 1907 г.]]
'''Чарнано́гія''' ({{lang-en|Blackfeet}}, саманазва: ''Niitsitapi'', ᖹᐟᒧᐧᒣᑯ, літаральна &quot;людзі&quot;) — заходняя [[алганкіны|алганкінская]] канфедэрацыя. Склалася ў [[18 стагоддзе|XVIII]] - [[19 стагоддзе|XIX]] стст. на поўначы [[Вялікія раўніны|Вялікіх раўнін]]. Першапачаткова ўключала такія народы, як [[пеганы]], [[каінава]] і [[сіксікава]]. Блізкімі саюзнікамі лічыліся [[гравантры]] і [[цуутына]]. 

Агульная назва '''чарнаногія''' паходзіць ад саманазвы сіксікава, шырока выкарыстоўваецца ў [[навука|навуковай]] [[літаратура|літаратуры]] і ў афіцыйных [[дакумент]]ах. 

У XIX ст. чарнаногія кантралявалі значныя тэрыторыі на поўдні [[Канада|Канады]] і поўначы [[ЗША]]. Асноўнай грамадскай адзінкай былі качавыя групы коннікаў і паляўнічых на бізонаў, якія вылучалі са сваіх шэрагаў правадыроў. Хаця падчас [[Індзейскія войны|Індзейскіх войн]] чарнаногія захоўвалі нейтралітэт у дачыненні да [[Армія ЗША|арміі ЗША]], у [[1870]] г. яны пацярпелі ад памылковага нападу амерыканскіх ваенных. У [[1874]] г. [[Кангрэс ЗША]] скараціў межы рэзевацыі пеганаў. Значныя страты чарнаногім прынеслі [[эпідэмія|эпідэміі]]і і сутычкі з [[кры]] з-за паляўнічых тэрыторый. З 1860-х гг. яны трапілі ў залежнасць ад урадавай дапамогі. Яе недахоп узімку [[1883]] - [[1884]] г. выклікаў голад і смерць 600 чалавек. У [[1935]] г. пеганы [[Мантана|Мантаны]] вылучыліся з канфедэрацыі і абвясцілі сябе асобнай нацыяй са сваім заканадаўствам.     

У нашы дні канфедэрацыя захоўваецца толькі на тэрыторыі Канады, дзе вызначаецца федэральным урадам як адна з &quot;першых нацый&quot;. У яе склад уваходзяць каінаа, сіксікава і паўночныя пеганы. Агульная колькасць чальцоў перавышае 22 000 чалавек. Паўднёвыя пеганы (ЗША) захоўваюць назву чарнаногіх.

== Спасылкі ==
* [http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/blackfoot-nation/ Blackfoot Confederacy - The Canadian Encyclopedia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210520205531/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/blackfoot-nation |date=20 мая 2021 }}
* [http://plainshumanities.unl.edu/encyclopedia/doc/egp.na.014 Encyclopedia of the Great Plains BLACKFOOT]
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Алганкіны]]</text>
      <sha1>sghswuaaycjnebt19pldl6ztjymiywv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Царква Спаса на Нярэдзіцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>463890</id>
    <revision>
      <id>5142715</id>
      <parentid>5004142</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17544" sha1="k8hpp9necslstdd5jglnlfjjzerfy8q" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма               = Праваслаўны храм
|Беларуская назва        = Царква Спаса на Нярэдзіцы
|Арыгінальная назва      = Церковь Спаса на Нередице
|Выява                   = Church of the Transfiguration in Spas-Nereditsy 00.jpg
|Подпіс выявы            = Царква Спаса на Нярэдзіцы, здымак 1900 года
|Шырыня выявы            = 300px
|Сучасны статус          = 
|Краіна                  = Расія
|Назва месцазнаходжання  = вёска
|Месцазнаходжанне        = Спас-Нярэдзіцы, [[Наўгародскі раён]], [[Наўгародская вобласць]]
 |lat_dir = N|lat_deg = 58|lat_min = 29|lat_sec = 50.7
 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 18|lon_sec = 41.3
 |region = RU
 |CoordScale = 5000
|Канфесія                = Праваслаўе
|Епархія                 = Наўгародская
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = {{нп3|Яраслаў Уладзіміравіч, князь наўгародскі||ru|Ярослав Владимирович (князь новгородский)}}
|Першае згадванне        = 
|Заснаваны               = XII
|Скасаваны               = 
|Пачатак будаўніцтва     = 1198
|Заканчэнне будаўніцтва  = 1198
|Стан                    = Музей
|Сайт                    = http://www.nereditsa.ru/index.htm
}}
'''Царква Спаса на Нярэдзіцы''' (Спас на гары Нярэдзіцы, Спас-Нярэдзіца) — храм [[Праабражэнне Ісуса|Праабражэння Гасподняга]], размешчаны ў 1,5 км на поўдзень ад [[Вялікі Ноўгарад|Вялікага Ноўгарада]] на правым беразе былога рэчышча {{нп3|Малы Волхавец|Малога Волхаўца|ru|Малый Волховец}}, на невялікім узвышшы побач з {{нп3|Рурыкава Гарадзишча|Рурыкавым Гарадзішчам|ru|Рюриково Городище}}.

== Гісторыя ==
Узведзена за адзін сезон каля [[1198]] года пры наўгародскім князю {{нп3|Яраслаў Уладзіміравіч, князь наўгародскі|Яраславе Уладзіміравічы|ru|Ярослав Владимирович (князь новгородский)}} ў памяць аб двух загінулых сынах.

Храм аднагаловы, кубічнага тыпу, [[Слуп|чатырохслупны]], [[Апсіда|трохапсідны]]. [[Фрэска]]выя роспісы займалі ўсю паверхню сцен і ўяўлялі сабой адзін з унікальных і найбольш значных жывапісных ансамбляў Расіі. Роспісы актыўна вывучаліся і апісваліся ад пачатку стагоддзя да 30-х гадоў [[20 стагоддзе|XX стагоддзя]].

Акварэльныя копіі нярэдзіцкіх фрэсак, выкананыя ў 1862 годзе мастаком {{нп3|Мікалай Авеніравіч Мартынаў|М. А. Мартынавым|ru|Мартынов, Николай Авенирович}}, былі паказаны ў 1867 годзе на [[Сусветная выстаўка (1867)|Сусветнай выстаўцы ў Парыжы]] і заслужылі бронзавы медаль&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nereditsa.ru/Fresc/copy_history.htm|title=Копии фресок|publisher=Мультимедийная информационная система «Архитектура и настенная живопись новгородской церкви Спасо-Преображения на Нередице»|lang=ru|accessdate=2013-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141227092228/http://www.nereditsa.ru/Fresc/copy_history.htm|archivedate=27 снежня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

На Гарадзішчы вакол царквы існаваў Спаса-Нярэдзіцкі, ці Спас на Гарадзішчы мужчынскі [[манастыр]] (прыпісаны да [[Свята-Юр’еў манастыр|Юр’ева манастыра]]).

Фрэскі Нярэдзіцы — найбольш каштоўны помнік наўгародскага манументальнага жывапісу XII стагоддзя. Гэта быў абсалютна скончаны і непашкоджаны фрэскавы цыкл. У 1903—1904 гадах пад кіраўніцтвам архітэктара [[Пётр Пятровіч Пакрышкін|П. П. Пакрышкіна]] была праведзена першая рэстаўрацыя храма. Пасля рэстаўрацыі [[Мікалай Канстанцінавіч Рэрых|Н.]] [[Мікалай Канстанцінавіч Рэрых|К.]] [[Мікалай Канстанцінавіч Рэрых|Рэрых]], як быццам прадчуваючы нядобрае, пісаў, звяртаючыся да мастакоў: «Спяшайцеся, таварышы, замаляваць, зняць, апісаць прыгажосць нашай даўніны. Непрыкметна набліжаецца канец яе. Захавайце цудоўныя абломкі мінулага для будучых будынкаў жыцця»&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Н.К. Рерих|загаловак=Записные листки. XY. Спас Нередицкий.|выданне=Золотое руно.|тып=|год=1906|нумар=2|старонкі=96|issn=}}&lt;/ref&gt;.

У перыяд [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] сусветна вядомы помнік загінуў. «Адступаючы, руская армія пакінула Ноўгарад і замацавалася на абарончым рубяжы Ліпна — Нярэдзіца — Кірылаў — Кавалёва — Волатава, гэта значыць па рэчышчы Волхаўца. Супрацьстаянне двух сіл працягвалася года паўтара, у гэты час старажытныя храмы на лініі нашай абароны, пераўтвораныя ў доўгачасовыя агнявыя кропкі, падвяргаліся сістэматычнаму артылерыйскаму абстрэлу. Адной з першых, яшчэ ў жніўні — кастрычніку 1941 года, загінула Нярэдзіца. Яна была разбурана больш чым напалову: уцалелі толькі тыя часткі будынка, якія апынуліся пад заваламі паваліўшыхся купалоў, скляпенняў і верхніх сцен. Загінуў і весь — за вельмі нешматлікімі выключэннямі — роспіс храма. Была спалена вёска Нярэдзіца. Цалкам разбурана Гарадзішча з Благавешчанскай царквой»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nasledie-rus.ru/podshivka/5411.php |title=Герольд Вздорнов. |access-date=8 красавіка 2017 |archive-date=25 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025031928/http://www.nasledie-rus.ru/podshivka/5411.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Дзякуючы захаваным апісанням, копіям і фотаздымкам, іконаграфічны матэрыял з храма Праабражэння на Нярэдзіцы застаецца адным з найбольш ужывальных у параўнальным аналізе. Работы па выратаванню помніка пачаліся ў 1944 годзе. Цалкам адноўлены ў [[1956]]—[[1958]] гадах.

У [[2001]] гадах Наўгародская архітэктурна-археалагічная экспедыцыя правяла раскопкі ўнутры храма. Сярод іншых шматлікіх знаходак, за вынятай падсыпкай пад падлогу былі выяўленыя ўчасткі першапачатковага жывапісу 1199 года&lt;ref&gt;[http://www.rusarch.ru/sedov9.htm Раскопки в церкви Спаса на Нередице]&lt;/ref&gt; і грабніца з астанкамі маскоўскага князя Афанасія Данілавіча, нашчадка Рурыкавічаў, брата Івана Каліты і ўнука Аляксандра Неўскага, пахаванага тут, па летапісных крыніцах, у 1322 годзе.

Комплексная архітэктурная рэстаўрацыя царквы Спаса Праабражэння на Нярэдзіцы завяршылася ў 2004 годзе.

&lt;gallery perrow=&quot;3&quot; widths=&quot;210px&quot; heights=&quot;250px&quot;&gt;  
File:Nereditsa Church-2016.jpg|Царква Спаса на Нярэдзіцы
File:Spas na Neredize graffiti.JPG|Сярэдневяковыя фрэскі
File:Nereditsa.jpg|Інтэр'ер храма да разбурэння
&lt;/gallery&gt;

== Сучаснае становішча ==
У цяперашні час, акрамя рэдкіх малебнаў, [[богаслужэнне|богаслужэнні]] не праводзяцца. Адкрыта як музейны аб’ект.

Па рашэнні [[ЮНЕСКА]] ў [[1992|1992 годзе]] царква Спаса на Нярэдзіцы ўключана ў Спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] разам з шэрагам іншых помнікаў Ноўгарада і яго ваколіц (гл. артыкул [[Гістарычныя помнікі Ноўгарада і ваколіц]]).

{{зноскі}}
== Літаратура ==
* Покрышкин П. П. Отчёт о капитальном ремоне Спасо-Нередицкой церкви в 1903 и 1904 годах. Материалы по археологии России. № 30. 1906 г. СПб.
* Т. С. Щербатова-Шевякова Нередица. Монументальные росписи церкви Спаса на Нередице. М.: «Галарт», 2004.—254 с, ил. ISBN 5-269-01023-2
* Церковь Спаса на Нередице: От Византии к Руси. К 800-летию памятника./ Под ред. О. Е. Трефиловой — Москва: Индрик, 2005.
* Богословский Н. Г. Новгородские древние святыни: I. Спасо-Нередицкий монастырь близ Новгорода // Христианское чтение. 1877. Ч. II. N 11-12. С. 637—642;
* Булкин В. А. Архитектурно-строительная ситуация в новгородском зодчестве. Конец XII — начало XIII в. // Генезис и развитие феодализма в России. Проблемы идеологии и культуры. Межвузовскй сборник. (=Проблемы отечественной и всеобщей истории, вып. 10). Л., С. 217—223;
* Булкин Вал. А. Два эпизода из истории новгородского зодчества XII в. // Памятники средневековой культуры. открытия и версии. Сб. ст. к 75-летию В. Д. Белецкого. СПб., 1994. С. 53-60;
* Булкин В. А. Притвор нередицкой церкви // СПб Фонд культуры. Программа «Храм». Сборник материалов. Вып. 8. Чтения памяти Николая Ефимовича Бранденбурга (1839—1903). (Тезисы докладов). СПб., 1995. С. 181—189;
* Булкин В. А. Церковь Михаила Архангела на Прусской улице в Новгороде и новгородское зодчество начала XIII в. //Древнерусское искусство. Русь. Византия. Балканы. XIII век. СПб, 1997. С. 386—387, 390.
* Булкин В. А. Нередица // София. издание новгородской епархии. Новгород, 1998. № 3. С. 9-14;
* Булкин Вал. А. Спасо-Нередицкая церковь и зодчество конца XII — начала XIII в. // Скифы. Хазары. Славяне. Древняя Русь. Международная конференция, посвящённая 100-летию со дня рождения проф. Михаила илларионовича Артамонова. СПб., 9-16 декабря 1998 г. Тезисы докладов. СПб., 1998. С. 183—185.
* Булкин В. А. Спасо-Преображенская церковь на Нередице и новгородская архитектурная школа XII в. // Церковь .спаса на .нередмце: от .византии к Руси. к 800-летию памятника. м., 2005. С. 33-50.
* Буров В. А., Ломакина М. А. Художник М. В. Ломакина — исследователь церкви Спаса на Нередице // Новгорорд и новгородская земля. мстория и археология. новгород, 199. с. 232—234.
* Буров В. А. Исследование М. В. Ломакиной о фресках Нередицы // Церковь Спаса на Нередице: от Византии к Руси. К 800-летию памятника. М., 2006. С. 290—308.
* Памятники архитектуры в дореволюционной Росии. Очерки истории архитектурной реставрации. Ред. — Щенков А. С. М.: «Терра — Книжный клуб». 2002 г.
* Памятники архитектуры в Советском союзе. Очерки истории архитектуры реставрации. Ред. — Щенков А. С. М.: «Памятники исторической мысли». 2004 г.

== Спасылкі ==
* {{Cite web|url=http://www.nereditsa.ru/index.htm|title=Нередица: связь времен|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131125232438/http://nereditsa.ru/index.htm|archivedate=25 лістапада 2013|lang=ru|publisher=Мультимедийная информационная система «Архитектура и настенная живопись новгородской церкви Спасо-Преображения на Нередице»|accessdate=2013-07-23|url-status=dead}}(руск.)&amp;nbsp;&lt;span id=&quot;cxmwWg&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;span id=&quot;cxmwWg&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt; Мультимедийная информационная система «Архитектура и настенная живопись новгородской церкви Спасо-Преображения на Нередице».&lt;/span&gt; &lt;small id=&quot;cxmwWg&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt; з першакрыніцы 27 ліпеня 2013.&lt;/small&gt; &lt;small id=&quot;cxmwWg&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;Праверана 23 ліпеня 2013.&lt;/small&gt;
* [http://www.uer.varvar.ru/nereditsa.htm Фотаздымкі фрэсак царквы Спаса на Нярэдзіцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170523024149/http://uer.varvar.ru/nereditsa.htm |date=23 мая 2017 }}
* [http://artclassic.edu.ru/catalog.asp?ob_no=14644 Фотаздымкі фрэсак, артыкулы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090220225502/http://artclassic.edu.ru/catalog.asp?ob_no=14644 |date=20 лютага 2009 }}
* [http://art.1september.ru/articlef.php?ID=200600611 Храмы Вялікага Ноўгарада, Фрэскі Спаса на Нярэдзіцы, Е.Зотава] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130416142439/http://art.1september.ru/articlef.php?ID=200600611 |date=16 красавіка 2013 }}
* [http://sobory.ru/article/index.html?object=01172 Царква Спаса на Нярэдзіцы на ''sobory.ru'']

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расіі]]
[[Катэгорыя:Помнікі старажытнарускай архітэктуры]]
[[Катэгорыя:Храмы Вялікага Ноўгарада]]</text>
      <sha1>k8hpp9necslstdd5jglnlfjjzerfy8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ржышча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>467885</id>
    <revision>
      <id>5142819</id>
      <parentid>5077806</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вычытка, афармленне</comment>
      <origin>5142819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="bcidam8x4j0dgaiz6q9fpup7z37vbdb" xml:space="preserve">{{Біяфота|Getreidestoppel.jpg|right|color=#BBDD99}}
'''Ржышча''' (таксама ''іржышча'', ''ржэўнік'', ''іржэўнік'') — ніжняя частка [[Сцябло|сцёблаў]] [[Збожжавыя культуры|збожжавых культур]] пасля ўборкі [[Ураджай|ўраджаю]].&lt;ref name=&quot;bse&quot;&gt;[http://bse.sci-lib.com/article040720.html Значение слова «Жнивьё» в Большой советской энциклопедии]&lt;/ref&gt;

Для барацьбы з [[пустазелле]]м, якое застаецца на полі разам з іржышчам, і расце да наступлення маразоў, а таксама для барацьбы са шкоднікамі і ўзбуджальнікамі хвароб, схаванымі ў сцёблах, іржышча апрацоўваюць [[лушчэнне]]м пасля ўборкі ўраджаю, пазней пры з’яўленні ўсходаў пустазелля поле глыбока ўзворваюць.

У раёнах з ветравой [[Эрозія (геалогія)|эрозіяй]], суровымі і маласнежнымі [[зіма]]мі, з мэтай перашкодзіць выдзіманне глебы і спрыяць затрыманню снегу, іржышча апрацоўваюць па безадвальнай тэхналогіі — глыбокарыхлільнікамі або культыватарамі-пласкарэзамі, што дазваляе захаваць на паверхні поля да 85-90 % іржышча.

[[Цэлюлоза]] складае каля 50-70 % сухога рэчыва іржышча і з’яўляецца галоўным кампанентам у стварэнні [[Гумус|перагною]].

Для пераадолення праблем з [[Эрозія (геалогія)|эрозіяй глеб]] у большасці краін [[Амерыка|Амерыкі]] ўжываецца тэхналогія No-till, якая прадугледжвае пасеў па ржышчы без заворвання яго [[плуг]]ам.&lt;ref name=&quot;sv&quot;&gt;[http://www.agri-news.spb.ru/onlys/no-till/onlys_no-till-sternja.shtml Журнал «Сельскохозяйственные вести» Технология NO-TILL, стерня и питание почвы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160612105743/http://www.agri-news.spb.ru/onlys/no-till/onlys_no-till-sternja.shtml |date=12 чэрвеня 2016 }}&lt;/ref&gt;

Пазбегнуць пасляўборачнага лушчэння іржышча дазваляе выкарыстанне [[Гербіцыды|гербіцыдаў]], у тым ліку прэпаратаў з гліфасатам. Для павышэння іх эфектыўнасці у [[Засуха|засушлівыя]] гады ўжываюць [[дыскаванне]] іржышча, якое стымулюе адрастанне [[Асот|асотаў]] і [[Аднагадовыя расліны|аднагадовага]] пустазелля.&lt;ref&gt;[http://www.firm-august.ru/newspaper/arh/detail.php?ID=1213 Особенности осеннего применения глифосат-содержащих гербицидов в Беларуси]{{Недаступная спасылка}}. Сорока С. В., директор РУП «Институт защиты растений» Национальной академии наук Беларуси, Минск. // Поле Августа :газета. — 2006. — № 7.&lt;/ref&gt;

== Галерэя ==
&lt;gallery&gt;
File:Strohräder.jpg|
File:Einscharpflug - Farmer plowing in Fahrenwalde, Mecklenburg-Vorpommern, Germany.jpg|
File:Stoppelfeld-weit.jpg|
File:Stoppelfeld-nah.jpg|
File:Champs DSC01392.JPG|
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Земляробства]]
[[Катэгорыя:Травы]]</text>
      <sha1>bcidam8x4j0dgaiz6q9fpup7z37vbdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэрвеньскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>472185</id>
    <revision>
      <id>5143024</id>
      <parentid>4655136</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T10:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8218" sha1="2ijkgippak1gtt4871sibrfru3bw3ib" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чэрвеньскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Чэрвеньскі раён]]
|Уключае                   = 25 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Чэрвень (горад)|Чэрвень]] (не ўваходзіць у склад)
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2429
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = https://cherven.gov.by/ru/rukovodstvo/selskie-ispolnitelnye-komitety/chervenskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.html
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чэ́рвеньскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — горад [[Чэрвень (горад)|Чэрвень]] (не ўваходзіць у склад).

Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Вайнілаўскі сельсавет''' у складзе Чэрвеньскага раёна [[Мінская акруга|Мінскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Вайнілава (Чэрвеньскі раён)|Вайнілава]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чэрвеньскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Грабянецкі сельсавет|Грабянецкага сельсавета]] (14 населеных пунктаў: вёскі [[Арэхаўка (Чэрвеньскі раён)|Арэхаўка]], [[Ачыжа]], [[Грабянец (Чэрвеньскі раён)|Грабянец]], [[Дзерць]], [[Дуброва (Чэрвеньскі раён)|Дуброва]], [[Забод]], [[Лучное]], [[Майзарова]], [[Нівішча (Чэрвеньскі раён)|Нівішча]], [[Новасяленне]], [[Пальчык (Чэрвеньскі раён)|Пальчык]], [[Скрабінкі]], [[Усохі (Чэрвеньскі раён)|Усохі]] і [[Чорны Брод]]), таксама ў склад сельсавета з [[Калодзежскі сельсавет|Калодзежскага сельсавета]] перададзены пасёлак [[Індом]], цэнтр сельсавета перанесены ў горад Чэрвень, сельсавет перайменаваны ў Чэрвеньскі&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf |date=28 чэрвеня 2021 }}&lt;/ref&gt;. 28 мая 2013 года ў склад [[Кліноцкі сельсавет|Кліноцкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Зайцы (Чэрвеньскі раён)|Зайцы]], [[Кукалеўка]], [[Лежні]] і [[Рудня Астравітая]])&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1|date=31 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (14 населеных пунктаў) — 2107 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 96,1 % — [[беларусы]], 2,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (25 населеных пунктаў) — 2429 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чэрвеньскі сельсавет}}
{{Чэрвеньскі раён}}

[[Катэгорыя:Чэрвеньскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>2ijkgippak1gtt4871sibrfru3bw3ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цэсіс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>472919</id>
    <revision>
      <id>5142825</id>
      <parentid>4877243</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3123" sha1="1nyiue561ojregcaruqgfuty2o270zi" xml:space="preserve">{{НП
|статус            = Горад
|беларуская назва  = Цэсіс
|арыгінальная назва= Cēsis
|падначаленне =
|краіна       =Латвія
|рэгіён             =
|рэгіён у табліцы   ={{!}}
|від рэгіёна        =вобласць
|раён               =
|раён у табліцы     =
|від раёна          =раён
}}
'''Цэсіс''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — горад у [[Латвія|Латвіі]], на рацэ [[Гаўя (рака)|Гаўя]].

== Насельніцтва ==
Нацыянальны склад горада паводле перапісу насельніцтва 1989 года i па ацэнцы на пачатак 2015 года&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic1989.htm |title=Ethnic composition: 1989 census |access-date=1 жніўня 2017 |archive-date=23 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823105722/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic1989.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2015.htm |title=Ethnic composition: 2015 estimation |access-date=1 жніўня 2017 |archive-date=8 снежня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208062344/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2015.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;:
{|class=&quot;standard sortable&quot;								
! нацыянальнасць || чал. &lt;br /&gt;(1989) || % || чал. &lt;br /&gt;(2015) || %
|-								
| усяго|| align=right | 21123 || align=right | 100,00 % || align=right | 15666 || align=right | 100,00 %
|-								
|[[латышы]] || align=right | 16223 || align=right | 76,80 % || align=right | 13549 || align=right | 86,49 %
|-								
|[[рускія]]|| align=right | 3734 || align=right | 17,68 % || align=right | 1451 || align=right | 9,26 %
|-								
|[[беларусы]] || align=right | 366 || align=right | 1,73 % || align=right | 180 || align=right | 1,15 %
|-								
|[[украінцы]] || align=right | 291 || align=right | 1,38 % || align=right | 123 || align=right | 0,79 %
|-								
|[[палякі]] || align=right | 220 || align=right | 1,04 % || align=right | 156 || align=right | 1,00 %
|-								
|[[літоўцы]] || align=right | 77 || align=right | 0,36 % || align=right | 62 || align=right | 0,40 %
|-								
|іншыя|| align=right | 212 || align=right | 1,00 % || align=right | 145 || align=right | 0,93 %
|}

{{Wikidata/Population}}

== Гарады-пабрацімы ==
{{Гарады-пабрацімы}}

== Вядомыя асобы ==
* [[Лайма Вайкуле]] (нар. 1947), латвійская спявачка і актрыса.
* [[Ніна Барысаўна Ватацы]] (1908—1997), беларускі бібліёграф.

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [http://cesis.lv/ru Афіцыйны турыстычны сайт Цесіскага края]{{ref-lv}}{{ref-en}}{{ref-de}}

{{Гарады Латвіі}}

[[Катэгорыя:Гарады Латвіі]]
[[Катэгорыя:Цэсіс| ]]</text>
      <sha1>1nyiue561ojregcaruqgfuty2o270zi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ціманаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546403</id>
    <revision>
      <id>5142853</id>
      <parentid>5029179</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14981" sha1="31dyxj2q6ax1wj6ncz8r762ck2szj3s" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Ціманаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Клімавіцкі раён]]
|Уключае                   = 25 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Ціманава]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Глава                     = Драздоў Іван Івановіч
  |Назва главы             = Старшыня сельсавета
|Глава2                    = Яроміна Ларыса Барысаўна 
  |Назва главы2            = Кіраўнік спраў
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2065
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 96,8
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Тэлефонны код             = +375 2244
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = http://klimovichi.gov.by/vlast/selispolkom/itemlist/category/235-timon
|Заўвагі                   = 
}}
'''Ці́манаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2009 года вёска) [[Ціманава]].

== Геаграфія ==
Сельсавет размешчаны на паўднёвым захадзе раёна, мяжуе з горадам [[Клімавічы]], [[Родненскі сельсавет|Родненскім]], [[Гусаркаўскі сельсавет|Гусаркаўскім]] і [[Лабжанскі сельсавет|Лабжанскім]] сельсаветамі [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]], [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім]], [[Краснапольскі раён|Краснапольскім]] і [[Чэрыкаўскі раён|Чэрыкаўскім]] раёнамі Магілёўскай вобласці.

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Клімавіцкага раёна [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года сельсавет у Клімавіцкім раёне [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Клімавіцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 11 красавіка 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Асмолавіцкі сельсавет|Асмолавіцкага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: [[Балешын]], [[Кукуеўка (Клімавіцкі раён)|Кукуеўка]], [[Лубянка (Клімавіцкі раён)|Лубянка]], [[Мядзведаўка (Клімавіцкі раён)|Мядзведаўка]] і [[Сямёнаўка (Клімавіцкі раён)|Сямёнаўка]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.&lt;/ref&gt;. 25 чэрвеня 1992 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Савініцкі сельсавет|Савініцкага сельсавета]]. 28 снежня 2007 года скасавана вёска [[Вазнясенск (Клімавіцкі раён)|Вазнясенск]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2011-117/2011_117_9_44377.pdf Решение Климовичского районного Совета депутатов от 28 декабря 2007 г. № 5-10 Об упразднении сельских населенных пунктов Лозовицкого, Тимоновского и Милославичского сельсоветов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919023617/https://pravo.by/pdf/2011-117/2011_117_9_44377.pdf |date=19 верасня 2020 }}&lt;/ref&gt;. 23 снежня 2009 года ў склад сельсавета перададзена вёска [[Рэут]], якая знаходзілася ў падпарадкаванні Клімавіцкага раённага выканаўчага камітэта&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf |date=24 лістапада 2015 }}&lt;/ref&gt;. 21 снежня 2011 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Высакоўскі сельсавет|Высакоўскага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: аграгарадок [[Высокае (Клімавіцкі раён)|Высокае]], вёскі [[Аўтухоўка]], [[Высокая Буда]], [[Жэўжык]], [[Клоў (Клімавіцкі раён)|Клоў]], [[Мяжэнін]], [[Слабада (Ціманаўскі сельсавет)|Слабада]], [[Торчанка]], [[Яноўка (Клімавіцкі раён)|Яноўка]], пасёлкі [[Красавічы]] і [[Новы Строй (Клімавіцкі раён)|Новы Строй]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 21 декабря 2011 г. № 13-9 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190414013031/http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf |date=14 красавіка 2019 }}&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзіць 25 населеных пунктаў (2013 г.):
{|class=standard
|+
! Населены пункт
! Статус
! Насельніцтва
! Гаспадаркі
|-
| align=center | [[Аўтухоўка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 15 || align=center | 6
|-
| align=center | [[Балешына]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 30 || align=&quot;center&quot; | 15
|-
| align=center | [[Буда (Клімавіцкі раён)|Буда]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 33 || align=&quot;center&quot; | 20
|-
| align=center | [[Высокае (Клімавіцкі раён)|Высокае]] || align=&quot;center&quot; | аграгарадок || align=center | 364 || align=&quot;center&quot; | 160
|-
| align=center | [[Гірэевічы]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 37 || align=&quot;center&quot; |23
|-
| align=center | [[Дарагінь (Клімавіцкі раён)|Дарагінь]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 36 || align=&quot;center&quot; | 16
|-
| align=center | [[Жадунька (вёска)|Жадунька]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 5 || align=&quot;center&quot; | 2
|-
| align=center | [[Жэўжык]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 5 || align=&quot;center&quot; | 4
|-
| align=center | [[Клоў (Клімавіцкі раён)|Клоў]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 3 || align=&quot;center&quot; | 3
|-
| align=center | [[Красавічы]] || align=&quot;center&quot; | пасёлак || align=center | 75 || align=&quot;center&quot; | 53
|-
| align=center | [[Кукуеўка (Клімавіцкі раён)|Кукуеўка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 31 || align=&quot;center&quot; | 16
|-
| align=center | [[Лубянка (Клімавіцкі раён)|Лубянка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 8 || align=&quot;center&quot; | 6
|-
| align=center | [[Мядзведаўка (Клімавіцкі раён)|Мядзведаўка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 14 || align=&quot;center&quot; | 11
|-
| align=center | [[Мяжэнін]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 16 || align=&quot;center&quot; | 11
|-
| align=center | [[Новы Строй (Клімавіцкі раён)|Новы Строй]] || align=&quot;center&quot; | пасёлак || align=center | 1 || align=&quot;center&quot; | 1
|-
| align=center | [[Плюшчава]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 12 || align=&quot;center&quot; | 6
|-
| align=center | [[Рысін]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 21 || align=&quot;center&quot; | 13
|-
| align=center | [[Рэут]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 58 || align=&quot;center&quot; | 40
|-
| align=center | [[Слабада (Ціманаўскі сельсавет)|Слабада]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 31 || align=&quot;center&quot; | 20
|-
| align=center | [[Стайкі (Ціманаўскі сельсавет)|Стайкі]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 15 || align=&quot;center&quot; | 12
|-
| align=center | [[Сямёнаўка (Клімавіцкі раён)|Сямёнаўка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 8 || align=&quot;center&quot; | 5
|-
| align=center | [[Торчанка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 23 || align=&quot;center&quot; | 15
|-
| align=center | [[Ціманава]] || align=&quot;center&quot; | аграгарадок || align=center | 1858 || align=&quot;center&quot; | 703
|-
| align=center | [[Яноўка (Клімавіцкі раён)|Яноўка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 30 || align=&quot;center&quot; | 17
|-
| align=center | [[Ясная Паляна (Клімавіцкі раён)|Ясная Паляна]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 2 || align=&quot;center&quot; | 2
|-
|colspan=&quot;4&quot;|&lt;small&gt;Крыніца: Клімавіцкі райвыканкам&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://klimovichi.gov.by/index.php/sel-sov/itemlist/category/156-timonovo |title=Тимоновский сельский Совет |access-date=27 студзеня 2018 |archive-date=13 чэрвеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613162732/http://klimovichi.gov.by/index.php/sel-sov/itemlist/category/156-timonovo |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) — 2020 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 96,2 % — [[беларусы]], 1,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,5 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;. Станам на 2013 год насельніцтва Ціманаўскага сельсавета складала 2731 чалавек. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года (25 населеных пунктаў) — 2065 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Ціманаўскі сельсавет}}
{{Клімавіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Ціманаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>31dyxj2q6ax1wj6ncz8r762ck2szj3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цяпліца</title>
    <ns>0</ns>
    <id>553218</id>
    <revision>
      <id>5142838</id>
      <parentid>5016216</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27171" sha1="6mxsxwa7yeromqkwnf07nqbdryrfbf3" xml:space="preserve">[[Файл:Polycarbonate Greenhouse-00.jpg|міні|Металічная цяпліца, крытая полікарбанатам]]
'''Цяплі́ца''' — збудаванне ахованага грунту са светапразрыстым пакрыццём для вырошчвання [[расліны|раслін]] і [[грыбы|грыбоў]].

== Гісторыя ==
Першыя цяпліцы-спекулярыі ({{lang-la|specularia}}) узгадваюцца ў перыяд кіравання [[Рымская імперыя|рымскага]] імператара [[Тыберый|Тыберыя]]&lt;ref&gt;[http://www.lapisspecularis.org/publicaciones2_archivos/what%20the%20roman%20emperor%20Tiberius%20grew%20in%20his%20greenhouses.pdf H.S. Paris, J. Janick What the Roman emperor Tiberius grew in his greenhouses]&lt;/ref&gt;. Яны былі створаны пры яго [[палац]]ы на [[Капры (востраў)|Капры]] для штодзённага спажывання [[Агурок пасяўны|агуркоў]], знешне нагадвалі воз, які ўдзень вывозілі на [[сонца]], а ў халодную пару зверху накрывалі рамкай з празрыстага [[лазурыт]]у.

У эпоху позняга [[Адраджэнне|Адраджэння]], што суправаджалася вялікімі [[Вялікія геаграфічныя адкрыцці|геаграфічнымі адкрыццямі]] і з’яўленнем у [[Еўропа|Еўропе]] новых экзатычных раслін, у [[Італія|італьянскіх]] [[батанічны сад|батанічных садах]] пачалі ўзводзіць пабудовы з шырокімі [[шкло|шклянымі]] [[акно|вокнамі]]. Расліны ў кадках памяшчалі туды толькі ў зімовыя месяцы. Некаторыя з іх ацяпляліся. Асабісты праект такой пабудовы належаў знакамітаму вучонаму [[Галілеа Галілей|Г. Галілею]]&lt;ref&gt;Friedman T. Galilei’s Greenhouse // Garden History. Vol. 7, No. 3 (Winter, 1979), pp. 19 — 28&lt;/ref&gt;. У [[Францыя|Францыі]] ў такіх пабудовах вырошчвалі пераважна [[апельсін]]ы ({{lang-fr|oranger}}), і там яны атрымалі назву [[Аранжарэя|аранжарэй]]. Фактычна, аранжарэя і цяпліца — словы-[[сінонім]]ы&lt;ref&gt;Бабровіч Т. Назвы гаспадарчых пабудоў у беларускай мове // Весці БДПУ. Серыя 1. № 4. 2008. С. 54 — 58&lt;/ref&gt;, іх пачалі адрозніваць па прызначэнню толькі на мяжы [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. і [[19 стагоддзе|XIX]] ст. Адна з найбуйнейшых аранжарэй даўжынёй 150 м была пабудавана ў [[Версаль|Версалі]] ў 1684—1686 гг. для зімавання 1000 апельсінавых дрэў і іншых [[Субтропікі|субтрапічных]] культур. Яна ацяплялася вугальнымі [[печ|пячамі]], аднак такое ацяпленне не было збалансаваным&lt;ref&gt;[https://www.homestratosphere.com/history-of-greenhouses The History of Greenhouses and How They are Built]&lt;/ref&gt;. Некаторыя расліны замярзалі, іншыя згаралі, большасць хутка пакрывалася [[сажа]]й, многія да вясны былі напалову мёртвымі.

У XIX ст. [[прамысловасць|прамысловая]] вытворчасць шкла зрабіла яго болей дасяжным для пакупнікоў, што паўплывала на распаўсюджанасць цяпліц. Першую практычную цяпліцу з [[метал]]ічным [[каркас]]ам і пераважна шкляным пакрыццём сканструяваў [[Францыя|французскі]] біёлаг [[Шарль Люсьен Банапарт]] (1803—1857 гг.)&lt;ref&gt;Baird C. The Complete Guide to Building Your Own Greenhouse: Everything You Need to Know Explained Simply. — Atlantic Publishing Company, 2011. P. 17&lt;/ref&gt;. Яна прызначалася для вырошчвання лекавых раслін і месцілася ў [[Нідэрланды|галандскім]] горадзе [[Лейдэн]]е. Будаўніцтвам буйных шкляных комплексаў праславіўся [[Вялікабрытанія|брытанскі]] інжынер [[Джозеф Пакстан]] (1803—1865 гг.)&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.1093/ref:odnb/21634 John Kenworthy-Browne Paxton, Sir Joseph]&lt;/ref&gt;. Першапачаткова яны ўяўлялі сабою цяпліцы, аднак у выніку яму даручылі праектаванне і ўзвядзенне [[Крыштальны палац|Крыштальнага палаца]] для [[Сусветная выстаўка (1851)|Сусветнай выстаўкі 1851 г.]] З 1830-х гг. на паўднёвым захадзе Нідэрландаў пачалося будаўніцтва камерцыйных цяпліц для вырошчвання [[Вінаград культурны|вінаграду]]&lt;ref name=&quot;cookipedia.co.uk&quot;&gt;[https://www.cookipedia.co.uk/recipes_wiki/Westlandse_druif_(Westland_table_grapes) Westlandse druif (Westland table grapes) — Cookipedia]&lt;/ref&gt;. Яны мелі нахільныя паўднёвыя сцены, каб расліны маглі атрымоўваць максімум сонечнага свету і цяпла. З 1850 г. выкарыстоўвалі здымныя шкляныя панелі, каб каб [[дождж|дажджы]] маглі перыядычна змываць мінеральныя [[солі]], што назапашваліся ў [[глеба|глебе]]. Пасля 1900 г. у гэтым рэгіёне вырошчванне вінаграду ў адкрытым грунце наогул спынілася. Росквіт цяплічнага [[вінаградарства]] адбыўся ўжо пасля [[Першая сусветная вайна|I Сусветнай вайны]], калі ў 1936 г. у Нідэрландах вырасцілі на продаж 22 тысячы кг вінаграду.

Істотныя змены ў канструяванні цяпліц адбыліся ў другой палове XX ст. У 1970 г. быў вынайдзены [[поліэтылен]] з абаронай ад [[Ультрафіялетавае выпраменьванне|ультрафіялетавага выпраменьвання]]&lt;ref&gt;[https://climapod.com/the-history-of-greenhouses/ The History of Greenhouses]&lt;/ref&gt;, значна болей лёгкі і танны, чым шкло. З 1990-х гг. для пакрыцця выкарыстоўваюцца [[пластмасы]], асабліва [[полікарбанаты|полікарбанат]]&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.21273/HORTSCI16160-21  Krishna Nemali History of Controlled Environment Horticulture: Greenhouses]&lt;/ref&gt;. [[Дызайнер]]ы эксперыментавалі з формамі каркасу, найбольш папулярнымі сталі тунэлі і геадэзічныя купалы. Развіццё [[Навукова-тэхнічная рэвалюцыя|НТР]] садзейнічала [[Аўтаматызацыя|аўтаматызацыі]], спалучэнню з [[гідрапоніка]]й і [[аквапоніка]]й, значнаму выбару матэрыялаў для будаўніцтва, эканоміі [[вада|вады]] і [[энергія|энергетычных]] выдаткаў.

&lt;gallery&gt;
Orangery in Zalesse.jpg|Аранжарэя ў сядзібе [[Міхал Клеафас Агінскі|М. К. Агінскага]] ў [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессі]], [[19 стагоддзе|XIX]] ст.
Гомель. Площадь Ленина 4. Зимний сад (сахарный завод) 01.jpg|Зімовы сад у [[Гомельскі палацава-паркавы ансамбль|Гомельскі палацава-паркавы комплексе]], XIX ст.
Amateurs Greenhouse Conservatory-0050.jpg|Аматарская двухнахільная драўляная цяпліца, малюнак [[1873]] г.
Basinnet.jpg|Цяпліца з клімат-кантролем (Нідэрланды)
Greenhouses in Minsk — Ždanovičy p02.jpg|Сучасны цяплічны комплекс у [[Ждановічы (Мінскі раён)|Ждановічах]]
&lt;/gallery&gt;

== Функцыі ==
Асноўнае прызначэнне цяпліцы — стварэнне знутры яе штучнага мікраклімату, адрознага ад вонкавага асяроддзя, прыдатнага для вырошчвання [[сельская гаспадарка|сельскагаспадарчых]] культур. Звычайна іх выкарыстоўваюць для трымання [[расліны|раслін]] у цяпле, што асабліва актуальна на тэрыторыях з прахалодным [[клімат]]ам. Светапразрыстае пакрыццё прапускае караткахвалевае [[інфрачырвонае выпраменьванне]], якое награвае ўнутраную прастору, а аддача цяпла запаволена з-за скарачэння абмену паветрам з вонкавым асяроддзем. Апроч падвышэння ўнутранай [[Тэмпература|тэмпературы]] адбываецца падвышэнне ўнутранай [[Вільготнасць паветра|вільготнасці]]. Такім чынам знутры цяпліцы ствараецца [[парніковы эфект]], які дзякуючы яго штучнасці можна кантраляваць&lt;ref&gt;[https://www.happysprout.com/outdoor-living/greenhouse-temprature-humidity/ The ideal greenhouse temperature and humidity settings for every season]&lt;/ref&gt;. Так, дадатковыя ацяпленне і асвятленне дазваляюць не толькі доўжыць [[вегетацыйны перыяд]], але і вырошчваць цеплалюбівыя расліны ў суровыя [[зіма|зімовыя]] месяцы.

Закрытасць цяпліцы ад вонкавых умоў дазваляе болей эфектыўна выкарыстоўваць яе ўнутраную прастору, суадносна павялічваць вытворчасць, мінімізаваць рызыкі, павялічваць прыбытак, праводзіць болей дзейсную прафілактыку [[хвароба|хвароб]] і шкоднікаў&lt;ref&gt;[https://blog.growlink.com/benefits-of-greenhouse-farming Benefits of Greenhouse Farming]&lt;/ref&gt;. Дзякуючы магчымасці кантролю мікраклімату цяпліцы ўзводзяць у [[пустыня]]х для абароны парасткаў ад абязвожвання і траваедных істот, эканоміі [[вада|вады]] пры абрашэнні, паляпшэння апустыненых [[глеба]]ў&lt;ref&gt;[https://agri.com.sa/blog/the-potential-of-desert-greenhouses The potential of desert greenhouses — Agri]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tucson.com/lifestyles/greenhouses-in-the-desert-are-they-useful/article_a808bd50-a2de-11eb-9bca-2f271ec3d864.html Greenhouses in the desert: Are they useful? — Arizona Daily Star]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://empowering-people-network.siemens-stiftung.org/solutions/desert-greenhouse/ Desert Greenhouse — empowering people. Network]&lt;/ref&gt;, а таксама ў [[Тропікі|тропіках]]&lt;ref&gt;[http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:791509/ATTACHMENT01.pdf Closed Greenhouses in Tropical Climate — DiVA Portal]&lt;/ref&gt;, дзе цяпліцы ахоўваюць расліны ад вільгаці, залішніх [[Атмасферныя ападкі|ападкаў]], [[Фітапаталогія|патагенаў]] і г. д.

== Класіфікацыя ==
Цяпліцы класіфікуюць адпаведна форме, матэрыялу [[каркас]]а і матэрыялу празрыстага пакрыцця. Найчасцей сустракаюцца аднанахільныя, двухнахільныя і [[арка]]вая формы. Аднанахільныя ладзяцца ўздоўж [[сцяна|сцяны]], звычайна з паўднёвага боку. Яны прыстасаваны для ўзвядзення ўздоўж жылых будынкаў і [[хлеў|хлявоў]], сцяна якіх не толькі з’яўляецца асновай для прымацавання каркаса, але таксама аддае дадатковае цяпло. У нашы дні яны рэдка выкарыстоўваюцца для камерцыйнай вытворчасці з-за абмежаваных унутраных плошчаў. Тым не меней, у [[Нідэрланды|Нідэрландах]] у [[19 стагоддзе|XIX]] — першай палове [[20 стагоддзе|XX]] стст. такія цяпліцы займалі значныя плошчы, іх ладзілі ўздоўж спецыяльна пабудаваных сцен для вырошчвання [[Вінаград культурны|вінаграду]]&lt;ref name=&quot;cookipedia.co.uk&quot;/&gt;. Празрыстае пакрыццё ўяўляла сабою простую [[шкло|шкляную]] раму, прыстаўленую да сцяны. У [[Кітай|Кітаі]] таксама шырока выкарыстоўваюцца аднанахільныя цяпліцы з уцепленай капітальнай сцяной&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=WNJnwCbnFX4 Chinese Greenhouse Construction]&lt;/ref&gt;. Для лепшага рассейвання [[святло|святла]] знутры яна пакрыта святлоадбівальнай [[фарба]]й. Акрамя празрыстых рам з паўднёвага боку прымацоўваюцца маты з [[салома|саломы]] або іншых уцяпляльнікаў, іх разгортваюць уздоўж рам уначы, калі вонкавая [[Тэмпература паветра|тэмпература]] істотна падніжаецца.

Двухнахільныя цяпліцы могуць усталёўвацца самастойна або аб’ядноўвацца ў комплекс пры сняцці бакавых сценак. Яны маюць трывалыя тарцовыя сценкі, пры аб’яднанні [[дах]]і ўмацоўваюцца кроквамі. У сучасных цяплічных комплексах прастора паміж аб’яднанымі цяпліцамі і полыя кроквы выкарыстоўваюцца для збору [[Атмасферныя ападкі|атмасферных ападкаў]], што дапамагае эканоміць [[вада|ваду]] для абрашэння. Нахіл — важны элемент для пасіўнага атрымання сонечнага святла і цяпла. Яго вугал вызначаецца згодна са становішчам [[сонца]] ў найбольш светлы перыяд&lt;ref&gt;[https://extension.unh.edu/resource/how-site-greenhouse-receive-most-sun How to site a greenhouse to receive the most sun]&lt;/ref&gt;. Аднак у [[прамысловасць|прамысловай]] вытворчасці цяпліц часцей прымаецца нахіл 45°.

Аркавыя цяпліцы адметны простай канструкцыяй, структурнай трываласцю, дазваляюць эканоміць матэрыялы пры ўзвядзенні, лягчэй усталёўваць празрыстае пакрыццё. Камерцыйныя аркавыя цяпліцы нагадваюць формай [[тунэль|тунэлі]]. У комплексе яны складаюць політунэлі. Арка можа быць як паўкруглай, так і завостранай&lt;ref&gt;[https://homeguides.sfgate.com/diy-arched-greenhouses-58494.html DIY: Arched Greenhouses]&lt;/ref&gt;.

У апошняй трэці XX ст. пашырылася праектаванне цяпліц у форме [[купал]]оў. Некаторыя з іх маюць аркавую аснову, але болей распаўсюджаны геадэзічныя купалы. Першая такая цяпліца «Кліматрон»&lt;ref&gt;[https://www.missouribotanicalgarden.org/gardens-gardening/our-garden/gardens-conservatories/conservatories/climatron.aspx Climatron — Missouri Botanical Garden]&lt;/ref&gt; была пабудавана ў [[батанічны сад|батанічным садзе]] [[Сент-Луіс]]а ў [[1960]] г. У апошнія гады свайго жыцця [[Рычард Бакмінстэр Фулер]], уладальнік патэнта геадэзічнага купала, праектаваў буйную купальную цяпліцу для вытворчасці прадуктаў харчавання на працягу года толькі з дапамогай сонечнай энергіі&lt;ref&gt;[https://growingspaces.com/buckminster-fuller-geodesic-dome/ Buckminster Fuller and the Geodesic Dome]&lt;/ref&gt;. Геадэзічныя купалы з’яўляюцца вельмі ўстойлівымі і пры гэтым досыць лёгкімі, выкарыстоўваюць сонечнае святло больш эфектыўна, чым іншыя цяпліцы, але патрабуюць значных намаганняў для кантролю ўнутранага [[клімат]]у.

У [[2011]] г. у [[Каліфорнія|Каліфорніі]] быў прадстаўлены дзейсны прататып цяпліцы з надзіманай канструкцыяй, які выкарыстоўваў энергію [[вецер|ветру]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://money.cnn.com/2011/08/30/technology/startups/airstream_greenhouses |title=Wind power makes greenhouses greener |access-date=17 жніўня 2022 |archive-date=9 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209140157/https://money.cnn.com/2011/08/30/technology/startups/airstream_greenhouses/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Для ўзвядзення каркасу цяпліц выкарыстоўваюцца самыя розныя матэрыялы. Іх выбар залежыць ад формы, прызначэння і рэгіянальных кліматычных асаблівасцей. З XIX ст. шырока выкарыстоўваюцца [[метал]]ічныя каркасы са [[Сталь|сталі]]. Яны дастаткова трывалыя, могуць несці значную нагрузку, не прыцягваюць шкоднікаў, прыстасаваны для разборных форм, але пры гэтым цяжкія, патрабуюць спецыяльнае пакрыццё металічнай паверхні для абароны ад акіслення&lt;ref&gt;[https://plantagreenhouses.com/blogs/learn/what-s-a-better-greenhouse-frame-galvanized-steel-or-aluminum What’s a Better Greenhouse Frame — Galvanized Steel or Aluminum?]&lt;/ref&gt;. Радзей выкарыстоўваюць [[алюміній|алюмініевыя]] і [[Пластмасы|пластыкавыя]] кампазітныя канструкцыі, паколькі яны не вытрымоўваюць вялікіх нагрузак. Для пабудовы адносна невялікіх цяпліц часцяком ужываецца [[драўніна]]. Драўляныя цяпліцы лягчэйшыя за стальныя, лепей зберагаюць унутраны тэмпературны рэжым, але маюць патрэбу ў сталай апрацоўцы інсектыцыднымі і фунгіцыднымі прэпаратамі, меней прыстасаваны для аркавай формы. Падчас [[Другая сусветная вайна|II Сусветнай вайны]] і ў пасляваенны час будаваліся цяпліцы з [[бетон]]у&lt;ref&gt;[https://drojkent.wordpress.com/2018/08/26/post-war-modern-a-concrete-greenhouse/ Post-War Modern: A Concrete Greenhouse]&lt;/ref&gt;. Гэты матэрыял быў зноў выціснуты суцэльнаметалічнымі каркасамі у сувязі са зніжэннем сабекошту.

Асноўныя матэрыялы празрыстага пакрыцця — шкло, матэрыялы на аснове [[пластмаса|пластычных мас]] ([[поліэтылен]], [[полівінілхларыд]], [[полікарбанаты|полікарбанат]], [[супалімеры]] і г. д.), радзей нятканыя матэрыялы. Яны адрозніваюцца па сваіх уласцівасцях і кошце. Шкло працягвае лічыцца адным з найбольш эфектыўных матэрыялаў для стварэння ўнутранага цяплічнага мікраклімату&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=873 |title=J. Seemann CLMATE UNDER GLASS |access-date=19 жніўня 2022 |archive-date=19 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819211043/https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=873 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Даследаванне матэрыялаў на аснове пластычных мас (поліэтылен і полікарбанат) дэманструе тое, што іх эфектыўнасць залежыць ад таўшчыні. Тоўстыя пакрыцці паглынаюць больш цяпла, чым тонкія&lt;ref&gt;[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1757-899X/346/1/012068/pdf Subin M. et al. Analysis of materials used for Greenhouse roof covering — structure using CFD 2018 IOP Conf. Ser.: Mater. Sci. Eng]&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Adwell House, Oxfordshire-14487681695.jpg|Аднанахільная цяпліца
Greenhouse 2007-01-18.jpg|Двухнахільная цяпліца
Plastic greenhouses, Slapton - geograph.org.uk - 1363033.jpg|Аркавыя політунэлі
Kuppelgewächshaus aus Süden, Botanischer Garten (Düsseldorf).jpg|Цяпліца ў форме геадэзічнага купалу
Longotoma, La Ligua, 2019 (2).jpg|Драўляны каркас
Tomatenkas met elektriciteitsbuis.jpg|Поліэтыленавае пакрыццё
&lt;/gallery&gt;

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар = Апанасенка, І. П.|частка = |загаловак = Ваш прысядзібны ўчастак|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мінск |выдавецтва =Полымя |год = 1993|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn =5-345-00651-2 |тыраж = |ref = }}
* {{Крыніцы/БелЭн|17|Цяпліца||195}}
* {{кніга|аўтар = Беляев, Н. В.|частка = |загаловак =Самые урожайные теплицы по-умному  |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Минск |выдавецтва =Харвест |год =2010 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn =978-985-16-3405-3 |тыраж = |ref = }}
* {{кніга|аўтар = Казеко, В. Г.|частка = |загаловак =Эффективность овощеводства защищенного грунта |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Минск |выдавецтва = Ураджай|год = 1990|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 5-7860-0366-3|тыраж = |ref = }}
* {{кніга|аўтар =Smith, Sh.|частка = |загаловак = Greenhouse Gardener's Companion: Growing Food and Flowers in Your Greenhouse Or Sunspace|арыгінал = |спасылка = https://books.google.by/books?id=Onv60-c6iEIC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|адказны = |выданне = |месца =Golden, Colorado |выдавецтва = Fulcrum Publishing|год = 2000|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn =1-55591-450-0|тыраж = |ref = }}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Greenhouses}}
* [https://zviazda.by/be/news/20160301/1456841103-nyuansy-vybaru-sotavaga-polikarbanatu-dlya-parnikou-i-cyaplic Нюансы выбару сотавага полікарбанату для парнікоў і цяпліц] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220813105158/https://zviazda.by/be/news/20160301/1456841103-nyuansy-vybaru-sotavaga-polikarbanatu-dlya-parnikou-i-cyaplic |date=13 жніўня 2022 }}
* [https://greenhouseemporium.com/blogs/greenhouse-gardening/greenhouse-gardening-for-beginners/ Greenhouse Gardening For Beginners — Where do I start?]
* [https://www.epicgardening.com/greenhouse-plans/ 95 DIY Greenhouse Plans: Learn How To Build A Greenhouse]
* [https://www.architecturaldigest.com/gallery/most-beautiful-greenhouses-slideshow The Most Beautiful Greenhouses Around the World]
* [https://www.nasa.gov/feature/lunar-martian-greenhouses-designed-to-mimic-those-on-earth Lunar, Martian Greenhouses Designed to Mimic Those on Earth]
* [https://www.greenhousemag.com/article/technology-the-future-of-greenhouses/ The future of greenhouses]
* [https://doi.org/10.3390/app112411816 LEBRE, B. et al. Computational Modeling of the Thermal Behavior of a Greenhouse. Applied Sciences (2076-3417), &amp;#91;s. l.&amp;#93;, v. 11, n. 24, p.&amp;nbsp;11816, 2021]
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы]]
[[Катэгорыя:Раслінаводства]]
[[Катэгорыя:Садаводства]]</text>
      <sha1>6mxsxwa7yeromqkwnf07nqbdryrfbf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хіраптэралогія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>556620</id>
    <revision>
      <id>5142690</id>
      <parentid>4029336</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2187" sha1="nvktl8nst25qqy10l5q88cc8mfqm34w" xml:space="preserve">{{заалогія}}
'''Хіраптэралогія''' — раздзел [[заалогія|заалогіі]] ([[тэрыялогія|тэрыялогіі]]), які вывучае рукакрылых [[сысуны|сысуноў]], такіх як [[кажаны]].

== Таварыствы і арганізацыі ==
* ''Камісія па рукакрылых'' пры Тэрыялагічным таварыстве РАН [http://zmmu.msu.ru/bats/rbgrhp/history.htm]
* ''Міжнародны саюз аховы рукакрылых'' — Bat Conservation International (BCI), Остын, штат Тэхас (ЗША, заснаваны ў 1982 годзе). [http://www.batcon.org/]

== Часопісы ==
* ''Acta Chiropterologica'' ([[Польшча]])[http://www.miiz.waw.pl/miz/index.php?option=com_wrapper&amp;Itemid=124&amp;lang=iso-8859-2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305101041/http://www.miiz.waw.pl/miz/index.php?option=com_wrapper&amp;Itemid=124&amp;lang=iso-8859-2 |date=5 сакавіка 2016 }}
* ''Plecotus et al.'' (1998-, [[Расія]]) [http://zmmu.msu.ru/bats/plecotus/plecot.htm]

== Міжнародная ноч кажаноў ==
Свята кажаноў адбываецца ў ноч восеньскага раўнадзенства [[21 верасня]]. Гісторыя свята бярэ пачатак у антычнай старажытнасці, калі яно называўся па-іншаму і насіла містычны, а не прыродаахоўны характар. У цяперашні час праводзіцца ў шэрагу Еўрапейскіх краін, дзе найбольш папулярна экалагічная палітыка.[http://www.museum.ru/N14740]

== Гл. таксама ==
* [[Рукакрылыя]]
* [[Тэрыялогія]]

== Спасылкі ==
* [http://www.chiroptera.ru/ Сайт «Кажаны»]
* [http://nyctalus.com/ nyctalus.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110714215436/http://nyctalus.com/ |date=14 ліпеня 2011 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Раздзелы заалогіі]]</text>
      <sha1>nvktl8nst25qqy10l5q88cc8mfqm34w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чырвоненскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577842</id>
    <revision>
      <id>5142944</id>
      <parentid>4720718</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5313" sha1="s5mcj31cewlryb8ksvxb4ywvap06omi" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чырвоненскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Жыткавіцкі раён]]
|Уключае                   = 7 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Чырвонае (Жыткавіцкі раён)|Чырвонае]]
|Датаўтварэння             = [[28 студзеня]] [[1991]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2666
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чырво́ненскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — пасёлак [[Чырвонае (Жыткавіцкі раён)|Чырвонае]].

Утвораны 28 студзеня 1991 года з часткі [[Марохараўскі сельсавет|Марохараўскага сельсавета]]. [[26 верасня]] [[2006]] года вёска [[Навуць (вёска)|Навуць]] перададзена ў склад Марохараўскага сельсавета&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2006-175/2006-175(003-054).pdf&amp;oldDocPage=3 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210712122704/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2006-175%2F2006-175%28003-054%29.pdf&amp;oldDocPage=3|date=12 ліпеня 2021}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3332 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 97,1 % — [[беларусы]], 1,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 2666 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чырвоненскі сельсавет}}
{{Жыткавіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Чырвоненскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1991 годзе]]</text>
      <sha1>s5mcj31cewlryb8ksvxb4ywvap06omi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чудзінскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>578276</id>
    <revision>
      <id>5142916</id>
      <parentid>4805564</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9051" sha1="q6oas27z7kgcex8b7hc76wlbvde7hiq" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чудзінскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Ганцавіцкі раён]]
|Уключае                   = 3 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Чудзін]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]], &lt;br/&gt;[[22 снежня]] [[1959]]
|Скасаванне                = [[16 ліпеня]] [[1954]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1213
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чу́дзінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Чудзін]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў Ганцавіцкім раёне [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска Чудзін. З 8 студзеня 1954 года — у Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Рожанскі сельсавет|Рожанскага сельсавета]] з цэнтрам у вёсцы [[Вялікі Рожан]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;.

22 снежня 1959 года цэнтр Рожанскага сельсавета перанесены ў вёску Чудзін, сельсавет перайменаваны ў Чудзінскі, у склад сельсавета з [[Дзяніскавіцкі сельсавет|Дзяніскавіцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Будча]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 18.&lt;/ref&gt;. 25 снежня 1962 года падчас скасавання Ганцавіцкага раёна населеныя пункты [[Баравая (Салігорскі раён)|Баравая]], [[Вялікі Рожан]], [[Добрая Лука]], [[Новы Рожан]] і Чырвоныя Хутары перададзены ў склад [[Любанскі раён|Любанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]&lt;ref&gt;[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 25 декабря 1962 г. Об укрупнении сельских районов БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190911125812/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm |date=11 верасня 2019 }}&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 па 30 ліпеня 1966 года ў складзе [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]]. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Ганцавіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Чудзінскага сельсавета 3 населеныя пункты&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|18}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1598 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 99,2 % — [[беларусы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1213 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чудзінскі сельсавет}}
{{Ганцавіцкі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Чудзінскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Ганцавіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Чудзінскі сельсавет у [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкім раёне]] (1940—1954, 1959—1962)}}
|спіс2        = {{Ляхавіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Чудзінскі сельсавет у [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] (1962—1966)}}
|спіс3        = {{Ганцавіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Чудзінскі сельсавет у [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкім раёне]] (з 1966)}}
}}

[[Катэгорыя:Чудзінскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ляхавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1959 годзе]]</text>
      <sha1>q6oas27z7kgcex8b7hc76wlbvde7hiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чыжэвіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>578409</id>
    <revision>
      <id>5142934</id>
      <parentid>4953511</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9076" sha1="4zk922d8tccorlpkutjiibbhj4wni8g" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чыжэвіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Салігорскі раён]]
|Уключае                   = 34 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Жабін (Салігорскі раён)|Жабін]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2319
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чыжэ́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Салігорскі раён|Салігорскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Жабін (Салігорскі раён)|Жабін]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]] [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Чыжэвічы (Салігорскі раён)|Чыжэвічы]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Старобінскім раёне БССР. З 1935 года ў Старобінскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Старобінскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. 8 жніўня 1959 года ўтвораны рабочы пасёлак [[Салігорск]], у яго склад пералічана вёска Вішнёўка&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 8 жніўня 1959 г. № 187 Аб утварэнні на тэрыторыі Старобінскага раёна Мінскай вобласці рабочага пасёлка Салігорск // Зборнік законаў Беларускай ССР і указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. — 1959, № 9.&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года — у складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у Салігорскім раёне. 23 лютага 1978 года пасёлак [[Пакроўка (Салігорск)|Пакроўка]] ўключаны ў склад Салігорска&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 23 лютага 1978 г. №1810-IX Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Салігорска пасёлка Пакроўка Чыжэвіцкага сельсавета Салігорскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 6 (1560)&lt;/ref&gt;. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучаны часткі скасаваных [[Чапялёўскі сельсавет|Чапялёўскага]] (вёскі [[Бранчыцы]], [[Глядкі]], [[Куляшы (Салігорскі раён)|Куляшы]], [[Шабунькі]]) і [[Пагосцкі сельсавет (Салігорскі раён)|Пагосцкага сельсаветаў]] (вёскі [[Залессе (Салігорскі раён)|Залессе]], [[Застарынне (Салігорскі раён)|Застарынне]], [[Кутнева]], [[Мяцявічы]], [[Пагост 1]], [[Пагост 2]], [[Сяльцо (Салігорскі раён)|Сяльцо]])&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&amp;oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132415/https://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&amp;oldDocPage=3|date=25 кастрычніка 2020}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (23 населеныя пункты) — 1250 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 90,8 % — [[беларусы]], 6,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (34 населеныя пункты) — 2319 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чыжэвіцкі сельсавет}}
{{Салігорскі раён}}

[[Катэгорыя:Чыжэвіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Старобінскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Любанскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>4zk922d8tccorlpkutjiibbhj4wni8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чалюшчавіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>578465</id>
    <revision>
      <id>5142867</id>
      <parentid>4720574</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T00:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6338" sha1="6nx2908f4gpur0qhc3x4xcln3zcuyv8" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чалюшчавіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Петрыкаўскі раён]]
|Уключае                   = 6 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Чалюшчавічы]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 890
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чалю́шчавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Чалюшчавічы]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капаткевіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года па 12 лютага 1935 года ў Петрыкаўскім раёне. З 21 чэрвеня 1935 года ў Капаткевіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. Пасля скасавання Капаткевіцкага раёна з 25 снежня 1962 года ў складзе Петрыкаўскага раёна. У 1968 годзе скасавана вёска [[Зарэчка (Петрыкаўскі раён)|Зарэчка]] (злілася з вёскай Чалюшчавічы)&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 лютага і 11 красавіка 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 20 (1214).&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1210 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 96,4 % — [[беларусы]], 2,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 890 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чалюшчавіцкі сельсавет}}
{{Петрыкаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Чалюшчавіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капаткевіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>6nx2908f4gpur0qhc3x4xcln3zcuyv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чырвонаслабодскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>578605</id>
    <revision>
      <id>5142939</id>
      <parentid>4851922</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14105" sha1="dclc9m79pcqmdbrge0zblxhqud7qtmi" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чырвонаслабодскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Салігорскі раён]]
|Уключае                   = 22 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Чырвоная Слабада (Салігорскі раён)|Чырвоная Слабада]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]], &lt;/br&gt;[[30 кастрычніка]] [[2009]]
|Скасаванне                = [[15 ліпеня]] [[1935]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 5209
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чырвонаслабо́дскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Салігорскі раён|Салігорскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — гарадскі пасёлак [[Чырвоная Слабада (Салігорскі раён)|Чырвоная Слабада]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Чырвонаслабодскі раён|Чырвонаслабодскага раёна]] [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Чырвоная Слабада. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чырвонаслабодскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Чырвонаслабодскім раёне Слуцкай акругі. 15 ліпеня 1935 года скасаваны ў сувязі са стварэннем Чырвонаслабодскага местачковага савета, які ў 1938 годзе рэарганізаваны ў пассавет.
Пасля ўвядзення абласнога дзялення 20 лютага 1938 года ў Чырвонаслабодскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. Пасля скасавання Чырвонаслабодскага раёна 8 жніўня 1959 года пассавет у складзе [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]] (за выключэннем населеных пунктаў [[Ракіні]], [[Талмачава (Капыльскі раён)|Талмачова]] і [[Эвалінава]], якія перададзены ў склад [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]]&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 8 жніўня 1959 г. Аб скасаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 9.&lt;/ref&gt;), з 25 снежня 1962 года — у складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]]. 25 снежня 1962 года населеныя пункты [[Баравая (Салігорскі раён)|Баравая]], [[Вялікі Рожан]], [[Добрая Лука]], [[Красныя Хутары]] і [[Новы Рожан]] [[Чудзінскі сельсавет|Чудзінскага сельсавета]] [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] перададзены ў Любанскі раён Мінскай вобласці&lt;ref&gt;[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 25 декабря 1962 г. Об укрупнении сельских районов БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190911125812/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm|date=11 верасня 2019}}&lt;/ref&gt;, 27 снежня 1962 года яны ўвайшлі ў склад Чырвонаслабодскага пассавета&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 9 (1009).&lt;/ref&gt;. 28 лютага 1964 года з часткі Чырвонаслабодскага пассавета (вёскі [[Баравая (Салігорскі раён)|Баравая]], [[Вялікі Рожан]], [[Добрая Лука]], [[Красныя Хутары]] і [[Новы Рожан]]) утвораны [[Рожанскі сельсавет]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 28 лютага 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).&lt;/ref&gt;. 6 студзеня 1965 года пассавет увайшоў у склад Салігорскага раёна.

30 сакавіка 2006 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Першамайскі сельсавет (Салігорскі раён)|Першамайскага сельсавета]] (населеныя пункты [[Белае Балота (Салігорскі раён)|Белае Балота]], [[Вішнёўка (Салігорскі раён)|Вішнёўка]], [[Вялікая Альшанка (Салігорскі раён)|Вялікая Альшанка]], [[Гарохаўцы]], [[Дошнава]], [[Дубраўка (Салігорскі раён)|Дубраўка]], [[Камсамольскі (Салігорскі раён)|Камсамольскі]], [[Малая Альшанка (Салігорскі раён)|Малая Альшанка]], [[Навінкі (Салігорскі раён)|Навінкі]], [[Падазернае]], [[Першамайск (Салігорскі раён)|Першамайск]], [[Язвіны (Салігорскі раён)|Язвіны]])&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2006-63/2006-63(003-036).pdf&amp;oldDocPage=30 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 марта 2006 г. № 188 Об упразднении Первомайского сельсовета и изменении границ Краснослободского поссовета Солигорского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201126021049/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2006-63%2F2006-63%28003-036%29.pdf&amp;oldDocPage=30 |date=26 лістапада 2020 }}&lt;/ref&gt;. 30 кастрычніка 2009 года Чырвонаслабодскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&amp;oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132415/https://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&amp;oldDocPage=3 |date=25 кастрычніка 2020 }}&lt;/ref&gt;. 29 снежня 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Рожанскага сельсавета (4 населеныя пункты: вёскі Баравая, Вялікі Рожан, Добрая Лука, Новы Рожан)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Решение Минского областного Совета депутатов от 29 декабря 2009 г. № 246 Об изменении административно-территориального устройства Минской области |url=http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2010-34/2010-34(002-023).pdf&amp;oldDocPage=20 |accessdate=20 лістапада 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624120601/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2010-34/2010-34(002-023).pdf&amp;oldDocPage=20 |archivedate=24 чэрвеня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 24 лістапада 2010 года скасавана вёска [[Дошнава]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2010-306/2010_306_9_36705.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Солигорского районного Совета депутатов от 24 ноября 2010 г. № 46 Об упразднении сельского населенного пункта Дошново Краснослободского сельсовета Солигорского района]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва паводле перапісу 2009 года (18 населеных пунктаў без Чырвонай Слабады) — 650 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 92,5 % — [[беларусы]], 6,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (22 населеныя пункты) — 5209 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чырвонаслабодскі сельсавет}}
{{Салігорскі раён}}

[[Катэгорыя:Чырвонаслабодскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чырвонаслабодскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1935 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2009 годзе]]</text>
      <sha1>dclc9m79pcqmdbrge0zblxhqud7qtmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарнянскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>578838</id>
    <revision>
      <id>5142881</id>
      <parentid>4801526</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T02:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8468" sha1="odh1hmxugvfrtcqpyo8s03pu3orkqtn" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Чарнянскі сельсавет (значэнні)}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чарнянскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Маларыцкі раён]]
|Уключае                   = 15 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Чарняны]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1226
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чарня́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Маларыцкі раён|Маларыцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Чарняны]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Дзівінскі раён|Дзівінскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. 16 ліпеня 1954 года ў склад сельсавета з [[Азяцкі сельсавет|Азяцкага сельсавета]] [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскага раёна]] перададзены вёскі [[Горы (Маларыцкі раён)|Горы]], [[Звозы]], [[Лясавец]], [[Субаты (Маларыцкі раён)|Субаты]] і [[Шарашоўцы]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Маларыцкага раёна. З 25 снежня 1962 года ў [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]]. У 1964 годзе ў склад сельсавета з [[Навасёлкаўскі сельсавет (Кобрынскі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Заор’е]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 лютага, 14 красавіка і 1 чэрвеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).&lt;/ref&gt;. З 6 студзеня 1965 года сельсавет у складзе адноўленага Маларыцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 15 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|28}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1396 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 89,7 % — [[беларусы]], 7,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 2,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1226 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чарнянскі сельсавет}}
{{Маларыцкі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Чарнянскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Дзівінскі раён|child|загаловак=Чарнянскі сельсавет у [[Дзівінскі раён|Дзівінскім раёне]] (1940—1959)}}
|спіс2        = {{Маларыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Чарнянскі сельсавет у [[Маларыцкі раён|Маларыцкім раёне]] (1959—1962)}}
|спіс3        = {{Кобрынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Чарнянскі сельсавет у [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] (1962—1965)}}
|спіс4        = {{Маларыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Чарнянскі сельсавет у [[Маларыцкі раён|Маларыцкім раёне]] (з 1965)}}
}}

[[Катэгорыя:Чарнянскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзівінскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кобрынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>odh1hmxugvfrtcqpyo8s03pu3orkqtn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хідрынскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579710</id>
    <revision>
      <id>5142677</id>
      <parentid>4743137</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8425" sha1="g30ta9lrf6padigdi4ao0lipf7jrnjy" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Хідрынскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Кобрынскі раён]]
|Уключае                   = 20 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Хідры (Кобрынскі раён)|Хідры]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]],&lt;/br&gt;[[18 снежня]] [[1972]]
|Скасаванне                = [[16 ліпеня]] [[1954]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 4495
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = http://kobrin.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=33139%3A2016-03-02-05-50-30&amp;catid=1007%3A2016-03-02-05-49-05&amp;Itemid=3146&amp;lang=ru
|Заўвагі                   = 
}}
'''Хі́дрынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кобрынскі раён|Кобрынскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Хідры (Кобрынскі раён)|Хідры]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — вёска Хідры. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага [[Пецькаўскі сельсавет|Пецькаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;, які 18 снежня 1972 года быў перайменаваны ў Хідрынскі сельсавет&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 снежня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 4 (1378).&lt;/ref&gt;. У 1973 годзе ў склад сельсавета з [[Навасёлкаўскі сельсавет (Кобрынскі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Корчыцы Вялікія]], [[Ляхчыцы]] і [[Навасадкі]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 кастрычніка, 18 снежня 1972 г. і 8 студзеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 4 (1378).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 19 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|25}}&lt;/ref&gt;. 26 красавіка 2012 года на тэрыторыі Хідрынскага сельсавета ўтворана вёска [[Пескі 1]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D912b0051441 Решение Кобринского районного Совета депутатов от 26 апреля 2012 г. № 117 О некоторых вопросах административно-территориального устройства в Кобринском районе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923010202/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D912b0051441|date=23 верасня 2020}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (19 населеных пунктаў) — 4411 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 84,7 % — [[беларусы]], 10,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 3,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (20 населеных пунктаў) — 4495 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Хідрынскі сельсавет}}
{{Кобрынскі раён}}

[[Катэгорыя:Хідрынскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1972 годзе]]</text>
      <sha1>g30ta9lrf6padigdi4ao0lipf7jrnjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хіндустанцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>580059</id>
    <revision>
      <id>5142688</id>
      <parentid>5029079</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16368" sha1="9ou9t65kvmj35o4cso6enlb7662nddq" xml:space="preserve">{{Этнічная група|
   group     = Хіндустанцы &lt;br /&gt; (हिन्दुस्तानी)
 | image     = [[Выява:Family 1.JPG|300px]]
 | caption   = &lt;div style=&quot;background-color:#fee8ab&quot;&gt;&lt;small&gt; 
 | poptime   =   
 | popplace  = [[Індыя]] 
 | langs     = [[хіндустані]]
 | rels      = [[індуізм]], [[іслам]], [[сікхізм]]
 | related   = [[гуджаратцы]], [[раджастханцы]], [[канвар]]
 }}

'''Хіндуста́нцы''' ([[дэванагары]]: ''हिन्दुस्तानी'') — агульная назва [[арыі|індаарыйскага]] насельніцтва [[Індыя|Індыі]], якое карыстаюцца мовай [[хіндустані]]. Жывуць пераважна ў штатах [[Утар-Прадэш]], [[Хар’яна]], нацыянальным сталічным рэгіёне [[Дэлі]], на поўначы штата [[Мадх’я-Прадэш]]. Паколькі ў [[навука|навуковай]] [[літаратура|літаратуры]] і [[статыстыка|статыстыцы]] статус хіндустані канчаткова не вызначаны, яны не вылучаюцца як асаблівая група пры падліке насельніцтва. Агульная колькасць складае некалькі сот мільёнаў чалавек. 

== Паходжанне ==
Хіндустанцы з'яўляюцца нашчадкамі адначасова насельніцтва старажытнай паўночнай [[Індастан|Індыі]] і прадстаўнікоў [[Ямная археалагічная культура|Ямнай культуры]], якія мігрыравалі ў [[Паўднёвая Азія|Паўднёвую Азію]] каля 3500 гадоў таму. [[Генетыка|Генетыкі]] сцвярджаюць, што сучасныя паўночныя [[індыйцы]] ўспадкавалі [[індаеўрапейцы|індаеўрапейскае]] паходжанне пераважна па мужчынскай лініі&lt;ref&gt;[https://www.livescience.com/59703-north-india-populated-by-central-asian-invaders.html Aryan Invasion May Have Transformed India's Bronze-Age Population]&lt;/ref&gt;. Перасяленне суправаджалася распаўсюджваннем [[Ведыйская мова|ведыйскай мовы]] і [[Ведычная рэлігія|рэлігіі]]. У старажытных творах [[Рыгведа]] і [[Артхашастра]] неіндаеўрапейскае насельніцтва звалася словам ''даса'' ([[санскрыт]]: '' दास''). Яно значыла адначасова ворагаў і слугаў. Аднак з сярэдзіны [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н. э. гэтае слова не ўжывалася ў дачыненні да насельніцтва верхняй і сярэдняй плыні ракі [[Ганг]] і яго прытокаў&lt;ref&gt;Гл: [https://books.google.by/books?id=8HILXitIzoQC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false Ṭi. Ecc. Pi Centāraśśēri, History of the Indigenous Indians]&lt;/ref&gt;. Вызначаная тэрыторыя стала месцам фарміравання хіндустанцаў.

Першапачаткова нашчадкі індаеўрапейскіх мігрантаў стварылі каля 16 [[дзяржава|дзяржаў]]. У [[317 да н.э.|317]] - [[180 да н.э.|180]] гг. да н. э. усе яны ўвайшлі ў склад [[Імперыя Маур’яў|імперыі Маур’яў]]&lt;ref&gt;[https://www.ancient.eu/Mauryan_Empire Mauryan Empire]&lt;/ref&gt;, цэнтрам якой стала [[Інда-Гангская раўніна]]. У імперыі распаўсюджваліся адзіныя прыклады [[культура|культуры]], мовы [[санскрыт]] і [[пракрыт]], супольная рэлігія [[будызм]]. Моцныя культурныя кантакты захоўваліся нават пасля яе знікнення. Адным з галоўных культурных цэнтраў на поўначы Індыі стаў [[Варанасі]]&lt;ref&gt;[https://www.hinduwebsite.com/hinduism/concepts/kasi.asp The History and Antiquity of Kasi or Varanasi]&lt;/ref&gt;. У ім сфарміравалася некалькі рэлігійна-філасофскіх школ, якія аказалі моцны ўплыў на распаўсюджанне [[індуізм]]у. З 1000 г. распаўсюджвалася [[літаратурная мова|літаратурная]] форма [[хіндустані]] — [[хіндзі]]. 

[[Іслам|Мусульманскія]] заваяванні [[12 стагоддзе|XII]] - [[16 стагоддзе|XVI]] стст. суправаджаліся перасяленнем новых груп мігрантаў з [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]] і [[Іран]]а. [[Цвер|Цвярскі]] купец [[Афанасій Нікіцін]] заўважыў наступнае&lt;ref&gt;[http://lib.ru/HISTORY/RUSSIA/afanasij_nikitin.txt_with-big-pictures.html Афанасий Никитин. Хождение за три моря]&lt;/ref&gt;:
{{Пачатак цытаты}}У Індыйскай зямлі княжаць усе [[харасан]]цы, і баяры ўсе харасанцы. А [[Індастан|гундустанцы]] ўсе пешыя і ходзяць перад харасанцамі, якія на конях...{{Канец цытаты}}
Пачынаючы з эпохі [[Дэлійскі султанат|Дэлійскага султаната]] вышэйшыя колы насельніцтва шырока выкарыстоўвалі [[персідская мова|персідскую мову]]&lt;ref&gt;[http://www.academypublication.com/issues/past/tpls/vol04/11/20.pdf Ali Akbar Khansir, The Impact of Persian Language on Indian Languages]&lt;/ref&gt;. Уплыў мусульманскай культуры асабліва адчуваўся на паўночным ўсходзе, дзе ўзнікла мова [[урду|ўрду]] як стандартызаваны варыянт хіндустані.

Да сярэдзіны [[20 стагоддзе|XX]] ст. хіндустанцы вылучыліся як асаблівая група з супольнай [[гісторыя]]й, многімі агульнымі рысамі прафесійнай і пабытовай культуры, але істотнымі моўна-дыялектнымі разыходжаннямі, тэрытарыяльна-адміністрацыйным падзелам, рэгіянальнымі, рэлігійнымі і [[каста]]вымі асаблівасцямі.

== Асаблівасці культуры ==
=== Гаспадарка ===
[[Выява:India - Varanasi roll of fabric - 0997.jpg|thumb|Ткацкае рамясво ў Варанасі]]
Тэрыторыя, населеная хіндустанцамі, — старажытны развіты рэгіён [[земляробства]]&lt;ref&gt;[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/92452/11/11_chapter2.pdf HISTORY OF INDIAN AGRICULTURE]&lt;/ref&gt;. [[Клімат]]ычныя і [[геаграфія|геаграфічныя]] ўмовы дазваляюць атрымоўваць багатыя ўраджаі на працягу ўсяго года, але патрабуюць значных намаганняў для паляпшэння [[меліярацыя|меліярацыі]] і [[Арашэнне|ірыгацыі]]. Большасць земляробчых гаспадарак маюць малую плошчу і развіваюцца як комплексныя. Важную ролю ў побыце сялян мае [[жывёлагадоўля]]. Прычым, з часоў міграцыі старажытных [[арыі|арыяў]] галоўнай свойскай жывёлай застаецца [[карова]]. Таксама трымаюць [[Буйвал азіяцкі|буйвалаў]], [[зебу]], хатнюю [[птушкі|птушку]], на пашавых землях — [[Авечка свойская|авечак]] і [[Каза свойская|коз]].

[[Рамяство|Рамесніцкая]] дзейнасць узнікла ў старажытнасці. Характэрна вылучэнне прафесійных [[каста|каст]], якія спецыялізуюцца на пэўнай вытворчасці. Асабліва развіты [[ганчарства]], [[ткацтва]], апрацоўка [[металы|металаў]], ювелірная справа&lt;ref&gt;[https://www.bharatkojaniye.in/assets/files/BKJ_Indian-Handicrafts.pdf India’s Craft Traditions] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201020141348/https://www.bharatkojaniye.in/assets/files/BKJ_Indian-Handicrafts.pdf |date=20 кастрычніка 2020 }}&lt;/ref&gt;. Паўночная [[Індыя]] — радзіма некалькіх [[архітэктура|архітэктурных]] стыляў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.culturalindia.net/indian-architecture/ |title=Indian Architecture |access-date=4 снежня 2018 |archive-date=12 сакавіка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312070608/http://www.culturalindia.net/indian-architecture/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. З [[20 стагоддзе|XX]] ст. інтэнсіўна развіваецца [[прамысловасць]].

=== Паселішчы ===
Для сельскай мясцовасці характэрны адносна невялікія [[вёска|вёскі]] да 300 двароў. Яны месцяцца ўздоўж дарог або папросту на неўрадлівых землях, часцяком далёка ад крыніц вады. Гэта тлумачыцца высокай шчыльнасцю насельніцтва і каштоўнасцю зямлі, прыдатнай для сельскай гаспадаркі. Жытлы будуюцца кварталамі шчыльна адно да іншага. На поўдні ад [[Дэлі]] вёскі часцяком не маюць планіроўкі, аднак для іх характэрны прысядзібныя надзелы з [[сад]]амі і агарожай. Найбольш старыя вёскі належаць прадстаўнікам адной касты, іх жыхары спецыялізуюцца на пэўнай дзейнасці. Традыцыйныя вясковыя жытлы ўзводзяцца з [[драўніна|дрэва]], [[прыродны камень|камянёў]] і [[гліна|гліны]]. Каля 200 - 100 гадоў таму распаўсюдзіліся [[цэгла|цагляныя]] будынкі, змацаваныя гразевым растворам, з пляскатымі [[дах]]амі. У [[1991]] г. яны складалі 17% ад жыллёвага фонда Індыі&lt;ref&gt;[http://db.world-housing.net/building/20 Unreinforced brick masonry with flat roof] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180412184704/http://db.world-housing.net/building/20/ |date=12 красавіка 2018 }}&lt;/ref&gt;. Дамы простых сялян і сельскагаспадарчых рабочых аднапакаёвыя&lt;ref&gt;[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/159262/14/14_chapter%208.pdf REGIONAL DISTRIBUTION OF RURAL HOUSE TYPES IN INDIA]&lt;/ref&gt;.

[[горад|Гарадскія]] паселішчы вядомы з [[Веды (індуізм)|ведычнага]] перыяда. У [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзі н. э. былі складзены правілы [[індуізм|індуісцкай]] [[архітэктура|архітэктуры]] ''Васту Шастра''. Яны ўключалі 5 розных форм планавання горада&lt;ref&gt;[http://dharmatoday.com/2017/01/02/ancient-indian-town-planning-architectural-paradigms/ Ancient Indian Town Planning and Architectural Paradigms]&lt;/ref&gt;. У эпоху [[Імперыя Вялікіх Маголаў|Вялікіх Маголаў]] планаванне гарадоў стала абавязковым. Вылучаліся [[сталіца|сталічныя]] гарады з умацаваннямі, знутры якіх будаваліся сталыя рэзідэнцыі імператара і вярхоўных вяльмож, з шырокімі плошчамі перад галоўнай [[брама]]й, гарады вакол [[крэпасць|крэпасцяў]], часовыя гарады-рэзідэнцыі. Іх жыхары былі служачымі, гандлярамі і рамеснікамі, займаліся сельскай гаспадаркай. У [[1629]] - [[1643]] гг. насельніцтва [[Агра|Агры]] складала 660 тысяч чалавек&lt;ref&gt;[http://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/44472/1/Unit-22.pdf SPATIAL CHARACTERISTICS OF MUGHAL CITIES]&lt;/ref&gt; (для параўнання ў [[Лондан]]е жыло каля 350 - 400 тысяч чалавек, у [[Мінск]]у — 4-5 тысяч чалавек). У [[20 стагоддзе|XX]] ст. з'явіліся інавацыйныя формы планавання сучасных гарадоў, прыкадам чаму з'яўляюцца Новы Дэлі і [[Чандыгарх]].

=== Кухня ===
[[Кулінарыя|Кухня]] хіндустанцаў адрозніваецца рэгіянальнымі і рэлігійнымі асаблівасцямі. Так, [[індуізм|індуісты]] не ўжываюць [[ялавічына|ялавічыну]], а [[мусульмане]] — [[свініна|свініну]]. Наогул, [[мяса|мясныя]] стравы прадстаўлены ў мусульманскай кухне лепей, чым у індуісцкай. У [[Хар’яна|Хар'яне]] пераважаюць простыя сельскія стравы на аснове [[збожжавыя культуры|збожжавых]], [[бабовыя|бабовых]] і вяршковага [[масла]]. У мінулым [[хлеб]]ныя аладкі ''році'' пяклі з 3 розных відаў [[мука|мукі]], хаця ў нашы дні пераважаюць аладкі з [[пшаніца|пшаніцы]]&lt;ref&gt;[http://haryanatourism.gov.in/cuisine-of-haryana Cuisine of Haryana]&lt;/ref&gt;. У штаце [[Утар-Прадэш]] вылучаюць 3 рэгіёны з рознымі традыцыямі кулінарыі&lt;ref&gt;[http://www.bharatonline.com/uttar-pradesh/culture/cuisines.html Uttar Pradesh Cuisine]&lt;/ref&gt;. Тут папулярны стравы з [[гародніна|гародніны]], [[сыр]]а і [[яйка|яек]]. Наваколлі Агры славяцца [[Цукерка|цукеркамі]] з сока [[гарбуз]]а. Хіндустанская кухня вядома шырокім выбарам [[спецыі|спецый]], якія дадаюць у стравы ў змяшаным выглядзе (т.з. ''масала'').

{{Зноскі}}
== Спасылкі ==
* [https://www.ancient.eu/india/ Ancient India]
* [https://www.livescience.com/38751-genetic-study-reveals-caste-system-origins.html Genetic Study Reveals Origin of India's Caste System]
* [http://adaniel.tripod.com/hindustani.htm From Hindustani to Hindi] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110719045055/http://adaniel.tripod.com/hindustani.htm |date=19 ліпеня 2011 }}
* [http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Hindustani_classical_music Hindustani classical music]

[[Катэгорыя:Індаеўрапейскія народы]]
[[Катэгорыя:Народы Індыі]]</text>
      <sha1>9ou9t65kvmj35o4cso6enlb7662nddq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарневіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>580938</id>
    <revision>
      <id>5142878</id>
      <parentid>4851568</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T02:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7408" sha1="122f29zgzs65flf1sgaal9tn8pyhlj1" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва   = Чарневіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва =
|Герб               =
|Сцяг               =
|Краіна             = [[Беларусь]]
|Статус             = [[Сельсавет]]
|Гімн               =
|Уваходзіць у       = [[Барысаўскі раён]]
|Уключае            = 12 населеных пунктаў
|Сталіца            = [[Чарневічы (Барысаўскі раён)|Чарневічы]]
|Датаўтварэння      = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне         = [[30 кастрычніка]] [[2009]]
|Глава              =
|Назва главы        = 
|Глава2             =
|Назва главы2       = 
|ВУП                =
  |Год ВУП          = 
  |Месца па ВУП     = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова               =
|Мовы               =
|Насельніцтва       = 673
|Год перапісу       = 2009
  |Месца па насельніцтве = 
  |Шчыльнасць       = 
  |Месца па шчыльнасці = 
  |Нацыянальны склад = 
  |Канфесійны склад = 
|Плошча             =
  |Месца па плошчы  = 
|Максімальная вышыня =
|Сярэдняя вышыня    =
|Мінімальная вышыня =
|Карта              =
  |Памер карты      = 
|Часавы пояс        =
|Абрэвіятура        =
|ISO                =
|FIPS               =
|Паштовы індэкс     =
|Тэлефонны код      =
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт               =
|Параметр1          =
|Назва параметру1   = 
|Заўвагі            =
}}
'''Чарне́віцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Чарневічы (Барысаўскі раён)|Чарневічы]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Барысаўскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. Некаторы час цэнтр сельсавета размяшчаўся ў маёнтку [[Шабынькі]], а пасля быў перанесены ў вёску Чарневічы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. У 1964 годзе ў склад сельсавета з [[Забашавіцкі сельсавет|Забашавіцкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Беліна (Барысаўскі раён)|Беліна]], [[Малышкі (Барысаўскі раён)|Малышкі]], [[Палялюм]] і [[Сяменькавічы]])&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 28 лютага і 31 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).&lt;/ref&gt;. 30 кастрычніка 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Глівінскі сельсавет|Глівінскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf|date=28 чэрвеня 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 673 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=5 кастрычніка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 97,5 % — [[беларусы]], 2,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў: вёскі [[Беліна (Барысаўскі раён)|Беліна]], [[Восава (Глівінскі сельсавет)|Восава]], [[Малышкі (Барысаўскі раён)|Малышкі]], [[Ніўкі (Глівінскі сельсавет)|Ніўкі]], [[Пабярэжжа]], [[Палялюм]], [[Пескі (Барысаўскі раён)|Пескі]], [[Сыч (Барысаўскі раён)|Сыч]], [[Сяменькавічы]], [[Цешкаўка]], [[Чарневічы (Барысаўскі раён)|Чарневічы]] і [[Шабынькі]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

== Спасылкі ==
* {{archives.gov.by|105012}}

{{Барысаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Барысаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]]</text>
      <sha1>122f29zgzs65flf1sgaal9tn8pyhlj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хімоўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581089</id>
    <revision>
      <id>5142680</id>
      <parentid>4635317</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7364" sha1="r1nyoui65swo2o5dql8qs87buwy5x05" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Хімоўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Бабруйскі раён]]
|Уключае                   = 16 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Хімы (Бабруйскі раён)|Хімы]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1277
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавы пояс               = +2
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = http://bobruisk-rik.gov.by/index.php/2013-02-01-05-52-33/isp-vlast/item/10817-him-isp
|Заўвагі                   = 
}}
'''Хімо́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2009 года вёска) [[Хімы (Бабруйскі раён)|Хімы]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Бабруйскі 2-гі раён|Бабруйскага 2-га раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] Бабруйскай акругі БССР&lt;ref&gt;ХІМЫ // {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|5-1к}} С. 213&lt;/ref&gt;. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года ў склад сельсавета з [[Казуліцкі сельсавет|Казуліцкага сельсавета]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] перададзены вёскі [[Глінішча (Бабруйскі раён)|Глінішча]], [[Думаноўшчына]] і [[Рэкорд (Бабруйскі раён)|Рэкорд]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;.

У склад Хімоўскага сельсавета да 1967 года ўваходзілі вёскі Зарэчча (цяпер у складзе вёскі Хімы), Рэкорд, [[Новая Дзярэўня (Бабруйскі раён)|Новая Дзярэўня]] (у складзе вёскі [[Ганчароўка (Бабруйскі раён)|Ганчароўка]]), да 1976 года вёскі Новае і Старое Вялічкава (аб’яднаныя ў вёску [[Вялічкава (Бабруйскі раён)|Вялічкава]]).

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1381 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 74,4 % — [[беларусы]], 23,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1277 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=3 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* {{archives.gov.by|113370}}

{{Хімоўскі сельсавет}}
{{Бабруйскі раён}}

[[Катэгорыя:Хімоўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага 2-га раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>r1nyoui65swo2o5dql8qs87buwy5x05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цялушскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581098</id>
    <revision>
      <id>5142837</id>
      <parentid>4635320</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5831" sha1="8ttleq1gytq022pjyyst0q07pt7anbt" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Цялушскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Бабруйскі раён]]
|Уключае                   = 11 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Цялуша]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1194
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавы пояс               = +2
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = http://bobruisk-rik.gov.by/index.php/2013-02-01-05-52-33/isp-vlast/item/10816-telysh-isp
|Заўвагі                   = 
}}
'''Цялу́шскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Цялуша]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Бабруйскі 1-шы раён|Бабруйскага 1-га раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] Бабруйскай акругі БССР&lt;ref&gt;ЦЯЛУША // {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|5-1к}} С. 213&lt;/ref&gt;. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1535 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 91,5 % — [[беларусы]], 7,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1194 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=3 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* {{archives.gov.by|113389}}

{{Цялушскі сельсавет}}
{{Бабруйскі раён}}

[[Катэгорыя:Цялушскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага 1-га раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>8ttleq1gytq022pjyyst0q07pt7anbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чыркавіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>582973</id>
    <revision>
      <id>5142955</id>
      <parentid>4944709</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10497" sha1="09oskd5ct21qc9f7grp9a022vpfg29x" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чыркавіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = сельсавет
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Светлагорскі раён]]
|Уключае                   = 13 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Чыркавічы]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Глава                     = Уладзімір Пятровіч Лахардаў
  |Назва главы             = Старшыня сельсавета
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2385
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 247
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Тэлефонны код             = +375 2342
|Паштовыя індэксы          = 247410
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = http://svetlogorsk.by/ru/pages/gov/selskie-sovety/chirkovichi-sovet/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чы́ркавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Чыркавічы]]. Сельсавет знаходзіцца ў цэнтры раёна, на захад ад горада [[Светлагорск]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Парыцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ракшынскі сельсавет (Парыцкі раён)|Ракшынскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 10 сакавіка 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Шацілкаўскі сельсавет|Шацілкаўскага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: вёскі [[Асопнае]], [[Жэрдзь]], [[Медзведаў]], [[Печышчы]] і [[Жардзянскі|пасёлак чыгуначнай станцыі Жэрдзь]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.&lt;/ref&gt;. 29 ліпеня 1961 года Парыцкі раён перайменаваны ў Светлагорскі. 10 ліпеня 1975 года ў гарадскую мяжу [[Светлагорск]]а ўключана вёска [[Светач (Светлагорскі раён)|Светач]]&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР № 1045—VIII ад 10 ліпеня 1975 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Светлагорска вёскі Светач Чыркавіцкага сельсавета Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 20 (1466).&lt;/ref&gt;. 30 сакавіка 1992 года з часткі сельсавета ўтвораны [[Печышчанскі сельсавет]]. 28 красавіка 2011 года ў складзе сельсавета ўтвораны хутар [[Міколін Востраў]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2011-60/2011_60_9_41116.pdf Решение Светлогорского районного Совета депутатов от 28.04.2011 г. № 71 Об отнесении земель к категории сельского населенного пункта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200928031033/https://www.pravo.by/pdf/2011-60/2011_60_9_41116.pdf|date=28 верасня 2020}}&lt;/ref&gt;. 29 сакавіка 2012 года скасавана вёска [[Ала (Светлагорскі раён)|Ала]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2012-48/2012_48_9_49553.pdf Решение Светлогорского районного Совета депутатов от 29 марта 2012 г. № 132 Об упразднении деревни Ола Чирковского сельсовета Светлогорского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200928021436/https://www.pravo.by/pdf/2012-48/2012_48_9_49553.pdf|date=28 верасня 2020}}&lt;/ref&gt;. 14 лістапада 2018 Светлагорскі раённы савет дэпутатаў прыняў рашэнне аб далучэнні вёскі [[Расава]] і адпаведнай часткі сельсавета да горада [[Светлагорск]]а&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lovesun.by/society/rasova-gorod.html |title=Депутаты приняли решение увеличить Светлогорск за счет деревни. Повезло ей |access-date=4 лютага 2022 |archive-date=28 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028120928/https://lovesun.by/society/rasova-gorod.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2905 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 92,6 % — [[беларусы]], 5,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 2385 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чыркавіцкі сельсавет}}
{{Светлагорскі раён}}

[[Катэгорыя:Чыркавіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Парыцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>09oskd5ct21qc9f7grp9a022vpfg29x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цар-агонь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>587359</id>
    <revision>
      <id>5142708</id>
      <parentid>5103092</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8678" sha1="504ylv7bn49s9xmh5nmh44gvqbm0vt6" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом 
| Назва            = Цар-агонь
| Тып              = Студыйны альбом
| Аўтар            = [[Троіца (гурт)|Троіца]]
| Вокладка         = Вокладка альбома Цар-агонь.jpg
| Шырыня           = 500
| Выдадзены        = [[2018 год у гісторыі музыкі|2 лістапада 2018]]
| Запісаны         = [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]]-[[2018 год у гісторыі музыкі|2018]]
| Стыль            = [[Фолк]]&lt;br&gt;[[Фолк-рок]]
| Працягласць      = 69:17
| Мова             = [[Беларуская мова|Беларуская]]
| Лэйбл            = [[Vigma|Вігма]]&lt;br&gt;SunWoofer
| Прадзюсар        =
| Храналогія       = 
| Рэцэнзіі         = 
| Папярэдні альбом = ''[[Зімачка]]''&lt;br /&gt;(2011)
| Гэты альбом      = '''''Цар-агонь''''' &lt;br /&gt;(2018)
| Наступны альбом  = 
| Іншае            ={{Спіс сінглаў 
| Назва         = [[Цар-агонь]]
 | Тып           = [[Студыйны альбом]]
 | Сінгл 1       = Святая зямля
| Сінгл 1 дата  =  27 сакавіка 2018
}}
}}
'''«Цар-агонь»''' — сёмы [[студыйны альбом]] [[Беларусь|беларускага]] [[Троіца (гурт)|этна-трыа Троіца]], выдадзены [[2 лістапада]] [[2018]] года. Альбом, грошы на які збіраліся з дапамогай [[Краўдфандзінг|краўдфандзінгу]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.talaka.org/projects/1932/overview/ |title=Запіс і выданне новага альбома этна-трыа ТРОІЦА |access-date=4 лютага 2019 |archive-date=6 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206152913/https://www.talaka.org/projects/1932/overview |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, стаў першай працай гурта за сем гадоў і адрозніваецца ад папярэдняй кружэлкі [[Зімачка]] большай [[Камерны аркестр|камернасцю]] і аскетычнасцю гучання.&lt;ref name = &quot;рэліз&quot;&gt;[http://musecube.org/release/car-agon-ot-gruppy-troica/ Цар-Агонь от группы Троіца]&lt;/ref&gt;  

== Пра альбом ==
Усе спевы, прадстаўленыя ў альбоме, былі сабраны Іванам Кірчуком у фальклорных экспедыцыях па Беларусі.&lt;ref name = &quot;рэліз&quot;/&gt;

Па словах музыкаў, запісваючы альбом, яны не імкнуліся выбудаваць &quot;сцяну гука&quot;, дамагчыся эфекта вялікага аркестра ці хора. Наадварот - ім жадалася максімальна наблізіцца да слухача, каб пры знаёмстве з альбомам узнікала адчуванне, быццам гурт грае недзе побач, &quot;у суседнім пакоі вясковай хаты&quot;.&lt;ref name = &quot;рэліз&quot;/&gt;

Прэм'ера першай кампазіцыі ''&quot;Святая зямля&quot;'' адбылася [[27 сакавіка]] [[2018]] года. Саму песьню Іван Кірчук прысьвяціў 100-годзьдзю [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] з такімі словамі: «За усё, што мы маем i будзем мець — нiзкi паклон продкам!»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tuzinfm.by/article/4122/pad-znakam-bnr-top-12-novych-trekau-viasny-2018-audyjo.html/ |title=Пад знакам БНР. ТОП-12 новых трэкаў вясны-2018 (аўдыё) |access-date=4 лютага 2019 |archive-date=6 лютага 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206084106/http://tuzinfm.by/article/4122/pad-znakam-bnr-top-12-novych-trekau-viasny-2018-audyjo.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

У альбоме прысутнічаюць як абрадавыя спевы: ''&quot;Яшчар&quot;'', ''&quot;Цар-агонь&quot;'', ''&quot;Шчадруха&quot;'', так і балады (''&quot;А ў нядзельку&quot;''), а таксама складаныя па структуры кампазіцыі накшталт ''&quot;Мядзведзь&quot;'', складзенай з трох частак, прысвечанай беларускаму святу [[Камаедзіца|Камаедзіцы]].

== Рэцэнзіі ==
Альбом быў сустрэты пераважна станоўчымі рэцэнзіямі: на міжнародным партале beehy.pe ён трапіў у васьмёрку лепшых беларускіх альбомаў па выніках [[2018]] года. Аўтар артыкула адзначае, што гэта бездакорна выкананы матэрыял, але ў дыскаграфіі гурта ёсць і больш цікавыя альбомы.&lt;ref&gt;[https://beehy.pe/best-of-2018/belarus/?fbclid=IwAR352J-QCPlX0Q0FOwfGQBKLjlJDj32ARmKm3tmx6ehrTXV54920xmSMNOw/ Best belarusian albums of 2018 selected by Konrad Erofeev]&lt;/ref&gt;
== Трэкліст ==

{{tracklist
 |collapsed       = 
 |headline        = 
 |extra_column    = 
 |total_length    = 69:17

 |writing_credits = 
 |lyrics_credits  = yes
 |music_credits   = yes

 |title1          = Яшчар
 |note1           = 
 |writer1         = 
 |lyrics1         = народныя
 |music1          = Троіца
 |extra1          = 
 |length1         = 7:02

 |title2          = Адаме
 |note2           = 
 |writer2         = 
 |lyrics2         = народныя
 |music2          = Троіца
 |extra2          = 
 |length2         = 3:48

 |title3          = Зіма з Летам
 |note3           = 
 |writer3         = 
 |lyrics3         = народныя
 |music3          = Троіца
 |extra3          = 
 |length3         = 5:33

 |title4          = Цар-Агонь
 |note4           = 
 |writer4         = 
 |lyrics4         = народныя
 |music4          = Троіца
 |extra4          = 
 |length4         = 9:33

 |title5          = Лета
 |note5           = 
 |writer5         = 
 |lyrics5         = народныя
 |music5          = Троіца
 |extra5          = 
 |length5         = 5:44

 |title6          = Шчадруха
 |note6           = 
 |writer6         = 
 |lyrics6         = народныя
 |music6          = Троіца
 |extra6          = 
 |length6         = 5:09

 |title7          = А ў нядзельку
 |note7           = 
 |writer7         = 
 |lyrics7         = народныя
 |music7          = Троіца
 |extra7          = 
 |length7         = 9:09

 |title8          = Мядзведзь
 |note8           = 
 |writer8         = 
 |lyrics8         = народныя
 |music8          = Троіца
 |extra8          = 
 |length8         = 9:37

 |title9          = Ой, маю
 |note9           = 
 |writer9         = 
 |lyrics9         = народныя
 |music9          = Троіца
 |extra9          = 
 |length9         = 6:03

 |title10         = Святая Зямля
 |note10          = 
 |writer10        = 
 |lyrics10        = народныя
 |music10         = Троіца
 |extra10         = 
 |length10        = 7:34
}}
== Удзельнікі запісу ==
* [[Іван Кірчук]] - вакал, нар. духавыя інструменты, гуслі, смык, домра, варганы
* Юрый Дзмітрыеў - акустычная 6-стр. гітара, домра, вакал
* Юрый Паўлоўскі - перкуссія, дарабука, глюкафон, барабаны, гонг, калімба.

Запіс зроблены ў Studio Super8, Мінск, Беларусь. 2017-2018 г.

Запіс, звядзенне і мастэрынг: Барыс Ланькоў.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
*[http://troitsa.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=341&amp;Itemid=28&amp;fbclid=IwAR0dELV5pCsckCqOLnF81XX5kVhtDm4C2GpNYrpFiV60H1CmAow3t_6M5ko Рэліз новага альбома &quot;Цар-Агонь&quot;]
{{Троіца}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Альбомы 2018 года]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе]]
[[Катэгорыя:Альбомы «Троіцы»]]
[[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>504ylv7bn49s9xmh5nmh44gvqbm0vt6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чысцінскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>593701</id>
    <revision>
      <id>5142958</id>
      <parentid>4646777</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5495" sha1="ivyui9sn2k4soojem7y6l5i6jyxqven" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чысцінскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Маладзечанскі раён]]
|Уключае                   = 4 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Чысць (пасёлак)|Чысць]]
|Датаўтварэння             = [[26 жніўня]] [[1991]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 6665
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чы́сцінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — пасёлак [[Чысць (пасёлак)|Чысць]].

Утвораны 26 жніўня 1991 года ў складзе Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці [[БССР]] з часткі [[Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)|Красненскага сельсавета]]. 28 мая 2013 года ў склад сельсавета з Красненскага сельсавета перададзена вёска [[Раёўка (Маладзечанскі раён)|Раёўка]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (3 населеныя пункты) — 5661 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 88,8 % — [[беларусы]], 8,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (4 населеныя пункты) — 6665 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чысцінскі сельсавет}}
{{Маладзечанскі раён}}

[[Катэгорыя:Чысцінскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1991 годзе]]</text>
      <sha1>ivyui9sn2k4soojem7y6l5i6jyxqven</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хоўхлаўскі сельсавет (Маладзечанскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>593946</id>
    <revision>
      <id>5142641</id>
      <parentid>4792830</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T12:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10547" sha1="3eogjwxarxdphrpa1iex20wge41058h" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Хоўхлаўскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Хоўхлаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Маладзечанскі раён]]
|Уключае                   = 27 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Хоўхлава]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = [[28 мая]] [[2013]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1094
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Хо́ўхлаўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Хоўхлава]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Маладзечанскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года ў склад сельсавета з [[Сугваздаўскі сельсавет|Сугваздаўскага сельсавета]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] перададзена вёска [[Пекары (Хажоўскі сельсавет)|Пекары]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;, 3 жніўня 1954 года з [[Дорскі сельсавет|Дорскага сельсавета]] Валожынскага раёна — вёска [[Абухаўшчына (Хажоўскі сельсавет)|Абухаўшчына]]&lt;ref&gt;Постановление Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 3 августа 1954 г. О внесении изменения и дополнений в указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. 9 жніўня 1960 года ў склад сельсавета з [[Гарадоцкі сельсавет (Маладзечанскі раён)|Гарадоцкага сельсавета]] перададзены 9 населеных пунктаў ([[Бабры (Маладзечанскі раён)|Бабры]], [[Ваўчкі (Маладзечанскі раён)|Ваўчкі]], [[Дарахі (Маладзечанскі раён)|Дарахі]], [[Дровашы]], [[Куляшы (Маладзечанскі раён)|Куляшы]], [[Пранчэйкава]], [[Чэрнева (Маладзечанскі раён)|Чэрнева]], [[Чэрнеўшчына]] і [[Шалыгі (Маладзечанскі раён)|Шалыгі]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.&lt;/ref&gt;. У 2004 годзе скасаваны вёскі [[Крыжы-Луг]] і [[Палуйкі]]. 28 мая 2013 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Гарадоцкі сельсавет (Маладзечанскі раён)|Гарадоцкага]] (14 населеных пунктаў: [[Бабры (Маладзечанскі раён)|Бабры]], [[Ваўчкі (Маладзечанскі раён)|Ваўчкі]], [[Дарахі (Маладзечанскі раён)|Дарахі]], [[Дзяразкі]], [[Дровашы]], [[Ермакі (Маладзечанскі раён)|Ермакі]], [[Каменшчына (Маладзечанскі раён)|Каменшчына]], [[Краснаармейская]], [[Куляшы (Маладзечанскі раён)|Куляшы]], [[Пранчэйкава]], [[Селеўцы]], [[Чэрнева (Маладзечанскі раён)|Чэрнева]], [[Чэрнеўшчына]], [[Шалыгі (Маладзечанскі раён)|Шалыгі]]) і [[Хажоўскі сельсавет|Хажоўскага]] (13 населеных пунктаў: [[Абухаўшчына (Хажоўскі сельсавет)|Абухаўшчына]], [[Броды (Маладзечанскі раён)|Броды]], [[Бярозаўцы]], [[Віткоўшчына]], [[Задварцы]], [[Кукава (Маладзечанскі раён)|Кукава]], [[Лучанскія]], [[Мацукоўшчына (вёска)|Мацукоўшчына]], [[Пекары (Хажоўскі сельсавет)|Пекары]], [[Сухапараўшчына]], [[Хоўхлава]], [[Чахі (Маладзечанскі раён)|Чахі]], [[Шараі (Маладзечанскі раён)|Шараі]]) сельсаветаў&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1|date=31 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1094 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=23 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 93,9 % — [[беларусы]], 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 27 населеных пунктаў.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Маладзечанскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Хоўхлаўскі сельсавет у [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] (1940—2013)}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Маладзечанскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>3eogjwxarxdphrpa1iex20wge41058h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цюрлёўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>595002</id>
    <revision>
      <id>5142829</id>
      <parentid>4851691</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10466" sha1="6d8xrfup9whq8k5ptkqs7nyn9gb5xdq" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Цюрлёўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Маладзечанскі раён]]
|Уключае                   = 17 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Цюрлі]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 4008
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Цюрлё́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Цюрлі]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Насілаўскі сельсавет''' у складзе Маладзечанскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Насілава]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 12 чэрвеня 1958 года ў склад сельсавета з [[Вялікасельскі сельсавет (Маладзечанскі раён)|Вялікасельскага сельсавета]] перададзены 9 населеных пунктаў ([[Бушавіца]], [[Вялікае Сяло (Цюрлёўскі сельсавет)|Вялікае Сяло]], [[Гаравіны]], [[Зарэчча (Маладзечанскі раён)|Зарэчча]], [[Лісава (Маладзечанскі раён)|Лісава]], [[Мыслевічы]], [[Рагазы]], [[Цівідаўка]] і [[Шнуры]]), з [[Хажэўскі сельсавет|Хажэўскага сельсавета]] — 7 населеных пунктаў ([[Вытрапаўшчына]], [[Вязавец (Маладзечанскі раён)|Вязавец]], [[Каледзіно]], [[Куклаўшчына]], [[Мянюткі]], [[Разводава]], [[Цюрлі]]), цэнтр перанесены ў вёску Цюрлі, сельсавет перайменаваны ў '''Цюрлеўскі сельсавет'''&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 чэрвеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 6.&lt;/ref&gt;. 11 верасня 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Хажэўскі сельсавет|Хажэўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 13.&lt;/ref&gt;. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. 10 чэрвеня 1965 года з часткі сельсавета (15 населеных пунктаў: [[Аўчарнік]], [[Брохаўшчына]], [[Брускаўшчына]], [[Бяртошкі]], [[Гай (Маладзечанскі раён)|Гай]], [[Драні (Маладзечанскі раён)|Драні]], [[Жарлакі]], [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабеліна]], [[Капачы (Маладзечанскі раён)|Капачы]], [[Кулёўшчына (Маладзечанскі раён)|Кулёўшчына]], [[Лелы]], [[Маліноўшчына (Хажоўскі сельсавет)|Маліноўшчына]], [[Мойсічы]], [[Слабодка (Хажоўскі сельсавет)|Слабодка]] і [[Хажова]]) зноў утвораны [[Хажоўскі сельсавет]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).&lt;/ref&gt;. У 1974 годзе скасавана вёска [[Агароднікі (Цюрлёўскі сельсавет)|Агароднікі]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 чэрвеня і 15 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).&lt;/ref&gt;. 5 сакавіка 1981 года сельсавет перайменаваны ў Цюрлёўскі. 28 мая 2013 года ў склад [[Хажоўскі сельсавет|Хажоўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Адамавічы (Маладзечанскі раён)|Адамавічы]], [[Гаравіны]], [[Мыслевічы]], [[Рагазы]], у склад [[Мясоцкі сельсавет|Мясоцкага сельсавета]] — вёска [[Шнуры]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1|date=31 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (22 населеныя пункты) — 4768 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=23 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 92,7 % — [[беларусы]], 5,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 4008 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=23 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Цюрлёўскі сельсавет}}
{{Маладзечанскі раён}}

[[Катэгорыя:Цюрлёўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>6d8xrfup9whq8k5ptkqs7nyn9gb5xdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цырынскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>596206</id>
    <revision>
      <id>5142793</id>
      <parentid>4798180</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8801" sha1="dlddhgy83u1rm42eobqz04h25plthdl" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Цырынскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Карэліцкі раён]]
|Уключае                   = 13 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Цырын]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1020
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Цы́рынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Карэліцкі раён|Карэліцкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Цырын]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Валеўкаўскі раён|Валеўкаўскага раёна]] (з 25 лістапада 1940 года [[Карэліцкі раён]]) [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. 2 снежня 1961 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Кайшоўскі сельсавет|Кайшоўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Карэліцкага раёна. 21 жніўня 1989 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Варанчэўскі сельсавет|Варанчэўскага сельсавета]] (13 населеных пунктаў: вёскі [[Белыя Лугі]], [[Варонча]], [[Горбатавічы]], [[Куневічы]], [[Літараўшчына]], [[Мінакі (Карэліцкі раён)|Мінакі]], [[Падгайна]], [[Равіны (Варанчанскі сельсавет)|Равіны]], [[Раманы (Карэліцкі раён)|Раманы]], [[Саленікі (Карэліцкі раён)|Саленікі]], [[Трасейкі]], [[Труднава]], [[Цінявічы (Карэліцкі раён)|Цінявічы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 жніўня 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).&lt;/ref&gt;. 28 верасня 1995 года з часткі сельсавета ўтвораны [[Варанчанскі сельсавет]].

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1254 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 94,7 % — [[беларусы]], 2,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1020 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Цырынскі сельсавет}}
{{Карэліцкі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Цырынскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Валеўскі раён|child|загаловак=Цырынскі сельсавет у [[Валеўскі раён|Валеўскім раёне]] (1940)}}
|спіс2        = {{Карэліцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Цырынскі сельсавет у [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] (1940—1962)}}
|спіс3        = {{Навагрудскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Цырынскі сельсавет у [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] (1962—1965)}}
|спіс4        = {{Карэліцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Цырынскі сельсавет у [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] (з 1965)}}
}}

[[Катэгорыя:Цырынскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>dlddhgy83u1rm42eobqz04h25plthdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чкалаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>627109</id>
    <revision>
      <id>5142894</id>
      <parentid>4719759</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T04:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7923" sha1="g44dy3go0xnu5beevu2qqjrosrdonht" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чкалаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Калінкавіцкі раён]]
|Уключае                   = 5 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Залатуха]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 906
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
{{значэнні|Спасылка=Чкалаўскі сельсавет (значэнні)}}
'''Чка́лаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) [[Залатуха]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Какуевіцкі сельсавет''' у складзе Калінкавіцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Какуевічы]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Калінкавіцкім раёне БССР. З 27 верасня 1930 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]], з 5 лютага 1931 года ў [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкім раёне]] БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Васілевіцкі раён|Васілевіцкага раёна]] [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. 20 красавіка 1939 года Какуевічы перайменаваны ў Чкалава, сельсавет перайменаваны ў Чкалаўскі. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Залатушскі сельсавет|Залатушскага сельсавета]], цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Лукі (Калінкавіцкі раён)|Лукі]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 16 верасня 1959 года ў Калінкавіцкім раёне. 30 ліпеня 1970 года ў склад [[Баравікоўскі сельсавет|Баравікоўскага сельсавета]] [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]] перададзены вёскі [[Пажыхар]] і [[Чкалава (Светлагорскі раён)|Чкалава]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 ліпеня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 25 (1291).&lt;/ref&gt;. Паміж 1976 і 1981 гадамі цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Залатуха.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1362 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 97,3 % — [[беларусы]], 1,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 906 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чкалаўскі сельсавет}}
{{Калінкавіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Чкалаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рэчыцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Васілевіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>g44dy3go0xnu5beevu2qqjrosrdonht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарнаборскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>636120</id>
    <revision>
      <id>5142872</id>
      <parentid>4630830</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T02:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14737" sha1="0429hbpd5igq3n96uadxmq7m3d5dbev" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чарнаборскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = сельсавет
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Быхаўскі раён]]
|Уключае                   = 44 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Чорны Бор (Быхаўскі раён)|Чорны Бор]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1704
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = http://bykhov.gov.by/vlast/sel-isp/itemlist/category/368-chernobor
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чарнабо́рскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Чорны Бор (Быхаўскі раён)|Чорны Бор]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Балонавасялецкі сельсавет''' у складзе [[Чачэвіцкі раён|Чачэвіцкага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Балонаў Сялец]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэвіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Быхаўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. У канцы 1930-х гадоў на тэрыторыі сучаснага Чарнаборскага сельсавета існавалі вёскі Новая Залатва, пасёлкі Мясцова-Цэнтральны, Кісялёўка, Калініна, Забор’е, Громава, Стары Сад, Заброддзе, Чырвоны Араты, Майдан, Смалякі, Замосцішча, Краснагор’е, Магілёўка, Мярлогі, Загор’е, Наўмята, Новы Свет, Вільня, якія зараз не існуюць. Адны з іх аб’ядналіся з суседнімі населенымі пунктамі, жыхары другіх перасяліліся ў іншыя месцы. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Кучынскі сельсавет|Кучынскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;, 11 красавіка 1960 года — тэрыторыя скасаваных [[Глухскі сельсавет|Глухскага]] і [[Чачэвіцкі сельсавет|Чачэвіцкага]] сельсаветаў і частка скасаванага [[Гарадзецкі сельсавет (Быхаўскі раён)|Гарадзецкага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: [[Вільня (Быхаўскі раён)|Вільня]], [[Галькоўка]], [[Дача (Чарнаборскі сельсавет)|Дача]], [[Залатва]], [[Зялёны Гай (Быхаўскі раён)|Зялёны Гай]], [[Красная Зорка (Быхаўскі раён)|Красная Зорка]], [[Кузнецкі]], [[Падрабінкі]], [[Пралетарскі (Быхаўскі раён)|Пралетарскі]], [[Студзёнка (Быхаўскі раён)|Студзёнка]] і [[Школьны (Быхаўскі раён)|Школьны]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.&lt;/ref&gt;. 5 красавіка 1963 года ў склад зноў утворанага [[Гарадзецкі сельсавет (Быхаўскі раён)|Гарадзецкага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты ([[Гута (Гарадзецкі сельсавет)|Гута]] і [[Замошша (Быхаўскі раён)|Замошша]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 5 красавіка 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 18 (1018).&lt;/ref&gt;. 15 студзеня 1965 года ў склад зноў утворанага [[Глухскі сельсавет|Глухскага сельсавета]] перададзены 27 населеных пунктаў ([[Аэрадром (Быхаўскі раён)|Аэрадром]], [[Васточнае]], [[Вільня (Быхаўскі раён)|Вільня]], [[Галькоўка]], [[Глухі]], [[Гроні]], [[Дача (Чарнаборскі сельсавет)|Дача]], [[Заброддзе (Чарнаборскі сельсавет)|Заброддзе]], [[Залатва]], [[Зарэчча (Быхаўскі раён)|Зарэчча]], [[Зарэцкі (Быхаўскі раён)|Зарэцкі]], [[Званцоўка]], [[Зялёны Гай (Быхаўскі раён)|Зялёны Гай]], [[Красная Зорка (Быхаўскі раён)|Красная Зорка]], [[Круглая Ніва]], [[Кузнецкі]], [[Міжказённае]], [[Новая Слабодка (Быхаўскі раён)|Новая Слабодка]], [[Падрабінкі]], [[Пралетарскі (Быхаўскі раён)|Пралетарскі]], [[Пралетарыя (Быхаўскі раён)|Пралетарыя]], [[Селішча (Быхаўскі раён)|Селішча]], [[Скрыпель]], [[Сланеўшчына]], [[Студзёнка (Быхаўскі раён)|Студзёнка]], [[Уенск]] і [[Ямішча (Быхаўскі раён)|Ямішча]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).&lt;/ref&gt;. 18 лютага 1972 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Чорны Бор, сельсавет быў перайменаваны ў Чарнаборскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).&lt;/ref&gt;. 27 чэрвеня 2007 года скасавана вёска [[Барсукі (Чарнаборскі сельсавет)|Барсукі]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2008-78/2008-78(048-111).pdf Решение Быховского районного Совета депутатов от 27 июня 2007 г. № 6-2 Об упразднении сельских населенных пунктов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132239/https://www.pravo.by/pdf/2008-78/2008-78(048-111).pdf|date=25 кастрычніка 2020}}&lt;/ref&gt;. 5 снежня 2011 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Глухскі сельсавет|Глухскага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: аграгарадок [[Глухі]], вёскі [[Васточнае]], [[Заброддзе (Чарнаборскі сельсавет)|Заброддзе]], [[Званцоўка]], [[Новая Слабодка (Быхаўскі раён)|Новая Слабодка]], [[Сланеўшчына]], [[Студзёнка (Быхаўскі раён)|Студзёнка]], [[Ямішча (Быхаўскі раён)|Ямішча]], пасёлкі [[Селішча (Быхаўскі раён)|Селішча]] і [[Уенск]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2011-144/2011_144_9_46267.pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 5 декабря 2011 г. № 12-15 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200324114349/http://www.pravo.by/pdf/2011-144/2011_144_9_46267.pdf|date=24 сакавіка 2020}}&lt;/ref&gt;. 27 верасня 2013 года скасаваны пасёлак [[Уенск]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913m0060446 Решение Быховского районного Совета депутатов от 27 сентября 2013 г. № 24-2 Об упразднении сельских населенных пунктов Быховского района]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D915m0068644 Решение Быховского районного Совета депутатов от 27 сентября 2013 г. № 24-4 О внесении изменений в решение Быховского районного Совета депутатов от 22 декабря 2012 г. № 21-2]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (35 населеных пунктаў) — 1713 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 95,4 % — [[беларусы]], 2,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (44 населеныя пункты) — 1704 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

== Спасылкі ==
* {{archives.gov.by|109232}}

{{Чарнаборскі сельсавет}}
{{Быхаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Чарнаборскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэвіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>0429hbpd5igq3n96uadxmq7m3d5dbev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарныш (прыпыначны пункт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641137</id>
    <revision>
      <id>5142880</id>
      <parentid>5073097</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T02:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3771" sha1="cl4rsjoh3kgxmx8b3zsqz470knb1zsi" xml:space="preserve">{{Чыгуначная станцыя
| Тып = прыпыначны пункт
| Назва = Чарныш
| Лінія = Смаленск — Красное
| Чыгунка = Расійская чыгунка
| Аддзяленне = Маскоўская чыгунка
| Краіна = Расія
| Выява = 
| Шырыня выявы = 
| Подпіс = 
| lat_dir = 
| lat_deg = 54.7194
| lat_min = 
| lat_sec = 
| lon_dir = 
| lon_deg = 31.3305
| lon_min = 
| lon_sec = 
| region = 
| CoordScale = 
| Станцыя = 
| Дата адкрыцця = 
| Дата зачынення = 
| Праектная назва = 
| Ранейшыя назвы = 468 км
| Праекты пераназвання = 
| Ужыванне = 
| Класнасць = 
| Архітэктары = 
| Інжынеры канструктары = 
| Поўная колькасць платформаў = 2
| Поўная колькасць шляхоў = 2
| Тып платформы = бакавыя
| Форма платформы = 
| Даўжыня платформы = 
| Шырыня платформы = 
| Год электрыфікацыі = 1979
| Род току = 
| Будаўнічая арганізацыя = 
| Выхад да = 
| Размяшчэнне = 
| Перасадка на станцыі = 
| Перасадка на = 
| Адлегласць = 48,2
| Адлегласць2 = 
| Адлегласць да = ст. [[Смаленск (станцыя)|Смаленск]]
| Адлегласць2 да = 
| Тарыфная зона = 
| Сотавая сувязь = 
| Код станцыі = 
| Код Экспрэс-3 = 2003962
| Наменклатура = 
| Катэгорыя на Вікісховішчы = 
| Для раскладу = 
}}{{Вязьма — Красное}}
'''Чарныш''' ({{lang-ru|Черныш}}, былая назва: 468 км) — прыпыначны пункт Маскоўскай чыгункі на лініі Масква — Брэст, паміж станцыяй [[Гусіна (станцыя)|Гусіна]] і прыпыначным пунктам [[Бадуны (прыпыначны пункт)|Бадуны]]. Прыпыначны пункт размешчаны між вёскамі [[Чарныш (Смаленская вобласць)|Чарныш]] і [[Беразіно (Краснінскі раён)|Беразіно]] [[Краснінскі раён (Смаленская вобласць)|Краснінскага раёна]].

На прыпыначным пункце, станам на красавік 2020 года, робяць прыпынак прыгарадныя цягнікі зносінамі [[Смаленск (станцыя)|Смаленск]] — [[Красное (станцыя)|Красное]] і [[Красное (станцыя)|Красное]] — [[Смаленск (станцыя)|Смаленск]] тры разы на дзень. 

== Гісторыя ==
У лістападзе 2024 года прыпыначны пункт '''468 км''' пераназваны ў '''Чарныш'''.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=руская|url=https://mzd.rzd.ru/ru/3731/page/2452802?id=309203|title=Более 50 остановочных пунктов и платформ переименовали на МЖД|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{зноскі}}
{{start box}}
{{Паслядоўнасць станцый|title=[[Вязьма (станцыя)|Вязьма]] — [[Красное (станцыя)|Красное]]|before= [[Гусіна (станцыя)|Гусіна]]|after=[[Бадуны (прыпыначны пункт)|Бадуны]]}}
{{end box}}

[[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Смаленскай вобласці]]</text>
      <sha1>cl4rsjoh3kgxmx8b3zsqz470knb1zsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цімкавіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>643644</id>
    <revision>
      <id>5142859</id>
      <parentid>4850870</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9952" sha1="egvmq937ybbyuxn8a6q4jpso7sicdoj" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Цімкавіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Капыльскі раён]]
|Уключае                   = 30 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Цімкавічы]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]],&lt;/br&gt;[[27 верасня]] [[1938]]
|Скасаванне                = [[24 верасня]] [[1926]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 3071
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Ці́мкавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) [[Цімкавічы]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капыльскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка Цімкавічы. 24 верасня 1926 года скасаваны, замест яго ўтвораны [[Прускі сельсавет]].

27 верасня 1938 года мястэчка Цімкавічы аднесена да паселішчаў сельскага тыпу, Цімкавіцкі сельсавет утвораны зноў у складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Прускі сельсавет|Прускага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.&lt;/ref&gt;. 23 сакавіка 1987 года ў склад [[Вялікараёўскі сельсавет|Вялікараёўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Багушы (Капыльскі раён)|Багушы]], [[Вялікія Прусы]], [[Малыя Прусы]] і [[Сцяпуры]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. У 1987 годзе скасавана вёска [[Булатнікі]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 лютага, 23 сакавіка і 29 чэрвеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Браткаўскі сельсавет|Браткаўскага]] (9 населеных пунктаў: аграгарадок [[Браткава (Капыльскі раён)|Браткава]], вёскі [[Вясёлае (Капыльскі раён)|Вясёлае]], [[Дзягцяныя]], [[Заракаўцы]], [[Комсічы]], [[Навасёлкі (Цімкавіцкі сельсавет)|Навасёлкі]], пасёлкі [[Арэхаўка (Капыльскі раён)|Арэхаўка]], [[Каралінка]] і [[Славінка]]) і [[Вялікараёўскі сельсавет|Вялікараёўскага]] (15 населеных пунктаў: вёскі [[Багушы (Капыльскі раён)|Багушы]], [[Богараўшчына]], [[Вялікая Раёўка]], [[Вялікія Прусы]], [[Калодзезнае]], [[Канатопы (Капыльскі раён)|Канатопы]], [[Кукавічы]], [[Куцаўшчына]], [[Малыя Прусы]], [[Наруці (Капыльскі раён)|Наруці]], [[Руднае (Капыльскі раён)|Руднае]], [[Савічы (Капыльскі раён)|Савічы]], [[Сцяпуры]] і пасёлкі [[Калоўка]], [[Раёк (Капыльскі раён)|Раёк]]) сельсаветаў&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1|date=19 верасня 2020}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (6 населеных пунктаў) — 1749 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з іх 96,5 % — [[беларусы]], 2,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (30 населеных пунктаў) — 3071 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Цімкавіцкі сельсавет}}
{{Капыльскі раён}}

[[Катэгорыя:Цімкавіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1926 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1938 годзе]]</text>
      <sha1>egvmq937ybbyuxn8a6q4jpso7sicdoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:DBatura/Чарнавік</title>
    <ns>2</ns>
    <id>653452</id>
    <revision>
      <id>5142689</id>
      <parentid>5142372</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>Замена старонкі на ''''Кардафанская кампанія (з 2023)''' — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля аль-Бурхана]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамеда Дагала]], звязаны з барацьбой за рэгіён {{нп1|Кардафан||ar|كردفان}}.  == Ход баявых д...'</comment>
      <origin>5142689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="sj2cf9xt9sz6cvnx0zfp6tinfe7parw" xml:space="preserve">'''Кардафанская кампанія (з 2023)''' — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля аль-Бурхана]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамеда Дагала]], звязаны з барацьбой за рэгіён {{нп1|Кардафан||ar|كردفان}}.

== Ход баявых дзеянняў ==</text>
      <sha1>sj2cf9xt9sz6cvnx0zfp6tinfe7parw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>658977</id>
    <revision>
      <id>5142697</id>
      <parentid>5141923</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5142697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1252" sha1="s95lv1crto2mjad9uiqgrkcxzd56isw" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Тэран Эджэртан|2026-05-17T10:18:20Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Вячаслаў Бутусаў|2026-05-14T20:19:18Z|Iamarsenibragimov}}
{{Новы артыкул|Станіслаў Ясюкевіч|2026-05-14T15:08:34Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Аватар: Апошні з народу паветра|2026-05-14T08:08:08Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Рамэа і Джульета (фільм, 1968)|2026-05-13T07:05:38Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Ніна Манфрэдзі|2026-05-13T06:46:55Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Стратэгія павука|2026-05-13T06:31:22Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Я і ты (фільм, 2012)|2026-05-13T06:22:03Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Вэб-камера|2026-05-13T01:25:15Z|IshaBarnes}}
{{Новы артыкул|Nickelodeon Animation Studio|2026-05-12T15:44:31Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Джодзі Комер|2026-05-12T12:47:47Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Ідыёты|2026-05-12T12:30:17Z|Autumndancer}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s95lv1crto2mjad9uiqgrkcxzd56isw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрэй Аляксандравіч Радаман</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665465</id>
    <revision>
      <id>5142870</id>
      <parentid>5139908</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T01:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22411-98</username>
        <id>166618</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5142870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74230" sha1="04shhdh4q829eh0kzqq4tblts8ob1i9" xml:space="preserve">{{Навуковец
| Месца працы = * [[Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь]] (1995—2016)
* [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] (2016—2018)
* [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі]] (2018—2020)
* [[Інстытут гісторыі імя Т. Мантэйфеля ПАН]] (2022—2023)
* [[Універсітэт у Беластоку]] (2026—2028)
| Навуковая ступень = Доктар гуманітарных навук у дысцыпліне «Гісторыя» (2025)
| Навуковы кіраўнік = [[Лапатэцкі Караль]], прафесар (2026), доктар габілітаваны (права) (2016), доктар гуманітарных навук у дысцыпліне &quot;Гісторыя&quot; (2011)
| Вядомы як = спецыяліст у гісторыі права і дзяржаўнасці ВКЛ
| Грамадзянства = [[Рэспубліка Беларусь]]
| Бацька = Аляксандр Міхайлавіч Радаман
| Маці = Галіна Іванаўна Радаман
| Член = Літуаністычная камісія
| Сайт = https://aradaman.academia.edu
| Апісанне выявы = Фатаздымак зроблены ў 2020 г. у Вялікай Ліпе
| Дзеці = Усяслаў, Алесь
| Жонка = Вікторыя Мікалаеўна Радаман
}}
'''Андрэй Аляксандравіч Радаман''' (нар. [[2 студзеня]] [[1971]], [[Мінск]]) — беларускі {{гісторык|Беларусі|XXI стагоддзя}}, доктар гуманітарных навук у дысцыпліне «Гісторыя» (Польшча)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://bip.uwb.edu.pl/uwb/stopnie-naukowe/postepowania-doktaty/27041,mgr-Andrei-Radaman.html|title=Andrei Radaman|first=|last=|website=Biuletyn Informacji Publicznej Uniwersytetu w Białymstoku|access-date=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/andrei.radaman.KnMZDMSriW2|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-03-13}}&lt;/ref&gt;, вывучае гісторыю права і дзяржаўнасці [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[Падпалкоўнік міліцыі]] ў запасе.

== Біяграфія ==

=== Сям’я ===
Нарадзіўся 2 студзеня 1971 года ў Мінску. 

Бацька — Аляксандр Міхайлавіч Радаман, нарадзіўся на [[хутар]]ы каля [[Хвоева]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] ў канцы чэрвеня 1943 года (у пашпарце памылкова — 01.06.1942), урач-стаматолаг-артапед (бацькі — Радаман Міхаіл Міхайлавіч і Гаркач Вера Антонаўна). 

Маці — Галіна Іванаўна Радаман (Кладкевіч), нарадзілася 23 ліпеня 1950 года (у пашпарце памылкова — 05.08.1950) у [[Бабчын]]е [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], настаўніца пачатковых класаў і гісторыі, метадыст [[Рэспубліканскі інстытут прафесійнай адукацыі|Рэспубліканскага інстытута прафесійнай адукацыі]]&lt;ref&gt;''Andrej Radaman''. [https://www.facebook.com/andrej.radaman/posts/10220594287787641 Facebook (02.01.2021)]&lt;/ref&gt; (бацькі — Кладкевіч Іван Канстанцінавіч і Кірчанка Аляксандра Дзяменцьеўна). 

Жанаты з 17 ліпеня 1993 года. Мае двух сыноў.

=== Адукацыя ===
Скончыў сярэднюю школу № 78 Мінска (1978—1988) з срэбным медалём у чэрвені 1988 года&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sch78.minsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=33741 |title=Архіўная копія |access-date=13 сакавіка 2022 |archive-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726194618/http://sch78.minsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=33741 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Вучыўся на [[Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка|гістарычным факультэце Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага]] па спецыяльнасцях «гісторыя і правазнаўства», «гісторыя і сацыяльна-палітычныя дысцыпліны» (1988—1993). У перыяд студэнцтва летам 1990 года ў складзе будаўнічага студэнцкага атрада «Нашчадкі» прымаў удзел у археалагічных раскопках у [[Лоскі замак|Лоску]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] пад кіраўніцтвам [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Генадзя Сагановіча]] і [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Юрыя Бохана]]. З лістапада 1990 да мая 1991 года прыняў удзел у шэрагу арганізацыйна-дзейных гульняў і метадалагічных семінараў, арганізаваных Школай культурнай палітыкі пад кіраўніцтвам {{нп5|Пётр Георгіевіч Шчадравіцкі|Пятра Шчадравіцкага|ru|Щедровицкий, Пётр Георгиевич (младший)}}. У 1993 годзе ў складзе каманды МДПІ імя А. М. Горкага стаў пераможцам рэспубліканскай алімпіяды па педагогіцы і псіхалогіі сярод студэнтаў вышэйшых навучальных устаноў Рэспублікі Беларусь, якая праводзілася ў Віцебску. Пераддыпломную практыку праходзіў у СШ № 65 Мінска пад кіраўніцтвам Анатолія Васільевіча Ягорава. Абараніў дыпломную работу пра Статут ВКЛ 1588 года пад кіраўніцтвам к.&amp;nbsp;юр.&amp;nbsp;н. Леакадыі Мікалаеўны Малчадскай. Скончыў інстытут з адзнакай у 1993 годзе па спецыяльнасці «гісторыя і сацыяльна-палітычныя дысцыпліны».

Пасля сканчэння інстытута працягваў навучанне ў аспірантуры [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці 07.00.02 — «Айчынная гісторыя» (1993—1995) пад кіраўніцтвам д.&amp;nbsp;г.&amp;nbsp;н. прафесара [[Віталь Міхайлавіч Фамін|Віталя Фаміна]].

З 1 кастрычніка 2021 да 2 кастрычніка 2025 года праходзіў навучанне ў Доктарскай школе [[Універсітэт у Беластоку|Універсітэта ў Беластоку]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://szkolydoktorskie.uwb.edu.pl/nh/2021/09/20/342/|title=Lista rankingowa kandydatów w rekrutacji do Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych UwB na rok akademicki 2021/2022|date=20 верасня 2021|publisher=Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych UwB|accessdate=22 верасня 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=gDZYcON2y8g Uniwersytet w Białymstoku: Inauguracja Roku Akademickiego 2021/2022]. 06.10.2021&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://szkoladoktorska.uwb.edu.pl/doktorant/absolwenci/2025-20.html|title=Absolwenci 2025 / Szkoła doktorska UwB|website=szkoladoktorska.uwb.edu.pl|access-date=2025-11-26}}&lt;/ref&gt;. 3 снежня 2025 года пасля паспяховай абароны з адзнакай доктарскай дысертацыі «Шляхецкія з'езды і соймікі Новагародскага (Навагрудскага) ваяводства (1565-1632)», напісанай пад кіраўніцтвам доктара габілітаванага [[Караль Лапатэцкі|Караля Лапатэцкага]], прафесара Універсітэта ў Беластоку&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Karol_%C5%81opatecki&amp;oldid=76413844|загаловак=Karol Łopatecki|год=2025-04-08|мова=pl|выданне=Wikipedia, wolna encyklopedia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/lTnyALqWMvL|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-03-13}}&lt;/ref&gt;, атрымаў навуковую ступень доктара гуманітарных навук у дысцыпліне &quot;Гісторыя&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://bip.uwb.edu.pl/uwb/stopnie-naukowe/postepowania-doktaty/27041,mgr-Andrei-Radaman.html|title=Postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora (mgr Andrei Radaman)|first=|last=|website=Biuletyn Informacji Publicznej Uniwersytetu w Białymstoku|access-date=2025-11-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://historia.uwb.edu.pl/aktualnosci/obrona-doktorska-mgr-andreia-radamana-na-wydziale-historii-uwb-454.html|title=Obrona doktorska mgr. Andreia Radamana na Wydziale Historii UwB|website=historia.uwb.edu.pl|access-date=2025-12-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radon.nauka.gov.pl/dane/profil/0014edbb-141d-472c-9716-109d1efb8716|title=RAD-on: RAPORTY, ANALIZY, DANE|website=radon.nauka.gov.pl|access-date=2025-12-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/andrei.radaman.KnMZDMSriW2|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2025-12-17}}&lt;/ref&gt;. 

=== Працоўная дзейнасць ===
Працоўную дзейнасць распачаў у час навучання ў сярэдняй школе. З 30 чэрвеня па 5 жніўня 1986 года працаваў аператарам вылічальных машын на заводзе «[[Транзістар (завод)|Транзістар]]» вытворчага аб’яднання «[[Інтэграл (кампанія)|Інтэграл]]». З верасня 1986 г. па май 1988 г. навучаўся ў вучэбна-вытворчым камбінаце Савецкага раёна г. Мінска. Праходзіў вытворчую практыку як слесар-зборшчык радыёэлектроннай апаратуры і прыбораў на Мінскім вытворчым аб’яднанні імя У. І. Леніна. У 1988 годзе атрымаў I-ы разрад па спецыяльнасці слесара-зборшчыка радыёэлектроннай апаратуры і прыбораў. У перыяд студэнцтва, у маі-кастрычніку 1989, маі-чэрвені 1990 і маі-верасені 1991 гадоў, працаваў завадатарам у «[[Артэк]]у» ([[Гурзуф]], [[Крым]]). Пасля сканчэння педагагічнага інстытута два гады па сумяшчальніцтве працаваў настаўнікам гісторыі і грамадазнаўства ў сярэдніх школах № 147, № 173 і № 42 Мінска. З 15 верасня 1995 года да жніўня 1998 — выкладчык кафедры тэорыі права і гісторыі [[Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Акадэміі міліцыі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]]. З сакавіка 2000 да сакавіка 2002 года — навуковы супрацоўнік сектара гісторыі права і палітыка-прававой думкі Нацыянальнага навукова-асветнага цэнтра імя Францішка Скарыны (па сумяшчальніцтве). Выкладаў тэорыю і гісторыю дзяржавы і права ў шэрагу прыватных вышэйшых навучальных устаноў г. Мінска (па сумяшчальніцтве). З жніўня 2016 да студзеня 2017 года навуковы супрацоўнік кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]] (па сумяшчальніцтве). З 20 студзеня 2017 да 31 сакавіка 2018 — навуковы супрацоўнік кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]]. З 1 лістапада 2018 да 31 снежня 2020 — навуковы супрацоўнік аддзела генеалогіі, геральдыкі і нумізматыкі [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі НАН Беларусі]]. Праз сваю грамадзянскую пазіцыю ў час [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў супраць фальсіфікацыі выбараў і гвалту]] з боку [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] 24 лістапада 2020 года атрымаў паведамленне адміністрацыі Інстытута гісторыі НАН Беларусі пра непрацягненне кантракта&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=263173|title=З Інстытута гісторыі звальняюць яшчэ аднаго навукоўца|date=2020-11-24|publisher=Наша Ніва}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://euroradio.fm/yashche-adnago-gistoryka-zvalnyayuc-z-akademii-navuk|title=Яшчэ аднаго гісторыка звальняюць з Акадэміі навук|date=2020-11-24|publisher=Еўрапейскае радыё для Беларусі = Euroradio FM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/708992.html?c|title=Историку, подполковнику милиции в запасе, не продлили контракт в Академии наук|date=2020-11-24|publisher=TUT.BY|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201219150340/https://news.tut.by/culture/708992.html|archivedate=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31046185.html|title=Больш за 800 беларускіх навукоўцаў падпісалі ліст у падтрымку калегаў, звольненых з Акадэміі навук|date=2021-01-14|publisher=Радыё Свабода}}&lt;/ref&gt;. 

З лютага 2022 да верасня 2023 года працаваў у аддзеле крыніцазнаўчых даследаванняў і выдання гістарычных крыніц Інстытута гісторыі Польскай акадэміі навук&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/andrei.radaman.KnMZDMSriW2|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2025-12-12}}&lt;/ref&gt;. 

З 1 красавіка 2026 г. — асістэнт аддзела квантытатыўных і геапрасторавых даследаванняў кафедры ўсходазнаўства і міжнародных палітычных адносін факультэта міжнародных адносін Універсітэта ў Беластоку&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://sm.uwb.edu.pl/wydzial/pracownicy-wydzialu/page2.html|title=Pracownicy Wydziału Stosunków Międzynarodowych UwB|website=uwb.edu.pl|access-date=2026-04-12|date=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/andrei.radaman.KnMZDMSriW2|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;.

=== Служба ў органах унутраных спраў Беларусі ===
У 1996—2016 гадах служыў у органах унутраных спраў Рэспублікі Беларусь. З 14 жніўня 1998 года — выкладчык, з 24 кастрычніка 2003 да 14 кастрычніка 2016 — старшы выкладчык кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права [[Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь]]. За час выкладання забяспечваў правядзенне ўсіх відаў навучальных заняткаў па тэорыі дзяржавы і права, [[Беларусазнаўства|беларусазнаўстве]], гісторыі Беларусі, гісторыі дзяржавы і права славянскіх народаў, гісторыі палітычнай і прававой думкі Беларусі, гісторыі дзяржавы і права Беларусі, гісторыі дзяржавы і права замежных краін, гісторыі палітычных і прававых вучэнняў, гісторыі органаў унутраных спраў Беларусі. Суаўтар тыпавых вучэбных праграм і навучальных праграм па гісторыі дзяржавы і права Беларусі, гісторыі дзяржавы і права замежных краін. Як навуковы кіраўнік падрыхтаваў да ўдзелу ў рэспубліканскіх конкурсах студэнцкіх навуковых работ тры работы, дзве з якіх атрымалі дыпломы I катэгорыі (РК НДРС-2009, секцыя «Філасофія, сацыялогія, гісторыя. Гісторыя Беларусі і праблемы ўзаемадзеяння цывілізацый»; РК НДРС-2010, секцыя «Юрыспрудэнцыя. Паліталогія. Дзяржаўнае кіраванне»), адна — дыплом III катэгорыі (РК НДРС-2008 секцыя «Юрыспрудэнцыя. Паліталогія. Дзяржаўнае кіраванне»). З 2007 па 2016 гг. выкладаў тэму «Рэтраспектыўны аналіз праблемы гандлю людзьмі» ў Міжнародным вучэбным цэнтры падрыхтоўкі, павышэння кваліфікацыі, перападрыхтоўкі кадраў у сферы міграцыі і супрацьдзеяння гандлю людзьмі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itc.amia.by/|title=Международный учебный центр Академии МВД Республики Беларусь - itc.AMIA.by|website=itc.amia.by|access-date=2024-11-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. [[Падпалкоўнік]] міліцыі запасу&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/122023478|загаловак=Кафедра теории и истории государства и права|адказны=Авторы-составители: С.Ф. Лапанович, В.И. Павлов, А.А. Радоман|год=2016|месца=Мн.|archive-url=https://www.academia.edu/122023478|archive-date=}}&lt;/ref&gt;.

=== Грамадзянская дзейнасць ===
[[Файл:RADAMAN 2020.png|міні|[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]] = Euroradio FM. «Ідэя X». Эфір 22.10.2020, запіс 19.10.2020]]
Адзін з ініцыятараў грамадзянскай кампаніі ў абарону незалежнасці Беларусі «Свежы вецер» (2019—2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Ян Авсеюшкин|url=https://naviny.by/article/20191011/1570745502-rossiya-gotovitsya-k-voyne-nachalas-obshchestvennaya-kampaniya-v|title=«Россия готовится к войне». Началась кампания в защиту суверенитета Беларуси|publisher=Naviny.by = Белорусские новости|date=2019-10-11|accessdate=16 снежня 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210117003127/https://naviny.by/article/20191011/1570745502-rossiya-gotovitsya-k-voyne-nachalas-obshchestvennaya-kampaniya-v|archivedate=17 студзеня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20191207/1562095819.html|title=В Минске оппозиция проводит акцию против интеграции с Россией|publisher=РИА Новости|date=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;. У ноч з 12 на 13 жніўня 2020 года ў перыяд [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў супраць вынікаў прэзідэнцкіх выбараў]] быў затрыманы супрацоўнікамі [[АМАП (Беларусь)|АМАП]] на прыпынку грамадскага транспарту на [[Вуліца Леаніда Бяды (Мінск)|вуліцы Леаніда Бяды]] ў раёне ўніверсама «Рыга» і быў збіты ў Савецкім РУУС Мінска&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.youtube.com/watch?v=taH1Mrqk_7U|title=Зварот да калег, вучоных юрыстаў у сувязі з падзеямі ў Беларусі 9-13 жніўня 2020 г.|author=Уладзімір Пятровіч Шыянок, доктар юрыдычных навук, прафесар, палкоўнік міліцыі ў адстаўцы.|website=|publisher=|date=2020-08-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Илья Азар|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/08/19/86732-bolshe-vsego-lyudi-boyatsya-chto-vse-ostanetsya-kak-bylo|title=«Мы не оппозиция, нас большинство»|publisher=Новая газета — Novayagazeta.ru|date=2020-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/lukashenko-mstit-za-chto-v-belarusi-uvolnjajut-istorikov/a-55681299|title=Лукашенко мстит? За что в Беларуси увольняют историков.|author=Татьяна Неведомская|publisher=Deutsche Welle (DW)|date=2020-11-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.tut.by/culture/709363.html|title=Из Института истории уволены семь сотрудников. Ещё пятеро ушли сами в знак солидарности|author=Денис Мартинович|publisher=TUT.BY|date=2020-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210123103014/https://news.tut.by/culture/709363.html|archivedate=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;. Пратакол затрымання і пратакол адміністрацыйнага правапарушэння, якія былі складзеныя участковым інспектарам ГАМ Савецкага РУУС старшым лейтэнантам міліцыі Сяргеем Віктаравічам Нікіценкам, не падпісаў, бо лічыў іх сфальсіфікаванымі і не меў магчымасці прачытаць іх ноччу на пляцы РУУС без акуляраў. Утрымліваўся ў ІЧУ Мінгарвыканкама (1-ы завулак Акрэсціна 36), адкуль быў выпушчаны пад падпіску без суда а 01:50 14 жніўня 2020 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Уладзь Грыдзін|lang=|url=https://www.svaboda.org/a/30783094.html|title=Як у Менску сустракалі вызваленых з турмы на Акрэсьціна пратэстоўцаў. Фотарэпартаж|publisher=Радыё Свабода|date=2020-08-14}} Фатаздымак 3.&lt;/ref&gt; Адміністрацыйны працэс па яго справе прыпыняўся 7 кастрычніка і толькі 20 кастрычніка 2020 года на падставе ч. 1 арт. 23.34 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях (КоАП) Рэспублікі Беларусь суддзя Савецкага раёна Мінска Аляксандр Аляксандравіч Воўк&lt;ref&gt;https://euroradio.fm/1570-sutak-za-chatyry-mesyacy-suddzi-antyrekardsmeny-pa-palitychnyh-spravah&lt;/ref&gt; пастанавіў падвергнуць Андрэя Радамана адміністрацыйнаму спагнанню ў выглядзе штрафа на карысць дзяржавы ў памеры 10 базавых велічынь за ўдзел у несанкцыянаваным мітынгу, які адбыўся ў 01:30 13 жніўня 2020 года па адрасе Лагойскі тракт, 37. На судзе А. Радаман адмаўляў сам факт здзяйснення ім супрацьпраўнага дзеяння. Старшы участковы інспектар аддзела аховы правапарадку і прафілактыкі міліцыі грамадскай бяспекі Савецкага РУУС Мінска маёр міліцыі Вадзім Уладзіміравіч Смолік, які фігураваў у матэрыялах адміністрацыйнай справы як сведка ўдзелу А. Радамана ў мітынгу на Лагойскім тракце, на пасяджэнне суда не з’явіўся ў сувязі з тым, што нёс сутачнае дзяжурства. 7 снежня 2020 года скаргу на пастанову суда Савецкага раёна ад 20.10.2020 года па яго справе разглядаў Мінскі гарадскі суд. Суддзя Анастасія Паўлаўна Папко пастанавіла пастанову суддзі суда Савецкага раёна Мінска ад 20.10.2020 года адносна А. А. Радамана пакінуць без змены, а скаргу — без задавальнення.

Неаднаразова выказваўся ў СМІ пра сваю грамадзянскую пазіцыю&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/radaman-syonnya-u-slove-salidarnasc-usya-nacyyanalnaya-ideya-belarusau Радаман: сёння ў слове «салідарнасць» — уся нацыянальная ідэя беларусаў] = [https://www.youtube.com/watch?v=undxzWW6hzU Радоман: сегодня в слове «солидарность» — вся национальная идея белорусов] ''Еўрапейскае радыё для Беларусі = Euroradio FM''. «Ідэя X». Зміцер Лукашук і Максім Гаруноў (запіс адбыўся 19.10.2020, эфір — 22.10.2020 10:43)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Алена Малачко''. Бліц-апытанне. [https://www.nv-online.info/2020/11/10/blic-kali-na-vash-pogljad-pavinna-byc-prynjata-rashjenne-ab-pravjadzenni-novyh-prjezidjenckih-vybara.html Калі, на Ваш погляд, павінна быць прынята рашэнне аб правядзенні новых прэзідэнцкіх выбараў?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201127172115/https://www.nv-online.info/2020/11/10/blic-kali-na-vash-pogljad-pavinna-byc-prynjata-rashjenne-ab-pravjadzenni-novyh-prjezidjenckih-vybara.html |date=27 лістапада 2020 }} ''Народная Воля'' (10.11.2020)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Мы ідзём у нікуды&quot;: Інстытут гісторыі губляе навукоўцаў|url=https://euroradio.fm/my-idzyom-u-nikudy-instytut-gistoryi-gublyae-navukoucau|publisher=Еўрапейскае радыё для Беларусі = Euroradio FM|date=2020-11-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Алена Малачко''. Бліц. Андрэй Радаман, гісторык. «Дзейнічаць салідарна з тымі, хто нясе крыж пакут» ''Народная Воля'' № 102 (4560), с. 6 (29 снежня 2020)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Deutschlandfunk Kultur''. Fazit. [https://srv.deutschlandradio.de/themes/dradio/script/aod/index.html?audioMode=2&amp;audioID=3&amp;state%5BlaunchMode%5D=4&amp;state%5BlaunchModeState%5D%5Bsuche%5D%5BsearchTerm%5D=Sieben+Historiker+werden Weißrussland: Sieben Historiker werden entlassen. Gespräch mit ''Florian Kellermann'']{{Недаступная спасылка}} (05:11 min) (02.01.2021, 23:46 Uhr).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/urok-gistoryi-chym-nebyaspechnyya-sproby-yae-perapisac-efir-u-1600 «Урок гісторыі: чым небяспечныя спробы яе перапісаць?»], ''Еўрапейскае радыё для Беларусі = Euroradio FM''. Інтэрв’юер — Зміцер Лукашук, інтэрв’юяваны — Андрэй Радаман (прамы эфір з варшаўскай студыі Еўрарадыё 10.09.2021, 15:00 (Варшава).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=z9_-7R6amR8 Гісторык Андрэй Радаман пра Беларусь 16 стагоддзя, 2020-ы і працу ў Акадэміі МУС, Media IQ, Надзея Белахвосцік (запіс адбыўся 10.05.2023.эфір — 15.05.2023)]&lt;/ref&gt;.

11 жніўня 2020 года падпісаў [[Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]].

Сябра [[Беларускі інстытут публічнай гісторыі|Беларускага інстытута публічнай гісторыі]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rejestr.io/osoby/3253129/andrei-radaman|title=Andrei Radaman {{!}} Powiązania {{!}} Rejestr.io|website=rejestr.io|access-date=2025-01-31}}&lt;/ref&gt;

Сябра грамадскага аб’яднання «Беларускі даследчы ўніверсітэт імя Астафея Валовіча».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rejestr.io/krs/1195918/stowarzyszenie-astafiej-valovic-belarusian-research-university|title=STOWARZYSZENIE &quot;ASTAFIEJ VAŁOVIC BELARUSIAN RESEARCH UNIVERSITY&quot; {{!}} Rejestr.io|website=rejestr.io|access-date=2025-10-01}}&lt;/ref&gt;

=== Навуковая дзейнасць ===
У спіс яго навуковых зацікаўленасцей уваходзяць: палітычная гісторыя ранняга Новага часу; гісторыя дзяржавы і права Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага і Рэчы Паспалітай абодвух народаў (Каралеўства Польскага і ВКЛ); гісторыя мясцовага самакіравання ВКЛ і Беларусі, парламенцкіх інстытутаў і парламенцкага права; [[прасапаграфія]], [[генеалогія]] і [[сфрагістыка]] палітычнай эліты ВКЛ XV—XVIII ст.; гісторыя праваахоўных органаў Беларусі.

З 2000 года ўдзельнік распрацоўкі шэрагу навуковых праектаў, прафінансаваных Беларускім рэспубліканскім фондам фундаментальных даследаванняў і Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь, у тым ліку: Г 99-325 «Гістарычныя асновы развіцця інстытутаў парламентарызму ў Беларусі ў XVI—XVIII стст.» (2000—2002, кіраўнік к.ю.н. [[Галіна Вячаславаўна Дзербіна|Г. В. Дзербіна]]), Г 06М-212 «Пратэкцыянізм як форма сацыяльных і палітычных паводзін у Вялікім Княстве Літоўскім у XVI стагоддзі» (2006—2008, кіраўнік к.г.н. [[Уладзімір Аляксеевіч Падалінскі|У. А. Падалінскі]]), № Г12 МС-018 «Паслы ад ВКЛ на соймы Рэчы Паспалітай (1569—1793 гг.)​» (2012—2014, конкурс «Навука МС [міжнароднае супрацоўніцтва]», кіраўнікі к.г.н. А. Мацук, праф. А. Рахуба, вядучыя арганізацыі — Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларуси, Інстытут гісторыі ПАН). У 2009 годзе ў межах выканання Дзяржаўнай комплекснай праграмы навуковых даследаванняў на 2006—2010 гады «Гісторыя беларускай нацыі, дзяржаўнасці і культуры» (кіраўнік — д.г.н. акадэмік сакратар НАН Беларусі А. А. Каваленя), прыняў удзел у падрыхтоўцы і публікацыі выдання «Беларусь: Народ. Дзяржава. Час».

З 2009 года ўдзельнік некалькіх міжнародных навукова-даследчых праектаў, якія былі рэалізаваны і рэалізуюцца пад кіраўніцтвам праф. {{нп5|Генрык Люлевіча|Генрыка Люлевіча|pl|Henryk Lulewicz}} (1950—2019), праф. [[Анджэй Рахуба|Анджэя Рахубы]] i прафесара Універсітэта ў Беластоку Караля Лапатэцкага. Сярод іх праекты па выданні спісаў ураднікаў і саноўнікаў ВКЛ (Полацкае, Мсціслаўскае, Берасцейскае, Новагародскае (Навагрудскае) ваяводствы) (NPRH nr N N108 203536; NPRH nr 12H 11 0016 80; NPRH nr 11H 18 0370 86), парламентарыяў ВКЛ на соймах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (NPRH nr 11H 18 0130 87), а таксама навуковыя праекты па выданні актаў новагародскага (навагрудскага), слонімскага i полацкага соймікаў (NPRH nr 0057/NPRH2/H11/81/2012; NPRH/DN/SP/0141/2024/14; NPRH nr 11H 20 0318 88). У 2025-2027 гг. ва Універсітэце ў Беластоку разам з Каралем Лапатэцкім і [[Ігар Аляксандравіч Бортнік|Ігарам Бортнікам]] Андрэй Радаман будзе працаваць таксама над рэалізацыяй навуковага праекта &quot;Вяршэнства права і кантроль заканадаўчай улады ў Вялікім княстве Літоўскім&quot;. Для рэалізацыі пастаўленых у рамках названых праектаў задач, працаваў у архівах і аддзелах рукапісаў бібліятэк Берліна, Дрэздэна, Варшавы, Вены, Вільні (Вільнюса), Вроцлава, Гданьска, Граца, Гродна, Кіева, Кракава, Курніка, Любліна, Масквы, Мінска, Парыжа, Познані, Санкт-Пецярбургу, Стакгольма, Торуні і інш.

Прыняў непасрэдны ўдзел больш чым у 60 міжнародных і рэспубліканскіх навуковых канферэнцыях, сімпозіумах і кангрэсах, а таксама неаднаразова выступаў на пасяджэннях міжнародных круглых сталоў па гістарычнай і гісторыка-прававой праблематыцы ў Беларусі, Літве, Польшчы, Расіі, Украіне і Швецыі.

Сябра рэдакцыйных рад навуковых выданняў «[[Герольд Litherland]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.academia.edu/43223558/%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_Litherland_nr_21 |title=«Герольд Litherland» |access-date=18 снежня 2020 |archive-date=7 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407211058/https://www.academia.edu/43223558/%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_Litherland_nr_21 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (Гродна-Мінск) і «Rocznik Lituanistyczny»&lt;ref&gt;[http://rl-ihpan.edu.pl/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=11&amp;Itemid=113&amp;lang=pl Rocznik Lituanistyczny]&lt;/ref&gt; (Варшава). У 1995—1998 гадах — сябра рэдакцыі [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускага гістарычнага агляду]].

З 2023 года — сябра суполкі літуаністычных даследаванняў у Інстытуце гісторыі ПАН&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://ihpan.edu.pl/struktura/zaklady-naukowe/zespol-badan-lituanistycznych/|title=Zespół Badań Lituanistycznych|website=Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN - Instytut Historii PAN|access-date=2024-11-11}}&lt;/ref&gt;.

Сябра Літуаністычнай камісіі пры Камітэце гістарычных навук Польскай акадэміі навук (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://www.facebook.com/story.php/?story_fbid=1052333046896646&amp;id=100063598801439&amp;_rdr|title=Nowy skład Komisji Lituanistycznej|website=FB strona Komisji Lituanistycznej przy KNH PAN|date=05.09.2024}}&lt;/ref&gt;.

Сябра аргкамітэта па стварэнні Беларускага даследчага ўніверсітэта імя Астафея Валовіча (2023—2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/praekt-natsyyanalnaga-dasledchaga-universitetu.html|title=Нацыянальны даследчы унівэрсітэт. Што за праект?|website=budzma.org|access-date=2024-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rejestr.io/krs/1195918/stowarzyszenie-astafiej-valovic-belarusian-research-university|title=STOWARZYSZENIE &quot;ASTAFIEJ VAŁOVIC BELARUSIAN RESEARCH UNIVERSITY&quot; {{!}} Rejestr.io|website=rejestr.io|access-date=2025-10-12}}&lt;/ref&gt;.

Аўтар больш за 80 навуковых работ&lt;ref&gt;[https://scholar.google.com/citations?hl=ru&amp;user=gt5z4lQAAAAJ Профіль Google Scholar]&lt;/ref&gt;, а таксама шэрагу артыкулаў у [[Беларуская энцыклапедыя|Беларускай энцыклапедыі]], [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыі гісторыі Беларусі]], [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|энцыклапедыі «Вялікае княства Літоўскае»]]&lt;ref&gt;[http://www.vkl.by/search?SearchForm%5Bstring%5D=радаман&amp;SearchForm%5Bpartition%5D=&amp;SearchForm%5Bpartition%5D=0&amp;yt0= Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»]&lt;/ref&gt;.

* '''[https://scholar.google.com/citations?user=gt5z4lQAAAAJ h-індэкс 10]''' ([[Google Scholar]] Citations) '''{{нп5|ORCID||ru|}} [https://orcid.org/0000-0002-7211-124X 0000-0002-7211-124X] [[Web of Science]] Researcher ID [https://publons.com/researcher/1998776/andrei-radaman/ V-5923-2017]'''

=== Стажыроўкі ===
* 2002 год — [[Ягелонскі ўніверсітэт]], стажыроўка на кафедрах гісторыі права Польшчы юрыдычнага факультэта і гісторыі Ранняга Новага часу гістарычнага факультэта па стыпендыі Фонду каралевы Ядвігі.
* 2010 год — [[Варшаўскі ўніверсітэт]], стажыроўка на кафедры гісторыі права Польшчы Інстытута гісторыі права факультэта права і адміністрацыі па навуковай стыпендыі Польскага камітэта па справах [[ЮНЕСКА]].
* 2018 год — [[Варшаўскі ўніверсітэт]], стажыроўка на кафедры гісторыі Ранняга Новага часу Гістарычнага інстытута па навуковай стыпендыі Польскага камітэта па справах [[ЮНЕСКА]].
* 2019 год — [[Акадэмія навук Літвы]], навуковая стажыроўка ў рамках міжакадэмічнага абмену ў Інстытуце гісторыі Літвы.
* 2021 год — {{нп5|Інстытут гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля Польскай акадэміі навук|Інстытут гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля|pl|Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk}} Польскай акадэміі навук, Нямецкі гістарычны інстытут у Варшаве&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dhi.waw.pl/|title=Startseite - Deutsches Historisches Institut Warschau - DHIW|website=www.dhi.waw.pl|access-date=2024-11-12}}&lt;/ref&gt;, даследніцкая навуковая стажыроўка на 11 месяцаў (люты-снежань)&lt;ref&gt;[https://www.dhi.waw.pl/aktuelle-meldungen/detail/news/wir-begruessen-forschende-aus-belarus.html Wir begrüßen Forschende aus Belarus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210301003915/https://www.dhi.waw.pl/aktuelle-meldungen/detail/news/wir-begruessen-forschende-aus-belarus.html|date=1 сакавіка 2021}}. Deutsches Historisches Institut Warschau. 01.02.2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Max Weber Stiftung. [https://www.maxweberstiftung.de/presse/aktuelles-presse/einzelansicht-pressemeldungen/detail/News/stipendien-fuer-akademikerinnen-und-akademiker-aus-belarus.html Stipendien für Akademikerinnen und Akademiker aus Belarus]. Dienstag, 02. Februar 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;WNP.PL. [https://www.wnp.pl/parlamentarny/spoleczenstwo/stypendia-dla-bialoruskich-naukowcow-od-instytutu-historii-pan-i-niemieckiego-instytutu-historycznego,122828.html Stypendia dla białoruskich naukowców od Instytutu Historii PAN i Niemieckiego Instytutu Historycznego]. 04-02-2021 13:34&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nauka w Polsce. [https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C86174%2Cstypendia-dla-bialoruskich-naukowcow-od-instytutu-historii-pan-i Stypendia dla białoruskich naukowców od Instytutu Historii PAN i Niemieckiego Instytutu Historycznego]. 05.02.2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ihpan.edu.pl/stypendia-dla-srodowiska-akademickiego-z-bialorusi/ Stypendia dla środowiska akademickiego z Białorusi]. Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk, 05.02.2021.&lt;/ref&gt;.
* 2025 год — [[Інстытут гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля Польскай акадэміі навук|Інстытут гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля]]&lt;sup&gt;[pl]&lt;/sup&gt; Польскай акадэміі навук (стажыроўка 1 месяц (май-чэрвень).

== Бібліяграфія ==

=== Калектыўныя манаграфіі ===
* [http://history.by/issledovania/издательский-проект-коллективного-ф-2/ Беларусь: Народ. Государство. Время] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200629063150/http://history.by/issledovania/%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%84-2/ |date=29 чэрвеня 2020 }} / Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т истории; редкол.: [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|А. А. Коваленя]] [и др.]. Минск: Беларуская навука, 2009.
* Гісторыя Навагрудка — з глыбінь вякоў да нашых дзён = История Новогрудка — из глубин веков до наших дней / [&lt;nowiki/&gt;[[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. П. Касцюк]] і інш.], рэд. кал.: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. П. Касцюк]] (гал. рэд.). 1-е выд. Мінск: Белстан, 2014&lt;ref&gt;''Ні­на Шчарбачэвіч.'' [https://zviazda.by/be/news/20141007/1412631679-navagrudku-970 Навагрудку — 970!] ''Звязда'' (07.10.2014)&lt;/ref&gt;; 2-е выд. Мінск: Белстан, 2016.
* [https://www.academia.edu/12795611 Unus pro omnibus: Валовічы ў гісторыі Вялікага княства Літоўскага XV—XVIII ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230726194620/https://www.academia.edu/12795611 |date=26 ліпеня 2023 }} Склад. [[Андрэй Янушкевіч]]. Навук. рэд. [[Аляксей Іванавіч Шаланда|Аляксей Шаланда]]. Мінск: Медысонт, 2014.
* [https://www.litres.ru/raznoe-4340152/istoriya-belorusskoy-gosudarstvennosti-tom-pervyy-40259942/ История белорусской государственности: В 5 т. Т. 1 : Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в.] / [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|А. А. Коваленя]] [и др.]; отв. ред. тома [[Вольга Мікалаеўна Ляўко|О. Н. Левко]], [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў|В. Ф. Голубев]]; Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т истории. Минск: Беларуская навука, 2018.
* [https://www.taylorfrancis.com/books/edit/10.4324/9781003311454 Belarus in the Twenty-First Century: Between Dictatorship and Democracy], edited by Elena Korosteleva, Irina Petrova, Anastasiia Kudlenko, 1st Edition, London: Routledge, 2023, 236 pp. DOI &lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.4324/9781003311454&lt;/nowiki&gt;; eBook &lt;nowiki&gt;ISBN 9781003311454&lt;/nowiki&gt;.
* [https://www.amazon.com/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-XXI-%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%96-%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B9-%D0%B4%D1%8D%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%8F%D0%B9/dp/1915601398 Беларусь у XXI стагоддзі. Паміж дыктатурай і дэмакратыяй], укладальнікі Алена Карасцялёва, Ірына Пятрова, Настасся Кудленка, пераклад з англійскай Уладзімір Паўловіч, Лондан: Skaryna Press, 2024.

=== Навукова-даведачныя выданні (ў суаўтарстве) ===
* Земскія ўраднікі Полацкага ваяводства (другая палова XVI — першая палова XVII стст.) / А. Радаман, {{нп5|Дарус Вілімас|Д. Вілімас|lt|Darius Vilimas}}, [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich В. Галубовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} // Commentarii polocenses historici = Полацкія гістарычныя запіскі. Том I. Полацак, 2004. С.73-80.
* Земскія ўраднікі Віцебскага ваяводства ў другой палове XVI — першай палове XVII стст. / А. Радаман, {{нп5|Дарус Вілімас|Д. Вілімас|lt|Darius Vilimas}}, [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich В. Галубовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} // Commentarii polocenses historici = Полацкія гістарычныя запіскі. Том II. Полацак, 2005. С. 51-61.
* Земскія ўраднікі Менскага павета ў другой палове XVI — першай палове XVII стст. / А. Радаман, {{нп5|Дарус Вілімас|Д. Вілімас|lt|Darius Vilimas}}, [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich В. Галубовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} // Commentarii polocenses historici = Полацкія гістарычныя запіскі. Том III. Полацак, 2006. С.65-69.
* [https://www.academia.edu/34051158/Герольд_Litherland_nr_17 Земскія ўраднікі Гарадзенскага павета ВКЛ (другая палова XVI — першая палова XVII ст.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230408095400/https://www.academia.edu/34051158/%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_Litherland_nr_17 |date=8 красавіка 2023 }}. / А. Радаман, {{нп5|Дарус Вілімас|Д. Вілімас|lt|Darius Vilimas}}, [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich В. Галубовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} // Герольд Litherland. Год V. Горадня, 2006. № 1 (17). С. 98-109.
* Милиция Беларуси. Документы и материалы (1917—2007 гг.) / Сост. К. И. Барвинок [и др.:]: под ред. канд. ист. наук, доц. К. И. Барвинка, доктора ист. наук, проф. А. Ф. Вишневского; Министерство внутренних дел; Академия МВД. Минск: Академия МВД Республики Беларусь, 2007.
* [https://www.academia.edu/2435892/Герольд_Litherland_nr_18 Земскія ўраднікі Ваўкавыскага павета (другая палова XVI — першая палова XVII стст.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210112173811/https://www.academia.edu/2435892/%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_Litherland_nr_18 |date=12 студзеня 2021 }} / А. Радаман, {{нп5|Дарус Вілімас|Д. Вілімас|lt|Darius Vilimas}}, [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich В. Галубовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} // Герольд Litherland. 2011. № 18. С.143-155.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. [[Анджэй Рахуба|Anrzej Rachuba]], {{нп5|Генрык Люлевіча|Henryk Lulewicz|pl|Henryk Lulewicz}}. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», Wydawnictwo IH PAN, 2003-&lt;2024&gt;. [https://rcin.org.pl/Content/140339 T. V: Ziemia połocka i województwo połockie. XIV—XVIII wiek] / IH PAN; pod red. {{нп5|Генрык Люлевіча|Henryk Lulewicz|pl|Henryka Lulewicza}}, oprac. {{нп5|Генрык Люлевіча|Henryk Lulewicz|pl|Henryk Lulewicz}}, [[Анджэй Рахуба|Andrzej Rachuba]], Andrzej Haratym, [[Андрэй Уладзіміравіч Мацук|Andrej Macuk]], Andrej Radaman przy współpracy [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich Witala Hałubowicza] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} i Przemysława P. Romaniuka. Warszawa: Wydawnictwo IH PAN, 2018. 305, [1] s.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. A. Rachuba, H. Lulewicz. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», 2003—2014, Wydawnicto IH PAN, 2018-&lt;2024&gt;. [https://rcin.org.pl/publication/281586 T. VI: Ziemia nowogródzka i województwo nowogródzkie XV—XVIII wiek] / IH PAN; red. Andrzej Rachuba, oprac. Henryk Lulewicz, Tomasz Jaszczołt, Andrej Radaman, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk, Andrej Macuk, Adam Danilczyk, Andrzej Haratym. — Warszawa: IH PAN, 2024. 524 s.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. [[Анджэй Рахуба|Andrzej Rachuba]], {{нп5|Генрык Люлевіча|Henryk Lulewicz|pl|Henryk Lulewicz}}. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», Wydawnictwo IH PAN, 2003-&lt;2024&gt;. [https://rcin.org.pl/dlibra/publication/251774/edition/233383/content T. IX: Województwo mścisławskie. XVI—XVIII wiek] / IH PAN; pod red. [[Анджэй Рахуба|Andrzeja Rachuby]], oprac. {{нп5|Генрык Люлевіча|Henryk Lulewicz|pl|Henryk Lulewicz}}, [https://ihpan.edu.pl/pracownicy/270-tomasz-jaszczolt/ Tomasz Jaszczołt], Andrej Radaman, [[Анджэй Рахуба|Andrzej Rachuba]], Przemysław P. Romaniuk, [[Андрэй Уладзіміравіч Мацук|Andrej Macuk]], [https://ihpan.edu.pl/pracownicy/131-adam-danilczyk/ Adam Danilczyk] i Andrzej Haratym. Warszawa: Wydawnictwo IH PAN, 2019. 262 s.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. A. Rachuba, H. Lulewicz. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», 2003—2014, Wydawnicto IH PAN, 2018-&lt;2024&gt;. [https://rcin.org.pl/dlibra/publication/251773/edition/233372/content T. VIII: Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek] / IH PAN; red. Andrzej Rachuba, oprac. Henryk Lulewicz, Tomasz Jaszczołt, Andrej Radaman, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk, Andrej Macuk, Adam Danilczyk, Andrzej Haratym. — Warszawa: IH PAN, 2020. 405 s.

=== Вучэбная літаратура (у суаўтарстве) ===
* История органов внутренних дел Беларуси: хрестоматия] / Министерство внутренних дел Республики Беларусь, Академия МВД; сост. А. Ф. Вишневский [и ин.]. Минск: Академия МВД Республики Беларусь, 2009.
* История органов внутренних дел Беларуси: [курс лекций для вузов] / А. Ф. Вишневский [и др.] под ред. А. Ф. Вишневского; Министерство внутренних дел Республики Беларусь; Учреждение образования «Академия Министерства внутренних дел Республики Беларусь». Минск: Академия МВД Республики Беларусь, Минск: Академия МВД Республики Беларусь, 2010.
* История органов внутренних дел Беларуси: учеб. пособие для учреждений высшего образования] / А. В. Вениосов [и др.]; под общ. ред. В. А. Данилова, А. С. Жмуровского; учреждение образования «Акад. М-ва внутрен. дел Респ. Беларусь». Минск: Академия МВД Республики Беларусь, 2015.

=== Выбраныя навуковыя артыкулы і публікацыі крыніц ===
Паводле Google Scholar&lt;ref&gt;[https://scholar.google.com/citations?user=gt5z4lQAAAAJ&amp;hl=ru Профіль Google Scholar]&lt;/ref&gt;:
{{кал|2}}
* [https://www.academia.edu/122021195 Кіраванне соймікавамі пасяджэннямі ў Вялікім княстве Літоўскім, Рускім і Жамойцкім у другой палове XVI — пачатку XVII ст.] / А. Радаман // Вес. Беларус. дзярж. пед. ун-та ім. М. Танка. — 2002. — № 2(32). — С. 120—132.
* [https://www.academia.edu/122019215 Інструкцыя новагародскага сойміка паслам на элекцыйны сойм 1587 г.] / падрыхтаваў да друку, камент. А. Радаман // Беларус. гіст. агляд. 2003. — Т.10, сш.1-2 (18-19). — С.163-174.
* [https://www.academia.edu/122022189 Шляхецкія з’езды і соймікі Новагародскага павета і праблема ўзнікнення каптуровых судоў у Вялікім княстве Літоўскім, Рускім і Жамойцкім ў час бескаралеўяў другой паловы XVI ст.] / А. Радаман // Вест. Акад. МВД Респ. Беларусь. — 2004. № 1 (7). — С. 132—136.
* [https://www.academia.edu/122021455 Справа аб парушэнні ваўкавыскім старостай Крыштафам Монвідам Дарагастайскім парадку ўступлення на пасаду і прынцыпаў прызначэння ўраднікаў гродскага суда і яе адлюстраванне ў дакументах Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі: дэкрэт Галоўнага Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкагапа справе аб парушэнні ваўкавыскім старостам Крыштафам Монвідам Дарагастайскім парадку ўступлення на пасаду і прынцыпаў прызначэння ўраднікаў гродскага суда. 23 верасня 1589 г., Менск] / А. Радаман // Архіварыус: зб. навук.паведамл. і арт. Вып.2 / рэдкал.: А. К. Галубовіч (старш.) і інш. Мінск: БелНДІДАС, 2004. — С.104-114 (Сер.: Гісторыя, архівазнаўства, крыніцазнаўства; Вып.2.).
* [https://www.academia.edu/122021120 Rejestr senatorów i posłów na sejmie walnym warszawskim 9 lutego — 21 marca 1600 r.] / A. Radaman, M. Ferenc // Zeszyty naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne. — 2004. — T. MCCLXVII, zeszyt 131. — S. 89-107.
* [https://www.academia.edu/122021766 Ухвалы соймікаў і шляхецкіх з’ездаў Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага ў сістэме нарматыўнага рэгулявання фінансавання соймавых паслоў у другой палове XVI — пачатку XVII ст.] / А. Радаман // Вес. БДПУ. Сер. 2, Гісторыя. Філасофія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Культуралогія. — 2005. — № 4 (46). — С.16-21.
* [https://www.academia.edu/122019074 Віленскі земскі прывілей 1565 г. вялікага князя літоўскага Жыгімонта Аўгуста] / А. Радаман // Беларус. гіст. агляд. — 2005. — Т.12, сш.1-2 (22-23). — С.132-161.
* [https://www.academia.edu/122021837 Інструкцыя новагародскага сойміка паслам на варшаўскі вальны сойм 1598 г.] / падрыхтаваў да друку, камент. А. Радаман // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. — 2005. — № 2. — С. 97-109.
* [https://www.academia.edu/122020834 Uchwała sejmikowa powiatu nowogródzkiego z 1568 r. a system finansowania posłów sejmowych Wielkiego Księstwa Litewskiego] / A.Radaman // Litwa w epoce Wazów : prace ofiarowane H.Wisnerowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin / Instytut Historii PAN im.T.Manteuffla; podred. W.Kriegseisena i A. Rachuby. — Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. — S. 145—156.
* [https://www.academia.edu/122018322 Да праблемы вызначэння мяжы паміж Новагародскім і Пінскім паветамі Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага ў другой палове XVI ст.] / А. Радаман // Памяць стагоддзяў на карце Айчыны: зб. навук. прац у гонар 70-годдзя М. Ф. Спірыдонава / Нац.акад.навук Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад. Р. А. Аляхновіч [i інш.]; рэдкал.: А. А. Каваленя (адказ.рэд.), А. І. Груша (адказ. сакр.) [і інш.]. Мінск: Беларус. навука, 2007. — С. 73-89.
* [https://www.academia.edu/127384645 Інструкцыя шляхты Гарадзенскага павета паслам на Варшаўскі сойм 1572 г. з агульнаваяводскага сойміка Трокскага ваяводства, які адбыўся ў Самілішках 9 снежня 1571 г.] / падрыхтаваў да друку, камент. А. Радаман // Гарадзенскі палімпсест. 2009. Дзяржаўныя ўстановы і палітычнае жыццё. XV—XX ст. / рэд. А. Ф. Смаленчук, Н. У. Сліж. Гародня: [б.в.], 2009. — С. 246—251.
* [https://www.academia.edu/122018135 Samorząd sejmikowy w powiatach województwa nowogródzkiego Wielkiego Księstwa Litewskiego w latach 1565—1632] / A. Radaman // Praktyka życia publicznego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVI—XVIII wieku / red. U. Augustyniak, A.B. Zakrzewski; Komisja Lituanistyczna przy Komitecie Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Instytut Historyczny Uiwersytetu Warszawskiego, Instytut Historii Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Warszawa: Neriton, 2010. — S. 55-103.
* [https://www.academia.edu/122019652 Арганізацыя і склад полацкага земскага суда ў другой палове XVI — першай трэці XVII ст.] / А. Радаман // Герольд Litherland. — 2011. — № 18. — С.21-36.
* [https://www.academia.edu/122019708 Попісавы экспедыцыйны з’езд і перадсоймавы соймік Новагародскага павета ў Капылі ў лютым 1596 г.] / А. Радаман // Капыль: гісторыя горада і рэгіёна (да 360-годдзя выдання прывілея на магдэбургскае права Капылю) : зб. навук. арт. / Нац. акад. навук Беларусі; Ін-т гісторыі; уклад. А. А. Скеп’ян, А. Б. Доўнар, І. В. Соркіна; рэдкал. А. А. Каваленя [іінш.]. — Мінск: Беларус. навука, 2012. — С.185-210.
* [https://www.academia.edu/122019977 Род Харытановічаў Вобрынскіх (Абрынскіх) уласнага герба «Харытон» у Новагародскім павеце ВКЛ у другой палове XVI ст.] / А. Радаман // Карэліччына: людзі, падзеі, час: зб. навук. арт. / Нац. акад. навук Беларусі; Ін-т гісторыі; уклад. А. А. Скеп’ян, В. А. Максімовіч, А. Б. Доўнар; рэдкал. А. А. Каваленя [і інш.]. — Мінск : Беларус. навука, 2012. — С.50-63.
* [https://www.academia.edu/122018259 Особенности российского администрирования и уголовного судопроизводства на территории Новогородского воеводства Великого Княжества Литовского, Русского и Жемайтского в 1657—1658 гг.] // Наследие российской государственности / Алтайская академия экономики и права; под ред. Ю. В. Анохина. Барнаул : Изд-во ААЭП, 2012. — С. 24-41.
* [https://www.academia.edu/121931925 Іерархія ўраднікаў на сойміку Новагародскага павета Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага ў другой палове XVI — першай трэці XVII ст.] / А. Радаман // Людзі і ўлада Навагрудчыны: гісторыя ўзаемадзеяння (да 500-годдзя надання Навагрудку прывілея на магдэбургскае права) : зб. навук. арт. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі, уклад. А. А. Скеп’ян, В. В. Даніловіч, А. Б. Доўнар, рэдкал. А. А. Каваленя [іінш.]. — Мінск: Беларуская навука, 2013. — С.162-177.
* [https://www.academia.edu/121931766 Новагародскі перадсоймавы соймік 19-21 студзеня 1598 г.] / А.Радаман // Людзі і ўлада Навагрудчыны : гісторыя ўзаемадзеяння (да 500-годдзя надання Навагрудку прывілея на магдэбургскае права): зб.навук. арт./ Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі, уклад. А. Скеп’ян, В. Даніловіч, А. Доўнар, рэдкал. А. Каваленя [і інш.]. — Мінск : Беларус. навука, 2013. — С. 139—162.
* [https://www.academia.edu/121931666 Ухваленне мясцовых падаткаў на сойміках і шляхецкіх з’ездах Новагародскага ваяводства ВКЛ у другой палове XVI — пачатку XVII ст.] / А.Радаман // Беларус. гіст. часоп. — 2013. — № 9. — С. 22-33.
* [https://www.academia.edu/121930974 Патранальна-кліентальныя адносіны ў Новагародскім павеце і іх уплыў на палітыку і дзейнасць органаў шляхецкага самакіравання ў другой палове XVI — пачатку XVII ст.] / А. Радаман // Магнацкі двор і сацыяльнае ўзаемадзеянне (XV—XVIII стст.) : зб. навук. прац / Установа &quot;Музей &quot;Замкавы комплекс «Мір»; рэд. А. М. Янушкевіч. — Мінск : Медысонт, 2014. — С. 252—294.
* [https://www.academia.edu/122013379 Шляхта Новагародскага павета ў паспалітым рушэнні ВКЛ 1567 года] / А. Радаман, А. Янушкевіч // Studia z dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego (XVI—XVIII w.) / Instytut historii PAN, Polskie towarzystwo heraldyczne; red. S.Górzyński, M.Nagielski. — Warszawa: DiG, 2014. — S. 337—381.
* [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/handle/11320/13507 Павятовыя соймікі Новагародскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага напярэдадні кракаўскага ардынарнага сойма Рэчы Паспалітай абодвух народаў 1603 г.] / А.Радаман // Вялікае Княства Літоўскае: палітыка, эканоміка, культура : зб. навук. арт. У 2 ч. Ч. 1 / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад.: А. А. Скеп’ян; рэдкал.: У. Р. Гусакоў [і інш.]. — Мінск : Беларуская навука, 2017. — С. 221—252
* [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/13502/1/A_Radaman_Sistiematizacyja_prawa_WKL_i_wopros_poprawy_Trietjego_statuta_WKL.pdf Сістэматызацыя права ВКЛ і пытанне паправы Трэцяга статута ВКЛ на сойміках Новагародскага ваяводства ў 1587—1632 гг.] / А.Радаман // Журн. Белорус. гос. ун-та. История. — 2018. — № 2. — С. 21—31.
* [https://miscellanea.uwb.edu.pl/article/download/677/588/1328 Miejsca obrad sejmików i zjazdów szlacheckich powiatu nowogródzkiego] [Places of Debates of Dietines (Sejmiks) and Other Noble Assemblies of the Nowogródek Poviat] / A, Radaman // Miscellanea Historico-Iuridica, — 2022. — T, 21(1). — S. 75-115.
* [http://hdl.handle.net/11320/16699 Miejsca obrad zjazdów szlacheckich I sejmików powiatu słonimskiego] / A, Radaman // Wobec sejmików. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI—XVIII wieku, red. M. Kupczewska, K.Łopatecki, Białystok, 2024.— S. 193—213.
* [https://www.researchgate.net/publication/369253316 The Political Symbols and Concepts of Statehood in the Modern History of Belarus] / Andrej Kotljarchuk, Andrej Radaman, and Elena Sinitsyna // Belarus in the Twenty-First Century: Between Dictatorship and Democracy, edited by Elena Korosteleva, Irina Petrova, and Anastasiia Kudlenko, Routledge 2023, p.&amp;nbsp;3-15.
* [https://www.academia.edu/121803032 Палітычныя сімвалы і трактоўка дзяржаўнасці ў найноўшай гісторыі Беларусі] / Андрэй Катлярчук, Андрэй Радаман, Алена Сініцына // Беларусь у XXI стагоддзі. Паміж дыктатурай і дэмакратыяй, укладальніцы Алена Карасцялёва, Ірына Пятрова, Настасся Кудленка, пераклаў з англійскай Уладзімір Паўловіч, Лондан: Skaryna Press, 2024, с. 25-38.
{{канец кал}}

== Узнагароды і прэміі ==
* Памятны медаль «80 год міліцыі Беларусі».
* Юбілейны медаль «90 год міліцыі Беларусі».
* Памятны знак «70 год міліцыі Мінскай вобласці».
* Нагрудны знак «За адзнаку».

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Историки Беларуси в начале XXI столетия: биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко. Минск : Белорусская наука, 2007, c. 312—313.
* {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|РАДАМАН Андрэй Аляксандравіч}}, с. 200—201.

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20201031155234/http://history.by/be/radaman/ Профіль на сайце Інстытута гісторыі НАН Беларусі (2018—2020)]
* [https://sm.uwb.edu.pl/wydzial/pracownicy-wydzialu/page2.html Профіль на сайце Універсітэта ў Беластоку]
* [https://orcid.org/0000-0002-7211-124X ORCID]
* [https://uwb.academia.edu/AndrejRadaman Старонка на academia.edu]

{{бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Радаман Андрэй Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі НАНБ]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі гістарычнага факультэта БДУ]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]]
[[Катэгорыя:Падпісанты звароту беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]]
[[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>04shhdh4q829eh0kzqq4tblts8ob1i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цярэшкавіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666407</id>
    <revision>
      <id>5142841</id>
      <parentid>4988270</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6640" sha1="o7kacbgtxii0l6p4zz7s5c8pl8ka2qd" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
| Беларуская назва = Цярэшкавіцкі сельсавет
| Арыгінальная назва = 
| Герб = 
| Сцяг = 
| Краіна = [[Беларусь]]
| Статус = 
| Гімн = 
| Уваходзіць у = [[Гомельскі раён]]
| Уключае = 15 населеных пунктаў
| Сталіца = [[Цярэшкавічы]]
| Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]]
| Скасаванне = 
| Раздзел = 
| Назва раздзела = 
| Глава2 = 
| Назва главы2 = 
| ВУП = 
| Год ВУП = 
| Месца па ВУП = 
| ВУП на душу насельніцтва = 
| Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
| Мова = 
| Мовы = 
| Насельніцтва = 
| Год перапісу = 
| Месца па насельніцтве = 
| Шчыльнасць = 
| Месца па шчыльнасці = 
| Нацыянальны склад = 
| Канфесійны склад = 
| Плошча = 
| Месца па плошчы = 
| Максімальная вышыня = 
| Сярэдняя вышыня = 
| Мінімальная вышыня = 
| Шырата = 
| Даўгата = 
| Карта = 
| Часавыпояс = 
| Абрэвіятура = 
| ISO = 
| FIPS = 
| Код аўтамабільных нумароў = 3
| Сайт = http://gomelisp.gov.by/village-councils/1063-tereshkovichskii-ispolnitelnyi-komitet/
| Заўвагі = 
}}
'''Цярэ́шкавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Цярэшкавічы]].

Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года '''Цярэшкавіцкі (Старацярэшкавіцкі) сельсавет''' у складзе [[Дзятлавіцкі раён|Дзятлавіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Старыя Цярэшкавічы]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных [[Новацярэшкавіцкі сельсавет|Новацярэшкавіцкага]] і [[Скіткоўскі сельсавет|Скіткоўскага]] сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў межах гарадской рысы горада [[Гомель|Гомеля]]. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 23 мая 1962 года Старыя Цярэшкавічы перайменаваны ў Цярэшкавічы. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Цярэшкавіцкага сельсавета 13 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|80}}&lt;/ref&gt;. 29 чэрвеня 2012 года на тэрыторыі сельсавета ўтвораны пасёлак [[Васільеўка (Гомельскі раён)|Васільеўка]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D912g0051712&amp;p1=1 Решение Гомельского районного Совета депутатов от 29 июня 2012 г. № 201 Об образовании поселка Васильевка Терешковичского сельсовета Гомельского района]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (14 населеных пунктаў) — 2604 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 89,2 % — [[беларусы]], 6,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 3,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (15 населеных пунктаў) — 2463 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с.

{{Цярэшкавіцкі сельсавет}}
{{Гомельскі раён}}

[[Катэгорыя:Цярэшкавіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзятлавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]</text>
      <sha1>o7kacbgtxii0l6p4zz7s5c8pl8ka2qd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:MocnyDuham</title>
    <ns>3</ns>
    <id>667017</id>
    <revision>
      <id>5142834</id>
      <parentid>5142473</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пра любоў: Іра */ reply ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5142834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35717" sha1="q55z3qs5gv72j1pdlmegufeoyu2txy6" xml:space="preserve">{{вітаем}}
--[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:45, 3 студзеня 2021 (+03)

== Аўтадогляд ==
Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:18, 1 верасня 2023 (+03)

:Добры дзень! Хацеў набраць 100 правак і сам напісаць датычна гэтага. Можа адразу лепш пайсці на даглядчыка? Я б тады свае неправераныя праўкі праверыў бы. Але канешне, я не супраць сцяга. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 верасня 2023 (+03)
:: {{зроблена}}, плёну і здабыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:18, 1 верасня 2023 (+03)
:::Дзякуй вялікі! Make be.wiki Great Again! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:29, 1 верасня 2023 (+03)


==Даследванне супольнасці==

Прывітанне,

Ладжу даслеванне з мэтай вывучэння магчымых кропак развіцця беларускай Вікімедыя супольнасці, як у Беларусі, так і па-за межамі. 

Прашу [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z прыняць удзел] у даследванні!

Само даслежванне ананімнае і вынікі складаюцца на маім сэрверы. Вынікі даследвання могуць быць расшараны прыватна пры запаўненні поля кантакт, на які можна будзе даслаць гэтыя вынікі, а таксама пры ўважлівым запаўненні адказаў на прапанаваныя [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z ў анкеце пытанні].

Гэта даследванне можа адбывацца некалькімі спосабамі.

# мы правядзем размову анлайн і даследчык запаўняе вашы адповяды,
# ці можна запаўніць [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z гэту анкету] наўпрост.

Запаўненне анкеты можа заняць 20-30 хвілін часу. Калі ласка, прысвяціце гэты час з максімальнай канцэнтраванасцю.

Я адказны за даследванне карыстач [[User:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], таму калі зацікаўлены ў дзейнасным боку супольнасці, [https://www.facebook.com/mikhail.volczak пішыце мне].
--[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 19:51, 7 жніўня 2024 (+03)

== Электронные обращения для перехода сайтов на свободные лицензии ==

Добрый вечер, коллега! Извиняюсь, что пишу на русском языке, но это касается крайне важной темы. У меня к вам есть серьёзное предложение - начать перевод государственных сайтов на лицензии типа Creative Commons, поскольку Беларусь значительно запоздала с их внедрением, несмотря на потребности общества. С августа 2021 года неоднократно пытался уговорить ваших коллег рассмотреть вопрос о переводе президентского сайта на CC для начала тех или иных шагов. При этом в феврале того же года произошёл редизайн сайта, в котором медиаархив ведётся с 1994 года - многие фотографии и видеозаписи опубликованы впервые и представляют высокую историческую ценность, поскольку здесь в большинстве своём ключевые события в истории современной Беларуси. --[[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 18:08, 22 лютага 2025 (+03)

== Запрашэнне ў дыскорд ==

Вітаю! Нажаль не магу зайсці ў новы дыскорд па спасылцы з [[Вікіпедыя:Форум#Дыскорд|абмеркавання на форуме]]. Ці можна неяк атрымаць новае запрашэнне? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 11:21, 23 красавіка 2025 (+03)
: Дзіўна, бо ў мяне працуе. Вось новая спасылка для вас: https://discord.gg/q6d7u39s [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 красавіка 2025 (+03)
::Падаецца, праблема была на маім баку, урэшце зайшоў. Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2025 (+03)

== Peisatai ==
Вітаю! На старонцы [[ВП:запыты да адміністратараў]] абмяркоўваюцца ўласныя даследванні гэтага ўдзельніка, магчыма, вам будзе гэта цікава.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 18 мая 2025 (+03)
: Добры дзень! Дзякуй за паведамленне. Бачу там шмат тэксту і вялікае абмеркаванне. Трошкі пазней адкажу ў тэму, калі будуць сілы гэта ўсё праглядзець. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 19 мая 2025 (+03)
::Вітаю! не магу разабрацца, як зьвязваць артыкул з іншымі мовамі. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 16:31, 19 лістапада 2025 (+03)
::: Добры дзень! Справа ў інструментах ёсць опцыі &quot;Элемент Вікіданых&quot; і &quot;Звязаць з іншымі раздзеламі&quot; (ці нешта накшталт гэтага). Можна праз ніх. Дайце спасылку на артыкул - усё зробім :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:36, 19 лістапада 2025 (+03)
::::Дзякуй! Але старонка на тарашкевіцы https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%86%D0%97%D0%90 [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 17:06, 19 лістапада 2025 (+03)
::::: Справа ёсць кнопка &quot;Дадаць міжмоўныя спасылкі&quot;. Вось там трэба знайсці аналагічны артыкул на іншай мове і пазначыць яго. Паспрабуйце. Калі не атрымаецца - я сам зраблю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:17, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::Дзякуй, вельмі добрая парада: хвіля - і ўсё зроблена!
::::::чаму ня пішуцца такой зразумелай мовай інструкцыі? я паўгадзіны тыркаўся і нічога не знайшоў. там увогуле пішуць, што нейкай кансоль зьлева ))
::::::і яшчэ: а як з кім-небудзь перапісвацца? я вось залез у чужую размову, бо не зразумеў, як можна каму-небудзь напісаць прыватна. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 20:56, 19 лістапада 2025 (+03)
::::::: Трэба напісаць, канешне. Гэта ўсё не лёгка для чалавека, які толькі пачынае нешта рабіць у Вікі. Звычайна новую тэму для размовы трэба рабіць у самым нізе старонкі і пачынаць яе з &quot;&lt;nowiki&gt;== Назва тэмы ==&lt;/nowiki&gt;&quot;. Я вам раю ўключыць [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions/ru гэты гаджэт], ён вельмі спрошчвае задачу камунікацыі ў рамках Вікіпедыі. Прыватна ў Вікі размаўляць не атрымаецца, але вы можаце далучыцца да нашага [[Вікіпедыя:Discord|Discord-сервера]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:27, 20 лістапада 2025 (+03)

== Датычна у:Нел_Вес ==

Вітаю. Здаецца, Нел Вес згубіў доступ да свайго ўліковага запісу і цяпер працуе як Livandiay. Унёсак у асноўным пазітыўны, але ёсць схільнасць да выдалення спасылак на нейкія_не_такія_СМІ, часам з заменай іх на такія_як_трэба_СМІ. Таксама перыядычна ўстаўляе для паселішч {{ш|lang-ru}}, дзе яно не трэба. Пісаў Нел Вес'у пра гэта на старонку размоў удзельніка. З беларускай мовай, як разумею, ва ўдзельніка праблемы, то-бок ведае на вельмі базавым узроўні. Магчыма, далі на працы заданне напаўняць вікі спасылкамі на pravo.by, belta і падобнае, а таксама звесткамі пра брацкія магілы часоў 2СВ, і ён яго выконвае. А можа то памкненне ад душы, хто ведае. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:16, 30 верасня 2025 (+03)
: Ну-с, нейкія карысныя праўкі я ад яго бачыў. Прастаўляе шаблоны на неадназначнасці, спасылкі вікіфікуе, звесткі ў ВД пераносіць. Пакуль я сачыў за рувікі, ён там спрабаваў пісаць нейкія артыкулы пра вёскі, няхай і з праблематычным афармленнем. Таму мне здаецца, што ўсёж не заданне гэта, а памкненне. Дарэчы з апошняга, што я правяраў - не бачыў выдалення спасылак. Але можа гэта вы ўжо перад маёй праверкай адхілілі. Амаль дабілі з вамі Pending Changes, яшчэ трошки засталося :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:44, 30 верасня 2025 (+03)

== Абарона старонак ==

Вітаю. Пастаўце, калі ласка, абарону старонкі [[Францыск Скарына]] для незарэгістраваных удзельнікаў. Старонка папулярная і мае статус. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03)
: Добры дзень! Маеце рацыю, зрабіў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 30 верасня 2025 (+03)
::[[Ефрасіння Полацкая]] таксама варта абараніць. Статусны артыкул, ананімныя толькі вандальныя праўкі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:06, 21 кастрычніка 2025 (+03)
::: {{Done}}. Артыкул са статусам. Абараніў да аўтапацверджаных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:09, 21 кастрычніка 2025 (+03)

== Моцны духам, як я доўга цябе шукала)) дапамажы, умаляю ==

Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе, бо я ўзялася за справу ўпершыню і пакуль ідзе прам не агонь. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала &quot;якая класная кантора, усім бы так&quot; і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:53, 2 кастрычніка 2025 (+03)
: Добры дзень! Давайце падумаем, як мы можам палепшыць артыкул. Зараз вашы праўкі не выконваюць правіла аб [[Вікіпедыя:Правяральнасць|правяральнасці]] зместу артыкула. Калі коратка: чытач павінен мець магчымасць пераканацца ў тым, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў [[ВП:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Напрыклад, паглядзіце як гэта правіла выконваецца [[Беларускі Гаюн|тут]].
: Калі вы хочаце апісаць ініцыятывы арганізацыі – вам патрэбна ўзяць іх опіс з незалежных ад вас СМІ, або іншых [[ВП:АК|АК]]. Цяпер вы іх апісваеце без крыніц, што разам з вашай адназначнай афіліяванасцю з арганізацыяй выглядае як простая рэклама новых ініцыятыў.
: Таксама звярніце ўвагу на тое, што нават з энцыклапедычнай значнасцю вашай арганізацыі, не заўсёды ўсе вашы дзеянні з'яўляюцца такімі. Умоўна і груба кажучы, калі заўтра Рада правядзе сустрэчу з людзьмі на кубачак гарбаты абмеркаваць беларускую культуру, то гэты факт наўрад ці будзе апісаны ў Вікіпедыі.
: Я вам вельму прачытаць вось гэтыя правілы перад тым, як зноў дадаць інфармацыю ў артыкул: [[ВП:НПГ]], [[ВП:СНК]], [[ВП:АЎТА]], [[ВП:ПРАВ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:45, 2 кастрычніка 2025 (+03)
::Шчыры дзякуй за адказ. Я паспрабую сёння яшчэ раз. Я прачытала ўсе правілы, дзякуй, што звярнулі маю ўвагу на іх яшчэ раз (вельмі дасяжна напісаныя, дарэчы, дзякуй). Але ёсць такая штука, калі, напрыклад, інфармацыя ёсць толькі на нашым сайце. Напрыклад, статут ці Дарожная мапа. Ці нават склад кіраўніцтва рады. Людзі проста ёсць на сваіх пачадах і на нашым сайце -- таму тут я ў тупіку. [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:23, 3 кастрычніка 2025 (+03)
:::і я разумею, што пра кававанне ў Вікі не пішуць, у мяне і не было такой мэты. Але апісаць флагманскія праекты арганізацыі, мяркую, варта, таму што яны даюць уяўленне, што канкрэтна мы робім. Ці Вы пра каву не да гэтага пісалі?)) [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:35, 3 кастрычніка 2025 (+03)
::: Нажаль правілы дзейнічаюць так, што калі інфармацыя ёсць толькі на вашым сайце, то яна хутчэй за ўсё не з'яўляецца «[[вікіпедыя:Значнасць|значнай]]» для Вікіпедыі. Лепш пазбягаць дабаўлення гэтых звестак да артыкула. Кава была толькі прыкладам, можа не самым удалым. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:38, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Ордэн «Заслужаны даглядчык» ==

{| style=&quot;background:#FDFFE7; border: solid 1px #C2C2C2; width: 88%; padding: 2px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; width=110px | [[Файл:Premium Reviewer Barnstar Hires.png|100px|center|link=ВП:Догляд|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Заслужаны даглядчык|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;&quot; | За самы значны ўнёсак у разбіранне завалаў састарэлых старонак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:26, 6 кастрычніка 2025 (+03)
|}
: Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:48, 6 кастрычніка 2025 (+03)

== Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] ==

{| style=&quot;{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;&quot;
 | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]]
 | height=20px style=&quot;border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;&quot; | &lt;big&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Падзяка ад праекта&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;br&gt;«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' 
 |-
 |align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em&quot;|&lt;small&gt;'''За ўдзел у рамках''' &lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt;&lt;big&gt;[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]&lt;/big&gt;&lt;/font&gt;. -- [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:52, 20 кастрычніка 2025 (+03)
|}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
: Дзякуй! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:53, 20 кастрычніка 2025 (+03)

== СВО ==

Не война а СВО запомни [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:43, 29 снежня 2025 (+03)
: Мы пішам артыкулы ў адпаведнасці з [[ВП:АК]]. Сусветная акадэмічная супольнасць прыйшла да кансэнсусу датычна ваенных дзеянняў на тэрыторыі Украіны. Пра альтэрнатыўныя назвы гэтай вайны можна напісаць у артыкуле, калі ў вас ёсць такое жаданне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:54, 29 снежня 2025 (+03)
::На Окрестина скоро пропишут тебе как надо [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:56, 29 снежня 2025 (+03)
::: Поспехаў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 29 снежня 2025 (+03)

== [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] ==
Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:52, 7 лютага 2026 (+03)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471712 --&gt;

== Вандалізм ==
Артыкул [[Федэральная служба бяспекі Расіі]] трэба абараніць ад ананімых правак. Адказваць мне не трэба. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:41, 29 красавіка 2026 (+03)
: Абараніў на месяц. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 29 красавіка 2026 (+03)

== Артыкул Янкі (Докшыцкі раён) ==

Добры дзень! Узнікла спрэчнае пытанне на конь раздзелаў &quot;Назва&quot; у артыкулах [[Янкі]] і [[Вольберавічы]]. На сённяшні дзень, мае месца без кампрамісная вайна правак за гэтыя раздзелы гэтых артыкулаў.  Peisatai піша тэксты якія мяжуюць з уласнымі даследаваннямі, абмяжоўваючыся лінгвістычным інструментарыям пры напісанні тэкстаў па тапаніміцы (ігнаруючы гісторыю таго ці іншага населенага пункта).

Мая прапанова: ініцыятар такіх правак вядзе цікавую дзейнасць, але яго праўкі патрабуюць рэдагавання (напрыклад, каб звязаць іх з артыкулам Балцкая [[Балцкая канцэпцыя|канцэпцыя]]). Артыкулы ж па населеным пунктам з славянскімі назвамі лепей пераглядзець зноў. Пісаць мільён разоў аргументы на карысць славянскай версіі не маю сэнсу. Вы іх бачылі і чыталі. Ці можам мы знайсці паразуменне па гэтай праблеме?

З павагай [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:18, 9 мая 2026 (+03)

:У артыкуле Янкі раблю адкат. Прабачце, але тут відавочна, што пытанне разгледжана павярхоўна. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 13:19, 9 мая 2026 (+03)
: Тэма старая. Сёння падвёў вынік. Калі ласка азнаёмцеся: [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]]. Таксама я раю вам не рабіць адкаты без каментароў. Таксама заўсёды лепш заводзіць абмеркаванне, калі ёсць непаразуменне і спачатку даходзіць да кансэнсуса. Спадзяюся вынік вырашыць праблему. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:14, 10 мая 2026 (+03)
:: Клас, ''пытанне разгледжана павярхоўна'', таму ён адкат робіць. [[Удзельнік:MocnyDuham]], ён там [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D1%96&amp;diff=5138329&amp;oldid=5138228 каментар даў], дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:48, 10 мая 2026 (+03)
:::Удзельнік @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] абмяжоўваецца выключна лінгвістыкай. Гл. раздзел [[Размовы:Вольберавічы]]. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:15, 11 мая 2026 (+03)
::::Сумневы выклікаюць такія тэксты. Пакідаюць шмат пытанняў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:16, 11 мая 2026 (+03)
::У раздзеле &quot;Размовы&quot; да артыкула [[Вольберавічы]] былі сфармуляваны пазіцыі абодвух бакоў. Кампрамісным варыянтам з'яўляецца стварэнне раздзела &quot;Цікавы факт&quot;.
::Я азнаёміўся  [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7]] - адчуванне, што @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] - абыякава. Я ня ведаю як вырашыць гэта пытанне. Кампрамісны варыянт быў мной прапанаваны і запісаны ў артыкуле сёння (11 мая 2026 г.) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:10, 11 мая 2026 (+03)
:::Падтрымліваю свежую ідэю калегі [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] пра раздзел &quot;Цікавы факт&quot; замест раздзела &quot;Назва&quot; (калі апошні не запоўнены Жучкевічам). Прозвішчам-адпаведнікам там якраз месца. Да часу, калі будуць адпаведныя публікацыі, дзе будзе ясней і пэўней пастулявана пра сувязь прозвішча+тапонім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:59, 11 мая 2026 (+03)
::::Шчыра рады, што мы вырашылі гэта пытанне не нашкодзіўшы агульнай справе) [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 12:48, 11 мая 2026 (+03)
::::: Дзякуй, што прыйшлі да паразумення. Я не разумею, як гэты цікавы факт звязаны з вёскай, але калі вы паглыбіліся ў тэму і ў вас кансэнсус - няхай так і будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:26, 11 мая 2026 (+03)

Час Х мінуў, праўка [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&amp;diff=5140028&amp;oldid=5139949 зроблена сёння]. Так што сцірайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:51, 11 мая 2026 (+03)

== Дэананімізацыя ==

Добры вечар! Прашу звярнуць увагу [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E&amp;diff=prev&amp;oldid=5141084 на гэтую праўку]. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 13 мая 2026 (+03)
: Інфармацыя з адкрытых крыніц. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:01, 13 мая 2026 (+03)
: Не зусім дэананімізацыя, бо так пішуць СМІ. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:06, 13 мая 2026 (+03)
:: А сам удзельнік гэта прызнае? Альбо ён сам не жадаючы быў дэананімізаваны з боку СМІ? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:20, 13 мая 2026 (+03)
::: Ета не наш удзельнік. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:39, 13 мая 2026 (+03)

== [[Пра любоў: Іра]] ==

Добры дзень! Прашу аднавіць гэтую старонку ў маёй асабістай прасторы для капіравання зыходнага коду. Я ствараю артыкул пра фільм у іншамоўным раздзеле. Потым я пакіну {{Tl|Хутка выдаліць}} і можна будзе старонку выдаліць. Дзякуй! [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:28, 16 мая 2026 (+03)
: Добры дзень! [[Удзельнік:Emilia Noah/Пра любоў: Іра]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:50, 18 мая 2026 (+03)</text>
      <sha1>q55z3qs5gv72j1pdlmegufeoyu2txy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цярэніцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667883</id>
    <revision>
      <id>5142840</id>
      <parentid>4988267</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8071" sha1="d784v3pkq6ho2q0jbxrdu9kumejusb5" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
| Беларуская назва = Цярэніцкі сельсавет
| Арыгінальная назва = 
| Герб = 
| Сцяг = 
| Краіна = [[Беларусь]]
| Статус = 
| Гімн = 
| Уваходзіць у = [[Гомельскі раён]]
| Уключае = 19 населеных пунктаў
| Сталіца = [[Цярэнічы]]
| Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]]
| Скасаванне = 
| Раздзел = 
| Назва раздзела = 
| Глава2 = 
| Назва главы2 = 
| ВУП = 
| Год ВУП = 
| Месца па ВУП = 
| ВУП на душу насельніцтва = 
| Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
| Мова = 
| Мовы = 
| Насельніцтва = 
| Год перапісу = 
| Месца па насельніцтве = 
| Шчыльнасць = 
| Месца па шчыльнасці = 
| Нацыянальны склад = 
| Канфесійны склад = 
| Плошча = 
| Месца па плошчы = 
| Максімальная вышыня = 
| Сярэдняя вышыня = 
| Мінімальная вышыня = 
| Шырата = 
| Даўгата = 
| Карта = 
| Часавыпояс = 
| Абрэвіятура = 
| ISO = 
| FIPS = 
| Код аўтамабільных нумароў = 3
| Сайт = http://gomelisp.gov.by/village-councils/1080-terenichskii-ispolnitelnyi-komitet/
| Заўвагі = 
}}
'''Цярэ́ніцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска) [[Цярэнічы]].

Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Іванаўскі сельсавет (Уваравіцкі раён)|Іванаўскага сельсавета]], і рэарганізаваны ў '''Цярэніцкі нацыянальны рускі сельсавет'''. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. У 1937 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Гомельскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Цярэніцкага сельсавета 6 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|80}}&lt;/ref&gt;. 19 чэрвеня 2008 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Целяшоўскі сельсавет (Гомельскі раён)|Целяшоўскага сельсавета]] (13 населеных пунктаў: вёскі [[Задораўка]], [[Рудня Целяшоўская]], [[Целяшы (Гомельскі раён)|Целяшы]], пасёлкі [[Жытоўля]], [[Іванькаў (Гомельскі раён)|Іванькаў]], [[Калінаўка (Гомельскі раён)|Калінаўка]], [[Курганы (Гомельскі раён)|Курганы]], [[Малінаўка Целяшоўская|Малінаўка]], [[Мікольск (Гомельскі раён)|Мікольск]], [[Мураўчы]], [[Пераход (Гомельскі раён)|Пераход]], [[Фашчаўка (Гомельскі раён)|Фашчаўка]] і [[Яўстратаўка]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/pdf/2008-179/2008-179(003-053).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 19 июня 2008 г. № 147 Об упразднении Глыбоцкого, Телешевского сельсоветов и изменении границ Марковичского, Тереничского сельсоветов Гомельского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210115162430/https://pravo.by/pdf/2008-179/2008-179(003-053).pdf|date=15 студзеня 2021}}&lt;/ref&gt;. 16 верасня 2008 года пасёлак Малінаўка, якія раней знаходзіўся ў складзе Целяшоўскага сельсавета, атрымаў назву [[Малінаўка Целяшоўская]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2008-283/2008_283_9_19206.pdf Решение Гомельского районного Совета депутатов от 16 сентября 2008 г. № 97 О переименовании поселка Малиновка Телешовского сельсовета Гомельского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210128045258/https://pravo.by/pdf/2008-283/2008_283_9_19206.pdf|date=28 студзеня 2021}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1936 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 92,0 % — [[беларусы]], 5,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1484 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Цярэніцкі сельсавет}}
{{Гомельскі раён}}

[[Катэгорыя:Цярэніцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Уваравіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]
[[Катэгорыя:Нацыянальныя рускія сельсаветы БССР]]</text>
      <sha1>d784v3pkq6ho2q0jbxrdu9kumejusb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Церахоўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>668995</id>
    <revision>
      <id>5142767</id>
      <parentid>4705312</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9702" sha1="liq6qcrwinh77337ddrl3eerk5fgsvp" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Церахоўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Добрушскі раён]]
|Уключае                   = 5 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Церахоўка (гарадскі пасёлак)|Церахоўка]]
|Датаўтварэння             = [[8 снежня]] [[1926]],&lt;br /&gt;[[12 лістапада]] [[2013]]
|Скасаванне                = [[27 верасня]] [[1938]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 4017
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = http://dobrush.gov.by/ru/terez-sisp/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Церахо́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Церахоўка (гарадскі пасёлак)|Церахоўка]].

Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Чырванабудскі раён|Чырванабудскага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Церахоўка. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Церахоўскі раён|Церахоўскага раёна]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Ніўкінскі сельсавет|Ніўкінскага сельсавета]], і рэарганізаваны ў '''Церахоўскі нацыянальны рускі сельсавет'''. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Церахоўскім раёне БССР. У 1935 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 27 верасня 1938 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Церахоўскага пассавета.

1 снежня 2009 года да Церахоўскага пассавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Васільеўскі сельсавет (Добрушскі раён)|Васільеўскага сельсавета]] (вёска [[Васільеўка (Добрушскі раён)|Васільеўка]] і пасёлак [[Чырвоны Алёс]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-309/2009-309(003-022).pdf&amp;oldDocPage=2 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 279 Об изменении административно-территориального устройства Добрушского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210205080252/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-309%2F2009-309%28003-022%29.pdf&amp;oldDocPage=2|date=5 лютага 2021}}&lt;/ref&gt;. 20 студзеня 2011 года скасавана вёска [[Церахоўка (вёска, Добрушскі раён)|Церахоўка]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2011-18/2011_18_9_38122.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 20 января 2011 г. № 80 Об изменении границ городского поселка Тереховка Добрушского района Гомельской области]&lt;/ref&gt;. 12 лістапада 2013 года Церахоўскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913g0061461&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 280 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Добрушского района Гомельской области]&lt;/ref&gt;. 28 сакавіка 2023 года ў склад [[Пераростаўскі сельсавет|Пераростаўскага сельсавета]] перададзены аграгарадок [[Васільеўка (Добрушскі раён)|Васільеўка]] і пасёлак [[Чырвоны Алёс]], у склад [[Уцеўскі сельсавет|Уцеўскага сельсавета]] — пасёлак [[Высокі Хутар]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D923g0122774&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 28 марта 2023 г. № 448 Об изменении административно-территориального устройства Добрушского района Гомельской области]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва паводле перапісу 2009 года (6 населеных пунктаў, без гарадскога пасёлка Церахоўка) — 2306 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 93,1 % — [[беларусы]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (8 населеных пунктаў) — 4017 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Церахоўскі сельсавет}}
{{Добрушскі раён}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чырванабудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Церахоўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1938 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]]
[[Катэгорыя:Нацыянальныя рускія сельсаветы БССР]]
[[Катэгорыя:Церахоўскі сельсавет| ]]</text>
      <sha1>liq6qcrwinh77337ddrl3eerk5fgsvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод жанчын 1994</title>
    <ns>0</ns>
    <id>679370</id>
    <revision>
      <id>5143008</id>
      <parentid>4389977</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3871" sha1="ojsw69oitnfsbg2mz46fnqh19hgdn7z" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|час               = 
|назва1            = 
|назва             = 1-ы [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод жанчын|жаночы чэмпіянат Беларусі па міні-футболе]]
|лагатып           = 
|памер             = 
|подпіс            = 
|удзельнікаў       = 5
|гарады            = 4
|стадыёны          = 
|чэмпіён           = [[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея]]
|разоў             = 1
|2 месца           = [[ЖФК Бабруйчанка|Трыкатажніца]]
|3 месца           = [[ЖФК Славянка Бабруйск|Славянка]]
|дублёры           = 
|гульняў           = 40
|галоў             = 
|імя забітых галоў = 
|гледачоў          =  
|бамбардзір        =  
|бгалоў            = 
|імя гола          = 
|лепшы             = 
|папярэдні сезон   =
|наступны сезон    = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод жанчын 1995|1995]]
}}

'''Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод жанчын 1994''' (1-ы [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболу сярод жанчын|жаночы чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] па [[Міні-футбол|міні-футболе]]) — чэмпіянат Беларусі міні-футболе сярод беларускіх жаночых каманд 1994 года.

== Турнірная табліца ==
Вясной 1994 года быў арганізаваны першы чэмпіянат Беларусі па міні-футболе для камандаў [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|жаночай лігі па футболе]] (Першы тур адбыўся ў [[Магілёў|Магілёве]], другі ў Мінску).

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Месца||Каманда||1||2||3||4||5||Гульні||Перамогі||Нічыі||Паражэнні||Галы||Ачкі
|-
|[[Файл:Gold medal icon.svg]]||«[[ЖФК Дняпро Магілёў|Надзея]]» ([[Магілёў]])||[[Файл:Soccerball.svg|20px]]||2:1||6:1||4:2||16:0||8||8||0||0|||60 − 9||16
|-
|[[Файл:Silver medal icon.svg]]||«[[ЖФК Бабруйчанка|Трыкатажніца]]» ([[Бабруйск]])||1:4||[[Файл:Soccerball.svg|20px]]||8:3||5:0||17:1||8||6||0||2||59 − 15||12
|-
|[[Файл:Bronze medal icon.svg]]||«[[ЖФК Славянка Бабруйск|Славянка]]» ([[Бабруйск]])||1:9||3:10||[[Файл:Soccerball.svg|20px]]||5:2||4:2||8||3||1||4||28 − 44||7
|-
|4||«[[ЖФК Электроніка Мінск|Электроніка]]» ([[Мінск]])||3:4||2:5||3:3||[[Файл:Soccerball.svg|20px]]||3:1||8||2||1||5||20 − 27||6
|-
|5||«Юнасць» ([[Магілёўскі раён]])||0:15||0:12||4:8||0:5||[[Файл:Soccerball.svg|20px]]||8||0||0||8||8 − 80||0
|}

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* М. Н. Кацман, С. О. Фадеев. Краткая энциклопедия женского футбола. — Калуга: «Калуга вечерняя», 1996. — 145 с.

== Спасылкі ==
* {{ref-ru}} [https://mini-football.by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220209225729/https://mini-football.by/ |date=9 лютага 2022 }}

{{Міні-футбол у Беларусі}}
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1994 годзе]]
[[Катэгорыя:Футзал у Беларусі]]</text>
      <sha1>ojsw69oitnfsbg2mz46fnqh19hgdn7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вустэршыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>679376</id>
    <revision>
      <id>5142667</id>
      <parentid>4645740</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2132" sha1="2kmwywq9bc7c3n8wqm0opg5mxhign81" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Вустэршыр''' ({{lang-en|Worcestershire}}) — цырыманіяльнае неметрапольнае графства на захадзе Англіі.

Сучаснае графства ўтворана 1 красавіка 1998 года шляхам падзелу неметрапольнага графства Херэфард-энд-Вустэр на ўнітарнае цырыманіяльнае графства [[Херэфардшыр]] і неметрапольнае (з захаваннем двухузроўневай сістэмы саветаў) цырыманіяльнае графства Вустэршыр. Уваходзіць у склад рэгіёна [[Уэст-Мідлендс]]. Сталіца і найбуйнейшы горад — [[Вустэр]]. Насельніцтва 542 107 тыс. чалавек (21-е месца сярод неметропольных графстваў; даныя 2001 г.).

Агульная плошча тэрыторыі 1 741 км² (34-е месца сярод цырыманіяльных графстваў і 29-е — сярод неметрапольных графстваў). Мяжуе на поўначы з цырыманіяльным графствам [[Стафардшыр]], на паўночным усходзе з цырыманіяльным графствам [[Уэст-Мідлендс]], на ўсходзе з цырыманіяльным графствам [[Уорыкшыр]], на поўдні з цырыманіяльным графствам [[Глостэршыр]], на паўднёвым захадзе з цырыманіяльным графствам [[Херэфардшыр]], на паўночным захадзе з цырыманіяльным графствам [[Шропшыр]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Традыцыйныя графствы Англіі}}
{{Цырыманіяльныя графствы Англіі}}

[[Катэгорыя:Графствы Англіі]]
[[Катэгорыя:Вустэршыр| ]]</text>
      <sha1>2kmwywq9bc7c3n8wqm0opg5mxhign81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беркшыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>679424</id>
    <revision>
      <id>5142665</id>
      <parentid>3859524</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1297" sha1="r4jf2vid39599j3owu8x667sij892op" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Беркшыр''' ({{lang-en|Berkshire}}) — гістарычнае і цырыманіяльнае графства на поўдні Англіі, у даліне ракі [[Тэмза|Тэмзы]]. Уваходзіць у склад [[Паўднёва-Усходняя Англія|Паўднёва-Усходняй Англіі]]. Сталіца і найбуйнейшы горад — [[Рэдынг (Англія)|Рэдынг]]. Насельніцтва 812 200 чалавек (26-е месца сярод графстваў; ацэнка 2005 года). Агульная плошча тэрыторыі 1262 км² (40-е месца). Мяжуе на ўсходзе з Вялікім Лонданам, на паўднёвым усходзе з Сурэем, на поўдні з [[Хэмпшыр]]ам, на захадзе з [[Уілтшыр]]ам, на поўначы з [[Оксфардшыр]]ам, на паўночным усходзе з [[Бакінгемшыр]]ам.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}{{Традыцыйныя графствы Англіі}}
{{Цырыманіяльныя графствы Англіі}}

[[Катэгорыя:Графствы Англіі]]
[[Катэгорыя:Беркшыр| ]]</text>
      <sha1>r4jf2vid39599j3owu8x667sij892op</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142666</id>
      <parentid>5142665</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5142666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1299" sha1="4ua38kwn6e6k853hhcd3ff5e604mdc8" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Беркшыр''' ({{lang-en|Berkshire}}) — гістарычнае і цырыманіяльнае графства на поўдні Англіі, у даліне ракі [[Тэмза|Тэмзы]]. Уваходзіць у склад [[Паўднёва-Усходняя Англія|Паўднёва-Усходняй Англіі]]. Сталіца і найбуйнейшы горад — [[Рэдынг (Англія)|Рэдынг]]. Насельніцтва 812 200 чалавек (26-е месца сярод графстваў; ацэнка 2005 года). Агульная плошча тэрыторыі 1262 км² (40-е месца). Мяжуе на ўсходзе з Вялікім Лонданам, на паўднёвым усходзе з Сурэем, на поўдні з [[Хэмпшыр]]ам, на захадзе з [[Уілтшыр]]ам, на поўначы з [[Оксфардшыр]]ам, на паўночным усходзе з [[Бакінгемшыр]]ам.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Традыцыйныя графствы Англіі}}
{{Цырыманіяльныя графствы Англіі}}

[[Катэгорыя:Графствы Англіі]]
[[Катэгорыя:Беркшыр| ]]</text>
      <sha1>4ua38kwn6e6k853hhcd3ff5e604mdc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дорсет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>679637</id>
    <revision>
      <id>5142669</id>
      <parentid>3860143</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="9q9996jvsc7hvyl4jpvd8gxbsv4zdjc" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Дорсет''' ({{lang-en|Dorset}}) — цырыманіяльнае неметрапольнае графства [[Англія|Англіі]], знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы краіны на ўзбярэжжы праліва [[Ла-Манш]]. Складаецца з неметрапольнага графства Дорсет і двух унітарных адзінак: Пула і Борнмута. Займае тэрыторыю ў 2653 км², Дорсет мяжуе з чатырма іншымі англійскімі графствамі: [[Дэваншыр]] на захадзе, [[Сомерсет]] на паўночным захадзе, [[Уілтшыр]] на паўночным усходзе і [[Хэмпшыр]] на ўсходзе. Сталіцай графства з’яўляецца горад [[Дорчэстэр (Дорсет)|Дорчэстэр]], размешчаны ў яго паўднёвай частцы. Насельніцтва Дорсета — 744 тысячы жыхароў (па дадзеных перапісу насельніцтва 2011 года). Каля паловы з іх пражывае на тэрыторыі паўднёва-ўсходняй агламерацыі, астатняе насельніцтва графства ў асноўным размеркавана па сельскай мясцовасці з нізкай шчыльнасцю.

Засяленне тэрыторыі сучаснага графства першабытнымі плямёнамі адбывалася пачынаючы з эпохі [[неаліт]]у. У VII стагоддзі Дорсет становіцца графствам.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Традыцыйныя графствы Англіі}}
{{Цырыманіяльныя графствы Англіі}}

[[Катэгорыя:Графствы Англіі]]
[[Катэгорыя:Дорсет| ]]</text>
      <sha1>9q9996jvsc7hvyl4jpvd8gxbsv4zdjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хрысціянская візія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>680705</id>
    <revision>
      <id>5142658</id>
      <parentid>4988298</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22918" sha1="pf18x7xyf5fwwnrl5zznhfwm9eibz8e" xml:space="preserve">{{Некамерцыйная арганізацыя
 |тып                  = [[грамадскае аб’яднанне]]
 |заснавана            = [[9 верасня]] [[2020]]
 |ключавыя фігуры      = [[Наталля Сцяпанаўна Васілевіч|Наталля Васілевіч]]
 |галіна               = хрысціянскае асвятленне палітычнага крызісу ў Беларусі пасля 2020 года
 }}
'''Хрысціянская візія''' ― рабочая група беларускіх хрысціян па пераадоленні палітычнага крызісу Беларусі з 2020 года. Вакол групы «Хрысціянская візія» сканцэнтравалася грамадская дзейнасць беларускіх хрысціян ва ўмовах [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычных рэпрэсій]] і ўнутрыцаркоўнага ціску з 2020 года; патэнцыял групы вырас праз эміграцыю хрысціянскіх актывістаў, большасць яе сяброў цяпер знаходзіцца за мяжой&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/belorusskie-hristianskie-reakczii-protiv-rossijskogo-vtorzheniya-v-ukrainu/|title=Белорусские христианские реакции против российского вторжения в Украину|last=Васілевіч|first=Наталля|lang=ru|website=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|date=2022-03-11}}&lt;/ref&gt;. Група ставіць мэтай ініцыяванне і садзеянне сумеснай дзейнасці хрысціян для дасягнення мэт Рады: пераадолення палітычнага крызісу і забеспячэння грамадскай згоды.

== Статус і склад ==
Група «Хрысціянская візія» была створана 9 верасня 2020 г. як рабочая група [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]] Беларусі і з’яўляецца нефармальным міжканфесійным аб’яднаннем, да якога могуць далучацца сябры Каардынацыйнай рады. Заяву пра стварэнне групы спачатку падпісалі 24 свецкія вернікі і святары ўсіх асноўных канфесій краіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/zayava-rabochaj-grupy-kaardynacyjnaj-rady-xrysciyanskaya-viziya-2/|title=Заява рабочай групы Каардынацыйнай рады “Хрысціянская візія”|author=Рабочая група Каардынацыйнай рады “Хрысціянская візія”|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|date=2020-09-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/rabochaya-gruppa-xristianskoe-videnie/|title=Рабочая группа “Христианское видение”|lang=ru|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|author=Рабочая группа Координационного Совета «Христианское видение»|date=2020-09-09}}&lt;/ref&gt;.

== Дзейнасць ==
«Хрысціянская візія» адсочвае і надае галоснасці фактам пераследу веруючых у Беларусі па рэлігійных і палітычных матывах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belarus2020.churchby.info/zayavlen%d0%b8e-gruppy-koord%d0%b8nacz%d0%b8onnogo-soveta-hr%d0%b8st%d0%b8anskoe-v%d0%b8den%d0%b8e-po-povodu-g%d0%b8bel%d0%b8-v-shklovskoj-kolon%d0%b8%d0%b8-pol%d0%b8t%d0%b8cheskogo-zaklyu/|title=Заявление группы Координационного совета «Христианское видение» по поводу гибели в Шкловской колонии политического заключенного Витольда Ашурка|author=Рабочая группа Координационного Совета «Христианское видение»|website=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|date=2021-05-22|publisher=Рабочая группа Координационного Совета «Христианское видение»|access-date=2021-06-09}}&lt;/ref&gt;, і парушэнню іх правоў у месцах зняволення&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belarus2020.churchby.info/zayavlen%d0%b8e-gruppy-koord%d0%b8nacz%d0%b8onnogo-soveta-hr%d0%b8st%d0%b8anskoe-v%d0%b8den%d0%b8e-po-povodu-nevozmozhnost%d0%b8-podp%d0%b8sk%d0%b8-na-kataliczki-vesnik-v-tyurme/|title=Заявление группы Координационного совета «Христианское видение» по поводу невозможности подписки на “Каталіцкі веснік” в тюрьме №4 г. Могилева|website=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|date=2021-05-31|publisher=Рабочая группа Координационного Совета «Христианское видение»|access-date=2021-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belarus2020.churchby.info/zayavlenie-gruppy-koordinacionnogo-soveta-xristianskoe-videnie-po-povodu-nedopuska-svyashhennikov-k-politicheskim-zaklyuchennym-pavlu-severincu-irene-bernackoj-i-olge-zolotar/|title=Заявление группы Координационного совета «Христианское видение» по поводу недопуска священников к политическим заключенным Павлу Северинцу, Ирене Бернацкой и Ольге Золотарь|website=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|date=2021-05-04|publisher=Рабочая группа Координационного Совета «Христианское видение»|access-date=2021-06-09}}&lt;/ref&gt;. Факты абагульваюцца ў маніторынгу на англійскай і рускай мовах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/monitoring-presledovanij-po-cerkovnoj-linii-vo-vremya-protestov-v-belarusi/|title=Мониторинг преследований по основаниям, связанным с религией, во время политического кризиса в Беларуси (ОБНОВЛЯЕТСЯ)|author=Рабочая група Каардынацыйнай рады “Хрысціянская візія”|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі}}&lt;/ref&gt;. Яны прыцягнулі ўвагу айчынных і міжнародных СМІ&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://cruxnow.com/church-in-europe/2021/05/closed-trial-death-in-prison-belarus-increases-pressure-on-opposition/|title=Closed trial, death in prison: Belarus increases pressure on opposition|author=Jonathan Luxmoore|website=Crux|date=2021-05-26|access-date=2021-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://cruxnow.com/church-in-europe/2021/04/belarus-catholic-officials-silent-but-some-catholics-show-support-quietly/|title=Belarus Catholic officials silent, but some Catholics show support quietly|author=Jonathan Luxmoore|website=Crux|date=2021-04-13|access-date=2021-06-09}}&lt;/ref&gt;. На маніторынгавыя даследаванні групы спасылаецца ў сваіх справаздачах па стане рэлігіі ў Беларусі Дзярждэпартамент ЗША&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://by.usembassy.gov/be/%d0%bc%d1%96%d0%b6%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d1%81%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%b7%d0%b4%d0%b0%d1%87%d0%b0-%d0%b0%d0%b1-%d1%81%d0%b2%d0%b0%d0%b1%d0%be%d0%b4%d0%b7%d0%b5/ |title=Міжнародная справаздача аб свабодзе веравызнання ў Рэспубліцы Беларусь за 2022 год |website=U.S. Mission Belarus |date=2023-08-09|access-date=2024-08-27}}&lt;/ref&gt;.

Група мабілізуе свецкіх вернікаў і духавенства на выказванні і акцыі асуджэння гвалту, у падтрымку аднаўлення законнасці і вызвалення палітзняволеных, і асвятляе іх дзейнасць.

Заахвочвае тэолагаў, святароў і іншых людзей і арганізацыі ў Беларусі і замежжы да багаслоўскага асэнсавання пратэстаў і рэпрэсій. Беспрэцэдэнтным прыкладам такой рэфлексіі стаў ліст [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] Папу [[Францыск (Папа Рымскі)|Францішку]] ў адказ на яго [[Энцыкліка|энцыкліку]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/list-svyatlany-cixanoўskaj-svyatomu-ajcu-francishku/|title=Ліст Святланы Ціханоўскай Святому Айцу Францішку|date=2020-12-04|author=Святлана Ціханоўская|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|publisher=Рабочая група Каардынацыйнай рады “Хрысціянская візія”}}&lt;/ref&gt;.

Ініцыюе і ўдзельнічае ― у Беларусі і за мяжой ― у кампаніях у падтрымку палітзняволеных, пераследаваных веруючых і царкоўных супольнасцяў у Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://belarus2020.churchby.info/molitva-za-belarus-kak-eto-bylo-i-chto-eto-takoe/|title=Молитва за Беларусь: как это было и что это такое|website=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|date=2021-05-06|publisher=Рабочая группа Координационного Совета «Христианское видение»|access-date=2021-06-09}}&lt;/ref&gt;.

24 лютага 2022 года група зрабіла заяву з нагоды [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]], у якой асудзіла агрэсію і выкарыстанне тэрыторыі Беларусі для нападу, выказала салідарнасць з украінскім народам і заклікала беларускіх вайскоўцаў не ўдзельнічаць у вайне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/zayava-grupy-hryscziyanskaya-viziya-nakont-vaennaj-agresii-supracz-braczkaj-ukrainy-i-udzelu-rezhymu-alyaksandra-lukashenki-u-yoj-2/|title=Заява групы «Хрысціянская візія» наконт ваеннай агрэсіі супраць брацкай Украіны і ўдзелу рэжыму Аляксандра Лукашэнкі ў ёй|author=Хрысціянская візія|lang=be|website=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|date=2022-02-24|access-date=2022-03-21}}&lt;/ref&gt;. З таго часу група таксама занялася даследаваннем антываенных хрысціянскіх ініцыятыў у Расіі, маніторынгам пераследу хрысціян за антываенную пазіцыю. У выніку з’явілася ініцыятыва «[[Хрысціяне супраць вайны]]».

Вядзе вебсайт, каналы ў Тэлеграме і ў іншых сацыяльных сетках&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belarus2020.churchby.info/category/chirstian-vision/|title=Хрысціянская візія|website=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|publisher=Рабочая группа Координационного Совета «Христианское видение»|access-date=20 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210609083217/https://belarus2020.churchby.info/category/chirstian-vision/|archive-date=9 чэрвеня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У верасні 2023 года Telegram-канал групы быў прызнаны экстрэмісцкім матэрыялам па рашэнні суда [[Лідскі раён|Лідскага раёна]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Телеграм-канал «Хрысціянская Візія» признан экстремистскими материалами|url=https://reform.news/telegram-kanal-hryscijanskaja-vizija-priznan-jekstremistskimi-materialami|website=[[Reform.news]]|date=2023-09-11|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

У кастрычніку 2023 года прызнаны экстрэмісцкімі матэрыяламі Instagram-, Facebook і Twitter-акаўнт групы па рашэнні суда Кастрычніцкага раёна горада Віцебска.

У 2025 годзе ўлады Беларусі аб’явілі «Хрысціянскую візію» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/365546|title=Прызналі «экстрэмісцкімі фармаваннямі» «Хрысціянскую візію», «БюроМедиа» і «Палітвязынку»|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;.

=== Субпраект «Хрысціяне супраць вайны» ===

«Хрысціяне супраць вайны» з'явіліся як ініцыятыва спачатку як медыягрупа, якая аналізуе рэакцыю хрысціянскіх абшчын Расіі, Украіны, Беларусі і іншых суседніх краін на ўварванне Расіі ва Украіну.

Удзельнікі групы вывучалі спосабы супраціўлення хрысціян у Расіі ваенным дзеянням; рэлігійную прапаганду, якая выкарыстоўваецца для апраўдання агрэсіі; структурныя змены ў канфесійным ландшафце Расіі і Украіны на фоне ваенных дзеянняў і многае іншае.

Такім чынам да дзейнасці ініцыятывы далучыліся хрысціяне не толькі з Беларусі, а і з Расіі, Украіны, Літвы, Германіі, Іспаніі і іншых краін. 

Паколькі неўзабаве пасля пачатку ваенных дзеянняў пачаліся рэпрэсіўныя практыкі ў адносінах да грамадзян, якія выказвалі нязгоду з дзеяннямі расійскіх войск, група занялася праваабарончай дзейнасцю: у прыватнасці, маніторынгам выпадкаў пераследу хрысціян за антываенную пазіцыю, а таксама арганізацыяй дапамогі ім.

Да вынікаў даследаванняў ініцыятывы звяртаюцца расійскія&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ovd.info/articles/2023/04/18/blazhenny-mirotvorcy-s-chem-stalkivayutsya-hristianskie-religioznye-deyateli |title=«Блаженны миротворцы». С чем сталкиваются христианские религиозные деятели, выступающие против войны | date=2023-04-18 |publisher=ОВД-Инфо |accessdate=2024-08-12 |lang=ru}}&lt;/ref&gt; і заходнія&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://forum18.org/archive.php?article_id=2809 |title=RUSSIA: Fled fearing prosecution for preaching that war is &quot;terrible&quot; | date=2023-02-10 |publisher={{iw|Forum 18}} |accessdate=2024-08-08 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://noek.info/hintergrund/3458-die-belarusische-orthodoxe-kirche-und-der-krieg-gegen-die-ukraine?idU=2 |title=Die Belarusische Orthodoxe Kirche und der Krieg gegen die Ukraine  | date=2024-08-15 |publisher=NÖK  |accessdate=2024-08-26 |lang=en}}&lt;/ref&gt; праваабарончыя і міжцаркоўныя арганізацыі, а таксама вучоныя ў сваіх артыкулах&lt;ref&gt;Regula M. Zwahlen and Natalija Zenge. Silenced Dissent in the Russian Orthodox Church // Euxeinos. — 2023. — Vol. 13, No. 35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pavlo Smytsnyuk. The War in Ukraine as a Challenge for Religious Communities: Orthodoxy, Catholicism and Prospects for Peacemaking // Studia Universitatis Babeș-Bolyai Theologia Catholica Latina. — 2023. — Vol. 68(1).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Regina Elsner. Questioning the concept of ‘religious activism’ in Russian Orthodoxy from a theological perspective // Religion, State and Society. — 2023. — Vol. 51. Issue 1: Religious activism in Eastern Europe and beyond.&lt;/ref&gt;.

На іх дзейнасць спасылаюцца заходнія медыя&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ru.euronews.com/2023/08/12/russian-dissident-priests |title=Они пострадали за &quot;мир&quot;  | date=2023-08-14 |publisher=[[Euronews]] |accessdate=2024-08-27 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dw.com/en/like-partisans-anti-war-russian-clergy-face-punishment/a-67103511 |title=Anti-war Russian clergy face punishment  | date=2023-10-15 |publisher=[[Deutsche Welle]] |accessdate=2024-08-27 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Таксама маніторынгі выкарыстоўваюцца расійскімі незалежнымі СМІ для ацэнкі рэпрэсіўных практык у Расіі ў дачыненні да вернікаў, якія займаюць антываенную пазіцыю&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.severreal.org/a/partizanyu-kak-mogu-svyaschenniki-protiv-voyny/32432967.html |title=«Партизаню, как могу». Священники против войны |date=2023-05-08 |publisher=Север.Реалии |accessdate=2024-08-08 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://meduza.io/news/2023/02/03/patriarh-kirill-zapretil-v-sluzhenii-moskovskogo-svyaschennika-kotoryy-v-molitve-zamenil-slovo-pobeda-na-mir |title=Патриарх Кирилл запретил в служении московского священника, который в молитве заменил слово «победа» на «мир» |date=2023-02-03 |publisher=[[Meduza]] |accessdate=2023-08-08 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kavkazr.com/a/ot-dzhihada-do-molitvy-za-mir-religioznye-deyateli-kavkaza-i-yuga-rossii-i-voyna-v-ukraine/32379901.html |title=От джихада до молитвы за мир. Религиозные деятели Кавказа и юга России и война в Украине |date=2023-04-26 |publisher=Кавказ.Реалии |accessdate=2023-08-12 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.moscowtimes.ru/2023/11/06/kak-propoveduyut-antivoennie-svyaschenniki-posle-izgnaniya-iz-prokremlevskoi-rpts-a112359 |title=Как проповедуют антивоенные священники после изгнания из прокремлевской РПЦ |date=2023-11-06 |publisher=The Moscow Times |accessdate=2023-08-12 |lang=ru |archive-date=7 лістапада 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107015459/https://www.moscowtimes.ru/2023/11/06/kak-propoveduyut-antivoennie-svyaschenniki-posle-izgnaniya-iz-prokremlevskoi-rpts-a112359 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Асноўныя вынікі даследчай дзейнасці ініцыятывы — гэта маніторынгавыя спісы:
* пераследу хрысціян з боку рэлігійных арганізацый і ўладаў за антываенную пазіцыю або падтрымку Украіны ў абароне ад агрэсіі&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://shaltnotkill.info/presledovanie-hristian-za-antivoennuyu-pozicziyu-ili-podderzhku-ukrainy-v-zashhite-ot-agressii-so-storony-religioznyh-organizaczij-i-vlastej/ |title=Преследование христиан со стороны религиозных организаций и властей за антивоенную позицию или поддержку Украины в защите от агрессии |accessdate=2024-08-25 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;;
* загінуўшых падчас вайны свяшчэннаслужыцеляў і царкоўнаслужыцеляў хрысціянскіх цэркваў Украіны&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://shaltnotkill.info/spisok-pogibshih-svyashhennosluzhitelej-i-czerkovnosluzhitelej-hristianskih-czerkvej-ukrainy/ |title=Список погибших священнослужителей и церковнослужителей христианских церквей Украины |accessdate=2024-08-08 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;;
* святароў РПЦ, якія ўдзельнічаюць у якасці капеланаў ва Узброеных сілах РФ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://shaltnotkill.info/svyashhenniki-rpcz-na-fronte/ |title=Священники РПЦ на фронте |accessdate=2024-08-08 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;;
* свядомых адмоўнікаў ад вайсковай службы па меркаваннях сумлення ва Украіне&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://shaltnotkill.info/ukraina-soznatelnye-otkazchiki/ |title=Украина: сознательные отказчики от военной службы по соображениям совести |accessdate=2024-08-08 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://belarus2020.churchby.info Афіцыйны сайт]

{{Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2020 годзе]]
[[Катэгорыя:Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]]
[[Катэгорыя:Праваабарончыя арганізацыі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэлігійныя арганізацыі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]]</text>
      <sha1>pf18x7xyf5fwwnrl5zznhfwm9eibz8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чачэрскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>681507</id>
    <revision>
      <id>5142890</id>
      <parentid>4704903</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T04:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6667" sha1="kxwqiayzbydh59988bkmts3754xb2mm" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чачэрскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Чачэрскі раён]]
|Уключае                   = 19 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Отар]]
|Датаўтварэння             = [[8 снежня]] [[1926]],&lt;/br&gt;[[12 ліпеня]] [[1973]]
|Скасаванне                = [[30 снежня]] [[1927]],&lt;/br&gt;[[1 снежня]] [[2009]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1297
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чачэ́рскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чачэрскі раён|Чачэрскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Отар]].

Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка [[Чачэрск]]. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Чачэрскага местачковага Савета.

12 ліпеня 1973 года цэнтр [[Захарпольскі сельсавет|Захарпольскага сельсавета]] перанесены ў горад Чачэрск, а сельсавет перайменаваны ў Чачэрскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 ліпеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).&lt;/ref&gt;. 11 чэрвеня 2009 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Отар&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-205/2009_205_9_25696.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Чечерского районного Совета депутатов от 11 июня 2009 г. № 107 О переносе административно-территориального центра Чечерского сельсовета]&lt;/ref&gt;. 1 снежня 2009 года сельсавет перайменаваны ў [[Аторскі сельсавет|Аторскі]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-309/2009-309(003-022).pdf&amp;oldDocPage=6 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 291 О переименовании Чечерского сельсовета Чечерского района]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1297 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 96,4 % — [[беларусы]], 2,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Чачэрскі раён}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1973 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]]</text>
      <sha1>kxwqiayzbydh59988bkmts3754xb2mm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Любоў Зямцова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687585</id>
    <revision>
      <id>5142933</id>
      <parentid>4952190</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3366" sha1="6hoalbfekqktlgw6e4cdkx8td0ph1an" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Любо{{націск}}ў Зямцо{{націск}}ва''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[беларусь|беларускі]] {{кінарэжысёр|Беларусі}}-дакументаліст.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Пасьля аўтааварыі і 8 дзён у рэанімацыі памерла рэжысэрка Любоў Зямцова|url=https://www.svaboda.org/a/30627412.html|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=22 траўня 2020|accessdate=2021-09-21}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Скончыла [[Беларуская акадэмія мастацтваў|Беларускую акадэмію мастацтваў]] (курс [[Міхаіл Жданоўскі|Міхаіла Жданоўскага]]) і курс дакументальнага кіно Doc Pro ў «[[Waida School Doc Pro|Школе Вайды]]» ([[Варшава]]). Фільмы Зямцовай былі ўдзельнікамі такіх фестываляў, як «[[Astra Film Festival]]», «[[Artdocfest]]», «[[Watch Docs Belarus]]» і іншых.

Прэм’ера дэбютнай карціны Любові Зямцовай «Дзень перамогі» адбылася ў на «Artdocfest» у 2016 годзе. Фільм Зямцовай «Месца Любові» створаны пры падтрымцы тэлеканала «Настоящее время».

Пасля аўтамабільнай аварыі з 14 траўня 2020 года была ў рэанімацыі. Аварыя здарылася на 43-м км дарогі {{таблічка-by|М|5}}. У аварыі загінулі рэжысёр Уладзімір Міхайлоўскі і мастак-гукарэжысёр Максім Гаўрыленка. Памерла 22 траўня ў мінскім шпіталі хуткай дапамогі.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Памерла 29-гадовая рэжысёр Любоў Зямцова|url=https://www.racyja.com/hramadstva/pamerla-29-gadovaya-rezhysyor-lyubou-zyamtsov/|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=21 верасня 2020|accessdate=2021-09-21}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх||Заўвага}}
{{УдФільме|2009|[[Жыццё ў клетцы]]|Жизнь в клетке|рэжысёр, сцэнарыст}}
{{УдФільме|2014|[[Пра любоў: Іра]]|Про любовь: Ира|рэжысёр, сцэнарыст, аператар}}
{{УдФільме|2016|[[Дзень перамогі]]|День победы|рэжысёр, сцэнарыст}}
{{УдФільме|2019|[[Месца кахання]]|Место любви|рэжысёр, сцэнарыст, аператар}}
{{УФільмеНіз}}

== Ушанаванне памяці ==
Да 30-годдзя з дня нараджэння Любові Зямцовай пляцоўка беларускага дакументальнага кіно BelarusDocs з 13 па 15 траўня 2021 года зладзіла анлайн-рэтраспектыву яе фільмаў.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
{{commons}}
{{вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Зямцова Любоў}}</text>
      <sha1>6hoalbfekqktlgw6e4cdkx8td0ph1an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па бейсболе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>691063</id>
    <revision>
      <id>5142972</id>
      <parentid>4872376</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5556" sha1="fta7lql00unt8umv39oc76pnj6dhoik" xml:space="preserve">'''Вышэйшая ліга Беларусі па бейсболе''' — рэгулярныя штогадовыя спаборніцтвы па бейсболе сярод [[бейсбол]]ьных клубных каманд [[Беларусь|Беларусі]]. 

== Пераможцы ==
{| class=&quot;standard&quot;
!Год||Чэмпіён||2 месца||3 месца
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2019|2019]]
|'''[[Мінск (бейсбольны клуб)|Мінск]]'''
| 
|[[Брэсцкія зубры]]&lt;ref&gt;[http://www.brest-zubrs.com/брестские-зубры-бронзовые-призеры-ч/ «Брестские зубры» — бронзовые призеры Чемпионата РБ!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211028071911/http://www.brest-zubrs.com/%d0%b1%d1%80%d0%b5%d1%81%d1%82%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b5-%d0%b7%d1%83%d0%b1%d1%80%d1%8b-%d0%b1%d1%80%d0%be%d0%bd%d0%b7%d0%be%d0%b2%d1%8b%d0%b5-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d0%b7%d0%b5%d1%80%d1%8b-%d1%87/ |date=28 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2018|2018]]
|'''[[Мінск (бейсбольны клуб)|Мінск]]'''
|[[Лагішынскія ваўкі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://varjag.net/logishinskie-volki-stali-prizerami-chempionata-belarusi-po-bejsbolu-2018/ |title=«Логишинские волки» стали призерами чемпионата Беларуси по бейсболу-2018 |access-date=27 кастрычніка 2021 |archive-date=27 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210901/http://varjag.net/logishinskie-volki-stali-prizerami-chempionata-belarusi-po-bejsbolu-2018/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2017|2017]]&lt;ref&gt;[https://vk.com/club91530721?w=wall-91530721_273%2Fall Выигрываем в финальной игре у команды БК Брест]&lt;/ref&gt;
|'''[[Мінск (бейсбольны клуб)|Мінск]]'''
|[[Брэсцкія зубры]]
|[[Лагішынскія ваўкі]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2016 — вышэйшая ліга|2016]]&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/sport/view/bejsbolisty-minska-v-shestoj-raz-vyigrali-chempionat-belarusi-212681-2016/ Бейсболисты &quot;Минска&quot; в шестой раз выиграли чемпионат Беларуси]&lt;/ref&gt;
|'''[[Мінск (бейсбольны клуб)|Мінск]]'''
|[[Брэсцкія зубры]]
|[[Лагішынскія ваўкі]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2015|2015]]
|'''[[Мінск (бейсбольны клуб)|Мінск]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2014|2014]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2013|2013]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
|[[Цукровы шторм]]
|[[Мінск (бейсбольны клуб)|Мінск]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2012|2012]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2011|2011]]
|'''[[Цукровы шторм]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2010|2010]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2009|2009]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2008|2008]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2007|2007]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2006|2006]]
|'''[[Мінск (бейсбольны клуб)|Мінск]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2005|2005]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2004|2004]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2003|2003]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2002|2002]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2001|2001]]
|'''[[Мінск (бейсбольны клуб)|Мінск]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2000|2000]]
|'''[[Брэсцкія зубры]]'''
| 
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 1999|1999]]
|'''[[Мінск (бейсбольны клуб)|Мінск]]'''
|
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 1998|1998]]
|Чэрвень
|
|
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 1997|1997]]
|'''[[Мінск (бейсбольны клуб)|Мінск]]'''
|
|
|}

{{зноскі}}

==Спасылкі==
* [http://www.baseballclub.ru/clubs/belarus/#.YXfFc1VBy00 Бейсбольные клубы Белоруссии/Беларуси]
* {{ref-ru}} [http://www.belarusbaseball.com/ Афіцыйны сайт Беларускай бейсбольнай асацыяцыі]

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Бейсбол у Беларусі}}
[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па бейсболе| ]]</text>
      <sha1>fta7lql00unt8umv39oc76pnj6dhoik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>691679</id>
    <revision>
      <id>5143009</id>
      <parentid>5029407</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8181" sha1="8z3nfqvwqey1yvuuk22usx6b3dxutqf" xml:space="preserve">{{Картка футбольнай лігі
|назва         = Вышэйшая ліга Беларусі
|арыгінальнае  = Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе
|лагатып       =  
|шырыня        = 
|подпіс        =  
|краіна        = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|федэрацыя     =  
|заснаваны     = [[2008]]
|скасаваны     =
|дывізіёны     = 
|каманды       = 8
|узроўні       = 1
|выхад у       = 
|выбыванне ў   = 
|нацыянальныя  = [[Кубак Беларусі па пляжным футболе|Кубак Беларусі]]&lt;br/&gt;[[Суперкубак Беларусі па пляжным футболе|Суперкубак Беларусі]]
|міжнародныя   = [[Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў па пляжным футболе|Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў]] 
|дзеючы чэмпіён = [[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]
|найбольш тытулаваны  = [[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]] (7 тытулаў)
|TV            =  
|сайт          = [http://www.beachsoccer.by/ www.beachsoccer.by]
|бягучы сезон  =  
}}

'''Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе'''  — галоўнае штогадовае клубнае спаборніцтва Беларусі па пляжным футболе. Чэмпіянат праводзіцца з 2008 года.

== Пераможцы ==
{| class=&quot;standard&quot;
!Год||Чэмпіён||2 месца||3 месца
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2021|2021]]&lt;ref&gt;[https://www.pressball.by/news/other/392102 Разное. «ЦОР-Masita» стал чемпионом Беларуси по пляжному футболу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211105075359/https://www.pressball.by/news/other/392102 |date=5 лістапада 2021 }}&lt;/ref&gt;||'''[[Кіраўск-СДЮШАР|ЦАР-Masita]]'''|| Шчучын || Палессе
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2020|2020]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20200727/1595856744-shtotydnyovy-spartyuny-aglyad-zvyazdy |title=Штотыднёвы спартыўны агляд «Звязды» |access-date=4 лістапада 2021 |archive-date=4 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104105733/https://zviazda.by/be/news/20200727/1595856744-shtotydnyovy-spartyuny-aglyad-zvyazdy |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||'''[[Кіраўск-СДЮШАР]]'''||Гроднааблспорт&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.grsu.by/by/component/k2/item/34537-kupalovtsy-uspeshno-vystupili-na-osnovnykh-respublikanskikh-sorevnovaniyakh-minuvshej-nedeli.html |title=Студэнты ГрДУ імя Янкі Купалы сталі пераможцамі і прызёрамі чэмпіянатаў Беларусі па пляжным футболе, кулявой стральбе, а таксама веславанні на байдарках і каноэ. |access-date=21 мая 2023 |archive-date=21 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521084509/https://www.grsu.by/by/component/k2/item/34537-kupalovtsy-uspeshno-vystupili-na-osnovnykh-respublikanskikh-sorevnovaniyakh-minuvshej-nedeli.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Брэст (пляжны футбол)|Брэст]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2019|2019]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kirovsk.by/2019/08/kira%D1%9Esk-sdyushar-zavayavala-srebra-chempiyanatu-belarusi-pa-plyazhnym-futbole/ |title=«Кіраўск-СДЮШАР» заваявала «срэбра» чэмпіянату Беларусі па пляжным футболе |access-date=4 лістапада 2021 |archive-date=4 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104153309/http://www.kirovsk.by/2019/08/kira%D1%9Esk-sdyushar-zavayavala-srebra-chempiyanatu-belarusi-pa-plyazhnym-futbole/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||'''Гроднааблспорт'''&lt;ref&gt;[http://www.beachsoccer.by/832-superkubok-belarusi-po-plyazhnomu-futbolu-2020 Суперкубок Беларуси по пляжному футболу 2020]&lt;/ref&gt;|| [[Кіраўск-СДЮШАР]] ||Шчучын
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2018|2018]]||'''Гроднааблспорт'''&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/superkubok-belarusi-po-plyazhnomu-futbolu-dostalsya-shchuchinu.html Суперкубок Беларуси по пляжному футболу достался «Щучину»]&lt;/ref&gt;||[[Брэст (пляжны футбол)|ProDom]]|| [[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2017|2017]]||'''[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]'''||[[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Зборная Віцебскай вобласці]]||Гроднааблспорт
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2016|2016]]||'''[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]'''||[[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Зборная Віцебскай вобласці]]||[[БДПУ (пляжны футбол)|БДПУ]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2015|2015]]&lt;ref&gt;[https://bspu.by/news/universitet/komanda-bgpu-zanyala-3-e-mesto-v-chempionate-belarusi-po-plyazhnomu-futbolu КОМАНДА БГПУ ЗАНЯЛА 3-Е МЕСТО В ЧЕМПИОНАТЕ БЕЛАРУСИ ПО ПЛЯЖНОМУ ФУТБОЛУ]&lt;/ref&gt;||'''[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]'''||Гродна || [[БДПУ (пляжны футбол)|БДПУ]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2014|2014]]||'''[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]'''||[[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Віцгазэнерга]]|| [[Кіраўск-СДЮШАР|Кіраўск-Белшына]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2013|2013]]||'''[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]'''||[[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Віцгазэнерга]]|| [[М-Сіці]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2012|2012]]||'''[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]'''|| [[Кіраўск-СДЮШАР|Кіраўск-Белшына]] || [[Гарняк Салігорск|Гарняк]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2011|2011]]||'''[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]'''|| [[Гарняк Салігорск|Гарняк]]||Нафтан
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2010|2010]]||'''[[МФК Светлагорск|ЦКК]]'''|| [[Пасат-Пласт (пляжны футбол)|Пасат-Пласт]] || Палессе
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2009|2009]]||'''[[Пасат-Пласт (пляжны футбол)|Пасат-Пласт]]'''|| Палессе || [[МФК Светлагорск|ЦКК-СТС]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2008|2008]]||'''[[Пасат-Пласт (пляжны футбол)|Пасат-Пласт]]'''|| Відэадрук || [[МФК Светлагорск|Золак-ЦКК]]
|}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [http://www.beachsoccer.by/ Афіцыйны сайт Беларускай федэрацыі пляжнага футбола]{{Недаступная спасылка}}

{{Пляжны футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе| ]]</text>
      <sha1>8z3nfqvwqey1yvuuk22usx6b3dxutqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2013</title>
    <ns>0</ns>
    <id>691841</id>
    <revision>
      <id>5143013</id>
      <parentid>4029876</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3038" sha1="6i55ddem4344abgxr47dkj4azj0pulx" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|лагатып         = 
|памер           = 
|подпіс          = 
|час             = 1 чэрвеня — 18 жніўня 2013
|назва           = 
|удзельнікаў     = 6
|гарады          = 6
|стадыёны        = 3
|чэмпіён         = [[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]
|разоў           = 3
|2 месца         = [[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Віцгазэнерга]]
|3 месца         = [[М-Сіці|АРЗ—Мазыр]]
|дублёры         = 
|гульняў         =45
|галоў           =403
|гледачоў        = 
|бамбардзір      =  
|бгалоў          =  
|лепшы           = 
|папярэдні сезон = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2012|2012]]
|наступны сезон  = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2014|2014]]
}}
'''Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2013''' — 6-ы штогадовы [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе |чэмпіянат ]] у [[Беларусь|Беларусі]] па [[пляжны футбол|пляжным футболе]]. Чэмпіянат праходзіць па кругавой сістэме ў 3 кругі&lt;ref&gt;[http://www.beachsoccer.by/news/all/sostoyalas-zherebevka-opredelenie-poryadkovyix-nomerov-komand-chempionata-respubliki-belarus-po-plyazhnomu-futbolu-2013.html Состоялась жеребьевка (определение порядковых номеров команд) чемпионата Республики Беларусь по пляжному футболу 2013 — АФПФ]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Турнірная табліца ==
{| class=&quot;standard&quot;
!№||Каманды || Гульняў || Перамогі || Паражэнні || Забіта|| Прапушчана|| Ачкі
|-
|1
|bgcolor=&quot;gold&quot;|[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]
|15
|14
|1
|81
|29
|42
|-
|2
|bgcolor=&quot;silver&quot;|[[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Віцгазэнерга]]
|15
|13
|2
|100
|51
|36
|-
|3
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|[[М-Сіці|АРЗ—Мазыр]]
|15
|8
|7
|66
|62
|24
|-
|4
|[[Кіраўск-СДЮШАР|Кіраўск-ДЮСШ]]
|15
|5
|10
|57
|76
|15
|-
|5
| [[Гарняк Салігорск|Гарняк]]
|15
|4
|11
|56
|90
|12
|-
|6
| Нёман-ГрДУ
|15
|2
|13
|43
|95
|6
|}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.beachsoccer.by/ Ассоциация «Федерация Пляжного Футбола»]{{Недаступная спасылка}}

{{Пляжны футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе|2013]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>6i55ddem4344abgxr47dkj4azj0pulx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2014</title>
    <ns>0</ns>
    <id>691880</id>
    <revision>
      <id>5143014</id>
      <parentid>3958880</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2762" sha1="tdq9lr2azos2v5t2ttd0kzi8iulisw1" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|лагатып         = 
|памер           = 
|подпіс          = 
|час             = 19 ліпеня — 24 жніўня 2014
|назва           = 
|удзельнікаў     = 6
|гарады          = 6
|стадыёны        = 3
|чэмпіён         = [[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]
|разоў           = 4
|2 месца         = [[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Віцгазэнерга]]
|3 месца         = [[Кіраўск-СДЮШАР|Кіраўск-ДЮСШ]]
|дублёры         = 
|гульняў         =45
|галоў           =362 
|гледачоў        = 
|бамбардзір      =  
|бгалоў          =  
|лепшы           = 
|папярэдні сезон = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2013|2013]]
|наступны сезон  = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2015|2015]]
}}
'''Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2014''' — 7-ы штогадовы [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе |чэмпіянат ]] у [[Беларусь|Беларусі]] па [[пляжны футбол|пляжным футболе]]. Чэмпіянат праходзіць па кругавой сістэме ў 3 кругі.

== Турнірная табліца ==
{| class=&quot;standard&quot;
!№||Каманды || Гульняў || Перамогі || Паражэнні || Забіта|| Прапушчана|| Ачкі
|-
|1
|bgcolor=&quot;gold&quot;|[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]
|15
|14
|1
|75
|33
|42
|-
|2
|bgcolor=&quot;silver&quot;|[[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Віцгазэнерга]]
|15
|11 (1 у дад. час)
|4
|70
|47
|32
|-
|3
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|[[Кіраўск-СДЮШАР|Кіраўск-ДЮСШ]]
|15
|9 (1 у дад. час)
|6
|65
|60
|26
|-
|4
|[[М-Сіці]]
|15
|8 (1 у дад. час)
|7
|66
|73
|23
|-
|5
| [[Гарняк Салігорск|Гарняк-Беларуськалій]]
|15
|2
|13 (1 у дад. час)
|44
|74
|7
|-
|6
| [[Брэст (пляжны футбол)|Лагуна]]
|15
|1
|14 (2 у дад. час)
|42
|85
|5
|}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.beachsoccer.by/ Ассоциация «Федерация Пляжного Футбола»]{{Недаступная спасылка}}

{{Пляжны футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе|2014]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2014 годзе]]</text>
      <sha1>tdq9lr2azos2v5t2ttd0kzi8iulisw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2015</title>
    <ns>0</ns>
    <id>691942</id>
    <revision>
      <id>5143015</id>
      <parentid>3958504</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2723" sha1="g5dgsar0ofrzma3rtuuwhkba6tvkea3" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|лагатып         = 
|памер           = 
|подпіс          = 
|час             = 23 мая — 9 жніўня 2015
|назва           = 
|удзельнікаў     = 8
|гарады          = 8
|стадыёны        = 4
|чэмпіён         = [[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]
|разоў           = 5
|2 месца         = Гродна
|3 месца         = [[БДПУ (пляжны футбол)|БДПУ]]
|дублёры         = 
|гульняў         =68
|галоў           =663
|гледачоў        = 
|бамбардзір      =  
|бгалоў          =  
|лепшы           = 
|папярэдні сезон = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2014|2014]]
|наступны сезон  = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2016|2016]]
}}
'''Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2015''' — 8-ы штогадовы [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе |чэмпіянат ]] у [[Беларусь|Беларусі]] па [[пляжны футбол|пляжным футболе]].

== Выніковае размеркаванне месцаў ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Место
!width=250px|Команда
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
|| '''1''' ||align=&quot;left&quot;| '''[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]''' ''(5-ы раз)''
|- bgcolor=&quot;silver&quot;
|| '''2''' ||align=&quot;left&quot;| '''Гродна'''
|-bgcolor=&quot;#CC9966&quot;
|| '''3''' ||align=&quot;left&quot;| '''[[БДПУ (пляжны футбол)|БДПУ]]'''''
|-
|| 4 ||align=&quot;left&quot;| [[Брэст (пляжны футбол)|Лагуна]]
|-
|| 5 ||align=&quot;left&quot;| [[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Віцгазэнерга]]
|-
|| 6 ||align=&quot;left&quot;| [[М-Сіці]]
|-
|| 7 ||align=&quot;left&quot;| [[Кіраўск-СДЮШАР|Кіраўск-ДЮСШ]]
|-
|| 8 ||align=&quot;left&quot;| Кобрын
|}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.beachsoccer.by/ Ассоциация «Федерация Пляжного Футбола»]{{Недаступная спасылка}}
* [https://bspu.by/news/universitet/komanda-bgpu-zanyala-3-e-mesto-v-chempionate-belarusi-po-plyazhnomu-futbolu КОМАНДА БГПУ ЗАНЯЛА 3-Е МЕСТО В ЧЕМПИОНАТЕ БЕЛАРУСИ ПО ПЛЯЖНОМУ ФУТБОЛУ]

{{Пляжны футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе|2015]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2015 годзе]]</text>
      <sha1>g5dgsar0ofrzma3rtuuwhkba6tvkea3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2012</title>
    <ns>0</ns>
    <id>691951</id>
    <revision>
      <id>5143012</id>
      <parentid>3958693</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2727" sha1="jwvagot45o4rmkhxxh1f7nrnqwybfwh" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|лагатып         = 
|памер           = 
|подпіс          = 
|час             = 16 чэрвеня — 29 ліпеня 2012
|назва           = 
|удзельнікаў     = 8
|гарады          = 8
|стадыёны        = 
|чэмпіён         = [[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]
|разоў           = 2
|2 месца         = [[Кіраўск-СДЮШАР|Кіраўск-Белшына]]
|3 месца         = [[Гарняк Салігорск|Гарняк]]
|дублёры         = 
|гульняў         =42
|галоў           =319
|гледачоў        = 
|бамбардзір      =  
|бгалоў          =  
|лепшы           = 
|папярэдні сезон = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2011|2011]]
|наступны сезон  = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2013|2013]]
}}
'''Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2012''' — 5-ы штогадовы [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе |чэмпіянат ]] у [[Беларусь|Беларусі]] па [[пляжны футбол|пляжным футболе]]. Чэмпіянат праходзіць па кругавой сістэме ў 2 кругі. Клуб з Кобрына зняўся з турніру

== Турнірная табліца ==
{| class=&quot;standard&quot;
!№||Каманды || Гульняў || Перамогі || Паражэнні || Забіта|| Прапушчана|| Ачкі
|-
|1
|bgcolor=&quot;gold&quot;|[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]
|12
|11 (1 у дад. час)
|0
|46
|14
|35
|-
|2
|bgcolor=&quot;silver&quot;|[[Кіраўск-СДЮШАР|Кіраўск-Белшына]]
|12
|8
|4
|58
|33
|24
|-
|3
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|[[Гарняк Салігорск|Гарняк]]
|12
|5 (2 у дад. час)
|5
|47
|44
|19
|-
|4
|[[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|Віцгазэнерга]]
|12
|6
|6
|50
|53
|18
|-
|5
| Нёман-ГрДУ
|12
|4
|8
|43
|60
|12
|-
|6
|[[М-Сіці|АРЗ—Мазыр]]
|12
|3 (1 у дад. час)
|8
|40
|50
|11
|-
|7
| Нафтан
|12
|1
|11
|35
|65
|3
|}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.beachsoccer.by/ Ассоциация «Федерация Пляжного Футбола»]{{Недаступная спасылка}}

{{Пляжны футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе|2012]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2012 годзе]]</text>
      <sha1>jwvagot45o4rmkhxxh1f7nrnqwybfwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2011</title>
    <ns>0</ns>
    <id>691974</id>
    <revision>
      <id>5143011</id>
      <parentid>3958893</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2677" sha1="0ry6gncmwzgzwpg8rgsm4le7u8rikio" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|лагатып         = 
|памер           = 
|подпіс          = 
|час             = 18 чэрвеня — 4 верасня 2011
|назва           = 
|удзельнікаў     = 8
|гарады          = 8
|стадыёны        = 
|чэмпіён         = [[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]
|разоў           = 1
|2 месца         =[[Гарняк Салігорск|Гарняк]]
|3 месца         =Нафтан
|дублёры         = 
|гульняў         =84
|галоў           =821
|гледачоў        = 
|бамбардзір      =  
|бгалоў          =  
|лепшы           = 
|папярэдні сезон = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2010|2010]]
|наступны сезон  = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2012|2012]]
}}
'''Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2011''' — 4-ы штогадовы [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе |чэмпіянат ]] у [[Беларусь|Беларусі]] па [[пляжны футбол|пляжным футболе]]. Чэмпіянат праходзіць па кругавой сістэме ў 3 кругі.

== Турнірная табліца ==
{| class=&quot;standard&quot;
!№||Каманды || Гульняў || Перамогі || Паражэнні || Забіта|| Прапушчана|| Ачкі
|-
|1
|bgcolor=&quot;gold&quot;|[[БАТЭ (пляжны футбол)|БАТЭ]]
|21
|21
|0
|164
|42
|63
|-
|2
|bgcolor=&quot;silver&quot;|[[Гарняк Салігорск|Гарняк]]
|21
|14 (2 у дад. час)
|5 
|130
|90
|46
|-
|3
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;|Нафтан
|21
|11 (2 у дад. час)
|8
|94
|82
|37
|-
|4
|[[Кіраўск-СДЮШАР|Кіраўск-Белшына]]
|21
|12
|9
|124
|94 
|36
|-
|5
| [[М-Сіці|Славія]]
|21
|10 (1 у дад. час)
|10
|104
|93
|32
|-
|6
|[[Зборная Віцебскай вобласці (пляжны футбол)|ВітВар]]
|21
|6
|15 
|89
|138
|18
|-
|7
| Нёман
|21
|3 
|18
|78
|115
|9
|-
|8
| Палессе
|21
|1 (1 у дад. час)
|19 
|38
|162
| 5
|}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.beachsoccer.by/ Ассоциация «Федерация Пляжного Футбола»]{{Недаступная спасылка}}

{{Пляжны футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе|2011]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2011 годзе]]</text>
      <sha1>0ry6gncmwzgzwpg8rgsm4le7u8rikio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2009</title>
    <ns>0</ns>
    <id>692056</id>
    <revision>
      <id>5143010</id>
      <parentid>3959729</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2574" sha1="3bspinmldwppj95zd14bhovsgql0tsa" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|лагатып         = 
|памер           = 
|подпіс          = 
|час             = 23 мая — 30 жніўня 2009
|назва           = 
|удзельнікаў     = 8
|гарады          = 7
|стадыёны        = 
|чэмпіён         =[[Пасат-Пласт (пляжны футбол)|Пасат-Пласт]]
|разоў           = 2
|2 месца         =Палессе
|3 месца         =[[МФК Светлагорск|ЦКК-СТС]]
|дублёры         = 
|гульняў         = 
|галоў           =
|гледачоў        = 
|бамбардзір      =  
|бгалоў          =  
|лепшы           = 
|папярэдні сезон = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2008|2008]]
|наступны сезон  = [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2010|2010]]
}}
'''Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе 2009''' — 2-ы штогадовы [[Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе |чэмпіянат ]] у [[Беларусь|Беларусі]] па [[пляжны футбол|пляжным футболе]].

== Выніковае размеркаванне месцаў ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Место
!width=250px|Команда
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
|| '''1''' ||align=&quot;left&quot;| '''[[Пасат-Пласт (пляжны футбол)|Пасат-Пласт]]''' ''(2-ы раз)''
|- bgcolor=&quot;silver&quot;
|| '''2''' ||align=&quot;left&quot;| '''Палессе'''
|-bgcolor=&quot;#CC9966&quot;
|| '''3''' ||align=&quot;left&quot;| '''[[МФК Светлагорск|ЦКК-СТС]]'''''
|-
|| 4 ||align=&quot;left&quot;| Відэадрук
|-
|| 5 ||align=&quot;left&quot;| [[Гарняк Салігорск|Гарняк]]
|-
|| 6 ||align=&quot;left&quot;| [[Кіраўск-СДЮШАР|Кіраўск-ДЮСШ]]
|-
|| 7 ||align=&quot;left&quot;| Старт
|-
|| 8 ||align=&quot;left&quot;| Нафтан
|}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.beachsoccer.by/ Ассоциация «Федерация Пляжного Футбола»]{{Недаступная спасылка}}
* [https://web.archive.org/web/20090910004703/http://mini.football.by/news/2638.html Итоги чемпионата на сайте mini.football.by]

{{Пляжны футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па пляжным футболе|2009]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2009 годзе]]</text>
      <sha1>3bspinmldwppj95zd14bhovsgql0tsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сент-Хеленс (горад)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>692153</id>
    <revision>
      <id>5142647</id>
      <parentid>3961143</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T12:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1281" sha1="16nzv54sicz6tjtq8qs4p7z4jl7s9iw" xml:space="preserve">{{значэнні|Сент-Хеленс (значэнні)}}
{{НП}}

'''Сент-Хе́ленс'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-en|St Helens}}) — [[горад]] у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Цырыманіяльнае графства|цырыманіяльным графстве]] [[Мерсісайд]], адміністрацыйны цэнтр метрапалітычнага раёна ([[бора]]) [[Сент-Хеленс (раён)|Сент-Хеленс]].

Размешчаны на захадзе вострава [[Вялікабрытанія (востраў)|Вялікабрытанія]], паміж гарадамі [[Манчэстэр]] і [[Ліверпул]].

== Эканоміка ==
[[Шкло|Шкляная]] прамысловасць, машынабудаванне, [[хімічная прамысловасць]], [[каляровая металургія]]. Здабыча [[Каменны вугаль|каменнага вугалю]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Сент-Хеленс||336}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гарады Англіі]]
[[Катэгорыя:Мерсісайд]]</text>
      <sha1>16nzv54sicz6tjtq8qs4p7z4jl7s9iw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142993</id>
      <parentid>5142647</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1304" sha1="q04uflg89l4zciha6l2vixz4fhdobbn" xml:space="preserve">{{значэнні|Сент-Хеленс (значэнні)}}
{{НП}}

'''Сент-Хе́ленс'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-en|St Helens}}) — [[горад]] у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Цырыманіяльнае графства|цырыманіяльным графстве]] [[Мерсісайд]], адміністрацыйны цэнтр метрапалітычнага раёна ([[бора]]) [[Сент-Хеленс (раён)|Сент-Хеленс]].

Размешчаны на захадзе вострава [[Вялікабрытанія (востраў)|Вялікабрытанія]], паміж гарадамі [[Манчэстэр]] і [[Ліверпул]].

== Эканоміка ==
[[Шкло|Шкляная]] прамысловасць, машынабудаванне, [[хімічная прамысловасць]], [[каляровая металургія]]. Здабыча [[Каменны вугаль|каменнага вугалю]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Сент-Хеленс||336}}

{{Мерсісайд}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гарады Англіі]]
[[Катэгорыя:Мерсісайд]]</text>
      <sha1>q04uflg89l4zciha6l2vixz4fhdobbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цімаці Хант</title>
    <ns>0</ns>
    <id>695506</id>
    <revision>
      <id>5142858</id>
      <parentid>4854732</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27009" sha1="5qaltnhvt3xg73a4p141cqbujtiyv50" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Хант}}
{{Вучоны}}
'''Сэр Рычард Цімаці Хант''' ({{lang-en|Richard Timothy Hunt}}; {{ВД-Прэамбула}}) — брытанскі біяхімік і малекулярны [[Фізіялогія|фізіёлаг]]. Ён быў узнагароджаны [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміяй па фізіялогіі і медыцыне]] ў 2001 годзе разам з [[Пол Нерс|Полам Нерсам]] і [[Леланд Хартвел|Ліландам Хартвелам]] за адкрыццё бялковых малекул, якія кантралююць дзяленне клетак. Вывучаючы аплодненыя яйкі марскога вожыка ў пачатку 1980-х гадоў, Хант выявіў цыклін, бялок, які цыклічна агрэгуецца і высільваецца падчас цыклаў дзялення клетак.

== Ранняе жыццё і адукацыя ==
Хант нарадзіўся ў сям’і Рычарда Уільяма Ханта, выкладчыка [[палеаграфія]] у Ліверпулі, і Кіта Роўленд, дачкі лесагандляра&lt;ref name=&quot;thunt1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2001/hunt-autobio.html|title=Tim Hunt – Autobiography|work=Nobelprize.org|publisher=Nobel Media AB|year=2002}}&lt;/ref&gt;. Пасля смерці абодвух сваіх бацькоў Хант выявіў, што яго бацька працаваў у Доме Буша, затым у штаб-кватэры [[BBC World Service|Сусветнай службы Радыё Бі- бі-сі]], хутчэй за ўсё, у выведцы, хоць невядома, чым ён на самай справе займаўся&lt;ref name=&quot;thunt&quot; /&gt;.У 1945 годзе Рычард стаў захавальнікам заходніх рукапісаў у [[Бадліянская бібліятэка|Бадліянскай бібліятэцы]], і сям’я пераехала ў [[Оксфард]]. Ва ўзросце васьмі гадоў Хант быў прыняты ў школу Dragon School, дзе ў яго ўпершыню з’явілася цікавасць да біялогіі дзякуючы свайму настаўніку нямецкай мовы [[Герд Зомергоф|Герду Соммерхоффу]]&lt;ref name=&quot;thunt2&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2001/hunt-autobio.html|title=Tim Hunt – Autobiography|access-date=13 November 2008|work=Nobelprize.org|publisher=Nobel Media AB|year=2002}}&lt;/ref&gt;.Калі яму было чатырнаццаць, ён перайшоў у школу Каледжа Магдалены ў Оксфардзе, дзе навуковыя прэміі цяпер носяць яго імя, яшчэ больш зацікавіўшыся навукай і вывучэннем такіх прадметаў, як хімія і заалогія&lt;ref name=&quot;thunt&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Pursuing the impossible: an interview with Tim Hunt}}{{Open access}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=hkF6HEB2qgY Creative Breakthroughs | Tim Hunt | TEDxLancasterU]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/programmes/b0184rfy BBC Radio 4 interview with Jim Al-Khalili on ''The Life Scientific'']&lt;/ref&gt;.

У 1961 годзе ён быў прыняты ў Клэр Каледж у Кембрыджы для вывучэння прыродазнаўчых навук, які скончыў у 1964 годзе і адразу пачаў працаваць на кафедры біяхіміі універсітэта пад кіраўніцтвам Ашэра Корнера&lt;ref name=&quot;thunt&quot;&gt;{{Cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2001/hunt-autobio.html|title=Tim Hunt – Autobiography|work=Nobelprize.org|publisher=Nobel Media AB|year=2002}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2001/hunt-autobio.html «Tim Hunt — Autobiography»]. ''Nobelprize.org''. Nobel Media AB. 2002&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 November&lt;/span&gt; 2008&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. Там ён працаваў з такімі навукоўцамі, як Луі Райхард і Тоні Хантэр&lt;ref name=&quot;thunt&quot; /&gt;. Выступ Вернана Інгрэма ў 1965 годзе зацікавіў яго [[Гемаглабін|сінтэзам гемаглабіну]], і на грэчаскай канферэнцыі ў 1966 годзе на гэтую тэму ён пераканаў гематолага і генетыка Ірвінга Лондана дазволіць яму працаваць у сваёй лабараторыі ў Медыцынскім каледжы Альберта Эйнштэйна ў Нью-Ёрку з ліпеня па кастрычнік 1966 года&lt;ref name=&quot;thunt&quot; /&gt;. Яго кіраўніком ў аспірантуры быў Ашэр Корнер, тады ён засяродзіўся на сінтэзе гемаглабіну ў інтактных рэтыкулацытах [[Трусы (жывёлы)|труса]] (няспелыя [[эрытрацыты]])&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Control of haemoglobin synthesis: Distribution of ribosomes on the messenger RNA for α and β chains|year=1968}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Control of haemoglobin synthesis: a difference in the size of the polysomes making alpha and beta chains|year=1968}}&lt;/ref&gt;.

== Кар’ера і даследаванні ==

=== Пачатак кар’еры ===
Пасля атрымання ступені доктара філасофіі Хант вярнуўся ў Нью-Ёрк, каб працаваць у супрацоўніцтве з Нехамай Касовер, яе мужам Эдвардам Косовером і Элі Эрэнфельд. Знаходзячыся там, яны выявілі, што малюсенькія колькасці глутатыёна душаць [[Трансляцыя (біялогія)|сінтэз бялку]] ў рэтыкулацытах і што малюсенькія колькасці [[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]] цалкам забіваюць сінтэз. Пасля вяртання ў Кембрыдж ён зноў пачаў працаваць з Тоні Хантэрам і Рычардам Джэксанам, якія выявілі ланцужок РНК, якую выкарыстоўвае для запуску сінтэзу гемаглабіну. Праз 3-4 гады каманда выявіла па меншай меры два іншыя хімічныя рэчывы, якія дзейнічаюць у якасці інгібітараў&lt;ref name=&quot;thunt&quot;/&gt;.

Хант рэгулярна праводзіў лета, працуючы ў марской біялагічнай лабараторыі ў Вудс-Хол, штат Масачусэтс, якая карысталася папулярнасцю ў навукоўцаў сваімі прасунутымі летнімі курсамі, і, у прыватнасці, у тых, хто цікавіўся вывучэннем [[Мітоз|мітозу]].Гэта месца забяспечвала гатовы запас марскіх малюскаў і марскіх вожыкаў сярод рыфаў і рыбалоўных докаў, і менавіта гэтыя бесхрыбетныя былі асабліва карысныя для вывучэння сінтэзу бялкоў у эмбрыягенезе, паколькі эмбрыёны былі проста створаны з ужываннем фільтраваныя марской вады, а празрыстасць эмбрыянальных клетак добра падыходзіла для мікраскапічнага даследавання&lt;ref name=&quot;Jackson_TheHuntForCyclin&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Jackson|first1=Peter K.|title=The Hunt for Cyclin|journal=Cell|date=July 2008|volume=134|issue=2|pages=199–202|doi=10.1016/j.cell.2008.07.011|pmid=18662532}}&lt;/ref&gt;.

=== Адкрыццё цыклінаў ===
Менавіта ў Вудс-Хоўл летам 1982 года, выкарыстоўваючы яйка [[Марскія вожыкі|марскога вожыка]] (''Arbacia punctulata'') у якасці свайго мадэльнага арганізма, ён адкрыў малекулу цыкліна&lt;ref name=&quot;thunt&quot;/&gt;. Хант быў захопленым веласіпедыстам і назваў бялок, грунтуючыся на сваіх назіраннях за цыклічнымі зменамі яго узроўняў&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Understanding how cells divide – the story of a Nobel prize|url=http://scienceblog.cancerresearchuk.org/2014/10/06/from-yeast-to-sea-urchins-the-story-of-a-nobel-prize/|work=Cancer Research UK – Science blog|access-date=9 снежня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200618171230/https://scienceblog.cancerresearchuk.org/2014/10/06/from-yeast-to-sea-urchins-the-story-of-a-nobel-prize/|archivedate=18 чэрвеня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Цыкліны — гэта [[бялкі]], якія граюць ключавую ролю ў рэгуляцыі цыклу дзялення клетак&lt;ref name=&quot;illpres&quot;&gt;[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2001/illpres/index.html The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2001] Illustrated Lecture&lt;/ref&gt;.Хант выявіў, што цыкліны пачынаюць сінтэзавацца пасля апладнення яйкаклетак і павышаюцца ў узроўнях падчас Інтэрфаза, пакуль яны вельмі хутка не падаюць у сярэдзіне [[Мітоз|мітозу]] ў кожным клеткавым дзяленні. Ён таксама выявіў, што цыкліны прысутнічаюць у клетках [[Пазваночныя|пазваночных]], дзе яны таксама рэгулююць клеткавы цыкл. Ён і іншыя пасля паказалі, што цыкліны звязваюць і актывуюць сямейства пратэінкіназ, цяпер званых цыклінзалежнымі кіназамі, адна з якіх была ідэнтыфікаваная [[Пол Нерс|Полам Нерсам]] як найважнейшы рэгулятар клеткавага цыклу. Цыклінавы механізм клеткавага дзялення з’яўляецца асноватворным для ўсіх жывых арганізмаў (за выключэннем бактэрый), і таму вывучэнне гэтага працэсу ў простых арганізмах дапамагае праліць святло на рост пухлін ў людзей&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Cancer Research UK: Tim Hunt}}&lt;/ref&gt;.

=== Пазнешая кар’ера ===
У 1990 годзе ён пачаў працаваць у Імперскім фондзе даследаванняў рака, пазней вядомы як Cancer Research UK навукова-даследчага інстытута ў Лондане, у Злучаным Каралеўстве, дзе яго праца была сканцэнтравана на разуменне аб тым, што робіць клеткі станавіцца ракавымі, гэта значыць: некантралявана размнажаюцца, пры гэтым звычайныя тармазлівыя сігналы адключаны&lt;ref&gt;
{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/science/8215297/Sir-Tim-Hunt-I-am-interested-in-how-cells-know-what-they-are-and-how-they-should-behave.html|title=Sir Tim Hunt: I am interested in how cells know what they are and how they should behave (Interview)|work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;. Хант меў сваю ўласную лабараторыю ў лабараторыях Клэр Хол да канца 2010 года, і застаецца [[Прафесар-эмерыт|заслужаным]] кіраўніком групы ў Інстытуце Фрэнсіса Крыка&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://science.cancerresearchuk.org/research/loc/london/lifch/huntt/|title=Cancer Research UK: Tim Hunt|accessdate=9 снежня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013023919/http://science.cancerresearchuk.org/research/loc/london/lifch/huntt/|archivedate=13 кастрычніка 2008|url-status=}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;. Archived from [http://science.cancerresearchuk.org/research/loc/london/lifch/huntt/ the original] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081013023919/http://science.cancerresearchuk.org/research/loc/london/lifch/huntt/ |date=13 кастрычніка 2008 }} on 13 October 2008&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 November&lt;/span&gt; 2008&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.crick.ac.uk/about-us/who-we-are/how-we-got-here/notable-alumni/tim-hunt|title=Tim Hunt biography on the web pages of the Francis Crick Institute|accessdate=9 снежня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190415082336/https://www.crick.ac.uk/about-us/who-we-are/how-we-got-here/notable-alumni/tim-hunt|archivedate=15 красавіка 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён з’яўляецца членам Кансультатыўнага савета Campaign for Science and Engineering&lt;ref name=&quot;CaSE Advisory Council&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sciencecampaign.org.uk/about/who/advisory.htm|title=Advisory Council of the Campaign for Science and Engineering|accessdate=9 снежня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100828110110/http://www.sciencecampaign.org.uk/about/who/advisory.htm|archivedate=28 жніўня 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён уваходзіў у адборачную камісію на атрыманне прэміі Шаа ў галіне навукі аб жыцці і медыцыне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=1&amp;twoid=3&amp;threeid=98|title=Shaw Prize Website: Selection Committee|accessdate=9 снежня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151226084828/http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=1&amp;twoid=3&amp;threeid=98|archivedate=26 снежня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У 2010 годзе Хант далучыўся да навукова-кансультатыўнага савета аўстрыйскага аналітычнага цэнтра Academia Superior, Інстытута даследаванняў будучыні&lt;ref&gt;[https://www.academia-superior.at/the-people-behind-academia-superior?lang=en#academic_advisory_board ''Academia Superior — Academic Advisory Board'']. Retrieved 30 March 2019.&lt;/ref&gt;.

Хант з’яўляецца вельмі шанаваным калегам і настаўнікам у даследчай супольнасці&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/opinion/letters/article4477112.ece|title=Tim Hunt plaudits (Letter to the editor)|work=The Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/science/article4477447.ece|title=Women scientists defend 'sexist' Nobel winner|work=The Times}}&lt;/ref&gt;. Падчас сваёй кар’еры ён кіраваў многімі аспірантамі, уключаючы Х’ю Пелхэма і Джонатана Пайнса.

=== Навуковая прапаганда ===
У дадатак да свайго навуковага ўкладу, Хант на працягу ўсяго жыцця з’яўляецца прыхільнікам навуковых даследаванняў. Пасля атрымання Нобелеўскай прэміі ў 2001 годзе ён праводзіў вялікую частку свайго часу, падарожнічаючы па свеце, размаўляючы як з папулярнай, так і са спецыялізаванай аўдыторыяй. У гэтых размовах ён прапанаваў свой характэрны пункт гледжання на даследаванні, якія падкрэсліваюць важнасць весяліцца і быць удачлівым&lt;ref&gt;{{YouTube|w-GshyJXf4o|&quot;I admire people who do fun things&quot;}}&lt;/ref&gt;. Ён таксама лічыць, што навука прыносіць карысць, калі моладзі даецца ўлада.

==== Спрэчкі ====
У чэрвені 2015 года Хант стаў аб’ектам кампаніі онлайн-ганьбы пасля таго, як выказванні, якія ён зрабіў на канферэнцыі навуковай журналістыкі, былі вытлумачаны як сэксісцкія&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why Tim Hunt's Sexist Comments Were No &quot;Joke&quot;|url=https://blogs.scientificamerican.com/voices/why-tim-hunt-s-sexist-comments-were-no-joke/|website=Scientific American Blog Network|language=en}}&lt;/ref&gt;.Ціск супярэчнасцяў прымусіў яго сысці з некалькіх ключавых даследчых і палітычных пастоў, уключаючы Еўрапейскі даследчы савет, і часова сысці з публічнага жыцця і прафесійнай дзейнасці&lt;ref name=&quot;McKie2015-12&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2015/dec/19/tim-hunt-mary-collins-weve-not-been-chased-out-of-the-country|title=Tim Hunt and Mary Collins: 'We're not being chased out of the country. Our new life's an adventure'|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Varmus H E, Schmidt B P. 2016 Jun 27. [https://www.mediatheque.lindau-nobel.org/videos/34740/panel-discussion-communication-overkill/meeting-2015 Video — Panel Discussion (2015) — Communication Overkill?] (Panelists Schmidt, Varmus, Ladd, McNutt, Rehman; Moderator: Adam Smith). Discussion at 1:15:45. Accessed 2019 Mar 31.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why Tim Hunt's Sexist Comments Were No &quot;Joke&quot;|url=https://blogs.scientificamerican.com/voices/why-tim-hunt-s-sexist-comments-were-no-joke/|website=Scientific American Blog Network|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/opinion/letters/article4477112.ece|title=Tim Hunt plaudits (Letter to the editor)|website=The Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/science/article4477447.ece|title=Women scientists defend 'sexist' Nobel winner|website=The Times}}&lt;/ref&gt;.

У 2017 годзе Хант зноў чытаў лекцыі. У чэрвені ён адправіўся ў Германію з ініцыятывай натхнення на прысуджэнне Нобелеўскай прэміі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/tim-hunt/|title=Tim Hunt – Nobel Prize Inspiration Initiative}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|title=Where do Ideas come from? Nobel Laureate Tim Hunt}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку ён выступіў на другім сімпозіуме малекулярных межаў у Такійскім тэхналагічным інстытуце&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.molecularfrontiers.org/symposia/tokyo-2017|title=Tokyo 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|title=Tim Hunt: My Life as a Scientist}}&lt;/ref&gt;. У снежні ён правёў інаўгурацыйную лекцыю да Года даследаванняў на заалагічнай станцыі Антона Дорна ў Неапалі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.szn.it/index.php/it/news/news/2389-stazione-zoologica-anton-dohrn-13-dicembre-l%E2%80%99inaugurazione-dell%E2%80%99anno-della-ricerca-con-il-premio-nobel-tim-hunt|title=Stazione Zoologica Anton Dohrn: 13 Dicembre l'inaugurazione dell'Anno della Ricerca con il Premio Nobel Tim Hunt|access-date=9 снежня 2021|archive-date=2 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202165128/https://szn.it/index.php/it/news/news/2389-stazione-zoologica-anton-dohrn-13-dicembre-l%E2%80%99inaugurazione-dell%E2%80%99anno-della-ricerca-con-il-premio-nobel-tim-hunt|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|title=SNZ: Tim Hunt &quot;Plenary Lecture&quot;}}&lt;/ref&gt;. У 2018 годзе вярнуўся ў Ліндау&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mediatheque.lindau-nobel.org/meetings/laureate-hunt|title=Lindau Nobel Laureates Meetings}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2019 года ён удзельнічаў у чацвёртым Дыялогу Нобелеўскай прэміі ў Токіа на тэму старэння&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/nobel-laureates-urge-governments-to-promote-active-ageing-and-embrace-100-year-life|title=Nobel laureates urge governments to promote active ageing and embrace 100-Year Life idea}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
Хант быў абраны членам Еўрапейскай арганізацыі малекулярнай біялогіі у 1978 годзе, уваходзіў у Камітэт па стыпендыях арганізацыі ў 1990—1993 гадах, у 2008—2009 гадах і ў склад кіруючага органа, Савета, у 2004—2009 гадах. Ён быў абраны членам Каралеўскага таварыства ў 1991 годзе&lt;ref name=&quot;frs&quot;&gt;{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117012232/https://royalsociety.org/people/tim-hunt-11666/|archive-date=2015-11-17|url=https://royalsociety.org/people/tim-hunt-11666/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|title=Sir Tim Hunt FMedSci FRS|author=Anon|year=1991}} One or more of the preceding sentences incorporates text from the royalsociety.org website where: {{Цытата|“All text published under the heading 'Biography' on Fellow profile pages is available under [[Creative Commons license|Creative Commons Attribution 4.0 International License]].” --{{cite web |url=https://royalsociety.org/about-us/terms-conditions-policies/ |title=Royal Society Terms, conditions and policies |access-date=2016-03-09 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925220834/https://royalsociety.org/about-us/terms-conditions-policies/ |archive-date=25 September 2015 |df=dmy-all }}}}&lt;/ref&gt;.

Хант быў абраны членам Акадэміі медыцынскіх навук Вялікабрытаніі ў 1998 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acmedsci.ac.uk/fellows/fellows-directory/ordinary-fellows/sir-tim-hunt/|title=Fellow list entry for Tim Hunt on the Academy web pages|accessdate=9 снежня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181204121946/https://acmedsci.ac.uk/fellows/fellows-directory/ordinary-fellows/sir-tim-hunt|archivedate=4 снежня 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і замежным супрацоўнікам [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] ў 1999 годзе&lt;ref name=&quot;nas-hunt&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/3008941.html|title=Tim Hunt entry in the online member directory of the US National Academy of Science}}&lt;/ref&gt;.

У 2001 годзе разам з [[Леланд Хартвел|Ліландам Хартвелам]] і [[Пол Нерс|Полам Нерсам]] ён быў узнагароджаны [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміяй па фізіялогіі і медыцыне]] за іх адкрыцці ў галіне рэгулявання клеткавага цыклу з дапамогай цыкліну і цыклін-залежных кіназ.

У 2003 годзе Хант стаў ганаровым членам Каралеўскага таварыства Эдынбурга&lt;ref name=&quot;HonFRSE&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/lists/fellows.pdf|title=PDF List of Fellows on the webpages of the RSE|accessdate=9 снежня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330014912/https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/lists/fellows.pdf|archivedate=30 сакавіка 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У 2006 годзе ён быў узнагароджаны Каралеўскім медалём [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Каралеўскага таварыства]], дзве з якіх уручаюцца штогод за «найважнейшы ўклад у развіццё натуральных ведаў», у яго выпадку за «адкрыццё ключавога аспекту кантролю клеткавага цыклу, бялку цыклін, які з’яўляецца кампанентам цыклін-залежных кіназ, дэманструючы сваю здольнасць разумець значнасць выніку па-за межамі яго непасрэднай сферы інтарэсаў»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://royalsociety.org/news.asp?year=&amp;id=4918|title=Royal Medal recent winners|accessdate=9 снежня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080609113145/http://royalsociety.org/news.asp?year=&amp;id=4918|archivedate=9 чэрвеня 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Хант быў прысвечаны ў рыцары ў гонар свайго дня нараджэння ў 2006 годзе за заслугі перад навукай&lt;ref&gt;Recorded in The Gazette (London Gazette), issue 58014, 16 June 2006, supplement 1. &lt;/ref&gt;.

== Асабістае жыццё ==
Хант жанаты на імунолагу Мэры Колінз, якая з’яўляецца прарэктарам Акінаўскага інстытута навукі і тэхналогій у Японіі. У пары ёсць дзве дачкі.

{{Зноскі|2}}

{{Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне Лаўрэаты 2001-2025}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Хант Цімаці}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне]]
[[Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя Каралеўскім медалём]]
[[Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>5qaltnhvt3xg73a4p141cqbujtiyv50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>696918</id>
    <revision>
      <id>5143002</id>
      <parentid>5118260</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12148" sha1="kvlh17d5m5udycez9eq822pqdm6bw3n" xml:space="preserve">{{Картка футбольнай лігі
|назва         = Вышэйшая ліга па міні-футболе
|арыгінальнае  = Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе
|лагатып       =  
|шырыня        = 
|подпіс        =  
|краіна        = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|федэрацыя     =  
|заснаваны     = [[1990]]
|скасаваны     =
|дывізіёны     = 
|каманды       =  
|узроўні       = 
|выхад у       = 
|выбыванне ў   = 
|нацыянальныя  = [[Кубак Беларусі па міні-футболе|Кубак Беларусі]]&lt;br/&gt;[[Суперкубак Беларусі па міні-футболе|Суперкубак Беларусі]]
|міжнародныя   =  
|дзеючы чэмпіён = [[МФК Вітэн|Вітэн]] (2024/25)
|найбольш тытулаваны  = [[МФК Вітэн|Вітэн]], [[МФК Дарожнік|Дарожнік]], [[МФК Сталіца|Сталіца]]&lt;br&gt;(6 тытулаў)
|TV            =  
|сайт          = [https://mini-football.by/ mini-football.by]
|бягучы сезон  = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2025/2026]]
}}

'''Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па міні-футболе''' — галоўнае штогадовае клубнае спаборніцтва Беларусі па міні-футболе. Чэмпіянат праводзіцца з 1990 года.

== Пераможцы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год||Чэмпіён||2 месца||3 месца
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1990|1990]]
|'''[[МФК Менск|Пагоня-Менск]] ([[Мінск]])'''
|Эканаміст ([[Мінск]])
|СКІФ ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1991|1991]]
|'''[[МФК Менск|Менск]] ([[Мінск]])'''
|Хімік ([[Гомель]])
|Менск-2 ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992|1992]]
|'''Атлант (Мінск)'''
|Санта-Хімік (Гомель)
|[[МФК Менск|Менск]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992/1993|1992/93]]
|'''[[МФК Акадэмія Мінск|Стройзаказ]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК Менск|Менск]] ([[Мінск]])
|Атлант ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1993/1994|1993/94]]
|'''[[МФК Менск|Менск]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК Акадэмія Мінск|Стройзаказ]] ([[Мінск]])
|Сельмаш-Элада
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1994/1995|1994/95]]
|'''Трансмаш-Элада'''
|Эліта-Талан
|[[МФК Акадэмія Мінск|Стройзаказ]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1995/1996|1995/96]]
|'''[[МФК Светлагорск|Светлагорск]]'''
|[[МФК Акадэмія Мінск|Стройзаказ]] ([[Мінск]])
|Трансмаш
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1996/1997|1996/97]]
|'''[[МФК Акадэмія Мінск|Акадэмія]] ([[Мінск]])'''
| [[МФК Светлагорск|Светлагорск]]
|[[МФК Верас Высокая Ліпа|Верас]] ([[Высокая Ліпа]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1997/1998|1997/98]]
|'''[[МФК Верас Высокая Ліпа|Верас]] ([[Высокая Ліпа]])'''
|ВА-БДУ
| [[МФК Светлагорск|Светлагорск]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1998/1999|1998/99]]
|'''[[МФК Дарожнік|Дарожнік]] ([[Фаніпаль]])'''
|[[МФК Сімург|РАНН-БДПА]] ([[Мінск]])
| [[МФК Светлагорск|Светлагорск]]
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1999/2000|1999/00]]
|'''[[МФК Сімург|Сімург]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК Дарожнік|Дарожнік]] ([[Фаніпаль]])
|Металург
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2000/2001|2000/01]]
|'''[[МФК Сімург|Сімург]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК Белаўтасэрвіс|Белаўтасэрвіс]] ([[Наваполацк]])
|Металург-JP
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2001/2002|2001/02]]
|'''[[МФК Дарожнік|Дарожнік]] ([[Фаніпаль]])'''
|[[МФК Белаўтасэрвіс|Белаўтасэрвіс]] ([[Наваполацк]])
|[[МФК Сімург|Сімург]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2002/2003|2002/03]]
|'''[[МФК Дарожнік|Дарожнік]] ([[Фаніпаль]])'''
|[[МФК Белаўтасэрвіс|Белаўтасэрвіс]] ([[Наваполацк]])
|[[МФК Белаграпрамбанк|Белаграпрамбанк]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2003/2004|2003/04]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140717111924/http://belru.ru/crb_arhiv.php XV чемпионат Республики Беларусь по мини-футболу]&lt;/ref&gt;
|'''[[МФК Дарожнік|Дарожнік]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК Белаграпрамбанк|Белаграпрамбанк]] ([[Мінск]])
|[[МФК Белаўтасэрвіс|Белаўтасэрвіс]] ([[Віцебск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2004/2005|2004/05]]
|'''[[МФК Дарожнік|Дарожнік]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК МАПІД|МАПІД]] ([[Мінск]])
|[[МФК Белаграпрамбанк|Белаграпрамбанк]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2005/2006|2005/06]]
|'''[[МФК Дарожнік|Дарожнік]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК Вітэн|Віцебскэнерга]] ([[Орша]])
|[[МФК МАПІД|МАПІД]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2006/2007|2006/07]]
|'''[[МФК МАПІД|МАПІД]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК Вітэн|Віцебскэнерга]] ([[Орша]])
|[[МФК Дарожнік|Дарожнік]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2007/2008|2007/08]]
|'''[[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Новалукомль]])'''
|[[МФК МАПІД|МАПІД]] ([[Мінск]])
|[[МФК Дарожнік|Дарожнік]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2008/2009|2008/09]]
|'''[[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Новалукомль]])'''
|[[МФК МАПІД|МАПІД]] ([[Мінск]])
|[[МФК Дарожнік|Дарожнік]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2009/2010|2009/10]]
|'''[[МФК МАПІД|МАПІД]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК Дарожнік|Дарожнік]] ([[Мінск]])
|[[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Орша]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2010/2011|2010/11]]
|'''[[МФК МАПІД|МАПІД]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК БЧ|БЧ]] ([[Гомель]])
|[[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Орша]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2011/2012|2011/12]]
|'''[[МФК Лідсельмаш|Лідсельмаш]] ([[Ліда]])'''
|[[МФК МАПІД|МАПІД]] ([[Мінск]])
| [[МФК БЧ|БЧ]] ([[Гомель]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2012/2013|2012/13]]
|'''[[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Віцебск]])'''
|[[МФК МАПІД|МАПІД]] ([[Мінск]])
|[[МФК Лідсельмаш|Лідсельмаш]] ([[Ліда]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2013/2014|2013/14]]
|'''[[МФК Сталіца|Сталіца]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Віцебск]])
|[[МФК МАПІД|МАПІД]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2014/2015|2014/15]]
|'''[[МФК Лідсельмаш|Лідсельмаш]] ([[Ліда]])'''
|[[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Віцебск]])
| [[МФК Сталіца|Сталіца]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2015/2016|2015/16]]
|'''[[МФК Лідсельмаш|Лідсельмаш]] ([[Ліда]])'''
| [[МФК МАПІД|МАПІД]] ([[Мінск]])
| [[МФК Сталіца|Сталіца]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2016/2017|2016/17]]
|'''[[МФК Сталіца|Сталіца]] ([[Мінск]])'''
|[[МФК ВРЗ|ВРЗ]] ([[Гомель]])
|[[МФК Лідсельмаш|Лідсельмаш]] ([[Ліда]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2017/2018|2017/18]]
|'''[[МФК Лідсельмаш|Лідсельмаш]] ([[Ліда]])'''
| [[МФК ВРЗ|ВРЗ]] ([[Гомель]])
| [[МФК Сталіца|Сталіца]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2018/2019|2018/19]]
|'''[[МФК Сталіца|Сталіца]] ([[Мінск]])'''
| [[МФК ВРЗ|ВРЗ]] ([[Гомель]])
|[[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Орша]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2019/2020|2019/20]]
|'''[[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Орша]])'''
| [[МФК ВРЗ|ВРЗ]] ([[Гомель]])
| [[МФК Сталіца|Сталіца]] ([[Мінск]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2020/2021|2020/21]]
|'''[[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Орша]])'''
| [[МФК ВРЗ|ВРЗ]] ([[Гомель]])
| [[МФК БЧ|БЧ]] ([[Гомель]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2021/2022|2021/22]]
|'''[[МФК Сталіца|Сталіца]] ([[Мінск]])'''
| [[МФК ВРЗ|ВРЗ]] ([[Гомель]])
| Мінск
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2022/2023|2022/23]]
|'''[[МФК Сталіца|Сталіца]] ([[Мінск]])'''
| [[МФК ВРЗ|ВРЗ]] ([[Гомель]])
| Мінск
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2023/2024|2023/24]]
|'''[[МФК Сталіца|Сталіца]] ([[Мінск]])'''
| [[МФК ВРЗ|ВРЗ]] ([[Гомель]])
| [[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Орша]])
|-
|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 2024/2025|2024/25]]
|'''[[МФК Вітэн|Вітэн]] ([[Орша]])'''
| [[МФК Сталіца|Сталіца]] ([[Мінск]])
| Мінск
|}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://mini-football.by/ Афіцыйны сайт Беларускай асацыяцыі міні-футбола] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220209225729/https://mini-football.by/ |date=9 лютага 2022 }}
* [https://mini-football.by/page/1018297 ЗАЛ СЛАВЫ БАМФ]
* [https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 МАКСЛАЙН- ЧЕМПИОНАТ БЕЛАРУСИ ПО МИНИ-ФУТБОЛУ ВЫСШАЯ ЛИГА АРХИВ 1-5 ЧЕМПИОНАТЫ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029044402/https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 |date=29 кастрычніка 2020 }}
{{Міні-футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе| ]]</text>
      <sha1>kvlh17d5m5udycez9eq822pqdm6bw3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1990</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697138</id>
    <revision>
      <id>5143003</id>
      <parentid>3992883</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:47:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3125" sha1="1gmw7euodte9uokzkj66cl87ywf2n5e" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|час               = 28 — 30 лістапада 1990
|назва1            =
|назва             = 1-ы [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе]]
|лагатып           = 
|памер             = 
|подпіс            = 
|удзельнікаў       = 6
|гарады            = 2 
|стадыёны          = 
|чэмпіён           = [[МФК Менск|Пагоня-Менск]]
|разоў             = 1
|2 месца           = Эканаміст
|3 месца           = СКІФ 
|дублёры           = 
|гульняў           = 15 
|галоў             = 149
|імя забітых галоў = 
|гледачоў          =  
|бамбардзір        = Мікалай Камісараў
|бгалоў            = 14
|імя гола          = 
|лепшы             = 
|папярэдні сезон   =  
|наступны сезон    = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1991|1991]]
}}

'''Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1990''' (1-ы [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе|чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]] па міні-футболе) — чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод беларускіх мужчынскіх каманд 1990 года.

== Турнірная табліца ==
{|cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!align=&quot;left&quot;|
!width=35|1
!width=35|2
!width=35|3
!width=35|4
!width=35|5
!width=35|6
!width=35|{{Comment|В|Перамогі}}
!width=35|{{Comment|Н|Нічыі}}
!width=35|{{Comment|П|Паражэнні}}
!width=35|{{Comment|Г|Галы}}
!width=35|Ачкі

|-
! [[МФК Менск|Пагоня-Менск]] (Мінск)
|| ||6:3||7:6||4:3||5:3||13:6||5||0||0||35-21||10
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
! Эканаміст (Мінск)
||3:6|| ||4:2||8:4||7:5||10:2||4||0||1||39-19||8
|-
! СКІФ (Мінск)
||6:7||2:4|| ||4:3||11:1||7:1||3||0||2||30-16||6
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!Зеніт (Гродна)
||3:4||4:8||3:4|| ||7:6||4:1||2||0||3||21-23||4
|-
!Нілім (Мінск)
||3:5||5:7||1:11||6:7|| ||5:1||1||0||4||20-31||2
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!Фартуна (Мінск)
||6:13||2:10||1:7||1:4||1:5|| ||0||0||5||11-39||0
|}

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 МАКСЛАЙН- ЧЕМПИОНАТ БЕЛАРУСИ ПО МИНИ-ФУТБОЛУ ВЫСШАЯ ЛИГА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029044402/https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 |date=29 кастрычніка 2020 }}

{{Міні-футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1990 годзе]]
[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе]]</text>
      <sha1>1gmw7euodte9uokzkj66cl87ywf2n5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1991</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697140</id>
    <revision>
      <id>5143004</id>
      <parentid>3994085</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3387" sha1="02gsg26c6vacpr3e3t2016fd3186lm7" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|час               = 5 — 6 снежня 1991
|назва1            =
|назва             = 2-і [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе]]
|лагатып           = 
|памер             = 
|подпіс            = 
|удзельнікаў       = 5
|гарады            = 3 
|стадыёны          = 
|чэмпіён           = [[МФК Менск|Менск]]
|разоў             = 2
|2 месца           = Хімік
|3 месца           = Менск-2
|дублёры           = 
|гульняў           = 10 
|галоў             = 103
|імя забітых галоў = 
|гледачоў          =  
|бамбардзір        = Міхал Міхайлаў
|бгалоў            = 13
|імя гола          = 
|лепшы             = 
|папярэдні сезон   = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1990|1990]]
|наступны сезон    = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992|1992]]
}}

'''Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1991''' (2-і [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе|чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]] па міні-футболе) — чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод беларускіх мужчынскіх каманд 1991 года.

== Турнірная табліца ==
{|cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!align=&quot;left&quot;|
!width=35|1
!width=35|2
!width=35|3
!width=35|4
!width=35|5
!width=35|{{Comment|В|Перамогі}}
!width=35|{{Comment|Н|Нічыі}}
!width=35|{{Comment|П|Паражэнні}}
!width=35|{{Comment|Г|Галы}}
!width=35|Ачкі
|-
! [[МФК Менск|Менск]] (Мінск)
|| ||6:1||8:4||3:0*||14:6||4||0||0||31-11||8
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
! Хімік (Гомель)
||1:6|| ||14:6||7:7||8:4||2||1||1||30-23||5
|-
! Менск-2 (Мінск)
||4:8||6:14|| ||3:0*||8:6||2||0||2||21-28||4
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!Атлант (Мінск)
||0:3*||7:7||0:3*|| ||5:3||1||1||2||12-16||3
|-
!Шклоў (Шклоў)
||6:14||4:8||6:8||3:5|| ||0||0||4||20-31||0
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
|}
* Матч «Менск» — «Атлант» быў спынены пры ліку 4:4, з-за адмовы атлантаўцаў працягнуць матч. Пастановай ДТК [[Беларуская асацыяцыя міні-футбола|БАМФ]] «Атланту» залічана тэхнічная параза (0:3).

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 МАКСЛАЙН- ЧЕМПИОНАТ БЕЛАРУСИ ПО МИНИ-ФУТБОЛУ ВЫСШАЯ ЛИГА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029044402/https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 |date=29 кастрычніка 2020 }}

{{Міні-футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1991 годзе]]
[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе]]</text>
      <sha1>02gsg26c6vacpr3e3t2016fd3186lm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697275</id>
    <revision>
      <id>5143005</id>
      <parentid>3994084</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="aem2ms5lvltiwi1g8bhenobseb3pcjn" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|час               = 10 чэрвеня — 13 верасня 1992
|назва1            =
|назва             = 3-і [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе]]
|лагатып           = 
|памер             = 
|подпіс            = 
|удзельнікаў       = 9
|гарады            = 6 
|стадыёны          = 
|чэмпіён           = Атлант
|разоў             = 1
|2 месца           = Санта-Хімік
|3 месца           = [[МФК Менск|Менск]]
|дублёры           = 
|гульняў           = 64
|галоў             = 593
|імя забітых галоў = 
|гледачоў          =  
|бамбардзір        = Сяргей Семяннік
|бгалоў            = 34
|імя гола          = 
|лепшы             = 
|папярэдні сезон   = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1991|1991]]
|наступны сезон    = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992/1993|1992/1993]]
}}

'''Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992''' (3-і [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе|чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]] па міні-футболе) — чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод беларускіх мужчынскіх каманд 1992 года.

== Турнірная табліца ==
{|cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!width=5|{{Comment|М|Месца}}
!align=&quot;left&quot;|Каманда
!width=25|1
!width=25|2
!width=25|3
!width=25|4
!width=25|5
!width=25|6
!width=25|7
!width=25|8
!width=25|9
!width=5|{{Comment|В|Перамогі}}
!width=5|{{Comment|Н|Нічыі}}
!width=5|{{Comment|П|Паражэнні}}
!width=40|{{Comment|Г|Галы}}
!width=30|Ачкі
|-
!1|| Атлант&lt;br /&gt;([[Мінск]])
|| ||6:4&lt;br /&gt;4:1||5:4&lt;br /&gt;3:5||5:3&lt;br /&gt;4:1||4:2&lt;br /&gt;7:0||3:2&lt;br /&gt;7:5||8:1&lt;br /&gt;4:1||8:1&lt;br /&gt;5:1||13:5&lt;br /&gt;6:0||15||0||1||92-36||30
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!2|| Санта-Хімік&lt;br /&gt;([[Гомель]])
||4:6&lt;br /&gt;1:4|| ||0:3&lt;br /&gt;2:1||8:6&lt;br /&gt;6:5||3:3&lt;br /&gt;6:2||5:1&lt;br /&gt;5:3||9:0&lt;br /&gt;6:2||5:2&lt;br /&gt;9:3||11:3&lt;br /&gt;4:2||12||1||3||84-46||25
|-
!3||[[МФК Менск|Менск]]&lt;br /&gt;([[Мінск]])
||4:5&lt;br /&gt;5:3||3:0&lt;br /&gt;1:2|| ||3:3&lt;br /&gt;4:6||7:6&lt;br /&gt;3:0*||3:2&lt;br /&gt;2:2||8:0&lt;br /&gt;4:1||8:0&lt;br /&gt;3:1||3:0*&lt;br /&gt;9:3||11||2||3||70-34||24
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!4||Эканаміст&lt;br /&gt;([[Мінск]])
||3:5&lt;br /&gt;1:4||6:8&lt;br /&gt;5:6||3:3&lt;br /&gt;6:4|| ||8:0&lt;br /&gt;8:5||2:4&lt;br /&gt;9:4||5:0&lt;br /&gt;1:1||16:9&lt;br /&gt;6:2||9:2&lt;br /&gt;2:0||9||2||5||90-57||20
|-
!5||Аматар&lt;br /&gt;([[Брэст]])
||2:4&lt;br /&gt;0:7||3:3&lt;br /&gt;2:6||6:7&lt;br /&gt;0:3*||0:8&lt;br /&gt;5:8|| ||5:3&lt;br /&gt;4:5||10:2&lt;br /&gt;5:3||3:3&lt;br /&gt;6:2||10:4&lt;br /&gt;4:1||6||2||8||65-69||14
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!6||Эліта&lt;br /&gt;([[Мінск]])
||2:3&lt;br /&gt;5:7||1:5&lt;br /&gt;3:5||2:3&lt;br /&gt;2:2||4:2&lt;br /&gt;4:9||3:5&lt;br /&gt;5:4|| ||9:0&lt;br /&gt;5:7||9:5&lt;br /&gt;4:2||10:1&lt;br /&gt;4:5||6||1||9||72-65||13
|-
!7|| Машэка&lt;br /&gt;([[Магілёў]])
||1:8&lt;br /&gt;1:4||0:9&lt;br /&gt;2:6||0:8&lt;br /&gt;1:4||0:5&lt;br /&gt;1:1||2:10&lt;br /&gt;3:5||0:9&lt;br /&gt;7:5|| ||1:10&lt;br /&gt;4:3||5:4&lt;br /&gt;0:4||3||1||12||28-95||7
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!8|| [[МФК Алімп Мар’іна Горка|Алімп]]&lt;br /&gt;([[Мар’іна Горка]])
||1:8&lt;br /&gt;1:5||2:5&lt;br /&gt;3:9||0:8&lt;br /&gt;1:3||9:16&lt;br /&gt;2:6||3:3&lt;br /&gt;2:6||5:9&lt;br /&gt;2:4||10:1&lt;br /&gt;3:4|| ||7:1&lt;br /&gt;3:3||2||2||12||54-91||6
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!9||Тарфянік&lt;br /&gt;([[Беразінскае]])
||5:13&lt;br /&gt;0:6||3:11&lt;br /&gt;2:4||0:3*&lt;br /&gt;3:9||2:9&lt;br /&gt;0:2||4:10&lt;br /&gt;1:4||1:10&lt;br /&gt;5:4||4:5&lt;br /&gt;4:0||1:7&lt;br /&gt;3:3|| ||2||1||13||38-100||5
|}

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 МАКСЛАЙН- ЧЕМПИОНАТ БЕЛАРУСИ ПО МИНИ-ФУТБОЛУ ВЫСШАЯ ЛИГА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029044402/https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 |date=29 кастрычніка 2020 }}

{{Міні-футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1992 годзе]]
[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе]]</text>
      <sha1>aem2ms5lvltiwi1g8bhenobseb3pcjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992/1993</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697331</id>
    <revision>
      <id>5143006</id>
      <parentid>4015646</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4825" sha1="kf1oq26sngkjbcl1izlzeiay6qz9gcf" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|час               = 3 снежня 1992 — 11 красавіка 1993
|назва1            =
|назва             = 4-ы [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе]]
|лагатып           = 
|памер             = 
|подпіс            = 
|удзельнікаў       = 22
|гарады            = 11 
|стадыёны          = 
|чэмпіён           = [[МФК Акадэмія Мінск|Стройзаказ]]
|разоў             = 1
|2 месца           = [[МФК Менск|Менск]]
|3 месца           = Атлант 
|дублёры           = 
|гульняў           = 441
|галоў             = 2140
|імя забітых галоў = 
|гледачоў          =  
|бамбардзір        = [[Сяргей Мар’янавіч Лагутка|Сяргей Лагутка]]
|бгалоў            = 56
|імя гола          = 
|лепшы             = 
|папярэдні сезон   = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992|1992]]
|наступны сезон    = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1993/1994|1993/1994]]
}}

'''Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992/1993''' (4-ы [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе|чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]] па міні-футболе) — чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод беларускіх мужчынскіх каманд.

== Турнірная табліца ==
{|cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!width=5|{{Comment|М|Месца}}
!align=&quot;left&quot;|Каманда
!width=15|{{Comment|Г|Гульняў}}
!width=15|{{Comment|В|Перамогі}}
!width=15|{{Comment|Н|Нічыі}}
!width=15|{{Comment|П|Паражэнні}}
!width=50|{{Comment|Г|Галы}}
!width=30|Ачкі
|-
!1|| [[МФК Акадэмія Мінск|Стройзаказ]] ([[Мінск]])
||21||18 ||1||2||121-50||37
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!2|| [[МФК Менск|Менск]] ([[Мінск]])
||21||16||3||2||110-52||35
|-
!3||Атлант ([[Мінск]])
||21||15||4||2||120-44||34
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!4||Лакаматыў ([[Віцебск]])
||21||16||1||4||116-50||33
|-
!5||Сельмаш-Элада ([[Магілёў]])
|| 21 ||15||1||5||145-73||31
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!6|| Універсітэт ([[Гродна]])
|| 21 ||12||4||5||104-71||28
|-
!7|| Санта-Хімік ([[Гомель]])
|| 21 ||12||4||5||112-65||28
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!8||Віцязь ([[Віцебск]])
|| 21 ||13||2||6||114-75||28
|-
!9||Гарант ([[Гомель]])
|| 21 ||13||1||7||117-74||27
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!10|| Пластык-Нікас ([[Мінск]])
|| 21 ||10||4||7||110-75||24
|-
!11|| Магілёў-ЛС
|| 21 ||10||3||8||102-88||23
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!12|| Эліта ([[Мінск]])
|| 21 ||11||1||9||126-112|| 23
|-
!13|| ГПУ-Луч
|| 21 ||8||1||12||70-92|| 17
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!14|| Тарфянік ([[Беразінскае]])
|| 21 ||8||1||12||112-127||17
|-
!15|| ЦКК ([[Магілёў]])
|| 21 ||7||2||12||77-79|| 16
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!16||Солдзіс ([[Магілёў]])
|| 21 || 6 ||2||13||72-118||14
|-
!17||Онікс ([[Заслаўе]])
|| 21 ||6||0||15||74-106||12
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!18||[[МФК Алімп Мар’іна Горка|Алімп]] ([[Мар’іна Горка]])
|| 21 ||4||2||15||83-133||10
|-
!19||Тарпеда ([[Магілёў]])
|| 21 ||4||2||15||50-77||10
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!20||Альняс ([[Ваўкавыск]])
|| 21 ||3||0||18||63-194||6
|-
!21||Тэхнолаг ([[Маладзечна]])
|| 21 ||2||1||18||68-187||5
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!22||Металіст ([[Калінкавічы]])
|| 21 ||1||2||18||74-198||4
|}

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 МАКСЛАЙН- ЧЕМПИОНАТ БЕЛАРУСИ ПО МИНИ-ФУТБОЛУ ВЫСШАЯ ЛИГА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029044402/https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 |date=29 кастрычніка 2020 }}

{{Міні-футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1992 годзе]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1993 годзе]]
[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе]]</text>
      <sha1>kf1oq26sngkjbcl1izlzeiay6qz9gcf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1993/1994</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697784</id>
    <revision>
      <id>5143007</id>
      <parentid>4019193</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8346" sha1="nd12j6upg9vshf3xgsk18gg9y88m0lb" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|час               = 22 верасня 1993 — 24 красавіка 1994
|назва1            =
|назва             = 5-ы [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе]]
|лагатып           = 
|памер             = 
|подпіс            = 
|удзельнікаў       = 10
|гарады            = 5 
|стадыёны          = 
|чэмпіён           = [[МФК Менск|Менск]]
|разоў             = 3
|2 месца           = [[МФК Акадэмія Мінск|Стройзаказ]]
|3 месца           = Сельмаш-Элада
|дублёры           = 
|гульняў           =  
|галоў             =  
|імя забітых галоў = 
|гледачоў          =  
|бамбардзір        = [[Сяргей Мар’янавіч Лагутка|Сяргей Лагутка]]
|бгалоў            = 48
|імя гола          = 
|лепшы             = 
|папярэдні сезон   = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992/1993|1992/1993]]
|наступны сезон    = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1994/1995|1994/1995]]
}}

'''Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1993/1994''' (5-ы [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе|чэмпіянат]] [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]] па міні-футболе) — чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод беларускіх мужчынскіх каманд.

== Першы этап ==
Падчас турніру адмовіліся ад працягу змагання дзве каманды: гродзенскі «Рэстаўратар» і гомельскі «Хімік». Вынікі матчаў з іх удзелам ануляваны і ў табліцу не занесены.

{|cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!width=5|{{Comment|М|Месца}}
!align=&quot;left&quot;|Каманда
!width=25|1
!width=25|2
!width=25|3
!width=25|4
!width=25|5
!width=25|6
!width=25|7
!width=25|8
!width=25|9
!width=25|10
!width=5|{{Comment|В|Перамогі}}
!width=5|{{Comment|Н|Нічыі}}
!width=5|{{Comment|П|Паражэнні}}
!width=40|{{Comment|Г|Галы}}
!width=30|{{Comment|А|Ачкі}}
|-
!1|| [[МФК Менск|Менск]]&lt;br /&gt;([[Мінск]])
|| ||4:2&lt;br /&gt;2:4&lt;br /&gt;4:1||3:5&lt;br /&gt;8:4&lt;br /&gt;7:4||9:6&lt;br /&gt;9:8&lt;br /&gt;4:4||4:2&lt;br /&gt;7:2&lt;br /&gt;6:6||8:2&lt;br /&gt;4:1&lt;br /&gt;5:6||4:4&lt;br /&gt;2:3&lt;br /&gt;+:-||3:1&lt;br /&gt;4:0&lt;br /&gt;5:3||3:2&lt;br /&gt;6:4&lt;br /&gt;10:3||3:2&lt;br /&gt;8:3&lt;br /&gt;7:5||20||3||4||139-87||43
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!2|| Эліта &lt;br /&gt;([[Мінск]])
||2:4&lt;br /&gt;4:2&lt;br /&gt;1:4|| ||2:2&lt;br /&gt;5:7&lt;br /&gt;4:0||5:5&lt;br /&gt;11:2&lt;br /&gt;4:5||6:1&lt;br /&gt;4:4&lt;br /&gt;1:5||2:2&lt;br /&gt;3:3&lt;br /&gt;4:5||5:2&lt;br /&gt;5:3&lt;br /&gt;+:-||3:1&lt;br /&gt;3:3&lt;br /&gt;3:0||9:1&lt;br /&gt;8:4&lt;br /&gt;8:7||6:3&lt;br /&gt;5:0&lt;br /&gt;10:2||15||6||6||123-77||36
|-
!3|| Атлант &lt;br /&gt;([[Мінск]])
||5:3&lt;br /&gt;4:8&lt;br /&gt;4:7|| 2:2&lt;br /&gt;7:5&lt;br /&gt;0:4 || ||7:1&lt;br /&gt;5:13&lt;br /&gt;3:11||3:2&lt;br /&gt;11:12&lt;br /&gt;3:9||3:3&lt;br /&gt;5:8&lt;br /&gt;6:5||3:0&lt;br /&gt;7:6&lt;br /&gt;+:-||7:1&lt;br /&gt;3:1&lt;br /&gt;3:1||2:3&lt;br /&gt;9:4&lt;br /&gt;5:0||4:1&lt;br /&gt;7:3&lt;br /&gt;7:3||16||2||9||125-116||34
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!4|| Сельмаш-Элада &lt;br /&gt;([[Магілёў]])
||6:9&lt;br /&gt;8:9&lt;br /&gt;4:4|| 5:5&lt;br /&gt;2:11&lt;br /&gt;5:4 || 1:7&lt;br /&gt;13:5&lt;br /&gt;11:3 ||||5:2&lt;br /&gt;5:3&lt;br /&gt;4:4||6:2&lt;br /&gt;4:6&lt;br /&gt;12:6||5:6&lt;br /&gt;5:2&lt;br /&gt;6:4||5:5&lt;br /&gt;14:2&lt;br /&gt;12:3||6:2&lt;br /&gt;6:4&lt;br /&gt;5:6||4:4&lt;br /&gt;6:7&lt;br /&gt;7:6||14||5||8||172-131||33
|-
!5|| [[МФК Акадэмія Мінск|Стройзаказ]] &lt;br /&gt;([[Мінск]])
||2:4&lt;br /&gt;2:7&lt;br /&gt;6:6|| 1:6&lt;br /&gt;4:4&lt;br /&gt;5:1 || 2:3&lt;br /&gt;12:11&lt;br /&gt;9:3 || 2:5&lt;br /&gt;3:5&lt;br /&gt;4:4 || ||5:3&lt;br /&gt;9:2&lt;br /&gt;8:9||4:1&lt;br /&gt;5:3&lt;br /&gt;8:2||5:2&lt;br /&gt;5:2&lt;br /&gt;2:2||5:0&lt;br /&gt;11:0&lt;br /&gt;5:8||3:2&lt;br /&gt;2:2&lt;br /&gt;4:3||14||5||8||133-100||33
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!6|| Эканаміст &lt;br /&gt;([[Мінск]])
||2:8&lt;br /&gt;1:4&lt;br /&gt;6:5|| 2:2&lt;br /&gt;3:3&lt;br /&gt;5:4 || 3:3&lt;br /&gt;8:5&lt;br /&gt;5:6 || 2:6&lt;br /&gt;6:4&lt;br /&gt;6:12 ||3:5&lt;br /&gt;2:9&lt;br /&gt;9:8||||5:7&lt;br /&gt;0:2&lt;br /&gt;8:6||5:3&lt;br /&gt;3:3&lt;br /&gt;4:5||1:3&lt;br /&gt;9:3&lt;br /&gt;4:8||6:5&lt;br /&gt;5:7&lt;br /&gt;1:2||9||4||14||114-138||22
|-
!7|| Лакаматыў &lt;br /&gt;([[Віцебск]])
||4:4&lt;br /&gt;3:2&lt;br /&gt;-:+|| 2:5&lt;br /&gt;3:5&lt;br /&gt;-:+ || 0:3&lt;br /&gt;6:7&lt;br /&gt;-:+ || 6:5&lt;br /&gt;2:5&lt;br /&gt;4:6 || 1:4&lt;br /&gt;3:5&lt;br /&gt;2:8 ||7:5&lt;br /&gt;2:0&lt;br /&gt;6:8|| ||7:3&lt;br /&gt;1:1&lt;br /&gt;3:4||5:2&lt;br /&gt;7:5&lt;br /&gt;-:+||4:0&lt;br /&gt;6:5&lt;br /&gt;5:5||9||3||15||89-97||21
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!8|| Віцязь &lt;br /&gt;([[Віцебск]])
||1:3&lt;br /&gt;0:4&lt;br /&gt;3:5|| 1:3&lt;br /&gt;3:3&lt;br /&gt;0:3 || 1:7&lt;br /&gt;1:3&lt;br /&gt;1:3 || 5:5&lt;br /&gt;2:14&lt;br /&gt;3:12 ||2:5&lt;br /&gt;2:5&lt;br /&gt;2:2|| 3:5&lt;br /&gt;3:3&lt;br /&gt;5:4 ||3:7&lt;br /&gt;1:1&lt;br /&gt;4:3|| ||5:4&lt;br /&gt;7:6&lt;br /&gt;5:6||4:3&lt;br /&gt;3:3&lt;br /&gt;6:3||6||6||15||76-125||18
|-
!9|| Гарант &lt;br /&gt;([[Гомель]])
||2:3&lt;br /&gt;4:6&lt;br /&gt;3:10|| 1:9&lt;br /&gt;4:8&lt;br /&gt;7:8 || 3:2&lt;br /&gt;4:9&lt;br /&gt;0:5 || 2:6&lt;br /&gt;4:9&lt;br /&gt;6:5 || 0:5&lt;br /&gt;0:11&lt;br /&gt;8:5 ||3:1&lt;br /&gt;3:9&lt;br /&gt;8:4|| 2:5&lt;br /&gt;5:7&lt;br /&gt;+:- ||4:5&lt;br /&gt;6:7&lt;br /&gt;6:5|| ||1:4&lt;br /&gt;7:2&lt;br /&gt;2:7||8||0||19||95-154||16
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!10|| [[МФК Светлагорск|ЦКК]] &lt;br /&gt;([[Светлагорск]])
||2:3&lt;br /&gt;3:8&lt;br /&gt;5:7|| 3:6&lt;br /&gt;0:5&lt;br /&gt;2:10 || 1:4&lt;br /&gt;3:7&lt;br /&gt;3:7 || 4:4&lt;br /&gt;7:6&lt;br /&gt;6:7 ||2:3&lt;br /&gt;2:2&lt;br /&gt;3:4|| 5:6&lt;br /&gt;7:5&lt;br /&gt;2:1 ||0:4&lt;br /&gt;5:6&lt;br /&gt;5:5||3:4&lt;br /&gt;3:3&lt;br /&gt;3:6||4:1&lt;br /&gt;2:7&lt;br /&gt;7:2||||5||4||18||92-133||14
|}

== Фінальны этап ==
На другім этапе шасцёрка наймоцных з улікам ачкоў, набраных у матчах паміж сабой, правяла фінальны тур.
{|cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!width=5|{{Comment|М|Месца}}
!align=&quot;left&quot;|Каманда
!width=5|{{Comment|В|Перамогі - Паказальнікі першага этапу}}
!width=5|{{Comment|Н|Нічыі - Паказальнікі першага этапу}}
!width=5|{{Comment|П|Паражэнні - Паказальнікі першага этапу}}
!width=40|{{Comment|Г|Галы - Паказальнікі першага этапу}}
!width=25|{{Comment|А|Ачкі - Паказальнікі першага этапу}}
!width=25|1
!width=25|2
!width=25|3
!width=25|4
!width=25|5
!width=25|6
!width=5|{{Comment|В|Перамогі}}
!width=5|{{Comment|Н|Нічыі}}
!width=5|{{Comment|П|Паражэнні}}
!width=40|{{Comment|Г|Галы}}
!width=5|{{Comment|А|Ачкі}}
|-
!1|| [[МФК Менск|Менск]]&lt;br /&gt;([[Мінск]])
||10||2||3||84-57||22|| ||3:7||1:0||10:8||7:2||4:5||13||2||5||109-79||28
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!2|| [[МФК Акадэмія Мінск|Стройзаказ]] &lt;br /&gt;([[Мінск]])
||5||3||7||74-73||13||7:3|| ||5:5||5:5||3:1||4:2||8||5||7||98-89||21
|-
!3|| Сельмаш-Элада &lt;br /&gt;([[Магілёў]])
||7||3||5||91-80||17||0:1||5:5|| ||3:4||2:5||6:4||8||4||8||107-99||20
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!4|| Эканаміст &lt;br /&gt;([[Мінск]])
||5||3||7||63-84||13||8:10||5:5||4:3||||3:2||1:4||7||4||9||84-108||18
|-
!5|| Эліта&lt;br /&gt;([[Мінск]])
||4||5||6||58-51||13||2:7||1:3||5:2||2:3||||3:2||6||5||9||71-68||17
|- ! style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;
!6|| Атлант &lt;br /&gt;([[Мінск]])
||5||2||8||68-93||12||5:4||2:4||4:6||4:1||2:3||||7||2||11||85-111||16
|}

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 МАКСЛАЙН- ЧЕМПИОНАТ БЕЛАРУСИ ПО МИНИ-ФУТБОЛУ ВЫСШАЯ ЛИГА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029044402/https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 |date=29 кастрычніка 2020 }}

{{Міні-футбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1993 годзе]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1994 годзе]]
[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе]]</text>
      <sha1>nd12j6upg9vshf3xgsk18gg9y88m0lb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ціхініцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>699575</id>
    <revision>
      <id>5142865</id>
      <parentid>4848086</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T00:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9015" sha1="8q39uw62xggzz7inuh900od7q2x3pyc" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Ціхініцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Рагачоўскі раён]]
|Уключае                   = 6 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Ціхінічы (Рагачоўскі раён)|Ціхінічы]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1761
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Ці́хініцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Ціхінічы (Рагачоўскі раён)|Ціхінічы]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Рагачоўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рагачоўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 14 красавіка 1960 года ў склад [[Запольскі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Запольскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Броннае (Рагачоўскі раён)|Броннае]], [[Рудня Бронская]], [[Сяменькавічы (Рагачоўскі раён)|Сяменькавічы]] і [[Ясёнаўка]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.&lt;/ref&gt;. 16 студзеня 1975 года скасаваны вёскі [[Лейчыцы (Рагачоўскі раён)|Лейчыцы]] і [[Слапішча]] (зліліся з вёскай Ціхінічы)&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 студзеня 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 7 (1453).&lt;/ref&gt;, 7 чэрвеня 1979 года — пасёлак [[Новая Аляксандраўка (Рагачоўскі раён)|Новая Аляксандраўка]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 7 чэрвеня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).&lt;/ref&gt;, 13 лістапада 1987 года — вёска [[Сяменькавічы (Рагачоўскі раён)|Сяменькавічы]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 13 лістапада 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).&lt;/ref&gt;. 16 чэрвеня 2006 года ў склад сельсавета з [[Запольскі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Запольскага сельсавета]] вернуты вёскі [[Броннае (Рагачоўскі раён)|Броннае]] і [[Ясёнаўка]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2006-118/2006-118(002-048).pdf&amp;oldDocPage=4 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 16 июня 2006 г. № 273 Об изменении границ Запольского и Тихиничского сельсоветов Рогачевского района]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1825 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 92,9 % — [[беларусы]], 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1761 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* [https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/tihinichskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf Інфармацыя пра Ціхініцкі сельсавет на сайце Рагачоўскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220129123943/https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/tihinichskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf|date=29 студзеня 2022}} {{ref-ru}}

{{Ціхініцкі сельсавет}}
{{Рагачоўскі раён}}

[[Катэгорыя:Ціхініцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>8q39uw62xggzz7inuh900od7q2x3pyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венецыянскі ўніверсітэт «IUAV»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>699966</id>
    <revision>
      <id>5142725</id>
      <parentid>4885914</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Archaeodontosaurus</username>
        <id>6813</id>
      </contributor>
      <origin>5142725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3038" sha1="8ir2yxvme770ycsgu7qqzn52ntjefzo" xml:space="preserve">{{Картка ўніверсітэта
 |назва             = Венецыянскі ўніверсітэт «IUAV»
 |скарачэнне           = 
 |эмблема              = Logo IUAV.svg
 |выява          = (Venice) Iuav University of Venice. The inner courtyard.jpg
 |арыгінал             = {{lang-it|Università Iuav di Venezia}}
 |міжназва        = 
 |ранейшае              = 
 |дэвіз                = 
 |заснаваны              = 1868
 |зачынены               =
 |рэарганізаваны        = 
 |год рэарганізацыі    = 
 |тып                  = 
 |найменне пасады =
 |піб пасады        = 
 |прэзідэнт            = 
 |навуковы кіраўнік = 
 |студэнты             = 
 |замежныя студэнты = 
 |спецыялітэт          = 
 |бакалаўрыят          = 
 |магістратура         = 
 |аспірантура          = 
 |дактарантура         = 
 |дактары              = 
 |прафесары           = 
 |выкладчыкі        = 
 |размяшчэнне         = [[Венецыя]]
 |кампус               = 
 |адрас                = 
 |сайт                 = http://www5.iuav.it/
 |узнагароды              = 
 |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordScale          =  
 |edu_region          =  
}}
'''Венецыянскі ўніверсітэт «IUAV»''' ({{lang-it|Università Iuav di Venezia}}) — [[Італія|італьянская]] дзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] са статусам [[Універсітэт|універсітэта]] з сядзібай у горадзе [[Венецыя]]. Абрэвіятура «IUAV» — гэта
папярэдняя назва ўстановы — Венецыянскі ўніверсітэцкі інстытут архітэктуры ({{lang-it|Istituto Universitario di Architettura di Venezia}}).

== Структура ==
* Дэпартамент архітэктуры, будаўніцтва і кансервацыі
* Дэпартамент архітэктуры і мастацтваў
* Дэпартамент праектавання і планіроўкі ў складаных умовах

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|}}
* [http://www5.iuav.it/ Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220202095304/http://www5.iuav.it/ |date=2 лютага 2022 }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Універсітэты Італіі}}

[[Катэгорыя:Універсітэты Італіі]]
[[Катэгорыя:Венецыя]]
[[Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы]]
[[Катэгорыя:Архітэктурная адукацыя]]</text>
      <sha1>8ir2yxvme770ycsgu7qqzn52ntjefzo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хрыста Грозеў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704873</id>
    <revision>
      <id>5142653</id>
      <parentid>5103074</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T13:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47272" sha1="lbu23t7yu217l64cznnundxfzuhnopt" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Хрыста Гро́зеў''' ({{ДН|20|5|1969}}, [[Плоўдзіў]], [[Балгарыя]] —) — [[Балгарыя|балгарскі]] {{нп3|Журналісцкія расследванні|журналіст-расследвальнік|ru|Журналистские расследования}}, медыяэксперт і медыяінвестар.

Кіраўнік выдання {{нп3|Bellingcat||ru|Bellingcat}}, якое займаецца журналісцкімі расследаваннямі аб зонах ваенных дзеянняў, выкарыстоўваючы метад [[Разведка па адкрытых крыніцах|аналізу дадзеных з адкрытых крыніц]]. Адзін з асноўных аўтараў расследавання аб удзеле супрацоўнікаў [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ Расіі]] ў {{нп3|Атручванне Аляксея Навальнага|атручванні Аляксея Навальнага|ru|Отравление Алексея Навального}}&lt;ref name=&quot;meduza-4963&quot;&gt;{{Cite web|author=Лилия Яппарова|url=https://meduza.io/feature/2020/12/16/ne-tak-to-prosto-otravit-cheloveka-novichkom|title=«Не так-то просто отравить человека „Новичком“».|subtitle=Расследователь Христо Грозев из Bellingcat рассказывает, как он нашёл возможных отравителей Навального|lang=ru|website=[[Meduza]]|date=2020-12-16|accessdate=2020-12-17|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201216233347/https://meduza.io/feature/2020/12/16/ne-tak-to-prosto-otravit-cheloveka-novichkom|archivedate=2020-12-16}}&lt;/ref&gt;. Лаўрэат {{Нп3|Прэмія Еўрапейскай прэсы|прэміі Еўрапейскай прэсы|en|European Press Prize}} і прэміі «[[Эмі]]» за свае журналісцкія расследаванні.

== Біяграфія ==
Хрыста Грозеў нарадзіўся 20 мая 1969 года ў [[Плоўдзіў|Плоўдзіве]], [[Балгарыя]]. Атрымаў ступень [[бакалаўр]]а ў [[Амерыканскі ўніверсітэт у Балгарыі|Амерыканскім ўніверсітэце ў Балгарыі]] і {{нп3|Магістр дзелавога адміністравання|MBA|ru|Магистр делового администрирования}} у {{Нп3|Imadec University}} у [[Аўстрыя|Аўстрыі]].

Адразу пасля гімназіі працаваў некалькі месяцаў, каля года, у [[Люксембург]]у, на музычнай радыёстанцыі&lt;ref name=&quot;albats&quot;&gt;[https://newtimes.ru/articles/detail/204742 ХРИСТО ГРОЗЕВ: «ВЛАДИМИР ПОЗНЕР БЫЛ КОГДА-ТО МОИМ КОММЕРЧЕСКИМ ПАРТНЁРОМ»], Евгения Альбац, «The New Times», 18.06.2021.&lt;/ref&gt;. У 1989 годзе Грозеў убачыў, што пасольства Балгарыі ў Люксембургу было пакінута супрацоўнікамі былога камуністычнага ўраду Балгарыі, зламаў акно і пачаў чытаць пакінутыя там дакументы, пасля чаго яго арыштавала паліцыя Люксембурга&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=qi2Cx0LL2kg Христо Грозев | 10 вопросов: отряд убийц, взрывы домов, блокировка интернета — YouTube]&lt;/ref&gt;.

З 1988 года-рэпарцёр на радыё ў Плоўдзіве. У 1990 годзе стаў адным з заснавальнікаў першай прыватнай радыёстанцыі ў Балгарыі&lt;ref name=&quot;theoryandpractice&quot;/&gt;.

Працаваў на радыёстанцыі [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Свабодная Еўропа]] на балгарскай мове, калі быў студэнтам&lt;ref name=&quot;albats&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;zhizite&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=uBgvcqx80rQ&amp;t=5439s «Живите теперь с этим!»] // Христо Грозев // 14.06.2021&lt;/ref&gt;.

У 1995 годзе быў запрошаны амерыканскай кампаніяй {{Нп3|Metromedia}} для працы, у тым ліку, з яе расійскімі актывамі. Запускаў «Радыё Ніка» ў [[Сочы]], «Канал мелодыя» і «{{нп3|Эльдарадыё||ru|Эльдорадио}}» ў [[Санкт-Пецярбург]] і яшчэ дзясяткі радыёстанцый у краінах Балтыі, [[Фінляндыя|Фінляндыі]], [[Балгарыя|Балгарыі]], [[Венгрыя|Венгрыі]]&lt;ref name=&quot;theoryandpractice&quot;/&gt;. У Санкт-Пецярбургу Хрыста Грозеў быў генеральным дырэктарам Агенцтва радыёстанцыі «Кацюша», прычым яе фінансавы дырэктар радыёстанцыі перарэгістравала ў мэрыі асабіста ва [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]&lt;ref name=&quot;zhizite&quot;/&gt;.

У 2000 годзе Грозеў стаў прэзідэнтам Metromedia International, пад яго кіраўніцтвам працавалі 26 радыёстанцый у 9 краінах свету. Калі ў 2003 годзе Metromedia International вырашыла выйсці з радыёбізнесу, Хрыста Грозеў набыў у яе акцыі расійскіх радыёстанцый, якія ўваходзілі ў яе, і пазней, у 2006 годзе, прадаў іх французскай кампаніі {{нп3|Lagardère||ru|Lagardère}}. Акрамя таго, адначасова кіраваў у якасці дырэктара ірландскай кампаніяй {{Нп3|Communicorp}}, якая набыла ў фірмы Metromedia International іншыя яе радыёвяшчальныя актывы.

У 2006 годзе Грозева вымусілі прадаць усе яго медыяпраекты ў Расіі, а ў 2016 годзе яго дазвол на знаходжанне быў ануляваны ФСБ&lt;ref name=&quot;novayagazeta&quot;&gt;[https://novayagazeta.ru/articles/2020/12/20/88458-hristo-s-nami Христо с нами! О расследователе года по версии «Новой», раскрывшем отравление Навального — Христо Грозеве из Bellingcat], Новая газета, 21.12.2020.&lt;/ref&gt;.

Пасля 2006 года Грозеў выступаў у якасці інвестара ў розныя медыяактывы, пераважна ў [[Нідэрланды|Нідэрландах]] і [[Балгарыя|Балгарыі]]. Так, у 2006 годзе кампанія {{Нп3|RadioCorp B.V.}}, якая належала яму, атрымала ліцэнзію на вяшчанне ў Нідэрландах і стварэнне радыёстанцыі з нацыянальным музычным фарматам. У цяперашні час радыёстанцыя Radio 100 % NL, якая належыць RadioCorp, з’яўляецца адной з самых папулярных станцый у Нідэрландах з аўдыторыяй прыкладна 2 мільёна слухачоў. У 2009 годзе быў запушчаны сястрынскі аднайменны глянцавы часопіс&lt;ref name=&quot;theoryandpractice&quot;&gt;[https://theoryandpractice.ru/presenters/32772-khristo-grozev/seminars Преподаватель Христо Грозев], «Теории и практики»&lt;/ref&gt;. На 2018 год працягваў мець актывы ў нідэрландскіх медыя, за кошт якіх ён жыў&lt;ref name=&quot;bbc&quot;/&gt;.

Іншыя медыяактывы Грозева — гэта навінавы тэлевізійны канал і некалькі газет у Балгарыі&lt;ref name=&quot;theoryandpractice&quot;/&gt;.

У 2016 годзе ўдзельнічаў у фестывалі «Вместе Медиа», які з’яўляецца прафесійным мерапрыемствам у сферы журналістыкі і не нясе ў сабе якой-небудзь палітычнай позвы&lt;ref&gt;[http://vmestemedia.ru/speaker/khristo-grozev/ Христо Грозев, фестиваль «Вместе медиа», Москва, 22-24.04.2016.]&lt;/ref&gt;.

Грозеў-бізнес — партнёр медыямэнэджэра {{нп3|Карл Габсбург Латарынгскі|Карла Габсбурга-Латарынгскага|ru|Карл Габсбург-Лотарингский}}, цяперашняга кіраўніка [[Габсбургі|дома Габсбургаў]]. З Карлам Габсбургам Грозеў знаёмы са студэнцкіх часоў&lt;ref&gt;[https://mediananny.com/raznoe/2317480/ Вся правда о продаже «Радио ЕС», или Как трудно быть Габсбургом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200809150735/https://mediananny.com/raznoe/2317480/ |date=9 жніўня 2020 }}, 18.08.2016.&lt;/ref&gt;.

У 2015 годзе быў аспірантам эканомікі і права {{Нп3|Пан'еўрапейскі ўніверсітэт|Пан'еўрапейскага ўніверсітэта||Pan-European University}} ў [[Браціслава|Браціславе]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.news.nbu.bg/bg/events/cifroviqt-tv-prehod-v-evropejskiq-syjuz-i-negovata-realizaciq-v-bylgariq-zakonodatelni-regulatorni-i-sydebni-praktiki!76 |title=Архіўная копія |access-date=31 сакавіка 2022 |archive-date=27 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227150141/https://www.news.nbu.bg/bg/events/cifroviqt-tv-prehod-v-evropejskiq-syjuz-i-negovata-realizaciq-v-bylgariq-zakonodatelni-regulatorni-i-sydebni-praktiki!76 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Прыблізна з 2014 годзе заняўся журналісцкімі расследаваннямі. У 2018 годзе Грозеў распавядаў пра працу разам з Bellingcat: «Я працаваў з {{нп3|Эліят Хігінс|Эліятам|ru|Хиггинс, Элиот}} чатыры гады. Мая матывацыя простая: я раблю нешта, што ўмею, знаходжу рэчы, якія іншыя выпускаюць з увагі, выкарыстоўваю свае веды пра Расію, аб бліжэйшых краінах, у тым ліку пра Украіну, працую з людзьмі ў гэтых краінах і перажываю, што іх ўрада (і ў Расіі, і ва Украіне) падманваюць грамадзян. Я займаюся гэтым бязвыплатна, марную на расследаванні свае сродкі. Гэта маё хобі»&lt;ref name=&quot;bbc&quot;/&gt;. У студзені 2022 года Грозеў узначаліў Bellingcat&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Журналист Христо Грозев возглавил расследовательскую группу Bellingcat|url=https://novayagazeta.ru/articles/2022/01/24/khristo-grozev-vozglavil-rassledovatelskuiu-gruppu-bellingcat-news|website=Новая газета}}&lt;/ref&gt;.

У 2019 годзе Грозеў (разам з {{нп3|Раман Аляксандравіч Дабрахотаў|Раманам Дабрахотавым|ru|Доброхотов, Роман Александрович}} і Даніэлам Рамейнам) быў узнагароджаны {{Нп3|Прэмія Еўрапейскай прэсы|прэміяй Еўрапейскай прэсы|en|European Press Prize}} for Investigative Journalism &amp; London Press Club Prize for Digital Journalism у катэгорыі «журналісцкае расследаванне» за «выкрыццё падазраваных у {{нп3|Атручванне Сяргея і Юліі Срыпалёў|атручванні ў Солсберы|ru|Отравление Сергея и Юлии Скрипаль}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.europeanpressprize.com/article/unmasking-salisbury-poisoning-suspects-four-part-investigation/|title=Unmasking the Salisbury Poisoning Suspects: A Four-Part Investigation|website=European Press Prize}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;europeanpressprize&quot;&gt;[https://www.europeanpressprize.com/laureate/christo-grozev/ Christo Grozev — European Press Prize]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ots.at/presseaussendung/OTE_20190326_OTE0001/shortlist-european-press-prize-2019 Shortlist European Press Prize 2019 | European Press Prize, 26.03.2019]&lt;/ref&gt; — расследаванне 2018 года з чатырох частак «Салбярэцкяе» пра атрутнікаў Сяргея і Юліі Скрыпалёў. У сваім расследаванні Bellingcat і {{нп3|The Insider||ru|The Insider}} далі доказы прыналежнасці {{нп3|Аляксандр Яўгенавіч Мішкін|Пятрова|ru|Мишкин, Александр Евгеньевич}} і {{нп3|Анатоль Уладзіміравіч Чапіга|Башырава|ru|Чепига, Анатолий Владимирович}} да {{нп3|Галоўнае ўпраўленне Генеральнага штаба УС РФ|ГРУ|ru|Главное управление Генерального штаба ВС РФ}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theins.ru/politika/117161|title=Солберецкие. The Bellingcat и The Insider удалось подтвердить причастность Петрова и Боширова к спецслужбам|website=[[The Insider]]}}&lt;/ref&gt;.

Грозеў таксама з’яўляецца старшым даследчыкам у «Risk Management Lab» у прыватным [[Новы балгарскі ўніверсітэт|Новым балгарскім універсітэце]]&lt;ref name=&quot;europeanpressprize&quot;/&gt;.

Для некаторых расследаванняў быў выкарыстаны псеўданім Морыц Ракушыцкі&lt;ref name=&quot;novayagazeta&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/russian/features-46236592 Могла ли ФСБ России помочь получить британские визы сотрудникам ГРУ?], BBC, 16 ноября 2018.&lt;/ref&gt; (Moritz Rakuszizky&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=gDNg-WamxD4 Revealed: Novichok suspect’s real name], interview with Moritz Rakuszizky, BBC Newsnight, 27.09.2018.&lt;/ref&gt;).

У снежні 2020 года Грозеў патлумачыў&lt;ref name=&quot;last&quot; /&gt;, што яны (Bellingcat) ніколі не ставілі сабе мэту займацца менавіта Расіяй, а займаюцца расследаваннем {{нп3|Дзяржаўныя злачынствы|дзяржаўных злачынстваў|ru|Государственные преступления}}, у прыватнасці, займаліся вельмі правымі на Украіне&lt;ref&gt;[https://ru.bellingcat.com/novosti/ukraine/2018/08/30/eu-firm-trained-white-supremacists-fascists/ Крупная европейская военная фирма тренировала украинских ультраправых и расистов — Беллингкэт]&lt;/ref&gt;, рабілі справаздачы супраць [[НАТА]], якая незаконна прадавала зброю [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] дзеля [[Грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны ў Емене]]&lt;ref&gt;[https://ru.bellingcat.com/novosti/mena/2019/06/09/american-exports-to-ksa-uae/ Какие американские штаты продают оружие для войны в Йемене? — Беллингкэт]&lt;/ref&gt;, рабілі аналіз турэцкіх і грэчаскіх злачынстваў падчас [[Еўрапейскі міграцыйны крызіс (2015)|мігранцкага крызісу]]&lt;ref name=&quot;last&quot;&gt;{{YouTube|NiMTTBO-wB4|«Это моё последнее расследование». Христо Грозев об отравлении Навального, ФСБ и опасениях за жизнь}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bellingcat.com/news/2020/10/23/frontex-at-fault-european-border-force-complicit-in-illegal-pushbacks/ Frontex at Fault: European Border Force Complicit in ‘Illegal’ Pushbacks — bellingcat]&lt;/ref&gt;.

Група «Bellingcat» ўзялася таксама за расследаванне «[[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|справы вагнераўцаў]]». Грозеў, як адзін з актыўных удзельнікаў групы, заявіў, што «Bellingcat» па выніках расследавання збіраўся апублікаваць дакументальны фільм&lt;ref&gt;[https://www.radiosvoboda.org/a/news-bellingkat-vagnerivzi/31014868.html Радіо Свобода: Bellingcat розслідує зрив операції з затримання «вагнерівців» та «готова зайнятися» розслідуванням справ Майдану]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/ukrainian/news-55413679 BBC Україна: Bellingcat «розслідує справу вагнерівців» та готова взятись за злочини Майдану]&lt;/ref&gt;. У сувязі са здымкамі гэтага дакументальнага фільма Грозеў прыбыў 10 сакавіка 2021 года ў Кіеў, дзе правёў шэраг сустрэч&lt;ref&gt;[https://zbruc.eu/node/103870 Знімальна група Bellingcat прибула у Київ знімати фільм про втечу «вагнерівців»]&lt;/ref&gt;. Увогуле ён запісаў 7 інтэрв’ю: з галоўным рэдактарам сайта {{нп3|Цензор.нет||uk|Цензор.нет}} {{нп3|Юрый Яўгенавіч Бутусаў|Юрыем Бутусавым|ru|Бутусов, Юрий Евгеньевич}}, двума афіцэрамі Галоўнага ўпраўлення ваеннай разведкі, з дэпутатам ад фракцыі {{нп3|Еўрапейская Салідарнасць||uk|Європейська Солідарність}} {{нп3|Міхаіл Віталевіч Забродскі|Міхаілам Забродскім|uk|Забродський Михайло Віталійович}}, намеснікам камітэта [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай рады]] па абароне, які распавеў, аб чым гаварылі на пасяджэнні перад зрывам аперацыі. Інтэрв’ю Грозеву далі таксама пяты прэзідэнт Украіны [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пётр Парашэнка]], былы выконваючы абавязкі Прэзідэнта Украіны [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Аляксандр Турчынаў]] і агент {{нп3|Нацыянальнае антыкарупцыённае бюро Украіны|НАБУ|uk|Національне антикорупційне бюро України}} Яўген Шаўчэнка&lt;ref&gt;[https://ru.espreso.tv/news/2021/03/15/fylm_rassledovanye_bellingcat_po_quotvagnerovcamquot_poyavytsya_5_aprelya_gordon Фильм-расследование Bellingcat по «вагнеровцам» появится 5 апреля, — Гордон]&lt;/ref&gt;. Па дадзеных [[Дзмітрый Ільіч Гардон|Дзмітрыя Гардона]], сам фільм мог быць абнародаваны 5 красавіка 2021 года, аднак самі аўтары фільма заявілі, што яшчэ не маюць канчатковых вынікаў, таму аб канкрэтнай даце казаць рана&lt;ref&gt;[https://www.pravda.com.ua/rus/news/2021/03/11/7286269/ Авторы фильма о «вагнеровцах» просят не манипулировать, на Банковой обдумывают реакцию, 11 марта 2021.]&lt;/ref&gt;. У пачатку мая 2021 года Грозеў сказаў у інтэрв’ю на {{нп3|Эспрэса TV||uk|Еспресо TV}}, што фільм выйдзе ўжо пасля лета 2021 года, спачатку выйдзе расследаванне ў тэкставым варыянце да прызначанай на чэрвень сустрэчы паміж Пуціным і [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Зяленскім]]. Вытворчасць фільма зацягнулася з-за [[Пандэмія COVID-19|пандэміі]] і выкліканых ёю абмежаванняў на перамяшчэнне, а таксама з-за складаных і працяглых працэдур пацверджання дакладнасці дадзеных&lt;ref&gt;[https://ru.espreso.tv/stalo-izvestno-kogda-vyydet-dokumentalnyy-film-bellingcat-o-sryve-spetsoperatsii-protiv-vagnerovtsev Стало известно, когда выйдет документальный фильм Bellingcat о срыве спецоперации против «вагнеровцев»]&lt;/ref&gt;. Расследаванне «Вагнергейта» з падзагалоўкам «дзёрзкая ўкраінская аперацыя па злове расійскіх наймітаў» было апублікавана 17 лістапада 2021 года ў Bellingcat і Insider&lt;ref&gt;[https://ru.bellingcat.com/novosti/ukraine/2021/11/17/inside-wagnergate-ukraines-brazen-sting-operation-to-snare-russian-mercenaries-ru/ Анатомия «Вагнергейта»: дерзкая украинская операция по поимке российских наемников, Bellingcat.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://theins.ru/politika/246277 Приземление валькирий. История спецоперации Украины по перехвату самолёта с боевиками ЧВК Вагнера. Часть I — вербовка, The Insider.]&lt;/ref&gt;.3 верасня 2021 года на канферэнцыі імя [[Ленарт-Георг Меры|Ленарта Меры]] ў [[Талін]]е Грозеў папярэдзіў аб запаволенні замежнага сегмента інтэрнэту ў Расіі да 24 {{нп3|Біт у секунду|кбіт/с|uk|Біт за секунду}} праз два гады. Па інфармацыі яго крыніц у {{нп3|Спецслужба|спецслужбах|ru|Спецслужба}} у Расіі плануюць у бліжэйшыя два гады ўвесці сістэму акрэдытацыі ўсіх {{нп3|Хостынгавая кампанія|хостынг-правайдэраў|ru|Хостинговая компания}}. Для правайдэраў, якія не прайшлі акрэдытацыю, будзе ўстаноўлена абмежаванне хуткасці і праз два гады хуткасць доступу складзе 24 кілабіты ў секунду. Карыстацца цяперашнімі сацыяльнымі сеткамі стане немагчыма, таму Грозев назваў гэта фактычным адключэннем інтэрнэту&lt;ref&gt;[https://habr.com/ru/news/t/577374/ Христо Грозев анонсировал замедление зарубежного сегмента интернета в России до 24 Кбит/с через 2 года / Хабр]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://vot-tak.tv/novosti/11-09-2021-rossiya-bez-interneta/ Расследователь Грозев рассказал, как Россию оставят без интернета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220102053041/https://vot-tak.tv/novosti/11-09-2021-rossiya-bez-interneta/ |date=2 студзеня 2022 }}, Вот так, 11.09.2021.&lt;/ref&gt;.
{{Пачатак цытаты}}
Мы атрымалі інфармацыю, што зараз падрыхтаваны канкрэтны план знікнення Інтэрнэту ў Расіі шляхам сістэмы акрэдытацыі ўсіх хостынг-правайдэраў. Тыя, каго акрэдытуюць, будуць абавязаны даваць поўную інфармацыю, у тым ліку [[SSL]]-сесіі, {{нп3|Уліковы запіс|логіны|ru|Учётная запись}}, [[IP-адрас]]ы ФСБ па кожным свайму юзары. Не будзе ніякай увогуле ананімнасці. А тыя, якія не будуць акрэдытаваны, у тым ліку [[YouTube]], у тым ліку [сайты і сервісы], [[Twitter]] і гэтак далей, у іх паступова, на працягу двух гадоў будзе абмяжоўвацца хуткасць. І крайняя хуткасць праз два гады будзе 24 Кбіт/с.
{{Канец цытаты|}}

=== Расследаванне атручвання Аляксея Навальнага ===
У жніўні 2020 года Грозеў заявіў у інтэрв’ю [[Deutsche Welle]], што {{нп3|атручванне Аляксея Навальнага||ru|Отравление Алексея Навального}} падобна на замахи на [[Навічок (хімічная зброя)|Емяльяна Гебрэва]] і {{нп3|Сяргей Віктаравіч Скрыпаль|Сяргея Скрыпаля|ru|Скрипаль, Сергей Викторович}}, у якіх западозраны расійскія спецслужбы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/chem-pohozhi-otravlenija-navalnogo-i-skripalja-versija-jeksperta-bellingcat/a-54719715|title=Чем похожи отравления Навального и Скрипаля? Версия эксперта Bellingcat|author=Роман Гончаренко|website=[[Deutsche Welle]]|date=2020-08-28}}&lt;/ref&gt;.

У 2020 годзе Грозеў стаў асноўным аўтарам расследавання аб удзеле меркаваных супрацоўнікаў [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ Расіі]] ў {{нп3|атручванне Аляксея Навальнага|атручванні Аляксея Навальнага|ru|Отравление Алексея Навального}}. Ён заявіў: «няма ніякага нявіннага тлумачэння таму, што людзі, якія лётаюць пад фальшывымі пашпартамі і маюць кваліфікацыю медыкаў і спецыялістаў па хімзброі, напярэдадні атручвання Навальнага стэлефаноўваліся па абароненай сувязі са спецыялістамі па „[[Навічок (хімічная зброя)|навічку]]“, а адразу пасля няўдалай спробы — са спецыялістамі па мас-спектраметрыі»&lt;ref name=&quot;meduza-4963&quot;/&gt;.

У тым жа годзе Грозеў сустракаўся з Навальным у Германіі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/kak-zhurnalisty-belllingcat-vyshli-na-otravitelej-navalnogo/a-55950977|title=Эксперт Bellingcat: Пусть Кремль докажет, что мы ошиблись|author=Елена Гункель|website=[[Deutsche Welle]]|date=2020-12-16}}&lt;/ref&gt;. Грозеў заявіў, што ён быў патрэбны, каб «запоўніць інфармацыйныя» дзіркі « і растлумачыць, з якой нагоды вакол яго маглі знаходзіцца супрацоўнікі спецслужбаў у той ці іншы дзень»&lt;ref name=&quot;rostbalt&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.rosbalt.ru/world/2020/12/16/1878271.html |title=«Навальный должен был умереть в России»: эксперт Bellingcat раскрыл детали расследования |access-date=31 сакавіка 2022 |archive-date=16 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216102035/https://www.rosbalt.ru/world/2020/12/16/1878271.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Адказваючы на пытанне аб інфарматарах, Грозеў сказаў: «Мы працуем толькі з крыніцамі, якія разумеюць, якой рызыцы падвяргаюцца». Пры гэтым ён адхіліў сувязь з [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]], адзначыўшы, што заходняя Разведка нават не дабралася да той інфармацыі, якую апублікавалі незалежныя журналісты&lt;ref name=&quot;rostbalt&quot; /&gt;.

16 снежня 2020 года Грозеў у эфіры тэлеканала «{{нп3|Дождж (тэлеканал)|Дождж|ru|Дождь (телеканал)}}» выказаў упэўненасць, што ў бліжэйшы час будзе апублікаваны працяг расследавання аб замаху на Аляксея Навальнага, так як у гэтай гісторыі яшчэ засталіся пытанні, на якія пакуль няма адказу&lt;ref&gt;[https://tvrain.ru/news/avtor_rassledovanija_ob_otravlenii_navalnogo_soobschil_o_skoroj_publikatsii_prodolzhenija-521110/ Журналист из Bellingcat анонсировал продолжение расследования об отравлении Навального], «Дождь», 16.12.2020.&lt;/ref&gt;.

22 снежня Грозеў заявіў, што даказана дачыненне пяці названых у расследаванні чалавек да атручвання Навальнага:

* роля {{нп3|Званок Аляксея Навальнага Канстанціну Кудраўцаву|Канстанціна Кудраўцава|ru|Звонок Алексея Навального Константину Кудрявцеву}} у ачышчэнні слядоў атручвання,
* удзел Івана Осіпава і Аляксея Аляксандрава у атручванні,
* роля [[Станіслаў Валянцінавіч Макшакоў|Станіслава Макшакова]] як іх прамога начальніка,
* удзел [[Алег Барысавіч Таякін|Алега Таякіна]] у ролі каардынатара&lt;ref name=&quot;meduza&quot;&gt;
{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2020/12/22/kak-verifitsirovali-lichnost-kudryavtseva-kak-efesbeshniki-vybrali-pravilnye-trusy-chtoby-nanesti-yad|title=Как верифицировали личность Кудрявцева? Как эфэсбэшники выбрали правильные трусы, чтобы нанести яд?|website=[[Meduza]]|subtitle=После разговора Навального с сотрудником ФСБ появилось много новых вопросов. Мы задали их Христо Грозеву|date=2020-12-22}}&lt;/ref&gt;.

Грозеў таксама заўважыў, што сябры групы ФСБ шмат падарожнічалі, і следчыя будуць « цяпер аналізаваць астатнія паездкі гэтай групы і параўноўваць іх з іншымі невядомымі і вядомымі атручваннямі: з {{нп3|Уладзімір Уладзіміравіч Кара-Мурза|Уладзімірам Кара-Мурзой|ru|Кара-Мурза, Владимир Владимирович}}, {{нп3|Пётр Юр'евіч Вярзілаў|Верзиловым|ru|Верзилов, Пётр Юрьевич}} і іншымі. Немагчыма, каб такі штат з такімі спецыялістамі існаваў толькі з-за аднаго Навальнага. І астатнія іх пералёты ва [[Уладзікаўказ]], [[Грозны]] паказваюць, што і іншыя мэты былі»&lt;ref name=&quot;meduza&quot;/&gt;.

23 студзеня 2021 года, у дзень [[Пратэсты ў падтрымку Аляксея Навальнага (2021)|пратэстаў у падтрымку Аляксея Навальнага]], заявіў пра намер рабіць фільм пра пратэсты і папрасіў перасылаць цікавыя відэа з іх&lt;ref&gt;https://twitter.com/christogrozev/status/1352975586315153410&lt;/ref&gt;.

=== Расследаванне атручэнняў іншых палітычных актывістаў ===
31 снежня 2020 года Хрыста Грозеў выклаў у адкрыты доступ у [[Google Docs]] дадзеныя аб паездках меркаваных атрутнікаў Навальнага. Акрамя раней агучаных фігурантаў дададзеныя звесткі супрацоўнікаў {{нп3|Інстытут крыміналістыкі ФСБ|Інстытута крыміналістыкі ФСБ|ru|Институт криминалистики ФСБ}} Васіля Калашнікава і Дзмітрыя Лазарэвіча. Па кожным з іх сабраныя дадзеныя аб іх перасоўваннях на цягніках і самалётах з 2005 года, пазначаны пункты адбыцця і прызначэння, даты убыцця і прыбыцця&lt;ref&gt;[https://www.newsru.com/russia/31dec2020/grozev.html Журналист Христо Грозев из Bellingcat выложил данные о поездках отравителей Навального / newsru.com, 31 декабря 2020]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/15sc-1U-M2NF5iwN6aSwgF-6vqCH-BQs6eFPWoWh85VI/htmlview?pru=AAABdtxus68*qXhysYhjPptBN75aH1Z8Fw# Welcome to the FSB travel data dump! / docs.google.com, 31 декабря 2020]&lt;/ref&gt;. Грозеў зрабіў стаўку на {{нп3|краўдсорсінг||ru|Краудсорсинг}}: зараз любы жадаючы можа падключыцца да працы журналістаў-расследвальнікаў, супастаўляючы дадзеныя з табліцы пералётаў з інфармацыяй аб месцы і часе гучных атручванняў і дзіўных смерцяў. Адразу было знойдзена некалькі супадзенняў&lt;ref&gt;[https://grani-ru-org.appspot.com/Events/Terror/m.280677.html   Следы не улетучились] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210109201126/https://grani-ru-org.appspot.com/Events/Terror/m.280677.html |date=9 студзеня 2021 }}, Грани.ру, 05.01.2021.]&lt;/ref&gt;. Адначасова Грозеў абвясціў: «краўдсорсінг далейшага расследавання атрада атручванняў ФСБ стане адным з нашых самых важных рашэнняў. Так шмат зачэпак для новых патэнцыйных злачынстваў, акрамя ўжо выяўленых. Дзякуй усім, хто ўнёс свой уклад. 2021 год будзе цікавым»&lt;ref&gt;https://twitter.com/christogrozev/status/1344746657397796866&lt;/ref&gt;.

17 студзеня 2021 года Грозеў анансаваў публікацыю яшчэ аднаго матэрыялу пра супрацоўнікаў ФСБ, якія займаліся ліквідацыяй непажаданых расійскім уладам грамадзян. Ён назваў публікацыю з двух частак, якая павінна была ўбачыць свет у бліжэйшыя два дні, «бомбай», сказаўшы, што ахвярамі атручванняў з’яўляліся не толькі палітыкі. Паводле яго слоў, яго праца магла выйсці раней, але яе прыйшлося адкласці, бо праверка інфармацыі для журналістаў важней, чым публікацыя расследавання да канкрэтнай даты&lt;ref&gt;[https://mbk-news.appspot.com/news/zhurnalist-fsb/ Журналист Bellingcat анонсировал одно расследование по данным о полетах сотрудников ФСБ], МБХ Медиа, 17.01.2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.currenttime.tv/a/vagner-ubiystva-zhurnalistov-i-drugie-rassledovaniya-bellingcat/31062980.html Среди возможных жертв «группы отравителей из ФСБ» есть журналист — Bellingcat], Настоящее время, 22.01.2021.&lt;/ref&gt;. 19 студзеня 2021 года Грозев выступіў на слуханнях Камітэта [[Парламенцкая асамблея Савета Еўропы|Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы]] (ПАСЕ) па прававых пытаннях і правах чалавека, ён выклаў асноўныя высновы, да якіх прыйшло расследаванне, якія складаюцца ў тым, што супрацоўнікі ФСБ маюць дачыненне да атручвання Навальнага&lt;ref&gt;[https://theins.ru/news/238571 Комитет ПАСЕ провел заседание по отравлению Навального. На нём выступил Христо Грозев, а российская делегация отказалась]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=X1DuaX7arRg PACE hearing into the poisoning of Alexey Navalny]&lt;/ref&gt;. Грозеў паведаміў&lt;ref&gt;[https://pace.coe.int/en/news/8159/pace-committee-holds-hearing-on-the-poisoning-of-alexey-navalny PACE committee holds hearing on the poisoning of Alexey Navalny]&lt;/ref&gt;, што іх дадзеныя

{{Пачатак цытаты}}
паказваюць не толькі на адзінкавы замах на жыццё канкрэтнага чалавека — г-на Навальнага, але і на існаванне структурнага падраздзялення ў ФСБ, укамплектаванага спецыялістамі па атручваннях хімічнай зброяй і лекарамі, чыя відавочная мэта складалася ў спробах забойстваў расійскіх палітычных дзеячаў […].

На дадзены момант нам удалося ідэнтыфікаваць як мінімум тры паспяховыя атручэнні, і мы плануем апублікаваць вынікі ў бліжэйшыя некалькі дзён.
{{Канец цытаты}}

27 студзеня 2021 года было апублікавана расследаванне Bellingcat і {{нп3|The Insider||ru|The Insider}} пры ўдзеле [[Der Spiegel]], у якім гаворыцца, што група супрацоўнікаў ФСБ, якая ўдзельнічала ў атручванні Аляксея Навальнага, датычная да забойства журналіста і сябра партыі «{{нп3|Яблоко (партыя)|Яблоко|ru|Яблоко (партия)}}»&lt;ref&gt;[https://www.yabloko.ru/publikatsii/2021/01/28 Кто и за что убил члена «Яблока» Тимура Куашева? Расследование Bellingcat и The Insider]&lt;/ref&gt; {{нп3|Цімур Хамбіевіч Куашаў|Цімура Куашава|ru|Куашев, Тимур Хамбиевич}} 1 жніўня 2014 года ў [[Нальчык]]у, грамадскага дзеяча {{Нп3|Руслан Магамедкасумавіч Магамедрагімаў|Руслана Магамедрагімава|en|Ruslan Magomedragimov}} 24 сакавіка 2015 года ў горадзе [[Каспійск]]у ў [[Дагестан]]е і лідара руху «Новая Расія» [[Мікіта Алегавіч Ісаеў|Мікіты Ісаева]] 16 лістапада 2019 года ў цягніку [[Тамбоў]]-Масква&lt;ref&gt;[https://theins.ru/politika/238673 Журналист, активист, «патриот» — кого убивали отравители из НИИ-2 ФСБ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://meduza.io/feature/2021/01/27/sotrudniki-fsb-otravivshie-navalnogo-prichastny-k-ubiystvu-treh-chelovek-glavnoe-iz-rassledovaniya-bellingcat-i-the-insider Сотрудники ФСБ, отравившие Навального, причастны к убийству трех человек. Главное из расследования Bellingcat и The Insider], Meduza, 27.01.2021.&lt;/ref&gt;.

У лютым 2021 года надрукавана журналісцкае расследаванне Bellingcat аб магчымай датычнасці да {{нп3|Уладзімір Уладзіміравіч Кара-Мурза|атручвання Кара-Мурзы|ru|Кара-Мурза, Владимир Владимирович}} у 2015 і 2017 гадах і к атручвання Аляксея Навальнага адной і той жа групы ФСБ&lt;ref&gt;[https://www.svoboda.org/a/31097828.html Bellingcat: сотрудники ФСБ связаны с отравлением Кара-Мурзы] // Радио Свобода, 11 февраля 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2021/01/05/69680796/|title=«Уже формируется картина». Журналист Bellingcat рассказал, с какими событиями совпали путешествия «группы отравителей»|publisher=Фонтанка.ру|lang=ru|date=5 января 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zona.media/news/2021/02/11/bellingkara|title=Bellingcat: за дважды отравленным оппозиционером Кара‑Мурзой следили те же люди, что и за Навальным|publisher=Медиазона|lang=ru|date=11 февраля 2021}}&lt;/ref&gt;.

9 чэрвеня 2021 года апублікавана расследаванне Bellingcat і The Insider аб дачыненні групы супрацоўнікаў ФСБ да [[Дзмітрый Львовіч Быкаў|атручвання Дзмітрыя Быкава]] у 2019 годзе&lt;ref&gt;[https://meduza.io/feature/2021/06/09/pisatelya-dmitriya-bykova-v-2019-godu-otravili-sotrudniki-fsb-te-zhe-samye-kto-potom-otravil-navalnogo Писателя Дмитрия Быкова в 2019 году отравили сотрудники ФСБ — те же самые, кто потом отравил Навального. Главное из расследования Bellingcat и The Insider], Meduza, 09.06.2021.&lt;/ref&gt;.

== Асабістае жыццё ==
У 1996 годзе ажаніўся з расіянкай, потым развёўся. Пасля ажаніўся другі раз&lt;ref name=&quot;novayagazeta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;podcast&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=VxyUOBfgiKE Как идёт суд о сбитом «боинге»? Выпуск «Что случилось», интервью с Христо Грозевым, Meduza, 24.12.2021.]&lt;/ref&gt;. Ёсць дзеці&lt;ref name=&quot;zhizite&quot;/&gt;. Валодае [[Англійская мова|англійскай]], [[Руская мова|рускай]], [[Балгарская мова|балгарскай]], [[Эстонская мова|эстонскай]] і [[Нідэрландская мова|нідэрландскай]] мовамі.

== Узнагароды ==
У 2019 годзе сумесна з {{нп3|Раман Аляксандравіч Дабрахотаў|Раманам Дабрахотавым|ru|Доброхотов, Роман Александрович}} быў узнагароджаны {{Нп3|Прэмія Еўрапейскай прэсы|прэміяй Еўрапейскай прэсы|en|European Press Prize}} за высвятленне асобы двух мужчын, як мяркуецца адказных за {{нп3|атручванне Сяргея і Юліі Скрыпалёў||ru|Отравление Сергея и Юлии Скрипаль}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.europeanpressprize.com/article/unmasking-salisbury-poisoning-suspects-four-part-investigation/|title=Investigative Reporting Award 2019 Winner - Unmasking the Salisbury Poisoning Suspects: A Four-Part Investigation|date=2019}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе {{нп3|Bellingcat||ru|Bellingcat}} і [[CNN]] атрымалі прэмію «[[Эмі]]» у намінацыі «выбітны навінавы расследвальны рэпартаж» за расследаванне Хрыста Грозева аб атручванні Аляксея Навальнага&lt;ref&gt;[https://www.currenttime.tv/a/rassledovanie-bellingcat-cnn-fsb-otravlenie-navalny-poluchilo-premiyu-emmi/31483392.html Расследование Bellingcat и CNN об отравлении Алексея Навального получило премию «Эмми»] // [[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]&lt;/ref&gt;.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==

* [https://ru.bellingcat.com/author/christo-grozev/ Христо Грозев на сайте bellingcat]
* [https://blog.otti.at/wp-content/uploads/2014/06/Executive-06_2014.pdf Lawsuits: A Business Model? Radio Stations in Holland], The Executive, interview with Christo Grozev (MBA, MLE, LL.M.), 06.2014.
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Грозеў Хрыста}}
[[Катэгорыя:Журналісты Балгарыі]]
[[Катэгорыя:Медыяэксперты]]
[[Катэгорыя:Грамадзянская журналістыка]]</text>
      <sha1>lbu23t7yu217l64cznnundxfzuhnopt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>705850</id>
    <revision>
      <id>5142710</id>
      <parentid>4970319</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Перадгісторыя */</comment>
      <origin>5142710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24005" sha1="16nh9dl6x6we6b2yyecvjuft82khxms" xml:space="preserve">[[Файл:Marcks Plan for Operation Barbarossa.jpg|thumb|План вайны Германіі супраць СССР.]]{{Беларусь і ўзброеныя канфлікты}}
На момант пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Беларусь ([[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]) была складовай часткай [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і ўварванне гітлераўскіх войск на яе тэрыторыю пачалося з першага дня вайны — [[22 чэрвеня]] [[1941]] года. Уварванне ажыццяўлялася сіламі [[Група армій «Цэнтр»|групы армій «Цэнтр»]] ([[Федар фон Бок|генерал фон Бок]]) у адпаведнасці з [[План Барбароса|планам «Барбароса»]].

== Перадгісторыя ==
У верасні 1939 года, на падставе [[Сакрэтны дадатковы пратакол да Дагавора аб ненападзе паміж Германіяй і СССР|сакрэтнага Дадатковага пратакола]] да [[Дагавор аб ненападзе паміж Германіяй і Савецкім Саюзам|дагавора аб ненападзе паміж Германіяй і Савецкім Саюзам]] (пакт [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Молатава]]-[[Іаахім фон Рыбентроп|Рыбентропа]]), усходняя частка [[Польшча|Польшчы]] была [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|занята савецкімі войскамі]] і неўзабаве {{нп3|Далучэнне Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі да СССР|далучана да СССР|ru|Присоединение Западной Украины и Западной Белоруссии к СССР}} — у склад БССР былі ўключаны [[Баранавічы]], [[Пінск]], [[Гродна]], [[Брэст]], [[Беласток]]. Такім чынам, мяжа СССР на беларускім участку была адсунута ад [[Мінск]]а на некалькі сотняў кіламетраў на захад і ператварылася ў мяжу паміж Савецкім Саюзам і германскай зонай акупацыі Польшчы. Да моманту нападу Германіі на СССР велізарныя ваенныя сілы былі сканцэнтраваны паблізу мяжы з абодвух бакоў.

== Абарона ==
{{Main|Абарончая аперацыя на Беларусі (1941)}}
Першай значнай падзеяй Вялікай Айчыннай вайны на беларускай зямлі стала [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1941)|абарона Брэсцкай крэпасці]], якая доўжылася каля месяца&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://histrf.ru/lenta-vremeni/event/view/oborona-briestskoi-krieposti |title=Оборона Брестской крепости |access-date=2019-01-29 |archive-date=2019-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181933/https://histrf.ru/lenta-vremeni/event/view/oborona-briestskoi-krieposti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. У ходзе баёў загінула каля 2 тыс. абаронцаў крэпасці. Апошнім [[23 ліпеня]] трапіў у палон маёр [[Пётр Міхайлавіч Гаўрылаў|Гаўрылаў]]. [[Абарона Гродна (1941)|Супраціў савецкіх войск у раёне Гродна]] быў менш удалым. У першы ж дзень вайны [[Бамбардзіроўка Мінска|масіраванай бамбардзіроўцы падвергнуўся Мінск]]. [[26 чэрвеня]] савецкі лётчык [[Мікалай Францавіч Гастэла|Гастэла]] на {{нп3|Іл-4|сваім самалёце|ru|Ил-4}} здзейсніў агністы таран нямецкай калоны на дарозе [[Маладзечна]] — [[Радашковічы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://histrf.ru/lenta-vremeni/event/view/podvigh-gastiello |title=Подвиг Гастелло |access-date=2019-01-29 |archive-date=2019-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181834/https://histrf.ru/lenta-vremeni/event/view/podvigh-gastiello |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Аднак [[Беластоцка-Мінская бітва|сталіца Беларусі пала ўжо 28 чэрвеня]] 1941 года. У той жа дзень быў захоплены [[Бабруйск]]. Значная частка савецкіх войск у Беларусі ([[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|заходні фронт]]) апынулася ў акружэнні (звыш 200 тыс. чал.)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xn--h1aagokeh.xn--p1ai/journal/%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BB%D1%8B-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B/ |title=«Котлы» первого года войны |access-date=12 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181329/https://xn--h1aagokeh.xn--p1ai/journal/%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BB%D1%8B-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B/ |archive-date=29 студзеня 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Пры спробе вырвацца з акружэння быў захоплены ў палон генерал [[Дзмітрый Міхайлавіч Карбышаў|Карбышаў]]. Пасля камандуючы Заходнім фронтам генерал [[Дзмітрый Рыгоравіч Паўлаў|Паўлаў]] быў адхілены ад пасады, адкліканы ў [[Масква|Маскву]] і расстраляны. [[6 ліпеня]] савецкія войскі [[Лепельскі контрудар|паспрабавалі контратакаваць]] немцаў у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], але ў выніку 9 ліпеня быў страчаны [[Віцебск]]. Падчас баёў за Віцебск трапіў у палон сын Сталіна [[старшы лейтэнант]] [[Якаў Іосіфавіч Джугашвілі|Якаў Джугашвілі]]. [[10 ліпеня]] нямецкія войскі з танкавага корпуса [[Гейнц Вільгельм Гудэрыян|Гудэрыяна]] дасягнулі [[Днепр]]а ў раёне [[Магілёў|Магілёва]] і прыступілі да фарсіравання ракі. 14 ліпеня ў ар’ергардных баях за [[Орша|Оршу]] савецкія войскі ўпершыню ўжылі рэактыўныя гранатамёты «{{нп3|Кацюша (мянушка зброі)|Кацюша|ru|Катюша (прозвище оружия)}}»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inance.ru/2017/07/perviy-zalp/ |title=«Орган Сталина»: мифы, окружающие первый залп «Катюши» |access-date=2019-01-29 |archive-date=2019-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181437/https://inance.ru/2017/07/perviy-zalp/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. [[17 ліпеня]] пачаўся [[Магілёўская абарона|штурм Магілёва]], цалкам горад перайшоў пад кантроль немцаў [[26 ліпеня]]. Рэшткі савецкіх войск адступілі на ўсход, за Дняпро. Тэрыторыя Беларусі цалкам [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|апынулася пад уладай немцаў]], а германа-савецкі фронт [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] зрушыўся на ўсход ([[28 ліпеня]] савецкія войскі пакінулі [[Смаленск]]).

== Акупацыя ==
{{main|Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)}}
Беларускія землі разам з [[Прыбалтыка]]й былі ўключаны ў склад [[Рэйхскамісарыят Остланд|рэйхскамісарыята Остланд]]. На акупаванай немцамі тэрыторыі практыкавалася масавае знішчэнне [[Яўрэі|яўрэйскага]] насельніцтва ([[Халакост у Беларусі]]). Для гэтай мэты былі створаны {{нп3|Гета ў Беларусі ў перыяд Халакоста|гета|ru|Гетто в Белоруссии в период Холокоста}}. У нечалавечых умовах утрымліваліся {{нп3|Савецкія ваеннапалонныя падчас Вялікай Айчыннай вайны|савецкія ваеннапалонныя|ru|Советские военнопленные во время Великой Отечественной войны}} ({{нп3|Шталаг 313||ru|Шталаг 313}}).

Аднак нямецкія ўлады спрыялі этнічным беларусам, праводзячы палітыку [[Вайсрутэнізацыя|вайсрутэнізацыі]]. Былі ўведзены элементы мясцовага самакіравання, напрыклад, [[Беларуская цэнтральная рада]] пад старшынствам [[Радаслаў Казіміравіч Астроўскі|Радаслава Астроўскага]]. Дазваляўся да выкарыстання [[бела-чырвона-белы сцяг]]. Гэта спрыяла такой з’яве як [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|беларускі калабарацыянізм]]. Так у шэрагі [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай Краёвай Абароны]] (камандзір [[Іван Абрамавіч Ермачэнка|Іван Ермачэнка]]) было мабілізавана да 28 тыс.чалавек. На ўзор [[Гітлерюгенд]]а быў створаны [[Саюз беларускай моладзі]].

Для супраціўлення акупантам на беларускіх землях [[Партызанскі рух у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны|разгарнуўся магутны партызанскі рух]]. [[10 лютага]] [[1942]] года пры дапамозе партызан удалося стварыць г. зв. «[[Віцебскія вароты]]» (пралом у фронце). У нямецкім тыле партызаны стваралі свабодныя ад акупацыі зоны, на якіх нават функцыянавалі аэрапорты ([[Зыслаў востраў]]). 22 верасня 1943 года беларуская партызанка [[Алена Рыгораўна Мазанік|Алена Мазанік]] ўзарвала нямецкага намесніка Беларусі [[Вільгельм Кубэ|Вільгельма Кубэ]]. У мэтах барацьбы з партызанамі немцы тэрарызавалі мясцовае насельніцтва. У рамках гэтых дзеянняў 22 сакавіка 1943 года вёска [[Хатынь]] была цалкам знішчана разам з усімі яе жыхарамі (149 чалавек). Акрамя немцаў для барацьбы з партызанамі і тэрору мясцовага насельніцтва прыцягваліся і калабарацыяністы ([[118-ы ахоўны паліцэйскі батальён]]).

== Вызваленне ==
[[Файл:Konstanty Rokossowski 2.jpg|thumb|left|Камандуючы Беларускім фронтам [[Канстанцін Канстанцінавіч Ракасоўскі|генерал Канстанцін Ракасоўскі]].]]
Для вызвалення Беларусі ад нямецкай акупацыі савецкае камандаванне сфармавала [[Беларускі фронт (1943)|Беларускі фронт]], на чале якога стаў генерал [[Канстанцін Канстанцінавіч Ракасоўскі|Ракасоўскі]].

У выніку [[Гомельска-Рэчыцкая наступальная аперацыя|паспяхова праведзенай аперацыі]] савецкія войскі Беларускага фронту [[26 лістапада]] [[1943]] года занялі [[Гомель]]. 21 лютага 1944 года падчас [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўскай аперацыі]] савецкія войскі выйшлі да [[Днепр|Дняпра]], а [[24 лютага]] вызвалілі [[Рагачоў]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://vsr.mil.by/2014/02/25/rogachevsko-zhlobinskaya-nastupatelnaya-operaciya/ |title=РОГАЧЕВСКО-ЖЛОБИНСКАЯ НАСТУПАТЕЛЬНАЯ ОПЕРАЦИЯ |access-date=2019-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181924/https://vsr.mil.by/2014/02/25/rogachevsko-zhlobinskaya-nastupatelnaya-operaciya/ |archive-date=2019-01-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

[[23 чэрвеня]] пачалася аперацыя «[[Беларуская аперацыя (1944)|Баграціён]]», падчас якой [[26 чэрвеня]] быў вызвалены [[Віцебск]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://peramoga.belta.by/ru/chronicle/?id=272619 |title=Хроника освобождения Беларуси |access-date=12 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129122926/https://peramoga.belta.by/ru/chronicle/?id=272619 |archive-date=29 студзеня 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, [[27 чэрвеня]] — [[Орша]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://orshagorodmoy.info/news/2007-06-26-349 |title=27 июня — День освобождения Орши от немецко-фашистских захватчиков |access-date=2019-01-29 |archive-date=2019-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181504/http://orshagorodmoy.info/news/2007-06-26-349 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, а [[3 ліпеня]] — [[Мінск]]. Вызваленне Мінска з 1996 года стала адзначацца як [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]].

[[4 ліпеня]] быў вызвалены [[Полацк]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.polock.info/page/4-iula-osvozhdenie-polotska |title=4 июля 1944 года советские войска освободили Полоцк |access-date=12 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129182225/https://www.polock.info/page/4-iula-osvozhdenie-polotska |archive-date=29 студзеня 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[15 ліпеня]] [[1944]] года савецкія войскі з баямі ўвайшлі ў [[Гродна]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vgr.by/home/society/15350-iyul-1944-kak-i-kto-osvobozhdal-grodno |title=Июль 1944-го: как и кто освобождал Гродно |access-date=12 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129182845/http://vgr.by/home/society/15350-iyul-1944-kak-i-kto-osvobozhdal-grodno |archive-date=29 студзеня 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, які быў вызвалены ад немцаў ужо на наступны дзень&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vgr.by/fotofakt/15351-v-grodno-prazdnuyut-70-letie-so-dnya-osvobozhdeniya-goroda-fotoreportazh |title=В Гродно празднуют 70-летие со дня освобождения города |access-date=12 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181330/http://vgr.by/fotofakt/15351-v-grodno-prazdnuyut-70-letie-so-dnya-osvobozhdeniya-goroda-fotoreportazh |archive-date=29 студзеня 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[28 ліпеня]] 1944 года савецкія войскі ўзялі [[Брэст]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.brest-fortress.by/istoriya/12-krepost-1941-1944/46-osvobozhdenie-g-br |title=ОСВОБОЖДЕНИЕ г. БРЕСТА И КРЕПОСТИ В ИЮЛЕ 1944 г. |access-date=2019-01-29 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329210434/http://www.brest-fortress.by/istoriya/12-krepost-1941-1944/46-osvobozhdenie-g-br |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Страты ==
У ходзе Вялікай Айчыннай вайны Беларусь панесла каласальныя людскія страты. Калі на пачатак вайны ў краіне пражывала 9 млн чалавек, то ў канцы вайны насельніцтва рэспублікі скарацілася на траціну і склала 6 млн чалавек. Істотна скарацілася яўрэйская дыяспара Беларусі. У гады вайны на беларускіх землях загінула звыш 2 млн чалавек (з іх амаль палову складалі яўрэі), каля 400 тыс. чалавек былі вывезены на прымусовыя работы ў Германію&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archives.gov.by/index.php?id=697135 |title=Последствия Великой Отечественной войны для Беларуси |access-date=2019-01-29 |archive-date=2015-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151004180610/http://archives.gov.by/index.php?id=697135 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Памяць ==
У Беларусі існуюць шматлікія манументы і мемарыялы, прысвечаныя Вялікай Айчыннай вайне:
* [[Манумент Перамогі (Мінск)|Манумент Перамогі]] на [[Плошча Перамогі (Мінск)|Плошчы Перамогі]] ў Мінску прысвечаны перамозе Савецкай арміі і партызан Беларусі над фашысцкай Германіяй [[9 мая]] 1945.
* [[Курган Славы (мемарыяльны комплекс)|Курган Славы]] ў Мінску нагадвае аб пераможным завяршэнні аперацыі «Баграціён» у 1944 годзе і разгроме гітлераўскіх войск у «Мінскім катле».
* [[Прарыў (мемарыяльны комплекс)|Мемарыяльны комплекс «Прарыў»]] — мемарыял партызанскай славы, увекавечыў подзвіг партызанскіх брыгад, якія дзейнічалі на акупаванай тэрыторыі Віцебскай вобласці.
* [[Брэсцкая крэпасць]] нагадвае пра гераічных абаронцаў Брэста, які ўступілі ў няроўны бой з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ўжо ў першы дзень вайны. Акрамя некропаля, манумент змяшчае Вечны агонь Славы.
* [[Лінія Сталіна (гісторыка-культурны комплекс)|Лінія Сталіна]] ўзнаўляе ўмацаванні савецкіх войск у 1941 годзе і ўтрымлівае музей гістарычнай ваеннай тэхнікі.
* [[Мемарыяльны комплекс «Зямлянка»]] захоўвае памяць аб штабе Заходняга фронту.
* [[Буйніцкае поле]] нагадвае пра спробу савецкіх войск затрымаць нямецкае ўварванне, падбіўшы 39 танкаў праціўніка на подступах да Магілёва.

Частка мемарыялаў прысвечаны знішчаным у гады вайны вёскам: [[Дальва (мемарыяльны комплекс)|Дальва]], [[Мошкі (Іванаўскі раён)|Мошкі]], [[Хатынь]] і [[Праклён фашызму (мемарыяльны комплекс)|Шунеўка]]. Некаторыя мемарыялы нагадваюць аб фашысцкіх лагерах смерці: [[Трасцянец|Малы Трасцянец]]. Іншыя прысвечаны тэме [[Халакост]]а: [[Яма (мемарыял)|Яма]].

== У мастацтве ==
=== Кніга ===
* [[Хатынская аповесць]] (1971) і {{нп3|Карнікі (аповесць)|Карнікі|ru|Каратели (повесть)}} (1980) [[Алесь Адамовіч|Алеся Адамовіча]].
* [[Жураўліны крык]] (1959), [[Абеліск (аповесць)|Абеліск]] (1971) і [[Ліквідацыя (аповесць)|Сотнікаў]] (1969) [[Васіль Уладзіміравіч Быкаў|Васіля Быкава]].
* {{нп3|Жывыя і мёртвыя||ru|Живые и мёртвые}} (3 ч., 1971) [[Канстанцін Міхайлавіч Сіманаў|Канстанціна Сіманава]].

=== Фільмы ===
* [[Трэцяя ракета (фільм)|Трэцяя ракета]] (1963)
* [[Паланэз Агінскага (фільм)|паланэз Агінскага]] (1971)
* [[Круглянскі мост (фільм)|Круглянскі мост]] (1989)
* [[Кар’ер (фільм)|Кар’ер]] (1990)
* {{нп3|Я — рускі салдат|Я рускі салдат|ru|Я — русский солдат}} (1995)
* {{нп3|У чэрвені 41-га (тэлесерыял, 2008)|У чэрвені 41-га|ru|В июне 41-го (телесериал, 2008)}} (2008)
* {{нп3|Застава Жыліна||ru|Застава Жилина}} (2008)
* [[Дняпроўскі рубеж]] (2009)
* [[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]] (2010)
* [[У тумане (фільм, 2012)|У тумане]] (2012)

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://www.belarus.by/ru/travel/military-history-tourism/great-patriotic-war-in-belarus Великая Отечественная война в Беларуси]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190128191329/https://www.belarus.by/ru/travel/military-history-tourism/great-patriotic-war-in-belarus |date=28 студзеня 2019 }}
* [http://problr.by/belarus-v-period-vtoroj-mirovoj-vojnyi-i-velikoj-otechestvennoj-vojnyi-(1939-1945-gg.).html Беларусь в период Второй Мировой войны и Великой Отечественной войны (1939—1945 гг.)]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190202235720/http://problr.by/belarus-v-period-vtoroj-mirovoj-vojnyi-i-velikoj-otechestvennoj-vojnyi-(1939-1945-gg.).html |date=2 лютага 2019 }}
{{Гісторыя Беларусі 2}}

[[Катэгорыя:Беларусь падчас Вялікай Айчыннай вайны| ]]</text>
      <sha1>16nh9dl6x6we6b2yyecvjuft82khxms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 3314</title>
    <ns>0</ns>
    <id>705854</id>
    <revision>
      <id>5142711</id>
      <parentid>4820412</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вызначэнне агрэсіі */</comment>
      <origin>5142711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10752" sha1="qf0ho8aa3vaysjw25zm22b8qilio2en" xml:space="preserve">{{Рэзалюцыя ААН}}
Рэзалюцыя [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай Асамблеі ААН]] '''3314 (XXIX)''' «''Вызначэнне агрэсіі''» прынятая [[14 снежня]] [[1974]] года для вызначэння [[Акт агрэсіі|акту агрэсіі]].

== Перадумовы прыняцця == 
Прыняцце вызначэння стала кульмінацыяй працяглага працэсу, які пачаўся ў 1923 годзе пад эгідай [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]]. У снежні 1967 года Генеральная Асамблея прыняла рэзалюцыю 2330 (XXII), якой створаны спецыяльны камітэт па пытанні аб вызначэнні агрэсіі. Гэты орган складаецца з 35 дзяржаў-членаў&lt;ref name=&quot;UN_ARES2330XXII_page2&quot;&gt;A/RES/2330(XXII)&lt;/ref&gt;. Праз сем гадоў ён прадставіў Генеральнай Асамблеі праект прапаноў, якія ляглі ў аснову канчатковага вызначэння агрэсіі&lt;ref name=&quot;UN_ARES3314XXIX_page1&quot;&gt;A/RES/3314(XXIX)&lt;/ref&gt;.

== Рэзалюцыя ==
Рэзалютыўная частка дакумента складаецца з васьмі артыкулаў. Тлумачальныя заўвагі да артыкулаў 3 і 5 утрымліваюцца ў пункце 20 дакладу Спецыяльнага камітэта па пытанні аб вызначэнні агрэсіі. Заявы па вызначэнні ўтрымліваюцца ў пунктах 9 і 10 дакладу шостага камітэта (а/9890).

== Вызначэнне агрэсіі == 
Згодна з артыкулам 1 рэзалюцыі:&lt;ref name=&quot;текст&quot;&gt;[http://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/aggression.shtml Резолюция, принятая Генеральной Ассамблеей ООН 14 декабря 1974 года]&lt;/ref&gt;
{{Цытата|Агрэсіяй з’яўляецца прымяненне ўзброенай сілы дзяржавай супраць суверэнітэту, тэрытарыяльнай недатыкальнасці або палітычнай незалежнасці іншай дзяржавы, або якім-небудзь іншым чынам, несумяшчальным са Статутам Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, як гэта ўстаноўлена ў гэтым вызначэнні.}}Артыкул 3

Любое з наступных дзеянняў, незалежна ад [[Аб’ява вайны|аб’явы вайны]], з улікам і ў адпаведнасці з палажэннямі артыкула 2, будзе кваліфікавацца ў якасці акту агрэсіі:

а) уварванне або напад узброеных сіл дзяржавы на тэрыторыю іншай дзяржавы або любая ваенная акупацыя, які б часовы характар яна ні насіла, якая з’яўляецца вынікам такога ўварвання або нападу, або любая анексія з ужываннем сілы тэрыторыі іншай дзяржавы або часткі яе;

b) бамбардзіроўка ўзброенымі сіламі дзяржавы тэрыторыі іншай дзяржавы або прымяненне любой зброі дзяржавай супраць тэрыторыі іншай дзяржавы;

с) блакада партоў або берагоў дзяржавы ўзброенымі сіламі іншай дзяржавы;

d) напад узброенымі сіламі дзяржавы на сухапутныя, марскія або паветраныя сілы або марскія і паветраныя флаты іншай дзяржавы;

e) прымяненне ўзброеных сіл адной дзяржавы, якія знаходзяцца на тэрыторыі іншай дзяржавы паводле дамовы з прымаючым дзяржавай, у парушэнне ўмоў, прадугледжаных у пагадненні, або любы працяг іх знаходжання на такой тэрыторыі па спыненні дзеяння пагаднення;

f) дзеянне дзяржавы, які дазваляе, каб яго тэрыторыя, якую яна прадаставіла ў распараджэнне іншай дзяржавы, выкарыстоўвалася гэтай іншай дзяржавай для здзяйснення акту агрэсіі супраць трэцяй дзяржавы;

g) засылка дзяржавай або ад імя дзяржавы ўзброеных банд, груп, ірэгулярных сіл ці наймітаў, якія здзяйсняюць акты прымянення ўзброенай сілы супраць іншай дзяржавы, якія носяць такі сур’ёзны характар, што гэта раўнасільна пералічаным вышэй актам, або яго значны удзел у іх.

Артыкул 4

Вышэйпрыведзены пералік актаў не з’яўляецца вычарпальным, і Савет Бяспекі можа вызначыць, што іншыя акты ўяўляюць сабой агрэсію згодна з палажэннямі Статута.

== Крытыка вызначэння ==
Фармулёўка вызначэння падвергнулася крытыцы з боку многіх каментатараў. Яго палажэнні па выкарыстанні ўзброеных ірэгулярных часцей імглісты, так як незразумела, які ўзровень «ўцягнутасці» пацягне за сабой адказнасць дзяржавы. Акрамя таго, вызначэнне вельмі дзяржава-арыентавана, у тым, што лічыць дзяржавы адзінымі ўдзельнікамі, адказнымі за акты агрэсіі. Мясцовыя або транснацыянальныя паўстанцкія групы, такія як тыя, якія прынялі ўдзел у [[Грамадзянская вайна ў Сьера-Леонэ|грамадзянскай вайне ў Сьера-Леонэ]] і [[югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войнах]], былі ключавымі гульцамі ў сваіх канфліктах, нягледзячы на тое, што яны — недзяржаўныя бакі і яны не ўваходзяць у аб’ём вызначэння. 

Вызначэнне агрэсіі таксама не ахоплівае дзеянні міжнародных арганізацый. Два ключавых ваенных саюза на момант прыняцця вызначэння, [[НАТА]] і [[Варшаўскі дагавор]], з’яўляліся недзяржаўнымі ўдзельнікамі і, такім чынам, выходзілі за рамкі вызначэння&lt;ref&gt;Ingrid Detter Delupis, ''The Law of War'', pp. 69-70. Cambridge University Press, 2000&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, вызначэнне не тычыцца абавязкаў асоб, якія маюць дачыненне да актаў агрэсіі. Яно шырока ўспрымаецца як недастатковае, на якой падставе будуць ажыццяўляцца асобныя крымінальныя пераследы&lt;ref&gt;L.F. Damrosch, &quot;Enforcing International Law through Non-forcible Measures&quot;, p. 202. ''Recueil De Cours/Collected Courses'', Académie de Droit International de La Haye, 1998&lt;/ref&gt;.

Вызначэнне не з’яўляецца абавязковым для [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі]]. [[Статут ААН]] надзяляе Генеральную Асамблею правам даваць рэкамендацыі Савету Бяспекі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, але Асамблея не можа дыктаваць Савету. Рэзалюцыя, якая суправаджае вызначэнне, абвяшчае, што ён прызначаны для забеспячэння кіраўніцтва ў Савеце Бяспекі, каб дапамагчы яму «ў вызначэнні, у адпаведнасці са Статутам наяўнасці акта агрэсіі»&lt;ref name=Yoram&gt;{{lang-en|Yoram Dinstein}}, ''War, Aggression and Self-Defence'', p. 118. Cambridge University Press, 2003&lt;/ref&gt;. Савет бяспекі можа ўжываць або ігнараваць гэта кіраўніцтва, як лічыць патрэбным. Шэраг юрыстаў сцвярджае, што вызначэнне агрэсіі не аказала «ніякага бачнага ўздзеяння» на абмеркаваннях у Савеце Бяспекі&lt;ref&gt;M.C. Bassiouni and B.B. Ferencz, &quot;The Crime against Peace&quot;, ''International Criminal Law'', I, 313, 334 (M.C. Bassiouni ed., 2nd ed., 1999)&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
*[http://jurist.law.pitt.edu/3314.htm Text of Resolution 3314] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140411225553/http://jurist.law.pitt.edu/3314.htm |date=11 красавіка 2014 }}
*[https://web.archive.org/web/20161110081904/http://www.burneylawfirm.com/international_law_primer.htm A Brief Primer on International Law] With cases and commentary.  Nathaniel Burney, 2007.
*[http://www.un.org Official United Nations website]
*[http://www.un.org/law. Official UN website on International Law]
*[https://web.archive.org/web/20070515005722/http://www.icj-cij.org/ Official website of the International Court of Justice]
*[http://legal.un.org/avl/ha/da/da.html Introductory note] by {{lang-en|Elizabeth Wilmshurst}}, procedural history note and audiovisual material on ''General Assembly resolution 3314 (XXIX) of 14 December 1974 (Definition of Aggression)'' in the [http://legal.un.org/avl/historicarchives.html Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law]
[[Катэгорыя:Рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі ААН]]</text>
      <sha1>qf0ho8aa3vaysjw25zm22b8qilio2en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Араік Уладзіміравіч Аруцюнян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>705933</id>
    <revision>
      <id>5142712</id>
      <parentid>4998092</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5142712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1563" sha1="1y85id5sxakcj9jllyfoajvbuombqko" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Араік Уладзіміравіч Аруцюнян''' ({{lang-hy|Արայիկ Վլադիմիրի Հարությունյան}}, [[14 снежня]] [[1973]], [[Сцепанакерт]], [[Нагорна-Карабахская аўтаномная вобласць|НКАВ]], [[Азербайджанская ССР]], [[СССР]]) — [[Прэзідэнт Рэспублікі Арцах|прэзідэнт непрызнанай Рэспублікі Арцах]] з 21 мая 2020&lt;ref&gt;[https://www.aysor.am/am/news/2020/04/20/%D5%A5%D6%80%D5%A4%D5%B4%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6-%D5%A1%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%AD/1686561  Արցախի նորընտիր նախագահի երդմնակալության արարողությունը տեղի կունենա մայիսի 21-ին]&lt;/ref&gt; па 1 верасня 2023.

[[Спіс прэм’ер-міністраў Нагорна-Карабахскай Рэспублікі|Прэм’ер-міністр]] [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|НКР]] з 14 верасня 2007 па 25 верасня 2017 года. Дзяржаўны міністр НКР&lt;ref&gt;[https://rus.azatutyun.am/a/28756535.html Смена министра «не означает изменения курса внешней политики»]&lt;/ref&gt; у 2017—2018 гадах.
{{Зноскі}}
{{ВС}}
{{DEFAULTSORT:Аруцюнян Араік Уладзіміравіч}}
[[Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя]]</text>
      <sha1>1y85id5sxakcj9jllyfoajvbuombqko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чацвёрты флот ВМС ЗША</title>
    <ns>0</ns>
    <id>706336</id>
    <revision>
      <id>5142888</id>
      <parentid>4576412</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T03:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="e99q8jbhz2u8mmalf9iepmv4g22hjn3" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне}}
'''Чацвёрты флот ЗША''' ({{lang-en|United States Fourth Fleet}}) — [[аператыўны флот]] [[Ваенна-марскія сілы ЗША|амерыканскіх ваенна-марскіх сіл]] [[ЗША]] ў Паўднёвай [[Атлантычны акіян|Атлантыцы]]. Існаваў у 1943—50 гады, адноўлены летам 2008 года, нягледзячы на пратэсты кіраўнікоў [[Бразілія|Бразіліі]], [[Аргенціна|Аргенціны]] і [[Венесуэла|Венесуэлы]]&lt;ref&gt;[http://flot.com/news/newsofday/index.php?ELEMENT_ID=7679 Уго Чавес назвал угрозой присутствие Четвертого флота США в южноамериканских водах&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;.

Флот грунтуецца на базе ВМФ ЗША [[Мэйпорт]], [[Джэксанвіл]], [[Фларыда (штат)|штат Фларыда]], да яго зоны адказнасці адносяцца [[Карыбскі басейн]], [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральная]] і [[Паўднёвая Амерыка]]. Камандуючы (з 21 мая 2019) — [[контр-адмірал]] Дональд Д. Габрыэльсан ({{lang-en|Donald D. Gabrielson}}).

Згодна з [[Міністэрства абароны ЗША|Міністэрствам абароны ЗША]] аднаўленне флоту мае на мэце перашкоды [[наркагандлю|наркагандлю]], правядзенне гуманітарных аперацый, ажыццяўленне актаў добрай волі і правядзенне сумесных вучэнняў з партнёрамі па рэгіянальнай бяспецы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=11862 |title=Defense.gov News Release: Navy Re-Establishes U.S. Fourth Fleet&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=19 красавіка 2022 |archive-date=11 чэрвеня 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080611205042/http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=11862 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Поўнае ўкамплектаванне флоту чакалася не раней [[2009]] года. На сярэдзіну 2008 года ў яго складзе дзейнічалі два [[універсальны дэсантны карабель|ўніверсальных дэсантных карабля]] [[USS Kearsarge (CV-33)|USS Kearsarge]] і USS Boxer ({{lang-en|USS Boxer (LHD-4)}})&lt;ref&gt;[http://www.navy.mil/search/display.asp?story_id=39001 Kearsarge Arrives in 4th Fleet&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі}}
[[Катэгорыя:Ваенна-марскія сілы ЗША]]</text>
      <sha1>e99q8jbhz2u8mmalf9iepmv4g22hjn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цяжкі пясок (раман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>706992</id>
    <revision>
      <id>5142835</id>
      <parentid>5111605</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7899" sha1="srdnug61sttit7k3sub8ngi6t0hzh17" xml:space="preserve">{{Літаратурны твор
|Жанр=Раман
}}

'''«Цяжкі пясок»''' — раман {{нп3|Анатоль Навумавіч Рыбакоў|Анатоля Рыбакова|uk|Рыбаков, Анатолий Наумович}}, які быў першапачаткова надрукаваны ў часопісе «Октябрь» (1978), а затым выйшаў асобнай кнігай (1979). У аснове сюжэту рамана — каханне Якава і Рахілі Іваноўскіх і гісторыя іх сям’і, якая працягваецца больш трох дзесяткаў гадоў (1909—1942). Разам з сям’ёй Іваноўскіх чытач праходзіць абедзве сусветныя вайны, рэвалюцыю ў Расіі, шматлікія сямейныя змены, каханне, нараджэнне спадчыннікаў, а фіналам становіцца смерць … раман апавядае пра трагедыю [[Халакост]]у і мужнасці супраціву.

Раман у свой час адмовіліся друкаваць і «{{нп3|Новый мир||ru|Новый мир}}», і «[[Дружба народов]]». Нягледзячы на вялікія цяжкасці (з-за нязвыкласці тэматыкі), пасля таго як раман прабіўся ў савецкі друк, ён адразу прынёс Рыбакову велізарную папулярнасць&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/RIBAKOV_ANATOLI_NAUMOVICH.html |title=РЫБАКОВ, АНАТОЛИЙ НАУМОВИЧ. Энциклопедия Кругосвет |access-date=28 красавіка 2022 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112632/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/RIBAKOV_ANATOLI_NAUMOVICH.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=jRopBQAAQBAJ&amp;pg=PA167&amp;lpg=PA167&amp;dq=Роман+А.+Рыбакова+%22Тяжелый+песок%22+(1978)&amp;source=bl&amp;ots=cR8FCmMt0n&amp;sig=4LClYFiyuRL1M-KWOcM3R2vDyOA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CFkQ6AEwB2oVChMI3u2D_eDlxwIVDJmACh1Txw0s#v=onepage&amp;q=%22Тяжелый%20песок%22%20(1978)&amp;f=false История русской литературы XX века (советский период): Учебное пособие]&lt;/ref&gt;. Выхад рамана для савецкага чытача стаў літаратурнай сенсацыяй, бо ўпершыню ў рускай літаратуры пасля 1930-х гг. з’явіўся раман, прысвечаны амаль выключна яўрэйскаму жыццю&lt;ref&gt;{{ЭЯЭ|13630|Рыбаков Анатолий}}&lt;/ref&gt;. Раман быў пераведзены на ідыш і апублікаваны ў часопісе «{{нп3|Советиш геймланд||ru|Советиш геймланд}}». Пасля (ужо пасля распаду [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) па ім быў створаны {{нп3|Цяжкі пясок (тэлесерыял)|шматсерыйны фільм|ru|Тяжёлый песок (телесериал)}}.

== Сюжэт ==
У гарадок [[Сноўск]] са [[Швейцарыя|Швейцарыі]] прыязджае вядомы базельскі лекар Леон Іваноўскі разам з сынам Якавам. Леон хоча паказаць сыну горад, дзе нарадзіўся і правёў сваё дзяцінства. У Сноўску Якаў знаёміцца з Рахіллю Рахленка, і маладыя людзі ўлюбляюцца адзін у аднаго. Бацька Якава не падтрымлівае рашэнне сына ажаніцца з Рахіллю, паколькі жаніцьба з дзяўчынай з небагатай сям’і маленькага гарадка можа перашкодзіць жаданню бацькі зрабіць з сына вядомага лекара&lt;ref name=&quot;briefly&quot;&gt;[http://briefly.ru/rybakov/tjazhelyj_pesok/ Тяжёлый песок]&lt;/ref&gt;.

Якаў з’язджае назад дадому ў [[Базель]], але абяцае перапісвацца амаль кожны дзень, і, праз год вярнуўшыся ў Сноўск, робіць Рахіль прапанову шлюбу. Пасля вяселля маладыя з’язджаюць у Швейцарыю, дзе Рахіль нараджае сына, якога называюць Леў. Аднак Рахіль у Базелі сумуе па радзіме і праз невялікі час разам з сынам вяртаецца ў Сноўск.

Якаў моцна сумуе па сваёй жонцы і, апраўдваючы страхі бацькі, ахвяруе кар’ерай і едзе да жонкі назад ва [[Украіна|Украіну]]. Тут маладая сям’я перажывае цяжкія часы, але, нягледзячы на ўсе складанасці, сужэнцы захоўваюць сваё каханне&lt;ref name=&quot;briefly&quot;/&gt;.

Сямейнае шчасце руйнуецца раптоўна, калі Украіну акупуюць нямецка-фашысцкія войскі, якія пачалі знішчаць яе яўрэйскае насельніцтва.

== Аб рамане ==
У «Цяжкім пяску» большасць галоўных персанажаў носяць імёны вядомых біблейскіх герояў: галава сям’і Рахленкаў — Аўраам (сын Ісаака), яго дзеці — Іосіф і Лазар, Дачка — Рахіль, зяць — Якаб (Якаў), унукі — Дзіна, Яфім&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.kpfu.ru/science/news/lingv_97/n202.htm|title=Семантика библейских образов и сюжетов в романе А.Рыбакова «Тяжелый песок»|access-date=28 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224103924/http://old.kpfu.ru/science/news/lingv_97/n202.htm|archive-date=24 лютага 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Экранізацыя ==
У 2003 году пачалі снимать {{нп3|Цяжкі пясок (тэлесерыял)|аднайменны серыял|ru|Тяжёлый песок (телесериал)}} рэжысёраў Антона і Дзмітрыя Баршчэўскіх па сцэнарыю Наталлі Віёлінай і Леаніда Зорына. Пасля пачатку здымак у 2003 годзе праца над фільмам перапынілася і была адноўлена толькі ў 2006 годзе. Прэм’ера ў Расіі адбылася на Першым канале праз 5 гадоў пасля пачатку здымак — у кастрычніку 2008 года.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* Все шедевры мировой литературы в кратком изложении. Сюжеты и характеры. Русская литература XX века / Ред. и сост. В. И. Новиков. — М. : Олимп : ACT, 1997. — 896 с.
{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2022-04-28}}

[[Катэгорыя:Раманы 1924 года]]
[[Катэгорыя:Руская літаратура XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кнігі 1978 года]]
[[Катэгорыя:Халакост ва Украіне]]</text>
      <sha1>srdnug61sttit7k3sub8ngi6t0hzh17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канстанцін Фёдаравіч Калайдовіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>707064</id>
    <revision>
      <id>5143038</id>
      <parentid>5065785</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T11:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zaprudskis</username>
        <id>167848</id>
      </contributor>
      <comment>дробнае</comment>
      <origin>5143038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23105" sha1="bzc424onoo38zerhx91txewiwsxfa68" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Канстанцін Фёдаравіч Калайдовіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі гісторык, археограф, філолаг, даследчык мовы і побыту беларусаў, член-карэспандэнт Пецярбургскай АН.

== Біяграфія ==
Сын Ф. Д. Калайдовіча, брат Івана і Пятра Калайдовічаў; самы вядомы са сваёй сям’і. Нарадзіўся ў 1792 годзе. Крыніцы называюць месяцам нараджэння май або снежань, а месцам — [[Ялец (горад)|Ялец]], хаця яго ўнучка называла Кіеў&lt;ref name=&quot;Беркут&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Беркут Е.|загаловак=Письмо в редакцию|спасылка=https://runivers.ru/bookreader/book483906/#page/310/mode/1up|выданне=Исторический вестник|тып=|год=1893|том=52|нумар=4|старонкі=304|archivedate=2021-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210724134146/https://runivers.ru/bookreader/book483906/#page/310/mode/1up}}&lt;/ref&gt;.

Вучыўся ў Ялецкім народным вучылішчы і [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскай акадэміі]]. Пасля пераезду сям’і ў [[Масква|Маскву]], вучыўся «на сваім кошце» ў гімназіі Маскоўскага ўніверсітэта. У 1807—1810 гадах вучыўся на славесным аддзяленні Маскоўскага ўніверсітэта, які скончыў са званнем кандыдата славесных навук. Яго настаўнікам быў прафесар {{нп5|Раман Фёдаравіч Цімкоўскі|Р. Ф. Цімкоўскі|ru|Тимковский, Роман Фёдорович}}; па ўспамінах Калайдовіча ў лісце да {{нп5|Сяргей Мікалаевіч Глінка|С. М. Глінкі|ru|Глинка,_Сергей_Николаевич}}, тым часам ён часта наведваў [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|Карамзіна]], шмат быў абавязаны [[Платон Пятровіч Бекетаў|Бекетаву]].

Яшчэ ў 1810 годзе прыняты ў Таварыства выпрабавальнікаў прыроды, а потым заняўся літаратурай і старажытнасцямі і з 1811 года быў правадзейным членам у маскоўскім [[Таварыства аматараў расійскай славеснасці|Таварыстве аматараў расійскай славеснасці]] і ў Таварыстве гісторыі і старажытнасцей расійскіх. Пачаў друкавацца ў «Весніку Еўропы», з 1813 года — пераважна артыкулы археалагічнага зместу.

== Навуковая дзейнасць ==
У 1811—1812 гадах выкладаў расійскую гісторыю і геаграфію ў {{нп5|Маскоўскі ўніверсітэцкі высакародны пансіён|Маскоўскім універсітэцкім высакародным пансіёне|ru|Московский университетский благородный пансион}} і ўніверсітэцкай гімназіі. У 1812 годзе служыў у Маскоўскім апалчэнні. У маскоўскім пажары 1812 года згарэў дом Калайдовічаў («на Цвярской, каля Раства на Палашах»), загінулі бібліятэка, мінералагічны збор і нумізматычная калекцыя Калайдовіча. Вярнуўшыся ў Маскву, ён аднавіў выкладанне ў высакародным пансіёне.

З 28 красавіка 1813 года служыў у Маскоўскім архіве замежных спраў. У 1813—1814 гадах займаўся навуковымі пошукамі для маскоўскага Таварыства гісторыі старажытнасцяў расійскіх у маскоўскіх і навакольных манастрыскіх бібліятэках; у 1813 годзе выявіў твор Іаана Экзарха «Багаслоўе» і «Шастоднеў», творы [[Кірыла Тураўскі|Кірылы Тураўскага]], прыпіску Даміда на Пскоўскай Апосталі 1307 года, якая суадносіцца са «[[Слова пра паход Ігараў|Словам пра паход Ігараў]]», у 1814 годзе.

Паміж 25 снежня 1814 і 11 студзеня 1815 года здзейсніў паездку па Уладзімірскай губерні для збірання старажытнасцяў. Не маючы сродкаў для перамяшчэння, падрабіў падарожную, у чым быў выкрыты гараднічым г. Дыванова, арыштаваны і адпраўлены пад вартай назад у Маскву&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Сиренов А. В.|загаловак=Экспедиция К. Ф. Калайдовича и начало изучения владимиро-суздальских древностей|спасылка=|выданне=Города и веси: Сб. ст. к 60-летию акад. Н. А. Макарова|месца=М.|год=2016|старонкі=569—573|issn=}}&lt;/ref&gt;. Каб зберагчы сына ад далейшых разглядаў, бацька абвясціў яго псіхічнахворым і 1 лютага 1815 года змясціў у маскоўскі дом вар’ятаў («Матроская цішыня»), адкуль 15 ліпеня ён адпраўлены ў Мяфодзіеў Пяшнашскі манастыр, дзе год быў на палажэнні паслушніка (ужо пасля смерці Калайдовіча, у 1837 годзе выдана складзеная ім гісторыя Мяфодзіева Пяшнашскага манастыра). Жыццё ў манастыры «на пакаянні» было умовай атрымання свабоды пасля знаходжання ў доме для вар’ятаў. У 1816 годзе жыў у Калузе, дзе знайшоў экзэмпляр рукапісу Кіршы Данілава «Старажытнарускія вершы»; яна была выдадзена Калайдовічам у 1818 годзе з грунтоўнай прадмовай, якая прадстаўляе першы вопыт даследавання рускага быліннага эпасу.

У 1817 года {{нп5|Васкрасенскі манастыр (Салігаліч)|Васкрасенскім манастыры|ru|Воскресенский монастырь (Солигалич)}} знайшоў «{{нп5|Ізборнік Святаслава 1073 года||ru|Изборник Святослава 1073 года}}». У гэтым жа годзе ён быў запрошаны ў археалагічны гурток канцлера графа Румянцава, дзе ў якасці контр-карэктара Камісіі друкавання дзяржаўных грамат і дагавораў пры Маскоўскім архіве Калегіі замежных спраў удзельнічаў у падрыхтоўцы да выдання II—IV тамоў «Зборы дзяржаўных грамат і дагавораў» (ЗГГД).). У 1822 годзе атрымаў ордэн Св. Ганны 3-й ступені і быў прыняты на сапраўдную службу ў Архіў Калегіі замежных спраў, 20 кастрычніка 1822 года, пасля выдання 2-га тома СГГД, быў прызначаны галоўным наглядчыкам Камісіі друкавання дзяржаўных грамат і дагавораў (да 1826); 12 студзеня 1823 года праведзены ў калежскія сакратары; у 1824 годзе імператрыцай Лізаветай Аляксееўнай быў падараваны залатой табакеркай; у 1826 годзе падараваны брыльянтавым пярсцёнкам; 22 студзеня 1826 года атрымаў чын тытулярнага саветніка, а 6 снежня таго ж года ўзнагароджаны ордэнам Св. Уладзіміра 4-й ступені. У 1824—1828 гг. удзельнічаў у выданні 4-га тома СГГД.

У 1818 годзе выказаўся пра почырк, якім быў напісаны страчаны арыгінал «Слова пра паход Ігараў», назваў яго беларускім.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/97054787/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%94%D0%A3_2020_195_%D1%81|аўтар=Siarhiej Zaprudski|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя. Мінск, БДУ, 2020. 195 с.|год=2020-01-01}}&lt;/ref&gt;

У 1819 годзе ўжыў выраз «беларускае вымаўленне» («белорусский выговор»), характарызуючы мову заключнай нататкі надрукаванага [[Швайпольт Фіёль|Швайпольтам Фіёлем]] кракаўскага «Часаслова» 1491 года.

У 1822 годзе ў «Працах Таварыства аматараў расійскай славеснасці» надрукаваў артыкул «Пра беларускую мову» («О белорусском наречии»), у якім, падобна да [[В. Сопікаў|В. Сопікава]], напісаў пра беларускую мову як пра старажытны пісьмовы стыль усходнеславянскага пісьменства. Артыкул К. Калайдовіча быў першым выпадкам ужывання выразу «беларуская мова» ў загалоўку навуковай працы. Гэты стыль, на думку Калайдовіча, стварыўся ў старажытнасці ў творах каталікоў і уніятаў, якія жылі ў «Беларусі, Маларосіі, Літве і Польшчы»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Указаў на вялікую колькасць меркаваных беларускамоўных аўтараў (выдатнай асобай сярод іх быў Францыск Скарына), прыклаў невялікі слоўнік, сабраны на Сенненшчыне ў 1813 годзе падчас расійска-французскай вайны. Яўхім Карскі крытычна ацаніў кола персон, залічаных Калайдовічам у беларускамоўныя аўтары, сцвердзіў, што Калайдовіч даў «вельмі недакладны нарыс ужывання ў старажытнасці беларускай мовы». Згодна з Калайдовічам, беларуская мова мела сваёй крыніцай «чыстую мову славянскую», утварылася пад уплывам польскай мовы, у ХІХ стагоддзі захавалася толькі ў маўленні сялян Магілёўскай, Віцебскай і часткова Смаленскай губерняў. Гэта быў адзін з першых выпадкаў у тагачаснай славістыцы, калі стыль або мова старажытных помнікаў суадносіліся з жывой беларускай мовай ХІХ стагоддзя. Разглядаў беларускую мову як важную крыніцу для даследавання гісторыі рускай мовы, уласна, гэтым была абумоўлена яго цікавасць да беларускай мовы, выказваў спадзяванне, што да яе вывучэння звернуцца «самі беларусцы». Артыкул Калайдовіча меў вялікае значэнне для прыцягнення ўвагі да беларускай мовы.

Сапраўдны член Маскоўскага таварыства гісторыі і старажытнасцей Расійскіх і [[Таварыства аматараў расійскай славеснасці]] (1822). Член-карэспандэнт Санкт-Пецярбургскай Акадэміі навук (1825). Член [[Маскоўскае таварыства выпрабавальнікаў прыроды|Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды]] (з 1827).

У канцы 1827 года атрымаў дазвол на выданне часопіса «Рускі глядач», у якім меў намер знаёміць публіку са знойдзенымі помнікамі і дакументамі, з якіх толькі невялікая частка стала здабыткам навукі. Аднак цяжкая душэўная хвароба перашкодзіла яму ажыццявіць задуманае. Хаця праз год псіхічная хвароба прайшла, цялесныя хваробы неўзабаве прывялі да яго смерці. П. А. Бяссонаў указаў дату смерці 19 красавіка 1832 года. Аднак па надпісе на надмагільным помніку і па сведчанні ўнучкі&lt;ref name=&quot;Беркут&quot; /&gt; памёр ён 16 (28) красавіка 1832 года. А 19 красавіка адбылося адпяванне і пахаванне на Ваганькаўскіх могілках; магіла згублена&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=http://odrl.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=2VZdF2Pq5jk%3D&amp;tabid=1976|аўтар=Соколова Л. В.|загаловак=«Я не мог быть зрителем равнодушным…» (К 220-летию со дня рождения К. Ф. Калайдовича)|год=2012|мова=ru|выданне=Русская литература|нумар=4|старонкі=127—152|archivedate=2022-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220316034559/http://odrl.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=2VZdF2Pq5jk%3d&amp;tabid=1976}}&lt;/ref&gt;.

Паперы Калайдовіча пасля яго смерці былі набыты М. П. Пагодзіным.

Акрамя «Весніка Еўропы», яго працы былі надрукаваны ў «[[Архітэктура Паўночнай Македоніі|Паўночным архіве]]» (1823), «{{нп5|Сын айчыны|Сыне айчыны|ru|Сын отечества}}», «Працах Таварыстваў гісторыі і старажытнасцей расійскіх» і «Працах Таварыства аматараў славеснасці».

З 1820 года быў жанаты з дачкой бронніцкага павятовага суддзі, Кацярынай Мікіцічнай Ісакавай і меў сына Мікалая і трох дачок&lt;ref name=&quot;Беркут&quot; /&gt;.

== Працы ==
* Плоды трудов моих, или Сочинения и переводы. — {{М.}}, 1808.
* Известие о древностях славяно-русских и об Игнатии Ферапонтовиче Ферапонтове, первом собирателе оных. — М., 1811.
* Древние русские стихотворения. — М., 1814, 1818 (2-е изд.).
* [[:ru:Русские достопамятности|Русские достопамятности]]. Ч. I. — М., 1815 (издание Общества истории и древностей).
* Законы Вел. Кн. Иоанна Васильевича и Судебник Царя и Вел. Кн. Иоанна Васильевича, с дополнительными указами. — М., 1819.
* [http://old.st-tver.ru/biblioteka-2/k/2837-kalajdovich-k/23966-kalajdovich-k-pamyatniki-rossijskoj-slovesnosti-xii-veka-tvoreniya-kirilla-episkopa-turovskogo-1821 Памятники русской словесности XII века.]{{Недаступная спасылка}} — М., 1821.
* Письма к А. Ф. Малиновскому об археологических исследованиях в Рязанской губернии, с рисунками. — М., 1823.
* [http://www.memoirs.ru/rarhtml/Kala_RA69_10.htm Письмо К. Ф. Калайдовича к преосвященному Амвросию (сочинителю Истории российской иерархии)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160313152705/http://memoirs.ru/rarhtml/Kala_RA69_10.htm |date=13 сакавіка 2016 }} // Русский архив. — 1869. — Вып. 10. — Стб. 1715—1717.
* Иоанн, экзарх Болгарский. — М., 1824.
* Историческое и топографическое описание мужского общежительного монастыря св. чудотворца Николая, что на Песношах. — М., 1837.
* Описание рукописей Толстого.
* Отрывок его записок в «Летописях русской литературы» Тихонравова, IV, стр. 81—116.

=== Подрыхтоўка да выдання ===

* ''Григорович И. И.'' Исторический и хронологический опыт о посадниках новгородских : из древних русских летописей. — М., 1821. Аўтар у кнізе не пазначаны&lt;ref&gt;Сводный каталог русской книги, 1801—1825. — М., 2000. — Т. 1. — С. 400.&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Запрудскі С.'' Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя. Мінск, 2020. С. 67—77.
* ''Запрудскі С.'' Канстанцін Калайдовіч як даследчык беларускай мовы // Роднае слова. 2021. № 9. C. 56—59.
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 7. — С. 448.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2013. — Т. 4. — С. 267—268.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 834—835.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 1997. — Т. 4. — С. 15.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1985. — Т. 2. — С. 621.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Калайдович, Константин Федорович}}
* {{БРЭ|артыкул=Калайдович Константин Фёдорович|том=|старонкі=|ref=|спасылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2034520|архіў+=https://web.archive.org/web/20220929231016/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2034520|архіў дата+=2022-09-29}}
* {{ПЭ|1319911|Калайдович Константин Федорович|29|414—418|Соколова Л. В.}}
* {{кніга|аўтар=Андреев А. Ю.|частка=КАЛАЙДОВИЧ Константин Фёдорович|загаловак=Императорский Московский университет: 1755—1917: энциклопедический словарь|адказны=составители {{nobr|А. Ю. Андреев}}, {{nobr|Д. А. Цыганков}}|месца=М.|выдавецтва=Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН)|год=2010|старонкі=289—290|isbn=978-5-8243-1429-8|тыраж=2000|ref=Императорский Московский университет}}
* ''Бессонов П. А.'' [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003832364?page=2 Константин Федорович Калайдович: Биогр. очерк]. I—II. — Москва: тип. А. Семена, 1861—1862.
* ''Геннади Г. Н.'' Справочный словарь о русских писателях и учёных, умерших в XVIII и XIX столетиях, и список русских книг с 1725 по 1825. Т. 2. — Берлин: Типогр. Розенталя и Ко., 1880. [Репринт как том 156/2 в серии «Slavic printings and reprintings», The Hague, Paris: Mouton; Vaduz: Europe printing, 1969.]
* ''Ширяев Н. Л.'' [https://runivers.ru/bookreader/book483903/#page/263/mode/1up Памяти К. Ф. Калайдовича] // Исторический вестник. — 1893. — Т. 51. — № 1. — С. 257—260.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Калайдовіч Канстанцін Фёдаравіч}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліпецкай вобласці]]
[[Катэгорыя:Журналісты Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Філолагі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Археографы Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Члены Таварыства аматараў расійскай славеснасці]]</text>
      <sha1>bzc424onoo38zerhx91txewiwsxfa68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цяцерынскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>707186</id>
    <revision>
      <id>5142845</id>
      <parentid>4936956</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12717" sha1="tnkjz188f3g86idv1dxeka5izyse3sm" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Цяцерынскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Круглянскі раён]]
|Уключае                   = 27 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Цяцерын]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]],&lt;/br&gt;[[18 сакавіка]] [[1966]]
|Скасаванне                = [[11 красавіка]] [[1960]]
|Глава                     = 
  |Назва главы             = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1100
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = http://krugloe.gov.by/ru/teter_selisp-ru/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Цяце́рынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Круглянскі раён|Круглянскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Цяцерын]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Круглянскага раёна [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Круглянскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкага раёна]] БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Круглянскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе Бялыніцкага раёна. 11 красавіка 1960 года сксаваны, тэрыторыя далучана да [[Круглянскі сельсавет|Круглянскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.&lt;/ref&gt;.

18 сакавіка 1966 года ўтвораны зноў у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці БССР у складзе 23 населеных пунктаў: 17 населеных пунктаў ([[Глыбокае (Круглянскі раён)|Глыбокае]], [[Дуброва (Цяцерынскі сельсавет)|Дуброва]], [[Зацяцёрка]], [[Зялёная Дуброва (Круглянскі раён)|Зялёная Дуброва]], [[Каменка (Круглянскі раён)|Каменка]], [[Карма (Круглянскі раён)|Карма]], [[Касцюковічы (Круглянскі раён)|Касцюковічы]], [[Краснаполле (Круглянскі раён)|Краснаполле]], [[Кружкі]], [[Ліпск (Круглянскі раён)|Ліпск]], [[Міхайлоў (Круглянскі раён)|Міхайлоў]], [[Новы (Круглянскі раён)|Новы]], [[Храпы]], [[Цяцерын]]а, [[Шыпягі]], [[Шырокі (Круглянскі раён)|Шырокі]] і [[Яноў (Круглянскі раён)|Яноў]]), якія раней уваходзілі ў склад [[Шапялевіцкі сельсавет|Шапялевіцкага сельсавета]], і 6 населеных пунктаў ([[Дразды (Круглянскі раён)|Дразды]], [[Зарэчча 1 (Круглянскі раён)|Зарэчча]], [[Маліна (Круглянскі раён)|Маліна]], [[Прыгані 1]], [[Прыгані 2]], [[Прыгані 3]]), якія раней уваходзілі ў склад [[Комсеніцкі сельсавет|Комсеніцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 сакавіка 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 16 (1136).&lt;/ref&gt;. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Круглянскага раёна. У сакавіку 1977 года скасаваны пасёлкі [[Міхайлоў (Круглянскі раён)|Міхайлоў]] і [[Новы (Круглянскі раён)|Новы]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 і 29 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).&lt;/ref&gt;. 21 снежня 2011 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Шапялевіцкі сельсавет|Шапялевіцкага сельсавета]] (15 населеных пунктаў: вёскі [[Аўсішча]], [[Беларусь (Круглянскі раён)|Беларусь]], [[Боўсевічы]], [[Бялаўка]], [[Ваўкаўшчына]], [[Гоенка]], [[Залоссе]], [[Зарэчча 2]], [[Казёл (Круглянскі раён)|Казёл]], [[Конанавічы]], [[Кунцы (Круглянскі раён)|Кунцы]], [[Падар (Круглянскі раён)|Падар]], [[Сіманавічы (Круглянскі раён)|Сіманавічы]], [[Смагілаўка (Круглянскі раён)|Смагілаўка]] і [[Шапялевічы]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 21 декабря 2011 г. № 13-9 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190414013031/http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf|date=14 красавіка 2019}}&lt;/ref&gt;. 12 сакавіка 2013 года скасавана вёска [[Казёл (Круглянскі раён)|Казёл]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913m0057063&amp;p1=1 Решение Круглянского районного Совета депутатов от 12 марта 2013 г. № 34-10 Об упразднении деревни Козел Тетеринского сельсовета Круглянского района]&lt;/ref&gt;. 20 лістапада 2013 года ў склад [[Комсеніцкі сельсавет|Комсеніцкага сельсавета]] перададзены 11 населеных пунктаў (вёскі [[Банькі]], [[Дразды (Круглянскі раён)|Дразды]], [[Зарэчча 1 (Круглянскі раён)|Зарэчча 1]], [[Крывуліна]], [[Маліна (Круглянскі раён)|Маліна]], [[Папоўка (Круглянскі раён)|Папоўка]], [[Прудкі (Круглянскі раён)|Прудкі]], [[Прыгані 1]], [[Прыгані 2]], [[Прыгані 3]] і [[Старкі]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913m0061089&amp;p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200616214854/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913m0061089&amp;p1=1|date=16 чэрвеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (24 населеныя пункты) — 1237 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 93,9 % — [[беларусы]], 4,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,4 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (27 населеных пунктаў) — 1100 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Цяцерынскі сельсавет}}
{{Круглянскі раён}}

[[Катэгорыя:Цяцерынскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бялыніцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1966 годзе]]</text>
      <sha1>tnkjz188f3g86idv1dxeka5izyse3sm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ціна Караль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>707370</id>
    <revision>
      <id>5142861</id>
      <parentid>5041546</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77934" sha1="d80np2jl4fgej1ft6enwrq909tsm82b" xml:space="preserve">{{Машынны пераклад}}
{{Музыкант
| Імя = Ціна Караль
| Дата нараджэння = 25.01.1985
| Імя_пры_нараджэнні = Таццяна Рыгораўна Ліберман&lt;br&gt;&lt;small&gt;({{lang-uk|Тетяна Григорівна Ліберман}})&lt;/small&gt;
| Выява = Fumio Kishida and Tina Karol at the Japanese Kantei in 2022 (3) (cropped).jpg
| Подпіс = {{lang-uk|Тіна Кароль}}
| Арыгінал імя = Ціна Караль&lt;small&gt;({{lang-uk|Тiна Кароль}})&lt;/small&gt;
| Апісанне выявы = Ціна Караль на сустрэчы з прэм'ер-міністрам Японіі ў 2022 годзе.
| Гады актыўнасці = [[2003]] — наш час
| Краіна = {{UKR}}
| Месца нараджэння = 
| Прафесіі = {{спявачка|Украіны|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{паэтэса|Украіны}}, {{кампазітар|Украіны}}, {{актрыса|Украіны|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{тэлевядучая|Украіны|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}
| Пеўчы голас = [[сапрана]]
| Жанры = [[поп-музыка]], [[поп-рок]], [[соўл]], [[сінці-поп]], [[данс-поп]]
| Узнагароды = 
| Інструмент = [[фартэпіяна]]
| Сайт = tinakarol.com
| Аўтограф = 
| Альма-матар = 
}}

'''Ці́на Кáраль&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |url=http://svitske.1plus1.ua/video/personaji/tina-karol-458017.html |title=Тіна Кароль вперше показала свій маєток Каті Осадчій |access-date=3 мая 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160126041830/http://svitske.1plus1.ua/video/personaji/tina-karol-458017.html |archivedate=26 студзеня 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;''' ({{lang-uk|Ті́на Кáроль}})&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://telegraf.com.ua/zhizn/zhurnal/745831-tina-karol-ofitsialno-pomenyala-imya.html|title=Тина Кароль официально поменяла имя|website=Телеграф|date=2013-08-30|archive-url=https://archive.today/20220430171439/https://telegraf.com.ua/zhizn/zhurnal/745831-tina-karol-ofitsialno-pomenyala-imya.html|archive-date=30 красавіка 2022|access-date=2022-04-30|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, імя пры нараджэнні '''Таццяна Рыгораўна Ліберман''' ({{Lang-uk|Тетя́на Григо́рівна Ліберма́н}}); нарадзілася [[25 студзеня]] [[1985]], [[Аратукан (пасёлак гарадскога тыпу)|Аратукан]], [[Ягаднінскі раён]], [[Магаданская вобласць]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — [[Украіна|украінская]] [[Спявак|спявачка]] і [[Акцёр|актрыса]], [[Вядучы|тэлевядучая]], [[грамадскі дзеяч]]. [[Народны артыст Украіны|Народная артыстка Украіны]] (2017)&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[http://www.president.gov.ua/documents/102017-21074 Указ Президента України № 10/2017 від 21 січня 2017 року «Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня Соборності України»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170123101125/http://www.president.gov.ua/documents/102017-21074|date=2017-01-23}}&lt;/ref&gt;.

Лаўрэат песеннага конкурсу «Новая хваля 2005»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mediaport.ua/news/ukraine/25651/ukrainka_tina_karol_zanyala_vtoroe_mesto_na_konkurse_novaya_volna-2005|title=Украинка Тина Кароль заняла второе место на конкурсе «Новая волна-2005»|website=www.mediaport.ua|archive-url=https://archive.today/20220425182551/https://www.mediaport.ua/news/ukraine/25651/ukrainka_tina_karol_zanyala_vtoroe_mesto_na_konkurse_novaya_volna-2005|archive-date=25 красавіка 2022|access-date=2022-04-25|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Прадстаўніца Украіны на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2006|Еўрабачанні 2006]], які праходзіў у [[Афіны|Афінах]], дзе заняла сёмае месца&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://podrobnosti.ua/314508-tina-karol-zanjala-7-mesto-na-evrovidenii-pobedili-monstry-iz-finljandii.html|title=Тина Кароль заняла 7 место на &quot;Евровидении&quot;. Победили монстры из Финляндии|website=podrobnosti|date=2006-05-21|archive-url=https://archive.today/20220408225956/https://podrobnosti.ua/314508-tina-karol-zanjala-7-mesto-na-evrovidenii-pobedili-monstry-iz-finljandii.html|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Лепшая выканаўца Украіны 2014, 2015, 2018 па версіі YUNA&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|language=ru|url=https://yuna.ua/winners/25-peremozhc-naconalnoyi-muzichnoyi-premyi-yuna-2014.html|title=Переможці Національної музичної премії «YUNA – 2014»|publisher=Українська музична премія Yuna|accessdate=2017-12-17}}&lt;/ref&gt;. Лепшая выканаўца Украіны 2015 і 2017 года паводле версіі [[M1 Music Awards]]&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|language=ru|url=https://live.karabas.com/m1-music-awards-2017/|title=Объявлены победители премии M1 Music Awards 2017|website=Karabas Live|date=2017-12-09|accessdate=2017-12-17}}&lt;/ref&gt;. Уваходзіць у Топ-100 самых уплывовых жанчын Украіны па версіі часопіса «Фокус»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://focus.ua/ukraine/486413-v-rejtinge-fokusa-top-100-vliyatelnyh-zhenshin-bolshe-poloviny-novyh-imen|title=В рейтинге Фокуса &quot;ТОП-100 влиятельных женщин Украины&quot; — больше половины новых имен|website=ФОКУС|date=2021-06-25|archive-url=https://archive.today/20220428104336/https://focus.ua/ukraine/486413-v-rejtinge-fokusa-top-100-vliyatelnyh-zhenshin-bolshe-poloviny-novyh-imen|archive-date=28 красавіка 2022|access-date=2022-04-28|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Самая папулярная жанчына Украіны па версіі кампаній [[Google]] і [[Яндэкс]] (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lifestyle.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/tinu-karol-nazvali-samoy-populyarnoy-zhenshchinoy-ukrainy--481491.html|title=Тину Кароль назвали самой популярной женщиной Украины|website=lifestyle.segodnya.ua|archive-url=https://archive.today/20220425182218/https://lifestyle.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/tinu-karol-nazvali-samoy-populyarnoy-zhenshchinoy-ukrainy--481491.html|archive-date=25 красавіка 2022|access-date=2022-04-25|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Былы трэнер шоў «Голас Краіны» (2013, 2015—2021)&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tsn.ua/ru/glamur/tina-karol-zayavila-chto-eto-byl-ee-posledniy-sezon-na-golosi-krayini-1773394.html|title=Тина Кароль заявила, что это был ее последний сезон на &quot;Голосі країни&quot;|date=2021-04-26|language=|website=ТСН|accessdate=2021-07-22}}&lt;/ref&gt;  і «Голас. Дзеці»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.nv.ua/znamenitosti/tina-karol-pokinula-proekt-tancy-so-zvezdami-kto-stal-novoy-vedushchey-foto-50181090.html|title=Без Тины Кароль. Стало известно, кто станет новой ведущей шоу Танцы со звездами|website=life.nv.ua|access-date=2022-01-27}}&lt;/ref&gt;. Экс-вядучая  тэлевізійнага шоу «Танцы са зоркамі»&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=https://elle.ua/ludi/novosty/video-dnya-tina-karol-vpervie-za-15-let-stancevala-na-tancah-so-zvezdami/|title=ВИДЕО ДНЯ: ТИНА КАРОЛЬ ВПЕРВЫЕ ЗА 15 ЛЕТ СТАНЦЕВАЛА НА «ТАНЦАХ СО ЗВЕЗДАМИ»|date=2020-11-23|language=|website=elle.ua|accessdate=2021-07-22}}&lt;/ref&gt; і цяпер «Гульня Талентаў»&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://kp.ua/culture/a641656-tina-karol-i-julija-sanina-stali-uchastnitsami-shou-ihry-talanto|title=Тина Кароль и Юлия Санина стали участницами шоу &quot;Игры талантов&quot;|website=КП в Украине {{!}} КП в Україні {{!}} KP in Ukraine|access-date=2022-01-27}}&lt;/ref&gt;. Дыяпазон голасу — 3 (ад фа малой актавы да мі трэцяй) актавы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tsn.ua/ru/glamur/neveroyatnyy-diapazon-golosa-i-lyubov-k-risovaniyu-interesnye-fakty-ob-imeninnice-tine-karol-791600.html|title=Невероятный диапазон голоса и любовь к рисованию: интересные факты об имениннице Тине Кароль|website=ТСН.ua|date=2017-01-25|archive-url=https://archive.today/20220413095249/https://tsn.ua/ru/glamur/neveroyatnyy-diapazon-golosa-i-lyubov-k-risovaniyu-interesnye-fakty-ob-imeninnice-tine-karol-791600.html|archive-date=13 красавіка 2022|access-date=2022-04-13|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Таццяна Ліберман нарадзілася 25 студзеня 1985 у пасёлку [[Аратукан (пасёлак гарадскога тыпу)|Аратукан]] ([[Магаданская вобласць]]) у сям’і інжынераў Рыгора Самуілавіча Лібермана і Святланы Андрэеўны Ліберман (Журавель), старэйшы брат — Станіслаў Рыгоравіч Ліберман. У 1992 годзе, калі дачцэ споўнілася сем гадоў, сям’я пераехала ў горад [[Івана-Франкоўск]] ([[Украіна]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://my.ua/persons/tina-karol|title=Тина Кароль - биография, образование, семья, карьера, компромат|website=MY.UA|archive-url=https://archive.today/20220408222826/https://my.ua/persons/tina-karol|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-08-25|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, дзе вучылася ў СШ № 22&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://22school.if.ua/nasha-hordist/|title=Наша гордість « 22 School|access-date=2022-04-21}}&lt;/ref&gt;. Скончыла музычную школу № 1 ім. [[Мікалай Віталевіч Лысенка|М. Лысенка]] па класе фартэпіяна&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://file.liga.net/persons/tina-karol|title=Кароль Тина|website=LIGA|access-date=2022-04-08}}&lt;/ref&gt;.

У 2003 годзе выканала ролю Маргарэт у мюзікле «Экватар»&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=http://vesti-ukr.com/kultura/85961-stali-izvestny-tajny-iz-proshlogo-tiny-karol|title=Стали известны тайны из прошлого Тины Кароль|author=Екатерина Скрипникова|date=2015-01-23|publisher=vesti-ukr.com|archive-url=https://archive.today/20220408222001/https://vesti.ua/kultura/85961-stali-izvestny-tajny-iz-proshlogo-tiny-karol|archive-date=8 красавіка 2022|accessdate=2015-04-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У 2004 годзе скончыла [[Кіеўская муніцыпальная акадэмія музыкі імя Р. М. Гліера|Кіеўскае вышэйшае музычнае вучылішча ім.  Гліэра]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://glieracademy.org/golovna/osvita/specialazacii/spiv/|title=СПІВ » Київська муніципальна академія музики ім. Р.М. Глієра|website=Київська муніципальна академія музики ім. Р.М. Глієра|archive-url=https://archive.today/20220408222420/https://glieracademy.org/golovna/osvita/specialazacii/spiv/|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У 2005 годзе атрымала другую вышэйшую адукацыю, скончыўшы завочнае аддзяленне факультэта «Менеджменту і лагістыкі» Нацыянальнага авіяцыйнага ўніверсітэта (НАУ)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://nau.edu.ua/ua/info/gordist-nau/|title=Гордість університету|publisher=[[Национальный авиационный университет|НАУ]]|archive-url=https://archive.today/20220408221624/https://nau.edu.ua/ua/info/gordist-nau/|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-06-04|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. На пачатку музычнай кар’еры ўзяла сабе сцэнічны псеўданім Ціна Кароль. Пасля змяніўшы імя і прозвішча на Ціна Кароль&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://glamurchik.tochka.net/134010-tina-karol-sdala-ekzamen-po-vokalu/|title=Тина Кароль сдала экзамен по вокалу|author=Алиса Александрова|website=Tochka.net|date=2010-01-25|access-date=2021-06-04}}&lt;/ref&gt;.

=== 2005—2006 ===
З 2005 года — салістка ансамбля песні і танца Узброеных сіл Украіны.

Набыла вядомасць ва Украіне пасля ўдзелу на фестывалі «[[Новая хваля 2005]]» у горадзе [[Юрмала]] ([[Латвія]]), дзе выканала песню «Feeling Good», заняўшы другое месца&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://bulvar.com.ua/gazeta/archive/s16_2391/1344.html|title=Тина КАРОЛЬ: &quot;Пугачева сказала: &quot;Девочка, рви всех!&quot;|website=bulvar.com.ua|archive-url=https://archive.today/20220408231613/https://bulvar.com.ua/gazeta/archive/s16_2391/1344.html|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Атрымала спецыяльны прыз ад [[Ала Барысаўна Пугачова|Алы Пугачовай]]  — «[[Золотая звезда Аллы|Залатая зорка Алы]]» і грашовы прыз у памеры 50 000 [[Долар ЗША|долараў]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2005/08/01/newwave/|title=Победителем юрмальского конкурса &quot;Новая волна&quot; стал латвийский певец|website=Lenta.RU|archive-url=https://archive.today/20220408231251/https://lenta.ru/news/2005/08/01/newwave/|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Усе грошы пайшлі на здымкі дэбютнага відэакліпа «Выше облаков»&lt;ref name=&quot;:23&quot;/&gt;.

У Іраку спявала для шматнацыянальнага міратворчага кантынгенту ў [[Багдад]]зе і [[Эль-Куфа|Эль-Куце]]. У Косава выступіла з сольным канцэртам, за што міністр абароны Украіны ўручыў Ціне Кароль дзяржаўны Ордэн «За міратворчыя місіі»&lt;ref&gt;{{Cite web|language=uk|url=http://www.president.gov.ua/documents/16772005-3457|title=Указ Президента України №1677/2005 — Офіційне інтернет-представництво Президента України|work=Офіційне інтернет-представництво Президента України|archive-url=https://archive.today/20160525004109/http://www.president.gov.ua/documents/16772005-3457|archive-date=25 мая 2016|accessdate=2017-07-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па прыездзе на Украіну спявачка атрымала дзве прэміі — «Спявачка года» і «Адкрыццё года».
[[Файл:Tina_karol.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Tina_karol.jpg|міні|253x253пкс|Ціна Кароль з песняй «Show Me Your Love» на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2006|Еўрабачанні]].]]
Увесну 2006 гады Кароль выпусціла англамоўны альбом [[Show Me Your Love]], які пасля стаў залатым.

11 сакавіка 2006 года Ціна Караль перамагла ў нацыянальным адборачным конкурсе «Ты — зорка» з кампазіцыяй «Show Me Your Love». У маі таго ж года з кампазіцыяй «[[Украина на «Евровидении-2006»|Show Me Your Love]]» яна прадстаўляла [[Украіна|Украіну]] на міжнародным песенным конкурсе «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2006|Еўрабачанне]]» ў [[Афіны|Афінах]] ([[Грэцыя]]), дзе заняла 7-е месца&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://beztabu.net/tina-karol_p7501_biography|title=Тина Кароль - биография, фото, личная жизнь, карьера, семья, интересные факты|website=Без Табу|archive-url=https://archive.today/20220408223259/https://beztabu.net/tina-karol_p7501_biography|archive-date=8 красавіка 2022|accessdate=2019-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://gazeta.ua/ru/articles/culture/_tina-karol-zanyala-sedmoe-mesto-na-quotevrovideniiquot/112986|title=Тина Кароль заняла седьмое место на &amp;quot;Евровидении&amp;quot;|author=Gazeta.ua|website=Gazeta.ua|date=2006-05-21|archive-url=https://archive.today/20220408230348/https://gazeta.ua/ru/articles/culture/_tina-karol-zanyala-sedmoe-mesto-na-quotevrovideniiquot/112986|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У кастрычніку на ўкраінскім тэлебачанні стартаваў танцавальны тэлепраект — шоу «Танцы з зоркамі», вядучай якога стала Ціна Караль сумесна з [[Гарбуноў, Юрый Мікалаевіч|Юрыем Гарбуновым]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://www.pravda.com.ua/rus/articles/2007/08/24/4423054/|title=“Танцы со звездами” получили сразу две премии|website=Украинская правда|archive-url=https://archive.today/20220408224108/https://www.pravda.com.ua/rus/articles/2007/08/24/4423054/|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У снежні 2006 года выйшаў другі альбом спявачкі — «Ноченька», які таксама атрымаў «залаты» статус&lt;ref name=&quot;:23&quot;/&gt;.

=== 2007—2012 ===
У студзені 2007 года, адбылася прэм’ера навагодняга [[мюзікл]]а па сцэнарыі [[Фрыдлянд, Антон Віктаравіч|Антона Фрыдлянда]], «Звёздные каникулы»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://inter.ua/ru/news/-zvezdnye-kanikuly-kirkorov-naslazhdaetsya-odinochestvom|title=&quot;Звездные каникулы&quot;. Киркоров наслаждается одиночеством|website=Телеканал Интер|archive-url=https://archive.today/20220408234400/https://inter.ua/ru/news/-zvezdnye-kanikuly-kirkorov-naslazhdaetsya-odinochestvom|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, у якім Ціна Караль сыграла адну з галоўных роляў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://inter.ua/ru/news/vsya-pravda-o--zvezdnyh-kanikulah|title=Вся правда о &quot;Звездных каникулах&quot;|website=Телеканал Интер|archive-url=https://archive.today/20220408233714/https://inter.ua/ru/news/vsya-pravda-o--zvezdnyh-kanikulah|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У гэтым жа месяцы, Караль змяніла прадзюсара і ўсю творчую каманду&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://gazeta.ua/ru/articles/culture-newspaper/_tinu-karol-brosil-prodyuser/147813|title=Тину Кароль бросил продюсер|author=Gazeta.ua|website=Gazeta.ua|date=2007-01-28|archive-url=https://archive.today/20220408202137/https://gazeta.ua/ru/articles/culture-newspaper/_tinu-karol-brosil-prodyuser/147813|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2007 года на фестывалі «Таўрыйскія гульні» яна ўпершыню праспявала з жывым складам музыкантаў, дзе прадставіла песню «Люблю его»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://glavred.info/stars/186937-premera-ot-tiny-karol-na-tavriyskih-igrah-foto.html|title=Премьера от Тины Кароль на «Таврийских играх» (ФОТО)|website=glavred.info|archive-url=https://archive.today/20220408202502/https://glavred.info/stars/186937-premera-ot-tiny-karol-na-tavriyskih-igrah-foto.html|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У жніўні атрымала статуэтку «Тэлетрыумф» як «Лепшая тэлевядучая забаўляльнай праграмы»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://teletriumf.ua/history/2007/|title=2007|website=Премія «Телетріумф»|archive-url=https://archive.today/20220408201628/https://teletriumf.ua/history/2007/|archive-date=2022-04-08|access-date=2021-06-04|accessdate=3 мая 2022|archiveurl=https://archive.today/20220408201628/https://teletriumf.ua/history/2007/|archivedate=8 красавіка 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

23 жніўня Караль была ўзнагароджана за важкі ўклад у развіццё культуры і мастацтва Украіны і за папулярызацыю Украіны ў свеце&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://glavred.info/articles/2007/08/30/152936-3|title=Тину Кароль наградили орденом|work=glavred.info|archive-url=https://archive.today/20220318101532/https://glavred.info/stars/187114-tinu-karol-nagradili-ordenom-foto.html|archive-date=18 сакавіка 2022|accessdate=2017-07-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе і снежні правяла першы Усеўкраінскі тур «Полюс притяжения», 7 снежня дала першы сольны канцэрт у Нацыянальным палацы мастацтваў «Украіна»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://korrespondent.net/showbiz/215569-tina-karol-otpravilas-v-koncertnyj-tur|title=Тина Кароль отправилась в концертный тур|website=korrespondent.net|archive-url=https://archive.today/20220408202732/https://korrespondent.net/showbiz/215569-tina-karol-otpravilas-v-koncertnyj-tur|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У снежні Ціна Караль выпусціла трэці альбом «Полюс притяжения», які за 3 тыдні стаў «залатым», праз 9 месяцаў атрымаў «плацінавы» статус. Гэта — трэці дыск ва Украіне, які ганараваўся такога статусу&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://korrespondent.net/showbiz/music/355650-tina-karol-poluchila-na-den-rozhdeniya-zolotoj-disk|title=Тина Кароль получила на день рождения золотой диск|website=korrespondent.net|archive-url=https://archive.today/20220408202955/https://korrespondent.net/showbiz/music/355650-tina-karol-poluchila-na-den-rozhdeniya-zolotoj-disk|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

26 снежня прадставіла сваю першую кнігу «Вялікія прыгоды Павуцінкі»&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тина Кароль написала детскую сказку «Большие приключения Паутинки» и выпустила новый альбом «Полюс притяжения»|url=https://press.unian.net/pressnews/971942-tina-karol-napisala-detskuyu-skazku-bolshie-priklyucheniya-pautinki-i-vyipustila-novyiy-albom-polyus-prityajeniya.html|accessdate=2017-07-30|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2008 года на [[Мальдывы|Мальдывах]] Ціна Караль таемна распісаліся са сваім прадзюсарам Яўгенам Агірам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://viva.ua/lifestar/news/40181-unikaljnie-foto-so-svadjbi-tini-karolj-na-maljdivah-eksklyuziv-vivaua.html|title=Уникальные фото со свадьбы Тины Кароль на Мальдивах: эксклюзив Viva.ua|website=viva.ua|archive-url=https://archive.today/20220408201249/https://viva.ua/lifestar/news/40181-unikaljnie-foto-so-svadjbi-tini-karolj-na-maljdivah-eksklyuziv-vivaua.html|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-07-07|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку атрымала званне «Самая прыгожая жанчына Украіны» па версіі чытачоў выдання «VIVA»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://viva.ua/viva-most-beautiful/15437-samaya-krasivaya-2008-tina-karolj.html|title=Самая красивая-2008: Тина Кароль|website=viva.ua|archive-url=https://archive.today/20220408015921/https://viva.ua/viva-most-beautiful/15437-samaya-krasivaya-2008-tina-karolj.html|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-07-07|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку выданне «Жаночы часопіс» назвала яе «Самай абаяльнай жанчынай Украіны»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://culture.fakty.ua/ru/27054-samaya-obayatelnaya-ukrainka-tina-karol-odin-izvestnyj-fotograf-mne-skazal-ty-ne-krasivaya-ty---vkusnaya|title=Самая обаятельная украинка тина кароль: «один известный фотограф мне сказал: «ты не красивая, ты — вкусная! »|website=culture.fakty.ua|archive-url=https://archive.today/20220408021338/https://culture.fakty.ua/ru/27054-samaya-obayatelnaya-ukrainka-tina-karol-odin-izvestnyj-fotograf-mne-skazal-ty-ne-krasivaya-ty---vkusnaya|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-07-07|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У маі на фестывалі «Таўрыйскія гульні» прадставіла новы кліп «Ключик» на вялікім экране&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://hochu.ua/cat-stars/dossier/article-57214-tina-karol/|title=Тина Кароль|website=hochu.ua|archive-url=https://archive.today/20220408200821/https://hochu.ua/cat-stars/dossier/article-57214-tina-karol/|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-07-07|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня ў [[Успенскі сабор Кіева-Пячэрскай лаўры|Свята-Успенскім саборы]], [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай Лаўры]] прайшло шлюб Ціны Кароль з Яўгенам Агірам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://korrespondent.net/showbiz/music/493895-tina-karol-obvenchalas-s-muzhem|title=Тина Кароль обвенчалась с мужем|website=korrespondent.net|archive-url=https://archive.today/20220408200603/https://korrespondent.net/showbiz/music/493895-tina-karol-obvenchalas-s-muzhem|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-07-07|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Tina_Karol_-_Tour_&quot;With_Ukraine_in_my_heart&quot;_-_Oct._2009.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Tina_Karol_-_Tour_%22With_Ukraine_in_my_heart%22_-_Oct._2009.jpg|міні|227x227пкс|Ціна Кароль у 2009 годзе.]]
22 верасня Караль была ўзнагароджана Ордэнам святой вялікапакутніцы Кацярыны за высокія заслугі перад украінскай царквой&lt;ref&gt;{{Cite web|language=ru|url=https://korrespondent.net/showbiz/music/592644-tina-karol-udostoena-cerkovnogo-ordena-svyatoj-velikomuchenicy-kateriny|title=Тина Кароль удостоена церковного Ордена Святой Великомученицы Катерины|website=Korrespondent.net|archive-url=https://archive.today/20220318101311/https://korrespondent.net/showbiz/music/592644-tina-karol-udostoena-cerkovnogo-ordena-svyatoj-velikomuchenicy-kateriny|archive-date=18 сакавіка 2022|accessdate=2017-09-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2008 годзе Ціна Караль стала Паслом добрай волі [[Дзіцячы фонд ААН|ЮНІСЕФ]] і афіцыйным партнёрам [[Дзіцячы фонд ААН|ЮНІСЕФ]] па розных сацыяльных праграмах арганізацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lifestyle.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/tina-karol-ctanet-poclom-49141.html|title=Тина Кароль станет Послом|website=lifestyle.segodnya.ua|archive-url=https://archive.today/20220408235554/https://lifestyle.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/tina-karol-ctanet-poclom-49141.html|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У кастрычніку атрымала другую статуэтку «Тэлетрыумф» як Лепшая тэлевядучая забаўляльнай праграмы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.obozrevatel.com/news/2008/8/30/255725.htm|title=Лауреаты премии ''Телетриумф-2008''|website=OBOZREVATEL|date=2008-08-30|archive-url=https://archive.today/20220408194619/https://www.obozrevatel.com/news/2008/8/30/255725.htm|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-07-07|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

18 лістапада нарадзіла сына Веніяміна&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://focus.ua/ukraine/29813|title=Тина Кароль родила сына|website=ФОКУС|date=2008-11-18|archive-url=https://archive.today/20220408195057/https://focus.ua/ukraine/29813|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-07-07|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2009 года Прэзідэнт Украіны Віктар Юшчанка прысвоіў Ціна Кароль званне «[[Заслужаны артыст Украіны|Заслужанай артысткі Украіны]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/26/2009|title=Указ Президента України №26/2009 від 16.01.2009 про відзначення державними нагородами України|website=Офіційний вебпортал парламенту України|archive-url=https://archive.today/20220318103623/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/26/2009%23Text|archive-date=18 сакавіка 2022|access-date=2022-03-18|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У лютым атрымала ўзнагароду «Самая прыгожая спявачка Украіны-2008» ад арганізатараў конкурсу прыгажосці «Міс Украіна Сусвет-2009»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://kp.ua/culture/170544-eks-vya-hra-nadela-koronu-foto|title=Экс-«ВИА Гра» надела корону ФОТО|website=КП в Украине {{!}} КП в Україні {{!}} KP in Ukraine|archive-url=https://archive.today/20220408194231/https://kp.ua/culture/170544-eks-vya-hra-nadela-koronu-foto|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У лютым у другі раз атрымала званне «Самая прыгожая жанчына Украіны» па версіі чытачоў выдання «VIVA!»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://viva.ua/viva-most-beautiful/15445-viva-samie-krasivie-2009-snovatina-karolj.html|title=VIVA! Самые красивые 2009 - сноваТина Кароль?|website=viva.ua|archive-url=https://archive.today/20220408195335/https://viva.ua/viva-most-beautiful/15445-viva-samie-krasivie-2009-snovatina-karolj.html|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-07-07|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Там жа адбылася прэм’ера новай песні «Не бойся, мальчик».

У сакавіку дзве песні — «У неба папросим» з альбома «Полюс притяжения» і новая кампазіцыя «Боль» — сталі саўндтрэкамі да двух тэлевізійных серыялаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://korrespondent.net/showbiz/music/781371-pesnya-tiny-karol-stala-saundtrekom-k-serialu|title=Песня Тины Кароль стала саундтреком к сериалу|website=korrespondent.net|archive-url=https://archive.today/20220408195649/https://korrespondent.net/showbiz/music/781371-pesnya-tiny-karol-stala-saundtrekom-k-serialu|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

10 чэрвеня ў канцэрт-холе «Crystal Hall» у [[Кіеў|Кіеве]] адбыўся першы акустычны джазавы сольны канцэрт Караль «Голас»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://starlife.com.ua/posts/tina-karol-kontsert-v-crystal--4719.html|title=Тина Кароль - концерт в «Crystal Hall»|website=Starlife|accessdate=2017-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170907213241/http://starlife.com.ua/posts/tina-karol-kontsert-v-crystal--4719.html|archivedate=7 верасня 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Tina_Karol_Тина_Кароль_(6935150345).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Tina_Karol_%D0%A2%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C_(6935150345).jpg|злева|міні|255x255пкс|Матч усіх зорак баскетбольнай Суперлігі, 2012]]
Вясной 2011 года разам з Сяргеем Лазаравым і дуэтам Алібі стала вядучай музычнага праекта «Майдан’s&lt;sup&gt;[[Майданс|[uk]]]&lt;/sup&gt;» на тэлеканале «[[Інтэр (тэлеканал)|Інтэр]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://inter.ua/ru/news/premera-na-intere-tina-karol-i-sergey-lazarev-veduschie-tancevalnogo-shou-maydans|title=Премьера на|publisher=Телеканал Интер|archive-url=https://archive.today/20220408200134/https://inter.ua/ru/news/premera-na-intere-tina-karol-i-sergey-lazarev-veduschie-tancevalnogo-shou-maydans|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-06-03|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Увосень 2012 года разам з Алегам Скрыпкам і [[Святлана Сяргееўна Лабада|Святланай Лабадой]] выступіла ў ролі зорнага трэнера ў вакальным праекце тэлеканала [[1+1]] «Голас. Дзеці»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.1plus1.ua/dyvitsya/programy/golos-diti.html|title=Голос. Діти|publisher=1+1|lang=uk|accessdate=2012-11-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CXZWhESZ?url=http://www.1plus1.ua/dyvitsya/programy/golos-diti.html|archivedate=2012-11-29}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2013 года — у ролі зорнага трэнера ў вакальным праекце тэлеканала 1+1 «Голас Краіны 3»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nostalgia.org.ua/291-telekanal-1-1-nachinaet-kasting-detskogo-vokalnogo-shou-golos-deti.html|title=Телеканал 1 +1 начинает кастинг детского вокального шоу «[[Голос. Дети (Украина)|Голос. Дети]]»|date=2012-04-20|publisher=nostalgia.org.ua|lang=ru|accessdate=2012-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120911011706/http://nostalgia.org.ua/291-telekanal-1-1-nachinaet-kasting-detskogo-vokalnogo-shou-golos-deti.html|archivedate=11 верасня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== 2013—2016 ===
[[Файл:Тина_Кароль_2013.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A2%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C_2013.jpg|міні|Ціна Караль, 2013 год]]
У 2013 годзе, разам з Алегам Скрыпкам , Аляксандрам Панамаровым і Святаславам Вакарчуком стала трэнерам у вакальным шоу «Голас Краіны 3».

25 лютага ў Караль з ячэйкі банка зніклі ўсе грашовыя зберажэнні, дакументы, фамільныя каштоўнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://viva.ua/lifestar/news/18430-ofitsialjno-tinu-karolj-ograbili-v-banke.html|title=Официально: Тину Кароль ограбили в банке|website=viva.ua|archive-url=https://archive.today/20220408203754/https://viva.ua/lifestar/news/18430-ofitsialjno-tinu-karolj-ograbili-v-banke.html|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-06-03|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 сакавіка Караль стала запрошаным госцем на Юбілейным канцэрце «20 гадоў у шляху». Выканала песню «Душа» ў дуэце разам з Стасам Міхайлавым&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://odnaminyta.com/shou-biznes/novosti/71824-video-tina-karol-i-stas-mihailov-s-nezabyvaemoi-pesnei-moya-dusha-pokorili-zal|title=(Видео) Тина Кароль и Стас Михайлов с незабываемой песней &quot;Моя душа&quot; покорили зал|archive-url=https://archive.today/20220408204057/https://odnaminyta.com/shou-biznes/novosti/71824-video-tina-karol-i-stas-mihailov-s-nezabyvaemoi-pesnei-moya-dusha-pokorili-zal|archive-date=2022-04-08|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|archiveurl=https://archive.today/20220408204057/https://odnaminyta.com/shou-biznes/novosti/71824-video-tina-karol-i-stas-mihailov-s-nezabyvaemoi-pesnei-moya-dusha-pokorili-zal|archivedate=8 красавіка 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.youtube.com/watch?v=61gSso9sEGI|title=Стас Михайлов и Тина Кароль - Моя душа|access-date=2021-06-03}}&lt;/ref&gt;.

24 лістапада стартаваў усеўкраінскі тур Ціны Караль з сольнай праграмай «Сіла кахання і голасу», які завяршыўся ў канцы лютага 2014 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tinakarol.com/lenta/tina-karol-sila-ljubvi-i-golosa.455.html|title=Тина Кароль. Сила любви и голоса|publisher=tinakarol.com|lang=ru|accessdate=2014-01-11|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140111084554/https://tinakarol.com/lenta/tina-karol-sila-ljubvi-i-golosa.455.html|archivedate=2014-01-11}}&lt;/ref&gt;.

6 лютага 2014 года адбыўся рэліз пятага альбома «Помню», у які ўвайшлі 7 кампазіцый&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lifestyle.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/tina-karol-vypustila-albom-dnevnik-494114.html|title=Тина Кароль выпустила альбом-дневник|website=lifestyle.segodnya.ua|archive-url=https://archive.today/20220408204531/https://lifestyle.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/tina-karol-vypustila-albom-dnevnik-494114.html|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

14 лютага адбылася прэм’ера фільма «Сіла кахання і голасу», у аснову якога лягло аднайменнае шоу&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kp.ua/photo/gallery/404453/|title=Тина Кароль в самом романтичном украинском шоу|date=2014-02-15|publisher=Комсомольская правда в Украине|lang=ru|accessdate=2014-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223001525/http://kp.ua/photo/gallery/404453/|archivedate=23 лютага 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

25 сакавіка атрымала перамогу на прэміі «YUNA 2014» у намінацыі «Лепшая спявачка года»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://yuna.ua/post/yuna-2014/|title=Третя церемонія. YUNA 2014|website=yuna.ua|archive-url=https://archive.today/20220405230813/https://yuna.ua/post/yuna-2014/|archive-date=5 красавіка 2022|access-date=2021-06-03|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

1 чэрвеня адкрыла дабрачынны фонд дапамогі анкахворым дзецям «Полюс притяжения»&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=http://vesti-ukr.com/kultura/54881-tina-karol-otkryla-fond-v-pamjat-muzha|title=Тина Кароль открыла благотворительный фонд|date=2014-06-03|publisher=vesti-ukr.com|archive-url=https://archive.today/20220408204957/https://vesti.ua/kultura/54881-tina-karol-otkryla-fond-v-pamjat-muzha|archive-date=8 красавіка 2022|accessdate=2015-03-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

5 верасня кінафільм «Сіла кахання і голасу» пра жыццё Ціны Караль атрымала перамогу ў намінацыі «Лепшы дакументальны фільм» на міжнародным фестывалі AOF International Film Festival у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://viva.ua/lifestar/news/28813-filjm-o-tine-karolj-i-ee-muje-evgenii-ogire-stal-sensatsiey-kinofestivalya-v-ssha.html|title=Фильм о Тине Кароль и ее муже Евгении Огире стал сенсацией кинофестиваля в США|website=viva.ua|archive-url=https://archive.today/20220408205212/https://viva.ua/lifestar/news/28813-filjm-o-tine-karolj-i-ee-muje-evgenii-ogire-stal-sensatsiey-kinofestivalya-v-ssha.html|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-06-03|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2 кастрычніка адбыўся рэліз сінгла і відэакліпа на песню «Мы не останемся друзьями (#МНОД)»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tsn.ua/ru/glamur/nezhnaya-tina-karol-vypustila-hit-kotoromu-predshestvoval-zagadochnyy-heshteg-mnod-389676.html|title=Нежная Тина Кароль выпустила хит, которому предшествовал загадочный хэштег МНОД|website=ТСН.ua|date=2014-10-02|archive-url=https://archive.today/20220408205501/https://tsn.ua/ru/glamur/nezhnaya-tina-karol-vypustila-hit-kotoromu-predshestvoval-zagadochnyy-heshteg-mnod-389676.html|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2022-04-08|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Зімой 2015 года выступіла ў ролі зорнага трэнера ў вакальным праекце тэлеканала [[1+1]] «Голас. Дзеці 2» (удзельнік з каманды Ціны Кароль атрымаў перамогу), падчас праекту выпусціла песню «Україна — це ти», якую напісала сама спявачка. Песня была занесена ў «Хрэстаматыю ўкраінскай дзіцячай літаратуры для чытання ў першым-другім класах». У кнізе апублікавалі тэкст і ноты твора&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gordonua.com/bulvar/news/pesnyu-tiny-karol-vnesli-v-shkolnuyu-programmu-162403.html|title=Песню Тины Кароль &quot;Україна — це ти&quot; внесли в школьную программу|archive-url=https://archive.today/20220405143314/https://m.gordonua.com/bulvar/news/pesnyu-tiny-karol-vnesli-v-shkolnuyu-programmu-162403.html|archive-date=5 красавіка 2022|accessdate=2017-07-31|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Увесну выступіла ў ролі зорнага трэнера ў вакальным праекце тэлеканала 1+1 «Голас Краіны 5», Антон Капыцін — падапечны з каманды Ціна Караль стаў пераможцам.

25 сакавіка перамагла на ўсеўкраінскай нацыянальнай прэміі «YUNA 2015» у намінацыі «Лепшая выканаўца»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://yuna.ua/post/yuna-2015/|title=Четверта церемонія. YUNA 2015|website=yuna.ua|archive-url=https://archive.today/20220408205850/https://yuna.ua/post/yuna-2015/|archive-date=8 красавіка 2022|access-date=2021-09-17|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

28 красавіка, у гадавіну смерці свайго мужа Яўгена Агіра, выпусціла сінгл «Списобо»&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=http://podrobnosti.ua/2031476-tina-karol-vylila-stradanija-po-muzhu-v-spasibo.html|title=Тина Кароль вылила страдания по мужу в &quot;Спасибо&quot;|author=София Касьяненко.|date=2015-04-28|publisher=Подробности.ua|archive-url=https://archive.today/20150429105738/http://podrobnosti.ua/2031476-tina-karol-vylila-stradanija-po-muzhu-v-spasibo.html|archive-date=29 красавіка 2015|accessdate=2015-04-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе атрымала перамогу ў прэміі Elle Style Awards.

26 лістапада на прэміі M1 Music Awards перамагла ў намінацыі «Лепшая спявачка». Зімой выступіла ў ролі зорнага трэнера ў вакальным праекце канала 1+1 (Голас Краіны 6).

У студзені 2016 года адправілася ў калядны тур па гарадах Украіны. 7 студзеня адбылася прэзентацыя музычнага фільма тэлеканала «1+1» «Калядная гісторыя з Цінай Караль»&lt;ref&gt;{{cite web|language=ru|url=https://ru.tsn.ua/glamur/telekanal-1-1-prezentoval-muzykalnyy-film-rozhdestvenskaya-istoriya-s-tinoy-karol-549014.html|title=Телеканал &quot;1+1&quot; презентовал музыкальный фильм &quot;Рождественская история с Тиной Кароль&quot;|work=ТСН.ua|archive-url=https://archive.today/20220408210602/https://tsn.ua/ru/glamur/telekanal-1-1-prezentoval-muzykalnyy-film-rozhdestvenskaya-istoriya-s-tinoy-karol-549014.html|archive-date=8 красавіка 2022|accessdate=2017-07-31|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

1 чэрвеня Караль аб’явіла аб сваёй дабрачыннай ініцыятыве #ТворыДоброТиНеОдин, мэта якой звярнуць увагу грамадства на праблемы ўвагі і клопату ў адносінах да дзяцей  . У гэты ж дзень спявачка далучылася да глабальнай гуманітарнай праграмы [[Дзіцячы фонд ААН|ЮНІСЕФ]]&lt;nowiki/&gt;і Louis Vuitton  — #MakeAPromise («Дай абяцанне») па зборы сродкаў для дзяцей, якія пацярпелі ад ваенных бедстваў&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=https://vogue.ua/article/fashion/persona/masha-cukanova-i-tina-karol-prisoedinilis-k-akcii-day-obeshchanie.html|title=Маша Цуканова и Тина Кароль присоединились к акции &quot;Дай обещание&quot; {{!}} Vogue Ukraine|last=Vogue.ua|work=Vogue UA|archive-url=https://archive.today/20220408211149/https://vogue.ua/article/fashion/persona/masha-cukanova-i-tina-karol-prisoedinilis-k-akcii-day-obeshchanie.html|archive-date=8 красавіка 2022|accessdate=2017-07-31|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Сям’я ==

* Айцец Рыгор Самуілавіч Ліберман (нар. 1958, г. Вашкаўцы Віжніцкага раёна)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.profi-forex.org/wiki/liberman-tat-jana-grigor-evna-tina-karol-.html|title=Либерман Татьяна Григорьевна (Тина Кароль)|website=www.profi-forex.org|archive-url=https://archive.today/20220318082331/http://www.profi-forex.org/wiki/liberman-tat-jana-grigor-evna-tina-karol-.html|archive-date=18 сакавіка 2022|access-date=2022-03-18|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* Маці Святлана Андрэеўна Ліберман (Журавель) (нар. 1961, Івана-Франкоўск)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.nv.ua/znamenitosti/tina-karol-pokazala-kak-vyglyadit-ee-mama-v-61-god-foto-50184392.html|title=В ее день рождения. Тина Кароль показала редкие фото с мамой|website=life.nv.ua|archive-url=https://archive.today/20220318081240/https://life.nv.ua/znamenitosti/tina-karol-pokazala-kak-vyglyadit-ee-mama-v-61-god-foto-50184392.html|archive-date=18 сакавіка 2022|access-date=2022-03-18|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* Брат Станіслаў Ліберман (нар. 1981)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://odnaminyta.com/shou-biznes/foto-znamenitostej/165170-kak-vyglyadit-i-chem-zanimaetsya-starshii-brat-tiny-karol-kotoryi-jivet-v-teni-znamenitoi-sestry|title=Как выглядит и чем занимается родной брат поп-дивы Тины Кароль, который породнил ее с Ирмой Витовской (ФОТО)|archive-url=https://archive.today/20220318081642/https://odnaminyta.com/shou-biznes/foto-znamenitostej/165170-kak-vyglyadit-i-chem-zanimaetsya-starshii-brat-tiny-karol-kotoryi-jivet-v-teni-znamenitoi-sestry|archive-date=18 марта 2022|access-date=2022-03-18|accessdate=3 мая 2022|archiveurl=https://archive.today/20220318081642/https://odnaminyta.com/shou-biznes/foto-znamenitostej/165170-kak-vyglyadit-i-chem-zanimaetsya-starshii-brat-tiny-karol-kotoryi-jivet-v-teni-znamenitoi-sestry|archivedate=18 сакавіка 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* Муж Яўген Агір (з 2008 па 2013 год)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://inter.ua/ru/video/umer_muzh_karol|title=Умер муж Тины Кароль Евгений Огир|website=Телеканал Интер|access-date=2021-06-03}}&lt;/ref&gt;. Памёр пасля барацьбы з ракам страўніка.
* Сын Веніямін Агір (нар. 18 лістапада 2008)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.bagnet.org/news/showbiz/6428/tina-karol-nazvala-svoego-perventsa-veniaminom|title=Тина Кароль назвала своего первенца Вениамином|website=Bagnet.org|archive-url=https://archive.today/20220318080704/https://www.bagnet.org/news/showbiz/6428/tina-karol-nazvala-svoego-perventsa-veniaminom|archive-date=18 сакавіка 2022|access-date=2022-03-18|accessdate=3 мая 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Дыскаграфія ==

; Студыйныя альбомы

* [[Show Me Your Love]] (2006)
* [[Полюс притяжения]] (2007)
* [[9 жизней (альбом)|9 жизней]] (2010)
* [[Колядки (альбом Ціны Караль)|Колядки]] (2016)
* [[Интонации]] (2017)
* [[Найти своих (альбом)|Найти своих]] (2020)
* [[Красиво (альбом)|Красиво]] (2021)

* [[Молода кров]] (2021)
* ''Scandal'' (2022)

* Троянди (2024)
* Лірика (2024)
; Міні-альбомы

* [[Ноченька]] (2007)
* [[Помню (альбом Тины Кароль)|Помню]] (2014)
* [[Двойной рай (альбом)|Двойной рай]] (2021)

* LELEKA (2022)

== Відэаграфія ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Год
!Назва
!Рэжысёр
!{{Comment|Ист.|Источник}}
|-
|[[2005]]
| align=&quot;left&quot; |«Выше облаков»
| rowspan=&quot;2&quot; |Герман Глінскі
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=zKrLbwuChOQ|title=Тина Кароль - Выше облаков (Official Video)|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316193726/https://www.youtube.com/watch?v=zKrLbwuChOQ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[2006]]
| align=&quot;left&quot; |«Show me your love»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.discogs.com/release/1081884-Tina-Karol-Show-Me-Your-Love|title=Tina Karol - Show Me Your Love|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312022803/https://www.discogs.com/release/1081884-Tina-Karol-Show-Me-Your-Love|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Пупсик»
| rowspan=&quot;5&quot; |Алан Бадоеў
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://music.apple.com/ua/music-video/%D0%BF%D1%83%D0%BF%D1%81%D0%B8%D0%BA/1131656863?l=ru|title=Пупсик (Тина Кароль)|date=2011-04-29|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194502/https://music.apple.com/ua/music-video/%D0%BF%D1%83%D0%BF%D1%81%D0%B8%D0%BA/1131656863?l=ru|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Ноченька»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://music.apple.com/ua/music-video/%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0/1129290403?l=ru|title=Ноченька (Тина Кароль)|date=2007-01-18|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194503/https://music.apple.com/ua/music-video/%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0/1129290403?l=ru|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[2007]]
| align=&quot;left&quot; |«Люблю его»
|&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=Pid2LevtaBY|title=Тина Кароль - Люблю его (Official Video)|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194502/https://www.youtube.com/watch?v=Pid2LevtaBY|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Полюс притяжения»
|&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;
|-
|[[2008]]
| align=&quot;left&quot; |«Ключик»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=YtHKCgfKkBY|title=Тина Кароль - Ключик (Official Video)|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194502/https://www.youtube.com/watch?v=YtHKCgfKkBY|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[2009]]
| align=&quot;left&quot; |«У неба попросим»
|Ігар Забара
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://inter.ua/ru/news/tina-karol-vospela-glavnuyu-premeru-vesny|title=Тина Кароль воспела главную премьеру весны!|website=Телеканал Интер|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Не бойся»
| rowspan=&quot;5&quot; |Сяргей Салодкі
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=xzNUyKEGb0c|title=Тина Кароль - Не бойся (Official Video)|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222154949/https://www.youtube.com/watch?v=xzNUyKEGb0c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Radio Baby»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=WI1luZ4brso|title=Тина Кароль - Radio Baby (Official Video)|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222074228/https://www.youtube.com/watch?v=WI1luZ4brso|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[2010]]
| align=&quot;left&quot; |«Шиншила»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://lifestyle.segodnya.ua/amp-lifestyle/tina-karol-vypuctila-novyj-albom-229521.html|title=Тина Кароль выпустила новый альбом|website=lifestyle.segodnya.ua|access-date=2022-03-16|archive-date=6 мая 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506090502/https://lifestyle.segodnya.ua/amp-lifestyle/tina-karol-vypuctila-novyj-albom-229521.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Не дощ»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=oSWQGlsmZVM|title=Тина Кароль - Не Дощ (Official Video)|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222013725/https://www.youtube.com/watch?v=oSWQGlsmZVM|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[2011]]
| align=&quot;left&quot; |«Я скажу Да»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.ua/news/867307-u-tiny-karol-9-zhiznej|title=У Тины Кароль 9 ЖИЗНЕЙ!|author=tv.ua|website=tv.ua|date=2010-12-21|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221235538/https://tv.ua/amp-page/news/867307-u-tiny-karol-9-zhiznej|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Зачем я знаю»
| rowspan=&quot;3&quot; |Алан Бадоеў
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://lifestyle.segodnya.ua/amp-lifestyle/tina-karol-cnjala-novyj-klip-na-pomojke-277895.html|title=Тина Кароль сняла новый клип на помойке|website=lifestyle.segodnya.ua|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194502/https://lifestyle.segodnya.ua/amp-lifestyle/tina-karol-cnjala-novyj-klip-na-pomojke-277895.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Ніжно»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.obozrevatel.com/show/clip/93704-tina-karol-klip-nizhno.-video/amp.htm|title=Тина Кароль клип 'НIЖНО'. Видео|author=Надежда Мамыркина|website=OBOZREVATEL NEWS|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Я не беру трубку»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://korrespondent.net/amp/1374231-tina-karol-smenila-shest-obrazov-za-odin-klip|title=Тина Кароль сменила шесть образов за один клип - Korrespondent.net|website=korrespondent.net|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208045643/https://korrespondent.net/amp/1374231-tina-karol-smenila-shest-obrazov-za-odin-klip|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[2013]]
| align=&quot;left&quot; |«Вьюга-зима»
|Хіндрэк Маасік
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://glavred.info/stars/242009-tina-karol-snyala-novyy-klip-na-staruyu-pesnyu.html|title=Тина Кароль сняла новый клип на старую песню|website=glavred.info|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194508/https://glavred.info/stars/242009-tina-karol-snyala-novyy-klip-na-staruyu-pesnyu.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Помню»
| rowspan=&quot;2&quot; |Яраслаў Пілунскі
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tsn.ua/ru/lady/news/show-biznes/tina-karol-vypustila-klip-na-pesnyu-pomnyu-309678.html|title=Тина Кароль выпустила клип на песню &quot;Помню&quot;|website=ТСН.ua|date=2013-06-13|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307045010/https://tsn.ua/ru/lady/news/show-biznes/tina-karol-vypustila-klip-na-pesnyu-pomnyu-309678.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Жизнь продолжается»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://vesti.ua/kultura/17673-tina-karol-prezentovala-novuju-pesnju|title=Тина Кароль выпустила песню о жизни после смерти мужа 19.09.2013|website=ВЕСТИ|date=2013-09-19|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194502/https://vesti.ua/kultura/17673-tina-karol-prezentovala-novuju-pesnju|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[2014]]
| align=&quot;left&quot; |«Удаляюсь»
|Дзмітрый Кончаў
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.ua/multimedia/video/892443-premera-klipa-tiny-karol-na-pesnyu-udalyayus-video|title=Премьера клипа Тины Кароль на песню &quot;Удаляюсь&quot; (ВИДЕО)|author=tv.ua|website=tv.ua|date=2014-03-15|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316200005/https://tv.ua/amp-page/multimedia/video/892443-premera-klipa-tiny-karol-na-pesnyu-udalyayus-video|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Мы не останемся друзьями»
| rowspan=&quot;2&quot; |Хіндрэк Маасік
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://viva.ua/lifestar/news/29103-tina-karolj-vipustila-singl-i-klip-na-pesnyu-mi-ne-ostanemsya-druzjyami.html|title=Тина Кароль выпустила сингл и клип на песню &amp;quot;Мы не останемся друзьями&amp;quot;|website=viva.ua|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194507/https://viva.ua/lifestar/news/29103-tina-karolj-vipustila-singl-i-klip-na-pesnyu-mi-ne-ostanemsya-druzjyami.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[2015]]
| align=&quot;left&quot; |«Я всё ещё люблю»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://showbiz.fakty.ua/ru/199812-novuyu-pesnyu-tiny-karol-ya-vse-ecshe-lyublyu-nazyvayut-saund-trekom-k-sudbe-samoj-pevicy|title=Новую песню Тины Кароль «Я все еще люблю» называют саунд-треком к судьбе самой певицы|website=showbiz.fakty.ua|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Україна — це ти»
|Максім Дэліергіеў
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glamurchik.tochka.net/228481-tina-karol-prezentovala-patriotichnyy-klip-ukraina-tse-ti-video/|title=Тина Кароль презентовала патриотичный клип &quot;Україна - це ти&quot; (видео)|website=glamurchik.tochka.net|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Сдаться ты всегда успеешь»
|Хіндрэк Маасік
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://hochu.ua/cat-stars/novosti-shou-biznesa/article-62608-tina-karol-prezentovala-novyiy-klip-na-pesnyu-sdatsya-tyi-vsegda-uspeesh/|title=Тина Кароль презентовала новый клип на песню &quot;Сдаться ты всегда успеешь&quot; {{!}} HOCHU.UA|website=hochu.ua|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307002914/https://hochu.ua/amp/cat-stars/novosti-shou-biznesa/article-62608-tina-karol-prezentovala-novyiy-klip-na-pesnyu-sdatsya-tyi-vsegda-uspeesh/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2016]]
| align=&quot;left&quot; |«Твої гріхи» / «Blindfold»
|GloriaFX
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afisha.tochka.net/77820-klip-v-detalyakh-istoriya-sozdaniya-klipa-na-pesnyu-tiny-karol-tvoi-grikhi/|title=Клип в деталях: история создания клипа на песню Тины Кароль &quot;Твої гріхи&quot;|website=afisha.tochka.net|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2016]]
| align=&quot;left&quot; |«Перечекати» / «Lost in the rain»
|Станіслаў Марозаў
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://elle.ua/stil-zhizni/puteshestviya/noviy-klip-tini-karol-perechekati/|title=Новый клип Тины Кароль «Перечекати»|website=Elle – модний жіночий журнал|date=2016-12-08|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224174446/https://elle.ua/stil-zhizni/puteshestviya/noviy-klip-tini-karol-perechekati/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2017]]
| align=&quot;left&quot; |«Я не перестану»
|GloriaFX
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vogue.ua/article/culture/muzyka/premera-klip-tiny-karol-ya-ne-perestanu.html|title=Премьера: клип Тины Кароль &quot;Я не перестану&quot;|author=Vogue.ua|website=Vogue UA|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194502/https://vogue.ua/article/culture/muzyka/premera-klip-tiny-karol-ya-ne-perestanu.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[2018]]
| align=&quot;left&quot; |«Всё во мне» / «All of me»
| rowspan=&quot;7&quot; |[[1+1|1+1 Production]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://styler.rbc.ua/rus/zvyozdy/taynaya-lyubov-avtogonki-tina-karol-vypustila-1519898535.html/amp|title=Тайная любовь и автогонки: Тина Кароль выпустила эмоциональный клип на песню &quot;Все во мне&quot;|website=РБК-Украина|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Земля»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gordonua.com/bulvar/news/zemlya-tina-karol-prezentovala-klip-video-235594.html|title=&quot;Земля&quot;. Тина Кароль презентовала клип. Видео|website=gordonua.com|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310163409/https://gordonua.com/bulvar/news/zemlya-tina-karol-prezentovala-klip-video-235594.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Космічні почуття»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://elle.ua/ludi/novosty/tina-karol-predstavila-srazu-7-novih-klipov/|title=Тина Кароль представила сразу 7 новых клипов|website=Elle – модний жіночий журнал|date=2018-03-09|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215082917/https://elle.ua/ludi/novosty/tina-karol-predstavila-srazu-7-novih-klipov/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Внезапно»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gordonua.com/bulvar/news/vnezapno-vyshel-klip-tiny-karol-video-236160.html|title=&quot;Внезапно&quot;. Вышел клип Тины Кароль. Видео|website=gordonua.com|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194502/https://gordonua.com/bulvar/news/vnezapno-vyshel-klip-tiny-karol-video-236160.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Шаг, шаг»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tsn.ua/ru/glamur/tina-karol-vypustila-angloyazychnuyu-versiyu-kompozicii-shag-shag-1146867.html|title=Тина Кароль выпустила англоязычную версию композиции &quot;Шаг, шаг&quot;|website=ТСН.ua|date=2018-04-27|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194503/https://tsn.ua/ru/glamur/tina-karol-vypustila-angloyazychnuyu-versiyu-kompozicii-shag-shag-1146867.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Мужчина моей мечты»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://telegraf.com.ua/kultura/muzyika/4079484-vyishel-novyiy-klip-tinyi-karol-na-pesnyu-muzhchina-moey-mechtyi-video.html|title=Вышел новый клип Тины Кароль на песню &quot;Мужчина моей мечты&quot; (Видео)|website=Телеграф|date=2018-05-24|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303121821/https://telegraf.com.ua/kultura/muzyika/4079484-vyishel-novyiy-klip-tinyi-karol-na-pesnyu-muzhchina-moey-mechtyi-video.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Дикая вода»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gordonua.com/bulvar/news/dikaya-voda-tina-karol-predstavila-klip-video-209665.html|title=&quot;Дикая вода&quot;. Тина Кароль представила клип. Видео|website=gordonua.com|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316195009/https://gordonua.com/bulvar/news/dikaya-voda-tina-karol-predstavila-klip-video-209665.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Сила высоты»
|Хіндрэк Маасік
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jetsetter.ua/sila-vysoty-tiny-karol-pevitsa-predstavila-novoe-video/|title=«Сила высоты»: Тина Кароль представила новое видео|website=JetSetter|date=2018-12-07|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[2019]]
| align=&quot;left&quot; |«Безодня»
|Станіслаў Гурэнка
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vogue.ua/article/culture/muzyka/premera-bumboks-i-tina-karol-vypustili-trek-bezodnya.html|title=Премьера: Бумбокс и Тина Кароль выпустили трек &quot;Безодня&quot;|author=Vogue.ua|website=Vogue UA|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316061327/https://vogue.ua/article/culture/muzyka/premera-bumboks-i-tina-karol-vypustili-trek-bezodnya.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Вабити»
|Цім Мілграм
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://harpersbazaar.com.ua/stars/news/seksualnaya-tina-karol-v-novom-klipe-na-pesnyu-vabiti/|title=Сексуальная Тина Кароль в новом клипе на песню «Вабити»|website=Harpersbazaar — модный женский журнал|date=2019-08-23|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215105624/https://harpersbazaar.com.ua/stars/news/seksualnaya-tina-karol-v-novom-klipe-na-pesnyu-vabiti/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Иди на жизнь»
|Полі Пірс
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://harpersbazaar.com.ua/culture/art/tina-karol-vipustila-noviy-zhizneutverzhdayushchiy-klip/|title=Тина Кароль выпустила новый жизнеутверждающий клип|website=Harpersbazaar — модный женский журнал|date=2019-11-22|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309032715/https://harpersbazaar.com.ua/culture/art/tina-karol-vipustila-noviy-zhizneutverzhdayushchiy-klip/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Вільна»
|Крысціна Сівалап
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://film.ua/ru/news/2244|title=«Я не боюсь, тепер я – Вільна». Тина Кароль и Юлия Санина (THE HARDKISS) записали совместный трек и выпустили клип к фильму «Віддана»|website=FILM.UA Group|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222001347/https://film.ua/ru/news/2244|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[2020]]
| align=&quot;left&quot; |«Найти своих»
| rowspan=&quot;3&quot; |Стас Марозаў
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://officiel-online.com/all-news/tina-karol-has-released-an-album-and-clip-trilogy/|title=Тина Кароль выпустила альбом и клип-трилогию &quot;Найти своих&quot;|website=officiel-online.com|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221180553/https://officiel-online.com/all-news/tina-karol-has-released-an-album-and-clip-trilogy/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Лодочка»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glavred.info/stars/klip-trilogiya-nayti-svoih-tiny-karol-vpechatlila-poklonnikov-10204922.html|title=Найти своих Тина Кароль - новые песни - видео, тексты и слова - Главред|website=glavred.info|access-date=2022-03-16|archive-date=2020-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922020908/https://glavred.info/stars/amp-klip-trilogiya-nayti-svoih-tiny-karol-vpechatlila-poklonnikov-10204922.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Небо»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.nv.ua/znamenitosti/tina-karol-2020-pevica-vypustila-klip-trilogiyu-po-sluchayu-vyhoda-novogo-alboma-video-50112735.html|title=«Вспоминаю прошлое посекундно». Тина Кароль презентовала клип-трилогию Найти своих — видео|website=NV|date=2020-09-18|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194502/https://life.nv.ua/znamenitosti/tina-karol-2020-pevica-vypustila-klip-trilogiyu-po-sluchayu-vyhoda-novogo-alboma-video-50112735.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[2021]]
| align=&quot;left&quot; |«Скандал»
| rowspan=&quot;3&quot; |Індзі Хайт
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vogue.ua/article/culture/muzyka/premera-tina-karol-vypustila-klip-skandal.html|title=Премьера: Тина Кароль представила новый сингл &quot;Скандал&quot;|author=Vogue.ua|website=Vogue UA|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194504/https://vogue.ua/article/culture/muzyka/premera-tina-karol-vypustila-klip-skandal.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Хороший парень»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gordonua.com/bulvar/news/nezhnost-v-postel-tina-karol-vypustila-klip-na-pesnyu-horoshiy-paren-so-strastnym-poceluem-video-1547896.html|title=&quot;Нежность в постель&quot;. Тина Кароль выпустила клип на песню &quot;Хороший парень&quot; со страстным поцелуем. Видео / Новости / Бульвар Шоубиз|website=gordonua.com|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316194502/https://gordonua.com/amp/bulvar/news/nezhnost-v-postel-tina-karol-vypustila-klip-na-pesnyu-horoshiy-paren-so-strastnym-poceluem-video-1547896.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Красиво»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lite.rbc.ua/rus/zvyozdy/tina-karol-ustroila-seksualnye-tantsy-rolikah-1625132519.html/amp|title=Тина Кароль устроила сексуальные танцы на роликах в лифте: горячее видео|website=РБК-Украина|access-date=2022-03-16|archive-date=26 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241226184432/https://lite.rbc.ua/rus/zvyozdy/tina-karol-ustroila-seksualnye-tantsy-rolikah-1625132519.html/amp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |«Двойной рай»
|Аліна Сіманенка
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vogue.ua/article/culture/muzyka/premera-tina-karol-predstavila-klip-dvoynoy-ray.html|title=Премьера: Тина Кароль представила клип &quot;Двойной рай&quot;|author=Vogue.ua|website=Vogue UA|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301140254/https://vogue.ua/article/culture/muzyka/premera-tina-karol-predstavila-klip-dvoynoy-ray.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|}
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://tinakarol.com/ tinakarol.com] афіцыйны сайт Ціны Караль.

{{start box}}
{{succession box |
  before= [[Ґринджоли]] |
  title=[[Украіна на конкурсе песні Еўрабачанне]] |
  years=[[Украіна на конкурсе песні Еўрабачанне 2006|2006]] |
  after= [[Андрэй Міхайлавіч Данілка|Верка Сярдзючка]]
}}
{{end box}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Караль Ціна}}
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны]]
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання Украіны]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2006]]</text>
      <sha1>d80np2jl4fgej1ft6enwrq909tsm82b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кальвінскі збор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>709656</id>
    <redirect title="Збор (храм)" />
    <revision>
      <id>5143000</id>
      <parentid>4133126</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>10096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Збор (храм)]]</comment>
      <origin>5143000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="inwnvbktt42bwizdfqxhjjha11nm3dl" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Збор (храм)]]</text>
      <sha1>inwnvbktt42bwizdfqxhjjha11nm3dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цяхцінскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>710067</id>
    <revision>
      <id>5142843</id>
      <parentid>4821270</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7830" sha1="eyt2xcvfp3oxypjtjmy8mhojce2jqsi" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Цяхцінскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Бялыніцкі раён]]
|Уключае                   = 22 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Цяхцін]]
|Датаўтварэння             = [[15 студзеня]] [[1965]]
|Скасаванне                = 
|Глава                     = 
  |Назва главы             = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1160
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = http://belynichi.gov.by/power/selispolkomi/tehtinskij/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Цяхці́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Цяхцін]].

== Гісторыя ==
Утвораны 15 студзеня 1965 года ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці [[БССР]] у складзе 25 населеных пунктаў ([[Асавец (Бялыніцкі раён)|Асавец]], [[Асман-Касаева]], [[Асмолаўка (Бялыніцкі раён)|Асмолаўка]], [[Ашуркаўка]], [[Бахані]], [[Вугольшчына]], [[Гута (Цяхцінскі сельсавет)|Гута]], [[Дубрава (Бялыніцкі раён)|Дубрава]], [[Дуцькі]], [[Жорнаўка (Бялыніцкі раён)|Жорнаўка]], [[Забавы]], [[Каліноўка]], [[Красны Бор (Бялыніцкі раён)|Красны Бор]], [[Крушынаўка (Бялыніцкі раён)|Крушынаўка]], [[Курганне (Бялыніцкі раён)|Курганне]], [[Ленінскі (Цяхцінскі сельсавет)|Ленінскі]], [[Мазкі (Бялыніцкі раён)|Мазкі]], [[Малінаўка (Цяхцінскі сельсавет)|Малінаўка]], [[Містраўкі]], [[Монеўка]], [[Несцераўка (Бялыніцкі раён)|Несцераўка]], [[Паліўнікі]], [[Пільшычы]], [[Прыбар (Бялыніцкі раён)|Прыбар]] і [[Цяхцін]]), якія былі вылучаны з [[Запольскі сельсавет (Бялыніцкі раён)|Запольскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).&lt;/ref&gt;. 23 жніўня 1968 года скасаваны пасёлак [[Крушынаўка (Бялыніцкі раён)|Крушынаўка]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 жніўня 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 29 (1223).&lt;/ref&gt;, 20 ліпеня 2015 года — вёска [[Красны Бор (Бялыніцкі раён)|Красны Бор]] і пасёлак [[Жорнаўка (Бялыніцкі раён)|Жорнаўка]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D915m0072174 Решение Белыничского районного Совета депутатов от 20 июля 2015 г. № 14-5 Об упразднении сельских населенных пунктов Белыничского района]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1485 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 95,8 % — [[беларусы]], 2,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1160 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Цяхцінскі сельсавет}}
{{Бялыніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Цяхцінскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]]</text>
      <sha1>eyt2xcvfp3oxypjtjmy8mhojce2jqsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларусь у сірыйскім канфлікце</title>
    <ns>0</ns>
    <id>710529</id>
    <revision>
      <id>5142740</id>
      <parentid>5118825</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5142740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47329" sha1="0h8bj49fkfhqvrrdefmm5pdjmfjruuj" xml:space="preserve">{{Main|Удзел замежных краін у грамадзянскай вайне ў Сірыі}}
[[File:Беларусь у сiрыйскiм канфлiкце.png|thumb|300px|{{color box|#228B22}} [[Рэспубліка Беларусь]]&lt;br&gt;{{color box|#FF0000}} [[Сірыя|Сірыйская Арабская Рэспубліка]]&lt;br&gt;{{color box|#0000CD}} Асноўныя інтэрвенты: [[Злучаныя Штаты Амерыкі]], [[Расійская Федэрацыя]], [[Іран|Ісламская Рэспубліка Іран]], [[Турцыя|Турэцкая Рэспубліка]]]]{{Беларусь і ўзброеныя канфлікты}}
[[Рэспубліка Беларусь]] у [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|сірыйскім канфлікце]] падтрымлівала бок урада [[Башар Асад|Башара Асада]]. Дзяржава аказвае ўладам розную дапамогу, пачынаючы ад дыпламатычнай і гуманітарнай, заканчваючы пастаўкамі ўзбраенняў. Пасля пачатку ў 2015 годзе [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|ваеннай аперацыі Расіі]] ў [[СМІ]] перыядычна ўздымалася пытанне аб магчымасці задзейнічання [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|беларускіх узброеных сіл]]. Кіраўніцтва краіны, у тым ліку прэзідэнт [[Аляксандр Лукашэнка]], адмаўляла любыя заявы аб планах па адпраўцы сваіх вайскоўцаў у [[Сірыя|Сірыю]]. Тым не менш асобныя грамадзяне і ўраджэнцы Беларусі ў шэрагах [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|УС РФ]], [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]] і [[Сірыйская апазіцыя|ўзброенай апазіцыі]] прынялі ўдзел у канфлікце.

== Роль дзяржавы ==
=== Афіцыйная пазіцыя ===
[[File:UNGA resolution on Syria.png|thumb|right|Галасаванне па рэзалюцыі [[Генеральная Асамблея ААН|ГА ААН]] А/RES/66/253 (люты 2012 года). Дакумент асудзіў гвалт у Сірыі, падтрымаў рашэнне [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] ад 22 студзеня аб палітычным пераходзе, што мела на ўвазе адстаўку дзеючага ўрада, і папрасіў [[Генеральны сакратар ААН|Генеральнага сакратара]] прызначыць спецыяльнага пасланца па Сірыі&lt;ref&gt;[https://www.securitycouncilreport.org/un-documents/document/syria-a-res-66-253.php A/RES/66/253]&lt;/ref&gt;.{{legend|#007f00|за}}{{legend|#7f0000|супраць (у т.л. Беларусь)}}{{legend|#7f7fff|устрымаліся}}]]
{{Гл. таксама|Спіс рэзалюцый ААН па Сірыі}}
З самых першых дзён канфлікту Беларусь актыўна падтрымлівала дзеючы сірыйскі рэжым&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-belarus-s-pervyh-dnej-konflikta-v-sirii-byla-na-storone-ee-naroda-i-rukovodstva-355674-2019 Лукашенко: Беларусь с первых дней конфликта в Сирии была на стороне ее народа и руководства] // БЕЛТА, 22 июля 2019&lt;/ref&gt;. Асабліва ярка гэта выяўлялася на пляцоўцы [[ААН]]&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;/&gt;.

У лістападзе 2014 года рэспубліка выступіла супраць прыняцця трэцім камітэтам [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай Асамблеі]] рэзалюцыі, якая ўскладала віну на афіцыйны Дамаск за грубыя парушэнні [[Правы чалавека|правоў чалавека]] ў ходзе баявых дзеянняў. Гэтак жа краіна галасавала і ў снежні 2016 года па рэзалюцыі аб расследаванні [[Ваеннае злачынства|ваенных злачынстваў]] у Сірыі&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;/&gt;. У снежні 2017 года яна прагаласавала супраць рэзалюцыі Генасамблеі A/RES/72/191 аб палажэнне ў галіне правоў чалавека&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unwatch.org/2017-2018-unga-resolutions-condemning-countries-72nd-session/|title = 2017 UNGA Resolutions Condemning Countries|date = 15 November 2017}}&lt;/ref&gt;.

На думку палітычнага аглядальніка [[Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі|Аляксандра Шпакоўскага]], беларускае кіраўніцтва лічыць, што падобныя абвінавачванні сумніўны і аднабокі. Нібыта ўлічваліся доказы злачынстваў выключна супраць урадавых сіл, а факты супраць [[сірыйская апазіцыя|паўстанцаў]] ігнараваліся. Шпакоўскі тлумачыў такую пазіцыю Беларусі па канфлікце не толькі ідэйна-палітычнымі матывамі або станам саюза з Расіяй, але таксама асабістым знаёмствам і ўзаемнай сімпатыяй Лукашэнка і Асада&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;&gt;''Александр Шпаковский.'' [https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva Беларусь и Сирия: от дипломатии до военного сотрудничества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181027185752/https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva |date=27 кастрычніка 2018 }} // IMHOclub : портал. — 30 мая 2017.&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2018 года [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] асудзіла [[Ракетны ўдар па Сірыі ў красавіку 2018 года|ракетныя ўдары заходніх краін па Сірыі]]. У заяве, апублікаванай на [[Facebook]], гаварылася, што тым самым сітуацыя ў краіне фактычна ператвараецца ў міждзяржаўны ўзброены канфлікт. Беларусь заклікала ''«ўсе залучаныя бакі неадкладна спыніць прымяненне ваеннай сілы і шукаць шляхі ўрэгулявання канфліктаў мірнымі сродкамі і за сталом перамоваў»''&lt;ref&gt;[https://people.onliner.by/2018/04/14/siriya США, Великобритания и Франция бомбардировали Сирию. Беларусь осудила этот шаг, Россия собирает членов ОДКБ] // Onliner, 14 апреля 2017&lt;/ref&gt;.

Дыпламатычныя намаганні беларускага боку былі высока ацэнены ў [[Дамаск]]у. Так, напрыклад, у 2015 годзе ў інтэрв’ю тэлеканалу [[АНТ]] сірыйскі лідар Башар Асад заявіў, што ''«Беларусь разам з [[Расія]]й з’яўляецца асноўным гульцом на міжнароднай арэне ў дачыненні да той вайны, якая вядзецца супраць Сірыі»''&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;/&gt;.

=== Гуманітарная дапамога === 
У сакавіку 2015 года Аляксандр Лукашэнка падпісаў распараджэнне аб аказанні гуманітарнай дапамогі краіне. З тых часоў беларускім пасольствам у Сірыі неаднаразова праводзіліся гуманітарныя акцыі. Сярод такіх — мерапрыемства ў горадзе [[Халеб|Алепа]] ў верасні 2016 года, калі беларускія дыпламаты сумесна з расійскім [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў|Цэнтрам па прымірэнні]] перадалі для патрэб арганізацый аховы здароўя і адукацыі парадку 23 тоны гуманітарных грузаў (харчаванне — 12,5 тоны, рэчавую маёмасць — 4,3 тоны, медыцынскае маёмасць і медыкаменты — 6,2 тоны)&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;/&gt;.

У снежні 2018 года краіна аказала дапамогу Сірыі на агульную суму каля 989 тысяч беларускіх рублёў (каля 460 тысяч долараў). Гэта, у прыватнасці, два самазвала і аўтобус МАЗ, трэнажоры, адзенне, абутак, мэбля, лекі, сухое цэльнае малако, школьныя прыналежнасці. У сакавіку 2019 года ў сірыйскі порт [[Латакія]] на [[Міжземнае мора|Міжземным моры]] з Беларусі, дастаўлены гуманітарны груз, у тым ліку кампрэсарныя ўстаноўкі, дызель-генератары, інструменты для разборкі завалаў, а таксама школьныя прыналежнасці, парты, дзіцячыя адзенне і абутак. [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь]] пастановай №190 ад 2 красавіка 2021 года распарадзіўся аказаць Сірыі гуманітарную дапамогу на агульную суму 1,08 млн рублёў&lt;ref name=&quot;восток&quot;&gt;[https://media-polesye.by/news/gumanitarnaya-pomoshh-sirii-v-1-mln-kakim-stranam-i-kak-pomogaet-belarus/ Гуманитарная помощь Сирии в 1 млн: Каким странам и как помогает Беларусь]&lt;/ref&gt;.

Усяго за 2015—2021 гады былі перададзены чатыры партыі гуманітарнай дапамогі&lt;ref name=&quot;МЗС&quot;/&gt;.

Варта таксама згадаць распараджэнне Лукашэнка, якое было падпісанае ў маі 2017-га і прадугледжвала выдзяленне грашовых сродкаў для арганізацыі адпачынку і аздараўлення ў Беларусі 80 сірыйскіх дзяцей&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;/&gt;. У далейшым гэтая праграма была падоўжана. Да 2021 года больш за 1000 дзяцей з Сірыі змаглі адпачыць у рэспубліцы&lt;ref name=&quot;МЗС&quot;&gt;[https://syria.mfa.gov.by/be/humanitarian_cooperation/ Гуманітарнае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь і Сірыйскай Арабскай Рэспублікі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220625233900/https://syria.mfa.gov.by/be/humanitarian_cooperation/ |date=25 чэрвеня 2022 }} на афіцыйным сайце беларускага пасольства ў Дамаску&lt;/ref&gt;.
=== Пастаўкі ўзбраенняў ===
{{Гл. таксама|Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі}}
На працягу канфлікту [[Узброеныя сілы Сірыі]] атрымлівалі ад Беларусі комплексы [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]], стралковую і артылерыйскую зброю, а таксама боепрыпасы да іх. У жніўні 2019 года на сірыйскія [[МіГ-29]] усталяваны беларускія бартавыя комплексы абароны «Талісман»&lt;ref name=&quot;бусел&quot;&gt;[https://zen.yandex.ru/media/busel/v-kakie-strany-belarus-postavliaet-orujie-6049e5fc013fe76fa3861d4a В какие страны Беларусь поставляет оружие?]&lt;/ref&gt;.
	
Асобна варта адзначыць пастаўкі комплексаў [[Радыёэлектронная барацьба|РЭБ]] серыі «[[Навальніца (РЭБ)|Навальніца]]» вытворчасці канструктарскага бюро «Радар». Упершыню інфармацыя аб з’яўленні гэтай распрацоўкі ў Сірыі з’явілася яшчэ вясной 2018 годзе. Нібыта комплексы выкарыстоўваліся супраць амерыканскіх дронаў&lt;ref&gt;[https://www.naviny.media/article/20180506/1525592387-belarus-vyhodit-v-lidery-na-rynke-sredstv-radioelektronnoy-borby Беларусь выходит в лидеры на рынке средств радиоэлектронной борьбы, Не исключено, что белорусская электроника двойного назначения применялась в ходе боевых действий в Сирии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200901073708/https://www.naviny.media/article/20180506/1525592387-belarus-vyhodit-v-lidery-na-rynke-sredstv-radioelektronnoy-borby |date=1 верасня 2020 }} (4 мая 2018)&lt;/ref&gt;. У жніўні 2020 года, па паведамленні [[Пентагон]]а, у небе над заходняй часткай правінцыі Ідліб былі адначасова страчаны адразу два ўдарна-разведвальных дрона [[MQ-9 Reaper]] («Жнец»), якія выляталі парай на баявое заданне з ракетамі AGM-114R9X на борце. Меркавана БПЛА ліквідаваны байцамі ўрадавай арміі, якія выкарыстоўвалі для гэтага беларускую сістэму РЭБ&lt;ref&gt;[https://www.discred.ru/2020/09/15/belorusskaya-groza-s-v-sirii-vyrvala-zuby-u-amerikanskih-zhnetsov/ Белорусская «Гроза-С» в Сирии вырвала зубы у американских «Жнецов»] // Discred, 15 сентября 2020&lt;/ref&gt;.

Пры гэтым у 2015 годзе Беларусь паставіла ў Балгарыю гранатамёты {{iw|АГС-17||be-tarask}} і СТРК 9П135М «[[Фагот (СТРК)|Фагот]]», якія былі перададзеныя сірыйскай апазіцыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.zerkalo.io/economics/85809.html|title=БРЦ: Сирийская оппозиция, вероятно, получала от Беларуси вооружения для борьбы с армией Асада|lang=ru|website=[[Zerkalo.io]]|date=2024-12-12|access-date=2024-12-12}}&lt;/ref&gt;.

== Перспектыва ўдзелу УС РБ ==
=== Паведамленні ===
У сродках масавай інфармацыі дыскусія аб магчымасці адпраўкі беларускіх вайскоўцаў у «гарачую кропку» пачалася пасля старту ваеннай аперацыі Расіі ў 2015 годзе. Расійскі журналіст Аляксей Арцахаў прапаноўваў прымусіць беларускага лідара Аляксандра Лукашэнка выконваць «саюзніцкія абавязанні» па [[АДКБ]], каб той паслаў сваю армію ў дапамогу [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|УС РФ]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200505075824/https://charter97.org/ru/news/2015/11/29/180614/ Российские СМИ: А почему белорусы не воюют вместе с нами в Сирии?] // Хартия'97, 29 ноября 2015&lt;/ref&gt;.

У пачатку ліпеня 2017 года спецпрадстаўнік расійскага прэзідэнта па сірыйскім урэгуляванні Аляксандр Лаўрэнцьеў заявіў, што Расія звярнулася да краін [[СНД]], у тым ліку і да Беларусі, з прапановай разгледзець пытанне аб накіраванні міратворчага кантынгенту для маніторынгу ў зонах дээскалацыі ў Сірыі. Супадзенне гэтай заявы з канферэнцыяй начальнікаў генеральных штабоў дзяржаў-членаў ААН па пытаннях правядзення аперацый па падтрыманні міру 6—7 ліпеня ў [[Нью-Ёрк]]у, у якой удзельнічаў начальнік [[Генеральны штаб Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь|Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]] [[генерал-маёр]] [[Алег Аляксеевіч Белаконеў|Алег Белаконеў]], дало падставу для розных спекуляцый з нагоды магчымасці такога зыходу&lt;ref name=&quot;сивицкий&quot;&gt;''Арсений Сивицкий.'' [https://thinktanks.by/publication/2017/07/19/pochemu-voennye-iz-belarusi-ne-otpravyatsya-v-siriyu.html Почему военные из Беларуси не отправятся в Сирию] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230605225114/https://thinktanks.by/publication/2017/07/19/pochemu-voennye-iz-belarusi-ne-otpravyatsya-v-siriyu.html |date=5 чэрвеня 2023 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 19 июля 2017.&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2019 года ізраільскі ваенна-аналітычны партал Debka са спасылкай на «замежныя разведвальныя крыніцы» паведаміў пра гібель беларускіх, іранскіх і паўночнакарэйскіх ваенных спецыялістаў 13 красавіка падчас авіяналёту [[Ваенна-паветраныя сілы Ізраіля|ізраільскіх ВПС]] на горад [[Масьяф]]. Па сцвярджэнні партала, замежнікі займаліся мадэрнізацыяй ракет наземнага базіравання для Сірыі і «[[Хезбала|Хезбалы]]»&lt;ref name=&quot;масьяф&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/633966.html Израильские СМИ сообщили о гибели белорусских специалистов в Сирии, Беларусь опровергает] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190921182703/https://news.tut.by/economics/633966.html |date=21 верасня 2019 }}&lt;/ref&gt;.

У пачатку лютага 2021 года ініцыятыва [[BYPOL]] распаўсюдзіла інфармацыю, што беларускія ўлады збіраюць міратворчы кантынгент у 600 вайскоўцаў для адпраўкі ў Сірыю. Як гаварылася ў паведамленні, у Заходнім і Паўночна-Заходнім аператыўных камандаваннях ужо прыйшла дырэктыва аб адборы вайскоўцаў. У сувязі з гэтым, паводле звестак групы BYPOL, вайскоўцы пачалі масава звальняцца з Узброеных Сіл&lt;ref name=&quot;bypol&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/02/01/minoborony-prokommentirovalo-informaciyu-ob-otpravke-belorusskix-soldat-v-siriyu|title=Минобороны прокомментировало информацию об отправке белорусских солдат в Сирию|website=EX-PRESS.BY|date=2021-02-01|access-date=2021-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201203708/https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/02/01/minoborony-prokommentirovalo-informaciyu-ob-otpravke-belorusskix-soldat-v-siriyu|archive-date=1 лютага 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Новая хваля дыскусій на гэтую тэму здарылася праз год, у лютым 2022 года. У расійскіх СМІ з’явілася сенсацыйная інфармацыя аб тым, што ўрад РФ ухваліў праект пагаднення аб размяшчэнні вайсковага кантынгенту Беларусі ў Сірыі. У распараджэнні, падпісаным прэм’ер-міністрам [[Міхаіл Уладзіміравіч Мішусцін|Міхаілам Мішусціным]], поўны тэкст якога быў апублікаваны на афіцыйным партале прававой інфармацыі краіны, было напісана: ''«Ухваліць прадстаўлены Мінабароны РФ, узгоднены з МЗС і іншымі зацікаўленымі федэральнымі органамі выканаўчай улады, Вярхоўным судом, Следчым камітэтам і папярэдне прапрацаваны з беларускім бокам праект пагаднення паміж урадам РФ і ўрадам Беларусі аб супрацоўніцтве ў галіне аказання гуманітарнай дапамогі Сірыйскай Арабскай Рэспубліцы»''&lt;ref name=&quot;iSANS&quot;/&gt;.

У дакуменце гаворыцца, што Мінск і Масква прынялі да ўвагі афіцыйнае запрашэнне прыняць удзел у місіі па аказанні гуманітарнай дапамогі на тэрыторыі Сірыі і, як было падкрэслена, беларускі вайсковы кантынгент колькасцю да 200 чалавек будзе прыцягвацца да выканання мерапрыемстваў ''«выключна ў гуманітарных мэтах па-за зонай баявых дзеянняў»''. Згодна з дакументам, планавалася, што [[Ваенныя спецыялісты Беларусі|беларускія ваенныя спецыялісты]] будуць размешчаны ў месцах дыслакацыі [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі|расійскай авіяцыйнай групы]], а таксама будуць аператыўна падпарадкоўвацца расійскаму цэнтру па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў, але пры гэтым заставацца пад камандаваннем упаўнаважанага органа беларускага боку&lt;ref name=&quot;iSANS&quot;&gt;О роли Беларуси в сирийском конфликте // iSANS : международная инициатива. — 8 февраля 2022.&lt;/ref&gt;.

===Заявы ўладаў ===
[[Міністэрства абароны Беларусі]], МЗС і [[Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь]] абвяргалі любую інфармацыю, звязаную з дадзенай тэмай. Асабліва гэта тычылася паведамленняў BYPOL&lt;ref name=&quot;bypol&quot;/&gt; і Debka&lt;ref name=&quot;масьяф&quot;/&gt;. У лютым 2022-га прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка падчас скандалу вакол дакумента, падпісанага Мішусціным, назваў гэта [[фэйкавыя навіны|фэйкам]]. Аднак палітык абмовіўся, што некаторую колькасць гадоў таму Асад прасіў адправіць яго ў Сірыю медыкаў&lt;ref&gt;''Георгий Нестеров.'' [https://lenta.ru/news/2022/02/08/luka_react/ Александр Лукашенко назвал фейком новость об отправке белорусских военных в Сирию] // Lenta.ru, 8 февраля 2022&lt;/ref&gt;.

=== Крытыка паведамленняў ===
Адным з першых, хто паставіў пад сумнеў магчымасць адпраўкі беларускіх вайскоўцаў у Сірыю стаў палітолаг Арсеній Сівіцкі, які ў ліпені 2017 года апублікаваў па гэтым пытанні свой артыкул. Ён паказаў некалькі прычын немагчымасці падобнага зыходу&lt;ref name=&quot;сивицкий&quot;/&gt;.

Згодна беларускаму заканадаўству і палітычнай пазіцыі беларускага кіраўніцтва, [[узброеныя сілы]] могуць быць задзейнічаны за мяжой толькі ў тым выпадку, калі яны прымаюць удзел у міратворчай аперацыі, санкцыянаванай рэзалюцыяй [[Савет бяспекі ААН|Савета бяспекі ААН]]. Таксама, як адзначыў палітолаг, нягледзячы на тое, што Беларусь уваходзіць у розныя ваенна-палітычныя кааліцыі з Расіяй, межы адказнасці беларускага боку – заходні стратэгічны кірунак [[Саюзная дзяржава|Саюзнай дзяржавы]] і толькі ў межах тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. У дадатак урад палохае складаны клубок супярэчнасцяў розных сіл і праблем з дээскалацыяй&lt;ref name=&quot;сивицкий&quot;/&gt;.

У 2021 годзе ў перспектыве ваеннай аперацыі Беларусі ў Сірыі засумняваўся і калумніст [[TUT.BY]] Дзяніс Буркоўскі. Ён у першую чаргу падвергнуў сумневу інфармацыю ад BYPOL. Для невялікай беларускай арміі, на яго думку, будзе вельмі праблематычна выставіць для замежнай місіі кантынгент у некалькі сотняў кантрактнікаў. Плюс да гэтага неабходна ажыццявіць дадатковую падрыхтоўку кадраў, паколькі гаворка ідзе пра «міратворчую» аперацыю&lt;ref&gt;Денис Бурковский. [https://42.tut.by/717175 Правда ли, что 600 белорусских солдат могут отправиться в Сирию? Разбираемся в вопросе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210205194259/https://42.tut.by/717175 |date=5 лютага 2021 }} // TUT.BY, 1 февраля 2021&lt;/ref&gt;.

У лютым 2022 года з крытыкай падобнага роду паведамленняў выступіла міжнародная ініцыятыва iSANS. Як адзначыла арганізацыя, у дакуменце за подпісам Мішусціна згадваецца толькі запрашэнне, як мяркуецца, высланае рэжымам Башара Асада беларускаму боку, але ніяк не пагадненне або дагавор аб адпраўцы вайскоўцаў. iSANS выказала здагадку, што разгортванне ў Сірыі кантынгенту з Беларусі можа выклікаць неадназначную рэакцыю нават у прыхільнікаў Лукашэнка, які ''«неаднаразова абяцаў беларускім маці, што іх сынам ніколі не давядзецца ваяваць у трэціх краінах, адстойваючы чужыя інтарэсы»''. Таму наўрад-ці б улады рызыкнулі на такую авантуру&lt;ref name=&quot;iSANS&quot;/&gt;.

== Беларусы ў канфлікце == 
=== Камбатанты ===
Па даных на 2021 год вядома пра 10 грамадзян і ураджэнцаў рэспублікі, якія ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях у Сірыі. Чацвёра з іх загінулі.
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
!Імя||Паходжанне||Статус||Заўвагі
|-
||Абу Сафія Беларусі (''беларускае імя пры нараджэнні невядома'')||''невядома''||{{Сцяг|Джыхад}} супрацоўнік ПВК «[[Мальхама Тактыкал|Malhama Tactical]]»&lt;br&gt;[[File:103rd Separate Guards Airborne Brigade SSI.png|22px]] старшы сяржант [[103-я асобная гвардзейская паветрана-дэсантная брыгада|103-й гв. АПДБр]] &lt;small&gt;(да Сірыі)&lt;/small&gt;||У снежні 2017 года забіты ў правінцыі Ідліб&lt;ref name=&quot;ЧВК&quot;/&gt;.&lt;br&gt;(гл. [[Баі за Ідліб (з 2012)|Баі за Ідліб]])
|-
||Уладзімір Бекіш||[[File:Flag of Hrodna.svg|22px]] г. [[Гродна]]||[[File:Sleeve patch of the 5th Guards Tank Brigade.svg|22px]] камандзір разведроты [[5-я асобная гвардзейская танкавая брыгада (фарміравання 2009)|5-й АТБр]] [[Сухапутныя войскі Расіі|Сухапутных войскаў Расіі]]|||19 чэрвеня 2016 загінуў у баі з сіламі ІДІЛ на дарозе з Ітрыі ў Эр-Раку&lt;ref&gt;[https://www.moyby.com/news/226260/ Погибший в Сирии гродненец был командиром роты разведки]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;(гл. [[Наступленне ад Ітрыі ў бок Ракі (2016)]])
|-
||Руслан Бабінін||[[File:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px]] г. [[Мінск]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20210513202636/https://news.tut.by/world/602317.html СБУ: Мы идентифицировали личности 11 белорусов из ЧВК Вагнера, воевавших в Сирии]&lt;/ref&gt;
|- 
||Дзяніс Васільеў||[[File:Flag of Hrodna.svg|22px]] г. [[Гродна]]||[[Файл:Islamic State flag.svg|22px]] баец групоўкі «[[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]]»||1 снежня 2015 года загінуў у баі з курдскімі ўзброенымі фарміраваннямі на сірыйска-іракскай мяжы&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210513202633/https://news.tut.by/society/475954.html &quot;Разгружал арбузы на рынке, потом уехал за границу&quot;. Соседи о белорусе, который воевал за ИГИЛ]&lt;/ref&gt;.
|-
||Аляксандр Вячэрнін||[[File:Flag of Vitsebsk region.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]||[[File:Flag of the Russian Aerospace Forces.svg|22px]] штурман ваенна-транспартнага самалёта [[Іл-20]] [[Паветрана-касмічныя сілы Расійскай Федэрацыі|ПКС Расіі]]||17 верасня 2018 года загінуў падчас крушэння самалёта, па памылцы збітага сірыйскімі СПА у 27 км на захад ад Баніяса&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210516111108/https://news.tut.by/society/608556.html Уроженец Беларуси погиб в Сирии при крушении]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;(гл. [[Катастрофа Іл-20 у Сірыі]])
|-
||Руслан Бабінін||[[File:Flag of Vitsebsk region.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|-
||Канстанцін Гірс||[[File:Flag of Vitsebsk region.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|-
||Эдвард Давідаў||[[File:Flag of Brest, Belarus.svg|22px]] г. [[Брэст]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|-
||Сяргей Сазанаў||[[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|22px]] [[Гомельская вобласць]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|-
||Аляксандр Ступніцкі||[[File:Flag of Vitsebsk region.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|-
||Вадзім Юшкевіч||[[File:Flag of Vitsebsk region.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|}
У ліпені 2018 года на брыфінгу [[Служба бяспекі Украіны|Службы бяспекі Украіны]] згадвалася аб 11 грамадзянах рэспублікі, якія ў складзе расійскага «Вагнера» змагаліся ў Сірыі. Аднак названы імёны толькі шасцярых&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;. Такім чынам, агульная колькасць беларусаў, што прайшлі праз сірыйскі канфлікт, можа дасягаць 15 чалавек.

У 2018 годзе ў матэрыяле Уладзіміра Шлыкава ў праграме «Вот так» на тэлеканале «[[Белсат]]» было агучана, што [[ісламізм|ісламісцкую]] [[прыватная ваенная кампанія|ПВК]] «Malhama Tactical», звязаную з арганізацыяй «[[Хаят Тахрыр аш-Шам]]», узначаліў ураджэнец рэспублікі Абу Салман Беларусі (не блытаць з Абу Сафія Беларусі). Папярэдні кіраўнік, узбек Абу Рофік, перадаў свае паўнамоцтвы, але застаўся ў кампаніі&lt;ref name=&quot;ЧВК&quot;&gt;{{Cite web |url=https://soldat.pro/2018/01/10/o-popavshix-v-malhama-tactical-dzhixadistov-grazhdanax-belorussii-video/ |title=О попавших в «Malhama Tactical» джихадистов, гражданах Белоруссии. (видео) {{!}} soldat.pro — Военные специалисты. Обьединяем лучших! |access-date=13 чэрвеня 2022 |archive-date=13 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513202635/https://soldat.pro/2018/01/10/o-popavshix-v-malhama-tactical-dzhixadistov-grazhdanax-belorussii-video/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Як адзначыў расійскі журналіст і ваенны аглядальнік Алег Блохін у сваім [[Telegram]]-канале, Абу Салман Беларусі служыў у 103-й Віцебскай брыгадзе&lt;ref name=&quot;Блохин&quot;&gt;[https://t.me/Oleg_Blokhin/5077 Пост Олега Блохина]&lt;/ref&gt;.

Аднак у 2020 годзе ў адным з пастоў праекта «Д///ихад» заяўлялася, што Беларусі і Рофік — адзін і той жа чалавек, які хаваецца пад рознымі асобамі. Сапраўднае імя кіраўніка ПВК — Сухроб Балтабаеў. Нібыта на фотаздымках, як Беларусі, так і Рофік хаваюць свае твары за балаклавай, але ў поглядзе адгадваецца падабенства. У сваю чаргу адмін Telegram-канала «Reverse Side Of the Medal» (RSOTM), які спецыялізуецца на лакальных канфліктах, [[Контртэрарызм|барацьбе з тэрарызмам]] і эксклюзівах ПВК «Вагнера», змог займець кантактныя даныя Беларусі, што апынуліся ідэнтычныя кантактам Рофіка&lt;ref&gt;[https://t.me/grey_zone/4473 Пост RSOTM 1]&lt;/ref&gt;. Аўтар таксама падаў аўдыёзапіс для параўнання галасоў абодвух&lt;ref&gt;[https://t.me/grey_zone/4474 Пост RSOTM 2]&lt;/ref&gt;. Тым не менш у 2021 RSOTM перагледзеў свае погляды, паколькі была выяўлена магіла Рофіка&lt;ref&gt;[https://t.me/grey_zone/11183?single Пост RSOTM 3]&lt;/ref&gt;. Паводле Блохіна, ён загінуў яшчэ ў 2019 годзе&lt;ref name=&quot;Блохин&quot;/&gt;.

Пытанне аб суадносінах асоб беларуса Беларусі і ўзбека Рофіка яшчэ застаецца адкрытым.

=== Выкраданні ===
* У жніўні 2013 года паўстанцкая групоўка «[[Фронт аль-Нусра]]» паланіла беларуску Святлану Маркіяновіч і яе малдаўскую сяброўку Карыну Кальца. Баевікі абвінавацілі іх у шпіянажы на «Хезбалу». Відэа з затрыманымі дзяўчатамі было апублікавана на [[YouTube]]. У верасні палонніцы здзейснілі ўцёкі. Яны вылезлі з вокнаў дома, спусціліся па канатах і схаваліся ў мячэці, імам якой не здаў уцекачоў. Затым дыпламаты вывезлі іх у [[Ліван]], а адтуль вярнулі дадому&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210513202635/https://news.tut.by/society/366494.html Белоруска Светлана Маркиянович сбежала из сирийского плена]&lt;/ref&gt;.

=== Эвакуацыя ===
У перыяд 2012—2015 гг. Рэспубліка Беларусь актыўна вывозіла сваіх грамадзян з «[[Узброены канфлікт|гарачай кропкі]]». Значнае садзейнічанне эвакуацыі беларусаў аказалі улады Расіі і [[Украіна|Украіны]].

30 жніўня 2012 года сямёра беларусаў украінскім бортам вылецелі ў [[Кіеў]] разам з украінцамі, палякамі і сірыйцамі. Мерапрыемства па эвакуацыі праводзілася з удзелам [[Міністэрства замежных спраў Украіны|МЗС]], [[Дзяржаўная служба Украіны па надзвычайных сітуацыях|МНС]], [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны]] Украіны і яе авіякампаніямі. Акрамя таго, падтрымку аказала [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]]&lt;ref&gt;[https://n1.by/news/406826-iz-sirii-eyvakuirovany-7-belorusov Из Сирии эвакуированы 7 белорусов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210514085430/https://n1.by/news/406826-iz-sirii-eyvakuirovany-7-belorusov |date=14 мая 2021 }}&lt;/ref&gt;.

Ноччу 9 верасня 2013 года борт [[Міністэрства надзвычайных сітуацый Расійскай Федэрацыі|МНС Расіі]] з пяццю грамадзянамі рэспублікі прызямліўся ў аэрапорце [[Дамадзедава (аэрапорт)|Дамадзедава]]. Паводле інфармацыі беларускага пасольства ў Сірыі, у краіне яшчэ заставаліся каля 85 грамадзян РБ&lt;ref&gt;[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/eshche_5_belorusov_evakuirovany_iz_sirii_reysom_rossiyskogo_mchs_09_09_2013_19_04_0022/ Еще 5 белорусов эвакуированы из Сирии рейсом российского МЧС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210514085952/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/eshche_5_belorusov_evakuirovany_iz_sirii_reysom_rossiyskogo_mchs_09_09_2013_19_04_0022/ |date=14 мая 2021 }} // Белтелерадиокомпания, 9 сентября 2013&lt;/ref&gt;.

17 жніўня 2015 года расійскі бок вывез 54 сваіх суайчыннікаў, а таксама некалькіх грамадзян Сірыі, Украіны, Казахстана і Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://regnum-ru.turbopages.org/regnum.ru/s/news/1952880.html?turbo_uid=AAAcmk6pwltWAfAUDoj_6QfSNEoQkcYMx_A6HeJFyjYPx1-3qgZlV3bTWgbk0eXMS5IpKfy_erPzPV_6rpwg7R7Y_8HjWgitQ0dfR3I%2C&amp;turbo_ic=AAAPqx4yHVsncrQiJVnlF7OUWkFvxuNV_RAuMNnnzyIVOY3Twt3fnwxA5NeAF7Q44muj0Iq7L99nQIW5cmTPwcnaoL9wgN2Z_K77hEM%2C&amp;sign=d96455076b2a1de279addb6d205d3ca9c47d1ba81b95dafa21c372be215803db%3A1620982078&amp;parent-reqid=1620982078149975-597323554398057737200173-prestable-app-host-sas-web-yp-112&amp;trbsrc=wb |title=Спецборт МЧС России эвакуировал белорусов и украинцев из Сирии |access-date=13 чэрвеня 2022 |archive-date=14 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514085428/https://regnum-ru.turbopages.org/regnum.ru/s/news/1952880.html?turbo_uid=AAAcmk6pwltWAfAUDoj_6QfSNEoQkcYMx_A6HeJFyjYPx1-3qgZlV3bTWgbk0eXMS5IpKfy_erPzPV_6rpwg7R7Y_8HjWgitQ0dfR3I,&amp;turbo_ic=AAAPqx4yHVsncrQiJVnlF7OUWkFvxuNV_RAuMNnnzyIVOY3Twt3fnwxA5NeAF7Q44muj0Iq7L99nQIW5cmTPwcnaoL9wgN2Z_K77hEM,&amp;sign=d96455076b2a1de279addb6d205d3ca9c47d1ba81b95dafa21c372be215803db:1620982078&amp;parent-reqid=1620982078149975-597323554398057737200173-prestable-app-host-sas-web-yp-112&amp;trbsrc=wb |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 17 кастрычніка таго ж года яшчэ восем беларусаў вярнуліся ў рэспубліку на [[Іл-76]] расійскага МНС&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/evakuirovannykh-iz-sirii-belorusov-otpravili-iz-moskvy-na-rodinu.html Эвакуированных из Сирии белорусов отправили из Москвы на родину] // СБ. Беларусь Сегодня, 17 октября 2015&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{Reflist|2}}

== Літаратура ==
* ''Александр Шпаковский.'' [https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva Беларусь и Сирия: от дипломатии до военного сотрудничества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181027185752/https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva |date=27 кастрычніка 2018 }} // IMHOclub : портал. — 30 мая 2017.
* ''Арсений Сивицкий.'' [https://thinktanks.by/publication/2017/07/19/pochemu-voennye-iz-belarusi-ne-otpravyatsya-v-siriyu.html Почему военные из Беларуси не отправятся в Сирию] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230605225114/https://thinktanks.by/publication/2017/07/19/pochemu-voennye-iz-belarusi-ne-otpravyatsya-v-siriyu.html |date=5 чэрвеня 2023 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 19 июля 2017.
* О роли Беларуси в сирийском конфликте // iSANS : международная инициатива. — 8 февраля 2022.
** [https://web.archive.org/web/20220604134953/https://motolko.help/en-opinions/opinion-isans-on-the-role-of-belarus-in-the-syrian-conflict/ Версія на англійскай мове]
** [https://web.archive.org/web/20220604134953/https://motolko.help/by-opinions/merkavanne-isans-pra-rolyu-belarusi-y-siryjskim-kanflikcze/ Версія на белорускай мове] 
** [https://web.archive.org/web/20220304191618/https://motolko.help/ru-opinions/mnenie-isans-o-roli-belarusi-v-siriskom-konflikte/ Версія на рускай мове]
* Гуманітарнае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь і Сірыйскай Арабскай Рэспублікі // Афіцыйны сайт беларускага пасольства ў Дамаску.
** [https://syria.mfa.gov.by/en/humanitarian_cooperation/ Версія на англійскай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220622124550/https://syria.mfa.gov.by/en/humanitarian_cooperation/ |date=22 чэрвеня 2022 }}
** [https://syria.mfa.gov.by/be/humanitarian_cooperation/ Версія на беларускай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220625233900/https://syria.mfa.gov.by/be/humanitarian_cooperation/ |date=25 чэрвеня 2022 }}
** [https://syria.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/political/ Версія на рускай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220616234246/https://syria.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/political/ |date=16 чэрвеня 2022 }}
{{Вайна ў Сірыі}}

[[Катэгорыя:Замежны ўдзел у грамадзянскай вайне ў Сірыі]]
[[Катэгорыя:Войны Беларусі]]</text>
      <sha1>0h8bj49fkfhqvrrdefmm5pdjmfjruuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142745</id>
      <parentid>5142740</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5142745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47350" sha1="tnmj29rxq90m280j6r1bkfxty8osgsl" xml:space="preserve">{{Main|Удзел замежных краін у грамадзянскай вайне ў Сірыі}}
[[File:Беларусь у сiрыйскiм канфлiкце.png|thumb|300px|{{color box|#228B22}} [[Рэспубліка Беларусь]]&lt;br&gt;{{color box|#FF0000}} [[Баасісцкая Сірыя|Сірыйская Арабская Рэспубліка]]&lt;br&gt;{{color box|#0000CD}} Асноўныя інтэрвенты: [[Злучаныя Штаты Амерыкі]], [[Расійская Федэрацыя]], [[Іран|Ісламская Рэспубліка Іран]], [[Турцыя|Турэцкая Рэспубліка]]]]{{Беларусь і ўзброеныя канфлікты}}
[[Рэспубліка Беларусь]] у [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|сірыйскім канфлікце]] падтрымлівала бок урада [[Башар Асад|Башара Асада]]. Дзяржава аказвае ўладам розную дапамогу, пачынаючы ад дыпламатычнай і гуманітарнай, заканчваючы пастаўкамі ўзбраенняў. Пасля пачатку ў 2015 годзе [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|ваеннай аперацыі Расіі]] ў [[СМІ]] перыядычна ўздымалася пытанне аб магчымасці задзейнічання [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|беларускіх узброеных сіл]]. Кіраўніцтва краіны, у тым ліку прэзідэнт [[Аляксандр Лукашэнка]], адмаўляла любыя заявы аб планах па адпраўцы сваіх вайскоўцаў у [[Сірыя|Сірыю]]. Тым не менш асобныя грамадзяне і ўраджэнцы Беларусі ў шэрагах [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|УС РФ]], [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]] і [[Сірыйская апазіцыя|ўзброенай апазіцыі]] прынялі ўдзел у канфлікце.

== Роль дзяржавы ==
=== Афіцыйная пазіцыя ===
[[File:UNGA resolution on Syria.png|thumb|right|Галасаванне па рэзалюцыі [[Генеральная Асамблея ААН|ГА ААН]] А/RES/66/253 (люты 2012 года). Дакумент асудзіў гвалт у Сірыі, падтрымаў рашэнне [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] ад 22 студзеня аб палітычным пераходзе, што мела на ўвазе адстаўку дзеючага ўрада, і папрасіў [[Генеральны сакратар ААН|Генеральнага сакратара]] прызначыць спецыяльнага пасланца па Сірыі&lt;ref&gt;[https://www.securitycouncilreport.org/un-documents/document/syria-a-res-66-253.php A/RES/66/253]&lt;/ref&gt;.{{legend|#007f00|за}}{{legend|#7f0000|супраць (у т.л. Беларусь)}}{{legend|#7f7fff|устрымаліся}}]]
{{Гл. таксама|Спіс рэзалюцый ААН па Сірыі}}
З самых першых дзён канфлікту Беларусь актыўна падтрымлівала дзеючы сірыйскі рэжым&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-belarus-s-pervyh-dnej-konflikta-v-sirii-byla-na-storone-ee-naroda-i-rukovodstva-355674-2019 Лукашенко: Беларусь с первых дней конфликта в Сирии была на стороне ее народа и руководства] // БЕЛТА, 22 июля 2019&lt;/ref&gt;. Асабліва ярка гэта выяўлялася на пляцоўцы [[ААН]]&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;/&gt;.

У лістападзе 2014 года рэспубліка выступіла супраць прыняцця трэцім камітэтам [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай Асамблеі]] рэзалюцыі, якая ўскладала віну на афіцыйны Дамаск за грубыя парушэнні [[Правы чалавека|правоў чалавека]] ў ходзе баявых дзеянняў. Гэтак жа краіна галасавала і ў снежні 2016 года па рэзалюцыі аб расследаванні [[Ваеннае злачынства|ваенных злачынстваў]] у Сірыі&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;/&gt;. У снежні 2017 года яна прагаласавала супраць рэзалюцыі Генасамблеі A/RES/72/191 аб палажэнне ў галіне правоў чалавека&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unwatch.org/2017-2018-unga-resolutions-condemning-countries-72nd-session/|title = 2017 UNGA Resolutions Condemning Countries|date = 15 November 2017}}&lt;/ref&gt;.

На думку палітычнага аглядальніка [[Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі|Аляксандра Шпакоўскага]], беларускае кіраўніцтва лічыць, што падобныя абвінавачванні сумніўны і аднабокі. Нібыта ўлічваліся доказы злачынстваў выключна супраць урадавых сіл, а факты супраць [[сірыйская апазіцыя|паўстанцаў]] ігнараваліся. Шпакоўскі тлумачыў такую пазіцыю Беларусі па канфлікце не толькі ідэйна-палітычнымі матывамі або станам саюза з Расіяй, але таксама асабістым знаёмствам і ўзаемнай сімпатыяй Лукашэнка і Асада&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;&gt;''Александр Шпаковский.'' [https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva Беларусь и Сирия: от дипломатии до военного сотрудничества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181027185752/https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva |date=27 кастрычніка 2018 }} // IMHOclub : портал. — 30 мая 2017.&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2018 года [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] асудзіла [[Ракетны ўдар па Сірыі ў красавіку 2018 года|ракетныя ўдары заходніх краін па Сірыі]]. У заяве, апублікаванай на [[Facebook]], гаварылася, што тым самым сітуацыя ў краіне фактычна ператвараецца ў міждзяржаўны ўзброены канфлікт. Беларусь заклікала ''«ўсе залучаныя бакі неадкладна спыніць прымяненне ваеннай сілы і шукаць шляхі ўрэгулявання канфліктаў мірнымі сродкамі і за сталом перамоваў»''&lt;ref&gt;[https://people.onliner.by/2018/04/14/siriya США, Великобритания и Франция бомбардировали Сирию. Беларусь осудила этот шаг, Россия собирает членов ОДКБ] // Onliner, 14 апреля 2017&lt;/ref&gt;.

Дыпламатычныя намаганні беларускага боку былі высока ацэнены ў [[Дамаск]]у. Так, напрыклад, у 2015 годзе ў інтэрв’ю тэлеканалу [[АНТ]] сірыйскі лідар Башар Асад заявіў, што ''«Беларусь разам з [[Расія]]й з’яўляецца асноўным гульцом на міжнароднай арэне ў дачыненні да той вайны, якая вядзецца супраць Сірыі»''&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;/&gt;.

=== Гуманітарная дапамога === 
У сакавіку 2015 года Аляксандр Лукашэнка падпісаў распараджэнне аб аказанні гуманітарнай дапамогі краіне. З тых часоў беларускім пасольствам у Сірыі неаднаразова праводзіліся гуманітарныя акцыі. Сярод такіх — мерапрыемства ў горадзе [[Халеб|Алепа]] ў верасні 2016 года, калі беларускія дыпламаты сумесна з расійскім [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў|Цэнтрам па прымірэнні]] перадалі для патрэб арганізацый аховы здароўя і адукацыі парадку 23 тоны гуманітарных грузаў (харчаванне — 12,5 тоны, рэчавую маёмасць — 4,3 тоны, медыцынскае маёмасць і медыкаменты — 6,2 тоны)&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;/&gt;.

У снежні 2018 года краіна аказала дапамогу Сірыі на агульную суму каля 989 тысяч беларускіх рублёў (каля 460 тысяч долараў). Гэта, у прыватнасці, два самазвала і аўтобус МАЗ, трэнажоры, адзенне, абутак, мэбля, лекі, сухое цэльнае малако, школьныя прыналежнасці. У сакавіку 2019 года ў сірыйскі порт [[Латакія]] на [[Міжземнае мора|Міжземным моры]] з Беларусі, дастаўлены гуманітарны груз, у тым ліку кампрэсарныя ўстаноўкі, дызель-генератары, інструменты для разборкі завалаў, а таксама школьныя прыналежнасці, парты, дзіцячыя адзенне і абутак. [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь]] пастановай №190 ад 2 красавіка 2021 года распарадзіўся аказаць Сірыі гуманітарную дапамогу на агульную суму 1,08 млн рублёў&lt;ref name=&quot;восток&quot;&gt;[https://media-polesye.by/news/gumanitarnaya-pomoshh-sirii-v-1-mln-kakim-stranam-i-kak-pomogaet-belarus/ Гуманитарная помощь Сирии в 1 млн: Каким странам и как помогает Беларусь]&lt;/ref&gt;.

Усяго за 2015—2021 гады былі перададзены чатыры партыі гуманітарнай дапамогі&lt;ref name=&quot;МЗС&quot;/&gt;.

Варта таксама згадаць распараджэнне Лукашэнка, якое было падпісанае ў маі 2017-га і прадугледжвала выдзяленне грашовых сродкаў для арганізацыі адпачынку і аздараўлення ў Беларусі 80 сірыйскіх дзяцей&lt;ref name=&quot;Шпаковский&quot;/&gt;. У далейшым гэтая праграма была падоўжана. Да 2021 года больш за 1000 дзяцей з Сірыі змаглі адпачыць у рэспубліцы&lt;ref name=&quot;МЗС&quot;&gt;[https://syria.mfa.gov.by/be/humanitarian_cooperation/ Гуманітарнае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь і Сірыйскай Арабскай Рэспублікі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220625233900/https://syria.mfa.gov.by/be/humanitarian_cooperation/ |date=25 чэрвеня 2022 }} на афіцыйным сайце беларускага пасольства ў Дамаску&lt;/ref&gt;.
=== Пастаўкі ўзбраенняў ===
{{Гл. таксама|Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі}}
На працягу канфлікту [[Узброеныя сілы Сірыі]] атрымлівалі ад Беларусі комплексы [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]], стралковую і артылерыйскую зброю, а таксама боепрыпасы да іх. У жніўні 2019 года на сірыйскія [[МіГ-29]] усталяваны беларускія бартавыя комплексы абароны «Талісман»&lt;ref name=&quot;бусел&quot;&gt;[https://zen.yandex.ru/media/busel/v-kakie-strany-belarus-postavliaet-orujie-6049e5fc013fe76fa3861d4a В какие страны Беларусь поставляет оружие?]&lt;/ref&gt;.
	
Асобна варта адзначыць пастаўкі комплексаў [[Радыёэлектронная барацьба|РЭБ]] серыі «[[Навальніца (РЭБ)|Навальніца]]» вытворчасці канструктарскага бюро «Радар». Упершыню інфармацыя аб з’яўленні гэтай распрацоўкі ў Сірыі з’явілася яшчэ вясной 2018 годзе. Нібыта комплексы выкарыстоўваліся супраць амерыканскіх дронаў&lt;ref&gt;[https://www.naviny.media/article/20180506/1525592387-belarus-vyhodit-v-lidery-na-rynke-sredstv-radioelektronnoy-borby Беларусь выходит в лидеры на рынке средств радиоэлектронной борьбы, Не исключено, что белорусская электроника двойного назначения применялась в ходе боевых действий в Сирии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200901073708/https://www.naviny.media/article/20180506/1525592387-belarus-vyhodit-v-lidery-na-rynke-sredstv-radioelektronnoy-borby |date=1 верасня 2020 }} (4 мая 2018)&lt;/ref&gt;. У жніўні 2020 года, па паведамленні [[Пентагон]]а, у небе над заходняй часткай правінцыі Ідліб былі адначасова страчаны адразу два ўдарна-разведвальных дрона [[MQ-9 Reaper]] («Жнец»), якія выляталі парай на баявое заданне з ракетамі AGM-114R9X на борце. Меркавана БПЛА ліквідаваны байцамі ўрадавай арміі, якія выкарыстоўвалі для гэтага беларускую сістэму РЭБ&lt;ref&gt;[https://www.discred.ru/2020/09/15/belorusskaya-groza-s-v-sirii-vyrvala-zuby-u-amerikanskih-zhnetsov/ Белорусская «Гроза-С» в Сирии вырвала зубы у американских «Жнецов»] // Discred, 15 сентября 2020&lt;/ref&gt;.

Пры гэтым у 2015 годзе Беларусь паставіла ў Балгарыю гранатамёты {{iw|АГС-17||be-tarask}} і СТРК 9П135М «[[Фагот (СТРК)|Фагот]]», якія былі перададзеныя сірыйскай апазіцыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.zerkalo.io/economics/85809.html|title=БРЦ: Сирийская оппозиция, вероятно, получала от Беларуси вооружения для борьбы с армией Асада|lang=ru|website=[[Zerkalo.io]]|date=2024-12-12|access-date=2024-12-12}}&lt;/ref&gt;.

== Перспектыва ўдзелу УС РБ ==
=== Паведамленні ===
У сродках масавай інфармацыі дыскусія аб магчымасці адпраўкі беларускіх вайскоўцаў у «гарачую кропку» пачалася пасля старту ваеннай аперацыі Расіі ў 2015 годзе. Расійскі журналіст Аляксей Арцахаў прапаноўваў прымусіць беларускага лідара Аляксандра Лукашэнка выконваць «саюзніцкія абавязанні» па [[АДКБ]], каб той паслаў сваю армію ў дапамогу [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|УС РФ]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200505075824/https://charter97.org/ru/news/2015/11/29/180614/ Российские СМИ: А почему белорусы не воюют вместе с нами в Сирии?] // Хартия'97, 29 ноября 2015&lt;/ref&gt;.

У пачатку ліпеня 2017 года спецпрадстаўнік расійскага прэзідэнта па сірыйскім урэгуляванні Аляксандр Лаўрэнцьеў заявіў, што Расія звярнулася да краін [[СНД]], у тым ліку і да Беларусі, з прапановай разгледзець пытанне аб накіраванні міратворчага кантынгенту для маніторынгу ў зонах дээскалацыі ў Сірыі. Супадзенне гэтай заявы з канферэнцыяй начальнікаў генеральных штабоў дзяржаў-членаў ААН па пытаннях правядзення аперацый па падтрыманні міру 6—7 ліпеня ў [[Нью-Ёрк]]у, у якой удзельнічаў начальнік [[Генеральны штаб Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь|Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]] [[генерал-маёр]] [[Алег Аляксеевіч Белаконеў|Алег Белаконеў]], дало падставу для розных спекуляцый з нагоды магчымасці такога зыходу&lt;ref name=&quot;сивицкий&quot;&gt;''Арсений Сивицкий.'' [https://thinktanks.by/publication/2017/07/19/pochemu-voennye-iz-belarusi-ne-otpravyatsya-v-siriyu.html Почему военные из Беларуси не отправятся в Сирию] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230605225114/https://thinktanks.by/publication/2017/07/19/pochemu-voennye-iz-belarusi-ne-otpravyatsya-v-siriyu.html |date=5 чэрвеня 2023 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 19 июля 2017.&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2019 года ізраільскі ваенна-аналітычны партал Debka са спасылкай на «замежныя разведвальныя крыніцы» паведаміў пра гібель беларускіх, іранскіх і паўночнакарэйскіх ваенных спецыялістаў 13 красавіка падчас авіяналёту [[Ваенна-паветраныя сілы Ізраіля|ізраільскіх ВПС]] на горад [[Масьяф]]. Па сцвярджэнні партала, замежнікі займаліся мадэрнізацыяй ракет наземнага базіравання для Сірыі і «[[Хезбала|Хезбалы]]»&lt;ref name=&quot;масьяф&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/633966.html Израильские СМИ сообщили о гибели белорусских специалистов в Сирии, Беларусь опровергает] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190921182703/https://news.tut.by/economics/633966.html |date=21 верасня 2019 }}&lt;/ref&gt;.

У пачатку лютага 2021 года ініцыятыва [[BYPOL]] распаўсюдзіла інфармацыю, што беларускія ўлады збіраюць міратворчы кантынгент у 600 вайскоўцаў для адпраўкі ў Сірыю. Як гаварылася ў паведамленні, у Заходнім і Паўночна-Заходнім аператыўных камандаваннях ужо прыйшла дырэктыва аб адборы вайскоўцаў. У сувязі з гэтым, паводле звестак групы BYPOL, вайскоўцы пачалі масава звальняцца з Узброеных Сіл&lt;ref name=&quot;bypol&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/02/01/minoborony-prokommentirovalo-informaciyu-ob-otpravke-belorusskix-soldat-v-siriyu|title=Минобороны прокомментировало информацию об отправке белорусских солдат в Сирию|website=EX-PRESS.BY|date=2021-02-01|access-date=2021-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201203708/https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/02/01/minoborony-prokommentirovalo-informaciyu-ob-otpravke-belorusskix-soldat-v-siriyu|archive-date=1 лютага 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Новая хваля дыскусій на гэтую тэму здарылася праз год, у лютым 2022 года. У расійскіх СМІ з’явілася сенсацыйная інфармацыя аб тым, што ўрад РФ ухваліў праект пагаднення аб размяшчэнні вайсковага кантынгенту Беларусі ў Сірыі. У распараджэнні, падпісаным прэм’ер-міністрам [[Міхаіл Уладзіміравіч Мішусцін|Міхаілам Мішусціным]], поўны тэкст якога быў апублікаваны на афіцыйным партале прававой інфармацыі краіны, было напісана: ''«Ухваліць прадстаўлены Мінабароны РФ, узгоднены з МЗС і іншымі зацікаўленымі федэральнымі органамі выканаўчай улады, Вярхоўным судом, Следчым камітэтам і папярэдне прапрацаваны з беларускім бокам праект пагаднення паміж урадам РФ і ўрадам Беларусі аб супрацоўніцтве ў галіне аказання гуманітарнай дапамогі Сірыйскай Арабскай Рэспубліцы»''&lt;ref name=&quot;iSANS&quot;/&gt;.

У дакуменце гаворыцца, што Мінск і Масква прынялі да ўвагі афіцыйнае запрашэнне прыняць удзел у місіі па аказанні гуманітарнай дапамогі на тэрыторыі Сірыі і, як было падкрэслена, беларускі вайсковы кантынгент колькасцю да 200 чалавек будзе прыцягвацца да выканання мерапрыемстваў ''«выключна ў гуманітарных мэтах па-за зонай баявых дзеянняў»''. Згодна з дакументам, планавалася, што [[Ваенныя спецыялісты Беларусі|беларускія ваенныя спецыялісты]] будуць размешчаны ў месцах дыслакацыі [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі|расійскай авіяцыйнай групы]], а таксама будуць аператыўна падпарадкоўвацца расійскаму цэнтру па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў, але пры гэтым заставацца пад камандаваннем упаўнаважанага органа беларускага боку&lt;ref name=&quot;iSANS&quot;&gt;О роли Беларуси в сирийском конфликте // iSANS : международная инициатива. — 8 февраля 2022.&lt;/ref&gt;.

===Заявы ўладаў ===
[[Міністэрства абароны Беларусі]], МЗС і [[Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь]] абвяргалі любую інфармацыю, звязаную з дадзенай тэмай. Асабліва гэта тычылася паведамленняў BYPOL&lt;ref name=&quot;bypol&quot;/&gt; і Debka&lt;ref name=&quot;масьяф&quot;/&gt;. У лютым 2022-га прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка падчас скандалу вакол дакумента, падпісанага Мішусціным, назваў гэта [[фэйкавыя навіны|фэйкам]]. Аднак палітык абмовіўся, што некаторую колькасць гадоў таму Асад прасіў адправіць яго ў Сірыю медыкаў&lt;ref&gt;''Георгий Нестеров.'' [https://lenta.ru/news/2022/02/08/luka_react/ Александр Лукашенко назвал фейком новость об отправке белорусских военных в Сирию] // Lenta.ru, 8 февраля 2022&lt;/ref&gt;.

=== Крытыка паведамленняў ===
Адным з першых, хто паставіў пад сумнеў магчымасць адпраўкі беларускіх вайскоўцаў у Сірыю стаў палітолаг Арсеній Сівіцкі, які ў ліпені 2017 года апублікаваў па гэтым пытанні свой артыкул. Ён паказаў некалькі прычын немагчымасці падобнага зыходу&lt;ref name=&quot;сивицкий&quot;/&gt;.

Згодна беларускаму заканадаўству і палітычнай пазіцыі беларускага кіраўніцтва, [[узброеныя сілы]] могуць быць задзейнічаны за мяжой толькі ў тым выпадку, калі яны прымаюць удзел у міратворчай аперацыі, санкцыянаванай рэзалюцыяй [[Савет бяспекі ААН|Савета бяспекі ААН]]. Таксама, як адзначыў палітолаг, нягледзячы на тое, што Беларусь уваходзіць у розныя ваенна-палітычныя кааліцыі з Расіяй, межы адказнасці беларускага боку – заходні стратэгічны кірунак [[Саюзная дзяржава|Саюзнай дзяржавы]] і толькі ў межах тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. У дадатак урад палохае складаны клубок супярэчнасцяў розных сіл і праблем з дээскалацыяй&lt;ref name=&quot;сивицкий&quot;/&gt;.

У 2021 годзе ў перспектыве ваеннай аперацыі Беларусі ў Сірыі засумняваўся і калумніст [[TUT.BY]] Дзяніс Буркоўскі. Ён у першую чаргу падвергнуў сумневу інфармацыю ад BYPOL. Для невялікай беларускай арміі, на яго думку, будзе вельмі праблематычна выставіць для замежнай місіі кантынгент у некалькі сотняў кантрактнікаў. Плюс да гэтага неабходна ажыццявіць дадатковую падрыхтоўку кадраў, паколькі гаворка ідзе пра «міратворчую» аперацыю&lt;ref&gt;Денис Бурковский. [https://42.tut.by/717175 Правда ли, что 600 белорусских солдат могут отправиться в Сирию? Разбираемся в вопросе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210205194259/https://42.tut.by/717175 |date=5 лютага 2021 }} // TUT.BY, 1 февраля 2021&lt;/ref&gt;.

У лютым 2022 года з крытыкай падобнага роду паведамленняў выступіла міжнародная ініцыятыва iSANS. Як адзначыла арганізацыя, у дакуменце за подпісам Мішусціна згадваецца толькі запрашэнне, як мяркуецца, высланае рэжымам Башара Асада беларускаму боку, але ніяк не пагадненне або дагавор аб адпраўцы вайскоўцаў. iSANS выказала здагадку, што разгортванне ў Сірыі кантынгенту з Беларусі можа выклікаць неадназначную рэакцыю нават у прыхільнікаў Лукашэнка, які ''«неаднаразова абяцаў беларускім маці, што іх сынам ніколі не давядзецца ваяваць у трэціх краінах, адстойваючы чужыя інтарэсы»''. Таму наўрад-ці б улады рызыкнулі на такую авантуру&lt;ref name=&quot;iSANS&quot;/&gt;.

== Беларусы ў канфлікце == 
=== Камбатанты ===
Па даных на 2021 год вядома пра 10 грамадзян і ураджэнцаў рэспублікі, якія ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях у Сірыі. Чацвёра з іх загінулі.
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
!Імя||Паходжанне||Статус||Заўвагі
|-
||Абу Сафія Беларусі (''беларускае імя пры нараджэнні невядома'')||''невядома''||{{Сцяг|Джыхад}} супрацоўнік ПВК «[[Мальхама Тактыкал|Malhama Tactical]]»&lt;br&gt;[[File:103rd Separate Guards Airborne Brigade SSI.png|22px]] старшы сяржант [[103-я асобная гвардзейская паветрана-дэсантная брыгада|103-й гв. АПДБр]] &lt;small&gt;(да Сірыі)&lt;/small&gt;||У снежні 2017 года забіты ў правінцыі Ідліб&lt;ref name=&quot;ЧВК&quot;/&gt;.&lt;br&gt;(гл. [[Баі за Ідліб (з 2012)|Баі за Ідліб]])
|-
||Уладзімір Бекіш||[[File:Flag of Hrodna.svg|22px]] г. [[Гродна]]||[[File:Sleeve patch of the 5th Guards Tank Brigade.svg|22px]] камандзір разведроты [[5-я асобная гвардзейская танкавая брыгада (фарміравання 2009)|5-й АТБр]] [[Сухапутныя войскі Расіі|Сухапутных войскаў Расіі]]|||19 чэрвеня 2016 загінуў у баі з сіламі ІДІЛ на дарозе з Ітрыі ў Эр-Раку&lt;ref&gt;[https://www.moyby.com/news/226260/ Погибший в Сирии гродненец был командиром роты разведки]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;(гл. [[Наступленне ад Ітрыі ў бок Ракі (2016)]])
|-
||Руслан Бабінін||[[File:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px]] г. [[Мінск]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20210513202636/https://news.tut.by/world/602317.html СБУ: Мы идентифицировали личности 11 белорусов из ЧВК Вагнера, воевавших в Сирии]&lt;/ref&gt;
|- 
||Дзяніс Васільеў||[[File:Flag of Hrodna.svg|22px]] г. [[Гродна]]||[[Файл:Islamic State flag.svg|22px]] баец групоўкі «[[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]]»||1 снежня 2015 года загінуў у баі з курдскімі ўзброенымі фарміраваннямі на сірыйска-іракскай мяжы&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210513202633/https://news.tut.by/society/475954.html &quot;Разгружал арбузы на рынке, потом уехал за границу&quot;. Соседи о белорусе, который воевал за ИГИЛ]&lt;/ref&gt;.
|-
||Аляксандр Вячэрнін||[[File:Flag of Vitsebsk region.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]||[[File:Flag of the Russian Aerospace Forces.svg|22px]] штурман ваенна-транспартнага самалёта [[Іл-20]] [[Паветрана-касмічныя сілы Расійскай Федэрацыі|ПКС Расіі]]||17 верасня 2018 года загінуў падчас крушэння самалёта, па памылцы збітага сірыйскімі СПА у 27 км на захад ад Баніяса&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210516111108/https://news.tut.by/society/608556.html Уроженец Беларуси погиб в Сирии при крушении]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;(гл. [[Катастрофа Іл-20 у Сірыі]])
|-
||Руслан Бабінін||[[File:Flag of Vitsebsk region.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|-
||Канстанцін Гірс||[[File:Flag of Vitsebsk region.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|-
||Эдвард Давідаў||[[File:Flag of Brest, Belarus.svg|22px]] г. [[Брэст]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|-
||Сяргей Сазанаў||[[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|22px]] [[Гомельская вобласць]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|-
||Аляксандр Ступніцкі||[[File:Flag of Vitsebsk region.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|-
||Вадзім Юшкевіч||[[File:Flag of Vitsebsk region.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]||{{Сцяг|Расія}} супрацоўнік [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]||&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;
|}
У ліпені 2018 года на брыфінгу [[Служба бяспекі Украіны|Службы бяспекі Украіны]] згадвалася аб 11 грамадзянах рэспублікі, якія ў складзе расійскага «Вагнера» змагаліся ў Сірыі. Аднак названы імёны толькі шасцярых&lt;ref name=&quot;СБУ&quot;/&gt;. Такім чынам, агульная колькасць беларусаў, што прайшлі праз сірыйскі канфлікт, можа дасягаць 15 чалавек.

У 2018 годзе ў матэрыяле Уладзіміра Шлыкава ў праграме «Вот так» на тэлеканале «[[Белсат]]» было агучана, што [[ісламізм|ісламісцкую]] [[прыватная ваенная кампанія|ПВК]] «Malhama Tactical», звязаную з арганізацыяй «[[Хаят Тахрыр аш-Шам]]», узначаліў ураджэнец рэспублікі Абу Салман Беларусі (не блытаць з Абу Сафія Беларусі). Папярэдні кіраўнік, узбек Абу Рофік, перадаў свае паўнамоцтвы, але застаўся ў кампаніі&lt;ref name=&quot;ЧВК&quot;&gt;{{Cite web |url=https://soldat.pro/2018/01/10/o-popavshix-v-malhama-tactical-dzhixadistov-grazhdanax-belorussii-video/ |title=О попавших в «Malhama Tactical» джихадистов, гражданах Белоруссии. (видео) {{!}} soldat.pro — Военные специалисты. Обьединяем лучших! |access-date=13 чэрвеня 2022 |archive-date=13 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513202635/https://soldat.pro/2018/01/10/o-popavshix-v-malhama-tactical-dzhixadistov-grazhdanax-belorussii-video/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Як адзначыў расійскі журналіст і ваенны аглядальнік Алег Блохін у сваім [[Telegram]]-канале, Абу Салман Беларусі служыў у 103-й Віцебскай брыгадзе&lt;ref name=&quot;Блохин&quot;&gt;[https://t.me/Oleg_Blokhin/5077 Пост Олега Блохина]&lt;/ref&gt;.

Аднак у 2020 годзе ў адным з пастоў праекта «Д///ихад» заяўлялася, што Беларусі і Рофік — адзін і той жа чалавек, які хаваецца пад рознымі асобамі. Сапраўднае імя кіраўніка ПВК — Сухроб Балтабаеў. Нібыта на фотаздымках, як Беларусі, так і Рофік хаваюць свае твары за балаклавай, але ў поглядзе адгадваецца падабенства. У сваю чаргу адмін Telegram-канала «Reverse Side Of the Medal» (RSOTM), які спецыялізуецца на лакальных канфліктах, [[Контртэрарызм|барацьбе з тэрарызмам]] і эксклюзівах ПВК «Вагнера», змог займець кантактныя даныя Беларусі, што апынуліся ідэнтычныя кантактам Рофіка&lt;ref&gt;[https://t.me/grey_zone/4473 Пост RSOTM 1]&lt;/ref&gt;. Аўтар таксама падаў аўдыёзапіс для параўнання галасоў абодвух&lt;ref&gt;[https://t.me/grey_zone/4474 Пост RSOTM 2]&lt;/ref&gt;. Тым не менш у 2021 RSOTM перагледзеў свае погляды, паколькі была выяўлена магіла Рофіка&lt;ref&gt;[https://t.me/grey_zone/11183?single Пост RSOTM 3]&lt;/ref&gt;. Паводле Блохіна, ён загінуў яшчэ ў 2019 годзе&lt;ref name=&quot;Блохин&quot;/&gt;.

Пытанне аб суадносінах асоб беларуса Беларусі і ўзбека Рофіка яшчэ застаецца адкрытым.

=== Выкраданні ===
* У жніўні 2013 года паўстанцкая групоўка «[[Фронт аль-Нусра]]» паланіла беларуску Святлану Маркіяновіч і яе малдаўскую сяброўку Карыну Кальца. Баевікі абвінавацілі іх у шпіянажы на «Хезбалу». Відэа з затрыманымі дзяўчатамі было апублікавана на [[YouTube]]. У верасні палонніцы здзейснілі ўцёкі. Яны вылезлі з вокнаў дома, спусціліся па канатах і схаваліся ў мячэці, імам якой не здаў уцекачоў. Затым дыпламаты вывезлі іх у [[Ліван]], а адтуль вярнулі дадому&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210513202635/https://news.tut.by/society/366494.html Белоруска Светлана Маркиянович сбежала из сирийского плена]&lt;/ref&gt;.

=== Эвакуацыя ===
У перыяд 2012—2015 гг. Рэспубліка Беларусь актыўна вывозіла сваіх грамадзян з «[[Узброены канфлікт|гарачай кропкі]]». Значнае садзейнічанне эвакуацыі беларусаў аказалі улады Расіі і [[Украіна|Украіны]].

30 жніўня 2012 года сямёра беларусаў украінскім бортам вылецелі ў [[Кіеў]] разам з украінцамі, палякамі і сірыйцамі. Мерапрыемства па эвакуацыі праводзілася з удзелам [[Міністэрства замежных спраў Украіны|МЗС]], [[Дзяржаўная служба Украіны па надзвычайных сітуацыях|МНС]], [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны]] Украіны і яе авіякампаніямі. Акрамя таго, падтрымку аказала [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]]&lt;ref&gt;[https://n1.by/news/406826-iz-sirii-eyvakuirovany-7-belorusov Из Сирии эвакуированы 7 белорусов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210514085430/https://n1.by/news/406826-iz-sirii-eyvakuirovany-7-belorusov |date=14 мая 2021 }}&lt;/ref&gt;.

Ноччу 9 верасня 2013 года борт [[Міністэрства надзвычайных сітуацый Расійскай Федэрацыі|МНС Расіі]] з пяццю грамадзянамі рэспублікі прызямліўся ў аэрапорце [[Дамадзедава (аэрапорт)|Дамадзедава]]. Паводле інфармацыі беларускага пасольства ў Сірыі, у краіне яшчэ заставаліся каля 85 грамадзян РБ&lt;ref&gt;[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/eshche_5_belorusov_evakuirovany_iz_sirii_reysom_rossiyskogo_mchs_09_09_2013_19_04_0022/ Еще 5 белорусов эвакуированы из Сирии рейсом российского МЧС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210514085952/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/eshche_5_belorusov_evakuirovany_iz_sirii_reysom_rossiyskogo_mchs_09_09_2013_19_04_0022/ |date=14 мая 2021 }} // Белтелерадиокомпания, 9 сентября 2013&lt;/ref&gt;.

17 жніўня 2015 года расійскі бок вывез 54 сваіх суайчыннікаў, а таксама некалькіх грамадзян Сірыі, Украіны, Казахстана і Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://regnum-ru.turbopages.org/regnum.ru/s/news/1952880.html?turbo_uid=AAAcmk6pwltWAfAUDoj_6QfSNEoQkcYMx_A6HeJFyjYPx1-3qgZlV3bTWgbk0eXMS5IpKfy_erPzPV_6rpwg7R7Y_8HjWgitQ0dfR3I%2C&amp;turbo_ic=AAAPqx4yHVsncrQiJVnlF7OUWkFvxuNV_RAuMNnnzyIVOY3Twt3fnwxA5NeAF7Q44muj0Iq7L99nQIW5cmTPwcnaoL9wgN2Z_K77hEM%2C&amp;sign=d96455076b2a1de279addb6d205d3ca9c47d1ba81b95dafa21c372be215803db%3A1620982078&amp;parent-reqid=1620982078149975-597323554398057737200173-prestable-app-host-sas-web-yp-112&amp;trbsrc=wb |title=Спецборт МЧС России эвакуировал белорусов и украинцев из Сирии |access-date=13 чэрвеня 2022 |archive-date=14 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514085428/https://regnum-ru.turbopages.org/regnum.ru/s/news/1952880.html?turbo_uid=AAAcmk6pwltWAfAUDoj_6QfSNEoQkcYMx_A6HeJFyjYPx1-3qgZlV3bTWgbk0eXMS5IpKfy_erPzPV_6rpwg7R7Y_8HjWgitQ0dfR3I,&amp;turbo_ic=AAAPqx4yHVsncrQiJVnlF7OUWkFvxuNV_RAuMNnnzyIVOY3Twt3fnwxA5NeAF7Q44muj0Iq7L99nQIW5cmTPwcnaoL9wgN2Z_K77hEM,&amp;sign=d96455076b2a1de279addb6d205d3ca9c47d1ba81b95dafa21c372be215803db:1620982078&amp;parent-reqid=1620982078149975-597323554398057737200173-prestable-app-host-sas-web-yp-112&amp;trbsrc=wb |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 17 кастрычніка таго ж года яшчэ восем беларусаў вярнуліся ў рэспубліку на [[Іл-76]] расійскага МНС&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/evakuirovannykh-iz-sirii-belorusov-otpravili-iz-moskvy-na-rodinu.html Эвакуированных из Сирии белорусов отправили из Москвы на родину] // СБ. Беларусь Сегодня, 17 октября 2015&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{Reflist|2}}

== Літаратура ==
* ''Александр Шпаковский.'' [https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva Беларусь и Сирия: от дипломатии до военного сотрудничества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181027185752/https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva |date=27 кастрычніка 2018 }} // IMHOclub : портал. — 30 мая 2017.
* ''Арсений Сивицкий.'' [https://thinktanks.by/publication/2017/07/19/pochemu-voennye-iz-belarusi-ne-otpravyatsya-v-siriyu.html Почему военные из Беларуси не отправятся в Сирию] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230605225114/https://thinktanks.by/publication/2017/07/19/pochemu-voennye-iz-belarusi-ne-otpravyatsya-v-siriyu.html |date=5 чэрвеня 2023 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 19 июля 2017.
* О роли Беларуси в сирийском конфликте // iSANS : международная инициатива. — 8 февраля 2022.
** [https://web.archive.org/web/20220604134953/https://motolko.help/en-opinions/opinion-isans-on-the-role-of-belarus-in-the-syrian-conflict/ Версія на англійскай мове]
** [https://web.archive.org/web/20220604134953/https://motolko.help/by-opinions/merkavanne-isans-pra-rolyu-belarusi-y-siryjskim-kanflikcze/ Версія на белорускай мове] 
** [https://web.archive.org/web/20220304191618/https://motolko.help/ru-opinions/mnenie-isans-o-roli-belarusi-v-siriskom-konflikte/ Версія на рускай мове]
* Гуманітарнае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь і Сірыйскай Арабскай Рэспублікі // Афіцыйны сайт беларускага пасольства ў Дамаску.
** [https://syria.mfa.gov.by/en/humanitarian_cooperation/ Версія на англійскай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220622124550/https://syria.mfa.gov.by/en/humanitarian_cooperation/ |date=22 чэрвеня 2022 }}
** [https://syria.mfa.gov.by/be/humanitarian_cooperation/ Версія на беларускай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220625233900/https://syria.mfa.gov.by/be/humanitarian_cooperation/ |date=25 чэрвеня 2022 }}
** [https://syria.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/political/ Версія на рускай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220616234246/https://syria.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/political/ |date=16 чэрвеня 2022 }}
{{Вайна ў Сірыі}}

[[Катэгорыя:Замежны ўдзел у грамадзянскай вайне ў Сірыі]]
[[Катэгорыя:Войны Беларусі]]</text>
      <sha1>tnmj29rxq90m280j6r1bkfxty8osgsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трансмашхолдынг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>718219</id>
    <revision>
      <id>5142699</id>
      <parentid>4871154</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мялконн</username>
        <id>168278</id>
      </contributor>
      <origin>5142699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3938" sha1="jvqkglcruvxllkpgmy5boxykhi60lti" xml:space="preserve">{{Картка кампаніі
| назва = Трансмашхолдынг
| тып = [[акцыянернае таварыства]]
| дзейнасць = Транспартнае машынабудаванне
| заснавана = [[2002]]
| размяшчэнне = 
| матчына кампанія = 
| сайт = https://tmholding.ru/
| даччыныя кампаніі = -
| ключавыя фігуры = Кірыл Ліпа (генеральны дырэктар)
}}
'''Трансмашхолдынг''' — расійская машынабудаўнічая кампанія, якая вырабляе [[чыгуначны транспарт|чыгуначны рухомы транспарт]].

Штаб-кватэра - у [[Масква|Маскве]]. Кампанія мае прадстаўніцтвы ў [[Казахстан]]е, [[Узбекістан]]е, [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіне]].

== Даччыныя кампаніі ==
У склад холдынга ўваходзяць наступныя прадпрыемствы і арганізацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://techzd.ru/news/analytics/istoriya_predpriyatiy_tmkh_s_chego_nachinalos_zheleznodorozhnoe_mashinostroenie/|title=История предприятий ТМХ: с чего начиналось железнодорожное машиностроение|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406000401/https://techzd.ru/news/analytics/istoriya_predpriyatiy_tmkh_s_chego_nachinalos_zheleznodorozhnoe_mashinostroenie/|archive-date=2024-04-06|access-date=2024-04-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;:

=== Навуковыя, даследчыя і гандлёвыя арганізацыі ===

* ТАА «ТМХ Інжынірынг» 
* ТАА «Інжынірынгавы цэнтр рухавікабудавання ТМХ»
* ТАА «ТМХ-Энергетычныя рашэнні»
* ААТ «ТМХ-Лакаматывы»
* ТАА «ТМХ ПРО» (Прамысловыя рашэнні)
* ТАА «ТМХ-ПТР» (Пасажырскі транспарт)
* ТАА «ТМХ Інтэлектуальныя сістэмы»
* ТАА «Цэнтр Перспектыўных Тэхналогій ТМХ»
* «ТМХ Гарадскі транспарт»
* Усерасійскі навукова-даследчы і праектна-канструктарскі інстытут электраваганабудавання (ВЭлНІІ)
* ААТ НО «Цверскі інстытут вагонабудавання»
* «ТРТранс» (Тэхналогіі чыгуначнага транспарту)

=== Вытворчыя прадпрыемствы ===

* [[Бранскі машынабудаўнічы завод]]
* [[Дзямихаўскі машынабудаўнічы завод]]
* [[Каломенскі завод]]
* Луганскі цеплавозабудаўнічы завод
* Навачаркаскі электраваганабудаўнічы завод
* «Метровагонмаш»
* «Пензадзельмаш» (ТАА «Пензенскія дызельныя рухавікі»)
* Цверскі вагонабудаўнічы завод
* «Цэнтрасвармаш»
* Завод аўтаномных крыніц току (завод АІТ)
* ТАА «Метровагонмаш-Сэрвіс»
* ААТ «Желдорреммаш»
* ТАА «ЛокаТэх» (Лакаматыўныя тэхналогіі)
* ААТ «Гандлёвы дом ТМХ»
* ТАА «АВП Тэхналогія»
* ТАА «ТМХ-Электратэх»

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
*[https://web.archive.org/web/20080309215754/http://www.skandaly.ru/news/news4375.html Нябачны «Трансмашхолдынг»]

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Машынабудаўнічыя кампаніі Расіі]]</text>
      <sha1>jvqkglcruvxllkpgmy5boxykhi60lti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грамабоі*</title>
    <ns>0</ns>
    <id>721571</id>
    <revision>
      <id>5142758</id>
      <parentid>4994535</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5142758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5800" sha1="icq0w6cxouz0716qzkeuor20tc6c3id" xml:space="preserve">{{Фільм|Папярэдні фільм={{ubl|[[Капітан Амерыка: Новы сусветны парадак]]|{{small|(у храналогіі выхаду фільмаў [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|КСМ]])}}}}|Наступны фільм={{ubl|[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]]|{{small|(у храналогіі выхаду фільмаў КСМ)}}}}|Выява=Thunderbolts* logo.jpg}}

'''«Грамабоі*»''' або '''«Грамавержцы*»'''{{efn|Зорачка ў назве абазначае альтэрнатыўную назву фільма, якое было раскрыта ў канцы фінальных тытраў як '''«Новыя Мсціўцы»''' ({{lang-en|The New Avengers}}), хоць афіцыйная назва застаецца Грамабоі*&lt;ref name=&quot;ThunderboltsEnding&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NewTitleDeadline&quot; /&gt;.}} ({{lang-en|''Thunderbolts*''}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі фільм]], заснаваны на [[Грамабоі|аднайменнай камандзе]] [[Marvel Comics]]. Вытворчасць кампаніі [[Marvel Studios]], а распаўсюджваннем займаецца [[Walt Disney Studios Motion Pictures]]. З’яўляецца [[Спіс фільмаў кінематаграфічнага сусвету Marvel|36-й па ліку стужкай]] у медыяфраншызе «[[Кінематаграфічны сусвет Marvel]]» (КСМ).

Рэжысёрам фільма выступіў [[Джэйк Шрэер]], а сцэнарыстамі — Эрык Пірсан і Джаана Кала.

Прэм’ера «Грамабояў*» адбылася 22 красавіка 2025 года ў кінатэатры Empire Leicester Square у Лондане, а ў ЗША фільм выйшаў 2 мая як заключная стужка Пятай фазы КВМ. Крытыкі сустрэлі карціну станоўчымі водгукамі.

== Акторскі склад ==
* [[Себасціян Стэн]] — [[Бакі Барнс|Джэймс «Бакі» Барнс / Зімні салдат / Белы Воўк]]:&lt;br&gt;Суперсалдат, лепшы сябар Стыва Роджэрса.
* [[Ганна Джон-Кеймэн]] — Эйва Стар / Прывід:&lt;br&gt;Жанчына з малекулярнай нестабільнасцю, якая можа праходзіць скрозь сцены.
* [[Уаят Расэл]] — Джон Уокер / Агент ЗША:&lt;br&gt;Суперсалдат, некаторы час з’яўляўся Капітанам Амеріка, аднак потым з ганьбай звольнены.
* [[Джулія Луі-Дрэйфус]] — Валянціна Алегра дэ Фантэйн
* [[Флорэнс П’ю]] — [[Чорная ўдава (Алена Белова)|Алена Белова / Чорная ўдава]]:&lt;br&gt;Сястра [[Чырвоная ўдава (Наташа Романаф)|Наташы Романаф]], будучы лідар «Грамабояў», навучаная ў чырвоным пакоі, была Чырвонай удавой.
* [[Дэвід Харбар]] — Аляксей Шастакоў / Чырвоны вартавы:&lt;br&gt;Расійскі суперсалдат, аналаг Капітана Амеріка, бацька Наташы і Алены.
* [[Вольга Курыленка]] — [[Таскмайстар|Антонія Дрэйкава / Таскмайстар]]:&lt;br&gt;Жанчына, якая раней знаходзілася пад кантролем свайго бацькі Генерала Дрэйкава, для выканання заданняў Чырвонага пакоя.
* [[Харысан Форд]] — Тадэус «Грамабой» Рос

== Заўвагі ==
{{reflist|group=заўв}}

== Зноскі == 
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;ThunderboltsEnding&quot;&gt;{{Cite web |last=West |first=Amy. |date=2025-05-01 |title=Thunderbolts ending explained: Who dies? What the asterisk means? How does it set up Avengers: Doomsday? |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/thunderbolts-ending-explained-mcu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250501190311/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/thunderbolts-ending-explained-mcu/ |archive-date=2025-05-01 |access-date=2025-05-03 |website=[[Total Film]] |publisher=[[GamesRadar+]]}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NewTitleDeadline&quot;&gt;{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=May 5, 2025 |title='Thunderbolts*' Unveils Title Asterisk In Post-Opening Marketing Stunt; U.S. Box Office Debut At $74M |url=https://deadline.com/2025/05/thunderbolts-the-new-avengers-box-office-opening-1236385586/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505205600/https://deadline.com/2025/05/thunderbolts-the-new-avengers-box-office-opening-1236385586/ |archive-date=May 5, 2025 |access-date=May 5, 2025 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb title|20969586|Thunderbolts*}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Кінематаграфічны сусвет Marvel}}
{{Фільмы Marvel Comics}}
[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2025 года]]
[[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 2025 года]]
[[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра супергерояў]]
[[Катэгорыя:Фантастычныя баевікі]]</text>
      <sha1>icq0w6cxouz0716qzkeuor20tc6c3id</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hollywood Undead</title>
    <ns>0</ns>
    <id>727237</id>
    <revision>
      <id>5142815</id>
      <parentid>5134948</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Склад */ афармленне</comment>
      <origin>5142815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66345" sha1="62ld48rsud0y43y4qsp7z6m4sfy8bde" xml:space="preserve">{{Музычны калектыў}}
'''Hollywood Undead''' (з {{Lang-en|«Галівудская нечысць»}}) — амерыканскі [[рок-гурт]] з [[Лос-Анджэлес]]а, заснаваны ў [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] годзе. Творчасць калектыву грунтуецца на змешванні [[Рок-музыка|рок-музыкі]] з [[хіп-хоп]]ам і, адпаведна, у асноўным класіфікуецца як [[рэп-рок]].

На дадзены момант гурт выпусціў восем студыйных альбомаў: ''Swan Songs'' (2008), ''American Tragedy'' (2011), ''Notes from the Underground'' (2013), ''Day of the Dead'' (2015), ''Five'' (2017), '' New Empire, Vol. 1'' (2020), ''New Empire, Vol. 2'' (2020), Hotel Kalifornia (2022), тры міні-альбомы: Swan Songs B-Sides EP, Swan Songs Rarities EP і PSALMS. А таксама зборнікі ''Desperate Measures'' (2009) і ''American Tragedy Redux (2011)''. Удзельнікі гурта на канцэртах і фотасесіях носяць маскі. Усяго было прададзена больш за 10 мільёнаў копій альбомаў гурта па ўсім свеце. У студзені 2013 года дэбютны альбом ''Swan Songs'' атрымаў плацінавую сертыфікацыю ад Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальных кампаній&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://instagram.com/p/UpUMLvrYPf/|title=We did it everyone! WeAreHU|publisher=[[Instagram]]|lang=en|accessdate=2013-01-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DptcGAcX?url=http://instagram.com/p/UpUMLvrYPf/|archivedate=2013-01-21}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Фарміраванне (2005—2007) ===
Гурт быў створаны ў 2005 годзе пасля Deuce (Арон Эрліхман) і J-Dog (Джорел Деккер) размясцілі на [[Myspace|MySpace]] песню пад назвай The Kids. Атрымаўшы станоўчы водгук, яны знайшлі іншых удзельнікаў гурта ў Інтэрнэце. У 2005 годзе склад гурта быў такім: Shady Jeff (Джэф Мэцью Філіпс), Johnny 3 Tears (Джордж Артур Рэйган), Funny Man (Дылан Пітэр Альварэз), Charlie Scene (Джордан Крыстафер Тэрэл), Da Kurlzz (Мэцью Бусек) і The Phantasm (Джасцін Лафаэт Раман). У інтэрв’ю часопісу ''Shave'' J-Dog растлумачыў: «Той, хто ў патрэбны момант быў у пакоі і граў на інструменце, стаў удзельнікам гурта»&lt;ref name=&quot;Shave Magazine Interview&quot;&gt;[http://hollywoodundead.ru/profiles/blogs/interesnoe-intervyu-zhurnalu Shave Magazine Interview]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Датычна назвы «Hollywood Undead» J-Dog распавёў, што першая сумесна запісаная песня называлася «Hollywood» (пазней назва была зменена на «No.5»), а гурт планавалі назваць проста «Undead». Убачыўшы дыск з песняй, адзін знаёмы гурта сказаў: «Undead Hollywood», а затым, прачытаўшы наадварот: «Hollywood Undead? Крутая назва!»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hollywoodundead.3dn.ru/news/10_voprosov_dlja_j_dog/2010-01-23-36|title=10 questions for J-Dog|archive-date=2014-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226154645/http://hollywoodundead.3dn.ru/news/10_voprosov_dlja_j_dog/2010-01-23-36|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Shady Jeff пазней сышоў з Hollywood Undead і адкрыў сетку аўтазаправачных станцый, якія спецыялізуюцца на біяпаліве&lt;ref name=&quot;Myspace&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.myspace.com/video/thegreenlab/jeff-phillips-on-cnn-news/38318062|title=Jeff Philips on CNN News|publisher=CNN|accessdate=2011-07-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/68IcvDcws?url=http://www.myspace.com/video/thegreenlab/jeff-phillips-on-cnn-news/38318062|archivedate=2012-06-09}}&lt;/ref&gt;. Адной з асаблівасцяў гурта сталі маскі, з дапамогай якіх музыканты хаваюць сваю знешнасць. Па меры росту папулярнасці калектыву на Hollywood Undead звярнулі ўвагу ў нядаўна створаным лэйбле MySpace Records, і іх песня «No.5» ўвайшла ў зборнік ''Myspace Records Vol. 1''; тады ж гурт зняў відэакліп на гэты трэк. Свайму поспеху на MySpace яны шмат у чым абавязаны іх агульнаму сябру Джэфры Стару, які да таго часу ўжо быў сур’ёзна раскручаны ў гэтай сацыяльнай сетцы і дапамагаў ім прасоўваць старонку гурта.

=== Кантракт з лэйблам, Swan Songs і Desperate Measures (2007—2010) ===
Крыху больш за год спатрэбілася Hollywood Undead на запіс трэкаў для альбома. Яшчэ каля двух гадоў яны займаліся пошукамі лэйбла, які не будзе падвяргаць цэнзуры іх альбом. Першапачаткова ў гурта быў падпісаны кантракт з MySpace Records але пасля таго як лэйбл паспрабаваў падвергнуць цэнзуры іх альбом, гурт разарваў з ім кантракт і стаў шукаць іншы лэйбл. У выніку гурта падпісаў кантракт з A&amp;amp;amp;M/Octone Records і выпусціў свой дэбютны альбом ''Swan Songs'' 2 верасня 2008 года. Альбом прадзюсавалі Дон Гілмар (''Don Gilmore'') і Дэні Лонер (''Danny Lohner''), вядомыя па працы з такімі гуртамі як [[Linkin Park]] і [[Nine inch nails|Nine Inch Nails]]. За месяц да выпуску альбома гурт даў свой першы live-выступ на ''Virgin Mobile Festival'' з такімі песьнямі, як «Undead», «Black Dahlia», «California».

''Swan Songs'' дэбютаваў на 22 месцы ў Billboard 200 з 21 000 копій альбома, прададзеных за першы тыдзень&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.billboard.com/#/album/hollywood-undead/swan-songs/1337999|title=Swan Songs - Hollywood Undead|work=billboard.су|archive-date=2009-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20091020115513/http://www.billboard.com/#/album/hollywood-undead/swan-songs/1337999|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У канцы 2009 года гурт выйграў ''Rock on Request Awards'' у намінацыі «Лепшая кранк/рэп-рок-гурт»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rockonrequest.com/id323.html|title=2009 Top In Rock Awards|work=[[Rock on Request]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68IcvnEld?url=http://www.rockonrequest.com/id323.html|archive-date=2012-06-09|accessdate=8 снежня 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091223092718/http://www.rockonrequest.com/id323.html|archivedate=23 снежня 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Канфлікт з Deuce ===
У 2009 годзе вакаліст і заснавальнік гурта Deuce нечакана не прыняў удзел у ''Vatos Locos Tour''. Charlie Scene заявіў у інтэрв’ю: «Ён хацеў асабістага памочніка (сябар Deuce, Джымі Юма, які прымаў удзел у стварэнні масак, а таксама запісваў разам з Deuce песню „This Love, This Hate“) падчас тура. Ні ў каго з нас не было асабістага памочніка, мы ж не эгаманьякі. Нам гэтага не трэба, а ён хацеў, каб гурт плаціў за гэта цягам чатырох месяцаў… Мы паехалі ў аэрапорт, каб вылецець на наступны выступ. Ён не з’явіўся. Мы патэлефанавалі яму, але ён не ўзяў слухаўку. І на працягу двух тыдняў мне давялося спяваць замест яго»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hBaxNvfMkDk|title=Charlie Scene and J-Dog interviewed by rock.com|archive-date=2014-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140319022541/http://www.youtube.com/watch?v=hBaxNvfMkDk&amp;app=desktop|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Тады гурт запрасіў свайго старога сябра Даніэля Мурылья выконваць вакальныя ролі Deuce падчас тура&lt;ref name=&quot;Hollywood Undead know how to put on a show&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.standard.net/topics/features/2011/05/16/hollywood-undead-know-how-put-show|publisher=Standard.net|title=Hollywood Undead know how to put on a show|date=2011-05-16|accessdate=2011-06-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68IcwSUX3?url=http://www.standard.net/topics/features/2011/05/16/hollywood-undead-know-how-put-show|archivedate=2012-06-09}}&lt;/ref&gt;. Даніэль пагадзіўся, перапыніўшы тым самым кар’еру вакаліста ў пост-хардкор гурце Lorene Drive і выступ у вядомым шоу American Idol. У сярэдзіне студзеня 2010 года гурт афіцыйна абвясціў яго новым удзельнікам, даўшы псеўданім ''Danny''. Увесну 2010 года Deuce запісвае песню «Story of a Snitch», у якой сцвярджае, што яго выгналі з гурта. У адказ на гэта Hollywood Undead заявілі, што не будуць паддавацца на гэтыя правакацыі, каб «не апускацца да яго ўзроўню». Пасля сыходу з Hollywood Undead Deuce заняўся сольнай кар’ерай.

=== American Tragedy і Redux (2010—2012) ===
[[Файл:Danny_Murillo_by_Kristopher_Overall.jpg|злева|міні|230x230пкс|Даніэль на канцэрце ''World War 3 Tour'' у 2011 годзе.]]
На пачатку 2010 года гурт пачаў запіс матэрыялу для новага альбома&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.facebook.com/#!/hollywoodundeadofficial|title=Niet compatibele browser|publisher=Facebook|accessdate=2011-06-20|archive-date=2005-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20050408055255/http://www.facebook.com/#!/hollywoodundeadofficial|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://melodic.net/newsOne.asp?newsId=15536|title=Melodic Net – Hollywood Undead Infiltrate I Heart Radio|publisher=Melodic.net|accessdate=2011-06-20|archive-url=https://www.webcitation.org/68IcyFbAN?url=http://www.melodic.net/?page=news|archive-date=2012-06-09}}&lt;/ref&gt;. 1 красавіка на iHeartRadio адкрываецца станцыя «Undead Radio»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dreadcentral.com/news/36656/exclusive-hollywood-undead-radio-dead-webisode|title=Exclusive Hollywood Undead: Radio Dead Webisode|accessdate=2014-01-26|archive-date=2013-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220100647/http://www.dreadcentral.com/news/36656/exclusive-hollywood-undead-radio-dead-webisode|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гурт сумесна з кіраўніком лэйбла A&amp;amp;amp;M/Octone Джэймсам Дынерам (James Diener) заявілі, што збіраюцца выпусціць альбом восенню 2010 года. Дзінер таксама выказаў меркаванне, што «альбом чакае поспех, бо гурт зрабіў вялікі крок наперад»&lt;ref name=&quot;Hollywood Undead lives vibrantly on alt scene&quot;&gt;{{Cite news|url=http://new.music.yahoo.com/hollywood-undead/news/hollywood-undead-lives-vibrantly-on-alt-scene--62000659|publisher=[[Yahoo! News|Yahoo!]]|title=Hollywood Undead lives vibrantly on alt scene|accessdate=2010-07-29}}&lt;/ref&gt;. Таксама гурт пацвердзіў, што прадзюсарам альбома стане Дон Гілмар.

Запіс альбома скончыўся ў сярэдзіне лістапада. 8 снежня 2010 года гурт анансаваз сінгл «Hear Me Now». 13 снежня песня трапляе ў ратацыю радыёстанцый. Лічбавы сінгл выходзіць 21 снежня. 11 студзеня гурт паведамляе, што новы альбом будзе называцца American Tragedy, і прызначае яго выхад на 8 сакавіка 2011 года&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/hollywood-undead-talk-american-tragedy-darkness-movies-and-hear-me-now/8692325|title=Hollywood Undead Talk &quot;American Tragedy,&quot; Darkness, Movies and &quot;Hear Me Now&quot; – ARTISTdirect News|publisher=Artistdirect.com|accessdate=|archiveurl=https://www.webcitation.org/68Iczkh9i?url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/hollywood-undead-talk-american-tragedy-darkness-movies-and-hear-me-now/8692325|archivedate=2012-06-09}}&lt;/ref&gt;. На наступны дзень на YouTube канале гурта з’яўляецца прэв’ю альбома. 21 студзеня становіцца даступная дэма-версія трэка «Comin’ in Hot»&lt;ref&gt;[https://twitter.com/hollywoodundead/status/28624267042095106 Comin' in Hot release]&lt;/ref&gt;. 22 студзеня гурт адпраўляецца ў ''Nightmare After Christmas Tour'' разам з [[Avenged Sevenfold]] і [[Stone Sour]]&lt;ref&gt;[http://www.avengedsevenfold.com/news/nightmare-after-christmas-tour-sale Nightmare after christmas tour] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120412114153/http://www.avengedsevenfold.com/news/nightmare-after-christmas-tour-sale}}&lt;/ref&gt;. 5 лютага 2011 года становіцца даступнай для запампоўкі песня «Been to Hell»&lt;ref&gt;[http://www.facebook.com/hollywoodundeadofficial/posts/144088885651799 Retrieved February 2011]&lt;/ref&gt;. 22 лютага гурт пераносіць дату выхаду альбома на 5 красавіка&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.facebook.com/hollywoodundeadofficial|title=Niet compatibele browser|publisher=Facebook|accessdate=|archivedate=2014-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140412131329/https://www.facebook.com/hollywoodundeadofficial}}&lt;/ref&gt;. 15 сакавіка 2011 года выходзяць адразу два сінглы ў падтрымку альбома — «Been to Hell» і «Coming Back Down».

5 красавіка 2011 года адбыўся выхад альбома ''American Tragedy''. У першы тыдзень было прададзена каля 67 000 капій альбома. Альбом заняў чацвёртую пазіцыю ў Billboard 200 і першае месца ў Top Hard Rock Albums. У Канадзе альбом заняў 5-е месца, а ў Вялікабрытаніі — 43-е. Рэміксаваная версія песні «Levitate» гучыць у гульні «Shift 2: Unleashed». Песня «Glory» выкарыстоўвалася ў рэкламе спартыўнага тэлеканала «ESPN».

У падтрымку альбома Hollywood Undead ў красавіку — маі 2011 года гастралявалі разам з 10 Years, New Medicine і Drive-A ў турнэ ''Revolt Tour''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.therevolttour.com/|publisher=Hollywood Undead|title=Hollywood Undead headlines the Revolt Tour|accessdate=2011-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510091947/http://therevolttour.com/|archivedate=2011-05-10}}&lt;/ref&gt;. Пасля гэтага гурт адыграў некалькі канцэртаў у Еўропе, Аўстраліі і Канадзе. У сярэдзіне лета гурт разам з All That Remains і Hyro Da Hero адправіліся ў ''Endless Summer Tour''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.amoctone.com/hollywoodundead/ecrm/THISWEEK/|publisher=Hollywood Undead|title=Endless Summer Tour|accessdate=2011-06-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/68Id1xrcS?url=http://www.amoctone.com/hollywoodundead/ecrm/THISWEEK/|archivedate=2012-06-09}}&lt;/ref&gt;. У жніўні быў абвешчаны конкурс аматарскіх відэа, лепшыя з якіх увойдуць у відэакліп на песню «My Town», якую планавалася выпусціць сінглам. Аднак сінгл і кліп так і не выйшлі.

У жніўні 2011 года гурт абвясціў пра выхад новага альбома, ''American Tragedy Redux'', які складаецца з рэміксаў песень з альбома ''American Tragedy''. У канцы жніўня быў абвешчаны конкурс фанацкіх рэміксаў на песні «Le Deux» і «Bullet», лепшы з якіх увойдзе ў альбом, а пераможца атрымае грошы, футболку і аксэсуары з атрыбутыкай Hollywood Undead. У кастрычніку гурт зняў і выпусціў сінгл і кліп на рэмікс песні «Levitate». 1 лістапада 2011 года гурт адправіўся ў тур «World War III» разам з гуртамі Asking Alexandria, We Came As Romans, Borgore і DRUGS&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theprp.com/2011/09/06/news/dates-revealed-for-world-war-iii-tour-hollywood-undead-asking-alexandria-etc/|title=Dates Revealed For «World War III Tour» (Hollywood Undead, Asking Alexandria, Etc.) {{!}} Theprp.com — Metal, Hardcore And Rock News, Reviews And More|archive-date=2011-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928151731/http://www.theprp.com/2011/09/06/news/dates-revealed-for-world-war-iii-tour-hollywood-undead-asking-alexandria-etc/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.facebook.com/photo.php?fbid=10150310592952981&amp;set=a.424114737980.220206.19852287980&amp;type=3|title=Фотографии профиля {{!}} Facebook|archive-date=2016-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160124182242/https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10150310592952981&amp;set=a.424114737980.220206.19852287980&amp;type=3|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 21 лістапада адбыўся рэліз альбома ''American Tragedy Redux''. Пасля гэтага гурт адправіўся ў турнэ «Buried Alive» разам з [[Avenged Sevenfold]], Black Veil Brides і Asking Alexandria&lt;ref name=&quot;Avenged Sevenfold to tour with Hollywood Undead, Black Veil Brides, and Asking Alexandria&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.avengedsevenfold.com/news/buried-alive-tour|title=The Buried Alive tour|access-date=8 снежня 2022|archive-date=20 мая 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520001617/http://www.avengedsevenfold.com/news/buried-alive-tour|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.avengedsevenfold.com/news/buried-alive-tour |accessdate=8 снежня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120520001617/http://www.avengedsevenfold.com/news/buried-alive-tour |archivedate=20 мая 2012 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.avengedsevenfold.com/news/buried-alive-tour |accessdate=8 снежня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120520001617/http://www.avengedsevenfold.com/news/buried-alive-tour |archivedate=20 мая 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Notes from the Underground (2013—2014) ===
Пасля працяглых гастроляў на працягу 2011, у падтрымку свайго другога студыйнага альбома, ''American Tragedy'', і першага альбома рэміксаў, ''American Tragedy Redux'', Charlie Scene абвясцілі аб планах пачаць працу над трэцім студыйным альбомам у канцы лістапада 2011 года. Гэта заява была зроблена пасля заканчэння тура «World War III» у якім Hollywood Undead удзельнічалі разам з групай Asking Alexandria. Charlie Scene заявіў, што гурт пачне запісваць дэма-версіі песень падчас турнэ «Buried Alive» і пачне запіс фінальных версій трэкаў адразу пасля заканчэння турнэ, у снежні 2011 года. Ён таксама заявіў, што альбом будзе гучаць больш падобна на ''Swan Songs'', чым на ''American Tragedy''. Каментуючы розніцу ў гучанні на гэты раз, ён заявіў: «Я б сказаў, што на гэты раз лэйбл даў нам поўную свабоду ў плане творчасці. Я думаю, гэта будзе больш падобна на ''Swan Songs'', чым на ''American Tragedy''. Гэта будзе сумесь і таго і іншага, я маю на ўвазе, што мы ўсе расцем як музыкі, мы сталеем, і мы займаемся музыкай даволі-такі доўга, таму я думаю, гэта будзе больш падобна на ''Swan Songs,'' думаю, нашым фанатам гэта вельмі спадабаецца.»&lt;ref name=&quot;Hollywood Undead’s Charlie Scene Talks Remix Disc, Giving Wedgies + More&quot;&gt;{{Cite web|url=http://loudwire.com/hollywood-undead-charlie-scene-interview-remix-disc-wedgies-more/|publisher=Loudwire|author=Liz Ramanand|title=Hollywood Undead’s Charlie Scene Talks Remix Disc, Giving Wedgies + More|date=2011-11-29|accessdate=2011-11-29|archiveurl=https://www.webcitation.org/68Id2ccBI?url=http://loudwire.com/hollywood-undead-charlie-scene-interview-remix-disc-wedgies-more/|archivedate=2012-06-09}}&lt;/ref&gt; Пазней у інтэрв’ю Charlie Scene заявіў, што гурт не збіраецца зацягваць з выхадам альбома і плануе выпусціць яго ў канцы лета&lt;ref name=&quot;EXCLUSIVE INTERVIEW: HOLLYWOOD UNDEAD TALK 'AMERICAN TRAGEDY REDUX' &amp; REVEAL NEW ALBUM DETAILS&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dailyblam.com/news/2011/12/05/exclusive-interview-hollywood-undead-reveal-new-album-details-talk-american-tragedy-|publisher=The Daily Blam|title=EXCLUSIVE INTERVIEW: HOLLYWOOD UNDEAD TALK 'AMERICAN TRAGEDY REDUX' &amp; REVEAL NEW ALBUM DETAILS|date=2011-12-05|accessdate=|archivedate=2013-01-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DuCJ1Bn1?url=http://www.dailyblam.com/news/2011/12/05/exclusive-interview-hollywood-undead-reveal-new-album-details-talk-american-tragedy-}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2012 года музычны часопіс ArtistDirect назваў новы альбом адным з самых чаканых альбомаў года&lt;ref name=&quot;The Most Anticipated Albums of 2012&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/the-most-anticipated-albums-of-2012/9867656|publisher=Artistdirect|title=Most Anticipated Albums of 2012|date=|accessdate=|archiveurl=https://www.webcitation.org/68Id52U96?url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/the-most-anticipated-albums-of-2012/9867656|archivedate=2012-06-09}}&lt;/ref&gt;.

19 кастрычніка гурт выклаў трэк «Dead Bite» для вольнай загрузкі&lt;ref name=&quot;Hollywood Undead Return With a 'Dead Bite'&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.noisecreep.com/2012/10/19/hollywood-undead-dead-bite/|publisher=Noisecreep|title=Hollywood Undead Return With a 'Dead Bite'|date=2012-10-19|accessdate=2012-10-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CLWi1wwb?url=http://www.noisecreep.com/2012/10/19/hollywood-undead-dead-bite/|archivedate=2012-11-21}}&lt;/ref&gt;. «We Are», першы сінгл з альбома, выйшаў 29 кастрычніка 2012 года. Назва альбома была абвешчана — ''Notes From The Underground''. 10 снежня выйшаў кліп на песню «We Are». Выхад альбома адбыўся 8 студзеня 2013 года, за два дні да гэтага альбом быў зліты ў сетку.

=== Day of the Dead (2015—2016) ===
Праца над чацвёртым альбомам пачалася ў працэсе «Notes from the Ground Tour» у 2013 годзе. Альбом запісваўся з снежня 2013 года па красавік 2014 года.

20 кастрычніка Дарэн Пфайфер, сесійны бубнач гурта, абвясціў аб сваім вымушаным сыходзе з гурта. Прычынай стаў пераезд Дарэна ў [[Філадэльфія|Філадэльфію]], да сваёй жонкі, і цяпер у іх ёсць дзіця.

21 кастрычніка Hollywood Undead выпусціў першы трэк з чацвёртага студыйнага альбома пад назвай «Day of the Dead». Аднак 17 кастрычніка відэа са стрымам песні было выпадкова апублікавана на іх афіцыйным канале. Відэа знаходзілася ў публічным доступе каля васьмі гадзін, а затым было прыбрана ў асабісты доступ.

3 лютага адбыўся афіцыйны анонс альбома, Hollywood Undead паведамілі, што чацвёрты студыйны альбом выйдзе 31 сакавіка.

5 лютага стала вядома, што здымкі кліпа на песню «Day of the Dead», пройдуць у бліжэйшы час, а рэжысёрам стане Спенс Нікалсан. Раней ён ужо працаваў з Hollywood Undead над відэа на сінгл «Everywhere I Go».

8 лютага з’явілася інфармацыя, што кліп на «Day of the Dead» выйдзе ў апошні тыдзень лютага.

10 лютага з’явіўся ўрывак новай песні «Usual Suspects», першай з пяці песень, якія гурт прадэманструе да выхаду альбома, а таксама ўрывак з відэа на песню «Day of the Dead». Гэтак жа стала вядомая дата пачатку предзаказа альбома — 17 лютага (Дзень выхаду сінгла «Usual Suspects»).

16 лютага ў сетку злілі трэк «Usual Suspects» (песня выйшла раней з-за розніцы ў часе: 11 гадзін), гэтак жа выпушчаны сінгл — «Gravity» — 22 лютага. 9 сакавіка выйшла песня «How We Roll». Кліп на «Day Of The Dead» першапачаткова павінен быў выйсці 2 сакавіка, але ў сувязі з міні-турам па [[Аўстралія|Аўстраліі]], мантаж спыніўся. Праўда лэйбл запэўнівае, што паспрабуе выпусціць кліп як мага хутчэй. Акрамя гэтага з’явіўся трэк ліст Deluxe выдання альбома.

16 сакавіка выйшаў чацвёрты сінгл з новага альбома гурта «Live Forever», а 24 сакавіка выйшаў сінгл «Disease». Альбом «Day of the Dead» выйшаў 31 сакавіка.

=== Five, сыход Da Kurlzz (2017—2018) ===
Пасля доўгага зацішша, 19 ліпеня 2017 года адбываецца зліў ў Інтэрнэт першага сінгла пад назвай «California Dreaming». У адрозненне ад папярэдніх рэлізаў гурта, гэтая песня па стылі бліжэй да [[груў-метал]]у і [[металкор]]у, чым да [[рэп-рок]]у або [[хіп-хоп]]у. З лістапада па снежань 2017 года ў гурта быў запланаваны сусветны тур. На 2018 год у гурта запланавана еўрапейская частка тура ў сувязі з выхадам новага альбома. На здымках кліпа да сінгла «California Dreaming» не было шостага ўдзельніка гурта Da Kurlzz. У жніўні было афіцыйна заяўлена, што ўдзельнікаў засталося пяцёра. Пяты альбом гурта, названы «Five», выйшаў 27 кастрычніка 2017 года. 24 ліпеня гурт афіцыйна выпускае сінгл «California Dreaming» і кліп на яго. 18 жніўня адбываецца зліў другога сінгла пад назвай «Whatever It Takes». 25 жніўня гурт афіцыйна выпускае другі сінгл «Whatever It Takes» і кліп на яго. 27 верасня адбываецца зліў «Renegade» у сетку. 29 верасня кліп на гэтую кампазіцыю быў апублікаваны на афіцыйным канале гурта. 12 кастрычніка выходзіць тызер песні «We Own The Night». Дата выхаду трэка і кліпа — 13 кастрычніка. 20 кастрычніка альбом ''Five'' злілі ў Сеціва ў свабодны доступ.

=== Psalms EP (2018) ===
21 мая новы сінгл з’яўляецца на Радыё 94.1 Zone. 1 чэрвеня гурт афіцыйна выпускае сінгл «Gotta Let Go». «Кожны раз, калі мы азіраемся ў мінулае, мы бачым у ім толькі цяжкасці і нягоды. Мы занадта часта забываем пра добрае, таму што мы аслеплены тым болем, праз які мы ўсе праходзім. Гэтая песня пра тое, што гэты боль трэба адпусціць, каб убачыць, што жыццё можа быць выдатным» — Johnny 3 Tears пра песню, якая выйшла. 27 чэрвеня выйшаў музычны кліп на песню «Gotta Let Go». 18 ліпеня быў зліты другі новы сінгл «Another Level». 27 ліпеня гурт афіцыйна выпусціў новы сінгл «Another Level». 25 кастрычніка ў афіцыйным Instagram-акаўнце гурта з’явіўся першы тызер новага альбома. 29 кастрычніка стала вядома што міні-альбом пад назвай «Psalms» будзе выпушчаны 2 лістапада і ў ім, акрамя выпушчаных раней у гэтым годзе «Gotta Let Go» і «Another Level», будуць прысутнічаць 3 Новыя песні: «Bloody Nose», «Live Fast Die Young» і «Something To Believe». 31 кастрычніка песня «Bloody Nose» з’яўляецца на радыё SiriusXM. 1 лістапада міні-альбом «Psalms» быў зліты ў сетку. 2 лістапада гурт афіцыйна выпусціў новы міні-альбом «Psalms».

=== New Empire, Vol. 1 (2019—2020) ===
Летам 2019 года, пасля чарговага зацішша, гурт даў інтэрв’ю, дзе паведаміў пра тое, што рыхтуе альбом, які плануе разбіць на 2 часткі. Першую частку планавалася выпусціць восенню 2019 года, а другую вясной 2020 года, аднак абодва рэлізы не выйшлі ў пазначаную дату. 25 кастрычніка 2019 гурт афіцыйна выпускае сінгл «Already Dead». 31 кастрычніка 2019 гурт афіцыйна выпускае музычны кліп на песню «Already Dead». 11 лістапада 2019 у сваім Instagram гурт паведамляе пра сюрпрыз да 15 лістапада. 15 лістапада 2019 гурт выпускае новы сінгл «Time Bomb» у якім сваю вакальную ролю маюць усе ўдзельнікі гурта, а праз некалькі гадзін у сваім Instagram гурт анансаваў новы альбом «''New Empire, Vol. 1''», выхад якога быў прызначаны на 14 лютага 2020 года, то бок на пачатак сумеснага еўратура з [[Papa Roach]]. 10 студзеня 2020 гурт афіцыйна выпускае сінгл і музычны кліп на песню «Empire». 7 лютага 2020 альбом «''New Empire, Vol. 1''» злілі ў сеціва ў свабодны доступ. 14 лютага 2020 гурт афіцыйна выпусціў новы альбом «''New Empire, Vol. 1''».

=== New Empire, Vol. 2 (2020) ===
20 жніўня 2020 года гурт афіцыйна выпускае музычны кліп на песню «Idol».

18 верасня 2020 года гурт афіцыйна выпускае песню «Coming Home».

16 кастрычніка 2020 года гурт афіцыйна выпускае песню «Heart of a Champion (Remix)».

13 лістапада 2020 года гурт афіцыйна выпускае песню «Gonna Be OK».

4 снежня 2020 года гурт афіцыйна выпусціў новы альбом «''New Empire, Vol. 2''». На альбоме прысутнічаюць песні, сумесныя з «Tech N9ne», «Killstation» і «Hyro The Hero».

=== '''Hotel Kalifornia (2022)''' ===
25 лютага 2022 года гурт выпусціў сінгл «CHAOS», які ўвойдзе ў іх будучы восьмы альбом. Вакальныя партыі ў гэтай песні былі выкананыя ўсімі пяццю ўдзельнікамі. 3 сакавіка гэтага ж года на гэтую песню выйшаў кліп.

23 красавіка выходзіць яшчэ адзін сінгл — «Wild In These Streets». Кліп з тэкстам песні быў аформлены ў стылі гульні-франшызы «GTA».

6 чэрвеня гурт анансаваў вокладку альбома і яго назву — «''Hotel Kalifornia»''. Для фанатаў, якія аформілі платную падпіску ў іх афіцыйным дадатку, быў адкрыты ранні доступ да трэцяга сінглу — «City of the Dead», які выйшаў у агульны доступ 8 чэрвеня. 7 чэрвеня стала вядомая дата выхаду альбома — 29 ліпеня, а таксама трэк-ліст, які складаецца з 14 песень. Праз пару дзён дата рэлізу альбома была перанесена на два тыдні — на 12 жніўня.

8 ліпеня гурт выпускае чацвёрты сінгл са свайго будучага альбома «Trap God», у якім, гэтак жа, як і ў першых двух сінглах, удзел прымалі ўсе вакалісты.

Альбом «''Hotel Kalifornia»'' выйшаў 12 жніўня.

== Музычны стыль і размеркаванне вакальных роляў ==
Музыка Hollywood Undead уяўляе сабой шырокую разнастайнасць музычных стыляў, у асноўным сумесь хіп-хопа з альтэрнатыўным рокам і альтэрнатыўным металам. Аднак, многія адносяць іх да [[рэп-рок]]у, [[Кранк-кор|кран-кору]] або [[ню-метал]]у.

Палова песень у ''Swan Songs'' адлюстроўвала змяшаны стыль, у той час як іншая палова паказвала больш цяжкае гучанне. Многія крытыкі заяўлялі, што былі ў замяшанні з-за пастаяннай змены гучання музыкі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/swan-songs-r1420506/review|title=Allmusic Swan Songs Review|archive-date=2011-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110404032045/http://allmusic.com/album/swan-songs-r1420506/review|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Альбом ''American Tragedy'' запісаны ў тым жа стылі, але з вялікай колькасцю класічных рок-інструментаў, а таксама сінтэзатараў і электронных элементаў, і большасць трэкаў можна аднесці хутчэй да [[рэп-рок]]у, чым да [[хіп-хоп]]у.

Большасць песень Hollywood Undead сур’ёзныя і песімістычныя(«Day of the Dead», «Paradise Lost», «City», «S.C.A.V.A.», «Lion», «Save Me», «Coming Back Down», «Does Everybody In The World Have To Die», «Let Go», «Your Life», «Something To Believe», «Live Fast Die Young», «Second Chances», «Nightmare», «Monsters», «Worth It»), але сустракаюцца і танцавальныя, прыдатныя для выканання ў клубах («No.5», «Comin’ in Hot», «One More Bottle», «Delish», «War Child», «Lights Out», «Usual Suspects», «Cashed Out», «Riot», «Another Level», «Killin’ It», «Ghost Out»).

Гурт заявіў у інтэрв’ю, што кожны член гурта грае сваю ролю ў песні, напісаўшы і выканаўшы свой урывак у кампазіцыях&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/hollywood-undead-talk-american-tragedy-darkness-movies-and-hear-me-now/8692325|title=In an interview with ArtistDirect, J-Dog states it.|archive-date=2012-06-09|archive-url=https://www.webcitation.org/68Iczkh9i?url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/hollywood-undead-talk-american-tragedy-darkness-movies-and-hear-me-now/8692325|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Большасць песень робяцца наступным чынам: 2, 3 (рэдка 4) рэп-куплета, прыпеў, выкананы чыстым вакалам, і брыдж, звычайна ўяўляе сабой сумесь таго і другога. Таксама сустракаюцца песні без выкарыстання рэп-куплетаў («Take Me Home», «I’ll Be There», «Second Chances», «Medicate», «Unholy») і без чыстага вакалу («Take Me Home», «I’ll Be There», «Second Chances», «Medicate», «Unholy»).

Да 2009 года партыі, выкананыя чыстым вакалам, спяваў Deuce. З выхадам ''American Tragedy'' яго ролю ўзяў на сябе Danny. Da Kurlzz і Shady Jeff звычайна не мелі свайго ўрыўка ў песнях, выконваючы ролю [[Скрымінг|скрым-вакалістаў]]. Johnny 3 Tears і J-Dog звычайна выконваюць куплеты ў сур’ёзных песнях, а Charlie Scene і Funny Man — у вясёлых песнях клубнай накіраванасці. Ёсць песні, Усе куплеты у якіх выконвае адзін удзельнік гурта: «No Other Place», «Delish», «Cashed Out» (Funny Man), «Young», «S.C.A.V.A.», «Pour Me», «Lion», «Outside», «The Diary», «Paradise Lost», «Ghost», «Pray (Put Em In the Dirt)», «Something To Believe», «Second Chances» (Johnny 3 Tears), «This Love, This Hate»(Deuce), «Everywhere I Go», «Kill Everyone», «Bloody Nose», «Medicate», «Unholy» (Charlie Scene), «From The Ground», «Nobody’s Watching» (J-Dog), «Ghost Beach» (Danny). Толькі ў чатырох песнях прымаюць удзел адразу шэсць членаў гурта «Christmas in Hollywood», «Lump Your Head», «How We Roll», «Gravity». У «The Natives» прымаюць удзел усе сем удзельнікаў, уключаючы Shady Jeff’а. У «Scene for Dummies» таксама прымае ўдзел былы сёмы ўдзельнік, Shady Jeff, выконваючы скіт. У песнях «California Dreaming», «Bang Bang», «We Own the Night», «Time Bomb», «Empire», «Enemy», «Chaos», «Wild In These Streets» і ў «Trap God» удзельнічаюць усе пяць удзельнікаў.

== Маскі ==
На ўсіх канцэртах удзельнікі гурта носяць маскі, апранаючы іх таксама падчас фотасесій і некаторых інтэрв’ю. Удзельнікі самі распрацоўваюць стыль сваіх масак.

Першыя маскі з’явіліся ў самым пачатку творчага шляху «Hollywood Undead» і былі досыць прымітыўнымі. Іх можна сустрэць на нешматлікіх фотаздымках гурта таго перыяду. Таксама яны з’яўляюцца ў першым кліпе на песню «No.5» (2006).

Першыя змены маскі зведалі перад выхадам альбома ''«Swan Songs»''. Яны сталі больш складанымі і прадуманымі. У кожнай маскі з’явілася яшчэ адна вакальная версія, з выразам для рота. На жывых выступах гурт стаў здымаць маскі пасля некалькіх першых песень. Наступныя змены адбыліся ў 2010 годзе, пасля сыходу Deuce і перад выпускам альбома ''«American Tragedy»''. На масках Da Kurlzz, Johnny 3 Tears і J-Dog з’явіліся светлавыя элементы. У адным з сваіх інтэрв’ю Charlie Scene заявіў, што гурт будзе мяняць маскі з выхадам кожнага новага альбома&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.dailyblam.com/news/2011/12/05/exclusive-interview-hollywood-undead-reveal-new-album-details-talk-american-tragedy-|title=EXCLUSIVE INTERVIEW: HOLLYWOOD UNDEAD TALK 'AMERICAN TRAGEDY REDUX' &amp; REVEAL NEW ALBUM DETAILS|date=2011-12-05|publisher=The Daily Blam|accessdate=2012-01-04|archive-date=2013-01-24|archive-url=https://www.webcitation.org/6DuCJ1Bn1?url=http://www.dailyblam.com/news/2011/12/05/exclusive-interview-hollywood-undead-reveal-new-album-details-talk-american-tragedy-|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Улетку 2019 года гурт заявіў, што адмаўляецца ад нашэння масак. Johnny 3 Tears патлумачыў гэтае рашэнне тым, што «ўдзельнікі гурта выраслі з дадзеных вобразаў», а таксама лішнімі выдаткамі пры транспартоўцы масак. Канцэрты з 2020 года праходзілі ўжо без масак.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
!Удзельнік
!2005—2007
!2008—2009
!2010—2012
!2013—2014
!2015—2016
!2017—2019
|-
|[[Файл:Hollywood_Undead_-_Sziget_2015.08.15_(3).JPG|100x100пкс]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;'''J-Dog'''&lt;/center&gt;
|Бэжавая хакейная маска з круглявымі выразамі для вачэй. Рот залеплены доларам, на шчоках бясформенныя чырвоныя плямы — «кровападцёкі».
|Белая больш рэльефная маска, прарэзы для вачэй звузіліся. Пад вачыма — пырскі крыві, на роце — крывавы далар (ёсць два варыянты маскі).
|Белая маска з шэрымі, «абвугленымі» плямамі. Вочы «выпалены», свецяцца, на роце — двухдоларавая банкнота. На масцы своеасаблівы складаны малюнак.
|Маска белага колеру, з фільтрамі ад процівагаза на шчоках. Замест купюры на роце намаляваны знак долара. Таксама на лбе з’явілася выява Усёвідушчага Божага Вока. Вочы «выпалены» і свецяцца чырвоным.
|Вочы «выпалены» больш, пад вачыма — сінякі, намаляваны знак долара. На лбе надпіс «UNDEAD» і Усёвідушчае Вока.
|Маска стала прасцей у дызайне. Вакол адтулін для вачэй фарбай намаляваная выпаленасць і таго ж колеру сцякаючая кроў. Чатыры струменьчыкі з аднаго боку і тры з другога. На месцы рота маецца аб’ёмны знак долара ($). На лбе трохвугольная выпукласць. Маецца тры віды маскі: чорна-залатая, срэбрана-сіняя і чырвона-белая.
|-
|[[Файл:Charlie_Scene_live.jpg|133x133пкс]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;'''Charlie Scene'''&lt;/center&gt;
|На галаве — папяровы пакет з рэстарана Del Taco. Паверх — чорныя акуляры.
|Чорна-белая бандана з надпісам ''Charles P. Scene'', якая затуляе рот і чорныя акуляры.
|Белая бандана з надпісам ''Charlie Scene'' і чорныя акуляры.
|Шэрая бандана з надпісам Charlie Scene. Аправа акуляраў матавага чорнага колеру.
|Бандана, як і ў 2008, чорнага колеру з крыху змененым малюнкам.
|Бандана, на якой ёсць надпіс «HOLLYWOOD CHARLIE SCENE», а таксама маюцца выявы пальмаў і знака LA, які прысутнічае на папярэдніх банданах. Маецца тры выгляду: чорна-залатая, чорна-белая з сіняватым адценнем і чырвона-белая.
|-
|[[Файл:Hollywood_Undead_-_Rock_am_Ring_2015-9538.jpg|146x146пкс]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;'''Johnny 3 Tears'''&lt;/center&gt;
|Белая хакейная маска, пад вачыма чорныя падцёкі, рот заклеены накрыж чырвонай/срэбнай ізастужкай, на лбе некалькі круглых адтулін.
|Блакітная маска, вакол правага вока — чорны матылёк, на правай шчацэ і на падбародку яшчэ некалькі, пад левым вокам — лічба 3. На галаве — бела-залатая капітанская фуражка.
|Маска стала больш выцягнутая па вертыкалі, лічба 3 размяшчаецца па ўсёй левай палове твару і свеціцца, узор матылёў больш складаны. Капітанская фуражка стала чорнага колеру.
|Маска з элементамі мазаікі ці ж з эфектам парэпання, якая складаецца з маленькіх частак. Тройка, як і раней, знаходзіцца на левай палове твару, а правую ўпрыгожвае ўзор з матыля, да таго ж стала залатой.
|Маска мае белыя і сінія рысы, тройка «выбіта» на левай шчацэ. Таксама маюцца элементы парэпання. Уверсе, правей тройкі, бачны матылі, а таксама голуб з гранатай.
|Уся маска пакрыта выразанымі на ёй матылькамі. Выява тройкі адпавядае папярэдняму варыянту, толькі цяпер маецца яшчэ адна тройка, сіметрычная ёй, на другой шчацэ. Маецца тры віды маскі: чорна-залатая, сярэбрана-сіняя і чырвона-белая.
|-
|[[Файл:Мэттью_Клер.jpg|100x100пкс]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;'''Da Kurlzz'''&lt;/center&gt;
|Простая белая тэатральная маска з вузкімі прарэзамі для вачэй, двума круглымі адтулінамі для носа і маленькім ротам.
|Белая маска, правая частка якой ухмыляецца, а левая — злуецца. Правая частка мае відавочнае падабенства з [[Майкл Джэксан|Майклам Джэксанам]].
|Белая маска, левая частка якой — вясёлая, а правая — злая. На масцы стала больш маршчын, на «злой» палове праступаюць чырвоныя святлівыя прожылкі. Таксама свеціцца лінія пасярэдзіне маскі, якая падзяляе дзве паловы. Валасы растрапаныя.
|Маска захавала свае старыя рысы, але цяпер стала больш грознай. Маршчын стала яшчэ больш, і цяпер у маскі дзве новыя паловы: сумная, спалоханая з адкрытым ротам і абгарэлая, злая.
|У маскі дзве паловы: левая сумная (белая) і правая вясёлая (чорная). Больш дэталізаваны рэльеф, шмат маршчын і зморшчын.
| align=&quot;center&quot; |—
|-
|[[Файл:Funny_Man.jpg|133x133пкс]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;'''Funny Man'''&lt;/center&gt;
|На галаве — чорная тканіна без прарэзаў, па-над акулярамі з белай аправай.
|Чорная маска з залатымі літарамі ''FM'' на левай шчацэ і тры залатыя кропкі пад правым вокам, маркотны выраз твару.
|Чорная тканкавая маска без прарэзаў, на левай шчацэ белы значок з надпісам ''UNDEAD'', на правай шчацэ тры белыя кропкі.
|Чорная тканкавая маска. На твары срэбраны ўзор, які надае масцы стыль мексіканскіх барацьбітоў Луча Лібрэ. На правай шчацэ віднеюцца тры белыя кропкі, а на лбе надпіс ''FM''.
|Чорная тканкавая маска без прарэзаў, на левай шчацэ белы надпіс ''LA''. На правай тры белыя кропкі.
|Хакейная маска са мноствам дзірак. На месцы носа дзве дзіркі, як у чэрапа. На правай шчацэ тры белыя кропкі. Адтуліны вачэй і носа зашытыя тканінай. Маецца тры віды: чорная, сіняя і чырвоная.
|-
|[[Файл:Danny_Murillo_by_Kristopher_Overall.jpg|100x100пкс]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;'''Danny'''&lt;/center&gt;
| align=&quot;center&quot; |—
|Залатая маска з чорнымі плямамі
|Залатая маска з металічным бляскам. Вакол левага вока — лацінскі крыж.
|Залатая маска са стражэйшымі рысамі твару. Лацінскі крыж замянілі гільзы ад патронаў.
|Маска сплецена з кольцаў (накшталт кальчугі) залатога колеру, адсутнічаюць прарэзы для вачэй і рота, каля левага вока — сілуэт гільзы.
|Маска з ухмылкай, з крыжом і плямамі на правай шчацэ. Маецца тры віды: чорна-залатая, срэбрана-сіняя і чырвона-белая.
|-
|[[Файл:Deuce.jpg|100x100пкс]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;'''Deuce'''&lt;/center&gt;
|Белая хакейная маска з блакітнымі падцёкамі пад вачыма. Рот залеплены трыма палоскамі ружовай ізаленты рознай даўжыні.
|Срэбная маска. Рот залеплены трыма палоскамі ружовай ізаленты рознай даўжыні, маецца прарэз для рота.
|'''Як сольны выканаўца''': Срэбная маска. Рот залеплены трыма палоскамі ружовай ізаленты рознай даўжыні, маецца прарэз для рота.
|'''Як сольны выканаўца''': Срэбраная маска, пакрытая люстранымі пласцінамі; маска, размаляваная ў колеры амерыканскага сцяга; чырвоная маска, пакрытая надпісамі «Danger».
|'''Як сольны выканаўца''': Срэбная хакейная маска з украпінамі белага, рот залеплены трыма палоскамі ружовай ізаленты рознай даўжыні.
|'''Як сольны выканаўца:''' Срэбная хакейная маска з украпінамі белага, рот залеплены трыма палоскамі ружовай ізаленты рознай даўжыні.
|-
|[[Файл:Шэди_Джеф.jpg|100x100пкс]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;'''Shady Jeff'''&lt;/center&gt;
|Чорная\чырвоная бандана, чорныя сонечныя акуляры.
| align=&quot;center&quot; |—
| align=&quot;center&quot; |—
| align=&quot;center&quot; |—
| align=&quot;center&quot; |—
| align=&quot;center&quot; |—
|}

== Дыскаграфія ==
'''Альбомы'''
* ''Swan Songs'' (2008)
* ''American Tragedy'' (2011)
* ''Notes From The Underground'' (2013)
* ''Day of the Dead'' (2015)
* ''Five'' (2017)
* ''New Empire, Vol.1'' (2020)
* ''New Empire, Vol.2'' (2020)
* ''Hotel Kalifornia'' (2022)
'''Міні-альбомы'''

* ''Swan Songs B-Sides'' (2009)
* ''Swan Songs Rarities'' (2010)
* ''Black Dahlia Remixes'' (2010)
* ''Psalms'' (2018)

== Узнагароды і намінацыі ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
! style=&quot;width:5%;&quot; |Год
! style=&quot;width:35%;&quot; |Намінант
! style=&quot;width:40%;&quot; |Катэгорыя
! style=&quot;width:10%;&quot; |Вынік
! style=&quot;width:10%;&quot; |Месца
|-
| align=&quot;center&quot; |2009
| align=&quot;center&quot; |'''Hollywood Undead'''
|Rock On Request: Top Crunk/Rock-rap Band&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt;
| align=&quot;center&quot; |Перамога
|1
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;center&quot; |'''«Been to Hell»'''
|AOL Radio: Top 10 Rock Songs of 2011&lt;ref name=&quot;10 Best Rock Songs of 2011&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.aolradioblog.com/features/best-rock-songs-2011/|title=10 Best Rock Songs of 2011|accessdate=2011-12-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/68Id5ovGW?url=http://www.aolradioblog.com/features/best-rock-songs-2011/|archivedate=2012-06-09}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |Перамога
|5
|-
| align=&quot;center&quot; |'''«Levitate (Digital Dog Club mix)»'''
|WGRD’s 2011 Favorite Listener Band of The Year&lt;ref name=&quot;Vote For WGRD's 2011 Favorite Listener Band of The Year&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wgrd.com/vote-for-wgrds-2011-favorite-listener-band-of-the-year/|title=Vote For WGRD's 2011 Favorite Listener Band of The Year|accessdate=2011-12-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/68Id6nXua?url=http://wgrd.com/vote-for-wgrds-2011-favorite-listener-band-of-the-year/|archivedate=2012-06-09}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |Перамога
|1
|-
|}

== Склад ==
{{Слупкі}}
{{Col-2}}'''Цяперашні склад'''
* [[J-Dog]] — [[вакал]], [[скрымінг|скрым]], [[гітара]], [[клавішныя]], [[музычнае праграмаванне|праграмаванне]] &lt;small&gt;(2005—цяперашні час)&lt;/small&gt;, [[бас-гітара]] &lt;small&gt;(2011—цяперашні час)&lt;/small&gt;
* [[Дзілан Альварэс|Funny Man]] — вакал, скрым &lt;small&gt;(2005—цяперашні час)&lt;/small&gt;
* [[Джордж Рэйган|Johnny 3 Tears]] — вакал, скрым &lt;small&gt;(2005—цяперашні час)&lt;/small&gt;, бас-гітара &lt;small&gt;(2013—цяперашні час)&lt;/small&gt;
* [[Charlie Scene]] — вакал, скрым, гітара &lt;small&gt;(2005—цяперашні час)&lt;/small&gt;
* [[Даніэль Мурылья|Danny]] — вакал &lt;small&gt;(2010—цяперашні час)&lt;/small&gt;, клавішныя &lt;small&gt;(2011—цяперашні час)&lt;/small&gt;, гітара &lt;small&gt;(2011—цяперашні час)&lt;/small&gt;, бас-гітара &lt;small&gt;(2013—цяперашні час)&lt;/small&gt;
; Цяперашнія сесійныя ўдзельнікі
* Greg Garman — [[ударныя]], [[перкусія (музыка)|перкусія]]&lt;small&gt;(2019—цяперашні час)&lt;/small&gt;
; Былыя ўдзельнікі
* [[Da Kurlzz]] — ударныя, перкусія, скрым &lt;small&gt;(2005—2017)&lt;/small&gt;
* [[Shady Jeff]] — вакал, скрым &lt;small&gt;(2005—2007)&lt;/small&gt;
* [[Deuce]] — вакал, скрым, бас-гітара &lt;small&gt;(2005—2009)&lt;/small&gt;
; Былыя сесійныя ўдзельнікі
* Glendon «Biscuitz» Crain — ударныя, перкусія &lt;small&gt;(2008—2010)&lt;/small&gt;
* Daren Pfeifer — ударныя, перкусія &lt;small&gt;(2010—2014)&lt;/small&gt;
* Tyler Mahurin — ударныя, перкусія &lt;small&gt;(2014—2017)&lt;/small&gt;
* Matt Oloffson — ударныя, перкусія &lt;small&gt;(2017—2019)&lt;/small&gt;{{Слупкі-канец}}

=== Часавая шкала ===
{{#tag:timeline|ImageSize=width:900 height:auto barincrement:22
PlotArea       = left:100 bottom:100 top:0 right:10
Alignbars      = justify
DateFormat     = dd/mm/yyyy
Period         = from:01/01/2005 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis       = orientation:horizontal format:yyyy
Legend         = orientation:vertical position:bottom columns:4
ScaleMajor     = increment:1 start:2005
ScaleMinor     = increment:1 start:2005

Colors =
  id:Vocals              value:red         legend:Вакал
  id:Guitar              value:green       legend:Гітара
  id:Bass                value:blue        legend:Бас-гітара
  id:Keys                value:purple      legend:Клавішныя
  id:Drums               value:orange      legend:Ударныя,_перкусія
  id:Tour                value:yellow        legend:Сесійны_музыка
  id:Lines1              value:black       legend:Студыйныя_альбомы
  id:Lines2              value:gray(0.7)       legend:EP
  id:bars                value:gray(0.95)

BackgroundColors = bars:bars

LineData =
  layer:back
  color:Lines1
  at:02/09/2008
  at:04/04/2011
  at:08/01/2013
  at:31/03/2015
  at:27/10/2017
  at:14/02/2020
  at:04/12/2020
  at:12/08/2022

 color:Lines2
  at:23/06/2009
  at:20/04/2010
  at:13/09/2010
  at:02/11/2018

 
BarData =
 bar:De         text:&quot;Deuce&quot;
 bar:JD         text:&quot;J-Dog&quot;
 bar:SJ         text:&quot;Shady Jeff&quot;
 bar:DK         text:&quot;Da Kurlzz&quot;
 bar:CS         text:&quot;Charlie Scene&quot;
 bar:FM         text:&quot;Funny Man&quot;
 bar:J3T        text:&quot;Johnny 3 Tears&quot;
 bar:Da         text:&quot;Danny&quot;
 bar:GC         text:&quot;Biscuitz&quot;
 bar:DP         text:&quot;Daren Pfeifer&quot;
 bar:TM         text:&quot;Tyler Mahurin&quot;
 bar:MO         text:&quot;Matt Oloffson&quot;

PlotData =
  width:13 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
  bar:SJ         from:15/02/2005 till:15/06/2007 color:Vocals
  bar:JD         from:01/01/2005 till:end color:Vocals
  bar:De         from:01/01/2005 till:15/01/2010 color:Vocals
  bar:Da         from:10/10/2009 till:end color:Vocals
  bar:FM         from:03/06/2005 till:end color:Vocals
  bar:J3T        from:03/06/2005 till:end color:Vocals
  bar:CS         from:03/06/2005 till:end color:Vocals
  bar:DK         from:12/04/2005 till:01/05/2017 color:Vocals 
  bar:GC         from:01/01/2008 till:01/01/2010 color:Drums
  bar:DP         from:01/01/2010 till:30/10/2014 color:Drums
  bar:TM         from:30/10/2014 till:11/12/2017 color:Drums
  bar:MO         from:11/12/2017 till:end  color:Drums

  width:9
  bar:JD         from:01/01/2005 till:end color:Bass
  bar:Da         from:08/01/2013 till:end color:Guitar

  width:7
  bar:JD         from:01/01/2005 till:end color:Keys
  bar:De         from:01/01/2005 till:15/01/2010 color:Keys
  bar:Da         from:21/10/2011 till:end color:Guitar
  bar:Da         from:21/10/2017 till:end color:Keys

  width:3
  bar:JD         from:01/01/2005 till:end color:Guitar 
  bar:De         from:01/01/2005 till:15/01/2010 color:Bass 
  bar:Da         from:10/10/2009 till:15/01/2010 color:Tour 
  bar:Da         from:22/03/2011 till:end color:Keys 
  bar:J3T        from:08/01/2013 till:end color:Bass 
  bar:CS         from:03/06/2005 till:end color:Guitar 
  bar:DK         from:12/04/2005 till:01/05/2017 color:Drums 
  bar:GC         from:01/01/2008 till:01/01/2010 color:Tour 
  bar:DP         from:01/01/2010 till:30/10/2014 color:Tour 
  bar:TM         from:30/10/2014 till:11/12/2017 color:Tour 
  bar:MO         from:11/12/2017 till:end  color:Tour
  bar:Da         from:21/10/2017 till:end color:Bass}}

== Дадатковыя факты ==

* Мянушкі удзельнікаў звязаныя з чым-небудзь, напрыклад: ''J-Dog'' — з ініцыяламі «JD» (Jorel Decker), ''Johnny 3 Tears'' утворана ад назвы яго ранейшага гурта «3 Tears», ''Da Kurlzz'' назвалі ў гонар яго кучаравых валасоў, Deuce — скарачэнне ''Tha Producer'', ''Funny Man —'' з-за яго вясёлага нораву і часцяком нясмешных жартаў, ''Charlie Scene —'' па словах Чарлі, гэта першае, што прыйшло яму ў галаву, ''Danny —'' ад яго сапраўднага імя — Daniel&lt;ref name=&quot;J3Ttatoos&quot;&gt;[http://hollywoodundead.ru/profiles/blogs/8-lyubimyh-tatuirovok-johnny-3 Johnny 3 Tears about Tatoos] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121003015122/http://hollywoodundead.ru/profiles/blogs/8-lyubimyh-tatuirovok-johnny-3 |date=3 кастрычніка 2012 }} {{Недаступная спасылка|месяц=08|год=2013|url=http://hollywoodundead.ru/profiles/blogs/8-lyubimyh-tatuirovok-johnny-3|id=20120107}}&lt;/ref&gt;.
* Многія фанаты прымаюць песню «I Must Be Emo» за творчасць Hollywood Undead, аднак яна напісана дуэтам Adam &amp; Andrew. ''«Людзі настолькі, блін, тупыя, што лічаць гэтую песню нашай!»'' — пракаментаваў Da Kurlzz&lt;ref&gt;[http://clubs.ya.ru/4611686018427451062/replies.xml?item_no=5 12 Questions for Da Kurlzz]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.
* Сімвалам гурта з’яўляецца голуб, які нясе гранату. Па словах Johnny 3 Tears, ён азначае, што ў любым становішчы ёсць выбар, за які мы пасля нясем адказнасць&lt;ref name=&quot;J3Ttatoos&quot; /&gt;.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==

* [http://hollywoodundead.com/ Афіцыйны сайт]{{Ref-en}}
* {{YouTube user|HollywoodUndeadVEVO}}.
* [http://www.lastfm.ru/music/Hollywood+Undead Профіль Hollywood Undead] на [[Last.fm]].

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Выканаўцы Universal Music Group]]
[[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Лакальны подпіс у выявы з Вікіданых]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Рэп-рок-гурты]]</text>
      <sha1>62ld48rsud0y43y4qsp7z6m4sfy8bde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хіміка-тэхналагічны факультэт БДУТ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>729828</id>
    <revision>
      <id>5142682</id>
      <parentid>5029074</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3382" sha1="ja0ap438fhxkvqtfrfehdrfr3y048v9" xml:space="preserve">{{не блытаць|Хіміка-тэхналагічны факультэт БДУ|хіміка-тэхналагічным факультэтам БДУ}}

{{Картка факультэта
| назва          = Хіміка-тэхналагічны факультэт 
| арыгінал       = Хіміка-тэхналагічны факультэт БДУТ
| вну            = 
| эмблема        = 
| памер эмблемы  = 
| выява          = 
| подпіс         = 
| ранейшыя назвы = 
| міжназва       = 
| дэвіз          = 
| заснаваны      =  1994
| закрыты        = 
| дэкан          = [[Аляксандр Юр’евіч Балоцька]]
| размяшчэнне    =
| адрас          = {{BLR}}, 212027, [[Магілёў]], [[праспект Шміта (Магілёў)|прасп. Шміта]], 3
| каардынаты     = 
| сайт           = https://www.bgut.by/faculty-htf/
}}

'''Хіміка-тэхналагічны факультэт''' — адзін з факультэтаў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт харчовых і хімічных тэхналогій|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта харчовых і хімічных тэхналогій]].

== Гісторыя ==
Хіміка-тэхналагічны факультэт утвораны ў 1994 годзе пасля рэарганізацыі факультэтаў тэхналагічнага інстытута.

== Кафедры ==
* тэхналогіі малака і малочных прадуктаў
* тэхналогіі прадукцыі грамадскага харчавання і мясапрадуктаў
* хімічнай тэхналогіі высокамалекулярных злучэнняў

== Спецыяльнасці ==
* Вытворчасць і перапрацоўка палімерных матэрыялаў
* Вытворчасць прадуктаў харчавання з жывёльнай сыравіны
* Вытаорчасць прадукцыі і арганізацыя грамадскага харчавання

== Дэканы ==
* [[Зоя Васільеўна Васіленка]] (1994—1996)
* [[Таццяна Іванаўна Піскун]] (1996—2012)
* [[Алег Уладзіміравіч Шкаброў]] (2012—2023)
* [[Аляксандр Юр’евіч Балоцька]] (з 19 снежня 2023)&lt;ref&gt;[https://bgut.by/content/bolotko-aleksandr-yurevich Болотько Александр Юрьевич]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
 

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://www.bgut.by/faculty-htf/ Афіцыйны сайт факультэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230113115008/https://www.bgut.by/faculty-htf/ |date=13 студзеня 2023 }}

{{Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт харчовых і хімічных тэхналогій}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:1974 год у Магілёве]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе]]
[[Катэгорыя:Факультэты БДУТ]]
[[Катэгорыя:Хімічныя факультэты|БДУТ]]</text>
      <sha1>ja0ap438fhxkvqtfrfehdrfr3y048v9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэрнеўскі сельсавет (Дрыбінскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>732437</id>
    <revision>
      <id>5143025</id>
      <parentid>5014193</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T10:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5143025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9752" sha1="1d3ttyab4ueg3f4g09vmj43h2xe6rft" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Чэрнеўскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чэрнеўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Дрыбінскі раён]]
|Уключае                   = 24 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Чэрнеўка (Дрыбінскі раён)|Чэрнеўка]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2148
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = https://dribin.gov.by/vlast/selispolkomy/item/152-%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чэ́рнеўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Чэрнеўка (Дрыбінскі раён)|Чэрнеўка]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Дрыбінскага раёна БССР, з 8 ліпеня 1931 года — [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] БССР, з 25 ліпеня 1931 года — [[Горацкі раён|Горацкага раёна]] БССР, з 12 лютага 1935 года — Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]]. 28 верасня 1959 года ў склад сельсавета ўключаны 4 населеныя пункты ([[Васільеўка (Дрыбінскі раён)|Васільеўка]], [[Галабурды (Дрыбінскі раён)|Галабурды]], [[Зямцы (Дрыбінскі раён)|Зямцы]] і [[Кішчыцы]]) скасаванага [[Бельскі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Бельскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.&lt;/ref&gt;. 11 сакавіка 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Еганоўскі сельсавет|Еганоўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.&lt;/ref&gt;. 11 красавіка 1960 года ў склад сельсавета з [[Любіжскі сельсавет|Любіжскага сельсавета]] [[Горацкі раён|Горацкага раёна]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Белая (Дрыбінскі раён)|Белая]], [[Засценкі Белыя]] і [[Рабкі (Дрыбінскі раён)|Рабкі]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.&lt;/ref&gt;. 15 студзеня 1965 года ў склад адноўленага [[Ардацкі сельсавет|Ардацкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Грамакі]], [[Новае Займішча]], [[Расцяроб]], [[Рудзіцы]], [[Старое Займішча]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).&lt;/ref&gt;. З 29 снежня 1989 года ў складзе адноўленага Дрыбінскага раёна.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2446 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 95,1 % — [[беларусы]], 3,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 2148 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

{{Чэрнеўскі сельсавет (Дрыбінскі раён)}}
{{Дрыбінскі раён}}

[[Катэгорыя:Чэрнеўскі сельсавет (Дрыбінскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чавускага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Горацкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шклоўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>1d3ttyab4ueg3f4g09vmj43h2xe6rft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>І-16</title>
    <ns>0</ns>
    <id>735302</id>
    <revision>
      <id>5142683</id>
      <parentid>5031419</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вычытка</comment>
      <origin>5142683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1166" sha1="3zgdumqpf3wiks57epoehzorcu6ruiv" xml:space="preserve">{{Картка ЛА}}
'''І — 16 (ЦКБ-12) «знішчальнік шаснаццаты»''' (у прастамоўі — «'''Ішак'''», «'''Ішачок'''») — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] аднаматорны [[знішчальнік]]-[[манаплан]] [[1930-я|1930-х]] гадоў, створаны ў канструктарскім бюро авіяканструктара Мікалая Палікарпава. Адзін з першых у свеце серыйных знішчальнікаў-манапланаў, у якіх шасі пры палёце прыбіралася. Самалёт меў пераважна драўляную канструкцыю і фанерную ашалёўку.

Выпускаўся ў СССР і быў асноўным знішчальнікам [[Ваенна-паветраныя сілы СССР|ВПС РСЧА]] да пачатку 1942 года.

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Самалёты СССР]]
[[Катэгорыя:Знішчальнікі]]</text>
      <sha1>3zgdumqpf3wiks57epoehzorcu6ruiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цім Скарэнка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>736316</id>
    <revision>
      <id>5142851</id>
      <parentid>5133552</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32538" sha1="dpual94loiw7iuafg1cldq185agvvax" xml:space="preserve">{{Машынны пераклад}}
{{Пісьменнік
 | Імя                = Цім Скарэнка
 | Фота               = Skorenko 1.jpg
 | Подпіс             = Цім Скарэнка ў 2009 годзе
 | Дата нараджэння    = [[28 лютага]] [[1983]]
 | Месца нараджэння   = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], 
 | Імя пры нараджэнні = Цімафей Юр'евіч Скарэнка
 | Псеўданімы         = Эрык Дэлае
 | Род дзейнасці      = [[пісьменнік]], [[паэт]], аўтар-выканаўца, [[журналіст]]
 | Гады актыўнасці    = 2002 — цяперашні час
 | Жанр               = [[фантастыка]], [[Рэалізм (літаратура)|рэалізм]]
 | Мова твораў  = [[Руская мова|руская]]
 | Дэбют              = «Ода абсалютнай жорсткасці»
 | Прэміі             = «Срэбная страла» (2010, 2012)&lt;br&gt;«Еўракон» (2011)&lt;br&gt;«Бронзавы слімак» (2011)&lt;br&gt;«Бронзавы кадуцей» (2011)&lt;br&gt;«Вандроўнік» (2012)&lt;br&gt;Літаратурная прэмія імя Аляксандра Бяляева (2015)
 | Сайт = http://www.timskorenko.ru/
}}

'''Цімафе́й''' ('''Цім''') '''Юр'евіч Скарэнка''' (нар. [[28 лютага]] [[1983]], [[Мінск]]) — расейскі і беларускі  [[пісьменнік]]&lt;ref&gt;[http://nostradamvs.livejournal.com/493318.html Жанравая самаідэнтыфікацыя Ціма Скарэнкi]&lt;/ref&gt;, [[паэт]], аўтар-выканаўца и журналіст. Як пісьменнік працуе на мяжы жанраў фантастыкі і рэалізму, аўтар у тым ліку шэрагу рэалістычных і гістарычных апавяданняў. Займаецца папулярызацыяй навукі&lt;ref&gt;[http://www.timskorenko.ru/lekzii_past.html Архіў мінулых лекцый на сайце Ціма Скарэнкi]&lt;/ref&gt;, чытае лекцыі на тэхнічныя тэмы.

== Біяграфія ==

Скончыў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]]&lt;ref&gt;[http://timskorenko.ru/bio.html Біяграфія на афіцыйным сайце]&lt;/ref&gt; па спецыяльнасці [[Рухавік унутранага згарання|«Рухавікі ўнутранага згарання»]]. Да 2009 года працаваў на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] інжынерам-выпрабавальнікам аўтамабільнай акустыкі, у 2009 годзе пераехаў у Маскву, стаў рэдактарам у часопісе «Што новага ў навуцы і тэхніцы». У канцы таго ж года перайшоў у «Папулярную механіку». З 2018 года працуе ў [[Лабараторыя Касперскага|«Лабараторыі Касперскага»]]&lt;ref name=&quot;linkedin.com&quot;&gt;[https://www.linkedin.com/in/tim-skorenko/ Пералік месцаў працы ў сацыяльнай сетцы Linkedin]&lt;/ref&gt;.

== Проза ==
Літаратурай пачаў займацца ў 2004 годзе. У 2007 годзе ўвайшоў у шорт-ліст незалежнай літаратурнай прэміі «Дэбют»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120420174431/http://www.pokolenie-debut.ru/lica_premii/s/tim_skorenko/ Цім Скарэнка на сайце прэміі «Дэбют»]&lt;/ref&gt;. Першая публікацыя – апавяданне «Ціхія гульні» ў альманаху “Поўдзень. XXI стагоддзе» (№ 9’2008)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130127172621/http://vokrugsveta.ru/polden/number/145/ Альманах «Поўдзень. XXI стагоддзе» за верасень 2008 года]&lt;/ref&gt;. Першы сольны апублікаваны твор – раман «Ода абсалютнай жорсткасці» (М.: Факультэт, 2010). Другі раман Ціма Скарэнкi, «Сад Іераніма Босха» (2011), увайшоў у лонг-лісты прэмій «Вялікая кніга»&lt;ref&gt;[http://www.bigbook.ru/win/long-list-2011.php Доўгі спіс прэміі «Вялікая кніга» сезона 2010-2011 гг.]&lt;/ref&gt; і «Нацыянальны бэстсэлер»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160130162143/http://www.natsbest.ru/11_N2.html# Доўгі спіс прэміі «Нацыянальны бэстсэлер» сезона 2011 года]&lt;/ref&gt; i атрымаў шэраг жанравых узнагарод, у тым ліку «[[Бронзавы слімак]]»&lt;ref&gt;[http://fantlab.ru/award12 Лаўрэаты прэміі «Бронзавы слімак»]&lt;/ref&gt; [[Барыс Натанавіч Стругацкі|Барыса Стругацкага]]. На сёння апублікавана 45 апавяданняў (у перыёдыцы і сольным зборніку) і 7 раманаў.

== Аўтарская песня і паэзія ==

З 1998 года піша песні і выконвае іх пад гітару, з'яўляецца лаўрэатам і дыпламантам шэрагу фестываляў аўтарскай песні і паэтычных конкурсаў. Доўгі час быў&lt;ref&gt;[http://www.bards.ru/collectives/info.php?id=91 Інфармацыя аб КАП БДУ на bards.ru]&lt;/ref&gt; у клубе аўтарскай песні [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref&gt;[http://alesha-n.livejournal.com/3874.html Аб'ява аб закрыцці клуба АП БДУ]&lt;/ref&gt;. У розны час станавіўся лаўрэатам і дыпламантам фестываляў аўтарскай песні «Славутыч» ([[Славутыч]], [[Украіна]]), «Ліцадзейства старога горада» и «Лістапад» (абодва — [[Віцебск]], [[Беларусь]]), «Булат» ([[Сумы]], [[Украіна]]), «Унікальны аўтар» ([[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]]) і іншых.
Запісаў шэсць студыйных альбомаў у жанры аўтарскай песні&lt;ref&gt;[https://music.yandex.ru/artist/8777961 Дыскаграфія Ціма Скарэнкi на Яндэкс-Музыцы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.timskorenko.ru/ap.html Дыскаграфія Ціма Скарэнкi на афіцыйным сайце]&lt;/ref&gt;.
У якасці паэта публікуецца часцей за ўсё ва ўласным блогу. Першая «папяровая» публікацыя вершаў – альманах «Панядзелак» (М.: Эксма, 2006). У 2011 годзе ў Германіі выйшаў зборнік вершаў «Псы Гасподнія» ([[Зіндэльфінген]]: stella.ru, 2011. ISBN 978-3-941953-35-2)&lt;ref&gt;[http://russkijstil.ucoz.de/load/psy_gospodni/5-1-0-141 Зборнік «Псы Гасподнія»]&lt;/ref&gt;. З 2003 года выступае з канцэртамі – і як аўтар-выканаўца, і з чытаннем вершаў. Выступаў у Менску, Маскве, Санкт-Пецярбургу, Казані, Ніжнім Ноўгарадзе, Віцебску, Наваполацку, Палтаве і гэтак далей.

== Журналістыка і папулярызацыя навукі ==
З 2009 па 2018 год працаваў у сферы журналістыкі — спачатку ў часопісе «Што новага ў навуцы і тэхніцы», затым — у «Папулярнай механіцы». Супрацоўнічае ў якасці калумніста з часопісам «Свет фантастыкі». Апублікаваў больш за 400 артыкулаў у часопісах «Папулярная механіка», «Свет фантастыкі», «Што новага ў навуцы і тэхніцы», [[Maxim|«Maxim»]], «Tatler», «Cosmopolitan», «Веснік паветраплавання», «SportFacilities», «Тэхніка — моладзі» і іншых. З 2015 па 2018 год працаваў галоўным рэдактарам інтэрнэт-партала popmech.ru&lt;ref name=&quot;linkedin.com&quot;/&gt;.

З 2014 года займаецца папулярызацыяй навукі, чытае лекцыі на тэхнічныя тэмы ў розных гарадах &lt;ref&gt;[https://theoryandpractice.ru/presenters/45136-tim-skorenko/seminars Архіў лекцый на «Тэорыях і практыках»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=gj1U7lodwhA Лекцыя «Як стаць вынаходнікам» у Варонежы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Анонс лекцыі ў Екацярынбурзе |url=http://downtown.ru/voronezh/city/6995 |accessdate=28 сакавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181008174943/http://downtown.ru/voronezh/city/6995 |archivedate=8 кастрычніка 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.timskorenko.ru/lekzii_past.html Архіў лекцый на афіцыйным сайце]&lt;/ref&gt;. Выпусціў шэраг навукова папулярных кніг. Кніга «Вынайдзена ў Расіі: гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II» трапіла ў шорт-ліст прэміі «Асветнік» 2017 года&lt;ref&gt;[http://premiaprosvetitel.ru/booksauthors/?year=2017 Шорт-ліст прэміі «Асветнік-2017»]&lt;/ref&gt;, а кніга «Вынайдзена ў СССР. Гісторыя вынаходніцкай думкі з 1917 па 1991 год» — у лонг-ліст прэміі «Асветнік» 2019 года&lt;ref&gt;[http://premiaprosvetitel.ru/booksauthors/?year=2019 Лонг-ліст прэміі «Асветнік-2019»]&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды і прэміі ==

Лаўрэат літаратурных прэмій (проза)&lt;ref&gt;[http://fantlab.ru/autor5446 Біяграфія на fantlab.ru]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://fantlab.ru/autor5446/awards Спіс прэмій і намінацый Ціма Скарэнкi]&lt;/ref&gt; «Срэбная страла» (2010, 2012), «Еўракон» (2011), [[Бронзавы слімак|«Бронзавы слімак»]] (2011), «Бронзавы кадуцей» (2011), «Бягучая па хвалях» за лепшы жаночы вобраз у фантастычным творы (2011 – за вобраз Маі ў рамане «Законы прыкладной эўтаназіі»)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://novostiliteratury.ru/2012/11/novosti/festival-fantastiki-sozvezdie-ayu-dag-2012-vzglyad-iznutri/ |title=Фестиваль фантастики «Сузор'е Аю-Даг-2012» – погляд знутры |access-date=28 сакавіка 2023 |archive-date=19 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719010903/https://novostiliteratury.ru/2012/11/novosti/festival-fantastiki-sozvezdie-ayu-dag-2012-vzglyad-iznutri/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, «Вандроўнік» (2012), «Бронзавы Раскон» (2012), «Дні фантастыкі ў Кіеве» (2011), «Facultet» (2009) і іншых. Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Аляксандра Бяляева 2015 года&lt;ref&gt;[http://trv-science.ru/2015/10/06/belyaevskij-festival-2015-goda/ Газета «Троіцкі варыянт» пра Бяляеўскі фестываль]&lt;/ref&gt; за цыкл нарысаў «Займальныя навуковыя доследы і майстар-класы», апублікаваны ў часопісе «Папулярная механіка».

Лаўрэат паэтычных прэмій «Скрыжаванне» (2009), «Ілля-Прэмія» (2009)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ilyapremia.ru/shortlist.php?year=2009 |title=«Ілля-Прэмія» |access-date=28 сакавіка 2023 |archive-date=3 чэрвеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603170602/http://www.ilyapremia.ru/shortlist.php?year=2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, «Літаратурная Вена» (2010)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100918012546/http://www.litaustria.org/index.php?page=itogi Вынікі конкурсу «Літаратурная Вена 2010»]&lt;/ref&gt;, прэміі імя В. Бешанкоўскай (2010/11)&lt;ref&gt;[http://schriftstellergilde.org/page11.php Прэмія імя Вольгі Бешанкоўскай]&lt;/ref&gt; ды іншых.

Лаўрэат XLI [[Усерасійскі фестываль аўтарскай песні імя Валерыя Грушына|Усерасійскага фестывалю аўтарскай песні імя Валерыя Грушына]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Вынікі XLI Усерасійскага фестывалю аўтарскай песні імя Валерыя Грушына |url=http://grushinka.ru/laureats/6377-laureaty-i-diplomanty-41-vserossiiskogo-festivalya-avtorskoi-pesni-imeni-valeriya-grushina.html |accessdate=28 сакавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714131322/http://grushinka.ru/laureats/6377-laureaty-i-diplomanty-41-vserossiiskogo-festivalya-avtorskoi-pesni-imeni-valeriya-grushina.html |archivedate=14 ліпеня 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Узнагароды ў галіне медыяменеджменту ===

* XVIII Нацыянальная прэмія ў галіне медыябізнесу «Медыяменеджэр Расіі 2018» у намінацыі «Электронныя СМІ / Анлайн-медыя» «За пашырэнне тэрыторыі брэнда за рамкі прэсы, паспяховае развіццё праекта і фарміраванне новай аўдыторыі ў digital-прасторы» &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Лаўрэаты прэміі «Медыяменеджэр Расіі 2018» |url=http://www.media-manager.ru/laureaty/2018/ |accessdate=28 сакавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181008135101/http://www.media-manager.ru/laureaty/2018/ |archivedate=8 кастрычніка 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Рэйтынг маладых медыямэнэджараў Расіі 2017, пазіцыя А (ніжняя частка верхняга дыяпазону рэйтынгу). Пасада: галоўны рэдактар сайта «Папулярная механіка», ВД Independent Media; сфера — стварэнне кантэнту (прадукту)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://youngmediaman.ru/results/ |title=Вынікі рэйтынгу маладых медыямэнэджараў Расіі |access-date=28 сакавіка 2023 |archive-date=8 кастрычніка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008135007/https://youngmediaman.ru/results/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Рэйтынг маладых медыя-мэнэджараў Расіі 2016, пазіцыя А (ніжняя частка верхняга дыяпазону рэйтынгу). Пасада: галоўны рэдактар сайта «Папулярная механіка», ВД Independent Media; сфера — стварэнне кантэнту (прадукту)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://youngmediaman.ru/results/ |title=Вынікі рэйтынгу маладых медыя-мэнэджараў Расіі |access-date=28 сакавіка 2023 |archive-date=8 кастрычніка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008135007/https://youngmediaman.ru/results/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==

=== Кнігі ===
* «Ода абсалютнай жорсткасці». Раман. М .: «Facultet», 2010. ISBN 978-5-904358-06-8
* «Сад Iераніма Босха». Раман. М.: «Снежны ком М», 2011. Серыя: Нерэальная проза. ISBN 978-5-904919-12-2
* «Законы прыкладной эўтаназіі». Раман. М.: «Снежны ком М», 2011. Серыя: Сапраўдная фантастыка. ISBN 978-5-904919-22-1
* «Псы Гасподнія». Вершы. Зіндэльфінген: «stella.ru», 2011. ISBN 978-3-941953-35-2
* «Уздоўж па лязе слоў». Зборнік навэл. М.: «Фантаверсум», 2012. Серыя: Талейдаскоп. ISBN 978-5-905360-15-2
* «Легенды невядомай Амерыкі». Раман. М.: «Снежны ком М», 2013. Серыя: Нерэальная проза. ISBN 978-5-904919-43-6
* «Пераплётчык» [пад псеўданімам Эрык Дэлае]. Раман. М.: «Эксма», 2014. ISBN 978-5-699-66030-8
* «Эверэст». Раман. М.: «АСТ», 2018. Серыя: Суперпроза. ISBN 978-5-17-110754-3
* «Легенды невядомай Амерыкі». Раман. М.: «АСТ», 2019. Серыя: Суперпроза. ISBN 978-5-17-115877-4
* «Шкло». Раман. М.: «АСТ», 2021. Серыя: Майстры інтэлектуальнай фантастыкі. ISBN 978-5-17-136637-7

=== Навукова-папулярныя выданні ===

* «Эвалюцыя думкі ў знамянальных датах навукі і экспанатах Політэхнічнага музея: каляндар 2017». Навукова-папулярнае выданне. Волкава В., Туманава В., Скарэнка Т. [Пад рэдакцыяй Мамантава Д.] М.: Політэхнічны музей, 2017. Серыя: Каляндар Політэхнічнага музея. ISBN 978-5-98962-04409&lt;ref name=&quot;timskorenko.ru&quot;&gt;[http://timskorenko.ru/lekzii_knigi.html Навукова-папулярная бібліяграфія Ціма Скарэнка]&lt;/ref&gt;
* «Вынайдзена ў Расіі. Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Навукова-папулярнае выданне. М.: Альпіна нон-фікшн, 2017. ISBN 978-5-91671-752-5&lt;ref&gt;[https://www.ng.ru/non-fiction/2017-12-07/%2014_915_inventions.html Станіслаў Сакрэтаў. Ад ледаколаў да лялечнай мультыплікацыі. - «Незалежная газета», 2017, № 267 (7131)]&lt;/ref&gt;
* «Папулярная механіка. Займальныя доследы і эксперыменты». Навукова-папулярнае выданне. Скарэнка Т., Апрэсаў С., Мамантаў Д., Ягораў І., Гарачкін Д., Чарняўскас В. [Пад рэдакцыяй Скарэнкi Т.] М.: АСТ, 2018. ISBN 978-5-17-096930-2&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.moscowbooks.ru/book/908237/ |title=Сайт кнігарні «Масква» |access-date=28 сакавіка 2023 |archive-date=4 снежня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204171145/https://www.moscowbooks.ru/book/908237/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* «Папулярная механіка. Займальныя доследы і эксперыменты». Навукова-папулярнае выданне (2-е выд., выпраўленае і дапоўненае). Скарэнка Т., Апрэсаў С., Мамантаў Д., Ягораў І., Гарачкін Д., Чарняўскас В. [Пад рэдакцыяй Скарэнкi Т.] М.: АСТ, 2018. ISBN 978-5-17-109869-8&lt;ref&gt;[https://www.ozon.ru/context/detail/id/147125285/ Сайт анлайн-крамы «Азон»]&lt;/ref&gt;
* «Вынайдзена ў Расіі. Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Навукова-папулярнае выданне (2-е выд., выпраўленае і дапоўненае). М.: Альпіна нон-фікшн, 2018. ISBN 978-5-91671-786-0
* «Людзі свету. Рускае навуковае замежжа». Навукова-папулярнае выданне. Алахвердзян А., Ваганаў А., Гарэлік Г., Губайлоўскі В., Зайцава (Баўм) Я., Арлова В., Пярвушын А., Панамарова І., Скарэнка Т., Ястрабаў С. [Пад рэдакцыяй Баюка Д.] М.: Альпіна нон-фікшн, 2018. ISBN 978-5-91671-766-2&lt;ref&gt;[https://www.alpinabook.ru/catalog/PopularScience/384063/?sphrase_id=356202 Сайт выдавецтва «Альпіна нон-фікшн»]&lt;/ref&gt;
* «Каляндар Палітэха 2068 (2018)». Навукова-папулярнае выданне. Волкава В., Туманава В., Пазухіна Я., Пісараў А., Скарэнка Т. [Пад рэдакцыяй Мамантава Д.] М.: Політэхнічны музей, 2018. Серыя: Каляндар Політэхнічнага музея. ISBN 978-5-98962-028-9&lt;ref name=&quot;timskorenko.ru&quot;/&gt;
* «Папулярная механіка. Зброя і баявая тэхніка: учора, сёння, заўтра». Навукова-папулярнае выданне. Макараў О., Грэк А., Лазараў К., Мамантаў Д., Фішман Р., Ваннах М., Цыгікала Н., Скарэнка Т., Граноўскі Ю., Ціунаў Д., Белякоў Д., Апрэсаў С. [Пад рэдакцыяй Макарава А.] М.: АСТ, 2018. ISBN 978-5-17-102383-6&lt;ref&gt;[https://www.ozon.ru/context/detail/id/147189487/ Сайт анлайн-крамы «Азон»]&lt;/ref&gt;
* «Папулярная механіка. Зроблена ў Расіі: ідэі, тэхналогіі, адкрыцці». Навукова-папулярнае выданне. Багаутдзінаў А., Граноўскі Ю., Грэк А., Емяльяненкаў А., Кошыкаў Н., Макараў А., Мамантаў Д., Левін А., Скарэнка Т., Пятроў А., Сысоеў С., Фішман Р., Шартагашава А. [Пад рэдакцыяй Фішмана Р.] М.: АСТ, 2019. ISBN 978-5-17-112453-3&lt;ref&gt;[https://www.ozon.ru/context/detail/id /148424989/ Сайт анлайн-крамы «Азон»]&lt;/ref&gt;
* «Вынайдзена ў Расіі. Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Навукова-папулярнае выданне (3-е выд., выпраўленае і дапоўненае). М.: Альпіна нон-фікшн, 2019. ISBN 978-5-91671-955-0 [https://www.alpinabook.ru/catalog/book-348278 Афіцыйны сайт выдавецтва «Альпіна нон-фікшн»]&lt;/ref&gt;
* «Вынайдзена ў СССР. Гісторыя вынаходніцкай думкі з 1917 па 1991 год». Навукова-папулярнае выданне. М.: Альпіна нон-фікшн, 2019. ISBN 978-5-91671-988-8&lt;ref name=&quot;alpinabook.ru&quot;&gt;[https://www.alpinabook.ru/catalog/publicistika/556031/ Афіцыйны сайт выдавецтва «Альпіна нон-фікшн»]&lt;/ref&gt;
* «Піяр мяне, калі можаш. Інструкцыя для піяршчыка, напісаная журналістам». Навукова-папулярнае выданне. М.: АСТ, 2019. Серыя: Зорка Рунэту. Бізнэс. ISBN 978-5-17-119376-8&lt;ref&gt;[https://ast.ru/book/piar-menya-esli-mozhesh-instruktsiya-dlya-piarshchika-napisannaya-zhurnalistom-847753 Афіцыйны сайт выдавецтва «АСТ»]&lt;/ref&gt;
* «Думай і вынаходзь». Навукова-папулярнае выданне для дзяцей. М.: Росмэн, 2020. ISBN 978-5-353-09358-9&lt;ref&gt;[https://www.chitai-gorod.ru/product/dumay-i-izobretay-2767418 Сайт анлайн-крамы «Чытай-горад»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* «Як неядомае становіцца ядомым» [Сааўтар: Таццяна Аляксеева]. Навукова-папулярнае выданне для дзяцей. М .: Ружовы жыраф, 2023. Серыя: Бібліятэка кішэннага вучонага. ISBN 978-5-4370-0381-7&lt;ref&gt;[https://pgbooks.ru/books/book/13455/ Кніга на афіцыйным сайце выдавецтва «Ружовы жыраф»]&lt;/ref&gt;
* «Вынайдзена ў Расіі. Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Навукова-папулярнае выданне (4-е выд., мяккая вокладка). М.: Альпіна нон-фікшн, 2023. ISBN 978-5-00139-941-4&lt;ref&gt;[https://alpinabook.ru/catalog/book-izobreteno-v-rossii/ Афіцыйны сайт выдавецтва «Альпіна нон-фікшн»]&lt;/ref&gt;
* «Вынайдзена ў Расіі. Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Навукова-папулярнае выданне (5-е выд.). М.: Альпіна нон-фікшн, 2024. ISBN 978-5-907470-50-7&lt;ref&gt;[https://vk.com/wall-148417152_14885?w=wall-148417152_14885 Розыгрыш 5-га выдання «Вынайдзена ў Расіі» АЭЗ «Тэхнаполіс Масква»]&lt;/ref&gt;
* «Вынайдзена ў СССР. Гісторыя вынаходніцкай думкі з 1917 па 1991 год». Навукова-папулярнае выданне (2-е выд., мяккая вокладка). М.: Альпіна нон-фікшн, 2024. ISBN 978-5-00223-391-5&lt;ref name=&quot;alpinabook.ru&quot;/&gt;
* «Марсаход, акардэон, МРТ. Гісторыя армянскай вынаходніцкай думкі». Навукова-папулярнае выданне. М.: Slovo/Слова, 2024. ISBN 978-5-387-02038-4&lt;ref&gt;[https://slovobooks.ru/catalog/marsokhod_akkordeon_mrt_istoriya_armyanskoy_izobretatelskoy_mysli/ Інфармацыя пра кнігу «Марсаход, акардэон, МРТ. Гісторыя армянскай вынаходніцкай думкі» на сайце выдавецтва]&lt;/ref&gt;
* «Свет механіка Кулібіна. Чалавек, які ўмеў усё на свеце». Навукова-папулярнае выданне для дзяцей. М.: Альпiна. Дзецi, 2025. ISBN 978-5-9614-9905-6&lt;ref&gt;[https://alpinabook.ru/catalog/book-mir-mekhanika-kulibina/ Інфармацыя пра кнігу «Свет механіка Кулібіна. Чалавек, які ўмеў усё на свеце» на сайце выдавецтва]&lt;/ref&gt;

=== Раманы ===
* «Ода абсалютнай жорсткасці» (2010)
* «Сад Iераніма Босха» (2011)
* «Законы прыкладной эўтаназіі» (2011)
* «Легенды невядомай Амерыкі» (2013)
* «Пераплётчык» (2014) [пад псеўданімам Эрык Дэлае]&lt;ref&gt;[http://timskorenko.ru/proza.html Бібліяграфія на афіцыйным сайце]&lt;/ref&gt;
* «Эверэст» (2018)
* «Шкло» (2021)

=== Аўдыёкніжкі ===

Апавяданні «Каталог Кілінсбі»&lt;ref&gt;[http://mds.podfm.ru/184/ Цім Скарэнка — «Каталог Кілінсбі»/ Мадэль для зборкі / Падкаст на PodFM.ru]&lt;/ref&gt;, «Сцэна для Джона Доу»&lt;ref&gt;[http://mds.podfm.ru/60/ Цім Скарэнка — «Сцэна для Джона Доу»/ Мадэль для зборкі / Падкаст на PodFM.ru]&lt;/ref&gt;, «Прыгнёт добрага чалавека»&lt;ref&gt;[http://mds.podfm.ru/54/ Цім Скарэнка — «Прыгнёт добрага чалавека» / Мадэль для зборкі / Падкаст на PodFM.ru]&lt;/ref&gt; і «Спадар Адзінота»&lt;ref&gt;[http://mds.podfm.ru/273/ Цім Скарэнка — «Спадар Адзінота» / Мадэль Для Зборкі / Падкаст на PodFM.ru]&lt;/ref&gt; «агучаныя» ў рамках падкастаў праекта «Мадэль для зборкі»&lt;ref&gt;[http://fantlab.ru/work203487 Аўдыёпраект «Падкаст «МДС» для «Samsung Mobile» на сайце fantlab.ru]&lt;/ref&gt;.

Таксама ў фармаце аўдыёкніжак афіцыйна выйшлі:

*«Вынайдзена ў Расіі: Гісторыя рускай вынаходніцкай думкі ад Пятра I да Мікалая II». Чытальнік: Васіль Мічкоў. 2017 год.
*«Вынайдзена ў СССР. Гісторыя вынаходніцкай думкі з 1917 па 1991 год». Чытальнік: Васіль Мічкоў. 2019 год.
*«Піяр мяне, калі можаш. Інструкцыя для піяршчыка, напісаная журналістам». Чытальнік: Цім Скарэнка (аўтар). 2019 год.
*«Шкло». Чытальнік: Цім Скарэнка (аўтар). 2021 год.

=== Фільмаграфія ===
* «Дзень Казла»&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=88PZhozqrdc «Дзень Казла» / дакументальнае кіно пра чэшскае свята]&lt;/ref&gt; (2013), роля стыліста.

== Дыскаграфія&lt;ref&gt;[https://music.yandex.ru/artist/8777961 Дыскаграфія Ціма Скарэнка на Яндэкс-Музыцы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.timskorenko.ru/ap.html Дыскаграфія Ціма Скарэнка на афіцыйным сайце]&lt;/ref&gt; ==

Цім Скарэнка запісаў восем музычных альбомаў у жанры аўтарскай песні на студыях «Сібірскі тракт» (Казань), «Ça va» (Масква) і «Сакрэтнай студыі» (Масква).

* [[2008 год у музыцы|2008]] — Жалезнае сэрца
* [[2021 год у музыцы|2021]] — Пасля Гардэля
* [[2021 год у музыцы|2021]] — Падарожніку ў часе
* [[2021 год у музыцы|2021]] — Каго адбяруць
* [[2021 год у музыцы|2021]] — Алярын
* [[2022 год у музыцы|2022]] — Дзённік
* [[2025 год у музыцы|2025]] — Зваротна
* [[2026 год у музыцы|2026]] — Абiсаль

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.timskorenko.ru/ Афіцыйны сайт]
* [http://skorenko.com/ Сайт Ціма Скарэнкi, прысвечаны кібербяспецы]
* {{fantlab|http://fantlab.ru/autor5446|title=Поўная бібліяграфія Ціма Скарэнкi}}

{{ВС}}
{{ізаляваны артыкул|date=2023-03-31}}

[[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 лютага]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1983 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі БНТУ]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Журналісты Расіі]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы]]</text>
      <sha1>dpual94loiw7iuafg1cldq185agvvax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737253</id>
    <revision>
      <id>5142691</id>
      <parentid>5141831</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі  2026 года */</comment>
      <origin>5142691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="203264" sha1="1gha67981s631zqb5d6t702qdc7lppo" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Канфлікт у Судане
 |частка          = [[Пераход Судана да дэмакратыі]]
 |выява           = War in Sudan (2023).svg
 |памер           = 
 |загаловак       = Карта сітуацыі ў Судане.
{{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}}
{{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}}
{{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}}
{{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}}
{{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}}
{{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}}
 |дата            =з [[15 красавіка]] [[2023]]
 |месца           = {{flag|Судан}} [[Судан]]
 |прычына         = барацьба за ўладу,  спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі
 |casus belli     = 
 |статус           = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню
{{Collapsible list
|bullets =yes
|title = 
|''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі
|''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е
|''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е
|''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е
|''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е
|''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню
|''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06)
|''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е
|''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е
|''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам
}}
 |змены           = 
 |праціўнік1      =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]&lt;br/&gt;[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]&lt;br/&gt;[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])&lt;br&gt;[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])&lt;br&gt;{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]&lt;br&gt;[[Народнае супраціўленне Судана]]&lt;br&gt;{{Сцягафікацыя|Егіпет}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto6&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Сцягафікацыя|Украіна}}&lt;ref name=&quot;auto5&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{Collapsible list
| framestyle=border:none; padding:0;
| title = пры падтрымцы 
| {{Сцягафікацыя|Іран}}&lt;ref name=TimeKholood&gt;{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{Сцягафікацыя|Нігер}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}&lt;/ref&gt;
| {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}&lt;ref name=TimeKholood/&gt;
| {{сцягафікацыя|Турцыя}}&lt;ref name=TimeKholood/&gt;
|{{сцягафікацыя|Расія}}&lt;ref name=Russia&gt;{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}&lt;/ref&gt;
|{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}&lt;/ref&gt;
}}
 |праціўнік2      = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]&lt;br&gt;[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)&lt;br&gt;[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]&lt;ref name=CAR&gt;{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wagner&quot;&gt;{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]&lt;ref&gt;{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsible list
| framestyle=border:none; padding:0;
| title = пры падтрымцы 
| {{сцягафікацыя|ЦАР}}&lt;ref name=CAR/&gt;
| {{сцягафікацыя|Чад}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TalkingPeace/&gt;
| {{сцягафікацыя|ААЭ}}&lt;ref name=TalkingPeace&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| {{сцягафікацыя|Кенія}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{сцягафікацыя|Расія}}&lt;ref name=Russia/&gt;
| {{сцягафікацыя|Уганда}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}&lt;/ref&gt;
|{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}&lt;/ref&gt;
|{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}&lt;/ref&gt;
}}
----
[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]])
----
[[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]])
----
[[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]]
 |праціўнік3      = 
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],&lt;br&gt;[[Ясір аль-Ата]],&lt;br&gt;[[Шамс ад-Дзін Хабашы]]

 |камандзір2      = [[Махамед Хамдан Дагала]],&lt;br&gt;[[Абдэльрахім Дагала]],&lt;br&gt;[[Абдэль Рахман Джума]]
 |камандзір3      = 
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = ад 100 000 да 150 000 байцоў&lt;ref&gt;[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023&lt;/ref&gt;
 |сілы2           = 100 000 байцоў&lt;ref name=Reuters&gt;{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}&lt;/ref&gt;
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты =
150 000 — 522 000 загінулых пры баявых дзеяннях &lt;small&gt;(станам на 20.01.25)&lt;/small&gt;, 522 000 загінулых ад голаду  &lt;small&gt;(станам на 08.05.25)&lt;/small&gt;
----
8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой &lt;small&gt;(станам на 05.02.25)&lt;/small&gt;
----
200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала &lt;small&gt;(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)&lt;/small&gt;
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}{{Суданскі канфлікт (2023)}}
'''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі.

Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''&lt;ref&gt;{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''&lt;ref&gt;[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]&lt;/ref&gt;.

Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку.

УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася.

== Перадгісторыя ==
[[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану&lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]&lt;/ref&gt;. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]&lt;/ref&gt;.

На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва&lt;ref name=&quot;partizan&quot;&gt;[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021&lt;/ref&gt;.

[[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася&lt;ref&gt;{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]].

== Прычыны і пазіцыі ==
З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])&lt;ref name=&quot;CNN&quot; /&gt;. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}&lt;/ref&gt; .

У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана&lt;ref name=&quot;беларусы&quot;&gt;[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]&lt;/ref&gt;) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала&lt;ref name=&quot;беларусы&quot;/&gt;)&lt;ref&gt;Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html  Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.&lt;/ref&gt;.

З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца&lt;ref&gt;[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.&lt;/ref&gt;. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع&quot;.]&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Ход падзей ==
{{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}}
{{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}}

=== Падзеі 15 красавіка ===
Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат&lt;ref&gt;[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023&lt;/ref&gt;. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца&lt;ref name=&quot;aj&quot;&gt;[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023&lt;/ref&gt;. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта&lt;ref name=&quot;aj&quot;/&gt;. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}&lt;/ref&gt;. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)&lt;ref&gt;[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]&lt;/ref&gt;.

У першую палову дня баі ахапілі Мерове&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу&lt;ref name=&quot;aj&quot;/&gt;. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд&lt;ref&gt;[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023&lt;/ref&gt;. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023&lt;/ref&gt;.

Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі&lt;ref&gt;[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023&lt;/ref&gt; і Эль-Фашыры&lt;ref&gt;[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]&lt;/ref&gt;. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;, у ліку якіх Кабкабія&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}&lt;/ref&gt; і Ньяла&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

{{external media
 |topic    = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020
 |subtopic = 
 |width    = 
 |image1   = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.]
|image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.]
 |audio1   = 
 |video1 = 
}}

=== Наступныя сутыкненні ===
[[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]]
[[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП&lt;ref name=&quot;aj&quot; /&gt;. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en |archive-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421072521/https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}&lt;/ref&gt;.

[[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}&lt;/ref&gt;. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; і Эль-Генейна&lt;ref name=&quot;12may&quot;&gt;{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў&lt;ref name=Perthes&gt;{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}&lt;/ref&gt;.

[[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}&lt;/ref&gt;. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}&lt;/ref&gt;. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП&lt;ref&gt;{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}&lt;/ref&gt;. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]]
[[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы&lt;ref name=&quot;fires&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company&lt;ref name=&quot;gnoc&quot;&gt;{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі&lt;ref name=&quot;fires&quot;/&gt;. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

[[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}&lt;/ref&gt;. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}&lt;/ref&gt;. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}&lt;/ref&gt; і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;, Бабануса&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;, Муглад&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф&lt;ref name=Qadarif&gt;{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained  |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне&lt;ref name=&quot;losinghope&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}&lt;/ref&gt;. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала&lt;ref name=&quot;losinghope&quot; /&gt;. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва&lt;ref name=&quot;WMcoup&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}&lt;/ref&gt;.

=== Падзеі 2024 года ===
У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}&lt;/ref&gt;. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}&lt;/ref&gt;. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}&lt;/ref&gt;. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль&lt;ref name=RSFDalangDefeat&gt;{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)&lt;ref&gt;{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}&lt;/ref&gt;. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}&lt;/ref&gt;. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}&lt;/ref&gt;. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася&lt;ref name=&quot;sudanwarmonitor.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}&lt;/ref&gt;. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}&lt;/ref&gt;.

У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}&lt;/ref&gt;.

1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}&lt;/ref&gt;. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}&lt;/ref&gt;. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}&lt;/ref&gt;. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;.

=== Падзеі 2025 года ===
[[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]]
У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;, Эш-Шабарка&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;, Ад-эль-Кура&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}&lt;/ref&gt;.

10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}&lt;/ref&gt;. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}&lt;/ref&gt;.

21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}&lt;/ref&gt;. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;.

23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;.

У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;, Эль-Хамадзі&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}&lt;/ref&gt;, Дэбібад&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}&lt;/ref&gt;. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}&lt;/ref&gt; і Хартум&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}&lt;/ref&gt;.

28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;

1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}&lt;/ref&gt;.

=== Падзеі  2026 года ===
У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}&lt;/ref&gt; Асабліва жорсткія баі разгарнуліся ў Паўднёвым Кардафане, дзе фіксавалася найбольшая колькасць ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. У гэтым рэгіёне кантроль над населенымі пунктамі пераходзіў з рук у рукі. Паралельна, у студзені—сакавіку, актывізаваліся баі у Блакітным Ніле, дзе баевікі атакавалі стратэгічна важны горад Курмук. Урадавая армія накіравала падмацаванне ў Эд-Дамазін, адміністрацыйны цэнтр штата.&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5/20260415-%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B9 Судан — страна, раздираемая бесконечной войной]&lt;/ref&gt; 

18 красавіка Узброеныя сілы Судана і саюзныя групы пачалі буйную наземную аперацыю ў Паўночным і Паўднёвым Кардафане, заявіўшы аб вяртанні Казгейля і Аль-Хамадзі&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sudan army launches major ground offensive in North and South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/312946 |date=18 April 2026|access-date=20 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;.

== Мірныя ініцыятывы ==

=== Першапачатковы працэс ===
У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)&lt;ref name=&quot;Eid&quot;&gt;{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;.

=== Перамоўны працэс у Джыдзе ===
1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}&lt;/ref&gt;. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

[[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}&lt;/ref&gt;. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}&lt;/ref&gt;. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}&lt;/ref&gt;. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}&lt;/ref&gt;. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]&lt;ref name=&quot;seventeen&quot;&gt;{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}&lt;/ref&gt;. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]&lt;ref&gt;{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}&lt;/ref&gt;.

[[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}&lt;/ref&gt;. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе&lt;ref&gt;{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}&lt;/ref&gt;, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

[[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}&lt;/ref&gt;. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}&lt;/ref&gt;.

Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў&lt;ref&gt;{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]&lt;ref name=&quot;Lodhi&quot;&gt;{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Далейшы працэс ===
У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}&lt;/ref&gt;

У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.&lt;ref name=&quot;:37&quot;&gt;{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.&lt;ref name=&quot;:39&quot;&gt;{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:40&quot;&gt;{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:41&quot;&gt;{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}&lt;/ref&gt;

Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.&lt;ref name=&quot;:40&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:41&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:43&quot;&gt;{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.&lt;ref name=&quot;:44&quot;&gt;{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

== Замежны фактар ==

=== Міжнародная рэакцыя ===
Шэраг краін ([[ЗША]]&lt;ref&gt;{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}&lt;/ref&gt;, [[Расія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}&lt;/ref&gt;, [[Вялікабрытанія]]&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. 
The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed.
Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Іспанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, [[Кітай]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}&lt;/ref&gt;) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int |archive-date=15 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415180314/https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам&lt;ref&gt;{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt; (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу&lt;ref&gt;{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}&lt;/ref&gt;). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

[[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся&lt;ref&gt;{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}&lt;/ref&gt;.

[[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі&lt;ref&gt;{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}&lt;/ref&gt;.

==== Санкцыі ====
[[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}&lt;/ref&gt;.

[[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту&lt;ref&gt;{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}&lt;/ref&gt;.

[[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}&lt;/ref&gt;. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года&lt;ref&gt;{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}&lt;/ref&gt;. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}&lt;/ref&gt;. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}&lt;/ref&gt;.

16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}&lt;/ref&gt;. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала&lt;ref&gt;{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}&lt;/ref&gt;.

16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}&lt;/ref&gt;. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt; 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}&lt;/ref&gt;. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}&lt;/ref&gt;.

30 студзеня 2026 года ЕС увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}&lt;/ref&gt;. 5 лютага Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}&lt;/ref&gt;. 19 лютага Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}&lt;/ref&gt;. 24 лютага Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}&lt;/ref&gt; 28 красавіка ААН увяла санкцыі супраць брата Данала, Аль-Гані Хамдана Дагала.&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN sanctions RSF procurement chief and three Colombians |url=https://sudantribune.com/article/313262 |website=Sudan Tribune |date=29 April 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Замежны ўдзел ===
Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове&lt;ref&gt;{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}&lt;/ref&gt;. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй&lt;ref name=&quot;BBC News&quot; /&gt;.

16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане&lt;ref name=egy1&gt;{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]&lt;ref name=egy2&gt;{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote=&quot;The Egyptians are already heavily involved,&quot; Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. &quot;They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF.&quot; |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады&lt;ref&gt;{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву&lt;ref&gt;{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]&lt;/ref&gt;.

19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў&lt;ref name=eth1&gt;{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]&lt;/ref&gt;.

У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума&lt;ref&gt;{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}&lt;/ref&gt;.

[[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня&lt;ref name=&quot;Ukraine&quot;&gt;{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}&lt;/ref&gt;. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}&lt;/ref&gt;.

6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы&lt;ref&gt;{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}&lt;/ref&gt;. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}&lt;/ref&gt;.

28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces  |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}&lt;/ref&gt;.

6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства&lt;ref&gt;{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}&lt;/ref&gt;.

6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}&lt;/ref&gt;

5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Эвакуацыя замежнікаў ===
{{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}}
{{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}}
[[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]]
Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt;) і егіпцяне (10 000 чалавек&lt;ref name=&quot;Foreigners&quot;&gt;{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}&lt;/ref&gt;). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы.

== Гуманітарны крызіс ==
{{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}}
{{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}}
Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры&lt;ref name=&quot;aj&quot; /&gt;. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}&lt;/ref&gt;. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой&lt;ref name=&quot;100k&quot;&gt;{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}&lt;/ref&gt;.

У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}&lt;/ref&gt;. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=eml&gt;{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей&lt;ref name=eml /&gt;.
[[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]]

На працягу 2024 года назіралася праблема [[Голад у Судане (2024)|моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду]], што было выклікана наступствамі ўнутранага канфлікту. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва Чад. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}&lt;/ref&gt;. Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек&lt;ref&gt;{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |language=Arabic |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Шкода і страты ==

=== Стан эканомікі ===
Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту&lt;ref name=&quot;80m&quot;&gt;{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}&lt;/ref&gt;. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў&lt;ref&gt;{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}&lt;/ref&gt;.

=== Сувязь і зносіны ===
У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны&lt;ref name=nyala&gt;{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}&lt;/ref&gt;. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.

16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;.

У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Чалавечыя ахвяры ===
На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах.

Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;aj&quot;/&gt;. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй&lt;ref&gt;[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]&lt;/ref&gt;. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых&lt;ref&gt;[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023&lt;/ref&gt;. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}&lt;/ref&gt;.

Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]&lt;/ref&gt;, грамадзянін [[ЗША]]&lt;ref name=&quot;cbsnews.com&quot;&gt;{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;, грамадзянін [[Ірак]]а&lt;ref name=&quot;cbsnews.com&quot;/&gt;, грамадзянін Егіпта&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}&lt;/ref&gt; і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt;, а таксама 15 сірыйцаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}&lt;/ref&gt;, 15 эфіопаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, 9 эрытрэйцаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}&lt;/ref&gt;.

На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}&lt;/ref&gt;, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt;. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt;. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна&lt;ref name=&quot;330dead&quot;&gt;{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}&lt;/ref&gt;, на 21-га — 413 і 3551&lt;ref name=&quot;413dead&quot;&gt;{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}&lt;/ref&gt;, 23-га — 420 і 3700&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]&lt;/ref&gt;, 25-га — 459 (на наступны день — 559&lt;ref name=&quot;CBS&quot;&gt;{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;) і 4072&lt;ref name=&quot;Biohazard&quot;&gt;{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}&lt;/ref&gt;. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых&lt;ref name=&quot;24th&quot;&gt;{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt; і 5100 параненых&lt;ref name=&quot;5100abc&quot;&gt;{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}&lt;/ref&gt;, на 16-га — пра 1000&lt;ref name=&quot;photos&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}&lt;/ref&gt;, на 27-га — 1800&lt;ref name=&quot;Perthes&quot;/&gt;. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек&lt;ref name=&quot;2,000&quot;&gt;{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}&lt;/ref&gt;.

Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены&lt;ref name=&quot;3000jpost&quot;&gt;{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых&lt;ref name=&quot;dabanga5k&quot;&gt;{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}&lt;/ref&gt;.

[[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек&lt;ref name=&quot;10kcnn&quot;&gt;{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}&lt;/ref&gt;. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых&lt;ref name=&quot;aa12&quot;&gt;{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}&lt;/ref&gt;. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых&lt;ref&gt;[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]&lt;/ref&gt;. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек&lt;ref&gt;{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}&lt;/ref&gt;.

На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000&lt;ref name=&quot;ap20&quot;&gt;{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;-150 000&lt;ref name=&quot;dabanga150&quot;&gt;{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}&lt;/ref&gt; загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых&lt;ref&gt;{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Злачынствы і парушэнні ==
{{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}}
Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}&lt;/ref&gt;.

Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты&lt;ref name=&quot;auto42&quot;&gt;{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}&lt;/ref&gt;. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}&lt;/ref&gt;. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}&lt;/ref&gt;, чыноўнікаў&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}&lt;/ref&gt;, копскіх святароў&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме&lt;ref name=&quot;childsoldier&quot;&gt;{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Фэйкі ==
У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]]
* [[Дарфурскі канфлікт]]
* [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]]
* [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]]
* [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]]
* [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]]

== Заўвагі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023.

== Спасылкі ==
* [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои]
* [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании]
* [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }}
* [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту]
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Красавік 2023 года]]
[[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]]</text>
      <sha1>1gha67981s631zqb5d6t702qdc7lppo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142692</id>
      <parentid>5142691</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі  2026 года */</comment>
      <origin>5142692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="203264" sha1="esyw8ju8zt20agwib00vj14zpedkz2o" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Канфлікт у Судане
 |частка          = [[Пераход Судана да дэмакратыі]]
 |выява           = War in Sudan (2023).svg
 |памер           = 
 |загаловак       = Карта сітуацыі ў Судане.
{{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}}
{{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}}
{{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}}
{{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}}
{{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}}
{{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}}
 |дата            =з [[15 красавіка]] [[2023]]
 |месца           = {{flag|Судан}} [[Судан]]
 |прычына         = барацьба за ўладу,  спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі
 |casus belli     = 
 |статус           = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню
{{Collapsible list
|bullets =yes
|title = 
|''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі
|''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е
|''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е
|''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е
|''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е
|''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню
|''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06)
|''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е
|''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е
|''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам
}}
 |змены           = 
 |праціўнік1      =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]&lt;br/&gt;[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]&lt;br/&gt;[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])&lt;br&gt;[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])&lt;br&gt;{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]&lt;br&gt;[[Народнае супраціўленне Судана]]&lt;br&gt;{{Сцягафікацыя|Егіпет}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto6&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Сцягафікацыя|Украіна}}&lt;ref name=&quot;auto5&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{Collapsible list
| framestyle=border:none; padding:0;
| title = пры падтрымцы 
| {{Сцягафікацыя|Іран}}&lt;ref name=TimeKholood&gt;{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{Сцягафікацыя|Нігер}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}&lt;/ref&gt;
| {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}&lt;ref name=TimeKholood/&gt;
| {{сцягафікацыя|Турцыя}}&lt;ref name=TimeKholood/&gt;
|{{сцягафікацыя|Расія}}&lt;ref name=Russia&gt;{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}&lt;/ref&gt;
|{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}&lt;/ref&gt;
}}
 |праціўнік2      = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]&lt;br&gt;[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)&lt;br&gt;[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]&lt;ref name=CAR&gt;{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wagner&quot;&gt;{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]&lt;ref&gt;{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsible list
| framestyle=border:none; padding:0;
| title = пры падтрымцы 
| {{сцягафікацыя|ЦАР}}&lt;ref name=CAR/&gt;
| {{сцягафікацыя|Чад}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TalkingPeace/&gt;
| {{сцягафікацыя|ААЭ}}&lt;ref name=TalkingPeace&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| {{сцягафікацыя|Кенія}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{сцягафікацыя|Расія}}&lt;ref name=Russia/&gt;
| {{сцягафікацыя|Уганда}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}&lt;/ref&gt;
|{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}&lt;/ref&gt;
|{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}&lt;/ref&gt;
|{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}&lt;/ref&gt;
}}
----
[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]])
----
[[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]])
----
[[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]]
 |праціўнік3      = 
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],&lt;br&gt;[[Ясір аль-Ата]],&lt;br&gt;[[Шамс ад-Дзін Хабашы]]

 |камандзір2      = [[Махамед Хамдан Дагала]],&lt;br&gt;[[Абдэльрахім Дагала]],&lt;br&gt;[[Абдэль Рахман Джума]]
 |камандзір3      = 
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = ад 100 000 да 150 000 байцоў&lt;ref&gt;[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023&lt;/ref&gt;
 |сілы2           = 100 000 байцоў&lt;ref name=Reuters&gt;{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}&lt;/ref&gt;
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = 
 |страты2         = 
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты =
150 000 — 522 000 загінулых пры баявых дзеяннях &lt;small&gt;(станам на 20.01.25)&lt;/small&gt;, 522 000 загінулых ад голаду  &lt;small&gt;(станам на 08.05.25)&lt;/small&gt;
----
8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой &lt;small&gt;(станам на 05.02.25)&lt;/small&gt;
----
200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала &lt;small&gt;(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)&lt;/small&gt;
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}{{Суданскі канфлікт (2023)}}
'''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі.

Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''&lt;ref&gt;{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''&lt;ref&gt;[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]&lt;/ref&gt;.

Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку.

УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася.

== Перадгісторыя ==
[[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану&lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]&lt;/ref&gt;. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]&lt;/ref&gt;.

На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва&lt;ref name=&quot;partizan&quot;&gt;[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021&lt;/ref&gt;.

[[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася&lt;ref&gt;{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]].

== Прычыны і пазіцыі ==
З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])&lt;ref name=&quot;CNN&quot; /&gt;. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}&lt;/ref&gt; .

У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана&lt;ref name=&quot;беларусы&quot;&gt;[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]&lt;/ref&gt;) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала&lt;ref name=&quot;беларусы&quot;/&gt;)&lt;ref&gt;Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html  Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.&lt;/ref&gt;.

З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца&lt;ref&gt;[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.&lt;/ref&gt;. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع&quot;.]&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Ход падзей ==
{{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}}
{{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}}

=== Падзеі 15 красавіка ===
Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат&lt;ref&gt;[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023&lt;/ref&gt;. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца&lt;ref name=&quot;aj&quot;&gt;[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023&lt;/ref&gt;. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта&lt;ref name=&quot;aj&quot;/&gt;. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}&lt;/ref&gt;. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)&lt;ref&gt;[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]&lt;/ref&gt;.

У першую палову дня баі ахапілі Мерове&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу&lt;ref name=&quot;aj&quot;/&gt;. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд&lt;ref&gt;[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023&lt;/ref&gt;. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023&lt;/ref&gt;.

Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі&lt;ref&gt;[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023&lt;/ref&gt; і Эль-Фашыры&lt;ref&gt;[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]&lt;/ref&gt;. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;, у ліку якіх Кабкабія&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}&lt;/ref&gt; і Ньяла&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

{{external media
 |topic    = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020
 |subtopic = 
 |width    = 
 |image1   = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.]
|image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.]
 |audio1   = 
 |video1 = 
}}

=== Наступныя сутыкненні ===
[[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]]
[[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП&lt;ref name=&quot;aj&quot; /&gt;. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en |archive-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421072521/https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}&lt;/ref&gt;.

[[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}&lt;/ref&gt;. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; і Эль-Генейна&lt;ref name=&quot;12may&quot;&gt;{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў&lt;ref name=Perthes&gt;{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}&lt;/ref&gt;.

[[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}&lt;/ref&gt;. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}&lt;/ref&gt;. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП&lt;ref&gt;{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}&lt;/ref&gt;. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]]
[[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы&lt;ref name=&quot;fires&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company&lt;ref name=&quot;gnoc&quot;&gt;{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі&lt;ref name=&quot;fires&quot;/&gt;. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

[[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}&lt;/ref&gt;. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}&lt;/ref&gt;. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}&lt;/ref&gt; і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;, Бабануса&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;, Муглад&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф&lt;ref name=Qadarif&gt;{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained  |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне&lt;ref name=&quot;losinghope&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}&lt;/ref&gt;. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала&lt;ref name=&quot;losinghope&quot; /&gt;. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва&lt;ref name=&quot;WMcoup&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}&lt;/ref&gt;.

=== Падзеі 2024 года ===
У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}&lt;/ref&gt;. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}&lt;/ref&gt;. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}&lt;/ref&gt;. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль&lt;ref name=RSFDalangDefeat&gt;{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)&lt;ref&gt;{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}&lt;/ref&gt;. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}&lt;/ref&gt;. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}&lt;/ref&gt;. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася&lt;ref name=&quot;sudanwarmonitor.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}&lt;/ref&gt;. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}&lt;/ref&gt;.

У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}&lt;/ref&gt;.

1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}&lt;/ref&gt;. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}&lt;/ref&gt;. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}&lt;/ref&gt;. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;.

=== Падзеі 2025 года ===
[[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]]
У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;, Эш-Шабарка&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;, Ад-эль-Кура&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}&lt;/ref&gt;.

10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}&lt;/ref&gt;. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}&lt;/ref&gt;.

21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}&lt;/ref&gt;. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;.

23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;.

У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;, Эль-Хамадзі&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}&lt;/ref&gt;, Дэбібад&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}&lt;/ref&gt;. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}&lt;/ref&gt; і Хартум&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}&lt;/ref&gt;.

28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;

1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}&lt;/ref&gt;.

=== Падзеі  2026 года ===
У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}&lt;/ref&gt; Асабліва жорсткія баі разгарнуліся ў Паўднёвым Кардафане, дзе фіксавалася найбольшая колькасць ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. У гэтым рэгіёне кантроль над населенымі пунктамі пераходзіў з рук у рукі. Паралельна, у студзені—сакавіку, актывізаваліся баі ў Блакітным Ніле, дзе баевікі атакавалі стратэгічна важны горад Курмук. Урадавая армія накіравала падмацаванне ў Эд-Дамазін, адміністрацыйны цэнтр штата.&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5/20260415-%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B9 Судан — страна, раздираемая бесконечной войной]&lt;/ref&gt; 

18 красавіка Узброеныя сілы Судана і саюзныя групы пачалі буйную наземную аперацыю ў Паўночным і Паўднёвым Кардафане, заявіўшы аб вяртанні Казгейля і Аль-Хамадзі&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sudan army launches major ground offensive in North and South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/312946 |date=18 April 2026|access-date=20 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;.

== Мірныя ініцыятывы ==

=== Першапачатковы працэс ===
У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)&lt;ref name=&quot;Eid&quot;&gt;{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;.

=== Перамоўны працэс у Джыдзе ===
1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}&lt;/ref&gt;. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

[[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}&lt;/ref&gt;. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}&lt;/ref&gt;. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}&lt;/ref&gt;. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}&lt;/ref&gt;. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]&lt;ref name=&quot;seventeen&quot;&gt;{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}&lt;/ref&gt;. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]&lt;ref&gt;{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}&lt;/ref&gt;.

[[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}&lt;/ref&gt;. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе&lt;ref&gt;{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}&lt;/ref&gt;, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

[[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}&lt;/ref&gt;. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}&lt;/ref&gt;.

Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў&lt;ref&gt;{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]&lt;ref name=&quot;Lodhi&quot;&gt;{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Далейшы працэс ===
У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}&lt;/ref&gt;

У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.&lt;ref name=&quot;:37&quot;&gt;{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.&lt;ref name=&quot;:39&quot;&gt;{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:40&quot;&gt;{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:41&quot;&gt;{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}&lt;/ref&gt;

Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.&lt;ref name=&quot;:40&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:41&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:43&quot;&gt;{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.&lt;ref name=&quot;:44&quot;&gt;{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

== Замежны фактар ==

=== Міжнародная рэакцыя ===
Шэраг краін ([[ЗША]]&lt;ref&gt;{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}&lt;/ref&gt;, [[Расія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}&lt;/ref&gt;, [[Вялікабрытанія]]&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. 
The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed.
Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Іспанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, [[Кітай]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}&lt;/ref&gt;) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int |archive-date=15 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415180314/https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам&lt;ref&gt;{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt; (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу&lt;ref&gt;{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}&lt;/ref&gt;). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

[[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся&lt;ref&gt;{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}&lt;/ref&gt;.

[[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі&lt;ref&gt;{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}&lt;/ref&gt;.

==== Санкцыі ====
[[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}&lt;/ref&gt;.

[[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту&lt;ref&gt;{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}&lt;/ref&gt;.

[[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}&lt;/ref&gt;. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года&lt;ref&gt;{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}&lt;/ref&gt;. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}&lt;/ref&gt;. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}&lt;/ref&gt;.

16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}&lt;/ref&gt;. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала&lt;ref&gt;{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}&lt;/ref&gt;.

16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}&lt;/ref&gt;. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt; 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}&lt;/ref&gt;. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}&lt;/ref&gt;.

30 студзеня 2026 года ЕС увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}&lt;/ref&gt;. 5 лютага Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}&lt;/ref&gt;. 19 лютага Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}&lt;/ref&gt;. 24 лютага Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}&lt;/ref&gt; 28 красавіка ААН увяла санкцыі супраць брата Данала, Аль-Гані Хамдана Дагала.&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN sanctions RSF procurement chief and three Colombians |url=https://sudantribune.com/article/313262 |website=Sudan Tribune |date=29 April 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Замежны ўдзел ===
Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове&lt;ref&gt;{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}&lt;/ref&gt;. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй&lt;ref name=&quot;BBC News&quot; /&gt;.

16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане&lt;ref name=egy1&gt;{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]&lt;ref name=egy2&gt;{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote=&quot;The Egyptians are already heavily involved,&quot; Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. &quot;They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF.&quot; |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады&lt;ref&gt;{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву&lt;ref&gt;{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]&lt;/ref&gt;.

19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў&lt;ref name=eth1&gt;{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]&lt;/ref&gt;.

У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума&lt;ref&gt;{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}&lt;/ref&gt;.

[[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня&lt;ref name=&quot;Ukraine&quot;&gt;{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}&lt;/ref&gt;. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}&lt;/ref&gt;.

6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы&lt;ref&gt;{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}&lt;/ref&gt;. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}&lt;/ref&gt;.

28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}&lt;/ref&gt;. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces  |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}&lt;/ref&gt;.

6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства&lt;ref&gt;{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}&lt;/ref&gt;.

6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}&lt;/ref&gt;

5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Эвакуацыя замежнікаў ===
{{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}}
{{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}}
[[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]]
Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt;) і егіпцяне (10 000 чалавек&lt;ref name=&quot;Foreigners&quot;&gt;{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}&lt;/ref&gt;). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы.

== Гуманітарны крызіс ==
{{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}}
{{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}}
Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры&lt;ref name=&quot;aj&quot; /&gt;. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}&lt;/ref&gt;. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой&lt;ref name=&quot;100k&quot;&gt;{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}&lt;/ref&gt;.

У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}&lt;/ref&gt;. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=eml&gt;{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей&lt;ref name=eml /&gt;.
[[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]]

На працягу 2024 года назіралася праблема [[Голад у Судане (2024)|моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду]], што было выклікана наступствамі ўнутранага канфлікту. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва Чад. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}&lt;/ref&gt;. Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек&lt;ref&gt;{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |language=Arabic |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Шкода і страты ==

=== Стан эканомікі ===
Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту&lt;ref name=&quot;80m&quot;&gt;{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}&lt;/ref&gt;. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў&lt;ref&gt;{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}&lt;/ref&gt;.

=== Сувязь і зносіны ===
У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны&lt;ref name=nyala&gt;{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}&lt;/ref&gt;. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.

16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;.

У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Чалавечыя ахвяры ===
На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах.

Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;aj&quot;/&gt;. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй&lt;ref&gt;[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]&lt;/ref&gt;. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых&lt;ref&gt;[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023&lt;/ref&gt;. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}&lt;/ref&gt;.

Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]&lt;/ref&gt;, грамадзянін [[ЗША]]&lt;ref name=&quot;cbsnews.com&quot;&gt;{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;, грамадзянін [[Ірак]]а&lt;ref name=&quot;cbsnews.com&quot;/&gt;, грамадзянін Егіпта&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}&lt;/ref&gt; і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt;, а таксама 15 сірыйцаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}&lt;/ref&gt;, 15 эфіопаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, 9 эрытрэйцаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}&lt;/ref&gt;.

На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}&lt;/ref&gt;, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt;. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt;. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна&lt;ref name=&quot;330dead&quot;&gt;{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}&lt;/ref&gt;, на 21-га — 413 і 3551&lt;ref name=&quot;413dead&quot;&gt;{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}&lt;/ref&gt;, 23-га — 420 і 3700&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]&lt;/ref&gt;, 25-га — 459 (на наступны день — 559&lt;ref name=&quot;CBS&quot;&gt;{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;) і 4072&lt;ref name=&quot;Biohazard&quot;&gt;{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}&lt;/ref&gt;. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых&lt;ref name=&quot;24th&quot;&gt;{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt; і 5100 параненых&lt;ref name=&quot;5100abc&quot;&gt;{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}&lt;/ref&gt;, на 16-га — пра 1000&lt;ref name=&quot;photos&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}&lt;/ref&gt;, на 27-га — 1800&lt;ref name=&quot;Perthes&quot;/&gt;. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек&lt;ref name=&quot;2,000&quot;&gt;{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}&lt;/ref&gt;.

Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены&lt;ref name=&quot;3000jpost&quot;&gt;{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых&lt;ref name=&quot;dabanga5k&quot;&gt;{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}&lt;/ref&gt;.

[[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек&lt;ref name=&quot;10kcnn&quot;&gt;{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}&lt;/ref&gt;. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых&lt;ref name=&quot;aa12&quot;&gt;{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}&lt;/ref&gt;. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых&lt;ref&gt;[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]&lt;/ref&gt;. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек&lt;ref&gt;{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}&lt;/ref&gt;.

На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000&lt;ref name=&quot;ap20&quot;&gt;{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;-150 000&lt;ref name=&quot;dabanga150&quot;&gt;{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}&lt;/ref&gt; загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых&lt;ref&gt;{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Злачынствы і парушэнні ==
{{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}}
Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}&lt;/ref&gt;.

Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты&lt;ref name=&quot;auto42&quot;&gt;{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}&lt;/ref&gt;. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}&lt;/ref&gt;. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}&lt;/ref&gt;, чыноўнікаў&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}&lt;/ref&gt;, копскіх святароў&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме&lt;ref name=&quot;childsoldier&quot;&gt;{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Фэйкі ==
У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]]
* [[Дарфурскі канфлікт]]
* [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]]
* [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]]
* [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]]
* [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]]

== Заўвагі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023.

== Спасылкі ==
* [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои]
* [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании]
* [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }}
* [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту]
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Красавік 2023 года]]
[[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]]</text>
      <sha1>esyw8ju8zt20agwib00vj14zpedkz2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Суданскі канфлікт (2023)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>737802</id>
    <revision>
      <id>5142686</id>
      <parentid>5127153</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5142686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="rfiwpt54nonamwjiabpob6luqeb7l4f" xml:space="preserve">{{Канфлікт
|колер      = lightsteelblue
|схаваць    = 1
|назва      = [[Канфлікт у Судане (з 2023)]]
|бітвы      = 
Храналогія: 
* [[Храналогія суданскага канфлікту (2023)|2023]]
* [[Храналогія суданскага канфлікту (2024)|2024]]
* [[Храналогія суданскага канфлікту (2025)|2025]]
* [[Храналогія суданскага канфлікту (2026)|2026]]
-----
[[Бітва за Хартум (2023—2025)|Хартум]] ([[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|Аэрапорт]] • [[Баі за Амдурман (2023—2025)|Амдурман]] • [[Наступленне ў Бахры|Бахры]]) • [[Дарфурская кампанія (з 2023)|Дарфур]] ([[Баі ў Эль-Генейне (2023)|Эль-Генейна]] • [[Баі ў Ньяле (2023)|Ньяла]] • [[Баі за Эль-Фашыр (2023—2025)|Эль-Фашыр]] • [[Баі за Кутум|Кутум]] • [[Баі за Аль-Маліху|Аль-Маліха]]) • [[Кардафанская кампанія (з 2023)|Кардафан]] ([[Баі за Аль-Абейд (2023)|Аль-Абейд]] • [[Баі за Кадуглі|Кадуглі]] • [[Баі за Дылінг|Дылінг]]) • [[Баі ў Мерове (2023)|Мерове]] •  • [[Баі за Вад-Медані|Вад-Медані]] • [[Баі за Бабанусу|Бабануса]] • [[Наступленне ў Сенары|Сенар]] ([[Баі за Джэбель-Мою|Джэбель-Моя]]) • [[Баі за Габаль-эль-Увейнат|Габаль-эль-Увейнат]]
------
[[Гуманітарны крызіс у Судане (2023)|Гуманітарны крызіс]] ([[Суданскі крызіс бежанцаў (2023)|Бежанцы]] • [[Голад у Судане (з 2024)|Голад]]) • [[Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)|Эвакуацыя]] ([[Аперацыя «Сажытэр»|«Сажытэр»]] • [[Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|«Раус аус Хартум»]] • [[Аперацыя «Каверы»|«Каверы»]]) • [[Дэпартацыя эрытрэйцаў з Судана|Дэпартацыя эрытрэйцаў]] • [[Джыдская дэкларацыя (2023)|Джыдская дэкларацыя]] • [[Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане|Ваенныя злачынствы]] ([[Забойствы масалітаў у Дарфуры (2023)|Забойствы масалітаў]] • [[Містэрэйская разня|Містэрэй]] • [[Разня ў Ардамата|Ардамата]] • [[Разня ў Вад ан-Нуры|Вад ан-Нура]] • [[Масавыя забойствы ў Гезіры|Гезіра]] • [[Разня ў Эль-Фашыры (2025)|Эль-Фашыр]])
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Войны]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Судан]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rfiwpt54nonamwjiabpob6luqeb7l4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142687</id>
      <parentid>5142686</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5142687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="bstg9oai0jn7orymsj5dgfzhgnztxa6" xml:space="preserve">{{Канфлікт
|колер      = lightsteelblue
|схаваць    = 1
|назва      = [[Канфлікт у Судане (з 2023)]]
|бітвы      = 
Храналогія: 
* [[Храналогія суданскага канфлікту (2023)|2023]]
* [[Храналогія суданскага канфлікту (2024)|2024]]
* [[Храналогія суданскага канфлікту (2025)|2025]]
* [[Храналогія суданскага канфлікту (2026)|2026]]
-----
[[Бітва за Хартум (2023—2025)|Хартум]] ([[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|Аэрапорт]] • [[Баі за Амдурман (2023—2025)|Амдурман]] • [[Наступленне ў Бахры|Бахры]]) • [[Дарфурская кампанія (з 2023)|Дарфур]] ([[Баі ў Эль-Генейне (2023)|Эль-Генейна]] • [[Баі ў Ньяле (2023)|Ньяла]] • [[Баі за Эль-Фашыр (2023—2025)|Эль-Фашыр]] • [[Баі за Кутум|Кутум]] • [[Баі за Аль-Маліху|Аль-Маліха]]) • [[Кардафанская кампанія (з 2023)|Кардафан]] ([[Баі за Аль-Абейд (2023)|Аль-Абейд]] • [[Баі за Кадуглі|Кадуглі]] • [[Баі за Дылінг|Дылінг]]) • [[Баі ў Мерове (2023)|Мерове]] • [[Баі за Вад-Медані|Вад-Медані]] • [[Баі за Бабанусу|Бабануса]] • [[Наступленне ў Сенары|Сенар]] ([[Баі за Джэбель-Мою|Джэбель-Моя]]) • [[Баі за Габаль-эль-Увейнат|Габаль-эль-Увейнат]]
------
[[Гуманітарны крызіс у Судане (2023)|Гуманітарны крызіс]] ([[Суданскі крызіс бежанцаў (2023)|Бежанцы]] • [[Голад у Судане (з 2024)|Голад]]) • [[Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)|Эвакуацыя]] ([[Аперацыя «Сажытэр»|«Сажытэр»]] • [[Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|«Раус аус Хартум»]] • [[Аперацыя «Каверы»|«Каверы»]]) • [[Дэпартацыя эрытрэйцаў з Судана|Дэпартацыя эрытрэйцаў]] • [[Джыдская дэкларацыя (2023)|Джыдская дэкларацыя]] • [[Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане|Ваенныя злачынствы]] ([[Забойствы масалітаў у Дарфуры (2023)|Забойствы масалітаў]] • [[Містэрэйская разня|Містэрэй]] • [[Разня ў Ардамата|Ардамата]] • [[Разня ў Вад ан-Нуры|Вад ан-Нура]] • [[Масавыя забойствы ў Гезіры|Гезіра]] • [[Разня ў Эль-Фашыры (2025)|Эль-Фашыр]])
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Войны]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Судан]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bstg9oai0jn7orymsj5dgfzhgnztxa6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Храналогія суданскага канфлікту (2023)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738398</id>
    <revision>
      <id>5142649</id>
      <parentid>5109026</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T13:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130709" sha1="mrlh5nyb11omft3w78iyvl50afczn6c" xml:space="preserve">{{Main|Канфлікт у Судане (з 2023)}}
{{Суданскі канфлікт (2023)}}
У красавіку [[2023]] года пачалося ўзброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж [[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС) і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] «[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП), якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні спачатку ахапілі сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі.  
== Храналогія ==
=== Красавік ===
* [[15 красавіка]] — сутыкненні ахапілі [[Хартум]]&lt;ref&gt;[https://www.unian.ua/world/u-sudani-nova-sproba-viyskovogo-perevorotu-v-stolici-ydut-boji-video-12219846.html]&lt;/ref&gt; (раёны Джабра, Кафуры і Шамбат&lt;ref&gt;[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023&lt;/ref&gt;), [[Амдурман]]&lt;ref&gt;[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]&lt;/ref&gt;, Эль-Генейну&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, Залінгею&lt;ref&gt;[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023&lt;/ref&gt;, Эль-Фашыр&lt;ref&gt;[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]&lt;/ref&gt;, Мерове&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}&lt;/ref&gt;, Аль-Абейд&lt;ref&gt;[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023&lt;/ref&gt; і [[Порт-Судан]]&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan's army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023&lt;/ref&gt;. Мяцежнікі захапілі шэраг важных аб’ектаў. Праз некалькі гадзін пасля пачатку сутыкненняў былі аддадзены загады аб эвакуацыі грамадзянскіх асоб, палітыкаў і супрацоўнікаў пасольстваў&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hendawi |first=Hamza |date=2023-04-15 |title=Sudan's army and paramilitary fight street battles in Khartoum amid conflicting claims |url=https://www.thenationalnews.com/mena/2023/04/15/sudans-rsf-says-headquarters-under-attack-by-military/ |access-date=2023-04-16 |website=The National |language=en |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416133629/https://www.thenationalnews.com/mena/2023/04/15/sudans-rsf-says-headquarters-under-attack-by-military/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;.
* [[16 красавіка]] — УСС адбілі ваенны лагер Мерове&lt;ref&gt;[https://mobile.twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647660109005312000 عناصر من الجيش ينشرون صورا لدخولهم قاعدة مروي العسكرية   #السودان #العربية]&lt;/ref&gt; і бліжэйшую паветраную гавань&lt;ref name=&quot;aj&quot;&gt;[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023&lt;/ref&gt;. У Ньяле САП узялі пад свой кантроль базу 16-й пяхотнай дывізіі&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}&lt;/ref&gt; і мясцовы аэрапорт&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/16/sudan-fighting-rages-for-second-day-despite-un-proposed-ceasefire |title=Sudan fighting rages for second day despite UN-proposed ceasefire |work=The Guardian |date=16 April 2023|access-date=16 April 2023}}&lt;/ref&gt;. У Кабкабіі трое супрацоўнікаў [[Сусветная харчовая праграма|Сусветнай харчовай праграмы]] былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[17 красавіка]] — атрады САП уварваліся ў амдурманскія раёны Бейт Аль-Маль і Шарыя аз-Заім аль-Азхары&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20230417/sudan-1865798124.html СБР Судана ворвались в район Бейт аль-Маль в городе Омдурман]&lt;/ref&gt;; у [[Твітэр]]ы Дагала заклікаў міжнародную супольнасць умяшацца ў канфлікт, сцвярджаючы, што яго войскі змагаюцца супраць «радыкальных ісламістаў»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSF head calls for international community to intervene |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-17 |website=www.bbc.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[18 красавіка]] — генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[19 красавіка]] — УСС аднавілі поўны кантроль над аэрапортам Мерове&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese army says in full control of Merowe Airport |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;; пачалася эвакуацыя замежных грамадзян. Першай краінай, якая вывезла сваіх суайчыннікаў (60 чалавек) з Судана, стала [[Японія]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-19 |title=Japan to evacuate its citizens from Sudan |language=en |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419075016/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ninivaggi |first=Gabriele |date=2023-04-19 |title=SDF to evacuate Japanese citizens from Sudan as conflict rages |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/04/19/national/sudan-evacuation-sdf/ |access-date=2023-04-19 |work=The Japan Times|language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419112527/https://www.japantimes.co.jp/news/2023/04/19/national/sudan-evacuation-sdf/ |archive-date=April 19, 2023}}&lt;/ref&gt;; байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. 
* [[20 красавіка]] — у бок Хартума накірваліся падмацаванні для войск САП, але сухапутныя часці УСС разам з авіяцыяй прыпынілі прасоўванне праціўніка&lt;ref name=&quot;Scramble&quot;&gt;{{Cite web |title=People scramble to leave Sudan’s capital after attempted ceasefires fail to stop violence |url=https://edition.cnn.com/2023/04/20/africa/sudan-violence-thursday-hospitals-crisis-intl/index.html|access-date=2023-04-20|website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Прыхільнікі Дагала пасля цяжкіх баёў усталявалі кантроль над горадам Ньяла&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en |archive-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421072521/https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; у Эль-Фашыры здзейснены напад на аўтамабіль, у якім знаходзіліся супрацоўнікі Нарвежскага савета па справах бежанцаў, пацярпелых няма&lt;ref name=&quot;Halt&quot;&gt;{{Cite news |title=Sudan fighting forces aid groups to halt, spreading suffering |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/as-sudan-fighting-rages-aid-groups-halt-people-suffer |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[21 красавіка]] — абвешчана трохдзённае перамір’е&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=Al Jazeera |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Мерове цалкам перайшоў да войск Бурхана&lt;ref&gt;{{Cite web |title= The Sudanese army has imposed complete control over Marawi  |url=https://twitter.com/alarabiya_brk/status/1649311523095937024?s=46 |access-date=2023-04-21 |website=Twitter |language=en |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423004142/https://twitter.com/alarabiya_brk/status/1649311523095937024?s=46 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
*  [[22 красавіка]] — у Хартуме сутычкі перакінуліся з цэнтра сталіцы на раёны Хілат-Хамад, Хаджалы і Аркавіт&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sudantribune.com/article273246/|title=War continues in Khartoum streets despite Eid truce|date=2023-04-22|access-date=2023-04-22|website=Sudan Tribune|archive-date=10 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610085759/https://sudantribune.com/article273246/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Працягваўся вываз замежнікаў: дапамогу ў эвакуацыі аказалі войскі УСС. Па паветры «гарачую кропку» пакінулі брытанцы, амерыканцы, французы і кітайцы&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news |date=2023-04-22 |title=Sudan fighting: Foreign nationals to be evacuated |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-65358069 |access-date=2023-04-22 |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422103045/https://www.bbc.com/news/uk-65358069 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-22 |title=UK, US and others prepare to evacuate nationals from Sudan |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/22/uk-us-and-others-prepare-to-evacuate-nationals-from-sudan |access-date=2023-04-22 |issn=0261-3077 |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422111923/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/22/uk-us-and-others-prepare-to-evacuate-nationals-from-sudan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Саудзіты арганізавалі вываз суайчыннікаў праз аэрапорт у г. Порт-Судан. Яны таксама дапамаглі з вывазам грамадзян іншых краін. Так, праз марскую гавань у [[Джыда|Джыду]] на саудаўскіх караблях праведзена эвакуацыя 150 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-22 |title=Saudis, other nationals evacuated from Sudan reach Jeddah |language=en-GB |work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-22 |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422123551/http://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
*  [[23 красавіка]] — паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у&lt;ref name=&quot;aljazeera.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Байцы САП заявілі, што яны захапілі прадпрыемства [[Ваенна-прамысловы комплекс|ВПК]] у раёне Масудыя на паўднёвым усходзе Хартума&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSF claims capture of army personnel|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}&lt;/ref&gt;. У Амдурмане пад авіяналёт трапіла калона з французскімі грамадзянамі&lt;ref name=&quot;aljazeera.com&quot;/&gt;. Улады [[ФРГ]] пачынаюць [[Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|аперацыю «Raus aus Khartum»]] па эвакуацыі суайчыннікаў з Судана. Пры садзейнічанні [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскіх вайскоўцаў]] (6 верталётаў {{нп3|Boeing CH-47 Chinook||en|Boeing CH-47 Chinook}}, атрад «марскіх коцікаў» і [[спецпрызн]] сухапутных сіл) з пасольства [[ЗША]] вывезены 100 дыпламатаў і грамадзян краіны&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite news |date=2023-04-23 |title=Sudan fighting: Special forces airlift US diplomats from Sudan |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65363586 |access-date=2023-04-23}}&lt;/ref&gt;. Аперацыя была ўзгоднена з кіраўніцтвам САП&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Biden confirms US embassy staff, families evacuated from Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/sudans-rsf-says-us-diplomats-families-evacuated-from-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Урад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] таксама эвакуіраваў свой дыпламатычны персанал&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UK military has evacuated diplomatic staff from Sudan: PM Sunak|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}&lt;/ref&gt;, а ўлады [[Ірландыя|Ірландыі]] накіравалі самалёт з вайскоўцамі ў суправаджэнні для 150 суайчыннікаў&lt;ref&gt;[https://www.rte.ie/news/2023/0423/1378622-defence-forces-sudan/ Defence Forces to help evacuate Irish people from Sudan] RTÉ News, 2023-04-23.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.irishtimes.com/world/africa/2023/04/23/more-than-140-irish-citizens-in-sudan-seek-help-as-foreign-evacuations-begin/ Defence Forces team being deployed to Sudan to help evacuate Irish citizens] The Irish Times, 2023-04-23.&lt;/ref&gt;. Пазней у той жа дзень Міністэрства замежных спраў [[Францыя|Францыі]] абвясціла, што яму ўдалося эвакуіраваць каля 100 чалавек розных нацыянальнасцяў з Судана па паветры&lt;ref&gt;{{Cite web |title=France evacuates around 100 people from Sudan on first French flight|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}&lt;/ref&gt;. Аналагічныя мерапрыемствы па дапамозе ў вывазе грамадзян іншых краін правялі [[Італія]], [[Іспанія]] і [[Іарданія]]. Замежнікаў яны пакінулі ў [[Джыбуці]]&lt;ref name=&quot;Foreigners&quot;&gt;{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}&lt;/ref&gt;. [[Турцыя]] арганізавала вываз сваіх грамадзян на аўтобусах&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish evacuations have started: AJ correspondent|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}&lt;/ref&gt; праз [[Вад-Медані]]&lt;ref name=&quot;Foreigners&quot; /&gt;. Сухапутным шляхам выратаваліся таксама 436 егіпцян&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-04-24 |title=Egypt evacuates 436 citizens from Sudan |url=https://egyptindependent.com/egypt-evacuates-436-citizens-from-sudan/ |access-date=2023-04-24 |website=Egypt Independent |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.
*  [[24 красавіка]] — бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Самалётамі эвакуяваны 77 грамадзян і дыпламатаў [[ПАР]] (пры падтрымцы паўднёваафрыканскіх і суданскіх вайскоўцаў). Таксама 52 жыхара [[Ліван]]а былі вывезены ваеннымі караблямі [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] ў Джыду&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Evacuation|url=https://twitter.com/Mofalebanon/status/1650404718584250373?s=20}}&lt;/ref&gt;. [[Паўднёвая Карэя]] ваенным транспартнікам вывезла 28 сваіх грамадзян разам з нявызначанай колькасцю грамадзян Японіі&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Korean military aircraft evacuates citizens, Japanese nationals |language=en-GB |work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/24/sudan-live-news-evacuations-speed-up-during-a-fighting-lull?fbclid=IwAR05salRSz0v4yY7ZYAyNWlyuH1QRPvzDoi5hK0YEkMbrlyRr_BeUUTaW7A |access-date=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;. [[Індыя]] для выратавання суайчыннікаў разгарнула аперацыю пад кодавай назвай «[[Аперацыя «Каверы»|Kaveri]]», накіраваўшы для эвакуацыі два самалёты і карабель&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-04-22 |title=IAF planes on standby, INS Sumedha at Port Sudan as India seeks to expedite evacuation from Sudan |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/iaf-planes-on-standby-ins-sumedha-at-port-sudan-as-india-seeks-to-expedite-evacuation-from-sudan/articleshow/99710890.cms |access-date=2023-04-23 |work=Economic Times|language=en |archive-date=23 April 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423135038/https://economictimes.indiatimes.com/news/india/iaf-planes-on-standby-ins-sumedha-at-port-sudan-as-india-seeks-to-expedite-evacuation-from-sudan/articleshow/99710890.cms }}&lt;/ref&gt;. 
*  [[25 красавіка]] — аднавіліся баі за Эль-Генейну&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230425095438/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce Sporadic gunfire in Khartoum despite new truce]&lt;/ref&gt;. Урадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}&lt;/ref&gt;. Для падтрымкі эвакуацыі карабель ВМС Індыі INS Teg прыбыў у Порт-Судан&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-04-25 |title=India begins evacuation from Sudan; 278 Indians board naval ship to Jeddah |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/india-evacuates-3-000-nationals-from-sudan-as-ceasefire-agreement-reached-saudi-arabia-key-in-ferrying-stranded-citizens-operationkaveri-101682431045902.html |access-date=2023-04-25 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;. Самалёт C-130 ВПС Вялікабрытаніі здзейсніў першы рэйс па эвакуацыі брытанскіх грамадзян з Судана&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan: First flight carrying Britons leaves African country - with two more to take place overnight |url=https://news.sky.com/story/uk-launches-evacuation-flights-for-british-nationals-in-sudan-12865788 |access-date=2023-04-25 |website=Sky News |language=en}}&lt;/ref&gt;.
*  [[26 красавіка]] — прыхільнікі Дагала заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date=2023-04-26}}&lt;/ref&gt;. Міністэрства замежных спраў [[Шры-Ланка|Шры-Ланкі]] абвясціла аб выратаванні першай групы грамадзян. У вывазе дапамогу аказалі Узброеныя Сілы Саудаўскай Аравіі&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thirteen Sri Lankans safely evacuated from violence-hit Sudan|url=https://www.adaderana.lk/news/90078/thirteen-sri-lankans-safely-evacuated-from-violence-hit-sudan|access-date=2023-04-27 |website=adaderana.lk |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[27 красавіка]] — урадавыя сілы нанеслі авіяўдары па пазіцыях праціўніка вакол прэзідэнцкага палаца і ў Хартум-Бахры&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/more-air-strikes-in-sudan-as-ceasefire-expiry-looms|title= More air strikes in Sudan as ceasefire expiry looms|date= 2023-04-27| work= Aljazeera|access-date=2023-04-27}}&lt;/ref&gt;. З Судана вывезлі 180 грамадзян [[Канада|Канады]] (пакінулі краіну на канадскім ваенна-транспартным самалёце C-130&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Canada carries out first evacuation flight from Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/27/sudan-live-news-regional-african-bloc-pushes-to-extend-ceasefire|access-date=2023-04-27 |website=Aljazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;) і 1300 грамадзян [[КНР]] (эвакуяваны на судне кітайскіх ВМС з Порт-Судана&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About 1,300 Chinese citizens evacuated|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/27/sudan-live-news-regional-african-bloc-pushes-to-extend-ceasefire|access-date=2023-04-27 |website=Aljazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;).
* [[28 красавіка]] — як паведамілі байцы Дагала, яны захапілі аператыўную базу Хатаб, знішчыўшы пры гэтым 3 танкі і 9 машын&lt;ref&gt;{{Cite web |title=السودان في ثاني أيام المعارك.. اتساع المواجهات بين الجيش والدعم السريع وفتح ممرات إنسانية لفترة وجيزة |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-29 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}&lt;/ref&gt;. У [[Дарфур]]ы адбыліся сутычкі паміж [[арабы|арабамі]] і масалітамі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2023/04/28/africa/clashes-west-darfur-sudan-food-water-intl-hnk/index.html|title=Clashes renew in West Darfur as food and water shortages worsen in Sudan violence|access-date=2023-04-29|date=2023-04-28|work=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;. Ваенныя транспартнікі вывезлі 75 грамадзян [[Нарвегія|Нарвегіі]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Forsvarets bidrag til Sudan-evakueringen |url=https://www.forsvaret.no/aktuelt-og-presse/aktuelt/sudan-evakueringen |publisher=Norwegian Armed Forces |access-date=28 April 2023 |language=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bakke Foss |first1=Amund |title=Piloten fløy nordmenn ut av Sudan: − Vi kunne ha blitt beskutt |url=https://www.vg.no/nyheter/utenriks/i/6980bW/piloten-floey-nordmenn-ut-av-sudan-vi-kunne-ha-blitt-beskutt |publisher=Verdens Gang |access-date=28 April 2023 |language=no}}&lt;/ref&gt;. Таксама стала вядома, што шэсць грамадзян [[Беларусь|Беларусі]], якія працавалі на суданскія кампаніі па прыватных кантрактах, выехалі праз сухапутную мяжу з Егіптам&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/mid-iz-sudana-evakuirovano-6-belorusskikh-grazhdan-10-belorusov-ostayutsya-v-khartume-oni-v-bezopasn.html МИД: из Судана эвакуированы 6 белорусских граждан, 10 белорусов остаются в Хартуме, они в безопасности]&lt;/ref&gt;. На авіябазе Вадзі-Саідна абстраляны турэцкі эвакуацыйны самалёт&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan’s army accuses RSF of shooting at Turkish evacuation plane outside Khartoum|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/04/28/Sudan-s-army-accuses-RSF-of-shooting-at-Turkish-evacuation-plane-injuring-one|access-date=2023-04-28|work=Al Arabiya|language=en |date=28 April 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[29 красавіка]] — на саудаўскіх караблях Судан пакінулі 40 расіян&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20230429/sudan-1868744584.html Около 40 россиян эвакуировались из Судана в Саудовскую Аравию]&lt;/ref&gt;.
* [[30 красавіка]] — прыхільнікі Дагала&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Desk |first=Arab |date=2023-04-30 |title=Video.. A fire devoured a branch of the Central Bank of Sudan |url=https://www.easternherald.com/2023/04/30/video-a-fire-devoured-a-branch-of-the-central-bank-of-sudan/ |access-date=2023-04-30 |website=The Eastern Herald |language=en-US}}&lt;/ref&gt; нанеслі авіяўдар па {{нп3|Цэнтральны банк Судана|Цэнтральным банку Судана|ar|بنك السودان المركزي}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sabah |first=Daily |date=2023-04-30 |title=Sudan battle rages as rivals trade blame for cease-fire violation |url=https://www.dailysabah.com/world/africa/sudan-battle-rages-as-rivals-trade-blame-for-cease-fire-violation |access-date=2023-04-30 |website=Daily Sabah |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. УСС абвясцілі буйную аперацыю ў сталіцы з удзелам авіяцыі і цяжкай артылерыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65440528|title=Sudan crisis: Air strikes and fighting in Khartoum as truce collapses|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;. Варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;.

=== Май ===
* [[1 мая]] — прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аўлію&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}&lt;/ref&gt;. Адбыліся сутыкненні ў прыгарадзе Хартума Аль-Джэрыф&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Confrontations extending to new areas: AJ correspondent|website=Al Jazeera]э|date= 1 May 2023|access-date=2 May 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[2 мая]] — стала вядома, што самалётам з краіны вывезлі 36 грамадзян [[Аўстралія|Аўстраліі]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Doran |first1=Matthew |title=RAAF rescue mission evacuates 36 Australians and their family members from Sudan |url=https://www.abc.net.au/news/2023-05-03/australian-rescue-mission-flight-out-of-sudan/102295460 |access-date=2 May 2023 |publisher=ABC News}}&lt;/ref&gt;. Сілы аператыўнай падтрымкі ў другі раз аднавілі кантроль над горадам Эль-Генейна, а таксама вярнулі частку зямель, якія яны раней страцілі&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Camille |date=2023-05-01 |title=Nearly 200 dead in West Darfur violence: situation 'extremely dangerous' |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/nearly-200-confirmed-dead-in-west-darfur-violence-situation-extremely-dangerous |access-date=2023-05-02 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB |archive-date=2 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502234101/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/nearly-200-confirmed-dead-in-west-darfur-violence-situation-extremely-dangerous |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bloodshed in Sudan’s Darfur as Hemeti’s allies and enemies vie for control |url=http://www.middleeasteye.net/news/sudan-darfur-bloodshed-hemeti-allies-enemies-control |access-date=2023-05-02 |website=Middle East Eye |language=en |archive-date=2 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502233954/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-darfur-bloodshed-hemeti-allies-enemies-control |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[3 мая]] — сілы Дагала заявілі, што над Хартумам збілі варожы МіГ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan army plane downed amid air raids - RSF|website=[[BBC]]|date= 2 May 2023|access-date=2 May 2023}}&lt;/ref&gt;. У ходзе сутыкненняў загінула [[Азія Абдэль Маджыд]], першая суданская актрыса тэатра&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230504165158/https://www.klyoum.com/libya-news/ar/71-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%A3%D8%B1%D9%85%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89  أفريقيا. &quot;الخرطوم .. مقتل أرملة الشاعر محمد الفيتوري فنانة&quot;]&lt;/ref&gt;. У Дарфуры разрабаваны шэсць грузавікоў Сусветнай харчовай праграмы&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 May 2023 |title=Sudan updates: UN admits failure to avert war as aid looted |url=https://www.dw.com/en/sudan-updates-un-admits-failure-to-avert-war-as-aid-looted/a-65509349 |access-date=2023-05-04 |website=[[Deutsche Welle|DW]] |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[4 мая]] — пачало дзейнічаць чарговае перамір’е тэрмінам на тыдзень&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;. Працягваліся баі ў Хартуме і Амдурмане&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khartoum fighting continues despite new ceasefire in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/4/khartoum-fighting-continues-despite-new-ceasefire |access-date=2023-05-04 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[6 мая]] — бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}&lt;/ref&gt;. Турэцкі ўрад, пасля абстрэлу машыны сваяго пасла, абвясціў, што дыпмісія краіны ў Хартуме будзе перанесена ў Порт-Судан&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Turkey to move its Sudan embassy after ambassador’s car hit |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/turkey-to-move-its-sudan-embassy-after-ambassadors-car-hit |access-date=6 May 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[7 мая]] — стала вядома аб прымусовай [[Дэпартацыя эрытрэйцаў з Судана|рэпатрыяцыі эрытрэйскіх бежанцаў]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Salih |first=Zeinab Mohammed |date=2023-05-07 |title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting |access-date=2023-05-07 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;.
* [[8 мая]] — на фоне канфлікту паведамлялася, што краіну захліснула ўспышка [[туберкулёз]]у&lt;ref name=eml&gt;{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. Зафіксаваны баі ў Хартум-Бахры ў раёне Шамабат, дзе размешчана армейская база&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air strikes hit Sudanese cities despite truce talks |work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361159 |access-date=9 May 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[9 мая]] — паўстанцы абвінавацілі авіяцыю праціўніка ў разбурэнні Старага Рэспубліканскага палаца&lt;ref&gt;{{Cite web |title=السودان اليوم.. &quot;الدعم السريع&quot; تتهم الجيش بقصف وتدمير القصر الجمهوري وإحصائية جديدة للقتلى والنازحين |url=https://www.aljazeera.net/news/2023/5/9/%d8%aa%d8%b7%d9%88%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%af%d8%b9%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d8%b1%d9%8a%d8%b9-%d8%aa%d8%aa%d9%87%d9%85 |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Abdulahe |date=2023-05-09 |title=استمرار المعارك واتهامات بتدمير القصر الجمهوري |url=https://www.dabangasudan.org/ar/all-news/article/لليوم-ال-25-استمرار-المعارك-واتهامات-بت |access-date=2023-05-09 |website=Dabanga Radio TV Online |language=ar}}&lt;/ref&gt;. Байцы Бурхана адмаўлялі гэта&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan's RSF accuses army of bombing old presidential palace |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361159 |access-date=10 May 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[10 мая]] — жыхары Амдурмана заявілі, што ў грабніцу Махдзі трапілі снарады, а на лівійскім базары адбыліся масавыя рабаванні&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Unprecedented battles and looting in Sudan - residents |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361159 |access-date=10 May 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[11 мая]] — [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, «якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту». 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся&lt;ref&gt;{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}&lt;/ref&gt;. У [[ЮНІСЕФ]] паведамілі, што ў Хартуме згарэла фабрыка па вытворчасці прадуктаў харчавання для недаядаючых дзяцей&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan’s army and RSF fight on after ceasefire talks fail|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/12/sudans-army-and-rsf-fight-on-after-ceasefire-talks-fail |access-date=12 May 2023}}&lt;/ref&gt;. Падчас перамоваў у Джыдзе варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і не было&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 
* [[12 мая]] — у Эль-Генейне зноў успыхнулі баі, у выніку якіх загінула 77 чалавек. Упраўленне грамадзянскай авіяцыі Судана працягнула закрыццё паветранай прасторы краіны для ўсіх рэйсаў да 31-га чысла, акрамя гуманітарных і эвакуацыйных&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}&lt;/ref&gt;.
* [[13 мая]] — бакі абмяняліся абвінавачваннямі ў нападзе на царкву ў Амдурмане, у выніку якога пацярпелі пяць чалавек, уключаючы святара&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Khartoum under bombardment as Sudan's rivals talk|url=https://www.reuters.com/world/africa/khartoum-region-under-bombardment-sudans-rivals-talk-2023-05-14/ |access-date=15 May 2023 |work=[[Reuters]] |language=en-UK }}&lt;/ref&gt;.
* [[14 мая]] — Бурхан загадаў замарозіць банкаўскія рахункі САП&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan crisis: Burhan freezes bank accounts of Hemeti's RSF group|url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-crisis-burhan-freezes-bank-accounts-hemetis-rsf-group |access-date=15 May 2023 |work=Middle East Eye |language=en-UK }}&lt;/ref&gt;. Улады [[Емен]]а эвакуіравалі 392 суайчыннікаў. Двума рэйсамі вывезены 197 грамадзян у партовы горад [[Адэн]], а астатнія 195 чалавек — у кантраляваную [[хусіты|хусітамі]] сталіцу [[Сана|Сану]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=392 Yemeni citizens evacuated from Sudan |url=http://english.news.cn/20230515/92b1c95108304361bd1c3f55a3f40d47/c.html |access-date=15 May 2023 |work=Xinhua |agency=Xinhua News Agency |date=15 May 2023}}&lt;/ref&gt;. Суданскае тэлебачанне аднавіла спадарожнікавае вяшчанне пасля тыднёвага перапынку&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan army chief freezes bank accounts of rival RSFgovernor|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/2 |access-date=16 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}&lt;/ref&gt;.
* [[15 мая]] — шпіталь Шарк-эль-Ніл у Хартуме пацярпеў ад авіяўдару&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air strikes pound Sudan's capital as conflict enters second month|url=https://www.reuters.com/world/africa/air-strikes-pound-sudans-capital-conflict-enters-second-month-2023-05-15/ |access-date=16 May 2023 |work=[[Reuters]] |language=en-UK }}&lt;/ref&gt;. Пасольства [[Самалі]] было разрабавана баевікамі Дагала&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;&gt;{{Cite news |title=Sudan hospital hit in air strike and embassy looted|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/2 |access-date=16 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}&lt;/ref&gt;.
* [[17 мая]] — паведамлялася аб сутчках у генейнскіх раёнах Эль-Бухейра, Эль-Савра, Эль-Тадамон, Эль-Маджліс і Эль-Мадарыс&lt;ref name=&quot;аўта2&quot;&gt;{{Cite web |last=Camille |date=2023-05-16 |title=As many as 2,000 reported dead in West Darfur violence |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/as-many-as-2000-dead-in-west-darfur-violence |access-date=2023-05-17 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[20 мая]] — адбыліся сутыкненні каля галоўнага рынку Ньялы, недалёка ад штаба арміі. Пасольства [[Катар]]а ў Хартуме было разрабавана&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Khartoum’s outskirts attacked as Sudan war enters sixth week|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/20/khartoums-outskirts-attacked-as-sudan-war-enters-sixth-week|access-date=20 May 2023 |work=Aljazeera |language=en-UK }}&lt;/ref&gt;. У Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[21 мая]] — у сталіцы байцы Дагала распачалі рух да галоўнай авіябазы праціўніка ў Вадзі-Саідна, на поўнач ад горада. Атрады САП прыкладна на 20 грузавіках спрабавалі перасекчы мост праз Ніл, каб дабрацца да паветранай гавані, але былі сустрэты цяжкай артылерыяй арміі Бурхана. Паведамлялася таксама аб авіяўдарах у Амдурмане&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Salih |first=Zeinab Mohammed|date=2023-05-21 |title=Sudan conflict: Army fights to keep Wadi Saeedna airbase, residents say |language=en |work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65662939|access-date=2023-05-22}}&lt;/ref&gt;.
* [[22 мая]] — паведамлялася аб баях вакол ваеннага шпіталя Алія ў Амдурмане і на поўдзень ад горада, недалёка ад мяжы са штатам Белы Ніл, вакол невялікага аэрапорта&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Salih |first=Zeinab Mohammed|date=2023-05-22 |title=It felt like an earthquake - Sudan resident on fighting|language=en |work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361201|access-date=2023-05-22}}&lt;/ref&gt;.
* [[24 мая]] — байцы Дагала заявілі аб крушэнні самалёта праціўніка ў Амдурмане&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Plett Usher|first=Barbara|date=2023-05-24 |title=Fighter plane crashes in Sudanese city - reports|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361201|access-date=2023-05-24}}&lt;/ref&gt;. Да барацьбы за горад Эль-Генейна далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[26 мая]] — міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў&lt;ref name=Perthes&gt;{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[27 мая]] — у Хартуме пры паветраных бамбардзіроўках авіяцыі САП загінулі 2 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-05-29 |title=US, Saudi Arabia call on Sudan warring sides to extend ceasefire|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/28/us-saudi-arabia-call-for-sudan-warring-sides-to-extend-ceasefire|access-date=2023-05-29}}&lt;/ref&gt;.
* [[29 мая]] — перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[31 мая]] — прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}&lt;/ref&gt;. Саюз суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 18 чалавек загінулі і больш за 100 атрымалі раненні ў выніку ракетнага абстрэлу рынку на поўдзень ад Хартума&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-01|title=Sudan conflict: Rockets hit Khartoum market as talks collapse|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65777311|last=Ross|first=Will|access-date=2023-06-01}}&lt;/ref&gt;.

=== Чэрвень ===
* [[1 чэрвеня]] — Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}&lt;/ref&gt;.
* [[2 чэрвеня]] — паведамлялася аб артылерыйскім абстрэле вакол офіса суданскага тэлебачання ў Амдурмане. САП абвясцілі, што перакінулі падмацаванне ў Хартум&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-02|last=Hamilton|first=Richard|title=Gunfire around state TV building in Sudan capital - reports|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361205|access-date=2023-06-02}}&lt;/ref&gt;.
* [[3 чэрвеня]] — у Кутуме (Паўночны Дарфур) за два дні баёў загінулі 40 чалавек&lt;ref name=&quot;real hell&quot;&gt;{{Cite news|date=2023-06-04|title=‘Real hell’: Deadly fighting escalates in Sudan as truce expires|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/4/real-hell-deadly-fighting-escalates-in-sudan-as-truce-expires|access-date=2023-06-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[4 чэрвеня]] — паўстанцы паведамілі, што збілі над сталіцай знішчальнік праціўніка, але ўрадавыя сілы адмаўлялі гэты факт. Паводле УСС, самалёт разбіўся ля базы Вадзі-Саідна з-за тэхнічнай няспраўнасці&lt;ref name=&quot;real hell&quot;/&gt;. 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] загінулі ў выніку ўдару ўрадавай авіяцыі па Міжнародным афрыканскім універсітэце ў Хартуме&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}&lt;/ref&gt;.
* [[6 чэрвеня]] — паведамлялася, што падчас баёў у Генейне паўстанцы нанеслі буйнамаштабныя разбурэнні гораду, у выніку чаго загінула не менш за 500 чалавек (па даных Médecins Sans Frontières)&lt;ref name=&quot;EEPA 06/06/23&gt;{{Cite news|date=2023-06-06|title=SITUATION REPORT - HORN OF AFRICA No. 445 - 6 June 2023|language=en|work=EEPA|url=https://www.eepa.be//wp-content/uploads/2023/06/Situation-Report-EEPA-Horn-No.-445-6-June-2023.pdf|access-date=2023-06-06}}&lt;/ref&gt;. 
* [[7 чэрвеня]] — бакі аднавілі перамоўны працэс&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}&lt;/ref&gt;. Падчас баёў загарэўся склад гаручага, размешчаны недалёка ад армейскай базы і прадпрыемствы па вытворчасці зброі ў раёне Ярмук у Хартуме&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-07|title= Arms depot battle rages in Sudan as fuel facility burns|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/7/arms-depot-battle-rages-in-sudan-as-fuel-facility-burns|access-date=2023-06-08}}&lt;/ref&gt;. Апалчэнцы зноў атакавалі Эль-Генейну&lt;ref&gt;{{cite news |title=Darfur: renewed attacks on El Geneina, chaos in Kutum |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-renewed-attacks-on-el-geneina-chaos-in-kutum#:~:text=Groups%20of%20gunmen%20launched%20new,encountering%20resistance%20by%20armed%20residents.%E2%80%9D |access-date=10 June 2023 |agency=Dabanga |date=9 June 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[8 чэрвеня]] — пасольства Саудаўскай Аравіі атакавала неўстаноўленая ўзброеная група&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-08|title= Saudi Arabia condemns attack on its embassy in Sudan|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-08}}&lt;/ref&gt;.
* [[9 чэрвеня]] — фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[11 чэрвеня]] — у выніку дзеянняў урадавай авіяцыі ў сталіцы загінулі 7 чалавек. Аль-Абейд абложаны арміяй Дагала. Паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[14 чэрвеня]] — губернатар Заходняга Дарфура Хаміс Абакар быў выкрадзены і забіты ўзброенымі людзьмі праз некалькі гадзін пасля таго, як у тэлеінтэрв’ю абвінаваціў армію Дагала ў [[генацыд]]зе і заклікаў да міжнароднага ўмяшання. УСС абвінавацілі ў яго забойстве САП&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-15|title= West Darfur governor abducted, killed as war in Sudan spreads|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/15/west-darfur-governor-abducted-killed-as-war-in-sudan-spreads|access-date=2023-06-15}}&lt;/ref&gt;. Урадавая авіяцыя нанесла свае першыя авіяўдары па пазіцыях паўстанцаў у Аль-Абейдзе&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-15|title= Sudan slips into crisis with critical shortages as conflict enters third month|language=en|work=Africanews|url=https://www.africanews.com/2023/06/15/sudan-slips-into-deeper-crisis-with-critical-shortages-as-conflict-enters-three-months//|access-date=2023-06-15}}&lt;/ref&gt;. Прадстаўнікі Бурхана заявілі, што праціўнік пачаў выкарыстоўваць беспілотнікі, захопленыя на складзе зброі Ярмук у Хартуме&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-15|title= No respite for Sudan civilians two months into brutal war|language=en|work=Philippine Star|url=https://www.philstar.com/world/2023/06/15/2274058/no-respite-sudan-civilians-two-months-brutal-war|access-date=2023-06-15}}&lt;/ref&gt;.
* [[17 чэрвеня]] — падчас бамбёжкі ў Хартуме разбураны некалькі дамоў і забіта не менш за 17 мірных жыхароў, у тым ліку 5 дзяцей&lt;ref name=&quot;seventeen&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sudan’s warring sides agree to new 72-hour ceasefire |language=en |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/17/air-raid-kills-17-in-sudans-capital-khartoum |access-date=2023-06-17|work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;. Фракцыі канфлікту дамовіліся аб увядзенні перамір’я на 72 гадзіны, пачынаючы з 6:00 18 чэрвеня&lt;ref name=&quot;seventeen&quot;&gt;{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}&lt;/ref&gt;. 
* [[19 чэрвеня]] — паўстанцы разграмілі гарнізон УСС у Тавіле (Паўночны Дарфур). Па меншай меры сем мірных жыхароў загінулі, а большая частка горада была разбурана&lt;ref name=&quot;new killings&quot;&gt;{{Cite news|date=2023-06-19|title= New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire|language=en|work=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html|access-date=2023-06-22}}&lt;/ref&gt;.
* [[21 чэрвеня]] — фракцыя на чале з аль-Хілу з групоўкі [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] разам з САП атакавала часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}&lt;/ref&gt;.
* [[25 чэрвеня]] — паўстанцы заявілі пра захоп штаб-кватэры цэнтральных рэзервовых сіл паліцыі ў Хартуме. Байцы аль-Хілу нанеслі ўдары па пазіцыях урадавай арміі ў Курмуку, штат Блакітны Ніл, недалёка ад мяжы з [[Эфіопія]]й&lt;ref name=&quot;reserve&quot;&gt;{{Cite news|date=26 June 2023|title= Battle For Key Police Base Kills At Least 14 Sudan Civilians|language=en|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/sudan-civilians-killed-in-battle-for-khartoum-police-hq-585abefb|access-date=27 June 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[26 чэрвеня]] — [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|УВКБ ААН]] паведаміла, што падтрымоўваныя Дагала апалчэнцы праводзілі масавыя забойствы бежанцаў з Генейны. Заўлена аб некалькіх целах, якія былі раскіданы па дарозе недалёка ад Шукры, прыкладна ў 10 км ад Чада&lt;ref name=&quot;EEPA 26/06/23&quot;&gt;{{Cite news|date=2023-06-26|title=SITUATION REPORT - HORN OF AFRICA No. 457 - 26 June 2023|language=en|work=EEPA|url=https://www.eepa.be//wp-content/uploads/2023/06/Situation-Report-EEPA-Horn-No.-457-26-June-2023-1.pdf|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt;.
* [[27 чэрвеня]] — прыхільнікі генерала Дагала абвясцілі аб аднабаковым двухдзённым спыненні агню ў сувязі са святам [[Курбан-байрам]]&lt;ref&gt;{{Cite news|date=27 June 2023|title=RSF announces two-day ‘unilateral’ ceasefire in Sudan for Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[29 чэрвеня]] — пры ўдзеле [[Чырвоны Крыж|МКЧК]] з палону прыхільнікаў САП у Хартуме вызвалены 125 вайскоўцаў УСС, яшчэ 14 чалавек вызвалены ў Дарфуры&lt;ref&gt;{{Cite news|date=29 June 2023|title=125 Sudanese soldiers held by the RSF released: Red Cross|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/29/125-sudanese-soldiers-held-by-the-rsf-released-red-cross|access-date=29 June 2023}}&lt;/ref&gt;.

=== Ліпень ===
* [[1 ліпеня]] — Саюз суданскіх лекараў абвінаваціў прыхільнікаў Дагала ў рэйдзе на бальніцу Шухада і забойстве яе супрацоўніка. САП адпрэчылі абвінавачванні&lt;ref name=&quot;reignite&quot;&gt;{{Cite news|date=3 July 2023|title=Fighting reignites between Sudan army, RSF in Khartoum|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/2/fighting-reignites-between-sudan-army-rsf-in-khartoum|access-date=3 July 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[2 ліпеня]] — мяцежнікі заявілі, што збілі знішчальнік УСС у Хартум-Бахры&lt;ref name=&quot;reignite&quot;/&gt;.
* [[3 ліпеня]] — на захад ад Аль-Абейда адбыўся напад САП на калону Аб’яднаных сіл Дарфура, якая накіроўвалася ў Эль-Фашыр з Белага Ніла для дастаўкі гаручага&lt;ref&gt;{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-07-04 |title=Darfur joint force, RSF clash outside the capital of North Darfur |url=https://sudantribune.com/article274836/ |access-date=2023-07-07 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-date=7 жніўня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807155402/https://sudantribune.com/article274836/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[5 ліпеня]] — у Аль-Абейдзе загінула дзіця і яшчэ чацвёра атрымалі раненні&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lisa |date=2023-07-07 |title=Fierce battles continue in Sudan capital, Kordofan and Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/fierce-battles-continue-in-sudan-capital-kordofan-and-darfur |access-date=2023-07-07 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[8 ліпеня]] — ад 22 да 31 чалавек загінулі ў выніку авіяўдару УСС па раёне Дар-эс-Салам у Амдурмане&lt;ref&gt;{{Cite news|date=8 July 2023|title=Sudan conflict: Air strike kills at least 22 in Khartoum|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66142696|access-date=9 July 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[9 ліпеня]] — у Эль-Абейдзе аднавіліся баявыя дзеянні&lt;ref&gt;{{Cite news|date=9 July 2023|title=UN warns of ‘full-scale civil war’ in Sudan, Egypt to host summit|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/9/egypt-to-host-sudan-summit-as-un-warns-of-full-scale-civil-war|access-date=10 July 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[12 ліпеня]] — Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту&lt;ref&gt;{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[13 ліпеня]] — ААН абвясціла аб выяўленні 87 целаў, у тым ліку этнічных масалітаў, пахаваных у брацкай магіле ў Дарфуры. Па даных Упраўлення па правах чалавека, загінулыя былі забіты САП і іх саюзнымі апалчэнцамі паміж 20 і 21 чэрвеня. Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека запатрабаваў  расследавання&lt;ref&gt;{{cite news |title= Bodies of 87 people found in Sudan mass grave, says UN |url=https://www.theguardian.com/world/2023/jul/13/bodies-of-87-people-found-in-sudan-mass-grave-says-un|work=The Guardian }}&lt;/ref&gt;. Падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}&lt;/ref&gt;. Офіс галоўнага пракурора [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суда]] Карыма Ахмада Хана заявіў, што ўстанова пачне расследаванне магчымых ваенных злачынстваў і злачынстваў супраць чалавечнасці, учыненых падчас канфлікту&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 July 2023|title=ICC investigating Darfur violence amid continuing Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/13/icc-investigating-darfur-violence-amid-continuing-sudan-conflict|access-date=14 July 2023}}&lt;/ref&gt;. У Амдурмане ў выніку артабстрэлу загінулі 34 грамадзянскія асобы&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-07-13|title=SITUATION REPORT - HORN OF AFRICA No. 462 - 13 July 2023|language=en|work=EEPA|url=https://www.eepa.be//wp-content/uploads/2023/07/Situation-Report-EEPA-Horn-No.-462-13-July-2023.pdf|access-date=2023-07-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 
* [[14 ліпеня]] — у Хартуме на фоне сутычак зноў адключаны інтэрнет&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 July 2023 |title=Sudan fighting sparks communications blackout in Khartoum, disease outbreaks |language=en |work=France 24 |url=https://www.france24.com/en/africa/20230714-khartoum-faces-communications-blackout-as-fighting-intensifies-in-sudan |access-date=14 July 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[15 ліпеня]] — аднавіліся перамовы ў Джыдзе&lt;ref&gt;{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}&lt;/ref&gt;. Падчас удара дрона па бальніцы ў Амдурмане загінулі пяцёра, улады заявілі аб датычнасці прыхільнікаў Дагала&lt;ref name=&quot;hospital2&quot;&gt;{{Cite news|date=16 July 2023|title=Sudan Violence Rages As Paramilitaries Deny Darfur War Crimes |language=en |work=Barron's |url=https://www.barrons.com/news/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes-b1a13abe?refsec=topics_afp-news |access-date=17 July 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}&lt;/ref&gt;. У Паўднёвым Кардафане баевікі аль-Хілу захапілі нафтарадовішча Каркарая пад Далангам і абстралялі ракетамі «Кацюша» штаб 14-й пяхотнай дывізіі УСС у Кадуглі&lt;ref name=&quot;karkaraya&quot;/&gt;.
* [[16 ліпеня]] — пяць чалавек загінулі і 17 атрымалі раненні ў выніку выбуху ў раёне Амбада на паўночным захадзе Хартума&lt;ref name=&quot;ombada&quot;&gt;{{Cite news|date=17 July 2023|title=Sudan Violence Rages As Paramilitaries Deny Darfur War Crimes |language=en |work=Barron's|url=https://news.abs-cbn.com/overseas/07/17/23/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes|access-date=17 July 2023}}&lt;/ref&gt;. Паводле САП, яны захапілі горад Кас (Паўднёвы Дарфур)&lt;ref name=&quot;hospital2&quot;/&gt;. Пад Далангам (Паўднёвы Кардафан) паўстанцы разграмілі ўрадавую калонну&lt;ref name=&quot;karkaraya&quot;&gt;{{Cite news |date=18 July 2023 |title=Sudan army clashes with RSF and SPLM-N El Hilu in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-clashes-with-rsf-and-splm-n-el-hilu-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=19 July 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[19 ліпеня]] — 14 мірных жыхароў былі забітыя ў выніку ўдару беспілотніка САП у Аль-Азхары і ў Вад-Аджыбе, на поўдзень ад Хартума. УСС сцвярджалі, што адбілі напад праціўніка ў Аль-Ашары і на мосце Аль-Абасін у Абу-Адама, на поўдзень ад сталіцы, знішчыўшы 9 баявых машын і забіўшы некалькі байцоў&lt;ref&gt;{{Cite news|date=19 July 2023|title=14 civilians killed in RSF drone strike on civilian gathering in Khartoum|language=en|work=Sudan Tribune|url=https://sudantribune.com/article275278/|access-date=20 July 2023|archive-date=11 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611230327/https://sudantribune.com/article275278/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[20 ліпеня]] — прыхільнікі Дагала заявілі, што аднавілі кантроль над Джэбель-Аўлія, на паўднёвым уездзе ў Хартум,&lt;ref&gt;{{Cite news|date=21 July 2023|title=More people killed in battles in El Obeid and Sudan capital |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-people-killed-in-battles-in-el-obeid-and-sudan-capital |access-date=21 July 2023}}&lt;/ref&gt; і забілі 18 салдат праціўніка падчас баёў у сталіцы і Амдурмане&lt;ref&gt;{{Cite news|date=20 July 2023|title=Sudanese army strikes RSF troops in Khartoum and North Kordofan|language=en|work=Sudan Tribune|url=https://sudantribune.com/article275306/|access-date=21 July 2023|archive-date=20 лістапада 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120220617/https://sudantribune.com/article275306/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Каманда арганізацыі «Урачы без межаў» з 18 чалавек была атакавана падчас перавозкі харчавання ў турэцкі шпіталь на поўдні Хартума&lt;ref&gt;{{cite news |date=21 July 2023 |title= Doctors Without Borders team attacked in Sudan’s Khartoum |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/07/21/Doctors-Without-Borders-team-attack-in-Sudan-s-Khartoum |work= al-Arabiya |access-date=22 July 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[22 ліпеня]] — 16 мірных жыхароў загінулі падчас ракетных абстрэлаў у Ньяле&lt;ref&gt;{{cite news |date=23 July 2023 |title= Sudan civilians reportedly killed in Darfur fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/22/sudan-civilians-reportedly-killed-in-darfur-fighting |work= Aljazeera |access-date=23 July 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[24 ліпеня]] — 15 чалавек загінулі ў выніку абстрэлаў УСС жылых кварталаў Амдурмана&lt;ref&gt;{{cite news |date=26 July 2023 |title=Shelling continues in Sudan capital, 15 killed in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Radio Dabanga |access-date=26 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}&lt;/ref&gt;. Урадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прыхільнікаў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі байцы САП&lt;ref&gt;{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}&lt;/ref&gt;.
* [[25 ліпеня]] — прынамсі 30 мірных жыхароў загінулі пры артылерыйскіх абстрэлах УСС Ньялы. У выніку абстрэлу ў Амдурмане загінулі прынамсі 18 мірных жыхароў&lt;ref name=&quot;EEPA27/07/2023&quot;&gt;{{Cite news |date=2023-07-13 |title=SITUATION REPORT - HORN OF AFRICA No. 466 - 27 July 2023 |language=en |work=EEPA |url=https://www.eepa.be//wp-content/uploads/2023/07/Situation-Report-EEPA-Horn-No.-466-27-July-2023.pdf |access-date=2023-07-27 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[26 ліпеня]] — байцы Дагала захапілі горад Серба ў Заходнім Дарфуры, у 23 км на поўнач ад Генейны, пасля двухдзённых баёў, падчас якога горад быў спалены дашчэнту&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-07-28 |title=Sudan war: RSF seize Sirba in West Darfur, heavy battles in Nyala and Khartoum |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-rsf-seize-sirba-in-west-darfur-heavy-battles-in-nyala-and-khartoum |access-date=2023-07-28 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[27 ліпеня]] — САП заявілі, што атакавалі авіябазу Вадзі-Саідна. Сілы Бурхана страцілі дзясяткі чалавек забітымі. Таксама былі знішчаны тры знішчальнікі і склад зброі і харчоў&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-07-27 |title=Civilians ‘harassed by RSF’ in Sudan capital fighting |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/civilians-harassed-by-rsf-in-sudan-capital-fighting|access-date=2023-07-28 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. УСС зноў прыпынілі перамовы, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[28 ліпеня]] — у Паўднёвым Кардафане УСС адступілі з Мардзіса. Населены пункт захапілі байцы аль-Хілу&lt;ref name=&quot;dalami&quot;&gt;{{Cite news |date=31 July 2023 |title=Marches as SPLM-N El Hilu and army clash in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/marches-as-splm-n-el-hilu-and-army-clash-in-south-kordofan |access-date=31 July 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[29 ліпеня]] — у выніку абстрэлу пазіцый УСС у Кадуглі адно дзіця было забіта і трое іншых атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;dalami&quot;/&gt;.
* [[31 ліпеня]] — Сілы спецыяльнага прызначэння УСС атакавалі вайсковы комплекс ворага недалёка ад Аль-Шаджара ў Заходнім Хартуме&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 August 2023 |title=Fighting continues in Sudan’s capital as aid organisations leave conflict zones |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/fighting-continues-in-sudans-capital |access-date=2 August 2023}}&lt;/ref&gt;. [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=7 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}&lt;/ref&gt;.

=== Жнівень ===
* [[1 жніўня]] — шпіталь на паўночны захад ад аэрапорта Хартума часткова абрынуўся праз абстрэл&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 August 2023 |title=Sudan Armed Forces deny ‘imminent ceasefire’ as shelling ravages Khartoum hospital |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-armed-forces-deny-imminent-ceasefire-as-shelling-ravages-khartoum-hospital |access-date=3 August 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[2 жніўня]] — ва УСС заявілі, што забілі 12 байцоў Дагала і знішчылі 4 аўтамабілі ворага ў выніку нападу на мост Аль-Мак Німр, які злучае Хартум і Хартум-Бахры&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 August 2023 |title=Sudanese army kills 12 RSF troops in Khartoum |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275701/ |access-date=3 August 2023 |archive-date=24 сакавіка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250324195403/https://sudantribune.com/article275701/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[4 жніўня]] — САП заявілі, што ўзялі пад поўны кантроль увесь Цэнтральны Дарфур&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 August 2023 |title=RSF claim ‘full control’ of Central Darfur after clashes |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claim-full-control-of-central-darfur-after-clashes |access-date=6 August 2023}}&lt;/ref&gt;. Пяць чалавек былі забітыя ўдарам ракеты паўстанцаў у Амдурмане&lt;ref name=&quot;palace&quot;&gt;{{Cite news |date=7 August 2023 |title=Sudan war: airstrikes on Republican Palace, civil servants await salaries while oil ministry raises fuel prices |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-airstrikes-on-republican-palace-civil-servants-await-salaries-while-oil-ministry-raises-fuel-prices |access-date=7 August 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[6 жніўня]] — УСС нанеслі ўдары па Рэспубліканскім палацы ў Хартуме, у той час як у САП заявілі, што адбілі спробу ворага прарваць аблогу ваеннага комплексу Ярмук&lt;ref name=&quot;palace&quot;/&gt;.
* [[7 жніўня]] — байцы Бурхана заявілі, што знялі аблогу Залінгея і адбілі заходнюю частку горада&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-08 |title=Sudanese army retakes control of Central Darfur’s capital |url=https://sudantribune.com/article275913/ |access-date=2023-08-08 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810204812/https://sudantribune.com/article275913/ |archive-date=10 жніўня 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[8 жніўня]] — УСС абвясцілі, што яны правялі буйную аперацыю ў Амдурмане&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-09 |title=Sudan war: shelling in Omdurman kills 20, two dead in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-shelling-in-omdurman-kills-20-two-dead-in-nyala |access-date=2023-08-09 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-08 |title=Fierce clashes engulf Omdurman as Sudanese Army and RSF collide |url=https://sudantribune.com/article275940/ |access-date=2023-08-08 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-date=15 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241115134359/https://sudantribune.com/article275940/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[11 жніўня]] — [[Facebook]] заблакаваў старонку САП з-за парушэння іх палітыкі ў дачыненні да небяспечных арганізацый і асоб&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Facebook removes RSF pages from its platforms |url=https://sudantribune.com/article276051/ |access-date=2023-08-11 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812140025/https://sudantribune.com/article276051/ |archive-date=12 жніўня 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[13 жніўня]] — 11-я пяхотная дывізія УСС, якая базуецца ў Хашм-эль-Гірбе, штат Касала, заявіла, што канфіскавала ў кантрабандыстаў на двух грузавіках стралковую зброю, прызначаную для атрадаў САП у Хартуме. Як паведамілі ваенныя, груз прыбыў «з суседняй краіны»&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-13 |title=Grim toll rises in ongoing Sudan conflict |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/grim-toll-rises-in-ongoing-sudan-conflict |access-date=2023-08-13 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[14 жніўня]] — урадавыя часці атакавалі горад Эль-Хой (Заходні Кардафан). Баевікі аль-Хілу абстралялі з кулямётаў пазіцыі прыхільнікаў Бурхана ў Кадуглі&lt;ref name=&quot;kordofan&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-08-15 |title=Attacks, clashes, and landmine explosions disrupt daily life in Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/attacks-clashes-and-landmine-explosions-disrupt-daily-life-in-kordofan |access-date=2023-08-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[17 жніўня]] — пасля двухмесячнага перапынку аднавіліся баі ў Эль-Фашыры&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-18 |title=Fears For Hundreds Of Thousands As Sudan War Spreads |url=https://www.barrons.com/news/fears-for-displaced-as-sudan-war-spreads-in-darfur-witnesses-39d9a605 |access-date=2023-08-18 |website=Barron's |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[20 жніўня]] — як заявілі прадстаўнікі УСС, іх часці адбілі напад праціўніка на штаб бранятанкавага корпуса ў вайсковым раёне Аль-Шаджара (Хартум)&lt;ref name=&quot;20жнівень&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-08-20 |title=Sudanese army thwarts major RSF attack in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article276348/ |access-date=2023-08-21 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193108/https://sudantribune.com/article276348/ |archive-date=19 лістапада 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. САП абвінаваціла 16-ю пяхотную дывізію ўрадавай арміі, якая базуецца ў Ньяле, у рабаванні мясцовых аддзяленняў цэнтральнага банка Судана&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-21 |title=Recent clashes cause deaths and injuries in South Darfur and more displacement in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/recent-clashes-cause-deaths-and-injuries-in-south-darfur-and-more-displacement-in-north-darfur |access-date=2023-08-21|website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[21 жніўня]] — пры артудары ў Ньяле загінуў камандзір 16-й дывізіі Ясір Фадлалах&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudanese army commander killed in Nyala, Sudan {{!}} Al Bawaba |url=https://www.albawaba.com/news/sudanese-army-commander-killed-nyala-sudan-1531232 |access-date=2023-08-22 |website=www.albawaba.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[29 жніўня]] — 39 чалавек загінулі ў ходзе моцнага абстрэлу ў Ньяле&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-29 |title=39 women and children dead in Sudan – Doctors |url=https://www.africanews.com/2023/08/29/39-women-and-children-dead-in-sudan-doctors/ |access-date=2023-08-29 |website=africanews |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[30 жніўня]] — 14 чалавек загінулі ў Аль-Абейдзе&lt;ref name=&quot;battles9&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Battles continue in Sudan, at least 4,8 million people fled their homes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-in-sudan-at-least-48-million-people-fled-their-homes |access-date=2023-09-01 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Баевікі аль-Хілу атакавалі пазіцыі праціўніка ў Даламі (Паўднёвы Кардафан)&lt;ref name=&quot;dalaminew&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-01 |title=New army-SPLM-N clashes reported in Sudan’s Nuba Mountains |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/new-army-splm-n-clashes-reported-in-sudans-nuba-mountains |access-date=2023-09-01 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[31 жніўня]] — САП атакавалі лагер [[спецпрызн|СпП]] УСС на паўночным захадзе Амдурмана&lt;ref name=&quot;battles9&quot;/&gt;.

=== Верасень ===
* [[2 верасня]] — прынамсі 20 чалавек, у тым ліку двое дзяцей, былі забіты ў выніку авіяўдару УСС па раёне Калакла аль-Куба на паўднёвым захадзе Хартума&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-03 |title=Sudan conflict: Air strike on Khartoum kills at least 20 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66701958 |access-date=2023-09-03 |website=BBC |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[3 верасня]] — прыхільнікі аль-Хілу атакавалі базу ўрада ў Кадуглі&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-05 |title=SPLM-N El Hilu attacks South Kordofan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-attacks-south-kordofan-capital |access-date=2023-09-06 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. У Заходнім Дарфуры САП і саюзныя апалчэнцы атакавалі гарады Гарні і Абу-Скрудж&lt;ref name=&quot;antonov&quot;/&gt;.
* [[4 верасня]] — 25 чалавек загінулі ў баях у Амдурмане. Войскі Дагала заявілі, што збілі два самалёты «Ан» УСС у Хартуме&lt;ref name=&quot;antonov&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-06 |title=Hemedti: ‘RSF does not seek control over Sudan but will fight on to the last soldier’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/hemedti-rsf-does-not-seek-control-over-sudan-but-will-fight-on-to-the-last-soldier |access-date=2023-09-07 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[5 верасня]] — у выніку абстрэлу УСС у Амдурмане загінулі 32 чалавекі&lt;ref name=&quot;aj32&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-06 |title=At least 32 civilians killed in Sudan army strikes: Activists |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/6/at-least-32-civilians-killed-in-sudan-army-strikes-activists |access-date=2023-09-07 |website=Aljazeera |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[9 верасня]] — падчас сутычак у Эль-Фашыры загінулі 30 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-11 |title= IOM: 190 families displaced by North Darfur clashes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/iom-190-families-displaced-by-north-darfur-clashes |access-date=2023-09-12 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[10 верасня]] — у выніку авіяатакі ВПС УСС на рынак Кутум у сталіцы краіны загінулі як мінімум 43 грамадзянскія асобы&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-11 |title=Sudan medics: Khartoum hospital ‘a bloodbath’ as airstrike death toll reaches 43 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-medics-khartoum-hospital-a-bloodbath-as-airstrike-death-toll-reaches-43 |access-date=2023-09-11 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[12 верасня]] — пад абстрэлам паўстанцаў у Амдурмане загінулі 17 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-13 |title=Air strikes kill dozens in Nyala as Sudan violence escalates in Darfur |url=https://www.france24.com/en/africa/20230913-air-strikes-kill-dozens-in-nyala-as-sudan-violence-escalates-in-darfur |access-date=2023-09-13 |website=France 24 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. 104 асобы забіты пры абстрэлах па ўсёй сталіцы&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-14 |title=100+ dead as ‘indiscriminate’ shelling ravages Sudan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/100-dead-as-indiscriminate-shelling-ravages-sudan-capital |access-date=2023-09-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[13 верасня]] — САП адступілі з Ум-Равабы (Паўночны Кардафан)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-13 |title=RSF retreat from South Kordofan stronghold, military detentions across Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-retreat-from-south-kordofan-stronghold-military-detentions-across-sudan |access-date=2023-09-14 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. У Ньяле пры ўрадавай авіябамбардзіроўцы загінулі 45 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-13 |title=Sudanese army resumes bombing RSF sites in Nyala of South Darfur |url=https://sudantribune.com/article277225/ |access-date=2023-09-14 |website=Sudan Tribune |language=en-GB }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.
* [[16 верасня]] — улады заявілі, што адбілі атаку праціўніка на штаб-кватэру Галоўнага камандавання ў Хартуме&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-16 |title=Sudanese army repels RSF attack on its command centre |url=https://sudantribune.com/article277332/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174328/https://sudantribune.com/article277332/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[17 верасня]] — офіс Суданскай падатковай службы&lt;ref name=&quot;fires&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company&lt;ref name=&quot;gnoc&quot;&gt;{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі&lt;ref name=&quot;fires&quot;/&gt;.
* [[18 верасня]] — у Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[20 верасня]] — адзін мірны жыхар быў забіты пры нападзе войск Дагала на горад Эль-Адэя, Заходні Кардафан. Тут паўстанцы спалілі паліцэйскі ўчастак&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-21 |title=More deadly RSF attacks in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-deadly-rsf-attacks-in-west-kordofan |access-date=2023-09-22 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Адначасна САП заявілі, што збілі варожы бамбардзіроўшчык у Хартуме&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-21 |title=Battles continue around SAF General Command in Khartoum |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-around-saf-general-command-in-khartoum |access-date=2023-09-22 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[23 верасня]] — баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174945/https://sudantribune.com/article277603/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[27 верасня]] — урадавыя сілы адбілі атаку атрадаў аль-Хілу на Кадуглі&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-27|title=Sudanese army repels SPLM-N’s fresh attack on Kadugli |url=https://sudantribune.com/article277730/ |access-date=2023-09-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[28 верасня]] — САП абстралялі транспартную станцыю Альджарафа на поўначы Амдурмана, у выніку чаго 10 чалавек загінулі і 11 атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;10dead&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-29 |title=10 civilians killed in artillery shelling by RSF in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article277786/ |access-date=2023-09-29 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}&lt;/ref&gt;.

=== Кастрычнік ===
* [[1 кастрычніка]] — у Амдурмане загінула 9 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 October 2023 |title= At least ten die in airstrikes on residential areas in Sudan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/at-least-ten-die-in-airstrikes-on-residential-areas-in-sudan-capital |access-date=2 October 2023 |website=Radio Dabanga|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}&lt;/ref&gt;.
* [[3 кастрычніка]] — артылерыйскі снарад паўстанцаў трапіў у клініку пры мячэці ў Самарскім раёне Хартум-Бахры, загінула 20 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2023 |title= At least 20 killed in artillery shelling of health clinic in Khartoum Bahri |url=https://sudantribune.com/article277949/ |access-date=4 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Войскі Дагала абвінавацілі праціўніка ў нападзе на дыпмісію [[Эфіопія|Эфіопіі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2023 |title= Tawir: RSF advances in Um Rawaba ‘an attempt to spread conflict across Sudan’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/tawir-rsf-advances-in-um-rawaba-an-attempt-to-spread-conflict-across-sudan |access-date=4 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[4 кастрычніка]] — УСС заявілі, што прадухілілі масіраваную атаку войск праціўніка пад кіраўніцтвам палкоўніка Салаха аль-Фаці на штаб 16-й пяхотнай дывізіі ў Ньяле&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 October 2023 |title= Sudanese army repels major attack by RSF in South Darfur |url=https://sudantribune.com/article277996/ |access-date=5 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. 4 чалавек загінулі падчас сутычкі паміж паўстанцамі і апалчэннем племя місерыя ў Мугдале (Заходні Кардафан)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 October 2023 |title= Four die in Sudan army operation in Muglad, West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/four-die-in-sudan-army-operation-in-muglad-west-kordofan |access-date=7 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[5 кастрычніка]] — пры абстрэлах амдурманскага раёна Карары 11 чалавек загінулі і 90 пацярпелі&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jeffery |first=Jack |date=7 October 2023 |title= Artillery fire has killed 11 people and wounded 90 in a major Sudanese city, aid group says |url=https://apnews.com/article/sudan-msf-artillery-omdurman-86976409cbd01727b15a8e747224ae12 |access-date=7 October 2023 |website=Associated Press |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. На шляху з Вад-Медані ў Хартум абстраляны аўтамабіль арганізацыі «Урачы без межаў», пацярпелых няма&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 October 2023 |title= MSF vehicle was fired at in Sudan, staff escapes injury |url=https://sudantribune.com/article278070/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[6 кастрычніка]] — САП захапілі Аль-Айлафун у 30 км ад сталіцы&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[8 кастрычніка]] — чатыры чалавекі загінулі ў сутыкненнях у Аль-Абейдзе&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 October 2023 |title= Four killed in renewed clashes between army and RSF in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article278117/ |access-date=9 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[9 кастрычніка]] — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу бальніцы Ан-Наў у Амдурмане&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 October 2023 |title= Sudan: three civilians killed in hospital bombardment |url=https://www.africanews.com/2023/10/09/sudan-three-civilians-killed-in-hospital-bombardment/ |access-date=9 October 2023 |website=Africanews |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. У Хартуме пры двухдзённых абстрэлах паўстанцаў пазіцый СПА праціўніка загінулі 190 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 October 2023 |title= RSF shelling of SAF command in Sudan capital resumes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-shelling-of-saf-command-in-sudan-capital-resumes |access-date=11 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[20 кастрычніка]] — генерал-маёр УСС Махамед Алаві Кока Мухір абвясціў аб сваім пераходзе на бок Дагала разам з 320 салдатамі&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2023 |title= Sudan Armed Forces chief retires ‘defecting’ Major General in charge of Abyei |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-armed-forces-chief-retires-defecting-major-general-in-charge-of-abyei |access-date=30 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[23 кастрычніка]] — два чалавекі загінулі ў выніку нападу войск Дагала на лагер бежанцаў Аль-Хасахіса ў Залінгеі&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 October 2023 |title= Deadly attack on Central Darfur camp as RSF siege enters its third week |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-attack-on-central-darfur-camp-as-rsf-siege-enters-its-third-week |access-date=30 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[24 кастрычніка]] — трое байцоў Аб’яднаных сіл абароны Дарфура былі забітыя ў выніку нападу САП на іх базу ў Ньяле&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 October 2023 |title= RSF kill three combattants of peace groups in South Darfur’s capital |url=https://sudantribune.com/article278638/ |access-date=30 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Атрады аль-Хілу атакавалі горад Лагава, Заходні Кардафан&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 October 2023 |title= Sudan war: Khartoum shelling continues, Nyala faces exodus, Lagawa attacked by rebels |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-khartoum-shelling-continues-nyala-faces-exodus-lagawa-attacked-by-rebels |access-date=30 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[26 кастрычніка]] — паўстанцы захапілі штаб 16-й дывізіі ў Ньяле&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}&lt;/ref&gt;. Тры чалавекі загінулі ў выніку траплення снарада на рынак Эль-Хаміс у Залінгеі&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 October 2023 |title=Deadly shelling continues in Sudanese capital, Darfur and South Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-shelling-continues-in-sudanese-capital-darfur-and-south-kordofan |access-date=30 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[30 кастрычніка]] — прыхільнікі генерала Дагала заявілі пра захоп нафтарадовішча Баліла (Заходні Кардафан)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 October 2023 |title=RSF ‘liberates’ vital Sudan oilfield |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-liberates-vital-sudan-oilfield |access-date=31 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[31 кастрычніка]] — прыхільнікі генерала Дагала заявілі пра захоп штаба 21-й пяхотнай дывізіі ў Залінгеі&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

=== Лістапад ===
* [[2 лістапада]] — УСС заявілі, што аднавілі кантроль над горадам Баліла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 November 2023 |title=Sudan belligerents keep fighting despite Jeddah talks |url=https://www.africanews.com/2023/11/03/sudan-belligerents-keep-fighting-despite-jeddah-talks/ |access-date=3 November 2023 |website=Africanews |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[4 лістапада]] — байцы Дагала заявілі, што захапілі штаб 15-й дывізіі ў Генейне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. 15 чалавек загінулі пры абстрэлах САП рынка ў Карары (Амдурман)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 November 2023 |title=At least 15 killed in artillery shelling of Omdurman market |url=https://sudantribune.com/article279050/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[6 лістапада]] — маёр Бабакір Муса, палявы камандзір ВРС Міні Мінаві (частка Аб’яднаных сіл абароны Дарфура), быў забіты атрадам САП пад Эль-Фашырам&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 November 2023 |title=Minawi’s field commander slain in suspected RSF ambush in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article279087/ |access-date=8 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[7 лістапада]] — САП захапілі горад Ум-Кедада (Паўночны Дарфур)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-08 |title=RSF seize North Darfur garrison, reportedly commit mass atrocities in West Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-seize-north-darfur-garrison-reportedly-commit-mass-atrocities-in-west-darfur |access-date=2023-11-08 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[8 лістапада]] — САП зладзілі [[Разня ў Ардамата|разню ў вёсцы Ардамата]].
* [[11 лістапада]] — быў разбураны мост Шамбат, які злучаў Хартум-Бахры і Амдурман. Бакі абвінавацілі ў здарэнні адзін аднаго&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Sudanese army accuses RSF of destroying strategic bridge in the capital |url=https://sudantribune.com/article279244/ |access-date=2023-11-11 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[12 лістапада]] — абстраляны амдурманскі раён Карары: 12 загінулых&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-14 |title=RSF-SAF clashes continue in Khartoum and North Korfodan states |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-saf-clashes-continue-in-khartoum-state-and-north-korfodan |access-date=2023-11-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[15 лістапада]] — САП забараніла дарфурцам бегчы ў Чад&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-19 |title=RSF bars West Darfur residents from fleeing to Chad |url=https://sudantribune.com/article279523/ |access-date=2023-11-20 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[16 лістапада]] — фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з САП&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. 10 чалавек загінулі пры міжэтнічных сутычках у Паўднёвым Дарфуры&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-21 |title=Ten killed and over 6,000 displaced in South Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/ten-killed-and-over-6000-displaced-in-south-darfur |access-date=2023-11-21 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[20 лістапада]] — прыхільнікі Дагала захапілі хартумскі раён Джэбель-Аўлія&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-21 |title=RSF take control of Sudanese army base in Jebel Aulia |url=https://sudantribune.com/article279566/ |access-date=2023-11-21 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. На ўсходзе Дарфура яны пачалі штурм горада Эд-Даэн, захапіўшы мясцовы аэрапорт&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-20 |title=Sudanese army, RSF clash in El Daein, East Darfur |url=https://sudantribune.com/article279575/ |access-date=2023-11-21 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. 7 чалавек загінулі пры выбуху ў Эль-Хамры (Паўночны Кардафан)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-21 |title=RSF make ‘series of victories’ in Jebel Aulia and East Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-make-series-of-victories-in-jebel-aulia-and-east-darfur |access-date=2023-11-21 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[21 лістапада]] — САП заявілі, што ўзялі штаб 20-й пяхотнай дывізіі УСС у Эд-Даэйне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-21 |title=RSF seize control of Sudanese army base in East Darfur |url=https://sudantribune.com/article279589/ |access-date=2023-11-21 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. У выніку авіяўдараў урада ў ваколіцах гарнізона не менш за 40 мірных жыхароў былі забітыя і не менш за 50 атрымалі раненні&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-22 |title=At least 40 civilians killed in El Daein by Sudanese warplanes |url=https://sudantribune.com/article279625/ |access-date=2023-11-23 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[23 лістапада]] — байцы Дагала захапілі Эль-Адэе (Заходні Кардафан)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[24 лістапада]] — паўстанцы Дагала атакавалі гарнізон праціўніка ў г. Бабануса (Заходні Кардафан)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[27 лістапада]]  — прадстаўнікі САП заявілі, што атакавалі Вадзі-Саідна, «знішчыўшы ваенна-транспартны самалёт C-130 і склад боепрыпасаў», а таксама атакавалі гарнізон УСС у Мугладзе (Заходні Кардафан), прымусіўшы праціўніка адступіць&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

=== Снежань ===
* [[2 снежня]] — пры атацы УСС у Паўночным Кардафане загінулі чацвёра чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-04 |title=Deaths, incidents, and negotiations in Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deaths-incidents-and-negotiations-in-kordofan |access-date=2023-12-05 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[3 снежня]] — прыхільнікі генерала Дагала захапілі Дэрыбат (Паўночны Дарфур)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-03 |title=SLM-Abdel Wahid forces seize RSF camp in South Darfur |url=https://sudantribune.com/article279993/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Новыя перамовы бакоў у Джыдзе былі прыпынены&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[4 снежня]] — чацвёра загінулі пры трапленні артылерыйскага снарада ў Амдурмане&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-05 |title=SAF-RSF battles continue in Sudan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-rsf-battles-continue-in-khartoum |access-date=2023-12-07 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[5 снежня]] — САП забілі чатырох чалавек у н.п. Тукма (Паўночны Кардафан), выбіўшы адтуль байцоў аль-Хілу&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-06 |title=Four killed and village destroyed as RSF attacks SPLM-N base in South Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/four-killed-and-village-destroyed-as-rsf-attacks-splm-n-base-in-south-kordofan |access-date=2023-12-07 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[6 снежня]] — войскі Дагала ўзялі пад кантроль цэнтр базы даных суданскай тэлекамунікацыйнай групы (Sudatel), размешчаны на паўднёвым захадзе Хартума&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-07 |title=RSF seize Sudan telecoms, data safety in question |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-seize-sudan-telecoms-data-safety-in-question |access-date=2023-12-08 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[7 снежня]] — пяць чалавек загінулі ў выніку ўрадавай бамбардзіроўкі Джабера аль-Шэйху (Паўночны Кардафан)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-07 |title=Air strike in North Kordofan claims lives, forces displacement |url=https://sudantribune.com/article280159/ |access-date=2023-12-08 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[8 снежня]] — войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф&lt;ref name=Qadarif&gt;{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[10 снежня]] — урадавыя часці атакавалі канвой Чырвонага Крыжа ў хартумскім раёне Эль-Шаджара: 2 забітых, 7 параненых&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-07 |title=Two killed in attack on Red Cross convoy in Sudan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-killed-in-attack-on-red-cross-convoy-in-sudan-capital |access-date=2023-12-12 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[11 снежня]] — пад абстрэламі на паўночным захадзе Амдурмана забіты 37 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-12 |title=37 killed in Omdurman shelling as Khartoum airstrikes increase  |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/37-killed-in-omdurman-shelling-as-khartoum-airstrikes-increase |access-date=2023-12-14 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[14 снежня]] — шасцёра чалавек загінулі падчас авіяўдараў УСС па Ньяле&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-15 |title=Six dead as Sudanese air force bombs Nyala in South Darfur  |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/six-dead-as-sudanese-air-force-bombs-nyala-in-south-darfur |access-date=2023-12-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[16 снежня]] — прыхільнікі Бурхана атакавалі пазіцыі праціўніка пад Абу-Шукам, на поўнач ад Эль-Фашыра. У выніку сутыкнення загінулі двое&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-17 |title=SAF/RSF fighting breaks out in North Darfur capital and Abu Shouk camp  |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-rsf-fighting-breaks-out-in-north-darfur-capital-and-abu-shouk-camp |access-date=2023-12-17 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Адбыліся сутыкненні ў Вад-Медані&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained  |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[18 снежня]] — армія Дагала заявіла, што захапіла кантроль над штабам 1-й брыгады 1-й пяхотнай дывізіі УСС у Вад-Медані. САП таксама захапілі Руфаа і Аль-Джунайд&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-18 |title=SRF seize military base, escalate fighting near Wad Madani |url=https://sudantribune.com/article280465/ |access-date=2023-12-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-seize-bridge-and-storm-into-wad|title=RSF seize bridge and storm into Wad Madani|website=Sudan War Monitor|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[19 снежня]] — САП заявілі, што ўзялі пад поўны кантроль штат Гезіра і яго адміністрацыйны цэнтр Вад-Медані&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-20 |title=Sudan RSF ‘in full control’ of El Gezira, appoints former army officer as commander |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-rsf-in-full-control-of-el-gezira-appoint-former-army-officer-as-commander |access-date=2023-12-20 |website=Radio Dabanga |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.
* [[21 снежня]] — Сусветная харчовая праграма часова прыпыніла дапамогу больш чым 800 000 чалавек у некаторых частках штата Гезіра з-за баявых дзеянняў на тэрыторыі правінцыі&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-12-21 |title=UN Food Agency Pauses Sudan Aid to 800,000 People Over War |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-21/world-food-program-stops-aid-to-800-000-people-in-sudan-over-war |access-date=2023-12-21}}&lt;/ref&gt;.
* [[23 снежня]] — разгарнуліся баі за Вад эль-Хадад (штат Гезіра)&lt;ref name=&quot;sugar&quot;/&gt;. У вёсцы Артадхва пры спробе перашкодзіць байцам САП разрабаваць мясцовае насельніцтва было забіта 8 чалавек&lt;ref name=&quot;panic&quot;&gt;{{Cite news |date=2023-12-25 |title=Sudan in 'total panic' as paramilitaries move South |language=en |work=Africanews |url=https://www.africanews.com/2023/12/25/sudan-in-total-panic-as-paramilitaries-move-south/ |access-date=2023-12-25}}&lt;/ref&gt;.
* [[24 снежня]] — Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе ў Джыдзе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}&lt;/ref&gt;. Суданская авіяцыя нанесла авіяўдары па пазіцыях арміі Дагала на цукровым заводзе ў Сенары, які за дзень да гэтага быў захоплены паўстанцамі&lt;ref name=&quot;sugar&quot;&gt;{{Cite news |date=2023-12-24 |title=Sudanese army airstrikes RSF forces near Sennar |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280642/ |access-date=2023-12-25}}&lt;/ref&gt;
* [[27 снежня]] — Егіпет абвясціў аб эвакуацыі 18 егіпетскіх студэнтаў і іх сваякоў з Вад-Медані&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-27 |title=Egyptian students stranded in Sudan evacuated: Foreign Ministry |url=https://www.egypttoday.com/Article/1/129429/Egyptian-students-stranded-in-Sudan-evacuated-Foreign-Ministry |access-date=2023-12-28 |website=EgyptToday}}&lt;/ref&gt;.
* [[29 снежня]] — суданская авіяцыя атакавала Ньялу. Загінула 118 чалавек&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sudanese warplanes unleash second airstrike on Nyala in less than a month |url=https://sudantribune.com/article280795/ |website=Sudan Tribune |date=30 December 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-timeline-april-june-2023-tensions-between-sudanese-army-and-the-paramilitary-rsf-erupt-into-full-scale-armed-conflict Radio Dabanga Sudan timelines of the conflicts]

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Храналогіі]]
[[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]]</text>
      <sha1>mrlh5nyb11omft3w78iyvl50afczn6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наталля Георгіеўна Гундарава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739166</id>
    <revision>
      <id>5142899</id>
      <parentid>4668547</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T04:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5142899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2016" sha1="jf76hhjfskyywwa68l4f0gu0dc65pfx" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Наталля Георгіеўна Гундарава''' ({{lang-ru|Ната́лья Гео́ргиевна Гу́ндарева}}; {{ДН|28|8|1948}}, {{МН|Масква||}} — {{ДС|15|5|2005}}, {{МС|Масква||}}) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно. Адна з самых папулярных актрыс расійскага кінематографа 1970—1990 гадоў. Народная артыстка РСФСР (1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1984), Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя братоў Васільевых (1980), Прэміі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (2003), прэміі Мэрыі Масквы (1994), прэміі Ленінскага камсамола (1978). Дэпутат Дзяржаўнай Думы I склікання (1994—1996).

Вядучая актрыса [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага|Маскоўскага тэатра імя Маякоўскага]] (1972—2001). За сваю значную ўплывовасць на мастацкую і кадравую палітыку тэатра была празвана «Гаспадыняй чырвонага дома». Найбольш вядомыя ролі сыграла ў такіх фільмах, як «Труфальдзіна з Бергама», «[[Асенні марафон]]», «Адзінокім даецца інтэрнат», «Вас чакае грамадзянка Ніканорава», «Гаспадыня дзіцячага дома», «Салодкая жанчына», «Аднойчы праз дваццаць гадоў» і іншых.

== Фільмаграфія ==
* (1979) «[[Асенні марафон]]» — Ніна Еўлампіеўна, жонка Бузыкіна
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>jf76hhjfskyywwa68l4f0gu0dc65pfx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142900</id>
      <parentid>5142899</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5142900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2065" sha1="is2drq1enb0gji983xa06rqil8sr4vy" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Наталля Георгіеўна Гундарава''' ({{lang-ru|Ната́лья Гео́ргиевна Гу́ндарева}}; {{ДН|28|8|1948}}, {{МН|Масква||}} — {{ДС|15|5|2005}}, {{МС|Масква||}}) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно. Адна з самых папулярных актрыс расійскага кінематографа 1970—1990 гадоў. Народная артыстка РСФСР (1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1984), Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя братоў Васільевых (1980), Прэміі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (2003), прэміі Мэрыі Масквы (1994), прэміі Ленінскага камсамола (1978). Дэпутат Дзяржаўнай Думы I склікання (1994—1996).

Вядучая актрыса [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага|Маскоўскага тэатра імя Маякоўскага]] (1972—2001). За сваю значную ўплывовасць на мастацкую і кадравую палітыку тэатра была празвана «Гаспадыняй чырвонага дома». Найбольш вядомыя ролі сыграла ў такіх фільмах, як «Труфальдзіна з Бергама», «[[Асенні марафон]]», «Адзінокім даецца інтэрнат», «Вас чакае грамадзянка Ніканорава», «Гаспадыня дзіцячага дома», «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]», «Аднойчы праз дваццаць гадоў» і іншых.

== Фільмаграфія ==
* (1979) «[[Асенні марафон]]» — Ніна Еўлампіеўна, жонка Бузыкіна
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>is2drq1enb0gji983xa06rqil8sr4vy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142903</id>
      <parentid>5142900</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5142903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2159" sha1="0z3ngjg68tslo5xigwx6rs0g8s55cnd" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Наталля Георгіеўна Гундарава''' ({{lang-ru|Ната́лья Гео́ргиевна Гу́ндарева}}; {{ДН|28|8|1948}}, {{МН|Масква||}} — {{ДС|15|5|2005}}, {{МС|Масква||}}) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно. Адна з самых папулярных актрыс расійскага кінематографа 1970—1990 гадоў. Народная артыстка РСФСР (1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1984), Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя братоў Васільевых (1980), Прэміі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (2003), прэміі Мэрыі Масквы (1994), прэміі Ленінскага камсамола (1978). Дэпутат Дзяржаўнай Думы I склікання (1994—1996).

Вядучая актрыса [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага|Маскоўскага тэатра імя Маякоўскага]] (1972—2001). За сваю значную ўплывовасць на мастацкую і кадравую палітыку тэатра была празвана «Гаспадыняй чырвонага дома». Найбольш вядомыя ролі сыграла ў такіх фільмах, як «Труфальдзіна з Бергама», «[[Асенні марафон]]», «Адзінокім даецца інтэрнат», «Вас чакае грамадзянка Ніканорава», «Гаспадыня дзіцячага дома», «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]», «Аднойчы праз дваццаць гадоў» і іншых.

== Фільмаграфія ==
* (1976) «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]»
* (1979) «[[Асенні марафон]]» — Ніна Еўлампіеўна, жонка Бузыкіна
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>0z3ngjg68tslo5xigwx6rs0g8s55cnd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142917</id>
      <parentid>5142903</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5142917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2182" sha1="tm7p6mft1wqlum7vza252wunb3kawrw" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Наталля Георгіеўна Гундарава''' ({{lang-ru|Ната́лья Гео́ргиевна Гу́ндарева}}; {{ДН|28|8|1948}}, {{МН|Масква||}} — {{ДС|15|5|2005}}, {{МС|Масква||}}) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно. Адна з самых папулярных актрыс расійскага кінематографа 1970—1990 гадоў. Народная артыстка РСФСР (1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1984), Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя братоў Васільевых (1980), Прэміі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (2003), прэміі Мэрыі Масквы (1994), прэміі Ленінскага камсамола (1978). Дэпутат Дзяржаўнай Думы I склікання (1994—1996).

Вядучая актрыса [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага|Маскоўскага тэатра імя Маякоўскага]] (1972—2001). За сваю значную ўплывовасць на мастацкую і кадравую палітыку тэатра была празвана «Гаспадыняй чырвонага дома». Найбольш вядомыя ролі сыграла ў такіх фільмах, як «Труфальдзіна з Бергама», «[[Асенні марафон]]», «Адзінокім даецца інтэрнат», «Вас чакае грамадзянка Ніканорава», «Гаспадыня дзіцячага дома», «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]», «Аднойчы праз дваццаць гадоў» і іншых.

== Фільмаграфія ==
* (1976) «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]»
* (1979) «[[Асенні марафон]]» — Ніна Еўлампіеўна, жонка Бузыкіна
{{Wikidata/Ancestors}}
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>tm7p6mft1wqlum7vza252wunb3kawrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142918</id>
      <parentid>5142917</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5142918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2159" sha1="0z3ngjg68tslo5xigwx6rs0g8s55cnd" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Наталля Георгіеўна Гундарава''' ({{lang-ru|Ната́лья Гео́ргиевна Гу́ндарева}}; {{ДН|28|8|1948}}, {{МН|Масква||}} — {{ДС|15|5|2005}}, {{МС|Масква||}}) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно. Адна з самых папулярных актрыс расійскага кінематографа 1970—1990 гадоў. Народная артыстка РСФСР (1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1984), Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя братоў Васільевых (1980), Прэміі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (2003), прэміі Мэрыі Масквы (1994), прэміі Ленінскага камсамола (1978). Дэпутат Дзяржаўнай Думы I склікання (1994—1996).

Вядучая актрыса [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага|Маскоўскага тэатра імя Маякоўскага]] (1972—2001). За сваю значную ўплывовасць на мастацкую і кадравую палітыку тэатра была празвана «Гаспадыняй чырвонага дома». Найбольш вядомыя ролі сыграла ў такіх фільмах, як «Труфальдзіна з Бергама», «[[Асенні марафон]]», «Адзінокім даецца інтэрнат», «Вас чакае грамадзянка Ніканорава», «Гаспадыня дзіцячага дома», «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]», «Аднойчы праз дваццаць гадоў» і іншых.

== Фільмаграфія ==
* (1976) «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]»
* (1979) «[[Асенні марафон]]» — Ніна Еўлампіеўна, жонка Бузыкіна
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>0z3ngjg68tslo5xigwx6rs0g8s55cnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739286</id>
    <revision>
      <id>5142785</id>
      <parentid>5139327</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Май */</comment>
      <origin>5142785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17557" sha1="jm03kqg4cfa02r1ivey5rvyz9yuq4f6" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}}
{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

'''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]].

Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}&lt;/ref&gt;

Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]].

== Падзеі ==

=== Студзень ===
[[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]]
* [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]].
* [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай.
* [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]].
* [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]].
* [[17 студзеня]]:
** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]].
** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]].
* [[18 студзеня]]:
** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]].
** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]].
* [[22 студзеня]]:
** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін.
** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]].
* [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]].
* [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый.
* [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]].

=== Люты ===
[[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]]
[[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]]
* [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]].
* [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]].
* [[6 лютага]]:
** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]].
** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе.
* [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту.
* [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў.
* [[19 лютага]]:
** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]].
** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е.
* [[20 лютага]]:
** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]].
** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні.
* [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]].
* [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам.
* [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е.

=== Сакавік ===
* [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а.
* [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]».
* [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а.
* [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у.
* [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]].
* [[16 сакавіка]]:
** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е.
** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне.
* [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
* [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]].
* [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]].

=== Красавік ===
[[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&amp;nbsp;красавіка.]]
* [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі.
* [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]].
* [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу.
* [[11 красавіка]]: 
** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]).
** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек.
* [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]].
* [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]).
* [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]].
* [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]].
* [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі.
* [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]].
* [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва.
* [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын.

=== Май ===
* [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]].
* [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]].
* [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]].
* [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]).

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі.

== Нарадзіліся ==
{{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}}

== Памерлі ==
{{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}}
* [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка.
* [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч.
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана.
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў.
* [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2026| ]]</text>
      <sha1>jm03kqg4cfa02r1ivey5rvyz9yuq4f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Аляксееўна Карпінская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>741905</id>
    <revision>
      <id>5142906</id>
      <parentid>4522406</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5142906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2005" sha1="nth57c3ssk00j59lcj533ia1cp1wiwh" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Святлана Аляксееўна Карпінская''' ({{lang-ru|Светла́на Алексе́евна Карпи́нская}}; {{ДН|16|9|1937}}, {{МН|Ленінград||}} — {{ДС|18|2|2017}}, {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — савецкая і расійская [[актрыса]] тэатра і кіно, народная артыстка Расійскай Федэрацыі (2009).

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў сям’і настаўнікаў, яе бацькі выкладалі гісторыю. У гады Вялікай Айчыннай вайны бацька ваяваў на Ленінградскім фронце і быў паранены. Маці была дырэктарам школы ў эвакуацыі. Вучылася на філалагічным факультэце ЛДУ імя А. А. Жданава (кафедра рускай мовы і літаратуры).

У 1957 годзе, не маючы акцёрскай адукацыі, знялася ў галоўнай ролі ў фільме [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Э. А. Разанава]] «Дзяўчына без адрасу». Пасля гэтага была прынята адразу на другі курс ЛГІТМіК у клас прафесара Б. В. Зона.

З 1963 года служыла ў Ленінградскім тэатры камедыі (цяпер — Санкт-Пецярбургскі тэатр камедыі імя Н. П. Акімава).

Памерла 18 лютага 2017 года пасля цяжкай хваробы. Пахаваная 22 лютага на [[Смаленскія праваслаўныя могілкі (Санкт-Пецярбург)|Смаленскіх могілках Санкт-Пецярбурга]].
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2023-06-23}}</text>
      <sha1>nth57c3ssk00j59lcj533ia1cp1wiwh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142907</id>
      <parentid>5142906</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5142907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2099" sha1="8jqhtfoj6tmper2p7awjsfa1gftf082" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Святлана Аляксееўна Карпінская''' ({{lang-ru|Светла́на Алексе́евна Карпи́нская}}; {{ДН|16|9|1937}}, {{МН|Ленінград||}} — {{ДС|18|2|2017}}, {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — савецкая і расійская [[актрыса]] тэатра і кіно, народная артыстка Расійскай Федэрацыі (2009).

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў сям’і настаўнікаў, яе бацькі выкладалі гісторыю. У гады Вялікай Айчыннай вайны бацька ваяваў на Ленінградскім фронце і быў паранены. Маці была дырэктарам школы ў эвакуацыі. Вучылася на філалагічным факультэце ЛДУ імя А. А. Жданава (кафедра рускай мовы і літаратуры).

У 1957 годзе, не маючы акцёрскай адукацыі, знялася ў галоўнай ролі ў фільме [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Э. А. Разанава]] «Дзяўчына без адрасу». Пасля гэтага была прынята адразу на другі курс ЛГІТМіК у клас прафесара Б. В. Зона.

З 1963 года служыла ў Ленінградскім тэатры камедыі (цяпер — Санкт-Пецярбургскі тэатр камедыі імя Н. П. Акімава).

Памерла 18 лютага 2017 года пасля цяжкай хваробы. Пахаваная 22 лютага на [[Смаленскія праваслаўныя могілкі (Санкт-Пецярбург)|Смаленскіх могілках Санкт-Пецярбурга]].
* (1976) «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]»
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2023-06-23}}</text>
      <sha1>8jqhtfoj6tmper2p7awjsfa1gftf082</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142908</id>
      <parentid>5142907</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5142908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2077" sha1="pdk4zq79y6zzx00dbahctb9v4twiuwn" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Святлана Аляксееўна Карпінская''' ({{lang-ru|Светла́на Алексе́евна Карпи́нская}}; {{ДН|16|9|1937}}, {{МН|Ленінград||}} — {{ДС|18|2|2017}}, {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — савецкая і расійская [[актрыса]] тэатра і кіно, народная артыстка Расійскай Федэрацыі (2009).

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў сям’і настаўнікаў, яе бацькі выкладалі гісторыю. У гады Вялікай Айчыннай вайны бацька ваяваў на Ленінградскім фронце і быў паранены. Маці была дырэктарам школы ў эвакуацыі. Вучылася на філалагічным факультэце ЛДУ імя А. А. Жданава (кафедра рускай мовы і літаратуры).

У 1957 годзе, не маючы акцёрскай адукацыі, знялася ў галоўнай ролі ў фільме [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Э. А. Разанава]] «Дзяўчына без адрасу». Пасля гэтага была прынята адразу на другі курс ЛГІТМіК у клас прафесара Б. В. Зона.

З 1963 года служыла ў Ленінградскім тэатры камедыі (цяпер — Санкт-Пецярбургскі тэатр камедыі імя Н. П. Акімава).

Памерла 18 лютага 2017 года пасля цяжкай хваробы. Пахаваная 22 лютага на [[Смаленскія праваслаўныя могілкі (Санкт-Пецярбург)|Смаленскіх могілках Санкт-Пецярбурга]].

== Фільмаграфія ==
* (1976) «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]»
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>pdk4zq79y6zzx00dbahctb9v4twiuwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цзяцын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>742953</id>
    <revision>
      <id>5142772</id>
      <parentid>4660436</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32212" sha1="qzg3efa8b5qndhx643ldiv06dhhuzv5" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Айсіньгёро Юн’янь''' ({{кітайская|永琰|顒琰|Yóngyǎn}}), храмавае імя '''Жэньцзун''' ({{кітайская|仁宗||Rénzōng}}; [[13 лістапада]] [[1760]]&amp;nbsp;— [[2 верасня]] [[1820]]) — [[Маньчжуры|маньчжурскі]] дзяржаўны і палітычны дзеяч, сёмы імператар дынастыі [[Імперыя Цын|Цын]], які кіраваў пад [[Дэвіз праўлення|дэвізам]] «'''Цзяцын'''» (Прыгожае і радаснае) (嘉庆). Пятнаццаты сын [[Цяньлун|Айсіньгёро Хунлі]], які кіраваў пад дэвізам «Цяньлун».

== Дзяцінства і юнацтва ==
Юн’янь нарадзіўся ў {{нп3|Юаньмін’юань|Старым Летнім палацы|ru|Юаньминъюань}} ў 8 км на паўночны захад ад сцен [[Пекін]]а.

Юн’янь быў 15-м сынам імператара Цяньлун. Яго маці была [[Імператрыца Сяаічунь|высакародная супруга Лін]], дачка Вэй Цынтая (魏清泰), чыноўніка з этнічных [[Кітайцы|ханьскіх кітайцаў]], чыя сям’я доўгі час была інтэгравана ў маньчжурскую [[Васьмісцяжная армія|васьмісцяжную армію]] як частка Ханьскага сцяга.

Першапачаткова імператар Цяньлун меў на ўвазе двух іншых сыноў у якасці пераемнікаў, але абодва яны рана памерлі ад хвароб, таму ў снежні 1773 года ён таемна абраў сваім пераемнікам Юн’яна. У 1789 годзе імператар Цяньлун прызначыў Юн’яня «прынцам Цзя першага рангу» (嘉親王; або проста «прынцам Цзя»).

== Першыя гады кіравання ==
У лютым 1796 года, на шасцідзесятым годзе свайго кіравання, ва ўзросце 85 гадоў імператар [[Цяньлун|Хунлі]] адрокся ад пасаду і перадаў уладу свайму пятнаццатаму сыну Юн’яню. Новы імператар атрымаў разам з тронам у спадчыну ад бацькі і яго ўсемагутнага фаварыта [[Хэшэнь|Хэшэня]]. Не жадаючы засмучаць састарэлага [[Цяньлун|Хунлі]], Юн’янь быў вымушаны трываць яго ўлюбёнца. Хэшэнь яшчэ на працягу трох гадоў — аж да смерці экс-імператара ў 1799 годзе — захоўваў у сваіх руках кіраванне ўсімі справамі дзяржавы.

Змена ўлады супала з пачаткам сялянскай вайны, арганізаванай падпольнай будыйскай сектай «{{нп3|Белы лотас (секта)|Вучэнне Белага лотаса|ru|Белый лотос (секта)}}» («Байляньцзяа»). У лютым 1796 года пад эгідай секты адбылося паўстанне ў двух паўночных паветах правінцыі [[Хубэй]], якое перакінулася затым у яе заходнія і цэнтральныя раёны. Гэта паслужыла пачаткам {{нп3|Паўстанне Белага лотаса (1796—1804)|Сялянскай вайны|pl|Powstanie Białego Lotosu}}, якая доўжылася восем гадоў. Паўстанне ў правінцыі Хубэй хутка пашыралася, яно перакінулася і ў правінцыі [[Сычуань]] і [[Шэньсі]]. Адчуўшы сваю сілу, кіраўнікі сялянскай вайны на першым этапе імкнуліся авалодаць гарадамі. Захапіўшы больш за дзесяць гарадоў і ўмацаваўшы іх, яны перайшлі да абарончай тактыкі. Баі за гарады супраць праўзыходных сіл праціўніка прыводзілі да знясілення сіл паўстанцаў, да вялікіх страт і няўдач. Тады паўстанцы адмовіліся ад захопу гарадоў, і ад абарончай тактыкі перайшлі да «рухомай вайны» ў сельскіх раёнах.

Ва ўрадавым лагеры нарастаў крызіс. Ва ўмовах панавання клікі [[Хэшэнь|Хэшэня]] ўзмацнілася разлажэнне дзяржапарату, дэградацыя «[[Васьмісцяжная армія|васьмісцяжных войскаў]]», падзенне іх баяздольнасці. З-за казнакрадства чыноўнікаў і [[Карупцыя|карупцыі]] каманднага складу салдатам месяцамі не плацілі жалавання і па многу дзён не выдавалі паёк. Салдаты рабавалі насельніцтва і чынілі самавольства. Камандзіры і афіцэры думалі толькі пра сваю выгаду. У кіраўніцтва ваеннымі аперацыямі стаялі вылучэнцы Хэшэня. Іх адрознівалі безыніцыятыўнасць, марудлівасць, бясталентнасць, страх перад паўстанцамі, карысталюбства і жорсткасць у дачыненні да мірнага насельніцтва.

== Ліквідацыя Хэшэня і падаўленне паўстання «Белага Лотаса» ==
У 1799 годзе, пасля смерці [[Цяньлун|Хунлі]], Юн’янь паспяшаўся скончыць з ненавісным дачаснікам Хэшэнем. Той быў арыштаваны, судзімы і пакараны ({{нп3|Прымус да самагубства|прымусам да самагубства||Forced suicide}}), а яго незлічоныя багацці канфіскаваныя. Іх ільвіную долю забраў сабе імператар. Найбольш злосныя і бяздарныя стаўленікі Хэшэня страцілі свае пасады, цяпер да кіраўніцтва войскамі, якія змагаліся супраць паўстанцаў «Белага Лотаса», прыйшлі новыя, здольныя военачальнікі. Вярхоўным галоўнакамандуючым у 1799 годзе быў прызначаны майстэрскі палкаводзец і стратэг мангол {{нп3|Элейдэнбаа||zh|額勒登保}}, а камандуючым войскамі ў [[Ганьсу]] — {{нп3|Наяньчэн|||那彥成}} (абодва яны ўдзельнічалі ў падаўленні {{нп3|Паўстанне мяа (1795–1806)|паўстання||Miao Rebellion (1795–1806)}} плямёнаў [[мяа]] ў Паўднёва-Заходнім Кітаі), ваеннымі дзеяннямі ў [[Шэньсі]] кіраваў {{нп3|Ян Юйчунь|||楊遇春 (清朝)}} з войскаў «Зялёнага сцяга». Усё гэта значна ўмацавала цынскі лагер. Аднак апошнія атрады сектантаў былі знішчаны толькі ўвосень 1804 года.

Сялянская вайна 1796—1804 гадоў запатрабавала ад урада каласальнага напружання сіл. Падаўленне паўстанцаў абышлося казне ў 200 мільёнаў {{нп3|Ямб (злітак срэбра)|лянаў срэбра|ru|Ямб (слиток серебра)}}. У гэтую вайну былі ўцягнутыя мільёны людзей. Па заканчэнні ваенных дзеянняў на паўночным захадзе назапасіліся шматлікія ірэгулярныя сілы, якія атрымалі акрамя зброі яшчэ і баявы досвед. Гэта было «сельскае апалчэнне» (''сян’юн'') і набраныя на час ударныя часткі добраахвотнікаў (''юнбін''), у шэрагах якіх было шмат вясковай беднаты і дэкласаваных элементаў. Яны звыклі за час барацьбы з паўстанцамі да «лёгкага жыцця», рабаванняў, гвалту і нашэння зброі, многія з іх не хацелі вяртацца да працы. Калі, скончыўшы з «бандытамі-сектантамі», урад абвясціў у 1805 дэмабілізацыю, ірэгулярныя часткі ў [[Шэньсі]] і [[Сычуань|Сычуані]] паднялі бунт. Да іх далучыліся навабранцы «войскаў зялёнага сцяга», якія пратэставалі супраць дрэннага забеспячэння. Каб збіць сацыяльную напружанасць, улады сталі раздаваць беднаце ўчасткі ворнай зямлі і цаліны з казённага фонду. Толькі да восені 1805 года становішча ў гэтых правінцыях стабілізавалася. Нягледзячы на ваенную перамогу, цынскі рэжым з крывавай эпапеі 1796—1804 гадоў выйшаў не мацнейшым, а аслабленым.

== Кітай у перыяд [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]] ==
У пачатку XIX стагоддзя тэрыторыя і прыбярэжныя воды Кітая сталі полем барацьбы [[Англія|Англіі]] з [[Францыя]]й і яе саюзнікамі. Паступова захопліваючы калоніі сваіх праціўнікаў, Лондан намерыўся рукамі [[Брытанская Ост-Індская кампанія|Ост-Індскай кампаніі]] адабраць [[Макаа]] ў [[Партугалія|Партугаліі]], якая патрапіла з 1801 года пад эгіду [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. Калі вясной 1802 года англійская эскадра падышла да [[Макаа]], мясцовыя партугальскія ўлады звярнуліся па дапамогу ў [[Пекін]]. Тут яны сустрэлі своеасаблівае разуменне, бо маньчжурскія імператары лічылі партугальцаў [[Макаа]] сваімі «даннікамі». Баючыся, што ў выпадку ваенных дзеянняў цынскі ўрад спыніць гандаль з кампаніяй у [[Гуанчжоу]], англічане ў маі 1802 года вывелі сваю эскадру з кітайскіх вод. У абмен на мірнае садзейнічанне імператара Юн’яня ўлады Макаа пісьмова абавязаліся не дапускаць у калонію войскі трэціх краін.

Другую спробу захопу [[Макаа]] Англія распачала ў верасні 1808 года. Нягледзячы на рашучую забарону ўладаў, на тэрыторыі намесніцтва Лянгуан (у якое ўваходзілі тэрыторыі правінцый [[Гуандун]] і [[Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён|Гуансі]]) быў высаджаны англійскі дэсант. На гэты раз рэакцыя Кітая была больш энергічнай. У кастрычніку цынскія ўлады спынілі марскі гандаль у Гуанчжоу, а затым загадалі ўсім кітайцам — слугам, перакладчыкам і [[кампрадор]]ам англійскай факторыі — пакінуць яго межы. Гандлёвы [[байкот]] вымусіў контр-адмірала {{нп3|Уільям О'Браян Друры|У. Друры||William O'Bryen Drury}} ў снежні вярнуць салдат на судны і сысці ў мора, пасля чаго ўлады Лянгуана дазволілі аднавіць гандаль з «англійскімі варварамі».

У перыяд напалеонаўскіх войнаў [[Расійская Імперыя]] імкнулася актывізаваць эканамічныя і дыпламатычныя сувязі з Кітаем. У пачатку 1806 года ва [[Улан-Батар|Ургу]] прыбыло пасольства {{нп3|Юрый Аляксандравіч Галоўкін|графа Ю. А. Галоўкіна|ru|Головкин, Юрий Александрович}} для далейшага руху ў Пекін. Цынскія памочнікі намесніка ва Урзе і маньчжурскі двор сваімі патрабаваннямі да пасла выканаць зневажальны абрад ''{{нп3|коутоу||ru|Коутоу}}'' (трохразовага ўкленчання з зямным паклонам) сарвалі перамовы і вымусілі Галоўкіна вярнуцца ў Расію. Гэтакай жа няўдалай апынулася спроба марской экспедыцыі [[Іван Фёдаравіч Крузенштэрн|І. Ф. Крузенштэрна]] і [[Юрый Фёдаравіч Лісянскі|Ю. Ф. Лісянскага]] у канцы 1805 года завязаць рускі гандаль у [[Гуанчжоу]].

Да ўсталявання рэгулярных дыпламатычных адносін з Пекінам і «адкрыцця» кітайскага рынку для брытанскай камерцыі імкнуўся і Лондан, уцягнуты да гэтага часу ў [[Англа-амерыканская вайна (1812—1814)|вайну з ЗША (1812—1814)]]. Адгалоскам гэтай вайны стаў у 1814 годзе захоп камерцыйнага карабля ЗША {{нп3|HMS Doris (1808)|брытанскім фрэгатам||HMS Doris (1808)}} у вусці ракі [[Сіцзян]]. Прадстаўнік [[Брытанская Ост-Індская кампанія|Ост-Індскай кампаніі]] праігнараваў патрабаванне ўладаў Лянгуана вывесці фрэгат з кітайскіх вод. У адказ на гэта быў спынены гандаль з англічанамі ў [[Гуанчжоу]] з красавіка па снежань, гэта значыць, пакуль ваенны карабель не пакінуў берага сярэдняй імперыі.

Падзеі 1802, 1808 і 1814 гадоў стварылі ў цынскага ўрада скажонае ўяўленне аб безадмоўным дзеянні забароны на гандаль як універсальнага сродку «ўціхамірвання заморскіх варвараў». Адпаведна, умацаваліся ілюзіі адносна ўсемагутнасці Цынскай імперыі і богдахана, чый адзін загад можа прывесці «заморскіх чарцей» да падпарадкавання і трапятання.

Між тым англійскі ўрад не губляў надзеі на мірнае «адкрыццё» кітайскага рынку. Новае пасольства, якое адплыло ў Кітай, узначаліў дыпламат {{нп3|Уільям Амхерст|лорд Амхерст|ru|Амхерст, Уильям}}. Яго галоўнай задачай стала ўстанаўленне ў Пекіне пастаяннага англійскага прадстаўніцтва. Прыбыўшы восенню 1816 года ў [[Цяньцзінь]], Амхерст быў сустрэты як пасланнік са звычайнай «варварскай дзяржавы» — «данніка» богдахана. У сталіцы, а затым у загараднай імператарскай рэзідэнцыі [[Юаньмін’юан]]е ад пасла запатрабавалі выканання традыцыйнай зневажальнай цырымоніі ''[[коутоу]]''. Спроба Амхерста пад любой падставай пазбегнуць трохразовага ўставання на калені выклікала гнеў Юн’яня. Імператар загадаў выправадзіць пасольства з Кітая і прапанаваў англійскаму ўраду больш не дасылаць сваіх паслоў.

== Народная барацьба ==
Пасля паражэння Сялянскай вайны 1796—1804 гадоў унутраны мір у імперыі не наступіў. У правінцыях [[Хунань]] і [[Гуйчжоу]] у 1801 годзе ўспыхнула {{нп3|Паўстанне мяа (1795–1806)|паўстання||Miao Rebellion (1795–1806)}} плямёнаў [[мяа]], канчаткова падаўленае толькі ў 1806 годзе. У 1802—1803 гадах за зброю ўзялася бяднота вобласці Хуэйчжоу правінцыі [[Гуандун]], аб’яднаная таемным «Таварыствам неба і зямлі» («Трыяда»). У 1805 годзе адно з адгалінаванняў «Белага Лотаса» падняло паўстанне ў правінцыі [[Шэньсі]], у 1807 годзе прыкладу паўстанцаў рушыла ўслед іншая секта.

Усё большы супраціў цінскай уладзе стала аказваць разбойная вольніца [[Паўднёва-Кітайскае мора|Паўднёва-Кітайскага]] і [[Усходне-Кітайскае мора|Усходне-Кітайскага мораў]]. Пірацкая вайна доўжылася дзесяць гадоў (1800—1810), знішчыць пірацкія караблі атрымалася толькі сумеснымі дзеяннямі эскадры намесніка Лянгуана і флатыліяй [[Дынастыя Нгуен|Нгуенаў]], якія кіравалі паўночным [[В’етнам]]ам.

У 1813 годзе пачалося {{нп3|Паўстанне секты Нябеснага розуму|паўстанне|uk|Повстання секти Небесного розуму}} секты «Нябеснага розуму» 天理教 (таксама званае {{Не перакладзена 3|паўстанне Васьмі Трыграм||en|Eight Trigrams Uprising of 1813}}) — яшчэ аднаго з адгалінаванняў «Белага Лотаса». Частка паўстанцаў, скарыстаўшыся падтрымкай еўнухаў, здолела нават уварвацца ў імператарскі палац у сталіцы, аднак мяцеж быў адбіты дзякуючы актыўнаму ўдзелу прынца Міньніна (будучы [[Міньнін|імператар Даагуан]]). Да канца 1814 года і гэта паўстанне было задушана.

== Барацьба ўрада з кантрабанднай гандлем опіумам ==
Кітай не меў патрэбы ў таварах са знешняга свету, і еўрапейскім гандлярам даводзілася расплачвацца за кітайскія тавары срэбрам. Аднак з канца XVIII стагоддзя [[Брытанская Ост-Індская кампанія|англійская Ост-Індская кампанія]] пачала кантрабандай увозіць у Кітай з Індыі [[опіум]] (хоць нават па англійскіх законах гандаль наркотыкамі з’яўляўся злачынствам). З 1800 па 1819 год штогод увозілася звыш 4 тысяч скрынь опіуму, кожны вагой у 60 кг. У выніку кантрабанднага ўвозу опіуму срэбра цяпер стала не прыцякаць у Кітай, а выцякаць за мора. Масавы адток срэбра за мяжу стварыў нарастаючы дэфіцыт [[Ямб (слітак срэбра)|лянавых адлівак]] і, адпаведна, павышэнне іх кошту ў меднай манеце, гэта значыць «грошах простага люду». Перш за ўсё гэта кранула [[Паўднёвы Кітай]], затым наступіла чарга цэнтральных правінцый, а з 1810 года і [[Паўночны Кітай|Паўночнага Кітая]].

Відавочныя прыкметы разладу грашовай сістэмы і рост опіумакурэння прымусілі імператара Юн’яня ў 1796 годзе асобым указам забараніць не толькі ўнутраны гандаль гэтым наркотыкам, але і сам увоз яго ў межы імперыі. Паколькі афіцыйная забарона не дала чаканых вынікаў, у 1800 годзе рушыў услед новы ўказ аналагічнага зместу, але гэтакі ж неэфектыўны.

Змагацца з опіумным гандлем метадамі афіцыйнай дыпламатыі было немагчыма. Фармальна Ост-Індская кампанія не ўвозіла опіум ні ў адну з краін і сама не вывозіла яго з [[Індыя|Індыі]], але затое шырока прадавала бенгальскі опіум прыватным гандлярам. Не жадаючы адкрытага сутыкнення з [[Пекін]]ам, яна зноў «забараніла» ў 1816 годзе сваім служачым і індыйскім купцам, якія атрымалі ад кампаніі дазвол на гандаль у [[Гуанчжоу]], займацца опіумагандлем. Супакоіўшы цынскія ўлады гэтай фармальнай акцыяй, кампанія павялічыла пасевы маку ў [[Бенгалія|Бенгаліі]] і, адпаведна, продаж наркотыку прыватным камерсантам у Індыі.

У 1817 годзе цынскі ўрад, выдаўшы чарговы закон, які забараняў імпарт опіуму ў Сярэднюю імперыю, запатрабаваў ад Ост-Індскай кампаніі права надгляду грузаў на яе караблях, а ад іх уладальнікаў — прадастаўлення пісьмовага абавязацельствы не займацца опіумнай кантрабандай. Кампанія праігнаравала гэтыя патрабаванні і ўвяла ў вусце ракі [[Сіцзян]] ваенны карабель для застрашвання гуандунскіх уладаў.

== Перайменаванне В’етнама ==
Імператар Цзяцын адмовіў в’етнамскаму кіраўніку [[Нгуен Тхе-то|Гія Луну]] ў просьбе змяніць назву сваёй краіны на Нам В’ет. Ён змяніў назву замест гэтага на В’ет Нам&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=0LgSI9UQNpwC&amp;pg=PA120 Woodside 1971], p.&amp;nbsp;120.&lt;/ref&gt;. У в’етнамскай {{нп3|Сапраўдныя запісы Вялікага Поўдня|гістарычнай хроніцы||Đại Nam thực lục}} Гіа Луна прыведзена дыпламатычная перапіска наконт наймення&lt;ref name=&quot;Kyong-McClainDu20132&quot;&gt;{{cite book|author1=Jeff Kyong-McClain|author2=Yongtao Du|title=Chinese History in Geographical Perspective|url=https://books.google.com/books?id=j9OSLSLWzJUC&amp;q=confucianism+in+vietnam+kelley&amp;pg=PA67|year=2013|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=978-0-7391-7230-8|pages=67–}}&lt;/ref&gt;.

== Апазіцыя хрысціянству ==

{{нп3|Цынскі кодэкс|Прававы кодэкс Вялікай Цын|ru|Great Qing Legal Code}} уключае адзін статут пад назвай «Забароны ў дачыненні да ведзьмакоў і чараўніц» (禁止師巫邪術). У 1811 годзе да яго быў дададзены пункт са спасылкай на хрысціянства. Ён быў зменены ў 1815 і 1817 гадах, усталяваўся ў сваёй канчатковай форме ў 1839 годзе пры [[Міньнін|імператары Даагуан]] і адменены ў 1870 годзе пры [[Тунчжы (імператар)|імператары Тунчжы]]. Ён прысудзіў еўрапейцаў да смяротнага пакарання за распаўсюджванне [[Каталіцтва ў Кітаі|каталіцтва]] сярод ханьцаў і маньчжураў. Хрысціяне, якія не пакаяліся ў сваім навяртанні, былі адпраўлены ў [[Мусульмане|мусульманскія]] гарады [[Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён|Сіньцзяна]], каб быць аддадзенымі ў рабства мусульманскім правадырам і [[Бей|беям]]&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/cu31924023558921|quote=mohammedan slaves to beys.|title=Life among the Chinese: with characteristic sketches and incidents of missionary operations and prospects in China|author=Robert Samuel Maclay|year=1861|publisher=Carlton &amp; Porter|page=[https://archive.org/details/cu31924023558921/page/n341 336]|access-date=2011-07-06}}&lt;/ref&gt;.

== Смерць і пахаванне ==
2 верасня 1820 года імператар Цзяцын памёр у [[Горны прытулак ад летняй спёкі|Падарожным палацы Рэхэ]] (熱河行宫) у 230 км на паўночны ўсход ад [[Пекін]]а, дзе ў летніх кватэрах знаходзіўся імператарскі двор. У «{{нп3|Цын шы гаа|Чарнавой гісторыі Цын|ru|Цин ши гао}}» не ўказана яго прычына смерці. Некаторыя сцвярджаюць, што ён памёр ад удару маланкі, але іншыя аддаюць перавагу тэорыі, што ён памёр ад [[інсульт]]у, паколькі імператар быў даволі поўным. Яму ўспадкаваў яго другі сын, Міньнін, які стаў вядомы як [[Міньнін|імператар Даагуан]].

Імператар Цзяцын быў пахаваны сярод {{нп3|Грабніцы Заходняй Цын|грабніц Заходняй Цын||Western Qing tombs}} у 120 км на паўднёвы захад ад [[Пекін]]а, у комплексе маўзалеяў Чан (昌; літаральна «пышны»).

== Імёны ==
Асабістае імя «Юн’янь» (永琰) пазней было зменена на «Юн’янь» (顒琰), калі ён стаў імператарам. [[Кітайскае пісьмо|Кітайскі іерогліф]] ''юн'' у яго імені быў зменены з больш распаўсюджанага 永 на менш распаўсюджаны 顒. Гэта навінка была ўведзена імператарам Цяньлунам, які лічыў, што ў асабістым імені імператара нельга выкарыстоўваць агульнаўжывальны кітайскі іерогліф з-за даўняй практыкі {{нп3|табу на імёны||ru|Табу на имена}} ў імператарскай сям’і ў перыяд старажытнага Кітая.

* [[Пасмяротнае імя]]&amp;nbsp;— '''Імператар Жуй'''.
* [[Храмавае імя]]&amp;nbsp;— '''Жэньцзун'''.
* Іншае імя паходзіць ад дэвізу праўлення,&amp;nbsp;— '''Імператар Цзяцын'''.

== У мастацкай літаратуры і масавай культуры ==
Згаданы ў гістарычным фэнтэзі-рамане {{нп3|Наомі Новік||ru|Новик, Наоми}} «{{нп3|Нефрытавы трон|||Throne of Jade}}» (2006).

=== У фільмах і серыялах ===

* Ролю выканаў Юй Ян у серыяле «{{нп3|Вайна і прыгажосць|||War and Beauty}}» (2004)
* Ролю выканаў {{нп3|Сінь Байцын|||Xin Baiqing}} у «Легендзе Цзяцына» (2005)
* Сгуляў {{нп3|Ці Лун||ru|Ти Лун}} у «{{нп3|Вайна за трон (серыял)|Вайне за трон||Succession War (TV series)}}» (2018)
* Ролю выканаў Тан Цзятун у «{{нп3|Заваяванне палаца Яньсі|Заваяванні палаца Яньсі|ru|Покорение дворца Яньси}}» (2018)
{{зноскі}}

== Літаратура ==

* ''{{нп3|Алег Яфімавіч Няпомнін|Непомнин О. Е.|ru|Непомнин, Олег Ефимович}}'' [http://www.vostlit.ru/KartNotSerial/kart126.htm История Китая: Эпоха Цин. XVII — начало XX века] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080303041016/http://www.vostlit.ru/KartNotSerial/kart126.htm |date=3 сакавіка 2008 }}. — {{М.}}: [[Восточная литература]], 2005. — ISBN 5-02-018400-4
* Рубель В. А. Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — К. : Либідь, 1997. — 462 с. — ISBN 5-325-00775-0.
* Непомнин А. Е. ''Гісторыя Кітая: Эпоха Цын. XVII-пачатак XX стагоддзя''. — Масква: Усходняя літаратура, 2005
{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Імператары дынастыі Цын]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>qzg3efa8b5qndhx643ldiv06dhhuzv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ху Сыхуэй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>745363</id>
    <revision>
      <id>5142661</id>
      <parentid>4613127</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10319" sha1="rcnnr4u45qlf0p6q2hn7h71wd217ft0" xml:space="preserve">{{вучоны}}
'''Ху Сыхуэй''' ({{Кітайская||忽思慧|Hū Sihui}} ,斯斯, ,斯斯斯) — мангольскі медык і дыетолаг пры [[Юань (імперыя)|дынастыі Юань]] ў [[Кітай|Кітаі]]. Вядомы дзякуючы свайму складанню «{{нп3|Іньшань-чжэн'яа|||Yinshan zhengyao}}» («Найважнейшыя прынцыпы ежы і напояў»), якая стала класічным творам кітайскай {{нп3|Традыцыйная кітайская медыцына|медыцыны|ru|Традиционная китайская медицина}} і {{нп3|Кітайская кухня|кухні|ru|Китайская кухня}}. У ім ён упершыню ў навуцы ясна заявіў пра тое, што шэраг хвароб прама звязаны з недастатковасцю карысных рэчываў пры харчаванні, і лечыцца правільным харчаваннем&lt;ref&gt;Needham, Joseph. Poverties and Triumphs of the Chinese Scientific Tradition. \\ в сб. [https://books.google.com/books?id=CmJWBaANlsEC The «Racial» Economy of Science]. Indiana University Press, 1993. ISBN 0253208106, 9780253208101 — стар. 41 пра тое, што Сыхуэй вопытным шляхам адкрыў vitamin deficiency deseases&lt;/ref&gt;.

== Біяграфічныя звесткі ==
Амаль усё пэўнае, што нам вядома пра Ху Сыхуэя, запазычана з яго ўвядзення да яго кнігі&lt;ref&gt;'''Unschuld, Paul Ulrich. [https://books.google.com/books?id=K2V7qt0YFaIC&amp;pg=PA214&amp;dq=hu+ssu-hui&amp;as_brr=3&amp;hl=ru&amp;sig=ACfU3U1fo6yNjd2hfgdBPwPrYCsg2R_ROg Medicine in China: A History of Pharmaceutics.] University of California Press, 1986. ISBN 0520050258, 9780520050259''' стр. 213—214&lt;/ref&gt;. Мангол, чыноўнік палаты Сюаньхуэй-юань, Ху Сыхуэй з’явіўся пры двары каля 1315 года ў якасці лекара ўдовай імператрыцы-маці, затым стаў таксама адказваць за здароўе імператрыцы-жонкі, а затым атрымаў ранг галоўнага імператарскага лекара і быў прызначаны адказваць за харчаванне і напоі імператара і яго шматлікай сям’і ў гады Еньюй (1314—1320) праўлення {{нп3|Аюрбарыбада|Буянту-хана|ru|Аюрбарибада}}.

Паводле падання, Буянту-хан (Аюрбарыбада, імператар Жэнь-цзун), правёўшы некалькі гадоў у паходах, захварэў ад напружання і пакутаваў ад вострых боляў у нырках. Агароднінны адвар, прапісаны Ху Сыхуэем, за тры месяцы вылечыў манарха, а неўзабаве зацяжарыла адна з наложніц хана. Ху Сыхуэй быў шчодра ўзнагароджаны імператарам.

У 1330 годзе ён прадставіў да двара кнігу «{{нп3|Іньшань-чжэн'яа|||Yinshan zhengyao}}», якая падсумавала вопыт медыка, што адказвае за здароўе і працаздольнасць гаспадара, гэта значыць, па яго перакананні, апасродкавана за дабрабыт дзяржавы.

== Найважнейшыя прынцыпы ==
У «Іньшань-чжэн’яа» («Найважнейшыя прынцыпы ежы і напояў») Ху Сыхуэй выступае за ўмеранасць, дысцыпліну і разнастайнасць у ежы, гігіену і распарадак дня, важнасць спецыяльных дыет і ўстрымання ад спіртнога для цяжарных; падрабязна апісвае, як хваробы звязаны з дэфіцытам карысных рэчываў (зыходзячы з таго, што значная частка хвароб прычыняецца няправільным харчаваннем і лечыцца правільным харчаваннем), дае дыетычныя супрацьпаказанні для хворых і дзяцей, піша пра несумяшчальныя прадукты. Ён надае ўвагу таксама правільнаму захоўванню харчовых прадуктаў, правільнаму посуду і т. д.

Рэцэпты і інгрэдыенты кнігі апісаны ў адпаведнасці з іх тэрапеўтычным дзеяннем (94 стравы, 35 супоў, 29 рэцэптаў ад старэння і іншыя, з ілюстрацыямі). Стравы рэкамендуецца вар’іраваць штодня, падпарадкоўваючы іх стану і сезоннасці.

Кніга адлюстравала як паўночнакітайскія, так і значныя мангольскія, цюркскія і персідска-мусульманскія кулінарныя ўплывы, якія зацвердзіліся пры двары імперыі яшчэ ў часы [[Хубілай|Хубілая]]. У выніку яна прадстаўляе сабой адзін з найважнейшых дакументаў аб кухні Еўразійскага сярэднявечча&lt;ref&gt;Allsen, Thomas T. [https://books.google.com/books?id=0StLNcKQNUoC&amp;pg=PA131&amp;dq=hu+ssu-hui&amp;as_brr=3&amp;hl=ru&amp;sig=ACfU3U3aKGI6m82_cQ1FsFIPKRFAY10Bnw#PPA131,M1 Culture and Conquest in Mongol Eurasia.] Cambridge University Press, 2001. ISBN 052160270X, 9780521602709 стр. 130—131&lt;/ref&gt;.

Спіс інгрэдыентаў складаецца з 230 артыкулаў з каментаром аб іх пажыўнасці і ўздзеянні і ўключае збожжа, мяса, рыбу, малюскаў, садавіну, гародніну. Напрыклад, аб сабачым мясе гаворыцца, што яно салёнае, не занадта надае сілы, нетаксічнае і супакойвае органы цзан; што вінаград надае сілы і ўмацоўвае характар; што залішняе ўжыванне апельсінаў шкодзіць печані&lt;ref&gt;[http://www.shen-nong.com/eng/history/jinyuan.html Медицина эпох Цинь и Юань] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081102213625/http://www.shen-nong.com/eng/history/jinyuan.html |date=2 лістапада 2008 }} на сайте Шэнь-нун.ком, Integrated Chinese Medicine Holdings Ltd.&lt;/ref&gt;.

Менавіта ў працы Ху Сыхуэя ўпершыню апісана {{нп3|пекінская качка||ru|Пекинская утка}}&lt;ref&gt;[http://english.hanban.edu.cn/english/features/beijing/31300.htm Beijing Duck] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080914081710/http://english.hanban.edu.cn/english/features/beijing/31300.htm |date=14 верасня 2008 }} (Пекинская утка) на сайте Международного Китайского Совета по Языкам&lt;/ref&gt;.

Праца Ху Сыхуэя шырока выкарыстоўваўся не толькі пры двары позняй Юань, але і пры дынастыі [[Імперыя Мін|Мін]], якая, заняўшы ў 1368 годзе [[Пекін]], стала камбінаваць родную для сябе кухню Паўднёвага Кітая з «мангалізаванай» (касмапалітычнай) кухняй юаньскага двара. {{нп3|Цзінтай|Чжу Цыюй|ru|Цзинтай}}, імператар Дайцзун (кіраваў у 1449—1457), уласнаручна напісаў прадмову да чарговага выдання кнігі Ху Сыхуэя&lt;ref&gt;[http://china.org.cn/english/imperial/26109.htm Imperial Food in the Ming Dynasty] на сайте China Internet Information Center&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==

=== На кітайскай мове ===

* 飮膳正要 Аўтар: 忽思慧 Выдавецтва: 发行北京市新华书店, 1985.
* 千金食治 Аўтар: 忽思慧 Выдавецтва: 新华书店北京发行所发行, 1985. Усяго старонак: 176
* 饮膳正要 Аўтары: Husihui, 忽思慧, Bin Huang, 黄斌 Суаўтар 黄斌 Выдавецтва: 中国书店, 1993.
* 飮膳正要 Аўтар: 忽思慧 / 忽思慧又名:和斯辉,元代蒙古族营养学家、医学家 / Выдавецтва: 新華書店上海發行所發行, 1990. ISBN 7532508307, 9787532508303 Усяго старонак: 324

=== На англійскай мове ===

* Buell, Paul, Eugene Newton Anderson, Hu-ssu-hui. A soup for the Qan. Chinese Dietary Medicine. Kegan Paul International, 2000. 715 pages. ISBN 9780710305831

=== На японскай мове ===

* 薬膳の原典飲膳正要 Аўтары: 忽思慧 Пераклад: 越智猛夫 Выдавецтва: 八坂書房, 1993. ISBN 4896946235, 9784896946239 Усяго старонак: 328
{{зноскі}}

== Літаратура ==

* 蒙古族科学家 Аўтары: 张继霞, Jixia Zhang, 巴拉吉尼玛, Balajinima. 全国少数民族优秀图书出版资金资助项目 Выдавецтва: 远方出版社, 2005. ISBN 7807231092, 9787807231097

* 飮膳正要新編 Аўтары: Y. C. Kong, 江潤祥, Sihui Hu, Xiuying Hu. Выдавецтва: 中文大學出版社, 2004. ISBN 9622018246, 9789622018242 Усяго старонак: 311 (аўтарская інтэрпрэтацыя кнігі Ху Сыхуэя)
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вучоныя Кітая]]
[[Катэгорыя:Медыкі Манголіі]]
[[Катэгорыя:Медыкі Кітая]]
[[Катэгорыя:Дыетолагі]]</text>
      <sha1>rcnnr4u45qlf0p6q2hn7h71wd217ft0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чыгуначная катастрофа пад Навабшахам (2023)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>745850</id>
    <revision>
      <id>5142932</id>
      <parentid>4594994</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4844" sha1="q132z7lmsxt7pk8ugbd41biwilpg354" xml:space="preserve">[[6 жніўня]] [[2023]] года ў 13:18 дзесяць вагонаў чыгуначнай кампаніі Hazara Express, якія рухаліся з [[Карачы]] ў [[Равалпіндзі]] ў [[Пакістан]]е, сышлі з рэек недалёка ад [[Навабшах]]а ў [[Сінд]]зе, у выніку чаго не менш за 30 чалавек загінулі і больш за 100 атрымалі раненні&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 August 2023 |title=At least 30 killed and 80 injured in Pakistan train derailment |language=en-AU |publisher=ABC News (Australia) |url=https://www.abc.net.au/news/2023-08-06/pakistan-train-derailment-kills-at-least-30/102695550 |access-date=6 August 2023 |archive-date=6 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806150823/https://www.abc.net.au/news/2023-08-06/pakistan-train-derailment-kills-at-least-30/102695550 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news |last1=Walsh |first1=Aoife |title=Pakistan passenger train derails killing 30 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-66421481 |access-date=6 August 2023 |publisher=BBC News|date=6 August 2023 |archive-date=6 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806112134/https://www.bbc.com/news/world-asia-66421481 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://tribune.com.pk/story/2429530/35-perish-100-injured-as-10-bogies-of-hazara-express-derail | title=35 perish, 100 injured as 10 bogies of Hazara Express derail | date=6 August 2023 | work=The Express Tribune|location=Pakistan | first=Z | last=Ali | access-date=8 August 2023 | archive-date=7 August 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230807132138/https://tribune.com.pk/story/2429530/35-perish-100-injured-as-10-bogies-of-hazara-express-derail | url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Служба выратавання, армія і паліцыя правялі выратавальную аперацыю на месцы крушэння&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1097751-hazara-express-en-route-to-punjab-derails-near-nawabshah |title=30 dead, over 80 injured in train accident near Nawabshah |publisher=Thenews.com.pk |date= |access-date=6 August 2023 |archive-date=6 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806093610/https://www.thenews.com.pk/latest/1097751-hazara-express-en-route-to-punjab-derails-near-nawabshah |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
 
Міністр чыгунак Хаваджа Саад Рафік заявіў, што на пуцявым участку, дзе адбылася аварыя, не было зарэгістравана ніякіх няспраўнасцяў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news |date=6 August 2023 |title=Hazara Express mishap: Railways minister directs for investigation |work=BOL News |url=https://www.bolnews.com/pakistan/2023/08/hazara-express-mishap-railways-minister-directs-for-investigation/ |url-status=live |access-date=6 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806120502/https://www.bolnews.com/pakistan/2023/08/hazara-express-mishap-railways-minister-directs-for-investigation/ |archive-date=6 August 2023}}&lt;/ref&gt;. У папярэдняй справаздачы, прадстаўленай 8 жніўня, адзначалася, што металічныя накладкі, якія злучаюць рэйкі на месцы здарэння, адсутнічаюць, а частка шляху заменена драўнінай. У справаздачы таксама адзначаецца, што колы лакаматыва былі пашкоджаныя і нельга выключаць сабатажу&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mehto |first=Zulfiqar |date=2023-08-08 |title=Pakistan Railways suspends 6 officials in wake of Hazara Express train tragedy |url=https://www.samaaenglish.tv/news/40044857 |access-date=2023-08-08 |website=Samaa |language=en |archive-date=11 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811133414/https://www.samaaenglish.tv/news/40044857 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 9 жніўня Рафік абверг больш раннія паведамленні аб адсутнасці накладак і аб тым, што для рамонту выкарыстоўвалася драўніна&lt;ref&gt;{{Cite web |last=https://tribune.com.pk/author/1061 |date=2023-08-09 |title=Six officials sacked over Hazara express tragedy |url=https://tribune.com.pk/story/2429987/six-officials-sacked-over-hazara-express-tragedy |access-date=2023-08-09 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Чыгуначныя здарэнні 2023 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 6 жніўня]]
[[Катэгорыя:Жнівень 2023 года]]</text>
      <sha1>q132z7lmsxt7pk8ugbd41biwilpg354</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цзяа Бінчжэнь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>752867</id>
    <revision>
      <id>5142771</id>
      <parentid>4627240</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T18:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="gin21p0a9ai1mraxky8ooke9qb98ch7" xml:space="preserve">{{мастак}}
'''Цзяа Бінчжэнь''' ({{Кітайская|焦秉贞|焦秉贞|Jiāo Bǐngzhēn}}, дзеяч 1689—1726) — вядомы кітайскі мастак і астраном.

== Біяграфія ==
Ураджэнец {{нп3|Цзінін|Цзініна|ru|Цзинин}}, [[Шаньдун]]. Ён адзін з першых мастакоў [[Імперыя Цын|дынастыі Цын]], якія змяшалі традыцыйны кітайскі жывапіс з [[Заходняя культура|заходняй культурай]]. Цзяа Бінчжэнь таксама з’яўляецца адным з найбольш значных партрэтыстаў і мініяцюрыстаў у ранняй Цын. Ён умеў маляваць людзей, пейзажы, будынкі&lt;ref name=&quot;CiHai&quot;&gt;Cihai: Page 2012.&lt;/ref&gt;.

Уплыў Захаду ў яго мастацтве прыйшоў з-за яго кантакту з [[Езуіты|езуітамі]] ў Дырэкцыі астраноміі. Іх уплыў таксама адкрыў яму новыя ідэі па астраноміі і рэлігіі. У нейкі момант Цзяа прыняў[[Рымска-Каталіцкая Царква|каталіцтва]] і адыграў пэўную ролю на баку езуітаў у {{нп3|Спрэчка аб кітайскіх абрадах|спрэчцы аб кітайскіх абрадах|ru|Споры о китайских обрядах}}.

== Карціны ==
&lt;gallery&gt;
File:Jiao_Bingzhen_-_Paintings_of_Ladies_-_Leaf_2.jpg|''Выява шляхетных жанчын - Ліст #2'' ({{lang|zh|畫仕女圖}}). Туш і фарба на шоўку. Памер 20.4*30.9 см. {{нп3|Музей імператарскага палаца||ru|Музей императорского дворца}}
File:Jiao_Bingzhen_-_Landscapes_-_Leaf_2.jpg|''Краявіды - Ліст #2'' ({{lang|zh|山水}}). Туш на паперы. Памеры 26.4*26.2 см. {{нп3|Музей імператарскага палаца||ru|Музей императорского дворца}}
&lt;/gallery&gt;
{{зноскі}}

== Літаратура ==

* Ci hai bian ji wei yuan hui ({{Lang|zh-Hans|辞海编辑委员会}}). Ci hai ({{Lang|zh|辞海}}). Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she ({{Lang|zh|上海辞书出版社}}), 1979.

== Спасылкі ==

* [https://web.archive.org/web/20060316031010/http://www.chinapage.com/painting/jiaobingzhen/jiao01.html China Page 1-6]
* [http://www.wdl.org/en/item/289 «Illustrated Guide of Tilling and Weaving: Rural Life in China»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210320042234/https://www.wdl.org/en/item/289/ |date=20 сакавіка 2021 }} by Jiao Bingzhen, March 1696
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Мастакі эпохі Цын]]
[[Катэгорыя:Вучоныя Кітая]]</text>
      <sha1>gin21p0a9ai1mraxky8ooke9qb98ch7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753274</id>
    <revision>
      <id>5142696</id>
      <parentid>5141922</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5142696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="iftgcd1wsp09y401wnh5dh6nudm2ktj" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Дняпроўскі завулак (Мінск)|2026-05-17T09:04:15Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Дняпроўскі праезд (Мінск)|2026-05-15T12:04:38Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Дняпроўская вуліца (Мінск)|2026-05-12T08:25:23Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Мавінга|2026-05-10T03:05:30Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Стары горад (Аль-Ула)|2026-05-09T22:41:18Z|SimondR}}
{{Новы артыкул|Вуліца Лазарава (Мінск)|2026-05-09T09:46:35Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Вахравар|2026-05-08T13:16:32Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Аль-Ула|2026-05-06T23:41:46Z|SimondR}}
{{Новы артыкул|Грэна|2026-05-05T12:01:58Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Фобарг|2026-05-05T11:55:09Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Свенбарг|2026-05-05T11:50:33Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Берынген (Бельгія)|2026-05-04T09:36:26Z|Rymchonak}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iftgcd1wsp09y401wnh5dh6nudm2ktj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Беларусь/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753287</id>
    <revision>
      <id>5142694</id>
      <parentid>5142414</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+4 новых</comment>
      <origin>5142694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1972" sha1="8pjtfktko1a01rp73ji388tjny3duqr" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Дняпроўскі завулак (Мінск)|2026-05-17T09:04:15Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Гета ў Гарадку (Маладзечанскі раён)|2026-05-17T07:28:13Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Валянцін Куран|2026-05-17T05:38:23Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Літаратурная Беларусь|2026-05-16T20:42:21Z|Dzejka}}
{{Новы артыкул|Станіслаў Цывінскі|2026-05-16T10:54:26Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Свята-Георгіеўская царква (Каменюкі)|2026-05-16T10:00:21Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-16T07:21:24Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Эдуард Сцяпанавіч Каляда|2026-05-16T07:07:06Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Максім Салікаў|2026-05-16T06:35:39Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Эдуард Аляксандравіч Яраш|2026-05-16T06:13:29Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Іван Пятровіч Вярцелка|2026-05-15T19:14:40Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Гета ў Езярышчы|2026-05-15T18:44:44Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Дняпроўскі праезд (Мінск)|2026-05-15T12:04:38Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Дзмітрый Іванавіч Санталаў|2026-05-15T08:56:25Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Аляксей Фокін|2026-05-15T07:51:01Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|2026-05-15T05:02:58Z|Паўлюк Шапецька}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8pjtfktko1a01rp73ji388tjny3duqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарнаруцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754012</id>
    <revision>
      <id>5142876</id>
      <parentid>4651821</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T02:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8750" sha1="jiv6hopcge2ye2d7ti41uajzw6thk6a" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Чарнаруцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Шклоўскі раён]]
|Уключае                   = 11 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Чарнаручча (Шклоўскі раён)|Чарнаручча]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = [[20 лістапада]] [[2013]]
|Глава                     = 
  |Назва главы             = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 668
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Чарнару́цкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска)&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2012-13/2012_13_9_47202.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Шкловского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 15-12 О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Шкловского района в агрогородки]&lt;/ref&gt; [[Чарнаручча (Шклоўскі раён)|Чарнаручча]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Шклоўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Шклоўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Чорненскі сельсавет|Чорненскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 11 сакавіка 1960 года ў склад [[Рыжкавіцкі сельсавет|Рыжкавіцкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Аляксандраўка (Шклоўскі раён)|Аляксандраўка]], [[Вялікае Чорнае]], [[Лутна]], [[Малое Чорнае]] і [[Тросна (Шклоўскі раён)|Тросна]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.&lt;/ref&gt;. У 1985 годзе скасавана вёска [[Рубеж (Шклоўскі раён)|Рубеж]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 жніўня і 15 кастрычніка 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 32 (1838).&lt;/ref&gt;. 20 лістапада 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Старашклоўскі сельсавет|Старашклоўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913m0061089&amp;p1=1 Решение Могилёвского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 668 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 97,8 % — [[беларусы]], 1,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 11 населеных пунктаў: агарагарадок [[Чарнаручча (Шклоўскі раён)|Чарнаручча]], вёскі [[Бабчына]], [[Вабічы]], [[Карбатоўка]], [[Клімавічы (Шклоўскі раён)|Клімавічы]], [[Красная Горка (Шклоўскі раён)|Красная Горка]], [[Палыкавічы (Шклоўскі раён)|Палыкавічы]], [[Рагозна (Шклоўскі раён)|Рагозна]], [[Рамшына (Шклоўскі раён)|Рамшына]], [[Ступляны]] і [[Тударава (Шклоўскі раён)|Тударава]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Шклоўскі раён}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шклоўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>jiv6hopcge2ye2d7ti41uajzw6thk6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Косаўская вайна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>755326</id>
    <revision>
      <id>5142707</id>
      <parentid>4821806</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ход падзей */</comment>
      <origin>5142707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11633" sha1="806w1qxa1hflixgop4hsgctx7te0zl6" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт    
 | канфлікт    = Косаўская вайна
 | частка      = [[Югаслаўскія войны]]
 | выява       = Operational analysis of the senior leaders of the two areas, December 1998, Skifteraj base in ZIlash.jpg
 | загаловак   = Камандзіры АВК падчас аператыўнага аналізу, Злаш, 1998 год.
 | дата        = [[28 лютага]] [[1998]] – [[10 чэрвеня]] [[1999]]    
 | месца       = [[Косава і Мятохія]]
 | прычына     = 
 | змены       = Югаславія страчвае кантроль над тэрыторыяй Косава
 | вынік       = югаслаўскія войскі пакідаюць Косава, усталяванне часовай адміністрацыі місіі ААН
 | праціўнік1  = 
[[File:Coat of arms of the Kosovo Liberation Army.svg|22пкс]] [[Армія вызвалення Косава]]&lt;br&gt;'''пры падтрымцы:'''&lt;br /&gt;{{сцягафікацыя|Албанія}}&lt;br&gt;{{сцягафікацыя|НАТА}} (з 24 сакавіка 1999)
 | праціўнік2  = {{Сцяг Югаславіі (1991-2003)}} [[Саюзная Рэспубліка Югаславія]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the Russian volunteers in Yugoslavia.svg|border|23px]] [[Рускія добраахвотніцкія атрады ў Югаславіі|Рускія добраахвотнікі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://otvaga2004.narod.ru/publ_w5/016_war.htm|title=ВОЙНА Добровольцы в Косово|publisher=Андрей Мартынов журнал «Солдат удачи» № 12 / 1999 г.|archiveurl=https://www.webcitation.org/65O3lC34c?url=http://otvaga2004.narod.ru/publ_w5/016_war.htm|archivedate=2012-02-12|access-date=2010-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{Сцягафікацыя|УНА-УНСО}}&lt;ref&gt;[https://vz.ru/politics/2008/4/24/162715.html Марш-бросок из Киева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201027115708/https://vz.ru/politics/2008/4/24/162715.html |date=27 кастрычніка 2020 }} —Взгляд, 24 апреля 2008&lt;/ref&gt;
 | заўвага  = 
}}
'''Косаўская вайна''' — узброены канфлікт паміж [[Югаславія]]й і [[Армія вызвалення Косава|Арміяй вызвалення Косава (АВК)]]. Фактычна прывёў да адзялення [[Косава і Мятохія|Косава і Мятохіі]] ад [[Сербія|Сербіі]] і ўтварэння [[Рэспубліка Косава|Рэспублікі Косава]].

== Ход падзей==
На фоне [[Распад Югаславіі|распаду Югаславіі]] 22 верасня 1991 года было абвешчана стварэнне [[Рэспубліка Косава (1991—1999)|незалежнай Рэспублікі Косава]], а затым праведзены несанкцыянаваныя (сярод албанскай абшчыны) рэферэндум аб незалежнасці і прэзідэнцкія выбары&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2 |title=Statement of Prime Minister of Albania Mr. Sali Berisha on Recognition of Independence of Kosova |access-date=2011-07-24 |archive-date=2012-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120420190957/http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Пачалося стварэнне ўзброеных фарміраванняў сепаратыстаў, якія ў 1996 годзе былі аб’яднаны ў Армію вызвалення Косава. У краі разгарнулася [[партызанская вайна]], ахвярамі якой сталі сотні мірных жыхароў, чыноўнікаў і ваенных Югаславіі. Першапачаткова барацьбу з паўстанцамі вялі толькі міліцэйскія падраздзяленні, але ў 1998 годзе ў ваенныя дзеянні ўступіла армія.

Актыўная фаза баявых дзеянняў пачалася ў лютым 1998 года. Першы буйны інцыдэнт, які паклаў пачатак далейшай эскалацыі гвалту, адбыўся 28 лютага 1998 года ў сяле Лікашане. У той дзень албанскія баевікі арганізавалі напад на мясцовых [[сілавік]]оў. У адказ 5 сакавіка ў сяле Доньі-Прэказ была праведзена буйная аперацыя сербскай паліцыі. На працягу 1998—пачатку 1999 сутыкненні (пераважна гэта ўзброеныя напады албанскіх партызан) адбываліся не на ўсёй тэрыторыі Косава, каля траціны з 30 абшчын Косава не былі закрануты актыўнай дзейнасцю АВК, і абстаноўка ў гэтых раёнах была адносна спакойнай&lt;ref&gt;{{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/eskalatsiya-kosovskogo-konflikta-v-1998-marte-1999-g|аўтар=А. В. Осипова|загаловак=Эскалация косовского конфликта в 1998— марте 1999 г.|выданне=Славянский альманах|тып=часопіс|год=2012|старонкі=248—263}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 1999 года ў ваенныя дзеянні ўмяшаліся краіны [[НАТА]], разгарнуўшы [[Вайна НАТА супраць Югаславіі|масіраваныя бамбардзіроўкі]] югаслаўскіх гарадоў і ваенных аб’ектаў. У выніку сербскі ўрад быў вымушаны пагадзіцца на ўвод у край ваеннага кантынгенту [[KFOR]] і пераход яго пад кіраванне [[ААН]].

== Наступствы ==
Пад кіраваннем ААН мясцовыя албанцы змаглі дамагчыся стварэння ўласнай дзяржавы на гэтай тэрыторыі, што ішло ў разрэз з інтарэсамі сербаў, якія не хацелі аддзялення. 17 лютага 2008 года адбылося другое абвяшчэнне незалежнасці Косава.

Сербскае насельніцтва было абурана гэтым, а таму зладзіла [[Беспарадкі ў Косаве (2008)|масавыя беспарадкі]]. 14 сакавіка сербы захапілі будынак суда ААН у [[Косаўска-Мітравіца|Мітравіцы]], пасля чаго ў сітуацыю ўмяшаліся сілы НАТА&lt;ref name=BBC&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm|title=Kosovo clashes force UN pullout|publisher=BBC News|date=2008-03-17|accessdate=2008-03-17|archivedate=2008-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080319013029/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7300015.stm}}&lt;/ref&gt;.

Афіцыйны Бялград не прызнаў незалежнасць Косава, што выклікала напружанасць на [[Балканскі паўвостраў|Балканскім паўвостраве]]. Апошні віток эскалацыі палітычнай канфрантацыі [[Сербска-косаўскі крызіс (2022)|адбыўся ў 2022 годзе]]&lt;ref name=&quot;дамова&quot;&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/11/24/glava-diplomatii-es-serbiia-i-kosovo-zakliuchili-soglashenie-po-voprosu-avtomobilnykh-nomerov-news/|title=Глава дипломатии ЕС: Сербия и Косово заключили соглашение по вопросу автомобильных номеров|website=Новая газета Европа|date=2022-11-24|access-date=2022-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221227084100/https://novayagazeta.eu/articles/2022/11/24/glava-diplomatii-es-serbiia-i-kosovo-zakliuchili-soglashenie-po-voprosu-avtomobilnykh-nomerov-news/|archivedate=27 снежня 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Ахвяры ==
Паводле звестак сербскіх уладаў, падчас канфлікту загінулі 659 вайскоўцаў арміі і 349 супрацоўнікаў паліцыі&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rtv.rs/sr_lat/drustvo/popisuju-se-zrtve-nato-bombardovanja_1092923.html |title=Popisuju se žrtve NATO bombardovanja |lang=sr |publisher=Radio-televizija Vojvodine |date=2020-02-12 |access-date=2021-10-12 |archive-date=2021-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029174318/https://www.rtv.rs/sr_lat/drustvo/popisuju-se-zrtve-nato-bombardovanja_1092923.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rts.rs/page/stories/sr/story/9/politika/1264384/stradalo-1.008-vojnika-i-policajaca.html |title=Stradalo 1.008 vojnika i policajaca |lang=sr |publisher=РТС |date=2013-02-11 |access-date=2021-10-12 |archive-date=2021-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029174322/https://www.rts.rs/page/stories/sr/story/9/politika/1264384/stradalo-1.008-vojnika-i-policajaca.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

У «Кнізе памяці Косава», апублікаванай у 2014 годзе, прыведзены імёны ўсіх загінулых і зніклых без вестак у рэгіёне са студзеня 1998 па снежань 2000 (як камбатантаў, так і цывільных асоб). Усяго ў спісе лічыцца 13 517 загінулых, з якіх: албанцаў — 10 415, сербаў — 2197, баснякоў, рома і іншых — 528. З гэтай колькасці ўсіх загінулых або зніклых без вестак мірных жыхароў было: 8661 косаўскі албанец, 1797 сербаў, 447 ромаў, баснякоў і іншых&lt;ref name=&quot;kosovo_book&quot;&gt;{{cite web |title=The Kosovo Memory Book, 1998-2000 |url=https://www.kosovskaknjigapamcenja.org/?page_id=29 |website=Fond za humanitarno pravo |access-date=2021-10-11 |archive-date=2021-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029171237/https://www.kosovskaknjigapamcenja.org/%3Fpage_id%3D29 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;List_of _Kosovo&quot;&gt;{{cite web |title=List of Kosovo War Victims Published |url=https://balkaninsight.com/2014/12/10/kosovo-war-victims-list-published/ |last=Domanovic |first=Milka |date=2014-12-10 |website=Balkan Insight |lang=en |access-date=2021-10-11 |archive-date=2021-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024171605/https://balkaninsight.com/2014/12/10/kosovo-war-victims-list-published/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{вонкавыя спасылкі}}
{{югаслаўскія войны}}

[[Катэгорыя:Югаслаўскія войны]]
[[Катэгорыя:Войны за незалежнасць]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 1998 года]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 1999 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Косава]]</text>
      <sha1>806w1qxa1hflixgop4hsgctx7te0zl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Частаазерскі раён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>755506</id>
    <revision>
      <id>5142885</id>
      <parentid>4663115</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T03:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1861" sha1="gp7nmskwm5rz56y8ites9qz442h1spw" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Частаазерскі раён''' ({{lang-ru|Частоозерский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходнім ускрайку [[Курганская вобласць|Курганскай вобласці]] ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло [[Частаазер’е]].

== Геаграфія ==
Частаазерскі раён па гадзіннікавай стрэлцы пачынаючы з поўначы мяжуе з [[Цюменская вобласць|Цюменскай вобласцю]], а таксама з [[Петухоўскі раён|Петухоўскім]], [[Макушынскі раён|Макушынскім]] і [[Макравусаўскі раён|Макравусаўскім]] раёнамі. Плошча раёна складае 1925,88 км².

== Гісторыя ==
Частаазерскі раён быў утвораны 3 лістапада 1923 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]].

== Насельніцтва ==
Насельніцтва раёна станам на 2020 год складала 5083 чалавекі.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://частоозерное.рф/ Сайт раённай адміністрацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211018012823/http://xn--80akag5adadqfl1d.xn--p1ai/ |date=18 кастрычніка 2021 }}{{ref-ru}}

{{Курганская вобласць}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Раёны Курганскай вобласці]]</text>
      <sha1>gp7nmskwm5rz56y8ites9qz442h1spw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кербі (горад)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>758950</id>
    <revision>
      <id>5142645</id>
      <parentid>4678135</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T12:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="oyszx0hbnwrwd5htc0leb08prt9ozx4" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Кербі''' ({{lang-en|Kirkby}}) — горад у графстве [[Мерсісайд]] у Англіі, уваходзіць у склад метрапалітэнскага раёна (бара) Ноўслі. Насельніцтва — 40472 чалавек (2011). Паселішча было ўнесена ў пазямельны перапіс 1086 года. У сярэдзіне XIX стагоддзі праз горад была пракладзена чыгунка.

Падчас другой сусветнай вайны мясцовая фабрыка «Royal Ordnance Factory Kirkby» выпускала ваенны рыштунак, але пасля скарачэння ваенных заказаў колькасць беспрацоўных тут пачала павялічвацца.

== крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гарады Англіі]]</text>
      <sha1>oyszx0hbnwrwd5htc0leb08prt9ozx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142646</id>
      <parentid>5142645</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T12:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="gure7q9xrd6bpz6lhyjgylxtwuqfje4" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Кербі''' ({{lang-en|Kirkby}}) — горад у графстве [[Мерсісайд]] у Англіі, уваходзіць у склад метрапалітэнскага раёна (бара) Ноўслі. Насельніцтва — 40472 чалавек (2011). Паселішча было ўнесена ў пазямельны перапіс 1086 года. У сярэдзіне XIX стагоддзі праз горад была пракладзена чыгунка.

Падчас другой сусветнай вайны мясцовая фабрыка «Royal Ordnance Factory Kirkby» выпускала ваенны рыштунак, але пасля скарачэння ваенных заказаў колькасць беспрацоўных тут пачала павялічвацца.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гарады Англіі]]</text>
      <sha1>gure7q9xrd6bpz6lhyjgylxtwuqfje4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142648</id>
      <parentid>5142646</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T12:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Мерсісайд]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5142648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="29gt7op6wp34p7k7cr23shsvxj5z7op" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Кербі''' ({{lang-en|Kirkby}}) — горад у графстве [[Мерсісайд]] у Англіі, уваходзіць у склад метрапалітэнскага раёна (бара) Ноўслі. Насельніцтва — 40472 чалавек (2011). Паселішча было ўнесена ў пазямельны перапіс 1086 года. У сярэдзіне XIX стагоддзі праз горад была пракладзена чыгунка.

Падчас другой сусветнай вайны мясцовая фабрыка «Royal Ordnance Factory Kirkby» выпускала ваенны рыштунак, але пасля скарачэння ваенных заказаў колькасць беспрацоўных тут пачала павялічвацца.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гарады Англіі]]
[[Катэгорыя:Мерсісайд]]</text>
      <sha1>29gt7op6wp34p7k7cr23shsvxj5z7op</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142989</id>
      <parentid>5142648</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1023" sha1="ghoehimgsjmugorrbn652tkfb6pgvbu" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Кербі''' ({{lang-en|Kirkby}}) — горад у графстве [[Мерсісайд]] у Англіі, уваходзіць у склад метрапалітэнскага раёна (бара) Ноўслі. Насельніцтва — 40472 чалавек (2011). Паселішча было ўнесена ў пазямельны перапіс 1086 года. У сярэдзіне XIX стагоддзі праз горад была пракладзена чыгунка.

Падчас другой сусветнай вайны мясцовая фабрыка «Royal Ordnance Factory Kirkby» выпускала ваенны рыштунак, але пасля скарачэння ваенных заказаў колькасць беспрацоўных тут пачала павялічвацца.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{Мерсісайд}}
[[Катэгорыя:Гарады Англіі]]
[[Катэгорыя:Мерсісайд]]</text>
      <sha1>ghoehimgsjmugorrbn652tkfb6pgvbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022/2023</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761521</id>
    <revision>
      <id>5142997</id>
      <parentid>4954685</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4389" sha1="511x0bg4q5elbmv6errddf313fsgq3v" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|лагатып         = 
|памер           = 
|подпіс          = 
|час             =  
|назва           = 
|удзельнікаў     = 7
|гарады          = 
|стадыёны        = 
|чэмпіён         = [[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]]
|разоў           = 12
|2 месца         = [[Прыбужжа Брэст]]
|3 месца         = [[Камунальнік-МДУ|Камунальнік Магілёў]]
|дублёры         = 
|гульняў         =
|галоў           =
|гледачоў        = 
|бамбардзір      =  
|бгалоў          =  
|лепшы           = 
|папярэдні сезон = [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]]
|наступны сезон  = [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]
}}
'''Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022/2023''' — 32-ы [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын|чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па валейболе сярод жанчын]].

== Выніковае размеркаванне месцаў ==

{|class=&quot;standard&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;10&quot;| Выніковае размеркаванне месцаў
|-
|bgcolor=&quot;gold&quot;| 1. [[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]] ''(12 раз)''
|-
|bgcolor=&quot;silver&quot;| 2. [[Прыбужжа Брэст]]
|-
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| 3. [[Камунальнік-МДУ|Камунальнік Магілёў]]
|-
| 4. [[Атлант Баранавічы]]
|-
| 5. [[Мінчанка-2 (валейбольны клуб)|Мінчанка-2]]
|-
| 6. [[Камунальнік-ГрДУ]]
|-
| 7. [[Жамчужына Палесся]]
|}
{{-}}

== Найлепшыя гульцы ==
* Пас — [[Лізавета Вячаславаўна Багаева|Лізавета Багаева]] ([[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]])
* Нападаючая — [[Таццяна Сяргееўна Маркевіч|Таццяна Маркевіч]] ([[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]])
* Цэнтральны блок — [[Алена Васілеўна Лазюк|Алена Лазюк]] ([[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]])
* Лібера — [[Вікторыя Ганіева]] ([[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]])
* Найлепшым гульцом чэмпіянату (MVP) — [[Аксана Аляксееўна Кавальчук|Аксана Кавальчук]] ([[Прыбужжа Брэст]])

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://bvf.by/chempionat-rb/minchanka-chempion-respubliki-belarus-po-volejbolu-v-sezone-2022-2023/ Минчанка — Чемпион Республики Беларусь по волейболу в сезоне 2022/2023] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250211084037/https://bvf.by/chempionat-rb/minchanka-chempion-respubliki-belarus-po-volejbolu-v-sezone-2022-2023/ |date=11 лютага 2025 }}
* [https://bvf.by/wp-content/uploads/prilozheniya.-polozhenie-2022-2023gg.-1.pdf Чемпионат Республики Беларусь 2022—2023]
* [https://bvf.by/chempionat-rb/minchanka-chempion-respubliki-belarus-po-volejbolu-v-sezone-2022-2023/ Минчанка — Чемпион Республики Беларусь по волейболу в сезоне 2022/2023] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250211084037/https://bvf.by/chempionat-rb/minchanka-chempion-respubliki-belarus-po-volejbolu-v-sezone-2022-2023/ |date=11 лютага 2025 }}
{{Валейбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын|2023]]
[[Катэгорыя:2022 год у валейболе]]
[[Катэгорыя:2023 год у валейболе]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2022 годзе]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе]]</text>
      <sha1>511x0bg4q5elbmv6errddf313fsgq3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Спорт/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>763680</id>
    <revision>
      <id>5142698</id>
      <parentid>5142417</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5142698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1602" sha1="qdo2m57mkg7h1vaqpgyshivxt54tult" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Валянцін Куран|2026-05-17T05:38:23Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-16T07:21:24Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Максім Салікаў|2026-05-16T06:35:39Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Эдуард Аляксандравіч Яраш|2026-05-16T06:13:29Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Дзмітрый Іванавіч Санталаў|2026-05-15T08:56:25Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Аляксей Фокін|2026-05-15T07:51:01Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|2026-05-15T05:02:58Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Радамір Врачэвіч|2026-05-15T04:19:49Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Павел Аляксандравіч Андрэеў|2026-05-14T11:07:43Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Дзяніс Забалоцін|2026-05-14T07:21:50Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-14T07:11:17Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Кірыл Аляксандравіч Самойла|2026-05-09T20:26:55Z|Паўлюк Шапецька}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qdo2m57mkg7h1vaqpgyshivxt54tult</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэрмод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>769175</id>
    <revision>
      <id>5142674</id>
      <parentid>5016141</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5764" sha1="2pxd9lc14qc3viyhd1xut9uf9sm01a5" xml:space="preserve">{{Міфалагічны персанаж}}
'''Хэрмод''' (''[[Старажытнаскандынаўская мова|стар.-сканд.]]: Hermóðr, «Храбры»'') — персанаж [[Германа-скандынаўская міфалогія|скандынаўскай міфалогіі]], адзін з [[Асы|асаў]], пасланнік [[Одзін]]а, бог хуткасці. Фігуруе ў «[[Малодшая Эда|Малодшай эдзе]]» [[Сноры Стурлусан]]а. Сімвалізуе сабой мудрасць.

У гонар Хэрмода названы разоры на [[Плутон (карлікавая планета)|Плутоне]] (назва зацверджана [[Міжнародны астранамічны саюз|МАС]] 25 верасня 2019 года).

[[Файл:Treated_NKS_hermodr.jpg|злева|міні|Сустрэча Хэрмода з Бальдрам і Хэль.]]
Пасля [[Бальдр]] быў забіты, Одзін вырашыў вярнуць яго ў [[Асгард]] з царства мёртвых [[Хэльхэйм]]. Для гэтага ён даў Хэрмоду свайго каня [[Слейпнір]]а і загадаў адправіцца да ўладаркі мёртвых [[Хэль (міфалогія)|Хэль]] і прапанаваць ёй выкуп за Бальдра. Хэль пагадзілася адпусціць яго, калі ўвесь свет, усе рэчы і істоты ў ім будуць аплакваць Бальдра, а таксама дазволіла Хэрмоду вярнуць у Асгард цудоўны пярсцёнак Одзіна, які той у парыве адчаю надзеў на палец мёртвага сына. Аднак умяшаўся [[Локі]], ператварыўшыся ў волатку, якая адмовілася аплакваць Бальдра. І Бальдр застаўся ў свеце мёртвых. Перад ад’ездам Хэрмода Бальдр перадаў праз яго Одзіну пярсцёнак [[Драўпнір]], які быў пахаваны разам з ім.

Аднойчы Хэрмод ледзь не загінуў па дарозе ў Мідгард, зямлю людзей. Занепакоены прадказаннямі пра сваю будучыню, Одзін паслаў яго ў далёкія краі да Фінскага мудраца Расцьёфу за парадай. З дапамогай чараўніцтва Хэрмод быў выратаваны і паспяшаўся вярнуцца ў Асгард, каб супакоіць бацьку. У грэцкай міфалогіі яму ў некаторай ступені адпавядае Веснік багоў [[Гермес]], таксама які з’яўляецца богам хуткасці.

У пазнейшых міфах ёсць згадка пра тое, што бог Хэрмод валодаў нейкім магічным артэфактам, булавой, што звалася Гамбанцін, аднак уласцівасці гэтай зброі невядомыя. Таксама ў «Песні пра Хюндле» са «Старэйшай Эды» сказана, што Усёайцец уручыў Хэрмоду «шалом і моцную браню». Пазней гэты міфалагічны вобраз неаднаразова з’яўляўся ў творах англійскіх паэтаў (у якасці прыкладу можна прывесці вершы Оўэна Мэрэдыта і паэму «Смерць Бальдра» Мэцью Арнол.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* [https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/eda-pesni-pra-bago/ Эда. Песні пра багоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221022211040/https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/eda-pesni-pra-bago/ |date=22 кастрычніка 2022 }} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021.
* [https://tn.by/product/eda-piesni-pra-hierojau/ Эда. Песні пра герояў]{{Недаступная спасылка}} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2022.
* [https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/eda-snory-sturlusana/ Эда Сноры Стурлусана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211003140845/http://halijafy.by/krama/eda-snory-sturlusana/ |date=3 кастрычніка 2021 }} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021.
* [https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/shchelkunchik_i_myshinyy_korol-0-42210300_1703822640/ Эда. Забытыя песні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250324190203/https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/shchelkunchik_i_myshinyy_korol-0-42210300_1703822640/ |date=24 сакавіка 2025 }} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2023.
* {{Крыніцы/БіЭ|Гермод}}

{{Асы}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі]]
[[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>2pxd9lc14qc3viyhd1xut9uf9sm01a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат Беларусі па валейболе 2021/2022</title>
    <ns>0</ns>
    <id>773318</id>
    <revision>
      <id>5142990</id>
      <parentid>4954677</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3652" sha1="bltrp5dliu5ezuuwlgd9mcirrdjuh5m" xml:space="preserve">{{Нацыянальны чэмпіянат
|лагатып         = 
|памер           = 
|подпіс          = 
|час             =  
|назва           = 
|удзельнікаў     = 9
|гарады          = 8
|стадыёны        = 
|чэмпіён         = [[Шахцёр Салігорск (валейбольны клуб)|Шахцёр Салігорск]]
|разоў           = 6
|2 месца         = [[Будаўнік Мінск (валейбольны клуб)|Будаўнік Мінск]]
|3 месца         = [[Энергія Гомель]]
|дублёры         = 
|гульняў         = 107
|галоў           =
|гледачоў        = 
|бамбардзір      =  
|бгалоў          =  
|лепшы           = 
|папярэдні сезон = [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе 2020/2021|2020/2021]]
|наступны сезон  = [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе 2022/2023|2022/2023]]
}}
'''Чэмпіянат Беларусі па валейболе 2021/2022''' — 31-ы [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе|чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па валейболе]].
 

== Выніковае размеркаванне месцаў ==

{|class=&quot;standard&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;10&quot;| Выніковае размеркаванне месцаў
|-
|bgcolor=&quot;gold&quot;| 1. [[Шахцёр Салігорск (валейбольны клуб)|Шахцёр Салігорск]] ''(6 раз)''
|-
|bgcolor=&quot;silver&quot;| 2. [[Будаўнік Мінск (валейбольны клуб)|Будаўнік Мінск]]
|-
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| 3. [[Энергія Гомель]]
|-
| 4. [[Легіён Абухава]]
|-
| 5. [[Заходні Буг Брэст]]
|-
| 6. [[Марка-ВДТУ]]
|-
| 7. [[Барысаў-БДУФК]]
|-
| 8. [[Мапід Мінск]]
|-
| 9. [[Камунальнік Магілёў]]
|}
{{-}}

== Найлепшыя гульцы == 
* Найлепшы гулец – [[Андрэй Марчанка]]  ([[Шахцёр Салігорск (валейбольны клуб)|Шахцёр Салігорск]])
* Найлепшы блакавальны – [[Канстанцін Панасенка]] ([[Шахцёр Салігорск (валейбольны клуб)|Шахцёр Салігорск]])
* Найлепшы лібера – [[Максім Будзюхін]] ([[Будаўнік Мінск (валейбольны клуб)|Будаўнік Мінск]])
* Найлепшы сувязны – [[Аляксей Кураш]] ([[Шахцёр Салігорск (валейбольны клуб)|Шахцёр Салігорск]])

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://bvf.by/chempionat-rb/shahter-shestikratnyj-chempion-respubliki-belarus/ “Шахтер” – шестикратный чемпион Республики Беларусь!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240420204426/https://bvf.by/chempionat-rb/shahter-shestikratnyj-chempion-respubliki-belarus/ |date=20 красавіка 2024 }}
* [http://bvf.by/ Беларуская федэрацыя валейбола] 
{{Валейбол у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па валейболе|2022]]
[[Катэгорыя:2021 год у валейболе]]
[[Катэгорыя:2022 год у валейболе]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2022 годзе]]</text>
      <sha1>bltrp5dliu5ezuuwlgd9mcirrdjuh5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карыят</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776232</id>
    <revision>
      <id>5142651</id>
      <parentid>5140451</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T13:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5142651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2648" sha1="g2bl8hw3ltnjf5q1io93ehbm2l8t9ue" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Карыят Гедзімінавіч''' ({{ВДП}}) — князь наваградскі.

== Біяграфія ==
Сын вялікага князя [[Гедзімін]]а.{{Sfn|ЭнцВКЛ Т. 2.|2005|с=66}}

У дарчым запісе 1329 года на [[Лаўрышаўскае евангелле|Лаўрышаўскім евангеллі]] тытулаваўся вялікім князем.{{Sfn|ЭнцВКЛ Т. 2.|2005|с=66}}

Па смерці бацькі і захопе ўлады [[Альгерд]]ам і [[Кейстут]]ам у 1345 годзе, Карыят прысягнуў Альгерду як вялікаму князю літоўскаму.

Магчыма, у 1348 годзе ўзначальваў [[пасольства Альгерда да Джанібека|пасольства Альгерда да хана Джанібека]] ў [[Залатая Арда|Арду]]. Хан выдаў паслоў вялікаму князю маскоўскаму [[Сямён Горды|Сямёну]], толькі ў 1349 годзе, пасля падарункаў і пагаднення з Альгердам, Сямён адпусціў і іх.{{Sfn|ЭнцВКЛ Т. 2.|2005|с=66}}

Ва ўладарства Карыята ў [[Навагрудак|Наваградку]] вялося актыўнае будаўніцтва, горад стаў цэнтрам праваслаўнай [[Літоўская мітраполія|Літоўскай мітраполіі]].{{Sfn|ЭнцВКЛ Т. 2.|2005|с=66}}

Меў сыноў — [[Аляксандр Карыятавіч|Аляксандра]], [[Юрый Карыятавіч|Юрыя]], [[Канстанцін Карыятавіч|Канстанціна]], [[Фёдар Карыятавіч|Фёдара]] і іншых, агульная іх колькасць дыскусійная.

== У літаратуры ==
[[Адам Міцкевіч]] даў імя наваградскага князя Карыята Гедзіміначіча аднаму з персанажаў  свайго ранняга твора «[[Жывіля]]», апісваючы ўяўныя падзеі вакол Наваградка.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|ЭнцВКЛ Т. 2.|2005| {{Крыніцы/Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя|артыкул=Карыят|аўтар=[[Мікалай Віктаравіч Нікалаеў|Мікалай Нікалаеў]]|старонкі=66|том=2}} }}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>g2bl8hw3ltnjf5q1io93ehbm2l8t9ue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чунцза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777879</id>
    <revision>
      <id>5142921</id>
      <parentid>4880910</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="7wpxgkwh4af3zyjrdscpsk1v0k1ik80" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Чунцза''' ({{Lang-zh|崇左}}) — {{Не перакладзена 5|Горад акружнага значэння|горад прэфектуры|en|Prefecture-level city}} на поўдні [[Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён|Гуансі-Чжуанскага аўтаномнага раёна]] каля {{Не перакладзена 5|Кітайска-в’етнамская мяжа|кітайска-в’етнамскай мяжы|en|China–Vietnam border}}. Тут пражывае адна з самых вялікіх у Кітаі папуляцый [[Чжуаны|чжуан]].&lt;ref&gt;{{Citation|title=广西统计年鉴－2021|url=http://tjj.gxzf.gov.cn//tjsj/tjnj/material/tjnj20200415/2022/indexch.htm|website=tjj.gxzf.gov.cn|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
==Гл. таксама==
* {{Не перакладзена 5|Дэцянь|Вадаспад Дэцянь|en|Ban Gioc–Detian Falls}}

==Зноскі==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==Спасылкі==
*{{Афіцыйны сайт}}
{{Навігацыйны блок
|list = 
{{Guangxi topics}}
{{Guangxi}}
{{Prefectural-level divisions of the People's Republic of China}}
{{Most populous cities in Guangxi}}
{{Major cities along the Pearl River}}
}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Гарады Гуансі-Чжуанскага аўтаномнага раёна]]</text>
      <sha1>7wpxgkwh4af3zyjrdscpsk1v0k1ik80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цэнтр беларускай культуры (Даўгаўпілс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>787580</id>
    <revision>
      <id>5142812</id>
      <parentid>5016177</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5065" sha1="oa7ibkj535tjre9gm80nwq7t7sbiv46" xml:space="preserve">{{грамадская арганізацыя}}
'''Цэнтр беларускай культуры''' ('''ЦБК'''; {{lang-lv|Baltkrievu kultūras centrs}}) — установа культуры ў [[Даўгаўпілс]]е, [[Латвія]]. Сядзіба размешчана па вуліцы Алеяс, 68-1А&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-by|url=https://bkc.daugavpils.lv/be/kont|title=Контакты|website=bkc.daugavpils.lv|date=2018-08-08|access-date=2025-05-06}}&lt;/ref&gt;. З 2013 года кіраўніцай з’яўляецца [[Жанна Раманоўская]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.pvestnik.by/polackija-sustrjechy/|title=Полацкiя сустрэчы — Полоцк. Полоцкий вестник. Новости Полоцка и Полоцкого района|date=2015-06-02|access-date=2025-05-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Заснаваны 25 сакавіка 1999 года, рашэннем дэпутатаў Даўгаўпілскай гарадской думы, як бюджэтная ўстанова культуры [[Даўгаўпілскае гарадское самакіраванне|Даўгаўпілскага гарадскога самакіравання]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://latvia.mfa.gov.by/be/bielarusy/supolki/uzdim/|title=«Уздым» (Даўгаўпілс) - Пасольства Рэспублікі Беларусь ў Латвійскай Рэспубліцы|website=latvia.mfa.gov.by|access-date=2025-05-06|archive-date=29 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250529081309/https://latvia.mfa.gov.by/be/bielarusy/supolki/uzdim/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Цэнтр беларускай культуры займаецца захаваннем і папулярызацыяй [[Беларуская культура|беларускай культуры]], арганізацыяй і правядзеннем культурных мерапрыемстваў у Латвіі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Пры ЦБК створана 7 творчых калектываў: ансамбль [[Беларуская народная песня|беларускай народнай песні]] «Купалінка» (1992 г.), танцавальны ансамбль «Лянок» (2000 г.), тэатральная студыя «Паўлінка» (2007 г.), харавая капэла «Спадчына» (2013 г.) і вакальна-інструментальны ансамбль «Пралескі» (2014 г.). Таксама дзейнічае мастацкая студыя «Каларытны свет» (2017 г.), дзіцячая студыя «Скарбніца» (2019 г.). У 2018 г. быў адкрыты [[музей]]ны пакой «Беларуская хатка»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Творчыя калектывы рэгулярна ўдзельнічаюць у Латвійскім свяце танца і песні, міжнародных фестывалях «Балтыка», «Аўгшдаўгава», «[[Славянскі Базар у Віцебску|Славянскі базар у Віцебску]]», «[[Браслаўскія зарніцы]]», «[[Жураўлі і журавіны Міёрскага краю]]», «[[Залессе збірае сяброў]]», «Вентспілскі вянок», «Фэст» і іншых фестывалях у Латвіі, [[Беларусь|Беларусі]], [[Эстонія|Эстоніі]] і [[Літва|Літве]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Працуе народная беларуская [[бібліятэка]], якая налічвае каля 1750 кніг. У рамках культурна-асветніцкай дзейнасці ЦБК рэгулярна праводзяцца: міжнародны фестываль «Беларускі кірмаш у Даўгаўпілсе»; Дні беларускай культуры ў Даўгаўпілсе; народнае свята «Купалле» і беларускія абрадавыя святы; літаратурныя вечары; сустрэчы з паэтамі, пісьменнікамі і цікавымі людзьмі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Акрамя гэтага, пастаянна рыхтуецца адукацыйна-гульнявая праграма для дзіцячых садоў «Нашы суседзі — беларусы» і экскурсійная праграма для школьнікаў «Беларускі дом»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://bkc.daugavpils.lv/be/ Старонка Цэнтра беларускай культуры]

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Латвіі]]
[[Катэгорыя:1999 год у Латвіі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Даўгаўпілс]]</text>
      <sha1>oa7ibkj535tjre9gm80nwq7t7sbiv46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Царква хрысціян веры Евангельскай (Нароўля)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>793110</id>
    <revision>
      <id>5142719</id>
      <parentid>5096092</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5998" sha1="htgjo1vvmjedwurwxg19fmmst1dopik" xml:space="preserve">{{Значэнні|Царква хрысціян веры Евангельскай}}
'''Царква хрысціян веры Евангельскай «Благадаць»''' — [[пратэстантызм у Беларусі|пратэстанцкі]] храм у горадзе [[Нароўля]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Заснаваны ў [[1996]] г. па ініцыятыве Юрыя Уладзіміравіча Харлана, які і стаў пастырам пратэстанцкай суполкі. Будынак храма мае [[Эклектыка (архітэктура)|эклектычны архітэктурны выгляд]]. Суполка ўваходзіць у склад [[Аб’яднаная царква хрысціян веры евангельскай у Рэспубліцы Беларусь|Аб’яднанай царквы хрысціян веры евангельскай у Рэспубліцы Беларусь]]&lt;ref&gt;[https://оцхве.бел/tserkov/pomestnye_tserkvi?cat=0&amp;page=20 Поместные церкви Объединенной Церкви Христиан веры Евангельской]&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Храм і суполка былі зарэгістраваны ў Нароўлі ў 1996 г. па ініцыятыве Юрыя Уладзіміравіча Харлана, якога мясцовыя пратэстанты папрасілі весці службы ў Нароўлі і быць пастарам. Сваю місіянерскую працу Юрый Харлан пачынаў з пропаведзяў [[Евангелле|Евангелля]] Ісуса Хрыста яшчэ да рэгістрацыі суполкі; службы праходзілі ў Нароўлі ў простым здымным доме. Паралельна вернікі збіралі дакументы на рэгістрацыю суполкі. На заяву вернікаў мясцовыя ўлады далі пад рэлігійную суполку нежылы будынак без вокнаў і дзвярэй, які вернікі самі аднавілі. 

Колькасць членаў суполкі ў Нароўлі невялікая: службы ў храме наведваюць каля 30 вернікаў, сярод якіх ёсць дзеці і падлеткі. Служэнні здзяйсняюцца па пятніцах у 19.00 і па нядзелях у 11.00. Ёсць і іншыя формы зносін вернікаў, святочныя мерапрыемствы, якія праходзяць у залежнасці ад каляндарных дат. Большасць мерапрыемстваў суполкі праходзіць у самім будынку ці на тэрыторыі храма. Штогод, пачынаючы з 2000 г., суполка арганізуе [[Каляды|Калядныя]] сустрэчы з падарункамі для дзяцей. Вернікі аказваюць сацыяльную дамапогу (харчовыя наборы) тым людзям, якія маюць у гэтым патрэбу. Працуе пры храме нядзельная школа для дзяцей, дзе расказваюць пра значэнне духоўных каштоўнасцей.
== Пастары ==
* 1996—2025-? — Юрый Уладзіміравіч Харлан, пастар&lt;ref&gt;[https://vk.com/wall-61876395_21 итак настало время рассказать вам о спикерах]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://xn--b1agz2ae.xn--90ais/tserkov/pomestnye_tserkvi?cat=0&amp;page=20|title=Поместные церкви|website=xn--b1agz2ae.xn--90ais|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D918g0088069|title=Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 24.10.2017 г. № 127 «Об утверждении Программы социально-экономического развития Наровлянского района на 2016-2020 годы» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;
== Адрас ==
Адрас Царквы хрысціян веры Евангельскай «Благадаць» у г. Нароўлі: 247802 [[Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. [[Нароўля]], вул. Камуністычная, 39&lt;ref&gt;[https://оцхве.бел/tserkov/pomestnye_tserkvi?cat=0&amp;page=20 Поместные церкви Объединенной Церкви Христиан веры Евангельской]&lt;/ref&gt;.
== Гл. таксама ==
* [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Нароўля)]]
* [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)]]
{{Зноскі}}
== Спасылкі ==
* ''Невмержицкая, Л.'' [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/o-tserkvi-hristian-very-evangelskoj-blagodat-v-narovle-rasskazyvaet-yurij-harlan/ О церкви христиан веры евангельской «Благодать» в Наровле рассказывает Юрий Харлан]{{Недаступная спасылка}} / Л. Невмержицкая // Прыпяцкая праўда. — 12 красавіка 2025. — №15. — С. 6.
 
[[Катэгорыя:Нароўля]]
[[Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы Нараўлянскага раёна]]
[[Катэгорыя:Пяцідзясятніцтва ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нароўлі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі эклектыкі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе]]</text>
      <sha1>htgjo1vvmjedwurwxg19fmmst1dopik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паліна Дваранская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795154</id>
    <revision>
      <id>5142922</id>
      <parentid>5137290</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4898" sha1="l0qnvqk0sz7qqwzf2srdnw7zem3xoxp" xml:space="preserve">{{да выдалення|значнасць?}}
{{Цёзкі2|Дваранская}}
{{Пісьменнік
| Імя = Паліна Дваранская
| Месца смерці = 
| Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
| род дзейнасці = {{Паэт|Беларусі}}, {{празаік|Беларусі}}
| дата нараджэння = 29.08.2006
| месца нараджэння = [[Ардашы]], [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]]
| Гады актыўнасці = З 2021 г.
| Мова твораў = Беларуская
}}
'''Двара́нская, Палíна Андрэ́еўна (рус. Дворянская, Полина Андреевна)''' (нар. {{ДН|29|8|2006}}, вёска [[Ардашы]], [[Смаргонскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]) — беларуская [[паэтэса]], [[празаік]].

== Біяграфія ==
Паліна Андрэеўна Дваранская нарадзілася 29 жніўня 2006 года ў вёсцы Ардашы Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Скончыла Крэўскую сярэднюю школу і Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Цяпер студэнтка факультэта славянскай філалогіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

== Творчасць ==
Піша паэзію і прозу. Друкавалася ў калектыўных зборніках, часопісах «Маладосць», «Бярозка», штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», «Настаўніцкай газеце». Пераможца шматлікіх рэспубліканскіх літаратурных конкурсаў, сярод якіх «БрамаМар», «Берега дружбы», «Першацвет».
Апавяданне «Чужы шлях да свайго шчасця» увайшло ў калектыўны зборнік «Вазьмі маю свяцільню» (2025).

Аўтар кнігі «Ардашынская рэфлексія» (2025). Член ГА «[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]» (2025).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* [https://maaspb.by/palina-dvaranskaya Паліна Дваранская] // Мінскае абласное аддзяленне ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі»

== Спасылкі ==
* {{Cite web|url=https://www.shliah.by/news/obshhestvo/news47493.html|title=«Ардашынская рэфлексія» — першая кніга маладой аўтаркі Паліны Дваранскай|publisher=Светлы шлях|date=24 верасня 2025}}
* {{Cite web|url=https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/|title=З’яўленне дэбютнага зборніка — падзея хвалюючая, а калі табе толькі-толькі споўнілася дзевятнаццаць…|author=Міхал Бараноўскі|website=zviazda.by|date=8 кастрычніка 2025}}
* [https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001962245?ysclid=mic9rim6133628521 Вазьмі сваю свяцільню: [апавяданні маладых пісьменнікаў] / укладальнік і аўтар уступных артыкулаў А. М. Карлюкевіч]
* {{Cite web|url=https://grodnonews.by/news/zhizn/lidery_posevnoy_i_zhenshchiny_goda_prodolzhaem_delitsya_uspekhami_zhiteley_grodnenshchiny_v_novom_vypuske_proekta_region_lyudi_dostizheniya.html|title=Лидеры посевной и «Женщины года». Продолжаем делиться успехами жителей Гродненщины в новом выпуске проекта «Регион. Люди. Достижения»|publisher=Гродзенская праўда|date=20 сакавіка 2024|lang=ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2025-11-24}}

{{DEFAULTSORT:Дваранская Паліна}}
[[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ліцэя БДУ]]</text>
      <sha1>l0qnvqk0sz7qqwzf2srdnw7zem3xoxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142928</id>
      <parentid>5142922</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5142928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4834" sha1="tik4xat9xbx38dy4f4z1l7faenwa4w0" xml:space="preserve">{{да выдалення|значнасць?}}
{{Цёзкі2|Дваранская}}
{{Пісьменнік
| Імя = Паліна Дваранская
| Месца смерці = 
| Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
| род дзейнасці = {{Паэт|Беларусі}}, {{празаік|Беларусі}}
| дата нараджэння = 29.08.2006
| месца нараджэння = [[Ардашы]], [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]]
| Гады актыўнасці = З 2021 г.
| Мова твораў = Беларуская
}}
'''Двара́нская, Палíна Андрэ́еўна''' (нар. {{ДН|29|8|2006}}, вёска [[Ардашы]], [[Смаргонскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]) — беларуская [[паэтэса]], [[празаік]].

== Біяграфія ==
Паліна Андрэеўна Дваранская нарадзілася 29 жніўня 2006 года ў вёсцы Ардашы Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Скончыла Крэўскую сярэднюю школу і Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Цяпер студэнтка факультэта славянскай філалогіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

== Творчасць ==
Піша паэзію і прозу. Друкавалася ў калектыўных зборніках, часопісах «Маладосць», «Бярозка», штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», «Настаўніцкай газеце». Пераможца шматлікіх рэспубліканскіх літаратурных конкурсаў, сярод якіх «БрамаМар», «Берега дружбы», «Першацвет».
Апавяданне «Чужы шлях да свайго шчасця» увайшло ў калектыўны зборнік «Вазьмі маю свяцільню» (2025).

Аўтар кнігі «Ардашынская рэфлексія» (2025). Член ГА «[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]» (2025).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* [https://maaspb.by/palina-dvaranskaya Паліна Дваранская] // Мінскае абласное аддзяленне ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі»

== Спасылкі ==
* {{Cite web|url=https://www.shliah.by/news/obshhestvo/news47493.html|title=«Ардашынская рэфлексія» — першая кніга маладой аўтаркі Паліны Дваранскай|publisher=Светлы шлях|date=24 верасня 2025}}
* {{Cite web|url=https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/|title=З’яўленне дэбютнага зборніка — падзея хвалюючая, а калі табе толькі-толькі споўнілася дзевятнаццаць…|author=Міхал Бараноўскі|website=zviazda.by|date=8 кастрычніка 2025}}
* [https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001962245?ysclid=mic9rim6133628521 Вазьмі сваю свяцільню: [апавяданні маладых пісьменнікаў] / укладальнік і аўтар уступных артыкулаў А. М. Карлюкевіч]
* {{Cite web|url=https://grodnonews.by/news/zhizn/lidery_posevnoy_i_zhenshchiny_goda_prodolzhaem_delitsya_uspekhami_zhiteley_grodnenshchiny_v_novom_vypuske_proekta_region_lyudi_dostizheniya.html|title=Лидеры посевной и «Женщины года». Продолжаем делиться успехами жителей Гродненщины в новом выпуске проекта «Регион. Люди. Достижения»|publisher=Гродзенская праўда|date=20 сакавіка 2024|lang=ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2025-11-24}}

{{DEFAULTSORT:Дваранская Паліна}}
[[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ліцэя БДУ]]</text>
      <sha1>tik4xat9xbx38dy4f4z1l7faenwa4w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чырвоны верас (2024)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803295</id>
    <revision>
      <id>5142951</id>
      <parentid>5105957</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18566" sha1="nwlcu4b0l9jj7n52cp1xfoi3syxzeja" xml:space="preserve">{{Кінапрэмія
| назва = 2-я цырымонія ўзнагароджання прэміі «Чырвоны верас»
| фота = 
| шырыня_фота =
| апісанне_фота =
| час = 17 лютага 2024
| месца = Gropius Bau Cinema&lt;br&gt;[[Берлін]], [[Германія]]
| вядучы = 
| прадзюсар =
| рэжысёр_прэміі =
| арганізатар = [[Ірэна Кацяловіч]]&lt;br&gt;[[Тарас Тарналіцкі]]
| фільм = «[[Спатканне ў Мінску]]»
| рэжысёр = [[Мікіта Лаўрэцкі]]
| рэжысёр_фільм = «[[Спатканне ў Мінску]]»
| акцёр = [[Андрэй Новік]]
| акцёр_фільм = «[[Ператрымка (фільм)|Ператрымка]]»
| актрыса = [[Вольга Кавалёва]]
| актрыса_фільм = «[[Спатканне ў Мінску]]»
| узнагарод = «[[Спатканне ў Мінску]]» (3)&lt;br&gt;«[[Смеццевая галава]]» (2)
| намінацый = «[[Спатканне ў Мінску]]» (4)&lt;br&gt;«[[Мара (фільм, 2022)|Мара]]» (4)
| канал =
| сетка =
| працягласць =
| гледачоў =
| рэйтынг =
| сайт = redheatheraward.com
| папярэдняя = [[Чырвоны верас (кінапрэмія, 2021)|2021]]
| наступная = [[Чырвоны верас (кінапрэмія, 2026)|2026]]
}}
'''2-я цырымонія ўзнагароджання Беларускай прэміі кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас (кінапрэмія)|Чырвоны верас]]»''' за дасягненні ў галіне кінематографа за [[2021 год у кіно|2021]] і [[2022 год у кіно|2022]] гады адбылася 17 лютага 2024 года ў [[Берлін]]е ([[Германія]]). Імпрэза прайшла ў кінатэатры «Gropius Bau Cinema» ў межах Еўрапейскага кінарынку [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага міжнароднага кінафестывалю]]&lt;ref name=&quot;redheather_berlin&quot;&gt;{{cite web|url=https://redheatheraward.com/be/news/belaruskuiu-kinapremiiu-cyrvony-veras-urucac-u-berline-20240131122128|title=Беларускую кінапрэмію «Чырвоны верас» уручаць у Берліне|publisher=Red Heather Award|date=2024-01-31|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

На ўдзел у конкурсе было пададзена 92 заяўкі. У доўгі спіс, абвешчаны 25 кастрычніка 2023 года, увайшоў 71 фільм (ігравыя, дакументальныя і анімацыйныя)&lt;ref name=&quot;redheather_longlist&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://redheatheraward.com/be/news/u-dogi-spis-cyrvonaga-verasu24-uvaiso-71-film-20231025100431|title=Апублікаваны доўгі спіс «Чырвонага верасу'24»|date=2023-10-25|publisher=Red Heather Award}}&lt;/ref&gt;. Кароткі спіс намінантаў быў абвешчаны 15 студзеня 2024 года&lt;ref name=&quot;redheather_shortlist2&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://redheatheraward.com/be/company/karotki-spis|title=Кароткі спіс «Чырвонага верасу’24»|date=2024-01-15|publisher=Red Heather Award|access-date=1 сакавіка 2026|archive-date=22 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722151055/https://redheatheraward.com/be/company/karotki-spis|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;.

Арганізатарамі прэміі выступілі кінакрытыкі [[Ірэна Кацяловіч]] і [[Тарас Тарналіцкі]] пры падтрымцы фонду «Trzy Trąby», «The German Marshall Fund» і «Goethe-Institut in Exile». Прызы для пераможцаў (цэгла, з якой прабіваецца галінка верасу) стварыў мастак [[Аляксандр Адамаў]]&lt;ref name=&quot;redheather_win&quot;&gt;{{cite web|url=https://redheatheraward.com/be/news/kinapremiia-cyrvony-veras-nazvala-peramozca-u-berline-20240218080243|title=Кінапрэмія «Чырвоны верас» назвала пераможцаў у Берліне|publisher=Red Heather Award|date=2024-02-17|lang=be}}&lt;/ref&gt;.

Лідарам па колькасці ўзнагарод стаў фільм «[[Спатканне ў Мінску]]» рэжысёра [[Мікіта Лаўрэцкі|Мікіты Лаўрэцкага]], які перамог у 3 намінацыях (з 4). Фільм «[[Смеццевая галава]]» атрымаў 2 узнагароды.

== Спіс намінантаў і лаўрэатаў ==

=== Асноўныя катэгорыі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;centre&quot;
|-
! width=&quot;280px&quot;|Катэгорыі
! colspan=&quot;3&quot;|Лаўрэаты і намінанты
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшы ігравы поўнаметражны фільм (Чырвоны верас)|Найлепшы ігравы поўнаметражны фільм]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''«[[Спатканне ў Мінску]]» (рэж. [[Мікіта Лаўрэцкі]])'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • «[[A Kid's Flick]]» (рэж. [[Мікіта Лаўрэцкі]])
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • «[[Лета 1989]]» (рэж. [[Уладзімір Казлоў]])
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшы ігравы кароткаметражны фільм (Чырвоны верас)|Найлепшы ігравы кароткаметражны фільм]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''«[[Смеццевая галава]]» (рэж. [[Юрый Сямашка]])'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • «[[Ператрымка (фільм)|Ператрымка]]» (рэж. [[Андрэй Кашперскі]])
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • «[[У жывым эфіры]]» (рэж. [[Мара Тамковіч]])
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшы дакументальны поўнаметражны фільм (Чырвоны верас)|Найлепшы дакументальны поўнаметражны фільм]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''«[[Мара (фільм, 2022)|Мара]]» (рэж. [[Саша Кулак]])'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''«[[Смеласць (фільм)|Смеласць]]» (рэж. [[Аляксей Палуян]])'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • «[[Мы не ведалі адно аднаго да гэтага лета]]» (рэж. [[Вольга Абрамчык]])
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшы дакументальны кароткаметражны фільм (Чырвоны верас)|Найлепшы дакументальны кароткаметражны фільм]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''«[[Маладосць па-беларуску]]» (рэж. [[Ксенія Галубовіч]])'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''«[[Метадычка (фільм)|Метадычка]]» (рэж. [[Павел Мажар]])'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • «[[Дзённік Анастасіі]]» (рэж. [[Максім Буйніцкі]])
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшы анімацыйны фільм (Чырвоны верас)|Найлепшы анімацыйны фільм]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''«Shirey Mara» (рэж. [[Ната Карнеева]])'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • «[[Вячэра з індыком]]» (рэж. [[Глеб Куфцерын]])
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • «[[The Primitives]]» (рэж. [[Генадзь Буто]])
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшы рэжысёр (Чырвоны верас)|Найлепшы(ая) рэжысёр(ка)]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''[[Мікіта Лаўрэцкі]] — «[[Спатканне ў Мінску]]»'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • [[Саша Кулак]] — «[[Мара (фільм, 2022)|Мара]]»
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • Ананімная рэжысёрка
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшы акцёр (Чырвоны верас)|Найлепшы акцёр]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''[[Андрэй Новік]] — «[[Ператрымка (фільм)|Ператрымка]]»'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • [[Мікіта Лаўрэцкі]] — за ролі ў сваіх фільмах
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • Ананімны акцёр
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшая актрыса (Чырвоны верас)|Найлепшая актрыса]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''[[Вольга Кавалёва]] — «[[Спатканне ў Мінску]]» і «[[A Kid's Flick]]»'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • [[Аляксандра Вайцэховіч]] — «[[У жывым эфіры]]»
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • [[Лянка Грыў]] — «[[Soyka]]»
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшая праца аператара (Чырвоны верас)|Найлепшая праца аператара(кі)]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''[[Таццяна Гаўрыльчык]] і [[Есэ Мазух]] — «[[Смеласць (фільм)|Смеласць]]»'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''[[Юлія Шатун]] — «[[Спатканне ў Мінску]]»'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • [[Саша Кулак]] — «[[Мара (фільм, 2022)|Мара]]»
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшы сцэнарый (Чырвоны верас)|Найлепшы сцэнар]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''[[Андрэй Кашперскі]] і [[Міхаіл Генрыхавіч Зуй|Міхаіл Зуй]] — «[[Ператрымка (фільм)|Ператрымка]]»'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''[[Уладзімір Казлоў]] — «[[Лета 1989]]»'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • [[Мара Тамковіч]] — «[[У жывым эфіры]]»
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшае мастацкае рашэнне (Чырвоны верас)|Найлепшае мастацкае рашэнне]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''[[Юрый Сямашка]] — «[[Смеццевая галава]]»'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • Dymna Vyderka — «[[Мара (фільм, 2022)|Мара]]»
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • [[Валянціна Канілья]] — «[[Soyka]]»
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Найлепшы саўнддызайн (Чырвоны верас)|Найлепшы саўнддызайн]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''[[Вольга Падгайская]] — «[[Галасы. Дзе мой край]]»'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • [[Юрый Сямашка]] — «[[Смеццевая галава]]»
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • [[Генадзь Буто]] — «[[Too Big Drawing]]»
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|&lt;center&gt;'''[[Адкрыццё года (Чырвоны верас)|Адкрыццё года]]'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''[[Юрый Сямашка]]'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • [[Павел Мажар]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; | • Ананімная рэжысёрка
|}

== Спецыяльныя ўзнагароды ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;centre&quot;
|-
! width=&quot;280px&quot; | Катэгорыя
! Атрымальнік(і)
! Фармулёўка
! width=&quot;1px&quot; | {{Abbr|Заўв.|Заўвагі|0}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;center&gt;'''Спецыяльная згадка'''
| style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''[[Мара Тамковіч]]'''&lt;br /&gt;фільм «[[У жывым эфіры]]»
| «За віртуознае мастацкае адлюстраванне трагедыі цэлай краіны праз кароткі эпізод у мінскай кватэры».
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref name=&quot;redheather_win&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;euroradio&quot;&gt;{{cite web|url=https://euroradio.fm/u-berline-nazvali-lepshyya-belaruskiya-filmy|title=У Берліне назвалі лепшыя беларускія фільмы|publisher=Еўрарадыё|date=2024-02-18|lang=be}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#EEDD82&quot; | • '''Калектыўны сведка'''&lt;br /&gt;(захавальніца — [[Вольга Абрамчык]])
| «За аматарскія і прафесійныя, выпадковыя і наўмысныя, у пісьме, відэа і ў памяці — за шматлікія сведчанні падзеяў пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі, якія складаюць летапіс краіны і становяцца часткаю нацыянальнай культуры».
|-
|}

== Доўгі спіс ==
25 кастрычніка 2023 года быў абвешчаны доўгі спіс прэміі, у які ўвайшоў 71 фільм (з 92 пададзеных заявак). У спіс не ўвайшлі фільмы, аўтары якіх пажадалі застацца ананімнымі&lt;ref name=&quot;redheather_longlist&quot; /&gt;.

=== Дакументальнае кіно ===

==== Поўнаметражныя фільмы ====
* «Беларускі працэс» (рэж. [[Максім Буйніцкі]])
* «Бярлог» (рэж. [[Мікіта Лаўрэцкі]])
* «Галасы. Дзе мой край» (рэж. [[Максім Швед]] і [[Сяргей Кавалёў]])
* «Дом там, дзе я?» (рэж. [[Арцём Лобач]])
* «Калі кветкі не маўчаць» (рэж. [[Андрэй Куціла]])
* «Мара» (рэж. [[Саша Кулак]])
* «Мы не ведалі адно аднаго да гэтага лета» (рэж. [[Вольга Абрамчык]])
* «Радзіма яна мая» (рэж. [[Ксенія Галубовіч]])
* «Смеласць» (рэж. [[Аляксей Палуян]])

==== Кароткаметражныя фільмы ====
* «Вызваленне» (рэж. [[Мікіта Лаўрэцкі]])
* «Дзённік Анастасіі» (рэж. [[Максім Буйніцкі]])
* «Маладосць па-беларуску» (рэж. [[Ксенія Галубовіч]])
* «Medyka» (рэж. [[Арцём Лобач]])
* «Метадычка» (рэж. [[Павел Мажар]])
* «Не сыходзь пакорліва» (рэж. [[Саша Ігнатовіч]])
* «Ніна» (рэж. [[Александрына Глагольева]] і [[Юрый Буцька]])
* «Rymćieli» (рэж. [[Iрына Алюнiна]])
* «Укараненне — у пошуку знака» (рэж. [[Ганна Панюціч]])

=== Ігравое кіно ===

==== Поўнаметражныя фільмы ====
* «A Kid’s Flick» (рэж. [[Мікіта Лаўрэцкі]])
* «Камеры ў вачах» (рэж. [[Віктар Лебедзеў]] і [[Ганна Дэн]])
* «Лета 1989» (рэж. [[Уладзімір Казлоў]])
* «Сем’янін» (рэж. [[Віктар Лебедзеў]] і [[Ганна Дэн]])
* «Спатканне ў Мінску» (рэж. [[Мікіта Лаўрэцкі]])

==== Кароткаметражныя фільмы ====
* «Ізгой» (рэж. [[Ілона Мунцян]])
* «Алімпійская зборная» (рэж. [[Андрэй Новік]])
* «Закаханыя» (рэж. [[Ілона Мунцян]])
* «З чаго ж…» (рэж. [[Рынат Выстаробскі]])
* «Малпачка» (рэж. [[Ева Сапрыкіна]])
* «Ператрымка» (рэж. [[Андрэй Кашперскі]])
* «Пеця» (рэж. [[Аліса Іёда]])
* «Phoenix» (рэж. [[Марына Сакалоўская]])
* «Сем Сямёнаў» (рэж. [[Антось Сівых]])
* «Смеццевая галава» (рэж. [[Юрый Сямашка]])
* «Too Big Drawing» (рэж. [[Генадзь Буто]])
* «У жывым эфіры» (рэж. [[Мара Тамковіч]])
* «Узіраючыся ў цемру» (рэж. [[Іван Пракаповіч]])

=== Анімацыйныя фільмы ===
* «Адмова» (рэж. [[Глеб Куфцерын]])
* «Вячэра з індыком» (рэж. [[Глеб Куфцерын]])
* «Горы» (рэж. [[Аляксандра Пакацілава]])
* «Мая дзяўчына-кака» (рэж. [[Мікіта Лаўрэцкі]])
* «The Primitives» (рэж. [[Генадзь Буто]])
* «Скачок» (рэж. [[Генадзь Буто]])
* «Shirey Mara» (рэж. [[Ната Карнеева]])

== Журы ==
У склад журы ўвайшло 16 экспертаў (кінакрытыкі, журналісты, даследчыкі), сярод якіх&lt;ref name=&quot;redheather_win&quot; /&gt;:
* [[Ірэна Кацяловіч]] — кінакрытык, сузаснавальніца прэміі.
* [[Тарас Тарналіцкі]] — кінакрытык, сузаснавальнік прэміі.
* [[Ульяна Будзік]] — кінакрытык.
* [[Максім Жбанкоў]] — культуролаг, кінааналітык.
* [[Ліна Мядзведзева]] — арт-менеджарка.
* [[Ігар Сукманаў]] — кіназнаўца.
* [[Ганна Яфрэменка]] — кінакрытык.
* [[Алена Сойка]] — журналістка.
* [[Альміра Усманава]] — даследчыца візуальнай культуры.
* і іншыя (частка журы пажадала застацца ананімнай).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|redheatheraward.com}}
* [https://redheatheraward.com/be/news/u-dogi-spis-cyrvonaga-verasu24-uvaiso-71-film-20231025100431 Доўгі спіс намінантаў (71 фільм)] на афіцыйным сайце прэміі

{{Чырвоны верас}}

[[Катэгорыя:Чырвоны верас]]
[[Катэгорыя:2024 год у Берліне]]
[[Катэгорыя:Кінапрэміі 2024 года]]
[[Катэгорыя:Люты 2024 года]]</text>
      <sha1>nwlcu4b0l9jj7n52cp1xfoi3syxzeja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бруна Артуравіч Фрэйндліх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805028</id>
    <revision>
      <id>5142913</id>
      <parentid>5118630</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5142913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3262" sha1="mxhqxkj2p9f4wk2vyrd0m5wjw1ww1s9" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Фрэйндліх}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Бруна Артуравіч Фрэйндліх''' (27 верасня [10 кастрычніка] 1909, {{МН|Санкт-Пецярбург||}} —{{ДС|9|7|2002}}, там жа, Расія) — расійкі [[акцёр]] тэатра і кіно; [[народны артыст СССР]] (1974), лаўрэат [[Сталінская прэмія|Сталінскай прэміі]] другой ступені (1951), бацька [[Аліса Брунаўна Фрэйндліх|Алісы Фрэйндліх]].

== Біяграфія ==
У 1930—1931 гадах — загадчык клубу Ленінградскага аб’яднанага ЖАКТа. У 1931 годзе ўдзельнічаў у стварэнні Ленінградскага калгаснага ТРАМу (філіял Ленінградскага ТРАМу), дзе быў акцёрам. У 1931—1934 і 1936—1941 гадах — акцёр Ленінградскага драматычнага тэатр імя абкама УЛКСМ, у 1934—1936 — Ташкенцкага тэатра Чырвонай Арміі Сярэднеазіяцкай ваеннай акругі, іграў таксама ў драматычным тэатры горада Баравічы.

Незадоўга да пачатку вайны расстаўся з жонкай. Разам з тэатрам з’ехаў у Ташкент на гастролі. Ксенія Фёдараўна з дачкой засталіся ў Ленінградзе. Там яны перажылі блакаду.

Падчас вайны Ленінградскі ТЮГ, дзе тады працаваў акцёр (1941—1946), быў эвакуіраваны на Урал у Бярэзнікі. Два з паловай гады, з 1942 па 1944, трупа тэатра выступала на сцэне Бярэзнікаўскага драматычнага тэатра.

Знаходзячыся ў эвакуацыі, знайшоў акцёр сваё новае каханне. Пасля заканчэння вайны ён вярнуўся ў Ленінград з новай жонкай, Клаўдзіяй Мікалаеўнай Капчонавай, яна ўжо нарадзіла яму ў 1944 годзе дачку — Ірыну.

У 1945—1946 гадах — акцёр Ленінградскага тэатра эстрады і мініяцюр, у 1946—1948 — кінастудыі «[[Ленфільм]]».

У 1946 годзе перайшоў у Вялікі драматычны тэатр ім. М. Горкага, з 1948 — акцёр Ленінградскага тэатра драмы імя А. С. Пушкіна (цяпер Александрынскі тэатр).
== Фільмаграфія ==
* (1957) «[[Дон Кіхот (фільм, 1957)|Дон Кіхот]]» — ''герцаг''
* (1969) «[[Чайкоўскі (фільм)|Чайкоўскі]]» — ''Іван Тургенеў''
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Фрэйндліх Бруна Артуравіч}}
[[Катэгорыя:Акцёры Расіі]]</text>
      <sha1>mxhqxkj2p9f4wk2vyrd0m5wjw1ww1s9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэдэр Лэнгенкэмп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805199</id>
    <revision>
      <id>5142671</id>
      <parentid>5139974</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8004" sha1="3jjc2oy2jvt1dyy9927xub5x8a98q5o" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
|Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе.
|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп
|Гады актыўнасці=1983 — наш час
|Фота=Heather Langenkamp 2.jpg
}}

'''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]], [[кінарэжысёр]]ка, [[Прадпрымальнік|прадпрымальніца]] і [[Вядучы|радыёвядучая]]. Адна з ключавых постацей у жанры [[Фільм жахаў|жахаў]] і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні {{Не перакладзена 5|Нэнсі Томпсан|4=Nancy Thompson (A Nightmare on Elm Street)}} у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies &amp; TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «{{Не перакладзена 5|The Outsiders (фільм, 1983)|The Outsiders|4=The Outsiders (film)}}» (1983) і «{{Не перакладзена 5|Rumble Fish}}» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «{{Не перакладзена 5|Nickel Mountain (фільм, 1984)|Nickel Mountain|4=Nickel Mountain}}» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1983
|{{Не перакладзена 5|The Outsiders (фільм, 1983)|The Outsiders|4=The Outsiders (film)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Rumble Fish}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|{{Не перакладзена 5|Nickel Mountain (фільм, 1984)|Nickel Mountain|4=Nickel Mountain}}
|-
|[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]
|-
|1987
|{{Не перакладзена 5|A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}}
|-
|1989
|{{Не перакладзена 5|Shocker (фільм, 1989)|Shocker|4=Shocker (film)}}
|-
|1994
|{{Не перакладзена 5|Wes Craven's New Nightmare}}
|-
|1995
|{{Не перакладзена 5|The Demolitionist}}
|-
|1999
|{{Не перакладзена 5|Fugitive Mind}}
|-
|2010
|{{Не перакладзена 5|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy}}
|-
|2011
|{{Не перакладзена 5|I Am Nancy}}
|-
|2012
|{{Не перакладзена 5|The Butterfly Room (фільм, 2012)|The Butterfly Room|4=The Butterfly Room}}
|-
|2013
|{{Не перакладзена 5|Star Trek Into Darkness}}
|-
|2016
|{{Не перакладзена 5|Home (фільм, 2016)|4=Home (2016 American film)}}
|-
|2018
|{{Не перакладзена 5|Hellraiser: Judgment}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''Portal''
|-
|''Washed Away''
|-
|2020
|''Cottonmouth''
|-
|2021
|{{Не перакладзена 5|My Little Pony: A New Generation}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|{{Не перакладзена 5|Little Bites (фільм, 2024)|Little Bites|4=Little Bites}}
|-
|''Plea''
|-
|2025
|{{Не перакладзена 5|The Life of Chuck}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Last Chance Motel'' {{Dagger}}
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Dirt'' {{Dagger}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|{{Не перакладзена 5|Passions (фільм, 1984)|Passions|4=Passions (1984 film)}}
|-
|1985
|''Suburban Beat''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1986
|{{Не перакладзена 5|CBS Schoolbreak Special}}
|-
|{{Не перакладзена 5|ABC Afterschool Special}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Heart of the City (тэлесерыял)|Heart of the City|4=Heart of the City (TV series)}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|{{Не перакладзена 5|The New Adventures of Beans Baxter (тэлесерыял)|The New Adventures of Beans Baxter|4=The New Adventures of Beans Baxter}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Hotel (тэсерыял)|Hotel|4=Hotel (American TV series)}}
|-
|1988
|''Circus of the Stars #13''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988-1990
|{{Не перакладзена 5|Growing Pains}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Just the Ten of Us}}
|-
|1990
|''ABC TGIF''
|-
|1994
|{{Не перакладзена 5|Tonya and Nancy: The Inside Story}}
|-
|1997
|{{Не перакладзена 5|Perversions of Science}}
|-
|1999
|''Partners''
|-
|2000
|{{Не перакладзена 5|18 Wheels of Justice}}
|-
|2002
|{{Не перакладзена 5|JAG (тэлесерыял)|JAG|4=JAG (TV series)}}
|-
|2014
|{{Не перакладзена 5|American Horror Story: Freak Show}}
|-
|2015
|{{Не перакладзена 5|The Bay (серыял)|The Bay|4=The Bay (web series)}}
|-
|2016-2020
|''The Bet''
|-
|2017
|{{Не перакладзена 5|Truth or Dare (фільм, 2017)|Truth or Dare|4=Truth or Dare (2017 film)}}
|-
|2020
|{{Не перакладзена 5|JJ Villard’s Fairy Tales}}
|-
|2022
|{{Не перакладзена 5|The Midnight Club}}
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1985
| «{{Не перакладзена 5|Sleeping Bag (песня)|Sleeping Bag|4=Sleeping Bag (song)}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20260328194709/https://www.youtube.com/watch?si=rdTdp_tqi4i8rIES&amp;v=TKJymx2KDWo&amp;feature=youtu.be|archive-date=28 сакавіка, 2026|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info|lang=en}}
* {{Imdb імя|486}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лэнгенкэмп Хэдэр}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]
[[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]]
[[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]]
[[Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]]</text>
      <sha1>3jjc2oy2jvt1dyy9927xub5x8a98q5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сэмюэл Кунард</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806745</id>
    <revision>
      <id>5142891</id>
      <parentid>5130663</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T04:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tymur Kholostenko 2013 year</username>
        <id>168211</id>
      </contributor>
      <origin>5142891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2042" sha1="s5eyboxsvk4plns81w3l0lic2d59eeu" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя                 = Samuel Cunard
| імя пры нараджэнні  = Samuel Cunard
| род дзейнасці       = суднаходны магнат
| дата нараджэння     = 21 лістапада 1787
| месца нараджэння    = Галіфакс, Канада
| дата смерці         = 28 красавіка 1865
| месца смерці        = Кенсінгтан, Англія
| бацька              = Абрахам Кунард
| маці                = Маргарэт Мёрфі
| жонка               = Сусан Дуффус
| дзеці               = 9
}}
Сэр '''Сэмюэл Кунард''', 1-ы баранет (21 лістапада 1787[1][2][...], Галіфакс — 28 красавіка 1865[1][4][...], Лондан) — брытанска-канадскі суднаходны магнат, народжаны ў [[Галіфакс]]е, [[Новая Шатландыя]], які заснаваў кампанію «[[Cunard Line]]», усталяваўшы першае рэгулярнае параходнае злучэнне з Паўночнай Амерыкай.&lt;ref name=&quot;erih&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries/united-kingdom|title=United Kingdom – ERIH|website=erih.net|access-date=2022-11-04}}&lt;/ref&gt;

Ён быў сынам майстра-цесляра і гандляра драўнінай, які ўцёк ад [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]] і пасяліўся ў Галіфаксе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|title=Sir Samuel Cunard|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003053028/http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|archive-date=3 October 2016|access-date=20 December 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{ВС}}
{{DEFAULTSORT:Кунард Сэмюэл}}</text>
      <sha1>s5eyboxsvk4plns81w3l0lic2d59eeu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142892</id>
      <parentid>5142891</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T04:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tymur Kholostenko 2013 year</username>
        <id>168211</id>
      </contributor>
      <origin>5142892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2051" sha1="rnc97ww6zk7ct2gyr3c72nwqio8jaal" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя                 = Samuel Cunard
| імя пры нараджэнні = Samuel Cunard
| род дзейнасці       = суднаходны магнат
| месца нараджэння    = Галіфакс, Канада
| дата смерці         = 28 красавіка 1865 (77 гадоў)
| месца смерці        = Кенсінгтан, Англія
| бацька              = Абрахам Кунард
| маці                = Маргарэт Мёрфі
| жонка               = Сусан Дуффус
| дзеці               = 9
| дата нараджэння = 21 лістапада 1787
}}
Сэр '''Сэмюэл Кунард''', 1-ы баранет (21 лістапада 1787[1][2][...], Галіфакс — 28 красавіка 1865[1][4][...], Лондан) — брытанска-канадскі суднаходны магнат, народжаны ў [[Галіфакс]]е, [[Новая Шатландыя]], які заснаваў кампанію «[[Cunard Line]]», усталяваўшы першае рэгулярнае параходнае злучэнне з Паўночнай Амерыкай.&lt;ref name=&quot;erih&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries/united-kingdom|title=United Kingdom – ERIH|website=erih.net|access-date=2022-11-04}}&lt;/ref&gt;

Ён быў сынам майстра-цесляра і гандляра драўнінай, які ўцёк ад [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]] і пасяліўся ў Галіфаксе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|title=Sir Samuel Cunard|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003053028/http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|archive-date=3 October 2016|access-date=20 December 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{ВС}}
{{DEFAULTSORT:Кунард Сэмюэл}}</text>
      <sha1>rnc97ww6zk7ct2gyr3c72nwqio8jaal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яраслаў Васількавіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806979</id>
    <revision>
      <id>5142836</id>
      <parentid>5133048</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5142836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1455" sha1="45ia6ldlrdca064j5xpm09afsah3255" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Яраслаў Васількавіч''' (пам. {{ДС|||1320}}) — гіпатэтычны князь віцебскі, быццам апошні з роду Васількавічаў, дынастаў [[Віцебскае княства|Віцебскага княства]].

Дачкой меркаванага князя Яраслава назваюць княжну [[Марыя Віцебская|Марыю]], з 1318 года  першую жонку [[Альгерд]]а, будучага вялікага князя літоўскага. Князь Яраслаў Васілевіч, як бацька альгердавай жонкі, названы ў дадатку да «[[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]]» — «Радаводзе віцебскіх князёў», але там ён не нашчадак віцебскіх Васількавічаў.

Пасля шлюбу з Марыяй Альгерд атрымаў ад цесця ў трыманне [[Усвяты]], а пасля цесця, які не меў сыноў, стаў у 1320 годде князем віцебскім.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Воронин В.'' Княжение Ольгерда в Витебске // Ukraina Lithuanica. — Київ, 2013. — Т. II. — С. 21—38.

{{продкі}}

[[Катэгорыя:Князі віцебскія]]</text>
      <sha1>45ia6ldlrdca064j5xpm09afsah3255</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142930</id>
      <parentid>5142836</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5142930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1456" sha1="3jwlt0hdwd9jbeslxjlfypsavbbxtuw" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Яраслаў Васількавіч''' (пам. {{ДС|||1320}}) — гіпатэтычны князь віцебскі, быццам апошні з роду Васількавічаў, дынастаў [[Віцебскае княства|Віцебскага княства]].

Дачкой меркаванага князя Яраслава называюць княжну [[Марыя Віцебская|Марыю]], з 1318 года першую жонку [[Альгерд]]а, будучага вялікага князя літоўскага. Князь Яраслаў Васілевіч, як бацька альгердавай жонкі, названы ў дадатку да «[[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]]» — «Радаводзе віцебскіх князёў», але там ён не нашчадак віцебскіх Васількавічаў.

Пасля шлюбу з Марыяй Альгерд атрымаў ад цесця ў трыманне [[Усвяты]], а пасля цесця, які не меў сыноў, стаў у 1320 годде князем віцебскім.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Воронин В.'' Княжение Ольгерда в Витебске // Ukraina Lithuanica. — Київ, 2013. — Т. II. — С. 21—38.

{{продкі}}

[[Катэгорыя:Князі віцебскія]]</text>
      <sha1>3jwlt0hdwd9jbeslxjlfypsavbbxtuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Роберт Альварэс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807343</id>
    <revision>
      <id>5142998</id>
      <parentid>5141634</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5141634|5141634]] аўтарства [[Special:Contributions/Pabojnia|Pabojnia]] ([[User talk:Pabojnia|размовы]])</comment>
      <origin>5142998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12914" sha1="3kziqoborxgj4vz2i0qj69ynzcbdxus" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Альварэс}}
{{Кінематаграфіст
|Апісанне выявы=Альварэс у 2010 годзе
|Імя пры нараджэнні=Роберт Джэймс Альварэс
|Гады актыўнасці=1968–2023&lt;ref name=&quot;Abbas&quot;&gt;{{Cite web |last=Abbas |first=Amin |date=April 4, 2025 |title=American Animator Robert Alvarez Reflects on Working in the Industry for 50 Years |url=https://www.arabnews.jp/en/features/article_144548/ |access-date=2025-07-16 |website=Arab News Japan}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Роберт Джэймс Альварэс''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Robert James Alvarez,'' нар. [[22 студзеня|22]] [[Студзень|студзеня]] [[1948]], [[Бруклін]], [[Нью-Ёрк]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0023317/|title=Robert Alvarez {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Не перакладзена 5|Мастак-мультыплікатар|мастак-мультыплікатар|4=Animator}}, {{Не перакладзена 5|Раскадроўшчык|раскадроўшчык|4=Storyboard artist}}, [[Рэжысёр|тэлерэжысёр]] і [[сцэнарыст]]. Вучыўся ў [[Інстытут мастацтваў імя Нэлберта Чуінарда|Інстытуце мастацтваў імя Нэлберта Чуінарда]], які пазней быў перайменаваны ў [[Каліфарнійскі інстытут мастацтваў]], і скончыў навучанне ў 1971 годзе&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Сваю кар’еру пачаў як памочнік аніматара пры стварэнні анімацыйнага фільма «{{Не перакладзена 5|Yellow Submarine (мультфільм, 1968)|Yellow Submarine|4=Yellow Submarine (film)}}» (1968)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://animationguildblog.blogspot.com/2010/12/morning-with-robert-alvarez-part-1.html|title=A Morning With Robert Alvarez -- Part 1|first=Steve|last=Hulett|website=TAG Blog|date=2010-12-15|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;.

За 50 гадоў у [[Мультыплікацыя|анімацыйнай індустрыі]] Альварэс стварыў шырокую творчую фільмаграфію, прыняўшы ўдзел у сотнях праектаў, пераважна [[Тэлебачанне|тэлевізійных]]. Найбольш вядомы супрацоўніцтвам са студыямі [[Hanna-Barbera]] і [[Cartoon Network Studios]], а таксама працаваў у {{Не перакладзена 5|Disney Television Animation}}, {{Не перакладзена 5|Nickelodeon Animation Studio}}, {{Не перакладзена 5|Frederator Studios}} і {{Не перакладзена 5|Warner Bros. Animation}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Сярод праектаў, над якімі ён працаваў, — мультсерыялы «[[Скубі-Ду|Скубі-ду]]», «[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]]», «[[Джэтсаны]]», «{{Не перакладзена 5|G.I. Joe: A Real American Hero (тэлесерыял, 1983)|G.I. Joe: A Real American Hero|4=G.I. Joe: A Real American Hero (1983 TV series)}}», «[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-Ніндзя]]», «[[Качыныя гісторыі]]», «{{Не перакладзена 5|SWAT Kats: The Radical Squadron}}», «{{Не перакладзена 5|Animaniacs}}», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}}», «{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}}» і «[[Час прыгод]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars-vol-2-chapters-21-25|title=Star Wars Clone Wars Vol. 2 (Chapters 21-25)|website=Emmys.com|publisher=Academy of Television Arts &amp; Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004223010/http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars-vol-2-chapters-21-25|archive-date=2013-10-04|access-date=2013-05-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars|title=Star Wars: Clone Wars|website=Emmys.com|publisher=Academy of Television Arts &amp; Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005001637/http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars|archive-date=2013-10-05|access-date=2013-05-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

За свае дасягненні ў анімацыі Альварэс быў удастоены шасці {{Не перакладзена 5|Прайм-Тайм прэмія «Эмі»|прэмій «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}} і агулам атрымаў 25 намінацый на гэтую ўзнагароду&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0023317/awards/?ref_=nm_awd|title=Robert Alvarez {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;.

== Фільмаграфія ==

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Год
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Назва
|-
|1968
|The Banana Splits
|-
|1969
|Winky Dink and You
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1978
|Challenge of the Superfriends
|-
|Galaxy Goof-Ups
|-
|Yogi’s Space Race
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1979
|Casper and the Angels
|-
|The New Shmoo
|-
|The Super Globetrotters
|-
|Scooby-Doo and Scrappy-Doo
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1980
|The Flintstone Comedy Show
|-
|The World’s Greatest SuperFriends
|-
|1980-1981
|The Fonz and the Happy Days Gang
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1981
|Super Friends
|-
|Trollkins
|-
|1981-1988
|[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]]
|-
|1982
|Pac-Man
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1983
|The Christmas Tree Train
|-
|He-Man and the Masters of the Universe
|-
|The New Scooby and Scrappy-Doo Show
|-
|The Smurfs Christmas Special
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|Pole Position
|-
|Snorks
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |1985
|Galtar and the Golden Lance
|-
|[[Джэтсаны]]
|-
|Kidd Video
|-
|Pound Puppies
|-
|Rainbow Brite
|-
|Robotman &amp; Friends
|-
|The Turkey Caper
|-
|Yogi’s Treasure Hunt
|-
|The 13 Ghosts of Scooby-Doo
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1985-1986
|Hulk Hogan’s Rock 'n' Wrestling
|-
|Paw Paws
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1986
|Ghostbusters
|-
|G.I. Joe: A Real American Hero
|-
|1986-1987
|She-Ra: Princess of Power
|-
|1986-1989
|The Greatest Adventure: Stories from the Bible
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1987
|The Little Clowns of Happytown
|-
|[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-Ніндзя]]
|-
|Visionaries: Knights of the Magical Light
|-
|1987-1988
|BraveStarr
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |1988
|The Completely Mental Misadventures of Ed Grimley
|-
|Denver, the Last Dinosaur
|-
|Dino-Riders
|-
|The Flintstone Kids' «Just Say No» Special
|-
|Gumby Adventures
|-
|The New Yogi Bear Show
|-
|A Pup Named Scooby-Doo
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1989
|Camp Candy
|-
|Dixie’s Diner
|-
|The Further Adventures of SuperTed
|-
|Vytor: The Starfire Champion
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1989-1990
|[[Качыныя гісторыі]]
|-
|The New Adventures of Winnie the Pooh
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1990
|Adventures of the Gummi Bears
|-
|Gravedale High
|-
|Midnight Patrol: Adventures in the Dream Zone
|-
|Bill &amp;amp;amp; Ted’s Excellent Adventures
|-
|Tom &amp;amp;amp; Jerry Kids
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1990-1991
|The Adventures of Don Coyote and Sancho Panda
|-
|Timeless Tales from Hallmark
|-
|1991
|The Pirates of Dark Water
|-
|1992
|The Addams Family
|-
|1992-1995
|Capitol Critters
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1993
|The Addams Family
|-
|Droopy, Master Detective
|-
|2 Stupid Dogs
|-
|1993-1994
|Captain Planet and the Planeteers
|-
|1993-1995
|SWAT Kats: The Radical Squadron
|-
|1995
|Dumb and Dumber
|-
|1995-1997
|What a Cartoon!
|-
|1995-1996
|The Twisted Tales of Felix the Cat
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|Animaniacs
|-
|Pinky and the Brain
|-
|1996-2003
|[[Лабараторыя Дэкстэра]]
|-
|1996-1997
|The Real Adventures of Jonny Quest
|-
|1996-2000
|The Sylvester &amp;amp;amp; Tweety Mysteries
|-
|1997-2004
|{{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1998-1999
|Cow and Chicken
|-
|Histeria!
|-
|I Am Weasel
|-
|1998-2004
|{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2000-2001
|Cartoon Cartoon Fridays
|-
|The Grim Adventures of Billy &amp;amp;amp; Mandy
|-
|2001-2017
|[[Самурай Джэк]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2001
|Ferret and Parrot
|-
|IMP, Inc.
|-
|2002-2006
|My Life as a Teenage Robot
|-
|2002
|Whatever Happened to… Robot Jones?
|-
|2002-2003
|Harvey Birdman, Attorney at Law
|-
|2002-2007
|Codename: Kids Next Door
|-
|2001-2003
|Evil Con Carne
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003-2005
|Alex Adventure
|-
|[[Зорныя войны: Войны клонаў]]
|-
|2004-2009
|Foster’s Home for Imaginary Friends
|-
|2005
|Robotboy
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2006
|Korgoth of Barbaria
|-
|{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}}
|-
|Legion of Super Heroes
|-
|2006-2008
|My Gym Partner’s a Monkey
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|The Grim Adventures of the KND
|-
|Random! Cartoons
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|Underfist: Halloween Bash
|-
|The Powerpuff Girls Rule!!!
|-
|2008-2009
|{{Не перакладзена 5|Чаўдэр|4=Chowder}}
|-
|2008-2010
|The Marvelous Misadventures of Flapjack
|-
|2009
|Ben 10: Alien Force
|-
|2010-2011
|The Mighty B!
|-
|2010-2013
|{{Не перакладзена 5|Генератар Рэкс|4=Generator Rex}}
|-
|2009-2017
|{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}}
|-
|2010-2011
|{{Не перакладзена 5|Тытан сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}}
|-
|2011-2012
|Secret Mountain Fort Awesome
|-
|2012-2014
|Ben 10: Omniverse
|-
|2013-2017
|Uncle Grandpa
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
|OK K.O.! Let’s Be Heroes
|-
|Paranormal Roommates
|-
|2013-2014
|Over the Garden Wall
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2014
|AJ’s Infinite Summer
|-
|Back to Backspace
|-
|Clarence
|-
|The Team Unicorn Saturday Action Fun Hour!
|-
|2014-2015
|Mixels
|-
|2015-2019
|We Bare Bears
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2015
|Long Live the Royals
|-
|Ridin' with Burgess
|-
|Twelve Forever
|-
|2016-2018
|The Powerpuff Girls
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|Bottom’s Butte
|-
|Victor and Valentino
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2017
|Craig of the Creek
|-
|Summer Camp Island
|-
|Tiggle Winks
|-
|2018
|[[Час прыгод]]
|-
|2019
|{{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}}
|}

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Год
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Назва
|-
|1968
|{{Не перакладзена 5|Yellow Submarine (мультфільм, 1968)|Yellow Submarine|4=Yellow Submarine (film)}}
|-
|1985
|Creature
|-
|1987
|Pinocchio and the Emperor of the Night
|-
|1989
|Little Nemo: Adventures in Slumberland
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1990
|Jetsons: The Movie
|-
|[[Качыныя гісторыі: Скарб чароўнай лямпы]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1993
|I Yabba-Dabba Do!
|-
|The Halloween Tree
|-
|The Town Santa Forgot
|-
|1994
|Yogi the Easter Bear
|-
|1995
|Gumby: The Movie
|-
|1998
|Scooby-Doo on Zombie Island
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2000
|Scooby-Doo and the Alien Invaders
|-
|Tweety’s High-Flying Adventure
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2001
|Scooby-Doo and the Cyber Chase
|-
|The Flintstones: On the Rocks
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2002
|The Adventures of Tom Thumb &amp; Thumbelina
|-
|The Powerpuff Girls Movie
|-
|Tom and Jerry: The Magic Ring
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2009
|Scooby-Doo! and the Samurai Sword
|-
|Green Lantern: First Flight
|-
|2015
|Regular Show: The Movie
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|0023317}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Альварэс Роберт}}
[[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]]
[[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]]
[[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]]</text>
      <sha1>3kziqoborxgj4vz2i0qj69ynzcbdxus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142999</id>
      <parentid>5142998</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12817" sha1="m4tgcydavmiq3olvk3cpx73dxxxd5lh" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Альварэс}}
{{Кінематаграфіст
|Імя пры нараджэнні=Роберт Джэймс Альварэс
|Гады актыўнасці=1968–2023&lt;ref name=&quot;Abbas&quot;&gt;{{Cite web |last=Abbas |first=Amin |date=April 4, 2025 |title=American Animator Robert Alvarez Reflects on Working in the Industry for 50 Years |url=https://www.arabnews.jp/en/features/article_144548/ |access-date=2025-07-16 |website=Arab News Japan}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Роберт Джэймс Альварэс''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Robert James Alvarez,'' нар. [[22 студзеня|22]] [[Студзень|студзеня]] [[1948]], [[Бруклін]], [[Нью-Ёрк]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0023317/|title=Robert Alvarez {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{Не перакладзена 5|Мастак-мультыплікатар|мастак-мультыплікатар|4=Animator}}, {{Не перакладзена 5|Раскадроўшчык|раскадроўшчык|4=Storyboard artist}}, [[Рэжысёр|тэлерэжысёр]] і [[сцэнарыст]]. Вучыўся ў [[Інстытут мастацтваў імя Нэлберта Чуінарда|Інстытуце мастацтваў імя Нэлберта Чуінарда]], які пазней быў перайменаваны ў [[Каліфарнійскі інстытут мастацтваў]], і скончыў навучанне ў 1971 годзе&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Сваю кар’еру пачаў як памочнік аніматара пры стварэнні анімацыйнага фільма «{{Не перакладзена 5|Yellow Submarine (мультфільм, 1968)|Yellow Submarine|4=Yellow Submarine (film)}}» (1968)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://animationguildblog.blogspot.com/2010/12/morning-with-robert-alvarez-part-1.html|title=A Morning With Robert Alvarez -- Part 1|first=Steve|last=Hulett|website=TAG Blog|date=2010-12-15|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;.

За 50 гадоў у [[Мультыплікацыя|анімацыйнай індустрыі]] Альварэс стварыў шырокую творчую фільмаграфію, прыняўшы ўдзел у сотнях праектаў, пераважна [[Тэлебачанне|тэлевізійных]]. Найбольш вядомы супрацоўніцтвам са студыямі [[Hanna-Barbera]] і [[Cartoon Network Studios]], а таксама працаваў у {{Не перакладзена 5|Disney Television Animation}}, [[Nickelodeon Animation Studio]], {{Не перакладзена 5|Frederator Studios}} і {{Не перакладзена 5|Warner Bros. Animation}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Сярод праектаў, над якімі ён працаваў, — мультсерыялы «[[Скубі-Ду|Скубі-ду]]», «[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]]», «[[Джэтсаны]]», «{{Не перакладзена 5|G.I. Joe: A Real American Hero (тэлесерыял, 1983)|G.I. Joe: A Real American Hero|4=G.I. Joe: A Real American Hero (1983 TV series)}}», «[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-Ніндзя]]», «[[Качыныя гісторыі]]», «{{Не перакладзена 5|SWAT Kats: The Radical Squadron}}», «{{Не перакладзена 5|Animaniacs}}», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}}», «{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}}» і «[[Час прыгод]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars-vol-2-chapters-21-25|title=Star Wars Clone Wars Vol. 2 (Chapters 21-25)|website=Emmys.com|publisher=Academy of Television Arts &amp; Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004223010/http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars-vol-2-chapters-21-25|archive-date=2013-10-04|access-date=2013-05-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars|title=Star Wars: Clone Wars|website=Emmys.com|publisher=Academy of Television Arts &amp; Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005001637/http://www.emmys.com/shows/star-wars-clone-wars|archive-date=2013-10-05|access-date=2013-05-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

За свае дасягненні ў анімацыі Альварэс быў удастоены шасці {{Не перакладзена 5|Прайм-Тайм прэмія «Эмі»|прэмій «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}} і агулам атрымаў 25 намінацый на гэтую ўзнагароду&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0023317/awards/?ref_=nm_awd|title=Robert Alvarez {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;.

== Фільмаграфія ==

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Год
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Назва
|-
|1968
|The Banana Splits
|-
|1969
|Winky Dink and You
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1978
|Challenge of the Superfriends
|-
|Galaxy Goof-Ups
|-
|Yogi’s Space Race
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1979
|Casper and the Angels
|-
|The New Shmoo
|-
|The Super Globetrotters
|-
|Scooby-Doo and Scrappy-Doo
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1980
|The Flintstone Comedy Show
|-
|The World’s Greatest SuperFriends
|-
|1980-1981
|The Fonz and the Happy Days Gang
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1981
|Super Friends
|-
|Trollkins
|-
|1981-1988
|[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]]
|-
|1982
|Pac-Man
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1983
|The Christmas Tree Train
|-
|He-Man and the Masters of the Universe
|-
|The New Scooby and Scrappy-Doo Show
|-
|The Smurfs Christmas Special
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|Pole Position
|-
|Snorks
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |1985
|Galtar and the Golden Lance
|-
|[[Джэтсаны]]
|-
|Kidd Video
|-
|Pound Puppies
|-
|Rainbow Brite
|-
|Robotman &amp; Friends
|-
|The Turkey Caper
|-
|Yogi’s Treasure Hunt
|-
|The 13 Ghosts of Scooby-Doo
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1985-1986
|Hulk Hogan’s Rock 'n' Wrestling
|-
|Paw Paws
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1986
|Ghostbusters
|-
|G.I. Joe: A Real American Hero
|-
|1986-1987
|She-Ra: Princess of Power
|-
|1986-1989
|The Greatest Adventure: Stories from the Bible
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1987
|The Little Clowns of Happytown
|-
|[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-Ніндзя]]
|-
|Visionaries: Knights of the Magical Light
|-
|1987-1988
|BraveStarr
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |1988
|The Completely Mental Misadventures of Ed Grimley
|-
|Denver, the Last Dinosaur
|-
|Dino-Riders
|-
|The Flintstone Kids' «Just Say No» Special
|-
|Gumby Adventures
|-
|The New Yogi Bear Show
|-
|A Pup Named Scooby-Doo
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1989
|Camp Candy
|-
|Dixie’s Diner
|-
|The Further Adventures of SuperTed
|-
|Vytor: The Starfire Champion
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1989-1990
|[[Качыныя гісторыі]]
|-
|The New Adventures of Winnie the Pooh
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1990
|Adventures of the Gummi Bears
|-
|Gravedale High
|-
|Midnight Patrol: Adventures in the Dream Zone
|-
|Bill &amp;amp;amp; Ted’s Excellent Adventures
|-
|Tom &amp;amp;amp; Jerry Kids
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1990-1991
|The Adventures of Don Coyote and Sancho Panda
|-
|Timeless Tales from Hallmark
|-
|1991
|The Pirates of Dark Water
|-
|1992
|The Addams Family
|-
|1992-1995
|Capitol Critters
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1993
|The Addams Family
|-
|Droopy, Master Detective
|-
|2 Stupid Dogs
|-
|1993-1994
|Captain Planet and the Planeteers
|-
|1993-1995
|SWAT Kats: The Radical Squadron
|-
|1995
|Dumb and Dumber
|-
|1995-1997
|What a Cartoon!
|-
|1995-1996
|The Twisted Tales of Felix the Cat
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|Animaniacs
|-
|Pinky and the Brain
|-
|1996-2003
|[[Лабараторыя Дэкстэра]]
|-
|1996-1997
|The Real Adventures of Jonny Quest
|-
|1996-2000
|The Sylvester &amp;amp;amp; Tweety Mysteries
|-
|1997-2004
|{{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1998-1999
|Cow and Chicken
|-
|Histeria!
|-
|I Am Weasel
|-
|1998-2004
|{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2000-2001
|Cartoon Cartoon Fridays
|-
|The Grim Adventures of Billy &amp;amp;amp; Mandy
|-
|2001-2017
|[[Самурай Джэк]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2001
|Ferret and Parrot
|-
|IMP, Inc.
|-
|2002-2006
|My Life as a Teenage Robot
|-
|2002
|Whatever Happened to… Robot Jones?
|-
|2002-2003
|Harvey Birdman, Attorney at Law
|-
|2002-2007
|Codename: Kids Next Door
|-
|2001-2003
|Evil Con Carne
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003-2005
|Alex Adventure
|-
|[[Зорныя войны: Войны клонаў]]
|-
|2004-2009
|Foster’s Home for Imaginary Friends
|-
|2005
|Robotboy
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2006
|Korgoth of Barbaria
|-
|{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}}
|-
|Legion of Super Heroes
|-
|2006-2008
|My Gym Partner’s a Monkey
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|The Grim Adventures of the KND
|-
|Random! Cartoons
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|Underfist: Halloween Bash
|-
|The Powerpuff Girls Rule!!!
|-
|2008-2009
|{{Не перакладзена 5|Чаўдэр|4=Chowder}}
|-
|2008-2010
|The Marvelous Misadventures of Flapjack
|-
|2009
|Ben 10: Alien Force
|-
|2010-2011
|The Mighty B!
|-
|2010-2013
|{{Не перакладзена 5|Генератар Рэкс|4=Generator Rex}}
|-
|2009-2017
|{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}}
|-
|2010-2011
|{{Не перакладзена 5|Тытан сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}}
|-
|2011-2012
|Secret Mountain Fort Awesome
|-
|2012-2014
|Ben 10: Omniverse
|-
|2013-2017
|Uncle Grandpa
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
|OK K.O.! Let’s Be Heroes
|-
|Paranormal Roommates
|-
|2013-2014
|Over the Garden Wall
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2014
|AJ’s Infinite Summer
|-
|Back to Backspace
|-
|Clarence
|-
|The Team Unicorn Saturday Action Fun Hour!
|-
|2014-2015
|Mixels
|-
|2015-2019
|We Bare Bears
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2015
|Long Live the Royals
|-
|Ridin' with Burgess
|-
|Twelve Forever
|-
|2016-2018
|The Powerpuff Girls
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|Bottom’s Butte
|-
|Victor and Valentino
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2017
|Craig of the Creek
|-
|Summer Camp Island
|-
|Tiggle Winks
|-
|2018
|[[Час прыгод]]
|-
|2019
|{{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}}
|}

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Год
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Назва
|-
|1968
|{{Не перакладзена 5|Yellow Submarine (мультфільм, 1968)|Yellow Submarine|4=Yellow Submarine (film)}}
|-
|1985
|Creature
|-
|1987
|Pinocchio and the Emperor of the Night
|-
|1989
|Little Nemo: Adventures in Slumberland
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1990
|Jetsons: The Movie
|-
|[[Качыныя гісторыі: Скарб чароўнай лямпы]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1993
|I Yabba-Dabba Do!
|-
|The Halloween Tree
|-
|The Town Santa Forgot
|-
|1994
|Yogi the Easter Bear
|-
|1995
|Gumby: The Movie
|-
|1998
|Scooby-Doo on Zombie Island
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2000
|Scooby-Doo and the Alien Invaders
|-
|Tweety’s High-Flying Adventure
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2001
|Scooby-Doo and the Cyber Chase
|-
|The Flintstones: On the Rocks
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2002
|The Adventures of Tom Thumb &amp; Thumbelina
|-
|The Powerpuff Girls Movie
|-
|Tom and Jerry: The Magic Ring
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2009
|Scooby-Doo! and the Samurai Sword
|-
|Green Lantern: First Flight
|-
|2015
|Regular Show: The Movie
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|0023317}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Альварэс Роберт}}
[[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]]
[[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]]
[[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]]
[[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]]</text>
      <sha1>m4tgcydavmiq3olvk3cpx73dxxxd5lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хрысціянская царква</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807553</id>
    <revision>
      <id>5142659</id>
      <parentid>5138466</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45947" sha1="ail4y35jcs11ax37d8q4a934w0438dg" xml:space="preserve">[[Файл:Hortus_Deliciarum,_Das_Gebäude_der_Kirche_mit_den_Gläubigen.JPG|міні|Сярэднявечная ілюстрацыя Эклесіі з манускрыпта «[[Hortus deliciarum]]» [[Герада Ландсбергская|Герады Ландсбергскай]], XII стагоддзе.]]
'''Хрысція́нская царква́''' (праз {{lang-de|Kirche}}; ад {{lang-el|κυριακός}} — «[Дом] Божы»&lt;ref&gt;{{Фасмер|Церковь}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Рэлігія і царква на Беларусі|аўтар=[[А. У. Верашчагіна]], [[Г. А. Лаўрэцкі]]|артыкул=Царква|старонкі=349-350}}&lt;/ref&gt;; у Новым Запавеце — {{lang-grc|ἐκκλησία}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://biblehub.com/greek/1577.htm |title=Словарь Стронга G1577 |access-date=2023-09-11 |archive-date=2023-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922155540/https://biblehub.com/greek/1577.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (''ekklêsia''), што азначае «сход», утворана ад дзеяслова ''ekkaleô'', «я прызываю»{{sfn|L’Église Chrétienne — Larousse}}; {{lang-la|ecclesia}}, {{lang-syc|ܥܕܬܐ}}, {{lang-de|Gemeinde}}; ''дом Гасподні'', ад {{lang-el|Κυριακόν}}{{sfn|Леонов|2022}}) — рэлігійная абшчына, заснаваная [[Ісус Хрыстос|Ісусам Хрыстом]], ці арыгінальная інстытуцыя, якую разумеюць розныя [[Хрысціянская канфесія|хрысціянскія канфесіі]] як сапраўднае цела хрысціян&lt;ref name=&quot;OCA2021&quot;&gt;{{cite web |title=The Original Christian Church |url=https://www.oca.org/questions/history/the-original-christian-church |publisher=[[Orthodox Church in America]] |access-date=2021-06-27 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Weaver1900&quot;&gt;{{кніга |аўтар=Weaver, Jonathan |загаловак=Christian Theology: A Concise and Practical View of the Cardinal Doctrines and Institutions of Christianity |год=1900 |выдавецтва=United Brethren Publishing House |старонак=245 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lansing2021&quot;&gt;{{cite web |title=What do Catholics believe? |url=https://www.dioceseoflansing.org/general/what-do-catholics-believe |publisher=Roman Catholic Diocese of Lansing |access-date=2021-06-29 |lang=en |quote=We are the original Christian Church, which began when Jesus himself when he said to the Apostle Peter, &quot;You are the rock on which I will build my church. The gates of hell will not prevail against it.&quot; Every pope since then has been part of an unbroken line of succession since Peter, the first pope.}}&lt;/ref&gt;.

У [[Хрысціянскае багаслоўе|хрысціянскім багаслоўі]] Царква — створаны Ісусам Хрыстом духоўны саюз верных яму людзей, якія аб’яднаны хрысціянскай верай, прынцыпамі духоўнага жыцця і вядуць адзінае [[Хрысціянскае богаслужэнне|богаслужэбнае]] жыццё пад кіраўніцтвам свяшчэннаслужыцеляў, якія захоўваюць [[Апостальская пераемнасць|апостальскую пераемнасць]]. Згодна з [[Евангелле]]м, Ісус Хрыстос сказаў: «Я збудую Царкву Маю, і брамы пякельныя не адолеюць яе» ({{bible.by|Мф|16|18}}), таму Царква — гэта «Царква Бога жывога, стоўп і аснова ісьціны» ({{bible.by|1Цім|3|15}}). Паводле хрысціянскага вучэння, Царква была створана Хрыстом для выратавання людзей і перамянення ўсяго свету. Апостал Павел называў Царкву «целам Хрыстовым», у якім галава — Хрыстос, а кожны хрысціянін з’яўляецца яе членам{{sfn|Леонов|2022}}. Таксама тэрмін часта выкарыстоўваецца ў навуцы як сінонім самога [[хрысціянства]], нягледзячы на тое, што яно складаецца з мноства розных цэркваў і дэнамінацый, многія з якіх дагматычна прэтэндуюць на тое, каб быць [[Адзіная сапраўдная царква|адзінай сапраўднай царквой]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eastern Orthodox Church |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/subdivisions/easternorthodox_1.shtml |publisher=BBC |access-date=2021-06-27 |lang=en |date=2008-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ehrman2018&quot;&gt;{{cite web | first = Bart D. | last         =  Ehrman  |title=Inside the Conversion Tactics of the Early Christian Church |url=https://www.history.com/news/inside-the-conversion-tactics-of-the-early-christian-church |publisher=History |access-date=2021-06-27 |lang=en |date=2018-05-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=The Oxford Dictionary of the Christian Church|год=1997|выдавецтва=Oxford University Press|рэдактар=F. L. Cross, Elizabeth A. Livingstone|isbn=0-19-211655-X|выданне=3rd|месца=New York}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, царквой называюць канкрэтны [[Царква (збудаванне)|храм]], у якім рэгулярна праводзяцца набажэнствы{{sfn|Леонов|2022}}.

Чатыры ўласцівасці Царквы, упершыню сфармуляваныя ў [[Нікеа-Цараградскі сімвал веры|Нікеа-Цараградскім Сімвале веры]] (381 год), заключаюцца ў тым, што Царква з’яўляецца адзінай, святой, саборнай (кафалічнай) і апостальскай&lt;ref&gt;Louis Berkhof, ''Systematic Theology'' (London: Banner of Truth, 1949), 572.&lt;/ref&gt;.

== Этымалогія ==
[[Файл:La goélette à quatre mâts Santa Maria Manuela (50).JPG|міні|злева|150px|[[Звон (інструмент)|Звон]], гукам якога склікаюць людзей быць разам для агульнай справы.]]
У грэчаскай хрысціянскай традыцыі, уключаючы новазапаветную і святаайцоўскую, царкву абазначаюць словам ''эклесія'' ({{lang-grc|ἐκκλησία}} — «сход»). Гэта прамы пераклад на грэчаскую мову яўрэйскага слова ''кагал'' ({{lang-he|קהל}}). У Старажытнай Грэцыі гэтае слова азначала скліканы народны сход грамадзян поліса ([[Эклесія|эклесію]]), а ў хрысціянстве яно пачало азначаць хрысціянскую абшчыну на зямлі і тых, хто выратаваўся на нябёсах. Большасць [[Раманскія мовы|раманскіх]] і [[Кельцкія мовы|кельцкіх]] моў выкарыстоўваюць вытворныя ад гэтага слова, атрыманыя ў спадчыну або запазычаныя з лацінскай формы ''ecclesia''. Ад слова ''ἐκκλησία'' таксама паходзіць назва дысцыпліны «[[эклезіялогія]]» — раздзела хрысціянскага багаслоўя, які асвятляе пытанні, звязаныя з Царквой.

У [[Беларуская мова|беларускай мове]], як і ў большасці славянскіх моў (рускае ''церковь'', балгарскае ''църква'', славенскае ''cerkev''), тэрмін узыходзіць да грэчаскага прыметніка ''Κυριακόν'' («Гасподняе, тое, што належыць Госпаду»), ад якога таксама паходзіць назва царквы ў германскіх мовах (англійскае ''church'', нямецкае ''Kirche''). Згодна з этымалагічным слоўнікам Макса Фасмера, перш чым трапіць у [[славянскія мовы]], слова прайшло праз германскія дыялекты&lt;ref&gt;{{Фасмер|Церковь}}&lt;/ref&gt;. Хрысціянскія храмы часам называлі ''kuriakon'' на грэчаскай мове пачынаючы з IV стагоддзя, але словы ''ekklēsia'' і ''basilikē'' ([[базіліка]]) былі больш распаўсюджанымі&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|last=Harper |first=Douglas |encyclopedia=Online Etymology Dictionary |title=church |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=church |access-date=2008-01-18 |year=2001 |quote=Gk. kyriakon (adj.) &quot;of the Lord&quot; was used of houses of Christian worship since c. 300, especially in the East, though it was less common in this sense than ekklesia or basilike.}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
[[Файл:Сашэсце Святога Духа на Апосталаў.jpg|міні|Беларускі абраз, які адлюстроўвае [[сашэсце Святога Духа]]. Дзень Пяцідзесятніцы лічыцца «днём нараджэння Царквы».]]
Хрысціянская царква зарадзілася ў рымскай [[Іўдзея|Іўдзеі]] ў першым стагоддзі нашай эры, грунтуючыся на вучэнні [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]], які сабраў вакол сябе першых вучняў. Гэтыя вучні пазней сталі вядомымі як «хрысціяне». Згодна са Свяшчэнным Пісаннем, Ісус загадаў ім распаўсюджваць яго вучэнне па ўсім свеце. Для большасці хрысціян свята [[Пяцідзесятніца|Пяцідзесятніцы]] ўяўляе сабой дзень нараджэння Царквы&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pentecost {{!}} Christianity|url=https://www.britannica.com/topic/Pentecost-Christianity|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=2016-11-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Religions - Christianity: Pentecost|url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/holydays/pentecost.shtml|publisher=BBC|access-date=2016-11-04}}&lt;/ref&gt;, што азначалася [[Сашэсце Святога Духа|сашэсцем Святога Духа]] на сабраных вучняў&lt;ref&gt;Дзеянні 2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/15614b.htm «Pentecost (Whitsunday)»]. ''Catholic Encyclopedia''. Accessed on 4 November 2016.&lt;/ref&gt;. З самых ранніх дзён хрысціяне прымалі неіўдзеяў (язычнікаў) без патрабавання поўнага прыняцця іўдзейскіх звычаяў (такіх як [[абразанне]])&lt;ref&gt;Дзеянні 10—15&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Church as an Institution», ''Dictionary of the History of Ideas'', University of Virginia Library[http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-50] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061024081839/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-50|date=2006-10-24}}&lt;/ref&gt;. Некаторыя гісторыкі лічаць, што канфлікт з іўдзейскімі рэлігійнымі ўладамі хутка прывёў да выгнання хрысціян з сінагог у [[Іерусалім]]е&lt;ref&gt;''An Overview of Christian History'', Catholic Resources for Bible, Liturgy, and More[http://catholic-resources.org/Bible/History-Christian.htm]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Spread of Christianity to AD 600 - Atlas of World History.png|міні|Распаўсюджванне хрысціянства. Сінім колерам пазначаны пераважна хрысціянскія рэгіёны да 325 года, блакітным — да 600 года.]]
Існуе меркаванне, што называць [[ранняе хрысціянства]] «асобнай рэлігійнай традыцыяй» некарэктна, бо да сярэдзіны II стагоддзя рух паслядоўнікаў Ісуса лічыўся адным з напрамкаў іўдаізму{{sfn|Армстронг|2016|с=34}}. Вучэнні розных груп ранніх хрысціян значна адрозніваліся, ажно да адрознення ад сучаснага хрысціянства ў асноўных пастулатах пра Бога і Ісуса. Напрыклад, частка ранніх хрысціян бачыла ў Ісусе толькі прарока{{sfn|Ehrman|2015|с=7}}{{sfn|Иудеохристиане — ЭЕЭ}}. Паколькі большасць хрысціян сёння згодныя з вучэннем [[Нікейскі сімвал веры|Нікейскага Сімвала веры]], сучасныя хрысціянскія багасловы схільныя лічыць, што спрэчкі ў раннім хрысціянстве адлюстроўвалі канфлікт адзінай артадаксальнай пазіцыі з меншасцю ератыкоў. Іншыя навукоўцы лічаць, што ранняе хрысціянства было фрагментарным, з адначасова існуючымі канкуруючымі плынямі{{sfn|Simon|1979|с=107}}. Калі да канца III стагоддзя адна з груп, умоўна «[[паўліяне]]», паслядоўнікі [[Апостал Паўла|апостала Паўла]], стала дастаткова моцнай, яна здушыла іншыя групы і заявіла, што яе вучэнне заўсёды было пазіцыяй большасці, а яе сапернікі былі «ератыкамі». На думку гэтых навукоўцаў, дадзеная група і стала цяперашняй Хрысціянскай царквой{{sfn|Ehrman|2015|с=7}}{{sfn|Христианство — ЭЕЭ}}.

Царква паступова распаўсюджвалася па [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] і за яе межамі, набываючы буйныя цэнтры ў такіх гарадах, як [[Іерусалім]], [[Антыёхія]] і [[Эдэса]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Catholic Encyclopedia: Acts of the Apostles |url=http://www.newadvent.org/cathen/01116b.htm}}&lt;/ref&gt;. Рымскія ўлады пераследавалі царкву, таму што хрысціяне адмаўляліся прыносіць ахвяры рымскім багам і аспрэчвалі імперскі культ&lt;ref&gt;Sophie Lunn-Rockliffe, ''Christianity and the Roman Empire: Reasons for persecution'', Ancient History: Romans, BBC Home, retrieved May 10, 2007[https://www.bbc.co.uk/history/ancient/romans/christianityromanempire_article_02.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825193458/http://www.bbc.co.uk/history/ancient/romans/christianityromanempire_article_02.shtml|date=2009-08-25}}&lt;/ref&gt;. Царква была легалізавана ў 313 годзе ([[Міланскі эдыкт]]), а потым прасоўвалася імператарамі [[Канстанцін I Вялікі|Канстанцінам I]] і [[Феадосій I Вялікі|Феадосіем I]] у IV стагоддзі як дзяржаўная царква Рымскай імперыі. Пасля таго, як імператар Канстанцін Вялікі надаў хрысціянству афіцыйны статус, гэтая царква стала «царквой, якая перамагае» ({{lang-la|ecclesia triumphans}}). У поўнай меры гэты статус замацаваўся ў 380 годзе, калі Феадосій Вялікі зрабіў хрысціянства адзінай афіцыйнай і [[Дзяржаўная рэлігія|дзяржаўнай рэлігіяй]]{{sfn|Elstad, Store norske leksikon}}. У тым жа годзе ён пастанавіў, што толькі паслядоўнікі трынітарнага хрысціянства маюць права называцца каталіцкімі хрысціянамі, у той час як усе іншыя лічацца ератыкамі&lt;ref name=&quot;TheodosiusDecree&quot;&gt;{{cite web |title=Theodosian Code XVI.i.2 |url=http://www.fordham.edu/halsall/source/theodcodeXVI.html |work=Medieval Sourcebook: Banning of Other Religions |first=Paul |last=Halsall |date=June 1997 |publisher=Fordham University |access-date=2006-11-23 |archive-date=2007-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070227120555/http://www.fordham.edu/halsall/source/theodcodeXVI.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Nicaea icon.jpg|міні|злева|Ікона з выявай [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна I Вялікага]], у суправаджэнні епіскапаў [[Першы Нікейскі сабор|Першага Нікейскага сабора]] (325 год), якія трымаюць Нікеа-Цараградскі Сімвал веры 381 года.]]
Нават пасля [[Падзел Рымскай імперыі|расколу Рымскай імперыі]] Царква заставалася адносна адзінай інстытуцыяй, акрамя [[Старажытнаўсходнія цэрквы|Старажытнаўсходніх цэркваў]], якія аддзяліліся раней. Яна стала цэнтральнай установай імперыі, асабліва на Усходзе ([[Візантыя|Візантыйская імперыя]]), дзе [[Канстанцінопаль]] пачаў разглядацца як цэнтр хрысціянскага свету дзякуючы сваёй эканамічнай і палітычнай магутнасці&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=MSN Encarta: Orthodox Church, retrieved May 12, 2007 |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572657_6/Orthodox_Church.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028211131/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572657_6/Orthodox_Church.html |archive-date=2009-10-28 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. З [[Распад Заходняй імперыі|распаду Заходняй імперыі]] ў V стагоддзі рымская царква стала для [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]] галоўным сувязным звяном з рымскай цывілізацыяй. У той час як на Захадзе артадаксальная царква канкурыравала з [[Арыянства|арыянскімі]] і [[Язычніцтва|язычніцкімі]] вераваннямі германскіх кіраўнікоў, пашыраючыся на [[Ірландыя|Ірландыю]], [[Германія|Германію]] і [[Скандынавія|Скандынавію]], на Усходзе хрысціянства распаўсюджвалася сярод [[Славяне|славян]]&lt;ref name=&quot;CHRISTIANITY IN HISTORY&quot;&gt;''CHRISTIANITY IN HISTORY'', Dictionary of the History of Ideas, University of Virginia Library[http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-49] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060909175126/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-49|date=2006-09-09}}&lt;/ref&gt;.

[[Вялікая схізма|Вялікаму царкоўнаму расколу 1054 года]], які падзяліў адзіную Хрысціянскую царкву на [[Праваслаўная царква|Праваслаўную]] і [[Каталіцкая царква|Каталіцкую]], папярэднічалі некалькі стагоддзяў дагматычных і іерархічных спрэчак. Нягледзячы на працяглыя трэнні паміж [[Папа Рымскі|Епіскапам Рыма]] і ўсходнімі патрыярхамі, змена лаяльнасці Рыма з Канстанцінопаля на франкскага караля Карла Вялікага накіравала царкву да канчатковага падзелу&lt;ref name=&quot;CHRISTIANITY IN HISTORY&quot; /&gt;.

У XVI стагоддзі ў Еўропе пачаўся рух [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], падчас якога лютэране і рэфармацкія паслядоўнікі [[Жан Кальвін|Кальвіна]] і [[Ульрых Цвінглі|Цвінглі]] аддзяліліся ад Каталіцкай царквы. У гэты ж час шэраг нетэалагічных спрэчак прывёў да [[Англійская Рэфармацыя|Англійскай Рэфармацыі]] і незалежнасці [[Царква Англіі|Царквы Англіі]]. У [[Эпоха геаграфічных адкрыццяў|эпоху геаграфічных адкрыццяў]] і імперыялізму Заходняя Еўропа распаўсюдзіла каталіцкія і пратэстанцкія цэрквы па ўсім свеце, асабліва ў [[Амерыка|Амерыцы]]&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/eb/article-67632/Christianity ''Christianity and world religions'', Encyclopædia Britannica]&lt;/ref&gt;. Па стане на 2022 год агульная колькасць людзей, ахрышчаных у той ці іншай хрысціянскай царкве, складае больш за 2,5 мільярда чалавек.

== Багаслоўе і межы Царквы ==
Існаванне Хрыстовай царквы як пэўнага наўменальнага прынцыпу не з’яўляецца ўсеагульнай відавочнасцю, таму ад хрысціяніна патрабуецца вера ў яе. Аб гэтым прама кажа Нікеа-Цараградскі Сімвал веры: ''«Веру ў Адзіную, Святую, Саборную і Апостальскую царкву»'', які прызнаецца ў гістарычных цэрквах і большасці пратэстанцкіх канфесій. Асаблівасцю дагматыкі большасці хрысціянскіх канфесій з’яўляецца тэзіс аб немагчымасці выратавання вернікаў па-за Царквой ({{lang-la|Extra Ecclesiam nulla salus}} — «па-за Царквой няма выратавання»), хаця межы Царквы ў розных канфесіях вызначаюцца па-рознаму.

У [[Новы Запавет|Новым Запавеце]] змяшчаецца шэраг вобразаў, якія раскрываюць хрысціянскае разуменне Царквы і яе ролі. Сярод іх вылучаюцца вобраз вінаградніка і вінаграднай лазы з яе галінамі, вобразы пастыра і стада, рыбалоўнага невада і засеянага поля. Таксама прысутнічаюць вобразы будынка, які ўзводзіцца, дома і града Божага. Акрамя таго, Царква параўноўваецца з шлюбным саюзам, нявестай Хрыстовай, маці вернікаў, а таксама з целам, дзе галавой з’яўляецца Хрыстос. Усе гэтыя вобразы раскрываюць розныя бакі сусветнага аб’яднання вернікаў, якое прайшло скрозь стагоддзі.

=== Каталіцызм ===
Каталіцкая царква лічыць сябе сапраўднай Царквой Хрыстовай. У канстытуцыі [[Другі Ватыканскі сабор|Другога Ватыканскага сабору]] «[[Lumen Gentium]]» (1964) запісана:
«Гэта і ёсць адзіная Царква Хрыстова, якую мы вызнаём у Сімвале веры як адзіную, святую, кафалічную і апостальскую… Гэтая царква, усталяваная і ўладкаваная ў свеце гэтым як грамадства, знаходзіцца ў Каталіцкай царквы, якая кіруецца пераемнікам Пятра і Епіскапамі ў зносінах з ім»&lt;ref name=&quot;vd&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt063.html |title=Lumen Gentium |access-date=2013-08-15 |archive-date=2017-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520215528/http://www.krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt063.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

У дакуменце 2007 года [[Кангрэгацыя Веравучэння|Кангрэгацыі веравучэння]] тлумачыцца, што «знаходзіцца» (subsists) азначае гістарычную бесперапыннасць і сталасць усіх элементаў, устаноўленых Хрыстом у Каталіцкай царкве, у якой канкрэтна знаходзіцца Царква Хрыста на зямлі. Разам з тым, Каталіцкая царква заклікае да павагі спадчыны іншых хрысціянскіх цэркваў, лічачы, што ў іх можна знайсці элементы асвячэння і ісціны, галоўнымі з якіх з’яўляюцца сапраўдныя таінствы і апостальская пераемнасць&lt;ref name=&quot;responses&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_en.html|title=Responses to Some Questions Regarding Certain Aspects of the Doctrine on the Church|archive-url=https://web.archive.org/web/20130813100622/https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_en.html|archive-date=August 13, 2013|publisher=Congregation for the Doctrine of the Faith|date=29 June 2007}}&lt;/ref&gt;. Католікі вераць, што толькі карпаратыўныя аб’яднанні хрысціян, якія кіруюцца епіскапамі з сапраўднымі святымі пасвячэннямі, могуць быць прызнаны «цэрквамі» ў поўным сэнсе гэтага слова.

=== Праваслаўе ===
[[Файл:Mor-mattai.png|міні|[[Манастыр Мар-Матай]] (заснаваны ў 363 годзе), які належыць да [[Дыяфізіцтва|дахалкідонскай]] Сірыйскай праваслаўнай царквы.]]
Згодна з праваслаўным катэхізісам мітрапаліта [[Філарэт (Драздоў)|Філарэта (Драздова)]], «Царква ёсць ад Бога ўсталяванае грамадства людзей, злучаных праваслаўнай верай, законам Божым, свяшчэннаначаллем і таінствамі»&lt;ref&gt;[http://www.pravoslavieto.com/books/catechism_sv_filaret/ Пространный христианский катехизис Православной Кафолической Восточной Церкви (адаптированная редакция)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190117005358/http://www.pravoslavieto.com/books/catechism_sv_filaret/ |date=17 студзеня 2019 }} // О девятом члене Символа веры (§ 250)&lt;/ref&gt;. Найбольш распаўсюджаны пункт гледжання заключаецца ў тым, што сусветная Царква супадае з межамі сусветнага праваславія, а тыя, хто знаходзіцца па-за яе кананічнымі межамі, могуць належаць да яе «нябачна»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mitras.ru/church/ch_04.htm |title=Митрополит Сурожский Антоний. По поводу выражения «Неразделенная церковь» |access-date=2015-05-19 |archive-date=2018-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806214522/http://www.mitras.ru/church/ch_04.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. У афіцыйных дакументах [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] падкрэсліваецца, што хаця выратаванне можа быць здабыта толькі ў Царкве Хрыстовай, супольнасці, якія адпалі ад адзінства з праваслаўем, ніколі не разглядаліся як цалкам пазбаўленыя ласкі Божай&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mospat.ru/ru/documents/attitude-to-the-non-orthodox/i/ |title=1. Единство Церкви и грех человеческих разделений |access-date=2015-05-19 |archive-date=2020-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708014002/https://mospat.ru/ru/documents/attitude-to-the-non-orthodox/i/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Дыскусійным з’яўляецца пытанне аб наяўнасці ў іншаслаўных канфесіях сапраўднага свяшчэнства і лагоднасці таінстваў. Адсутнасць у Праваслаўнай царкве адзінага органа настаўніцтва робіць магчымым суіснаванне розных пунктаў гледжання — ад экуменістычных да строгіх, якія адмаўляюць усялякую далучанасць да Царквы неправаслаўных. Практыка называць сябе «кафалічнымі» і «сусветнымі» абсалютна чужая духу [[Старажытнаўсходнія праваслаўныя цэрквы|Старажытнаўсходніх праваслаўных цэркваў]] (дахалкідонскіх), якія лічаць, што сапраўдная ўніверсальнасць можа існаваць толькі ў сходзе ўсіх цэркваў, згуртаваных у імя прынцыпу неабходнасці асноў хрысціянства. Усе такія цэрквы захоўваюць паміж сабой зносіны ў духу, што дае найвышэйшае яднанне веры і міласэрнасці&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Архиепископ Магакия (Орманян) |загаловак=Армянская Церковь |адказны=Епископ Езрас Нерсисян |год=2006 |выданне=Издано тиражом 10 000 экземпляров в рамках альманаха &quot;Великая Армения&quot; |месца=Финляндия |выдавецтва=Арман Джилавян, Армен Джилавян |старонкі=105—107 |старонак=208}}&lt;/ref&gt;.

=== Пратэстанцкія традыцыі ===
[[Файл:Camp meeting of the Methodists in N. America J. Milbert del M. Dubourg sculp (cropped).jpg|міні|Метадысцкія прапаведнікі праводзяць служэнне пад адкрытым небам у Паўночнай Амерыцы.]]
У евангельскім пратэстантызме царкоўную ідэнтычнасць вызначаюць выключна вернасцю вучэнню, апісанаму ў Новым Запавеце. Традыцыйнае разуменне зводзіцца да таго, што ні таінствы, ні гістарычнасць рукапакладанняў не з’яўляюцца гарантыяй «хрысціянскасці» якой-небудзь царквы; толькі вернае захаванне паслушэнства Слову Божаму робіць людзей дзецьмі Божымі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rusbaptist.stunda.org/tainstva.htm |title=Виктор Шленкин Таинства евангельских христиан-баптистов |access-date=2013-04-26 |archive-date=2019-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221160830/http://rusbaptist.stunda.org/tainstva.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Для многіх пратэстантаў Хрысціянская царква мае два кампаненты: бачную царкву, у якой прапаведуецца Слова Божае, і нябачную царкву, якая ўключае ўсіх, хто сапраўды выратаваны&lt;ref name=&quot;McGrath2016&quot;&gt;{{cite book |last1=McGrath |first1=Alister E. |title=Christian Theology: An Introduction |date=4 August 2016 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-87443-1 |page=362 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Паняцце «апостальскай пераемнасці» тлумачыцца як бесперапынная пераемнасць пропаведзі і вучэння, а не абавязковага рукапакладання.

[[Лютэранства|Лютэранскія цэрквы]] традыцыйна лічаць, што іх традыцыя прадстаўляе сапраўдную бачную Царкву, аднак вучаць, што ёсць сапраўдныя хрысціяне і ў іншых канфесіях, якія прапаведуюць Слова Божае, хоць і з дамешкам памылак&lt;ref name=&quot;Frey1918&quot;&gt;{{cite magazine|last=Frey|first=H.|title=Is One Church as Good as Another?|volume=37|year=1918|magazine=The Lutheran Witness|language=en|pages=82–83}}&lt;/ref&gt;. Аўгсбургскае вызнанне вучыць, што вера, якую вызнаваў Лютэр, не з’яўляецца чымсьці новым, а ёсць сапраўднай каталіцкай верай&lt;ref name=&quot;Ludwig2016&quot;&gt;{{cite magazine|title=Luther's Catholic Reformation|last=Ludwig|first=Alan|date=12 September 2016|magazine=The Lutheran Witness|language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[Англіканства|Англікане]] звычайна разумеюць сваю традыцыю як галіну гістарычнай каталіцкай Царквы і як сярэдні шлях («via media») паміж рымскім каталіцызмам і рэфармацкім хрысціянствам&lt;ref&gt;{{cite book|title=Anglican and Episcopal History|year=2003|publisher=Historical Society of the Episcopal Church|language=en|page=15}}&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу, [[Рэфармацтва|рэфармацкая]] тэалогія таксама вызначае Царкву як нябачную і бачную, дзе апошняя з’яўляецца ўстановай для выраратавальнай дзейнасці Бога, якую [[Жан Кальвін]] называў «нашай маці»&lt;ref name=&quot;McKim2001&quot;&gt;{{cite book|last=McKim|first=Donald K.|title=The Westminster Handbook to Reformed Theology|date=1 January 2001|publisher=Westminster John Knox Press|language=en|isbn=9780664224301|page=34}}&lt;/ref&gt;.

[[Баптызм|Баптысты]] настойваюць на тым, што толькі баптысцкія цэрквы могуць прасачыць свой радавод бесперапынна да часоў Новага Запавету, і таму толькі яны з’яўляюцца сапраўднымі цэрквамі, якія могуць законна здзяйсняць таінствы хрышчэння і еўхарыстыі&lt;ref name=&quot;Shurden1993&quot;&gt;{{cite book|last=Shurden|first=Walter B.|title=The Struggle for the Soul of the SBC: Moderate Responses to the Fundamentalist Movement|year=1993|publisher=Mercer University Press|isbn=9780865544246|page=103}}&lt;/ref&gt;.

== Царква і дзяржаўная ўлада ==
[[Файл:Siemiradzki Christian Dirce.jpg|міні|Хрысціянка прымае пакутніцкую смерць пры імператары Нероне. Карціна [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]].]]
Новы Запавет прадпісвае вернікам ставіцца да дзяржаўнай улады як да Божага ўстанаўлення: «дык аддайце кесару кесаравае, а Божае Богу» ({{bible.by|Лк|20|25}}). Разам з тым у багаслоўі застаецца дыскусійным пытанне, ці варта расцэньваць як Божае ўстанаўленне любую персону ў дзяржаўнай іерархіі, бо ў гісторыі было нямала выпадкаў ганенняў на Царкву з боку ўладаў. Так, паводле шэрагу тэорый, пад «[[Лік звера|лікам звера]]» ў [[Кніга Апакаліпсіс|Апакаліпсісе]] зашыфравана імя імператара [[Нерон]]а, які арганізоўваў жорсткія пераследы. На думку шэрагу пратэстанцкіх багасловаў, Новы Запавет зацвярджае прынцып аддзялення Царквы ад дзяржавы, бо ўмяшанне дзяржавы ў справы царквы пазбаўляе хрысціянства духоўнай прыгажосці&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rellib.narod.ru/barclay_wilyam_003.htm |title=Баркли Уильям — Толкование на Евангелие от Луки, глава 20 |access-date=2013-04-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221820/http://rellib.narod.ru/barclay_wilyam_003.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Гістарычна сфарміраваліся два асноўныя тыпы адносін паміж царквой і свецкімі ўладамі на працягу сярэднявечча. Першым тыпам з’яўляецца прымат свецкай улады над духоўнай ([[цэзарапапізм]]), які існаваў на практыцы ў [[Візантыя|Візантыі]]. Нягледзячы на афіцыйны прынцып «[[Сімфонія (тэорыя)|сімфоніі]]», імператар фактычна кантраляваў абранне патрыярхаў і ўмешваўся ў дагматычныя спрэчкі. Другім тыпам стаў прымат духоўнай улады над свецкай ([[папацэзарызм]]), які пачаў афармляцца ў [[Заходняя Рымская імперыя|Заходняй Рымскай імперыі]] пасля яе [[Падзенне Заходняй Рымскай імперыі|распаду]], дзе сцвярджалася, што духоўная ўлада важнейшая за свецкую.

У Расіі ўзаемаадносіны ўладаў таксама мяняліся: патрыяршае кіраванне было скасавана [[Пётр I (імператар расійскі)|Пятром I]] і заменена [[Свяцейшы сінод|Свяцейшым Сінодам]], які падпарадкоўваўся непасрэдна манарху. Сёння ў большасці канстытуцый свету дэкларуецца свабода сумлення і аддзяленне царквы ад дзяржавы, аднак ёсць краіны з афіцыйнай дзяржаўнай рэлігіяй ([[Данія]], [[Нарвегія]], [[Грэцыя]]) або з заключанымі [[Канкардат|канкардатамі]] з Каталіцкай царквой ([[Польшча]], [[Партугалія]]).

== Сусветнае хрысціянства ==
[[Файл:St. Andrews Church situated in Darjeeling.jpg|міні|Царква Святога Андрэя ў [[Дарджылінг]]у, Індыя.]]
Шэраг гісторыкаў адзначае «глабальны зрух» хрысціянства ў XX стагоддзі: з рэлігіі, якая ў значнай ступені існавала ў Еўропе і Амерыцы, яна ператварылася ў рэлігію, прадстаўленую пераважна на глабальным Поўдні&lt;ref name=&quot;Walls2015&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hNq6BwAAQBAJ|title=Missionary Movement in Christian History: Studies in the Transmission of Faith|date=1996|publisher=Orbis Books|isbn=978-1-60833-106-2|author=Andrew F. Walls}}&lt;/ref&gt;. Каб перадаць глабальную прыроду хрысціянскай рэлігіі, выкарыстоўваюцца тэрміны «сусветнае хрысціянства» або «глабальнае хрысціянства». Аднак тэрмін часта факусуецца менавіта на «незаходнім хрысціянстве», якое ахоплівае выпадкі хрысціянскай веры ў [[Азія|Азіі]], [[Афрыка|Афрыцы]] і [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыцы]], а таксама дыяспарныя формы ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] і [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]&lt;ref name=&quot;Hanciles2008&quot;&gt;{{cite book|author=Jehu Hanciles|title=Beyond Christendom: Globalization, African Migration, and the Transformation of the West|url=https://books.google.com/books?id=vmCDAwAAQBAJ|year=2008|publisher=Orbis Books|isbn=978-1-60833-103-1}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Гісторыя хрысціянства]]
* [[Царкоўная архітэктура]]
* [[Экуменізм]]
* [[Спіс хрысціянскіх канфесій]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Артыкул |аўтар=Леонов В. А. |загаловак=Церковь |выданне=Большая российская энциклопедия |год=2022 |спасылка=https://bigenc.ru/c/tserkov-392a3c/?v=3806397 |ref=Леонов}}
* {{Артыкул |загаловак=Христианство |выданне=Электронная еврейская энциклопедия |спасылка=https://eleven.co.il/article/14563 |ref=Христианство — ЭЕЭ}}
* {{Артыкул |загаловак=Иудеохристиане |выданне=Электронная еврейская энциклопедия |спасылка=https://eleven.co.il/article/11885 |ref=Иудеохристиане — ЭЕЭ}}
* {{кніга |аўтар=[[Карэн Армстранг|Армстронг К.]] |загаловак=Святой Павел. Апостол, которого мы любим ненавидеть |арыгінал  =St. Paul: The Apostle We Love to Hate (Icons) |месца=М. |выдавецтва=[[Альпина нон-фикшн]] |год=2016 |старонак=250 |isbn=978-5-91671-601-6 |ref=Армстронг}}
* {{кніга |аўтар=[[Барт Эрман|Ehrman, Bart D.]] |загаловак=The New Testament: A Historical Introduction to the Early Christian Writings |выданне=6th |выдавецтва=Oxford University Press |год=2015 |isbn=978-0190203825 |мова=en |ref=Ehrman}}
* {{Артыкул |аўтар=Simon M. |загаловак=From Greek Hairesis to Christian Heresy |выданне=Early Christian Literature and the Classical Intellectual Tradition. In honorem Robert M. Grant |год=1979 |старонкі=101—115 |мова=en |ref=Simon}}
* {{cite web |title=L’Église Chrétienne |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/%C3%89glise/45994 |publisher=Larousse |lang=fr |ref=L’Église Chrétienne — Larousse}}
* {{cite web |author=Elstad, Hallgeir |title=Ecclesia triumphans |url=https://snl.no/ecclesia_triumphans |publisher=Store norske leksikon |lang=no |ref=Elstad, Store norske leksikon}}
* {{кніга |аўтар=Elwell, W., Comfort, P. W. |загаловак=Tyndale Bible Dictionary |выдавецтва=Tyndale House Publishers |год=2001 |isbn=0-8423-7089-7 |мова=en |ref=Elwell}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Эклезiялогія]]
[[Катэгорыя:Хрысціянскае багаслоўе]]
[[Катэгорыя:Хрысціянства]]</text>
      <sha1>ail4y35jcs11ax37d8q4a934w0438dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айкша</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807560</id>
    <revision>
      <id>5142654</id>
      <parentid>5141181</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T13:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Згадкі ў крыніцах */</comment>
      <origin>5142654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22458" sha1="01358tlxed3v8d34hewjizekm2n2m7q" xml:space="preserve">{{ДД}}

'''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання.

== Згадкі ў крыніцах ==
Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць [[пасольства Альгерда да Джанібека|пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека]], апошнім у спісе паслоў названы Айкша{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых іх у Маскву праз свайго пасла Татуя, вялікія князь Сямён Іванавіч адпусціў іх толькі ў 1349 годзе, пасля падарункаў і саступак ад Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце.

Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== У гістарыяграфіі ==
У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі шваграм князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}.

Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст можа быць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}.

Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}.

== Якша Літавор ==

=== Грамата 1374 года ===
Сярод іншага, аргументам за магчымую аўтэнтычнасць дакумента Ліцкевіч дае «''не ясныя … матывы, палітычны і эканамічны сэнс''» для фальсіфікацыі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Тым часам як менавіта за гэтыя землі з XVI ст. і цягам чатырохсот гадоў судзіліся камянецкія мяшчане, якія таксама мелі на іх {{Не перакладзена 5|Грамата князёў Карыятавічаў|грамату Юрыя Карыятавіча|uk|Грамота князів Коріятовичів}} ад 7 лютага 1473 года.

Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}.

На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}.

Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}.

=== Магчымыя нашчадкі ===
Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}}
* {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}
* {{артыкул
 |аўтар         = Polechow S.
 |загаловак     = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda
 |арыгінал      = 
 |спасылка      = https://www.academia.edu/42106512/
 |мова          = pl
 |адказны       = 
 |аўтар выдання = 
 |выданне       = Studia z Dziejów Średniowiecza
 |тып           = 
 |месца         = Gdańsk
 |выдавецтва    = 
 |год           = 2019
 |выпуск        = 
 |том           = 23
 |нумар         = 
 |старонкі      = 199—215
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       =
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = Polechow
 |archiveurl    =
 |archivedate   =
}}
* {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }}
* {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Баяры літоўскія]]</text>
      <sha1>01358tlxed3v8d34hewjizekm2n2m7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142655</id>
      <parentid>5142654</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T13:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Згадкі ў крыніцах */</comment>
      <origin>5142655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22447" sha1="4z3chlx7k456yxxxypc4v31w64vhcsl" xml:space="preserve">{{ДД}}

'''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання.

== Згадкі ў крыніцах ==
Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць [[пасольства Альгерда да Джанібека|пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека]], апошнім у спісе паслоў названы Айкша{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Урэшце Джанібек выдаў літвінаў у Маскву праз свайго пасла Татуя, вялікія князь Сямён Іванавіч адпусціў іх толькі ў 1349 годзе, пасля падарункаў і саступак ад Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце.

Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== У гістарыяграфіі ==
У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі шваграм князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}.

Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст можа быць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}.

Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}.

== Якша Літавор ==

=== Грамата 1374 года ===
Сярод іншага, аргументам за магчымую аўтэнтычнасць дакумента Ліцкевіч дае «''не ясныя … матывы, палітычны і эканамічны сэнс''» для фальсіфікацыі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Тым часам як менавіта за гэтыя землі з XVI ст. і цягам чатырохсот гадоў судзіліся камянецкія мяшчане, якія таксама мелі на іх {{Не перакладзена 5|Грамата князёў Карыятавічаў|грамату Юрыя Карыятавіча|uk|Грамота князів Коріятовичів}} ад 7 лютага 1473 года.

Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}.

На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}.

Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}.

=== Магчымыя нашчадкі ===
Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}}
* {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}
* {{артыкул
 |аўтар         = Polechow S.
 |загаловак     = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda
 |арыгінал      = 
 |спасылка      = https://www.academia.edu/42106512/
 |мова          = pl
 |адказны       = 
 |аўтар выдання = 
 |выданне       = Studia z Dziejów Średniowiecza
 |тып           = 
 |месца         = Gdańsk
 |выдавецтва    = 
 |год           = 2019
 |выпуск        = 
 |том           = 23
 |нумар         = 
 |старонкі      = 199—215
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       =
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = Polechow
 |archiveurl    =
 |archivedate   =
}}
* {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }}
* {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Баяры літоўскія]]</text>
      <sha1>4z3chlx7k456yxxxypc4v31w64vhcsl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142656</id>
      <parentid>5142655</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T13:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Згадкі ў крыніцах */</comment>
      <origin>5142656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22473" sha1="r6s6x6i3xf0hhc7w6ktsnucf64wdgfq" xml:space="preserve">{{ДД}}

'''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання.

== Згадкі ў крыніцах ==
Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць [[пасольства Альгерда да Джанібека|пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека]], апошнім у спісе паслоў названы Айкша{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Урэшце Джанібек выдаў літвінаў у Маскву праз свайго пасла Татуя, вялікія князь [[Сямён Горды|Сямён Іванавіч]] адпусціў іх толькі ў 1349 годзе, пасля падарункаў і саступак ад Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце.

Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== У гістарыяграфіі ==
У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі шваграм князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}.

Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст можа быць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}.

Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}.

== Якша Літавор ==

=== Грамата 1374 года ===
Сярод іншага, аргументам за магчымую аўтэнтычнасць дакумента Ліцкевіч дае «''не ясныя … матывы, палітычны і эканамічны сэнс''» для фальсіфікацыі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Тым часам як менавіта за гэтыя землі з XVI ст. і цягам чатырохсот гадоў судзіліся камянецкія мяшчане, якія таксама мелі на іх {{Не перакладзена 5|Грамата князёў Карыятавічаў|грамату Юрыя Карыятавіча|uk|Грамота князів Коріятовичів}} ад 7 лютага 1473 года.

Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}.

На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}.

Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}.

=== Магчымыя нашчадкі ===
Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}}
* {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}
* {{артыкул
 |аўтар         = Polechow S.
 |загаловак     = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda
 |арыгінал      = 
 |спасылка      = https://www.academia.edu/42106512/
 |мова          = pl
 |адказны       = 
 |аўтар выдання = 
 |выданне       = Studia z Dziejów Średniowiecza
 |тып           = 
 |месца         = Gdańsk
 |выдавецтва    = 
 |год           = 2019
 |выпуск        = 
 |том           = 23
 |нумар         = 
 |старонкі      = 199—215
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       =
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = Polechow
 |archiveurl    =
 |archivedate   =
}}
* {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }}
* {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Баяры літоўскія]]</text>
      <sha1>r6s6x6i3xf0hhc7w6ktsnucf64wdgfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142850</id>
      <parentid>5142656</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T22:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Якша Літавор */</comment>
      <origin>5142850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22473" sha1="gr14z1avyye191ccrpprs5gzrl01dd6" xml:space="preserve">{{ДД}}

'''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання.

== Згадкі ў крыніцах ==
Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць [[пасольства Альгерда да Джанібека|пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека]], апошнім у спісе паслоў названы Айкша{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Урэшце Джанібек выдаў літвінаў у Маскву праз свайго пасла Татуя, вялікія князь [[Сямён Горды|Сямён Іванавіч]] адпусціў іх толькі ў 1349 годзе, пасля падарункаў і саступак ад Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце.

Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== У гістарыяграфіі ==
У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі шваграм князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}.

Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст можа быць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}.

Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}.

== Якша Літавор ==

=== Грамата 1374 года ===
Сярод іншага, аргументам за магчымую аўтэнтычнасць дакумента Ліцкевіч дае «''не ясныя … матывы, палітычны і эканамічны сэнс''» для фальсіфікацыі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Тым часам як менавіта за гэтыя землі з XVI ст. і цягам чатырохсот гадоў судзіліся камянецкія мяшчане, якія таксама мелі на іх {{Не перакладзена 5|Грамата князёў Карыятавічаў|грамату Юрыя Карыятавіча|uk|Грамота князів Коріятовичів}} ад 7 лютага 1374 года.

Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}.

На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}.

Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}.

=== Магчымыя нашчадкі ===
Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}.

На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}}
* {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}
* {{артыкул
 |аўтар         = Polechow S.
 |загаловак     = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda
 |арыгінал      = 
 |спасылка      = https://www.academia.edu/42106512/
 |мова          = pl
 |адказны       = 
 |аўтар выдання = 
 |выданне       = Studia z Dziejów Średniowiecza
 |тып           = 
 |месца         = Gdańsk
 |выдавецтва    = 
 |год           = 2019
 |выпуск        = 
 |том           = 23
 |нумар         = 
 |старонкі      = 199—215
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       =
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = Polechow
 |archiveurl    =
 |archivedate   =
}}
* {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }}
* {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }}
* {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Баяры літоўскія]]</text>
      <sha1>gr14z1avyye191ccrpprs5gzrl01dd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Расатам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807613</id>
    <revision>
      <id>5142727</id>
      <parentid>5139493</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5142727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1272" sha1="1i637uc12dmeityffq4h1fe65pn4eb9" xml:space="preserve">{{Картка кампаніі}}
«'''Расатам'''» ({{lang-ru|Росатом}}) — [[Расія|расійская]] дзяржаўная карпарацыя [[ядзерная энергетыка|атамнай энергетыкі]]. Рэгулюе і наглядае за бяспекай і эксплуатацыяй атамных электрастанцый, прадстаўляе Расію ў міжнародных арганізацыях, якія займаюцца мірным выкарыстаннем ядзернай энергіі, займаецца ядзернымі даследваннямі, распрацоўкай рэактараў і вытворчасцю ядзернага паліва.

У складзе карпарацыі знаходзіцца 350 даччыных кампаній.

Штаб-кватэра знаходзіцца ў [[Масква|Маскве]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Hofstad, Knut: Rosatom i Store norske leksikon på snl.no. Hentet 10. mai 2026 fra https://snl.no/Rosatom

{{ВС}}
[[Катэгорыя:Ядзерная энергетыка]]
[[Катэгорыя:Энергетыка Расіі]]
[[Катэгорыя:Кампаніі Расіі]]</text>
      <sha1>1i637uc12dmeityffq4h1fe65pn4eb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Монтэ-Касіна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807617</id>
    <revision>
      <id>5142943</id>
      <parentid>5139095</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Антычнасць і заснаванне */</comment>
      <origin>5142943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28779" sha1="bg80405kn427qp4dgvd4eu5usmp6aqn" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Кляштар
|Беларуская назва         = Абацтва Монтэ-Касіна
|Арыгінальная назва       = {{lang-it|Abbazia di Montecassino}}
|Выява                    = Monte Cassino Opactwo 1.JPG
|Подпіс выявы             = Абацтва Монтэ-Касіна на гары
|Шырыня выявы             = 
|Сучасны статус           = Дзеючы
|Краіна                   = {{Сцягафікацыя|Італія}}
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Рэгіён
|Месцазнаходжанне         = [[Лацыа]], [[Правінцыя Фразінонэ|Фразінонэ]], каля г. [[Касіна]]
|lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 29 |lat_sec = 24
|lon_dir = E |lon_deg = 13 |lon_min = 48 |lon_sec = 50
|region                   = IT
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = [[Каталіцтва]]
|Епархія                  = Тэрытарыяльнае абацтва, падпарадкаванае [[Святы Прастол|Святому Прастолу]]
|Ордэнская прыналежнасць  = [[Бенедыкцінцы]]
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = Неапалітанскае [[барока]] (пасля рэканструкцыі)
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = [[Бенедыкт Нурсійскі]]
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 529
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 1866 (нацыяналізаваны дзяржавай)
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 
|Рэліквіі                 = Мошчы святога Бенедыкта і святой Схаластыкі
|Сучасны стан             = Адбудаваны
|Сайт                     =[http://www.abbaziamontecassino.org/ abbaziamontecassino.org]
|Commons                  = Category:Monte Cassino Abbey
}}

'''Мо́нтэ-Касі́на''' ({{lang-it|Montecassino, Monte Cassino}}, ад {{lang-la|Mons Casinus}} — «казінская скала») — скалісты пагорак вышынёй 520 метраў і аднайменнае бенедыкцінскае [[абацтва]], размешчаныя на захад ад горада [[Касіна]] ў рэгіёне [[Лацыа]] (Італія), у даліне ракі Ліры, прыкладна за 120 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад [[Рым]]а і за 100 кіламетраў ад [[Неапаль|Неапаля]].

Кляштар быў заснаваны каля 529 года святым [[Бенедыкт Нурсійскі|Бенедыктам Нурсійскім]] на месцы рымскага паселішча Казінум. Гэта самы стары і адзін з найбуйнейшых каталіцкіх манастыроў у Еўропе, які стаў галоўнай рэзідэнцыяй і гістарычным цэнтрам ордэна [[Бенедыкцінцы|бенедыкцінцаў]]. Менавіта для гэтай супольнасці быў напісаны знакаміты «[[Статут Бенедыкта]]». На працягу сваёй доўгай гісторыі кляштар неаднаразова разбураўся нашэсцямі, землетрасеннямі і войнамі, у тым ліку падчас жорсткіх баёў у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], пасля чаго адбудоўваўся нанова.

== Гісторыя ==

=== Антычнасць і заснаванне ===
Гісторыя Монтэ-Касіна шчыльна звязана з бліжэйшым горадам Касіна, які ўпершыню быў заселены ў V стагоддзі да н.э. народам [[Вольскі (народ)|вольскаў]]. Гэтыя плямёны кантралявалі значную частку цэнтральнай Італіі і пабудавалі цытадэль на вяршыні гары. У 312 годзе да н.э. вольскі былі разбітыя рымлянамі. Рымляне назвалі паселішча Казінум і пабудавалі на месцы цытадэлі храм, прысвечаны [[Апалон]]а, а таксама храмы ў гонар [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэра]] і [[Венера (міфалогія)|Венеры]]. Сучасныя раскопкі не выявілі рэшткаў самога храма, аднак манументальныя руіны амфітэатра, тэатра і маўзалея сведчаць пра значнае багацце рымскага горада&lt;ref name=&quot;IDHP&quot;&gt;{{кніга |загаловак=International Dictionary of Historic Places: Volume 3 Southern Europe |рэдактар=Trudy Ring, Robert M. Salkin, Sharon La Boda |год=1995 |выдавецтва=Fitzroy Dearborn Publishers |месца=Chicago, IL |старонкі=132}}&lt;/ref&gt;. З прыняццем хрысціянства Рымскай імперыяй горад стаў цэнтрам епархіі ў V стагоддзі нашай эры, аднак з-за адсутнасці моцнай абароны ён часта цярпеў ад нападаў варвараў, у прыватнасці, быў спустошаны [[Остготы|остготамі]], і паступова прыйшоў у заняпад&lt;ref name=&quot;IDHP&quot;/&gt;.

[[Файл:Cathedral (Monte Cassino) - Facade.jpg|міні|злева|250px|Фасад кляштарскага сабора на гары.]]
Каля 529 года святы [[Бенедыкт Нурсійскі]], які да гэтага ўжо стварыў некалькі кляштараў у [[Суб'яка]], прыбыў на Монтэ-Касіна. Паводле агіяграфіі, напісанай Папам [[Грыгорый I (Папа Рымскі)|Грыгорыем I Вялікім]], першае, што зрабіў Бенедыкт — разбіў статую [[Апалон|Апалона]] і знішчыў язычніцкі алтар. Сваё новае месца жыхарства ён прысвяціў [[Іаан Хрысціцель|Іаану Хрысціцелю]], пабудаваўшы капліцу на месцы былога алтара, а сам храм Апалона пераабсталяваў у капліцу ў гонар [[Марцін Турскі|святога Марціна Турскага]]. Папа Грыгорый I так апісваў гэтыя падзеі&lt;ref name=&quot;Pope&quot;&gt;{{кніга |загаловак=The Life of Saint Benedict |аўтар=Pope Gregory I |перакладчык=Terrence Kardong, OSB |раздзел=7:10–11 |старонкі=49 |выдавецтва=Liturgical Press |год=2009 |месца=Collegeville, MN}}&lt;/ref&gt;:
{{цытата|Цытадэль пад назвай Казінум размешчана на схіле высокай гары. Гара хавае гэтую цытадэль на шырокім выступе. Затым яна ўзвышаецца на тры мілі над ёй, нібы яе вяршыня імкнецца да нябёсаў. Там быў старажытны храм, у якім неразумныя мясцовыя сяляне пакланяліся Апалону паводле старога язычніцкага абраду. Вакол яго вырас гай, прысвечаны пакланенню дэманам, дзе нават у той час дзікі натоўп усё яшчэ аддаваўся нечысцівым ахвярапрынашэнням. Калі прыбыў муж Божы [Бенедыкт], ён разбіў ідал, перакуліў алтар і высекаў гай… І ён заклікаў людзей гэтай акругі да веры сваёй няспыннай пропаведдзю.
{{арыгінальны тэкст|en|Now the citadel called Casinum is located on the side of a high mountain. The mountain shelters this citadel on a broad bench. Then it rises three miles above it as if its peak tended toward heaven. There was an ancient temple there in which Apollo used to be worshipped according to the old pagan rite by the foolish local farmers. Around it had grown up a grove dedicated to demon worship, where even at that time a wild crowd still devoted themselves to unholy sacrifices. When [Benedict] the man of God arrived, he smashed the idol, overturned the altar and cut down the grove of trees. He built a chapel dedicated to St. Martin in the temple of Apollo and another to St. John where the altar of Apollo had stood. And he summoned the people of the district to the faith by his unceasing preaching.}}
}}

Біяграфія сцвярджае, што [[Сатана]] жорстка супраціўляўся манахам: нябачна садзіўся на камяні, робячы іх непад’ёмнымі, абвальваў сцены, а таксама ствараў ілюзіі пажараў. Даследчыкі адзначаюць уплыў «Жыція святога Марціна» [[Сульпіцый Север|Сульпіцыя Севера]] на гэтыя апісанні&lt;ref name=&quot;Vogue&quot;&gt;{{кніга |загаловак=The Life of St. Benedict |аўтар=Gregory the Great |іншыя=Commentary by Adalbert de Vogüé |перакладчык=Hilary Costello and Eoin de Bhaldraithe |выдавецтва=St. Bede's Publications |месца=Petersham, MA |год=1993}}&lt;/ref&gt;. Бенедыкт заставаўся ў Монтэ-Касіна да канца сваіх дзён. Менавіта тут ён напісаў свой «[[Статут Бенедыкта]]», які стаў асновай заходнееўрапейскага манаства. У ім ён сфармуляваў прынцыпы жыцця: малітва, фізічная праца і чытанне духоўнай літаратуры. Таксама Бенедыкт заснаваў пры кляштары [[шпіталь]], дзе манахі даглядалі хворых, што лічыцца першай падобнай установай у Еўропе новай эпохі. У 542 годзе кляштар наведаў кароль остготаў [[Тотыла]]. Бенедыкт памёр каля 547 года і быў пахаваны ў капліцы святога Іаана Хрысціцеля разам са сваёй сястрой — [[Святая Схаластыка|святой Схаластыкай]].

=== Сярэднявечча ===
[[Файл:Monte Cassino Benedykt Scholastyka.JPG|міні|Святы Бенедыкт і святая Схаластыка.]]
Выдатнае стратэгічнае становішча кляштара рабіла яго пастаяннай мішэнню. Першае разбурэнне адбылося каля 580 ці 581 года падчас нашэсця [[Лангабарды|лангабардаў]]. Манахі збеглі ў Рым на [[Латэранскі ўзгорак]], а ў 672 годзе мошчы святога Бенедыкта былі перанесены ў [[Абацтва Флёры|кляштар Флеры]] ў Францыю. Больш за стагоддзе Монтэ-Касіна заставаўся ў руінах.

Аднаўленне пачалося ў 718 годзе абатам Петронаксам з [[Брэшыя|Брэшыі]] пры падтрымцы Папы [[Грыгорый II (Папа Рымскі)|Грыгорыя II]] і герцага [[Рамуальд II Беневенцкі|Рамуальда II Беневенцкага]]. У гэты перыяд у кляштары працавалі [[Карламан (маярдом франкаў)|Карламан]] (сын [[Карл Мартэл|Карла Мартэла]]), былы кароль лангабардаў [[Ратхіс]] і выдатны гісторык [[Павел Дыякан]]. У 744 годзе герцаг [[Гізульф II Беневенцкі]] падараваў абацтву землі, што стварыла так званую ''Terra Sancti Benedicti'' (Зямлю Святога Бенедыкта) — свецкую дзяржаву кляштара, падпарадкаваную толькі Папу Рымскаму.

У 883 годзе кляштар зноў быў спустошаны і спалены, на гэты раз [[Сарацыны|сарацынамі]]. Абат Бертарый быў забіты. Манахі перасяліліся спачатку ў [[Тэана]], а з 914 года — у [[Капуя|Капую]]. Аднавіць жыццё на гары ўдалося толькі ў 949 годзе дзякуючы абату Алігерну.

[[Файл:Nuremberg chronicles f 144r 2.jpg|міні|злева|Выгляд абацтва ў канцы XV стагоддзя. [[Ксілаграфія]] з «[[Нюрнбергская хроніка|Нюрнбергскай хронікі]]» (1493).]]
Залаты век Монтэ-Касіна прыпаў на XI—XII стагоддзі падчас кіравання абата Дэзідэрыя (1058—1087 гады), які пазней стаў Папам [[Віктар III|Віктарам III]]. У гэты час кляштар быў цалкам перабудаваны і ўпрыгожаны майстрамі з [[Амальфі]], [[Ламбардыя|Ламбардыі]] і нават [[Канстанцінопаль|Канстанцінопаля]]. 1 кастрычніка 1071 года Папа [[Аляксандр II (Папа Рымскі)|Аляксандр II]] асвяціў новую базіліку. Па загадзе Дэзідэрыя былі наняты візантыйскія майстры, якія стварылі выдатныя мазаікі (знішчаныя ў пазнейшыя стагоддзі, захаваліся толькі невялікія фрагменты). Кляштар ператварыўся ў найбуйнейшы культурны цэнтр Еўропы. Бібліятэка сабрала дзясяткі тысяч рукапісаў, у тым ліку творы [[Гален|Галена]], [[Гіпакрат|Гіпакрата]], [[Цыцэрон|Цыцэрона]]. У скрыпторыі манахі не толькі капіравалі кнігі, але і выкарыстоўвалі асаблівы «беневенцкі шрыфт». Менавіта праца бенедыкцінцаў па захаванні медыцынскіх ведаў антычнасці дала штуршок да стварэння першага ў Еўропе ўніверсітэта — [[Салернская медыцынская школа|медыцынскай школы ў Салерна]]. З ліку манахаў выйшлі тры рымскія Папы: [[Стэфан IX]], [[Віктар III]] і [[Геласій II]].

У XIII стагоддзі пачаўся паступовы заняпад. У 1230 і 1239 гадах імператар [[Фрыдрых II Штаўфен|Фрыдрых II]] размяшчаў тут свае войскі і выганяў манахаў падчас канфлікту з Папствам. Моцнае землетрасенне 1349 года, якое адчувалася ва ўсёй Італіі, ператварыла будынкі ў руіны. Папа [[Урбан V]] патрабаваў ад усіх бенедыкцінскіх кляштароў фінансавай дапамогі на аднаўленне святыні.

=== Новы час ===
[[Файл:&quot;Montecasino&quot; (22265553712).jpg|міні|Абацтва на гравюры з кнігі Джавані Батыста Пачычэлі (1703).]]
У 1321 годзе Папа [[Ян XXII]] узвёў царкву Монтэ-Касіна ў ранг кафедральнага сабора, што пазбавіла кляштар незалежнасці ад епіскапскага ўмяшання, аднак у 1367 годзе Папа [[Урбан V]] адмяніў гэтае рашэнне. У 1505 годзе кляштар быў далучаны да [[абацтва Санта-Джусціна]] ў [[Падуя|Падуі]].

Свой сучасны выгляд, з характэрнай архітэктурай неапалітанскага [[барока]], кляштар набыў пасля рэканструкцый XVII стагоддзя. Інтэр’еры былі аздоблены працамі такіх мастакоў, як [[Лука Джардана]], [[Франчэска Салімена]] і [[Франчэска дэ Мура]]. Бібліятэка і архівы працягвалі захоўваць бясцэнныя старажытныя манускрыпты.

У 1799 годзе абацтва было захоплена і разрабавана французскімі войскамі Напалеона. З 1866 года, пасля скасавання італьянскіх кляштароў, Монтэ-Касіна перайшло ва ўласнасць дзяржавы і стала нацыянальным помнікам, а манахі засталіся ў ім у якасці захавальнікаў яго скарбаў.

=== Бітва пад Монтэ-Касіна (1944) ===
{{Асноўны артыкул|Бітва пад Монтэ-Касіна}}
[[Файл:Peter McIntyre, Air raid at Monte Cassino, February 1944 (16291761647).jpg|міні|Паветраны налёт на Монтэ-Касіна 15 лютага 1944 года. Карціна [[Пітэр Макінтайр|Пітэра Макінтайра]].]]
[[Файл:Bundesarchiv Bild 146-2005-0004, Italien, Monte Cassino.jpg|міні|Руіны Монтэ-Касіна пасля бамбардзіровак саюзнікаў (люты 1944 г.).]]

Пасля [[Капітуляцыя Італіі|капітуляцыі Італіі]] 8 верасня 1943 года і [[Італьянская кампанія (1943—1945)|абвяшчэння вайны Германіі]], нямецкія войскі стварылі ўмацаваную «[[Лінія Густава|Лінію Густава]]» пад камандаваннем генерала [[Генрых фон Фітынгоф|Генрыха фон Фітынгофа]]. Гэтая абарончая лінія праходзіла непасрэдна праз гару Монтэ-Касіна, перакрываючы саюзнікам шлях на [[Рым]]. Нягледзячы на гэта, нямецкі галоўнакамандуючы ў Італіі фельдмаршал [[Альберт Кесельрынг]], разумеючы гістарычную каштоўнасць кляштара, загадаў сваім войскам не выкарыстоўваць сам будынак як умацаванне і трымацца на адлегласці 300 метраў ад яго.

Разумеючы пагрозу, у снежні 1943 года нямецкія афіцэры падпалкоўнік [[Юліус Шлегель]] (католік) і капітан [[Максіміліян Бекер]] (пратэстант) арганізавалі маштабную эвакуацыю кляштарскіх скарбаў у [[Ватыкан]]. Яны вывезлі каля 1200 бясцэнных дакументаў, манускрыпты [[Цыцэрон|Цыцэрона]], [[Гарацый|Гарацыя]] і [[Вергілій|Вергілія]], а таксама карціны [[Тыцыян]]а, [[Леанарда да Вінчы]] і [[Тынтарэта]] на 120 грузавіках, што выратавала іх ад поўнага знішчэння.

З студзеня па май 1944 года вакол кляштара разгарнулася адна з самых крывавых бітваў Другой сусветнай вайны. Саюзнікі, абапіраючыся на памылковыя даныя разведкі і лічачы, што немцы выкарыстоўваюць абацтва як назіральны пункт, прынялі рашэнне аб яго знішчэнні. 15 лютага 1944 года 142 амерыканскія цяжкія бамбардзіроўшчыкі ([[Boeing B-17 Flying Fortress]]) і 87 іншых самалётаў скінулі сотні тон бомбаў, ператварыўшы гістарычны помнік у кучу друзу. Ніякіх нямецкіх салдат у будынку не было; загінулі каля 230 італьянскіх мірных жыхароў, якія шукалі там прытулку. Толькі пасля разбурэння нямецкія парашутысты ({{lang-de|Fallschirmjäger}}) занялі руіны кляштара, якія аказаліся ідэальным абарончым рубяжом&lt;ref&gt;{{кніга| аўтар=Atkinson, Rick| загаловак=The Day of Battle: the War in Sicily and Italy, 1943–1944| месца=New York| выдавецтва=Henry Holt| isbn=978-0-8050-6289-2| год=2007}}&lt;/ref&gt;. У маі 1944 года, пасля шматлікіх кровапралітных штурмаў, руіны былі канчаткова ўзятыя 2-м польскім корпусам пад камандаваннем генерала [[Уладзіслаў Андэрс|Уладзіслава Андэрса]].

=== Пасляваенная гісторыя ===
[[Файл:Monte Cassino Abbey (view from Polish cemetery).jpg|міні|злева|250px|Панарамны від на абацтва з Польскіх ваенных могілак.]]
Пасля заканчэння вайны італьянскі ўрад прафінансаваў поўнае аднаўленне кляштара. Працамі кіраваў архітэктар [[Джузэпэ Брэчыа Фратадокі]]. Базіліка была нанова асвечана Папам [[Павел VI|Паўлам VI]] 24 кастрычніка 1964 года. Падчас рэканструкцыі выратаваная бібліятэка знаходзілася ў [[Абацтва Святога Ераніма (Рым)|абацтве Святога Ераніма]] ў Рыме&lt;ref&gt;{{кніга |выдавецтва=Harvard University Press |isbn=0674586557 |аўтар=Bloch, Herbert |загаловак=Monte Cassino in the Middle Ages |месца=Cambridge, MA |год=1986 |том=1 |старонкі=xix}}&lt;/ref&gt;.

У кастрычніку 2014 года Папа [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]] рэарганізаваў тэрытарыяльную юрысдыкцыю абацтва. 53 прыходы, якія гістарычна належалі Монтэ-Касіна, былі перададзены суседняй [[Дыяцэзія Сора-Касіна-Аквіна-Пантэкорва|дыяцэзіі Сора-Касіна-Аквіна-Пантэкорва]]. Пад юрысдыкцыяй абата засталася толькі тэрыторыя самога кляштара. Новым абатам стаў Даната Альяры, а ў 2023 годзе яго змяніў Антоніа Лука Фаліка.

== Вядомыя асобы і пахаванні ==
Монтэ-Касіна з’яўляецца месцам пахавання многіх выдатных гістарычных дзеячаў і святых:
* Святы [[Бенедыкт Нурсійскі]] (заснавальнік кляштара)
* Святая [[Схаластыка]] (сястра Бенедыкта)
* [[Карламан (маярдом франкаў)|Карламан]] (сын [[Карл Мартэл|Карла Мартэла]], брат Піпіна Кароткага)
* Папа [[Віктар III]] (у міру абат Дэзідэрый)
* Кардынал [[Даменіка Барталіні]] (1813—1887)
* [[П’ера Злашчасны]] (старэйшы сын [[Ларэнца Медычы]])
* Генерал [[Уладзіслаў Андэрс]] і салдаты 2-га польскага корпуса (пахаваныя на асобных [[Польскія ваенныя могілкі ў Монтэ-Касіна|ваенных могілках]] каля кляштара).

== Цікавыя факты ==
* Лічыцца, што менавіта кляштар Монтэ-Касіна і яго бібліятэка сталі прататыпам бенедыкцінскага кляштара ў знакамітым рамане [[Умберта Эка]] «[[Імя ружы]]».
* Паводле адной з распаўсюджаных легендаў, прычынай саюзніцкай бамбардзіроўкі ў 1944 годзе магла стаць памылка перакладчыка: нямецкае скарачэнне ў радыёперахопе «Abt.» пераклалі як «Abteilung» (ваеннае падраздзяленне), хаця насамрэч магло мецца на ўвазе «Abtei» (абацтва)&lt;ref name=&quot;ChC&quot;&gt;Christian Centner ''Chronik. Zweiter Weltkrieg.'' Otus Verlag AG, St.Gallen, 2007 ISBN 978-3-907200-56-8&lt;/ref&gt;.
* У папулярнай шматкарыстальніцкай гульні «[[World of Tanks]]» лакацыя вакол Монтэ-Касіна стала прататыпам для гульнявой карты «Кляштар».

== Галерэя ==
&lt;gallery mode=packed heights=&quot;180px&quot;&gt;
Cattedrale Monte Cassino - Interno.jpg|Інтэр'ер сабора ў Монтэ-Касіна (неапалітанскае барока)
Monte Cassino Cathedral Organ.jpg|Арган у хорах сабора
01 Monte Cassino Cathedral High Altar.jpg|Галоўны алтар
Monte Cassino Crypt 1.jpg|Крыпта сабора
Monte Cassino Cathedral Choir stalls.jpg|Крэслы ў хорах
Monte Cassino View.jpg|Выгляд на даліну з тэрыторыі сабора
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=Atkinson, Rick|загаловак=The Day of Battle: the War in Sicily and Italy, 1943–1944|месца=New York|выдавецтва=Henry Holt|isbn=978-0-8050-6289-2|год=2007}}
* {{кніга|аўтар=Bloch, Herbert|загаловак=Monte Cassino in the Middle Ages|том=1|год=1986|месца=Rome|выдавецтва=Edizioni di Storia e Letteratura}}
* {{кніга|аўтар=Christie, Neil|загаловак=From Constantine to Charlemagne: An Archaeology of Italy AD 300–800|год=2006|выдавецтва=Ashgate Publishing|isbn=1-85928-421-3}}
* {{кніга|аўтар=Hapgood, David; Richardson, David|загаловак=Monte Cassino: The Story of the Most Controversial Battle of World War II|выдавецтва=Da Capo|месца=Cambridge Mass.|год=2002|isbn=0-306-81121-9}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.abbaziamontecassino.org/ Афіцыйны сайт абацтва Монтэ-Касіна]

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Каталіцкія кляштары Італіі]]
[[Катэгорыя:Абацтвы]]
[[Катэгорыя:Бенедыкцінскія кляштары]]
[[Катэгорыя:Кляштары, заснаваныя ў 6 стагоддзі]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 529 годзе]]
[[Катэгорыя:Пагоркі Італіі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Лацыа]]
[[Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні]]</text>
      <sha1>bg80405kn427qp4dgvd4eu5usmp6aqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Успышка хантавіруса на MV Hondius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807636</id>
    <revision>
      <id>5142789</id>
      <parentid>5142122</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5142789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40586" sha1="464n280wag2ftlmyjtwoy3qo7ni6l8l" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
[[File:2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg|міні|300пкс|Судна MV Hondius у чэрвені 2025 года.]]
У красавіку—маі [[2026]] года на борце [[нідэрланды|нідэрландскага]] экспедыцыйнага круізнага судна MV Hondius падчас рэйса па [[Атлантычны акіян|Паўднёвай Атлантыцы]] адбылася ўспышка [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканая [[вірус Андэс|вірусам Андэс]]. Па даных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] на 8 мая, зарэгістравана восем выпадкаў захворвання (пяць пацверджаны лабараторна, тры разглядаліся як падазроныя), тры чалавекі памерлі. Брытанскае агенцтва UKHSA паведаміла яшчэ аб адным пацверджаным выпадку, што дае ў сукупнасці да дзевяці хворых і шэсць пацверджаных выпадкаў.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Успышка адбылася на фоне найбуйнейшай за дзесяцігоддзе эпідэміі хантавіруса ў [[Аргенціна|Аргенціне]] (101 выпадак у эпідсезоне 2025—2026 гадоў, лятальнасць звыш 31 %) і выклікала экстранныя меры рэагавання як мінімум у 12 краінах на чатырох кантынентах.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://gxpnews.net/2026/05/v-argentine-zafiksirovali-krupnejshuyu-za-poslednee-desyatiletie-vspyshku-hantavirusa/ |title=В Аргентине зафиксировали крупнейшую за последнее десятилетие вспышку хантавируса |publisher=GxP News |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Перадгісторыя ==
=== Судна MV Hondius ===
MV Hondius — экспедыцыйнае круізнае судна нідэрландскай кампаніі Oceanwide Expeditions, уведзенае ў эксплуатацыю ў 2019 годзе. Судна месціць 196 пасажыраў у 95 каютах і экіпаж з 72 чалавек, мае лядовы клас і выкарыстоўваецца для палярных экспедыцый у [[Антарктыка|Антарктыку]] і [[Арктыка|Арктыку]].&lt;ref name=&quot;oceanwide&quot;&gt;{{cite web |url=https://oceanwide-expeditions.com/de/unsere-schiffe/m-v-hondius-1 |title=M/V Hondius |publisher=Oceanwide Expeditions |access-date=2026-05-09 |lang=de}}&lt;/ref&gt;

=== Вірус Андэс ===
[[Хантавірус]]ы перадаюцца людзям ад грызуноў пры ўдыханні аэразоляў, якія змяшчаюць мачу, фекаліі або сліну заражаных жывёл. [[Вірус Андэс]] (ANDV) — адзіны вядомы хантавірус, здольны ў рэдкіх выпадках перадавацца ад чалавека да чалавека, як правіла пры цесным і працяглым кантакце. Лятальнасць [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканага гэтым вірусам, дасягае 40-50 %; спецыфічнага лячэння і вакцыны не існуе. Інкубацыйны перыяд складае ад аднаго да шасці тыдняў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gazeta.ru/social/2026/05/08/22904701.shtml |title=Вспышка хантавируса: в каких странах его обнаружили, какие симптомы |publisher=[[Газета.ру]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Найбольш значная папярэдняя ўспышка з міжчалавечай перадачай адбылася ў 2018—2019 гадах у аргенцінскім горадзе Эпуэн, дзе адна крыніца заражэння прывяла да 34 выпадкаў інфекцыі і 11 смяротных зыходаў ад хантавіруснага лёгачнага сіндрому.&lt;ref name=&quot;livescience&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.livescience.com/health/live/hantivirus-cruise-friday-may-8 |title=Hantavirus cruise live updates |publisher=Live Science |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Эпідэміялагічны кантэкст у Аргенціне ===
Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя Аргенціны, у эпідэміялагічным сезоне 2025—2026 гадоў пацверджаны 101 выпадак хантавіруснай інфекцыі з 32 смяротнымі зыходамі (лятальнасць звыш 31 %). З пачатку 2026 года зарэгістравана 42 новых заражэння – паказчыкі значна перавышаюць эпідэмічны парог і з’яўляюцца рэкорднымі за апошняе дзесяцігоддзе. У краіне цыркулявалі штамы Orthohantavirus andesense і Orthohantavirus mamorense. Спецыялісты звязвалі рост захворвання з пашырэннем кантакту насельніцтва з прыроднымі тэрыторыямі, кліматычнымі зменамі і міграцыяй грызуноў-пераносчыкаў.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;vedomosti&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2026/05/07/1195788-vspishka-hantavirusa |title=В Аргентине произошла крупная вспышка хантавируса |publisher=[[Ведомости]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Храналогія падзей==

=== Папярэдняе падарожжа па Паўднёвай Амерыцы ===
Першым захварэлым (індэксным выпадкам) стаў 70-гадовы грамадзянін Нідэрландаў. З 27 лістапада 2025 па 1 красавіка 2026 года ён разам з жонкай (69 гадоў) здзяйсняў арніталагічную паездку па [[Чылі]], [[Уругвай|Уругваі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. 31 студзеня пара ўехала ў Аргенціну праз правінцыю [[Неукен (правінцыя)|Неукен]], а таксама наведала правінцыю [[Місьёнес (правінцыя)|Місьёнес]] — абодва рэгіёны з’яўляюцца эндэмічнымі па хантавірусе. 13 сакавіка яны выехалі ва Уругвай і вярнуліся ў Аргенціну 27 сакавіка, за чатыры дні да адплыцця. СААЗ меркавалі, што заражэнне адбылося менавіта падчас гэтай паездкі пры назіранні за птушкамі ў месцах пражывання грызуноў-носьбітаў віруса.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/07/world/hantavirus-ship-tenerife-outbreak-intl |title=From US to Singapore, countries race to track hantavirus |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-passengers-monitored-us-worldwide/ |title=5 U.S. states monitoring passengers who departed cruise ship stricken by hantavirus |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Міністэрства аховы здароўя краіны адзначыла, што ў правінцыі [[Вогненная Зямля (правінцыя)|Вогненная Зямля]], з адміністрацыйнага цэнтра якой Ушуаі выйшла судна, ніводнага выпадку хантавіруса не фіксавалася з моманту пачатку абавязковай рэгістрацыі ў 1996 годзе.&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

=== Экспедыцыя. Першыя смерці (красавік) ===
1 красавіка 2026 года MV Hondius выйшаў з [[Ушуая|Ушуаі]]. На борце знаходзілася 149 чалавек (уключаючы пасажыраў і экіпаж) з 23 краін, з запланаванымі прыпынкамі ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]], [[Паўднёвая Георгія|Паўднёвай Георгіі]], [[Трыстан-да-Кунья (астравы)|Трыстан-да-Кунья]], [[Востраў Святой Алены|востраве Святой Алены]], [[Востраў Ушэсця|востраве Ушэсця]] і [[астравы Зялёнага Мыса|Каба-Вердэ]], з канчатковым пунктам на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. 6 красавіка ў 70-гадовага нідэрландскага пасажыра з’явіліся ліхаманка, галаўны боль, боль у жываце і дыярэя. 11 красавіка, калі судна знаходзілася паміж Паўднёвай Георгіяй і востравам Святой Алены, ён памёр; прычыны смерці на той момант устанавіць не ўдалося.&lt;ref name=&quot;cbc-timeline&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/world/hantavirus-outbreak-timeline-cruise-ship-9.7190889 |title=A timeline of the deadly hantavirus outbreak that unfolded on a cruise ship |publisher=[[CBC News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

13—15 красавіка судна рабіла прыпынак на Трыстан-да-Кунья (брытанскай заморскай тэрыторыі ў Паўднёвай Атлантыцы). Пасажыры назіралі за дзікімі жывёламі на беразе.&lt;ref name=&quot;tristan&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

24 красавіка судна прыбыло да вострава Святой Алены. Цела загінулага было знята з борта; яго ўдава сышла на бераг са страўнікава-кішачнымі сімптомамі. Адначасова больш за 20 пасажыраў з не менш чым 12 краін пакінулі судна — праз два тыдні пасля першай смерці, — не ведаючы пра ўспышку. Сярод якія сышлі на бераг былі грамадзяне [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Тайвань|Тайваня]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Нідэрландаў і краін [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]].&lt;ref name=&quot;npr-passengers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/07/nx-s1-5814632/passengers-left-ship-hantavirus-st-helena |title=Health officials track dozens who left hantavirus-stricken ship after 1st fatality |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;&gt;{{cite web |url=https://theblueprint.ru/news/39610 |title=Более 20 человек успели сойти с круизного лайнера MV Hondius, где зафиксировали вспышку хантавируса |publisher=The Blueprint |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

25 красавіка ўдава вылецела рэйсам авіякампаніі Airlink у [[Яганэсбург]]; яе стан рэзка пагоршыўся ў палёце. 26 красавіка яна памерла ў бальніцы. 4 мая яе смерць была пацверджана ПЦР-тэстам як выкліканая хантавірусам. Паўднёваафрыканскія ўлады неадкладна пачалі трасіроўку кантактаў: усяго было ўстаноўлена больш за 60 чалавек, якія знаходзіліся ў кантакце з загінулай.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite web |url=https://time.com/article/2026/05/07/countries-hantavirus-hondius-cruise-ship/ |title=What Countries Are Linked to the Hantavirus Outbreak? |publisher=[[Time (журнал)|Time]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Яшчэ адзін пасажыр — 69-гадовы брытанец — захварэў 24 красавіка. 27 красавіка ён быў эвакуіраваны з востарва Ушэсця у [[ПАР]] і шпіталізаваны ў яганэсбургскую рэанімацыю. Менавіта ў яго 2 мая лабараторна ўпершыню пацвердзілі хантавірусную інфекцыю. Да 8 мая яго стан ацэньваўся як паляпшаецца.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;&gt;{{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Апавяшчэнне СААЗ. Трэцяя смерць. Пацвярджэнне віруса Андес (2—6 мая) ===
2 мая Вялікабрытанія апавясціла СААЗ аб кластары цяжкіх вострых рэспіраторных захворванняў на борце ў адпаведнасці з [[Міжнародныя медыка-санітарныя правілы|ММСП]]. У той жа дзень на борце памёр трэці пасажыр — грамадзянін (грамадзянка) [[Германія|Германіі]]: сімптомы пачаліся 28 красавіка. Цела заставалася на борце судна аж да руху на [[Тэнэрыфэ]].&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;livescience&quot;/&gt;

4 мая судна ўстала на якар у [[Прая|Праі]] (сталіца Каба-Вердэ). Медыцынскія каманды астраўной дзяржавы падняліся на борт для абследавання біяматэрыялаў. Улады правялі «тэхнічную і эпідэміялагічную ацэнку» і не дазволілі швартоўкі і высадкі пасажыраў з-за эпідэміялагічных рызык, аднак дазволілі эвакуіраваць трох цяжкахворых пасажыраў.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bfm.ru/news/605619 |title=Состояние пассажиров лайнера MV Hondius оценивается как стабильное |publisher=[[BFM.ru]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8634830 |title=Хантавирус на лайнере MV Hondius: три погибших и новые случаи |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

6 мая трое цяжкахворых (грамадзянін Германіі, грамадзянка Нідэрландаў і брытанскі член экіпажа) былі эвакуіраваны паветраным транспартам. Двое дастаўленыя ў [[Амстэрдам]] праз аэрапорт Схіпхол. Самалёт з трэцім пацыентам быў вымушаны здзейсніць незапланаваную пасадку на [[Гран-Канарыя|Гран-Канарыі]] для дазапраўкі пасля адмовы [[Марока]] ў дазволе на пасадку; акрамя таго, у пацыента ўзнікла няспраўнасць медыцынскага абсталявання. У той жа дзень у паўднёваафрыканскім Нацыянальным інстытуце па кантролі за захворваннямі (NICD) пацвердзілі, што ўзбуджальнікам зяўляецца вірус Андэс.&lt;ref name=&quot;cnn-may5&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/05/africa/cruise-ship-hantavirus-who-intl |title=Hantavirus cruise ship heads for Spain's Canary Islands |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-05 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;

Таксама 6 мая [[Швейцарыя]] пацвердзіла хантавірусную інфекцыю ў былога пасажыра, шпіталізаванага ва ўніверсітэцкай бальніцы [[Цюрых]]а: ён самастойна звярнуўся да ўрача пасля з’яўлення сімптомаў. Па дадзеных СААЗ, яго жонка не праяўляе сімптомаў, што дадаткова пацвярджае нізкую заразнасць віруса.&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) ===
6 мая судна накіравалася да Тэнэрыфэ (Канарскія астравы). На борце заставаліся 87 пасажыраў і 60 членаў экіпажа. Па словах аператара Oceanwide Expeditions, абстаноўка на борце была «спакойнай»; усе пасажыры і экіпаж знаходзіліся ў рэжыме самаізаляцыі па каютах з захаваннем фізічнай дыстанцыі. Ні ў аднаго з пакінутых на борце сімптомаў захворвання не назіраліся.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/hantavirus-live-updates-mv-hondius-canary-islands/?id=132746955 |title=Hantavirus live updates: CDC will bring Americans back to quarantine unit |publisher=[[ABC News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

7 мая краіны па ўсім свеце распачалі экстранныя меры для прадухілення далейшага распаўсюджвання: органы аховы здароўя на чатырох кантынентах шукалі пасажыраў, якія сышлі з судна да афіцыйнага выяўлення віруса, і ўсіх, хто знаходзіўся з імі ў цесным кантакце. Выконваючая абавязкі дырэктара СААЗ па пытаннях гатоўнасці да эпідэмій і пандэмій [[Марыя Ван Керкхове]] пацвердзіла, што арганізацыя прадугледжвае выбліск віруса Андэс; вынікі аналізаў у NICD павінны былі канчаткова пацвердзіць гэтую версію.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;docunion&quot;&gt;{{cite web |url=https://docunion.ru/news/chislo-sluchaev-zarazheniya-hantavirusom-na-lajnere-mv-hondius-vyroslo-do-semi |title=Число случаев заражения хантавирусом на лайнере MV Hondius выросло до семи |publisher=Docunion |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

8 мая прадстаўнік СААЗ Крысціян Ліндмаер на брыфінгу ў [[Жэнева|Жэневе]] пацвердзіў, што нават асобы ў цесным кантакце з хворымі — у тым ліку сцюардэса, якая абслугоўвала адну з пасажырак, і сцюардэса рэйса Airlink — атрымалі адмоўныя вынікі тэстаў. Паводле яго слоў, нават сумеснае пражыванне ў адной каюце не заўсёды прыводзіла да перадачы інфекцыі, што дэманструе вельмі абмежаваную здольнасць віруса да распаўсюджвання ад чалавека да чалавека. СААЗ падкрэсліла, што цяперашняя ўспышка прынцыпова адрозніваецца ад пандэміі [[COVID-19]].&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

У гэты ж дзень стала вядома, што трэці брытанскі грамадзянін з падазрэннем на хантавірус знаходзіцца на Трыстан-да-Кунья.&lt;ref name=&quot;npr-spain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/08/g-s1-121055/spain-readies-for-evacuations |title=Spain readies for evacuations as a hantavirus-hit cruise ship heads for Canary Islands |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) ===
Днём судна прыбыла ў порт Гранадылья-дэ-Абона (Тэнэрыфэ). Паколькі мясцовыя ўлады адмовіліся дазволіць судну ўстаць ля прычала, пасажыры павінны перабіраліся на бераг малымі судамі, а затым на ізаляваных і ахоўных аўтобусах непасрэдна да самалётаў у адгароджанай зоне аэрапорта. Пасажыраў планавалася адправіць на радзіму чартарнымі рэйсамі; грамадзян [[Іспанія|Іспаніі]] на каранцін у ваенным шпіталі ў [[Мадрыд]]зе, працягласць якога не вызначана ў сувязі з доўгім інкубацыйным перыядам (да 45 дзён). Судна пасля эвакуацыі павінна было вярнуцца ў Нідэрланды з мінімальным экіпажам.&lt;ref name=&quot;cbsnews-evac&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-americans-us-evacuation-flight/ |title=U.S. plans evacuation flight for Americans on cruise ship in hantavirus outbreak |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hitech-mail&quot;&gt;{{cite web |url=https://hi-tech.mail.ru/articles/147430-chto-izvestno-pro-lajner-mv-hondius-i-vspyshku-hantavirusa/ |title=Что известно про лайнер MV Hondius и вспышку хантавируса |publisher=Hi-Tech Mail.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tvc.ru/news/342704 Как после ядерного взрыва: на Канарах эвакуируют туристов с заражённого хантавирусом лайнера]&lt;/ref&gt;

Прэзідэнт Канарскіх астравоў Фернанда Клавіха і мэр Гранадыльі-дэ-Абона Хасэ Дамінга Рэгалада публічна адкінулі заход судна, баючыся пагрозы для мясцовага насельніцтва. Тым не менш СААЗ паказала, што «Іспанія нясе маральнае і прававое абавязацельства аказаць дапамогу гэтым людзям, сярод якіх некалькі іспанскіх грамадзян» і цэнтральны ўрад зацвердзіла заход.&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/6/canary-islands-refuses-to-allow-mv-hondius-with-hantavirus-to-dock |title=Three people evacuated from hantavirus-hit cruise ship in the Atlantic |publisher=[[Аль-Джазира]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

Для эвакуацыі задзейнічаны авіяцыйныя сілы ЗША, Іспаніі, Францыі, Канады, Ірландыі, Нідэрландаў і шэрагу іншых дзяржаў. З 17 эвакуяваных грамадзян ЗША ў аднаго ПЦР-тэст паказаў слабастаноўчы вынік на штам «Андэс», яшчэ ў аднаго назіраліся лёгкія сімптомы захворвання. Абодва ізаляваныя на борце самалёта і накіраваныя ў медыцынскі цэнтр Універсітэта Небраскі&lt;ref name=&quot;rt-reysy&quot;&gt;{{cite web |url=https://russian.rt.com/world/news/1630175-voz-hondius-evakuatsiya-reysy |title=Глава ВОЗ: для эвакуации пассажиров лайнера Hondius организуют десять рейсов |publisher=[[RT]] |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

11 мая эвакуацыя завершана&lt;ref name=&quot;kiprinform&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kiprinform.com/cyprus_news/avstralija-jevakuiruet-grazhdan-s-mv-hondius-na-fone-vspyshki-andskogo-hantavirusa/ |title=Австралия эвакуирует граждан с MV Hondius на фоне вспышки андского хантавируса |publisher=Кипр информ |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Пасля эвакуацыі. Новыя выпадкі (з 12 мая)===
12 мая быў зафіксаваны новы выпадак заражэння ў аднаго з іспанскіх пасажыраў, які знаходзіўся на каранціне ў Цэнтральным ваенным шпіталі імя Гомеса Улы ў [[Мадрыд]]зе. Умужчыны развіліся субфебрыльная тэмпература і лёгкія рэспіраторныя сімптомы. Астатнія 13 іспанскіх пасажыраў далі адмоўны вынік тэсту&lt;ref name=&quot;euronews-12may&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.euronews.com/health/2026/05/12/dutch-hospital-workers-quarantined-after-faulty-procedure-treating-hantavirus-patient |title=Hantavirus outbreak latest: Spain confirms one new case amongst evacuees |publisher=Euronews |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У нідэрландскім універсітэцкім медыцынскім цэнтры Radboudumc ў [[Неймеген]]е 12 супрацоўнікаў пераведзены ў прафілактычны шасцітыднёвы каранцін пасля таго, як пры працы з шпіталізаваным пацыентам (пасажырам MV Hondius) не былі выкананыя найстрогія пратаколы пры плоце і апрацоўцы узораў крыві і мачы. Міністр аховы здароўя Сафі Херманс, паведамляючы пра інцыдэнт парламенту, падкрэсліла, што верагоднасць заражэння персаналу малая, аднак бальніца вырашыла «падстрахавацца». Рызыка інфікавання ацэненая як нізкая&lt;ref name=&quot;nltimes-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://nltimes.nl/2026/05/11/hantavirus-12-radboud-hospital-workers-quarantine-due-slack-safety-measures |title=Hantavirus: 12 Radboud hospital workers to quarantine due to slack safety measures |publisher=NL Times |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;usnews-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-05-12/planes-with-hantavirus-cruise-passengers-land-in-the-netherlands-hospital-quarantines-12 |title=Dutch Hospital Quarantines 12 Over Breach of Hantavirus Protocol |publisher=[[U.S. News &amp; World Report]] |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Выпадкі захворвання ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Краіны !! Пацверджана !!Падазрэнні !! Смерці
|-
| {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}|| 2 || 0 || 2 
|-
| {{Сцягафікацыя|Германія}} || 2 || 0 || 1 
|-
| {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || 1 || 1 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || 1 || 0 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|Францыя}} || 1 || 0 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|ЗША}}|| 0 || 1 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || 1 || 0 || 0 
|-
! Усяго !! 8 !! 2 !! 3 
|}

==Міжнародная рэакцыя ==

=== СААЗ ===
Атрымаўшы апавяшчэнне 2 мая, СААЗ неадкладна прыступіла да каардынацыі міжнароднага рэагавання. Генеральны дырэктар [[Тэдрас Аданам Гебрэесус]] ахарактарызаваў сітуацыю як сур’ёзную, аднак ацаніў агульную рызыку для насельніцтва як нізкую і падкрэсліў, што ўспышка не супастаўная з [[COVID-19]], паколькі хантавірус не валодае ўласцівасцямі рэспіраторнага патагена з паветрана-капежнай перадачай. СААЗ накіравала эксперта непасрэдна на борт судна, арганізавала пастаўку 2500 дыягнастычных набораў з Аргенціны ў лабараторыі пяці краін, а таксама каардынавала трасіроўку кантактаў на міжнародным узроўні, аналізуючы пасадкавыя спісы самалётаў і судоў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

Прадстаўнік СААЗ па інфекцыйных захворваннях Анаіс Леганд паказала, што пры папярэдніх успышках узровень смяротнасці заставаўся высокім, а ключавую ролю гуляюць ранняя дыягностыка і падтрымлівае лячэнне.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;

=== Аргенціна ===
6 мая Міністэрства аховы здароўя сумесна з Інстытутам Мальбрана апублікавала падрабязную справаздачу аб маршруце індэкснага выпадку і пачала адлоў і тэсціраванне грызуноў уздоўж маршруту нідэрландскай пары. Краіна перадала біялагічныя матэрыялы і лабараторныя рэагенты Іспаніі, [[Сенегал]]у, ПАР, Нідэрландам і Вялікабрытаніі.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt;

=== ЗША ===
[[ЗША]] актывавалі Цэнтр экстранных аперацый і накіравалі групу эпідэміёлагаў на Тэнэрыфэ. Выбліск хантавіруса класіфікавалі як надзвычайную сітуацыю. Паводле звестак на 8 мая, не менш за дзевяць жыхароў ЗША з шасці штатаў праходзілі маніторынг. 17 амерыканскіх грамадзян заставаліся на борце. Амерыканскія пасажыры, знятыя з судна, павінны былі быць накіраваныя ў Нацыянальны каранцінны блок пры медыцынскім цэнтры ўніверсітэта Небраскі — адзіная ў ЗША федэральна фінансаваная каранцінная ўстанова з 20 ізаляванымі боксамі з адмоўным ціскам паветра.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ria&quot;&gt;{{cite web |url=https://ria.ru/20260508/khantavirus--2091344562.html |title=Роспотребнадзор рассказал о варианте хантавируса, выявленном в России |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Нідэрланды ===
Нідэрланды як краіна сцяга судна ўзялі на сябе каардынацыю дапамогі людзям на борце. Міністэрства замежных спраў апублікавала адпаведную заяву. 5 мая авіякампанія [[KLM]] была паведамлена аб тым, што загінулая нідэрландка кароткачасова знаходзілася ў салоне аднаго з яе самалётаў у Яганэсбургу 25 красавіка, пасля чаго была знятая з рэйса як занадта цяжкахворая. Авіякампанія апавясціла пасажыраў таго рэйса. Двое эвакуяваных 6 мая былі пераведзены ў бальніцы Нідэрландаў.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Расія ===
[[Расспажыўнагляд]] заявіў, што трымае сітуацыю пад кантролем і запытаў дадатковую інфармацыю ў профільнага ведамства Нідэрландаў. Адзін расіянін уваходзіў у склад экіпажа MV Hondius і на момант публікацыі не выяўляе сімптомаў захворвання. Варыянт хантавіруса, які апынуўся ў Расіі (гемарагічная ліхаманка з нырачным сіндромам — ГЛНС), не перадаецца паміж людзьмі, а эпідэміялагічная абстаноўка па ГЛНС у краіне стабільная. Пры гэтым Расспажыўнагляд падкрэсліў гатоўнасць да сцэнару з завозам хантавірасаў андскага тыпу: у Расіі маюцца айчынныя тэст-сістэмы для дыягностыкі.&lt;ref name=&quot;ria&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;teleport&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.teleport2001.ru/news/2026-05-09/213856-prirodnye-ochagi-khantavirusa-naydeny-po-vsey-rossii.html |title=Природные очаги хантавируса найдены по всей России |publisher=Телепорт2001 |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Сінгапур ===
Агенцтва інфекцыйных захворванняў Сінгапура ізалявала двух грамадзян (67 і 65 гадоў), якія ляцелі тым жа рэйсам з Яганэсбурга, што і пацверджаны выпадак: у аднаго адзначаўся насмарк, другі заставаўся бессімптомным. Агенцтва ацаніла рызыку для насельніцтва Сінгапура як нізкую.

=== Каба-Вердэ ===
Улады астраўной дзяржавы правялі медыцынскае абследаванне на борце, аднак не мелі рэсурсаў для паўнавартаснай эвакуацыі. Пасажырам не дазволілі сысці на бераг для атрымання меддапамогі на сушы. Пасля эвакуацыі траіх цяжкахворых судна пакінула тэрытарыяльныя воды Каба-Вердэ.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;/&gt;

=== Іншыя краіны ===
Не менш за 12 краін вялі назіранне за асобамі, якія пакінулі судна да пацвярджэння ўспышкі: Аўстралія, [[Канада]], [[Данія]], Германія, Нідэрланды, [[Новая Зеландыя]], [[Сент-Кітс і Невіс]], [[Сінгапур]], [[Швецыя]], Швейцарыя, [[Турцыя]], Вялікабрытанія і [[ЗША]]. Дацкае агенцтва па бяспецы пацыентаў паведаміла, што адзін дацкі грамадзянін вярнуўся дадому ў канцы красавіка і знаходзіўся на самаізаляцыі без сімптомаў. На борце былі таксама грамадзяне [[бельгія|Бельгіі]], [[францыя|Францыі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Індыя|Індыі]], [[ірландыя|Ірландыі]], [[японія|Японіі]], [[чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[польшча|Польшчы]], [[партугалія|Партугаліі]], Тайваня і [[украіна|Украіны]].&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;/&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Пандэмія COVID-19]]
* [[Успышка COVID-19 на Diamond Princess]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.cdc.gov/media/releases/2026-hantavirus-confirmed-cruise-ship.html |title=Statement on the M/V Hondius Cruise Ship |publisher=ЦКЗ США |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |lang=en}}
* {{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |lang=ru}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]]</text>
      <sha1>464n280wag2ftlmyjtwoy3qo7ni6l8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142791</id>
      <parentid>5142789</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гл. таксама */</comment>
      <origin>5142791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40639" sha1="3lbuaxpo2aqebdavnt60178p1kwgegt" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
[[File:2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg|міні|300пкс|Судна MV Hondius у чэрвені 2025 года.]]
У красавіку—маі [[2026]] года на борце [[нідэрланды|нідэрландскага]] экспедыцыйнага круізнага судна MV Hondius падчас рэйса па [[Атлантычны акіян|Паўднёвай Атлантыцы]] адбылася ўспышка [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканая [[вірус Андэс|вірусам Андэс]]. Па даных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] на 8 мая, зарэгістравана восем выпадкаў захворвання (пяць пацверджаны лабараторна, тры разглядаліся як падазроныя), тры чалавекі памерлі. Брытанскае агенцтва UKHSA паведаміла яшчэ аб адным пацверджаным выпадку, што дае ў сукупнасці да дзевяці хворых і шэсць пацверджаных выпадкаў.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Успышка адбылася на фоне найбуйнейшай за дзесяцігоддзе эпідэміі хантавіруса ў [[Аргенціна|Аргенціне]] (101 выпадак у эпідсезоне 2025—2026 гадоў, лятальнасць звыш 31 %) і выклікала экстранныя меры рэагавання як мінімум у 12 краінах на чатырох кантынентах.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://gxpnews.net/2026/05/v-argentine-zafiksirovali-krupnejshuyu-za-poslednee-desyatiletie-vspyshku-hantavirusa/ |title=В Аргентине зафиксировали крупнейшую за последнее десятилетие вспышку хантавируса |publisher=GxP News |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Перадгісторыя ==
=== Судна MV Hondius ===
MV Hondius — экспедыцыйнае круізнае судна нідэрландскай кампаніі Oceanwide Expeditions, уведзенае ў эксплуатацыю ў 2019 годзе. Судна месціць 196 пасажыраў у 95 каютах і экіпаж з 72 чалавек, мае лядовы клас і выкарыстоўваецца для палярных экспедыцый у [[Антарктыка|Антарктыку]] і [[Арктыка|Арктыку]].&lt;ref name=&quot;oceanwide&quot;&gt;{{cite web |url=https://oceanwide-expeditions.com/de/unsere-schiffe/m-v-hondius-1 |title=M/V Hondius |publisher=Oceanwide Expeditions |access-date=2026-05-09 |lang=de}}&lt;/ref&gt;

=== Вірус Андэс ===
[[Хантавірус]]ы перадаюцца людзям ад грызуноў пры ўдыханні аэразоляў, якія змяшчаюць мачу, фекаліі або сліну заражаных жывёл. [[Вірус Андэс]] (ANDV) — адзіны вядомы хантавірус, здольны ў рэдкіх выпадках перадавацца ад чалавека да чалавека, як правіла пры цесным і працяглым кантакце. Лятальнасць [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканага гэтым вірусам, дасягае 40-50 %; спецыфічнага лячэння і вакцыны не існуе. Інкубацыйны перыяд складае ад аднаго да шасці тыдняў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gazeta.ru/social/2026/05/08/22904701.shtml |title=Вспышка хантавируса: в каких странах его обнаружили, какие симптомы |publisher=[[Газета.ру]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Найбольш значная папярэдняя ўспышка з міжчалавечай перадачай адбылася ў 2018—2019 гадах у аргенцінскім горадзе Эпуэн, дзе адна крыніца заражэння прывяла да 34 выпадкаў інфекцыі і 11 смяротных зыходаў ад хантавіруснага лёгачнага сіндрому.&lt;ref name=&quot;livescience&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.livescience.com/health/live/hantivirus-cruise-friday-may-8 |title=Hantavirus cruise live updates |publisher=Live Science |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Эпідэміялагічны кантэкст у Аргенціне ===
Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя Аргенціны, у эпідэміялагічным сезоне 2025—2026 гадоў пацверджаны 101 выпадак хантавіруснай інфекцыі з 32 смяротнымі зыходамі (лятальнасць звыш 31 %). З пачатку 2026 года зарэгістравана 42 новых заражэння – паказчыкі значна перавышаюць эпідэмічны парог і з’яўляюцца рэкорднымі за апошняе дзесяцігоддзе. У краіне цыркулявалі штамы Orthohantavirus andesense і Orthohantavirus mamorense. Спецыялісты звязвалі рост захворвання з пашырэннем кантакту насельніцтва з прыроднымі тэрыторыямі, кліматычнымі зменамі і міграцыяй грызуноў-пераносчыкаў.&lt;ref name=&quot;gxpnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;vedomosti&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2026/05/07/1195788-vspishka-hantavirusa |title=В Аргентине произошла крупная вспышка хантавируса |publisher=[[Ведомости]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Храналогія падзей==

=== Папярэдняе падарожжа па Паўднёвай Амерыцы ===
Першым захварэлым (індэксным выпадкам) стаў 70-гадовы грамадзянін Нідэрландаў. З 27 лістапада 2025 па 1 красавіка 2026 года ён разам з жонкай (69 гадоў) здзяйсняў арніталагічную паездку па [[Чылі]], [[Уругвай|Уругваі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. 31 студзеня пара ўехала ў Аргенціну праз правінцыю [[Неукен (правінцыя)|Неукен]], а таксама наведала правінцыю [[Місьёнес (правінцыя)|Місьёнес]] — абодва рэгіёны з’яўляюцца эндэмічнымі па хантавірусе. 13 сакавіка яны выехалі ва Уругвай і вярнуліся ў Аргенціну 27 сакавіка, за чатыры дні да адплыцця. СААЗ меркавалі, што заражэнне адбылося менавіта падчас гэтай паездкі пры назіранні за птушкамі ў месцах пражывання грызуноў-носьбітаў віруса.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/07/world/hantavirus-ship-tenerife-outbreak-intl |title=From US to Singapore, countries race to track hantavirus |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-passengers-monitored-us-worldwide/ |title=5 U.S. states monitoring passengers who departed cruise ship stricken by hantavirus |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Міністэрства аховы здароўя краіны адзначыла, што ў правінцыі [[Вогненная Зямля (правінцыя)|Вогненная Зямля]], з адміністрацыйнага цэнтра якой Ушуаі выйшла судна, ніводнага выпадку хантавіруса не фіксавалася з моманту пачатку абавязковай рэгістрацыі ў 1996 годзе.&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

=== Экспедыцыя. Першыя смерці (красавік) ===
1 красавіка 2026 года MV Hondius выйшаў з [[Ушуая|Ушуаі]]. На борце знаходзілася 149 чалавек (уключаючы пасажыраў і экіпаж) з 23 краін, з запланаванымі прыпынкамі ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]], [[Паўднёвая Георгія|Паўднёвай Георгіі]], [[Трыстан-да-Кунья (астравы)|Трыстан-да-Кунья]], [[Востраў Святой Алены|востраве Святой Алены]], [[Востраў Ушэсця|востраве Ушэсця]] і [[астравы Зялёнага Мыса|Каба-Вердэ]], з канчатковым пунктам на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. 6 красавіка ў 70-гадовага нідэрландскага пасажыра з’явіліся ліхаманка, галаўны боль, боль у жываце і дыярэя. 11 красавіка, калі судна знаходзілася паміж Паўднёвай Георгіяй і востравам Святой Алены, ён памёр; прычыны смерці на той момант устанавіць не ўдалося.&lt;ref name=&quot;cbc-timeline&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/world/hantavirus-outbreak-timeline-cruise-ship-9.7190889 |title=A timeline of the deadly hantavirus outbreak that unfolded on a cruise ship |publisher=[[CBC News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

13—15 красавіка судна рабіла прыпынак на Трыстан-да-Кунья (брытанскай заморскай тэрыторыі ў Паўднёвай Атлантыцы). Пасажыры назіралі за дзікімі жывёламі на беразе.&lt;ref name=&quot;tristan&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

24 красавіка судна прыбыло да вострава Святой Алены. Цела загінулага было знята з борта; яго ўдава сышла на бераг са страўнікава-кішачнымі сімптомамі. Адначасова больш за 20 пасажыраў з не менш чым 12 краін пакінулі судна — праз два тыдні пасля першай смерці, — не ведаючы пра ўспышку. Сярод якія сышлі на бераг былі грамадзяне [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Тайвань|Тайваня]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Нідэрландаў і краін [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]].&lt;ref name=&quot;npr-passengers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/07/nx-s1-5814632/passengers-left-ship-hantavirus-st-helena |title=Health officials track dozens who left hantavirus-stricken ship after 1st fatality |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;&gt;{{cite web |url=https://theblueprint.ru/news/39610 |title=Более 20 человек успели сойти с круизного лайнера MV Hondius, где зафиксировали вспышку хантавируса |publisher=The Blueprint |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

25 красавіка ўдава вылецела рэйсам авіякампаніі Airlink у [[Яганэсбург]]; яе стан рэзка пагоршыўся ў палёце. 26 красавіка яна памерла ў бальніцы. 4 мая яе смерць была пацверджана ПЦР-тэстам як выкліканая хантавірусам. Паўднёваафрыканскія ўлады неадкладна пачалі трасіроўку кантактаў: усяго было ўстаноўлена больш за 60 чалавек, якія знаходзіліся ў кантакце з загінулай.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite web |url=https://time.com/article/2026/05/07/countries-hantavirus-hondius-cruise-ship/ |title=What Countries Are Linked to the Hantavirus Outbreak? |publisher=[[Time (журнал)|Time]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Яшчэ адзін пасажыр — 69-гадовы брытанец — захварэў 24 красавіка. 27 красавіка ён быў эвакуіраваны з востарва Ушэсця у [[ПАР]] і шпіталізаваны ў яганэсбургскую рэанімацыю. Менавіта ў яго 2 мая лабараторна ўпершыню пацвердзілі хантавірусную інфекцыю. Да 8 мая яго стан ацэньваўся як паляпшаецца.&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;&gt;{{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Апавяшчэнне СААЗ. Трэцяя смерць. Пацвярджэнне віруса Андес (2—6 мая) ===
2 мая Вялікабрытанія апавясціла СААЗ аб кластары цяжкіх вострых рэспіраторных захворванняў на борце ў адпаведнасці з [[Міжнародныя медыка-санітарныя правілы|ММСП]]. У той жа дзень на борце памёр трэці пасажыр — грамадзянін (грамадзянка) [[Германія|Германіі]]: сімптомы пачаліся 28 красавіка. Цела заставалася на борце судна аж да руху на [[Тэнэрыфэ]].&lt;ref name=&quot;who-don&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;livescience&quot;/&gt;

4 мая судна ўстала на якар у [[Прая|Праі]] (сталіца Каба-Вердэ). Медыцынскія каманды астраўной дзяржавы падняліся на борт для абследавання біяматэрыялаў. Улады правялі «тэхнічную і эпідэміялагічную ацэнку» і не дазволілі швартоўкі і высадкі пасажыраў з-за эпідэміялагічных рызык, аднак дазволілі эвакуіраваць трох цяжкахворых пасажыраў.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bfm.ru/news/605619 |title=Состояние пассажиров лайнера MV Hondius оценивается как стабильное |publisher=[[BFM.ru]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8634830 |title=Хантавирус на лайнере MV Hondius: три погибших и новые случаи |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

6 мая трое цяжкахворых (грамадзянін Германіі, грамадзянка Нідэрландаў і брытанскі член экіпажа) былі эвакуіраваны паветраным транспартам. Двое дастаўленыя ў [[Амстэрдам]] праз аэрапорт Схіпхол. Самалёт з трэцім пацыентам быў вымушаны здзейсніць незапланаваную пасадку на [[Гран-Канарыя|Гран-Канарыі]] для дазапраўкі пасля адмовы [[Марока]] ў дазволе на пасадку; акрамя таго, у пацыента ўзнікла няспраўнасць медыцынскага абсталявання. У той жа дзень у паўднёваафрыканскім Нацыянальным інстытуце па кантролі за захворваннямі (NICD) пацвердзілі, што ўзбуджальнікам зяўляецца вірус Андэс.&lt;ref name=&quot;cnn-may5&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/05/africa/cruise-ship-hantavirus-who-intl |title=Hantavirus cruise ship heads for Spain's Canary Islands |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-05 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;

Таксама 6 мая [[Швейцарыя]] пацвердзіла хантавірусную інфекцыю ў былога пасажыра, шпіталізаванага ва ўніверсітэцкай бальніцы [[Цюрых]]а: ён самастойна звярнуўся да ўрача пасля з’яўлення сімптомаў. Па дадзеных СААЗ, яго жонка не праяўляе сімптомаў, што дадаткова пацвярджае нізкую заразнасць віруса.&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) ===
6 мая судна накіравалася да Тэнэрыфэ (Канарскія астравы). На борце заставаліся 87 пасажыраў і 60 членаў экіпажа. Па словах аператара Oceanwide Expeditions, абстаноўка на борце была «спакойнай»; усе пасажыры і экіпаж знаходзіліся ў рэжыме самаізаляцыі па каютах з захаваннем фізічнай дыстанцыі. Ні ў аднаго з пакінутых на борце сімптомаў захворвання не назіраліся.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;&gt;{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/hantavirus-live-updates-mv-hondius-canary-islands/?id=132746955 |title=Hantavirus live updates: CDC will bring Americans back to quarantine unit |publisher=[[ABC News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

7 мая краіны па ўсім свеце распачалі экстранныя меры для прадухілення далейшага распаўсюджвання: органы аховы здароўя на чатырох кантынентах шукалі пасажыраў, якія сышлі з судна да афіцыйнага выяўлення віруса, і ўсіх, хто знаходзіўся з імі ў цесным кантакце. Выконваючая абавязкі дырэктара СААЗ па пытаннях гатоўнасці да эпідэмій і пандэмій [[Марыя Ван Керкхове]] пацвердзіла, што арганізацыя прадугледжвае выбліск віруса Андэс; вынікі аналізаў у NICD павінны былі канчаткова пацвердзіць гэтую версію.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;docunion&quot;&gt;{{cite web |url=https://docunion.ru/news/chislo-sluchaev-zarazheniya-hantavirusom-na-lajnere-mv-hondius-vyroslo-do-semi |title=Число случаев заражения хантавирусом на лайнере MV Hondius выросло до семи |publisher=Docunion |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

8 мая прадстаўнік СААЗ Крысціян Ліндмаер на брыфінгу ў [[Жэнева|Жэневе]] пацвердзіў, што нават асобы ў цесным кантакце з хворымі — у тым ліку сцюардэса, якая абслугоўвала адну з пасажырак, і сцюардэса рэйса Airlink — атрымалі адмоўныя вынікі тэстаў. Паводле яго слоў, нават сумеснае пражыванне ў адной каюце не заўсёды прыводзіла да перадачы інфекцыі, што дэманструе вельмі абмежаваную здольнасць віруса да распаўсюджвання ад чалавека да чалавека. СААЗ падкрэсліла, што цяперашняя ўспышка прынцыпова адрозніваецца ад пандэміі [[COVID-19]].&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

У гэты ж дзень стала вядома, што трэці брытанскі грамадзянін з падазрэннем на хантавірус знаходзіцца на Трыстан-да-Кунья.&lt;ref name=&quot;npr-spain&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/08/g-s1-121055/spain-readies-for-evacuations |title=Spain readies for evacuations as a hantavirus-hit cruise ship heads for Canary Islands |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) ===
Днём судна прыбыла ў порт Гранадылья-дэ-Абона (Тэнэрыфэ). Паколькі мясцовыя ўлады адмовіліся дазволіць судну ўстаць ля прычала, пасажыры павінны перабіраліся на бераг малымі судамі, а затым на ізаляваных і ахоўных аўтобусах непасрэдна да самалётаў у адгароджанай зоне аэрапорта. Пасажыраў планавалася адправіць на радзіму чартарнымі рэйсамі; грамадзян [[Іспанія|Іспаніі]] на каранцін у ваенным шпіталі ў [[Мадрыд]]зе, працягласць якога не вызначана ў сувязі з доўгім інкубацыйным перыядам (да 45 дзён). Судна пасля эвакуацыі павінна было вярнуцца ў Нідэрланды з мінімальным экіпажам.&lt;ref name=&quot;cbsnews-evac&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-americans-us-evacuation-flight/ |title=U.S. plans evacuation flight for Americans on cruise ship in hantavirus outbreak |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hitech-mail&quot;&gt;{{cite web |url=https://hi-tech.mail.ru/articles/147430-chto-izvestno-pro-lajner-mv-hondius-i-vspyshku-hantavirusa/ |title=Что известно про лайнер MV Hondius и вспышку хантавируса |publisher=Hi-Tech Mail.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tvc.ru/news/342704 Как после ядерного взрыва: на Канарах эвакуируют туристов с заражённого хантавирусом лайнера]&lt;/ref&gt;

Прэзідэнт Канарскіх астравоў Фернанда Клавіха і мэр Гранадыльі-дэ-Абона Хасэ Дамінга Рэгалада публічна адкінулі заход судна, баючыся пагрозы для мясцовага насельніцтва. Тым не менш СААЗ паказала, што «Іспанія нясе маральнае і прававое абавязацельства аказаць дапамогу гэтым людзям, сярод якіх некалькі іспанскіх грамадзян» і цэнтральны ўрад зацвердзіла заход.&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/6/canary-islands-refuses-to-allow-mv-hondius-with-hantavirus-to-dock |title=Three people evacuated from hantavirus-hit cruise ship in the Atlantic |publisher=[[Аль-Джазира]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;

Для эвакуацыі задзейнічаны авіяцыйныя сілы ЗША, Іспаніі, Францыі, Канады, Ірландыі, Нідэрландаў і шэрагу іншых дзяржаў. З 17 эвакуяваных грамадзян ЗША ў аднаго ПЦР-тэст паказаў слабастаноўчы вынік на штам «Андэс», яшчэ ў аднаго назіраліся лёгкія сімптомы захворвання. Абодва ізаляваныя на борце самалёта і накіраваныя ў медыцынскі цэнтр Універсітэта Небраскі&lt;ref name=&quot;rt-reysy&quot;&gt;{{cite web |url=https://russian.rt.com/world/news/1630175-voz-hondius-evakuatsiya-reysy |title=Глава ВОЗ: для эвакуации пассажиров лайнера Hondius организуют десять рейсов |publisher=[[RT]] |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

11 мая эвакуацыя завершана&lt;ref name=&quot;kiprinform&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kiprinform.com/cyprus_news/avstralija-jevakuiruet-grazhdan-s-mv-hondius-na-fone-vspyshki-andskogo-hantavirusa/ |title=Австралия эвакуирует граждан с MV Hondius на фоне вспышки андского хантавируса |publisher=Кипр информ |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Пасля эвакуацыі. Новыя выпадкі (з 12 мая)===
12 мая быў зафіксаваны новы выпадак заражэння ў аднаго з іспанскіх пасажыраў, які знаходзіўся на каранціне ў Цэнтральным ваенным шпіталі імя Гомеса Улы ў [[Мадрыд]]зе. Умужчыны развіліся субфебрыльная тэмпература і лёгкія рэспіраторныя сімптомы. Астатнія 13 іспанскіх пасажыраў далі адмоўны вынік тэсту&lt;ref name=&quot;euronews-12may&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.euronews.com/health/2026/05/12/dutch-hospital-workers-quarantined-after-faulty-procedure-treating-hantavirus-patient |title=Hantavirus outbreak latest: Spain confirms one new case amongst evacuees |publisher=Euronews |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У нідэрландскім універсітэцкім медыцынскім цэнтры Radboudumc ў [[Неймеген]]е 12 супрацоўнікаў пераведзены ў прафілактычны шасцітыднёвы каранцін пасля таго, як пры працы з шпіталізаваным пацыентам (пасажырам MV Hondius) не былі выкананыя найстрогія пратаколы пры плоце і апрацоўцы узораў крыві і мачы. Міністр аховы здароўя Сафі Херманс, паведамляючы пра інцыдэнт парламенту, падкрэсліла, што верагоднасць заражэння персаналу малая, аднак бальніца вырашыла «падстрахавацца». Рызыка інфікавання ацэненая як нізкая&lt;ref name=&quot;nltimes-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://nltimes.nl/2026/05/11/hantavirus-12-radboud-hospital-workers-quarantine-due-slack-safety-measures |title=Hantavirus: 12 Radboud hospital workers to quarantine due to slack safety measures |publisher=NL Times |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;usnews-radboud&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-05-12/planes-with-hantavirus-cruise-passengers-land-in-the-netherlands-hospital-quarantines-12 |title=Dutch Hospital Quarantines 12 Over Breach of Hantavirus Protocol |publisher=[[U.S. News &amp; World Report]] |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Выпадкі захворвання ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Краіны !! Пацверджана !!Падазрэнні !! Смерці
|-
| {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}|| 2 || 0 || 2 
|-
| {{Сцягафікацыя|Германія}} || 2 || 0 || 1 
|-
| {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || 1 || 1 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || 1 || 0 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|Францыя}} || 1 || 0 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|ЗША}}|| 0 || 1 || 0 
|-
| {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || 1 || 0 || 0 
|-
! Усяго !! 8 !! 2 !! 3 
|}

==Міжнародная рэакцыя ==

=== СААЗ ===
Атрымаўшы апавяшчэнне 2 мая, СААЗ неадкладна прыступіла да каардынацыі міжнароднага рэагавання. Генеральны дырэктар [[Тэдрас Аданам Гебрэесус]] ахарактарызаваў сітуацыю як сур’ёзную, аднак ацаніў агульную рызыку для насельніцтва як нізкую і падкрэсліў, што ўспышка не супастаўная з [[COVID-19]], паколькі хантавірус не валодае ўласцівасцямі рэспіраторнага патагена з паветрана-капежнай перадачай. СААЗ накіравала эксперта непасрэдна на борт судна, арганізавала пастаўку 2500 дыягнастычных набораў з Аргенціны ў лабараторыі пяці краін, а таксама каардынавала трасіроўку кантактаў на міжнародным узроўні, аналізуючы пасадкавыя спісы самалётаў і судоў.&lt;ref name=&quot;who-response&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

Прадстаўнік СААЗ па інфекцыйных захворваннях Анаіс Леганд паказала, што пры папярэдніх успышках узровень смяротнасці заставаўся высокім, а ключавую ролю гуляюць ранняя дыягностыка і падтрымлівае лячэнне.&lt;ref name=&quot;gazeta&quot;/&gt;

=== Аргенціна ===
6 мая Міністэрства аховы здароўя сумесна з Інстытутам Мальбрана апублікавала падрабязную справаздачу аб маршруце індэкснага выпадку і пачала адлоў і тэсціраванне грызуноў уздоўж маршруту нідэрландскай пары. Краіна перадала біялагічныя матэрыялы і лабараторныя рэагенты Іспаніі, [[Сенегал]]у, ПАР, Нідэрландам і Вялікабрытаніі.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt;

=== ЗША ===
[[ЗША]] актывавалі Цэнтр экстранных аперацый і накіравалі групу эпідэміёлагаў на Тэнэрыфэ. Выбліск хантавіруса класіфікавалі як надзвычайную сітуацыю. Паводле звестак на 8 мая, не менш за дзевяць жыхароў ЗША з шасці штатаў праходзілі маніторынг. 17 амерыканскіх грамадзян заставаліся на борце. Амерыканскія пасажыры, знятыя з судна, павінны былі быць накіраваныя ў Нацыянальны каранцінны блок пры медыцынскім цэнтры ўніверсітэта Небраскі — адзіная ў ЗША федэральна фінансаваная каранцінная ўстанова з 20 ізаляванымі боксамі з адмоўным ціскам паветра.&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cbsnews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ria&quot;&gt;{{cite web |url=https://ria.ru/20260508/khantavirus--2091344562.html |title=Роспотребнадзор рассказал о варианте хантавируса, выявленном в России |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Нідэрланды ===
Нідэрланды як краіна сцяга судна ўзялі на сябе каардынацыю дапамогі людзям на борце. Міністэрства замежных спраў апублікавала адпаведную заяву. 5 мая авіякампанія [[KLM]] была паведамлена аб тым, што загінулая нідэрландка кароткачасова знаходзілася ў салоне аднаго з яе самалётаў у Яганэсбургу 25 красавіка, пасля чаго была знятая з рэйса як занадта цяжкахворая. Авіякампанія апавясціла пасажыраў таго рэйса. Двое эвакуяваных 6 мая былі пераведзены ў бальніцы Нідэрландаў.&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un-news&quot;/&gt;

=== Расія ===
[[Расспажыўнагляд]] заявіў, што трымае сітуацыю пад кантролем і запытаў дадатковую інфармацыю ў профільнага ведамства Нідэрландаў. Адзін расіянін уваходзіў у склад экіпажа MV Hondius і на момант публікацыі не выяўляе сімптомаў захворвання. Варыянт хантавіруса, які апынуўся ў Расіі (гемарагічная ліхаманка з нырачным сіндромам — ГЛНС), не перадаецца паміж людзьмі, а эпідэміялагічная абстаноўка па ГЛНС у краіне стабільная. Пры гэтым Расспажыўнагляд падкрэсліў гатоўнасць да сцэнару з завозам хантавірасаў андскага тыпу: у Расіі маюцца айчынныя тэст-сістэмы для дыягностыкі.&lt;ref name=&quot;ria&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;teleport&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.teleport2001.ru/news/2026-05-09/213856-prirodnye-ochagi-khantavirusa-naydeny-po-vsey-rossii.html |title=Природные очаги хантавируса найдены по всей России |publisher=Телепорт2001 |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Сінгапур ===
Агенцтва інфекцыйных захворванняў Сінгапура ізалявала двух грамадзян (67 і 65 гадоў), якія ляцелі тым жа рэйсам з Яганэсбурга, што і пацверджаны выпадак: у аднаго адзначаўся насмарк, другі заставаўся бессімптомным. Агенцтва ацаніла рызыку для насельніцтва Сінгапура як нізкую.

=== Каба-Вердэ ===
Улады астраўной дзяржавы правялі медыцынскае абследаванне на борце, аднак не мелі рэсурсаў для паўнавартаснай эвакуацыі. Пасажырам не дазволілі сысці на бераг для атрымання меддапамогі на сушы. Пасля эвакуацыі траіх цяжкахворых судна пакінула тэрытарыяльныя воды Каба-Вердэ.&lt;ref name=&quot;bfm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;/&gt;

=== Іншыя краіны ===
Не менш за 12 краін вялі назіранне за асобамі, якія пакінулі судна да пацвярджэння ўспышкі: Аўстралія, [[Канада]], [[Данія]], Германія, Нідэрланды, [[Новая Зеландыя]], [[Сент-Кітс і Невіс]], [[Сінгапур]], [[Швецыя]], Швейцарыя, [[Турцыя]], Вялікабрытанія і [[ЗША]]. Дацкае агенцтва па бяспецы пацыентаў паведаміла, што адзін дацкі грамадзянін вярнуўся дадому ў канцы красавіка і знаходзіўся на самаізаляцыі без сімптомаў. На борце былі таксама грамадзяне [[бельгія|Бельгіі]], [[францыя|Францыі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Індыя|Індыі]], [[ірландыя|Ірландыі]], [[японія|Японіі]], [[чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[польшча|Польшчы]], [[партугалія|Партугаліі]], Тайваня і [[украіна|Украіны]].&lt;ref name=&quot;time&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;/&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)]]
* [[Пандэмія COVID-19]]
* [[Успышка COVID-19 на Diamond Princess]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=ВОЗ |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.cdc.gov/media/releases/2026-hantavirus-confirmed-cruise-ship.html |title=Statement on the M/V Hondius Cruise Ship |publisher=ЦКЗ США |lang=en}}
* {{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |lang=en}}
* {{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |lang=ru}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]]</text>
      <sha1>3lbuaxpo2aqebdavnt60178p1kwgegt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807767</id>
    <revision>
      <id>5142700</id>
      <parentid>5142337</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5142700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21571" sha1="qhlu6iuk03r9740vx8cq1w55pzo9tfj" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца і ў спіс не ўключалася. 

Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] на тэрыторыі розных краін апынуліся шматлікія воінскія часці цэнтральнага падпарадкавання, якія трапілі пад юрысдыкцыю Расіі. У шэрагу выпадкаў ўрады дзяржаў запатрабавалі вывесці войскі, а пакінутыя ваенныя аб’екты знішчылі за непатрэбнасцю. У дзяржавах, якія апынуліся лаяльнымі да Масквы, базы захаваліся. Але чыста ваеннае значэнне расійскія базы страцілі. Раскватараваныя войскі апынуліся прыдатнымі для лакальных аперацый. Збольшага замежныя базы маюць палітычнае значэнне, замацоўваючы расійскую прысутнасць.{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Преамбула}}

'''&lt;span style=&quot;background-color:#FFC0CB&quot;&gt;Ружовым колерам&lt;/span&gt; пазначаны скасаваныя, &lt;span style=&quot;background-color:#00FFFF&quot;&gt;блакітным&lt;/span&gt; — завершаныя міратворчыя місіі'''.
{| class=&quot;standard sortable&quot;   
 ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях&lt;br&gt;&lt;small&gt;(прама і ўскосна)&lt;/small&gt;
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] 
|-   
|{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Беларусь}}||[[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі]]||дзейнічае з 2022||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002&lt;ref&gt;Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt;||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995&lt;ref&gt;http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017&lt;ref name=&quot;emba&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001&lt;ref&gt;Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003&lt;ref name=&quot;ца&quot;&gt; {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993&lt;ref name=&quot;ца&quot;/&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||-
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005&lt;ref&gt;[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]&lt;/ref&gt;||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||-
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Севастопальская ваенна-марская база]]||дзейнічае з 1992&lt;ref name=&quot;аиф&quot;&gt;[https://aif.ru/dontknows/infographics/sostav_chernomorskogo_flota_vmf_rossii_infografika Состав Черноморского флота ВМФ России. Инфографика]&lt;/ref&gt;||[[Анексія Крыма Расіяй]]
|-
|{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]
|-
|-   style=&quot;background:#FFC0CB;&quot;
|[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]
|-
|-   style=&quot;background:#00FFFF;&quot;
|{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1991—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]]
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура==
* {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}}
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]]</text>
      <sha1>qhlu6iuk03r9740vx8cq1w55pzo9tfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пасольства Альгерда да Джанібека</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807781</id>
    <revision>
      <id>5142660</id>
      <parentid>5142627</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T14:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Прадумовы */</comment>
      <origin>5142660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22584" sha1="c63sfoqkfsqbfzjzjky8t9timdunq2x" xml:space="preserve">'''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант геапалітычнай гульні Вільні, Кракава, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой [[Дзяржава Рурыкавічаў|дзяржавы Рурыкавічаў]] і за [[Вайна за галіцка-валынскую спадчыну|Галіцка-Валынскую спадчыну]]{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

== Прадумовы ==
Сітуацыя 1340-х гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя [[Гедзімін|Гедзіміна]] і хана [[Узбек-хан|Узбека]] ў канцы 1341 года пачала новы этап у адносінах Вялікага Княства Літоўскага і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. Таксама памірае яшчэ адна ключавая асоба — кіеўскі князь [[Фёдар (князь кіеўскі)|Фёдар]], брат Гедзіміна, ВКЛ часова страчвае ўплыў у Кіеве{{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самім ВКЛ адбылася міжусобіца, пасля чатырох гадоў уладарства Яўнута, у 1345 годзе Кейстут зганяе яго з велікакняжацкага стальца і перадае ўладу [[Альгерд|Альгерду]]{{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Яўнут уцёк у Маскву, а, магчыма, яго саюзнік Нарымонт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}.

Уладу Залатой Арды над рэгіёнам аслабляў шэраг фактараў. Ключавую ролю адыграў разгром татарскага эміра Атламоша венгерскімі войскамі пад камандаваннем трансільванскага ваяводы Андраша ў 1345 годзе {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Ударам стала маштабная эпідэмія чумы 1346—1347 гадоў («[[Чорная смерць|Чорнай Смерці]]»), якая ахапіла Крым і суседнія рэгіёны {{sfn|Гулевич|2023|p=146}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Нарымонт, які вярнуўся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, імаверна, прывёз звесткі пра аслабленне Арды эпідэміяй і няўдачамі ў Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}.

Адносіны Вільні з Масквой перад 1348 годам былі напружанымі з прычыны вялікалітоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія вялікі князь Сямён Іванавіч лічыў абшарам свайго кантролю {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1345—1346 гадах ВКЛ часова страціла пазіцыі ў Смаленску, а таксама Пскоў і Ноўгарад {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Паход Альгерда на ноўгарадскія землі ў 1346 годзе быў расцэнены Масквой як напад на «цароў (ханскі) улус», а ўнікальныя роднасныя сувязі вялікага князя Сямёна з ханскім домам давалі яму перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць ВКЛ у Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 148}}.

На заходніх і паўднёвых межах сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Скарыстаўшыся распадам Галіцка-Валынскага княства, Альгердавічы замацаваліся на Валыні пры падтрымцы мясцовай арыстакратыі: Любарт Гедымінавіч узяў шлюб з дачкой мясцовага ўладара (імаверна, Данілы Астрожскага) {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Дзейнасць Любарта і Карыятавічаў на Валыні{{sfn|Puzyna|1936|p=67}} наблізіла абшар вялікалітоўскага ўплыву шчыльна да Падольскай зямлі, што стала штуршком да жорсткай барацьбы за гэтыя тэрыторыі паміж ВКЛ, Польшчай, Венгрыяй і Залатой Ардой{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн актывізаваў рэйзы, 2 лютага 1348 года ВКЛ пацярпела цяжкае паражэнне ў [[Бітва на Стрэве|бітве на рацэ Стрэве]] {{sfn|Гулевич|2023|p=142, 147}}.

== Склад пасольства ==
Пасольства 1348 года вызначалася надзвычай высокім статусам удзельнікаў, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Летапісы даюць спіс паслоў такім чынам, што даследчыкі бачаць там як чатырох, так і трох асоб.

Звычайна лічаць, што ўзначальваў пасольства князь '''Карыят Гедзімінівіч''', брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, 40-43 гадоў узростам, які з 1329 года валодаў Наваградкам{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Puzyna|1930|p=427}}. Такім чынам, Карыят першым з уладарнай дынастыі ўзначальваў бы афіцыйную місію ў Арду{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]], на грунце запісу ў [[Лаўрышаўскае евангелле|Лаўрышаўскім евангеллі]], адзначае, што Карыят быў ахрышчаны пад імем '''Міхаіл'''{{sfn|Puzyna|1930|p=426–427}} і выказвае гіпотэзу, што летапісная формула «Міхаіла Карыяда» — гэта не дзве асобы, а хрысціянскае і паганскае імёны адной{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

Тыя хто не прымаў версію Пузыны пра тоеснасць Карыята і Міхаіла, прапаноўвалі іншыя атаясненні князя '''Міхаіла'''. На думку [[Юзаф Вольф|Юзафа Вольфа]], Міхаіл мог быць Нарымонтавічам, аднак сучасныя даследчыкі не бачаць трывалых доказаў наогул існавання такога сына Нарымонта{{sfn|Гулевич|2023|p=141}} (гл. [[Васіль Нарымонтавіч]]). [[Алег Ліцкевіч]] і [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслаў Гулевіч]] звяртаюць увагу на тэксталагічную памылку ў летапісах і лічаць, што ў формуле «Міхаіла Карыяда» (або «Міхаіла да Карыяда») прапушчана слова «чада» (дзеці), і на праўдзе ў Арду пасланы дзеці Карыята, адным з іх і быў Міхаіл{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Блізкую да гэтага высновы рабіў і Пузына, які лічыў, што ў 1348 годзе ў палон трапіў не сам Карыят, а яго «чада» (дзеці) {{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна або каля Менска{{sfn|Puzyna|1936|p=63}}, а таксама быў ён уладарным або служылым князем{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Юзаф Пузына звязваў яго са Свіслаччу ў Ваўкавыскім павеце і лічыў, імаверна, старэйшым сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=428–430}}. Таксама і [[Ян Тэнгоўскі]] адносіў яго да сыноў Карыята{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Паводле Юзафа Вольфа ён мог быць сынам Нарымонта{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

'''[[Айкша]]''' — таксама дыскусійная асоба пасольства. Юзаф Пузына лічыў яго яшчэ адным сынам Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=429, 433}}, але сукупнасць ускосных звестак хутчэй за яго баярскі статус{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== Ход падзей ==
У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч датуе ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}, бо вялікі князь Сямён Іванавіч сам вярнуўся з Арды ў Маскву паміж 1 сакавіка і 25 мая і ў стаўцы хана з літвінамі не сустракаўся, а шлях з Арды ў Масквы займаў каля месяца{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. Імаверна, паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночным Каўказе ў мясцовасці Біш-Даг) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}.

Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»), ранейшыя летапісы не называюць супраць каго, а пазнейшыя проста называюць Маскву{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

На думку [[Мікалай Карамзін|Мікалая Карамзіна]] і {{Не перакладзена 5|Джон Лістэр Ілінгворт Фенэл|Джона Фенэла|en|John Lister Illingworth Fennell}}, пасольства мусіла б прасіць дапамогі супраць Ордэна пасля паражэння на Стрэве{{sfn|Гринберг|2018|p=511, 513—514}}. Па думку Гулевіча, ва ўмовах, якія склаліся ў рэгіёне, пасольства было спробай праясніць пазіцыю Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}} і знайсці рэсурсы для адначасовага процістаяння Ордэну і Польшчы праз дыпламатычныя манеўры{{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. На думку Ліцкевіча, Альгерд імкнуўся заручыцца ваеннай падтрымкай татараў для абароны валынскіх і падольскіх зямель{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Даведаўшыся пра місію літвінаў, вялікі князь Сямён Іванавіч склікаў у Маскве раду з братамі Іванам і Андрэем, паводле нядаўняга дагавора 1348 года паміж Калітавічамі, ён не мог вырашаць пытанні знешніх адносін без згоды братоў{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. Вялікі князь Сямён звычайна вырашаў справы асабістымі паездкамі ў Арду, але гэтым разам не паехаў, імаверна, каб Джанібек не расцаніў яго прыезд як умяшанне{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. У Арду адправілі кілічэяў (паслоў) князя Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}.

Кілічэі перад ханам вінавацілі Альгерда, што «спустошыў ханскі ўлус» — Ноўгарад{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}, галоўную крыніцу срэбра і даніны («чорнага бору»), выступалі як абаронцы ханскіх інтарэсаў{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. На праўдзе, імаверна, кілічэі імкнуліся справакаваць Джанібека на пакаранне літвінаў смерцю, каб сутыкнуць хана з Альгердам у прамым ваенным канфлікце і такім чынам нейтралізаваць вялікага князя літоўскага як канкурэнта{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}.

Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы, вырашыў падтрымаць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Хан, аднак, не пакараў паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, а выдаў іх вялікаму князю Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Такім чынам, Джанібек не хацеў пачынаць вайны з Альгердам, а пераклаў адказнасць за лёс паслоў на вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даставіў літвінаў у Маскву ханскі пасол Татуй{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. У маскоўскім палоне яны заставаліся да вясны 1349 года фактычна закладнікамі{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

== Наступствы ==
Выдача асоб з уладарнай дынастыі вялікаму князю Сямёну была беспрэцэдэнтным учынкам, які паказаў сілу сувязяў паміж Сараем і Масквой таго часу{{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. Выдача паслоў наогул парушала мангольскае права і звычаі («Ясу»), паводле іх татары заўсёды пільна ставіліся да недатыкальнасці такіх асоб{{sfn|Гринберг|2018|p=516}}. Паводле Мошэ Грынберга, нават у выпадках парушэння імунітэту замежных паслоў, ханы заўсёды вырашалі іх лёс самі{{sfn|Гринберг|2018|p=516}}. Паводле Грынберга, перадачы суверэнітэту над іншаземнымі пасламі свайму данніку Сямёну няма аналагаў і яе трэба разглядаць як дзеянні Джанібека па ўзмацненні маскоўскага ўладара{{sfn|Гринберг|2018|p=516, 520}}.

На думку Гулевіча, да дыпламатычнай катастрофы прывяла няслушная ацэнка Альгердам магчымай рэакцыі Джанібека{{sfn|Гулевич|2023|p=149, 150}}. Паводле Ліцкевіча, разлік Альгерда не апраўдаўся, бо Джанібек ужо меў таемнае пагадненне з Казімірам III: у абмен на выплату даніны з Галіцкай зямлі хан паабяцаў каралю дапамогу супраць ВКЛ{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Для вызвалення паслоў Альгерд быў вымушаны накіраваць у Маскву пасольства з багатымі дарамі, просячы «міру і жыцця» для сваёй «браціі»{{sfn|Puzyna|1930|p=430}}. Вынікам быў нявыгадны для Альгерда мір 1349 года, якім прызнаваўся маскоўскі суверэнітэт над Смаленскам{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Пагадненне замацавалі дынастычнымі шлюбамі — Альгерд ажаніўся з цвярской княжной [[Ульяна Аляксандраўна|Ульянай Аляксандраўнай]]{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, а Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}.

Польскі кароль Казімір III выкарыстаў дыпламатычную ізаляцыю ВКЛ і ўжо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце, пакінуўшы за Любартай толькі Луцкую воласць{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Лицкевич|2019|p=648—649}}. Паводле Пузыны, Карыятавічы прыйшлі туды на заклік мясцовых татарскіх «атаманаў» для сумеснай абароны краю ад палякаў і венграў{{sfn|Puzyna|1936|p=73—74}}. На думку Пузыны, пазіцыя Джанібека і поспехі палякаў таксама былі прычынай прыняцця Аляксандрам Карыятавічам каля 1350—1351 гадоў каталіцтва і сюзерэнітэту польскага караля, каб як лен захаваць свае ўладанні на «малым» Падоллі{{sfn|Puzyna|1936|p=71}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |ref = Грынберг |аўтар = Грынберг, М. |загаловак = Литовское посольство в Золотую Орду в 1348 г.: предпосылки и последствия |мова = ru |выданне = Золотоордынское обозрение |год = 2018 |том = 6 |нумар = 3 |старонкі = 504–527 |doi = 10.22378/2313-6197.2018-6-3.504-527 }}
* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}</text>
      <sha1>c63sfoqkfsqbfzjzjky8t9timdunq2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142827</id>
      <parentid>5142660</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Склад пасольства */</comment>
      <origin>5142827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22552" sha1="to20kriakbln8ofh9mkvg3oxxkhuzvp" xml:space="preserve">'''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант геапалітычнай гульні Вільні, Кракава, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой [[Дзяржава Рурыкавічаў|дзяржавы Рурыкавічаў]] і за [[Вайна за галіцка-валынскую спадчыну|Галіцка-Валынскую спадчыну]]{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

== Прадумовы ==
Сітуацыя 1340-х гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя [[Гедзімін|Гедзіміна]] і хана [[Узбек-хан|Узбека]] ў канцы 1341 года пачала новы этап у адносінах Вялікага Княства Літоўскага і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. Таксама памірае яшчэ адна ключавая асоба — кіеўскі князь [[Фёдар (князь кіеўскі)|Фёдар]], брат Гедзіміна, ВКЛ часова страчвае ўплыў у Кіеве{{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самім ВКЛ адбылася міжусобіца, пасля чатырох гадоў уладарства Яўнута, у 1345 годзе Кейстут зганяе яго з велікакняжацкага стальца і перадае ўладу [[Альгерд|Альгерду]]{{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Яўнут уцёк у Маскву, а, магчыма, яго саюзнік Нарымонт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}.

Уладу Залатой Арды над рэгіёнам аслабляў шэраг фактараў. Ключавую ролю адыграў разгром татарскага эміра Атламоша венгерскімі войскамі пад камандаваннем трансільванскага ваяводы Андраша ў 1345 годзе {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Ударам стала маштабная эпідэмія чумы 1346—1347 гадоў («[[Чорная смерць|Чорнай Смерці]]»), якая ахапіла Крым і суседнія рэгіёны {{sfn|Гулевич|2023|p=146}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Нарымонт, які вярнуўся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, імаверна, прывёз звесткі пра аслабленне Арды эпідэміяй і няўдачамі ў Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}.

Адносіны Вільні з Масквой перад 1348 годам былі напружанымі з прычыны вялікалітоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія вялікі князь Сямён Іванавіч лічыў абшарам свайго кантролю {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1345—1346 гадах ВКЛ часова страціла пазіцыі ў Смаленску, а таксама Пскоў і Ноўгарад {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Паход Альгерда на ноўгарадскія землі ў 1346 годзе быў расцэнены Масквой як напад на «цароў (ханскі) улус», а ўнікальныя роднасныя сувязі вялікага князя Сямёна з ханскім домам давалі яму перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць ВКЛ у Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 148}}.

На заходніх і паўднёвых межах сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Скарыстаўшыся распадам Галіцка-Валынскага княства, Альгердавічы замацаваліся на Валыні пры падтрымцы мясцовай арыстакратыі: Любарт Гедымінавіч узяў шлюб з дачкой мясцовага ўладара (імаверна, Данілы Астрожскага) {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Дзейнасць Любарта і Карыятавічаў на Валыні{{sfn|Puzyna|1936|p=67}} наблізіла абшар вялікалітоўскага ўплыву шчыльна да Падольскай зямлі, што стала штуршком да жорсткай барацьбы за гэтыя тэрыторыі паміж ВКЛ, Польшчай, Венгрыяй і Залатой Ардой{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн актывізаваў рэйзы, 2 лютага 1348 года ВКЛ пацярпела цяжкае паражэнне ў [[Бітва на Стрэве|бітве на рацэ Стрэве]] {{sfn|Гулевич|2023|p=142, 147}}.

== Склад пасольства ==
Пасольства 1348 года вызначалася надзвычай высокім статусам удзельнікаў, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Летапісы даюць спіс паслоў такім чынам, што даследчыкі бачаць там як чатырох, так і трох асоб.

Звычайна лічаць, што ўзначальваў пасольства князь '''Карыят Гедзімінівіч''', брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, 40-43 гадоў узростам, які з 1329 года валодаў Наваградкам{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Puzyna|1930|p=427}}. Такім чынам, Карыят першым з уладарнай дынастыі ўзначальваў бы афіцыйную місію ў Арду{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]], на грунце запісу ў [[Лаўрышаўскае евангелле|Лаўрышаўскім евангеллі]], адзначае, што Карыят быў ахрышчаны пад імем '''Міхаіл'''{{sfn|Puzyna|1930|p=426–427}} і выказвае гіпотэзу, што летапісная формула «Міхаіла Карыяда» — гэта не дзве асобы, а хрысціянскае і паганскае імёны адной{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

Тыя хто не прымаў версію Пузыны пра тоеснасць Карыята і Міхаіла, прапаноўвалі іншыя атаясненні князя '''Міхаіла'''. На думку [[Юзаф Вольф|Юзафа Вольфа]], Міхаіл мог быць Нарымонтавічам, аднак сучасныя даследчыкі не бачаць трывалых доказаў існавання такой асобы{{sfn|Гулевич|2023|p=141}} (гл. [[Васіль Нарымонтавіч]]). [[Алег Ліцкевіч]] і [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслаў Гулевіч]] звяртаюць увагу на тэксталагічную памылку ў летапісах і лічаць, што ў формуле «Міхаіла Карыяда» (або «Міхаіла да Карыяда») прапушчана слова «чада» (дзеці), і на праўдзе ў Арду пасланы дзеці Карыята, адным з іх і быў Міхаіл{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Блізкую да гэтага высновы рабіў і Пузына, які лічыў, што ў 1348 годзе ў палон трапіў не сам Карыят, а яго «чада» (дзеці) {{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна або каля Менска{{sfn|Puzyna|1936|p=63}}, а таксама быў ён уладарным або служылым князем{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Юзаф Пузына звязваў яго са Свіслаччу ў Ваўкавыскім павеце і лічыў, імаверна, старэйшым сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=428–430}}. Таксама і [[Ян Тэнгоўскі]] адносіў яго да сыноў Карыята{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Паводле Юзафа Вольфа ён мог быць сынам Нарымонта{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

'''[[Айкша]]''' — таксама дыскусійная асоба пасольства. Юзаф Пузына лічыў яго яшчэ адным сынам Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=429, 433}}, але сукупнасць ускосных звестак хутчэй за яго баярскі статус{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== Ход падзей ==
У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч датуе ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}, бо вялікі князь Сямён Іванавіч сам вярнуўся з Арды ў Маскву паміж 1 сакавіка і 25 мая і ў стаўцы хана з літвінамі не сустракаўся, а шлях з Арды ў Масквы займаў каля месяца{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. Імаверна, паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночным Каўказе ў мясцовасці Біш-Даг) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}.

Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»), ранейшыя летапісы не называюць супраць каго, а пазнейшыя проста называюць Маскву{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

На думку [[Мікалай Карамзін|Мікалая Карамзіна]] і {{Не перакладзена 5|Джон Лістэр Ілінгворт Фенэл|Джона Фенэла|en|John Lister Illingworth Fennell}}, пасольства мусіла б прасіць дапамогі супраць Ордэна пасля паражэння на Стрэве{{sfn|Гринберг|2018|p=511, 513—514}}. Па думку Гулевіча, ва ўмовах, якія склаліся ў рэгіёне, пасольства было спробай праясніць пазіцыю Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}} і знайсці рэсурсы для адначасовага процістаяння Ордэну і Польшчы праз дыпламатычныя манеўры{{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. На думку Ліцкевіча, Альгерд імкнуўся заручыцца ваеннай падтрымкай татараў для абароны валынскіх і падольскіх зямель{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Даведаўшыся пра місію літвінаў, вялікі князь Сямён Іванавіч склікаў у Маскве раду з братамі Іванам і Андрэем, паводле нядаўняга дагавора 1348 года паміж Калітавічамі, ён не мог вырашаць пытанні знешніх адносін без згоды братоў{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. Вялікі князь Сямён звычайна вырашаў справы асабістымі паездкамі ў Арду, але гэтым разам не паехаў, імаверна, каб Джанібек не расцаніў яго прыезд як умяшанне{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. У Арду адправілі кілічэяў (паслоў) князя Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}.

Кілічэі перад ханам вінавацілі Альгерда, што «спустошыў ханскі ўлус» — Ноўгарад{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}, галоўную крыніцу срэбра і даніны («чорнага бору»), выступалі як абаронцы ханскіх інтарэсаў{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. На праўдзе, імаверна, кілічэі імкнуліся справакаваць Джанібека на пакаранне літвінаў смерцю, каб сутыкнуць хана з Альгердам у прамым ваенным канфлікце і такім чынам нейтралізаваць вялікага князя літоўскага як канкурэнта{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}.

Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы, вырашыў падтрымаць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Хан, аднак, не пакараў паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, а выдаў іх вялікаму князю Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Такім чынам, Джанібек не хацеў пачынаць вайны з Альгердам, а пераклаў адказнасць за лёс паслоў на вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даставіў літвінаў у Маскву ханскі пасол Татуй{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. У маскоўскім палоне яны заставаліся да вясны 1349 года фактычна закладнікамі{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

== Наступствы ==
Выдача асоб з уладарнай дынастыі вялікаму князю Сямёну была беспрэцэдэнтным учынкам, які паказаў сілу сувязяў паміж Сараем і Масквой таго часу{{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. Выдача паслоў наогул парушала мангольскае права і звычаі («Ясу»), паводле іх татары заўсёды пільна ставіліся да недатыкальнасці такіх асоб{{sfn|Гринберг|2018|p=516}}. Паводле Мошэ Грынберга, нават у выпадках парушэння імунітэту замежных паслоў, ханы заўсёды вырашалі іх лёс самі{{sfn|Гринберг|2018|p=516}}. Паводле Грынберга, перадачы суверэнітэту над іншаземнымі пасламі свайму данніку Сямёну няма аналагаў і яе трэба разглядаць як дзеянні Джанібека па ўзмацненні маскоўскага ўладара{{sfn|Гринберг|2018|p=516, 520}}.

На думку Гулевіча, да дыпламатычнай катастрофы прывяла няслушная ацэнка Альгердам магчымай рэакцыі Джанібека{{sfn|Гулевич|2023|p=149, 150}}. Паводле Ліцкевіча, разлік Альгерда не апраўдаўся, бо Джанібек ужо меў таемнае пагадненне з Казімірам III: у абмен на выплату даніны з Галіцкай зямлі хан паабяцаў каралю дапамогу супраць ВКЛ{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Для вызвалення паслоў Альгерд быў вымушаны накіраваць у Маскву пасольства з багатымі дарамі, просячы «міру і жыцця» для сваёй «браціі»{{sfn|Puzyna|1930|p=430}}. Вынікам быў нявыгадны для Альгерда мір 1349 года, якім прызнаваўся маскоўскі суверэнітэт над Смаленскам{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Пагадненне замацавалі дынастычнымі шлюбамі — Альгерд ажаніўся з цвярской княжной [[Ульяна Аляксандраўна|Ульянай Аляксандраўнай]]{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, а Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}.

Польскі кароль Казімір III выкарыстаў дыпламатычную ізаляцыю ВКЛ і ўжо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце, пакінуўшы за Любартай толькі Луцкую воласць{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Лицкевич|2019|p=648—649}}. Паводле Пузыны, Карыятавічы прыйшлі туды на заклік мясцовых татарскіх «атаманаў» для сумеснай абароны краю ад палякаў і венграў{{sfn|Puzyna|1936|p=73—74}}. На думку Пузыны, пазіцыя Джанібека і поспехі палякаў таксама былі прычынай прыняцця Аляксандрам Карыятавічам каля 1350—1351 гадоў каталіцтва і сюзерэнітэту польскага караля, каб як лен захаваць свае ўладанні на «малым» Падоллі{{sfn|Puzyna|1936|p=71}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |ref = Грынберг |аўтар = Грынберг, М. |загаловак = Литовское посольство в Золотую Орду в 1348 г.: предпосылки и последствия |мова = ru |выданне = Золотоордынское обозрение |год = 2018 |том = 6 |нумар = 3 |старонкі = 504–527 |doi = 10.22378/2313-6197.2018-6-3.504-527 }}
* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}</text>
      <sha1>to20kriakbln8ofh9mkvg3oxxkhuzvp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142828</id>
      <parentid>5142827</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ход падзей */</comment>
      <origin>5142828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22548" sha1="baqojcqtkxj9aan2ig5w2gho4ja0elg" xml:space="preserve">'''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант геапалітычнай гульні Вільні, Кракава, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой [[Дзяржава Рурыкавічаў|дзяржавы Рурыкавічаў]] і за [[Вайна за галіцка-валынскую спадчыну|Галіцка-Валынскую спадчыну]]{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

== Прадумовы ==
Сітуацыя 1340-х гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя [[Гедзімін|Гедзіміна]] і хана [[Узбек-хан|Узбека]] ў канцы 1341 года пачала новы этап у адносінах Вялікага Княства Літоўскага і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. Таксама памірае яшчэ адна ключавая асоба — кіеўскі князь [[Фёдар (князь кіеўскі)|Фёдар]], брат Гедзіміна, ВКЛ часова страчвае ўплыў у Кіеве{{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самім ВКЛ адбылася міжусобіца, пасля чатырох гадоў уладарства Яўнута, у 1345 годзе Кейстут зганяе яго з велікакняжацкага стальца і перадае ўладу [[Альгерд|Альгерду]]{{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Яўнут уцёк у Маскву, а, магчыма, яго саюзнік Нарымонт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}.

Уладу Залатой Арды над рэгіёнам аслабляў шэраг фактараў. Ключавую ролю адыграў разгром татарскага эміра Атламоша венгерскімі войскамі пад камандаваннем трансільванскага ваяводы Андраша ў 1345 годзе {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Ударам стала маштабная эпідэмія чумы 1346—1347 гадоў («[[Чорная смерць|Чорнай Смерці]]»), якая ахапіла Крым і суседнія рэгіёны {{sfn|Гулевич|2023|p=146}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Нарымонт, які вярнуўся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, імаверна, прывёз звесткі пра аслабленне Арды эпідэміяй і няўдачамі ў Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}.

Адносіны Вільні з Масквой перад 1348 годам былі напружанымі з прычыны вялікалітоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія вялікі князь Сямён Іванавіч лічыў абшарам свайго кантролю {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1345—1346 гадах ВКЛ часова страціла пазіцыі ў Смаленску, а таксама Пскоў і Ноўгарад {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Паход Альгерда на ноўгарадскія землі ў 1346 годзе быў расцэнены Масквой як напад на «цароў (ханскі) улус», а ўнікальныя роднасныя сувязі вялікага князя Сямёна з ханскім домам давалі яму перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць ВКЛ у Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 148}}.

На заходніх і паўднёвых межах сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Скарыстаўшыся распадам Галіцка-Валынскага княства, Альгердавічы замацаваліся на Валыні пры падтрымцы мясцовай арыстакратыі: Любарт Гедымінавіч узяў шлюб з дачкой мясцовага ўладара (імаверна, Данілы Астрожскага) {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Дзейнасць Любарта і Карыятавічаў на Валыні{{sfn|Puzyna|1936|p=67}} наблізіла абшар вялікалітоўскага ўплыву шчыльна да Падольскай зямлі, што стала штуршком да жорсткай барацьбы за гэтыя тэрыторыі паміж ВКЛ, Польшчай, Венгрыяй і Залатой Ардой{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн актывізаваў рэйзы, 2 лютага 1348 года ВКЛ пацярпела цяжкае паражэнне ў [[Бітва на Стрэве|бітве на рацэ Стрэве]] {{sfn|Гулевич|2023|p=142, 147}}.

== Склад пасольства ==
Пасольства 1348 года вызначалася надзвычай высокім статусам удзельнікаў, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Летапісы даюць спіс паслоў такім чынам, што даследчыкі бачаць там як чатырох, так і трох асоб.

Звычайна лічаць, што ўзначальваў пасольства князь '''Карыят Гедзімінівіч''', брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, 40-43 гадоў узростам, які з 1329 года валодаў Наваградкам{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Puzyna|1930|p=427}}. Такім чынам, Карыят першым з уладарнай дынастыі ўзначальваў бы афіцыйную місію ў Арду{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]], на грунце запісу ў [[Лаўрышаўскае евангелле|Лаўрышаўскім евангеллі]], адзначае, што Карыят быў ахрышчаны пад імем '''Міхаіл'''{{sfn|Puzyna|1930|p=426–427}} і выказвае гіпотэзу, што летапісная формула «Міхаіла Карыяда» — гэта не дзве асобы, а хрысціянскае і паганскае імёны адной{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

Тыя хто не прымаў версію Пузыны пра тоеснасць Карыята і Міхаіла, прапаноўвалі іншыя атаясненні князя '''Міхаіла'''. На думку [[Юзаф Вольф|Юзафа Вольфа]], Міхаіл мог быць Нарымонтавічам, аднак сучасныя даследчыкі не бачаць трывалых доказаў існавання такой асобы{{sfn|Гулевич|2023|p=141}} (гл. [[Васіль Нарымонтавіч]]). [[Алег Ліцкевіч]] і [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслаў Гулевіч]] звяртаюць увагу на тэксталагічную памылку ў летапісах і лічаць, што ў формуле «Міхаіла Карыяда» (або «Міхаіла да Карыяда») прапушчана слова «чада» (дзеці), і на праўдзе ў Арду пасланы дзеці Карыята, адным з іх і быў Міхаіл{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Блізкую да гэтага высновы рабіў і Пузына, які лічыў, што ў 1348 годзе ў палон трапіў не сам Карыят, а яго «чада» (дзеці) {{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна або каля Менска{{sfn|Puzyna|1936|p=63}}, а таксама быў ён уладарным або служылым князем{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Юзаф Пузына звязваў яго са Свіслаччу ў Ваўкавыскім павеце і лічыў, імаверна, старэйшым сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=428–430}}. Таксама і [[Ян Тэнгоўскі]] адносіў яго да сыноў Карыята{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Паводле Юзафа Вольфа ён мог быць сынам Нарымонта{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

'''[[Айкша]]''' — таксама дыскусійная асоба пасольства. Юзаф Пузына лічыў яго яшчэ адным сынам Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=429, 433}}, але сукупнасць ускосных звестак хутчэй за яго баярскі статус{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== Ход падзей ==
У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч датуе ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}, бо вялікі князь Сямён Іванавіч сам вярнуўся з Арды ў Маскву паміж 1 сакавіка і 25 мая і ў стаўцы хана з літвінамі не сустрэўся, а шлях з Арды ў Маскву займаў каля месяца{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. Імаверна, паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночным Каўказе ў мясцовасці Біш-Даг) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}.

Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»), ранейшыя летапісы не называюць супраць каго, а пазнейшыя проста называюць Маскву{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

На думку [[Мікалай Карамзін|Мікалая Карамзіна]] і {{Не перакладзена 5|Джон Лістэр Ілінгворт Фенэл|Джона Фенэла|en|John Lister Illingworth Fennell}}, пасольства мусіла б прасіць дапамогі супраць Ордэна пасля паражэння на Стрэве{{sfn|Гринберг|2018|p=511, 513—514}}. Па думку Гулевіча, ва ўмовах, якія склаліся ў рэгіёне, пасольства было спробай праясніць пазіцыю Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}} і знайсці рэсурсы для адначасовага процістаяння Ордэну і Польшчы праз дыпламатычныя манеўры{{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. На думку Ліцкевіча, Альгерд імкнуўся заручыцца ваеннай падтрымкай татараў для абароны валынскіх і падольскіх зямель{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Даведаўшыся пра місію літвінаў, вялікі князь Сямён Іванавіч склікаў у Маскве раду з братамі Іванам і Андрэем, паводле нядаўняга дагавора 1348 года паміж Калітавічамі, ён не мог вырашаць пытанні знешніх адносін без згоды братоў{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. Вялікі князь Сямён звычайна вырашаў справы асабістымі паездкамі ў Арду, але гэтым разам не паехаў, імаверна, каб Джанібек не расцаніў яго прыезд як умяшанне{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. У Арду адправілі кілічэяў (паслоў) князя Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}.

Кілічэі перад ханам вінавацілі Альгерда, што «спустошыў ханскі ўлус» — Ноўгарад{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}, галоўную крыніцу срэбра і даніны («чорнага бору»), выступалі як абаронцы ханскіх інтарэсаў{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. На праўдзе, імаверна, кілічэі імкнуліся справакаваць Джанібека на пакаранне літвінаў смерцю, каб сутыкнуць хана з Альгердам у прамым ваенным канфлікце і такім чынам нейтралізаваць вялікага князя літоўскага як канкурэнта{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}.

Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы, вырашыў падтрымаць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Хан, аднак, не пакараў паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, а выдаў іх вялікаму князю Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Такім чынам, Джанібек не хацеў пачынаць вайны з Альгердам, а пераклаў адказнасць за лёс паслоў на вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даставіў літвінаў у Маскву ханскі пасол Татуй{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. У маскоўскім палоне яны заставаліся да вясны 1349 года фактычна закладнікамі{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

== Наступствы ==
Выдача асоб з уладарнай дынастыі вялікаму князю Сямёну была беспрэцэдэнтным учынкам, які паказаў сілу сувязяў паміж Сараем і Масквой таго часу{{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. Выдача паслоў наогул парушала мангольскае права і звычаі («Ясу»), паводле іх татары заўсёды пільна ставіліся да недатыкальнасці такіх асоб{{sfn|Гринберг|2018|p=516}}. Паводле Мошэ Грынберга, нават у выпадках парушэння імунітэту замежных паслоў, ханы заўсёды вырашалі іх лёс самі{{sfn|Гринберг|2018|p=516}}. Паводле Грынберга, перадачы суверэнітэту над іншаземнымі пасламі свайму данніку Сямёну няма аналагаў і яе трэба разглядаць як дзеянні Джанібека па ўзмацненні маскоўскага ўладара{{sfn|Гринберг|2018|p=516, 520}}.

На думку Гулевіча, да дыпламатычнай катастрофы прывяла няслушная ацэнка Альгердам магчымай рэакцыі Джанібека{{sfn|Гулевич|2023|p=149, 150}}. Паводле Ліцкевіча, разлік Альгерда не апраўдаўся, бо Джанібек ужо меў таемнае пагадненне з Казімірам III: у абмен на выплату даніны з Галіцкай зямлі хан паабяцаў каралю дапамогу супраць ВКЛ{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Для вызвалення паслоў Альгерд быў вымушаны накіраваць у Маскву пасольства з багатымі дарамі, просячы «міру і жыцця» для сваёй «браціі»{{sfn|Puzyna|1930|p=430}}. Вынікам быў нявыгадны для Альгерда мір 1349 года, якім прызнаваўся маскоўскі суверэнітэт над Смаленскам{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Пагадненне замацавалі дынастычнымі шлюбамі — Альгерд ажаніўся з цвярской княжной [[Ульяна Аляксандраўна|Ульянай Аляксандраўнай]]{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, а Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}.

Польскі кароль Казімір III выкарыстаў дыпламатычную ізаляцыю ВКЛ і ўжо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце, пакінуўшы за Любартай толькі Луцкую воласць{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Лицкевич|2019|p=648—649}}. Паводле Пузыны, Карыятавічы прыйшлі туды на заклік мясцовых татарскіх «атаманаў» для сумеснай абароны краю ад палякаў і венграў{{sfn|Puzyna|1936|p=73—74}}. На думку Пузыны, пазіцыя Джанібека і поспехі палякаў таксама былі прычынай прыняцця Аляксандрам Карыятавічам каля 1350—1351 гадоў каталіцтва і сюзерэнітэту польскага караля, каб як лен захаваць свае ўладанні на «малым» Падоллі{{sfn|Puzyna|1936|p=71}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |ref = Грынберг |аўтар = Грынберг, М. |загаловак = Литовское посольство в Золотую Орду в 1348 г.: предпосылки и последствия |мова = ru |выданне = Золотоордынское обозрение |год = 2018 |том = 6 |нумар = 3 |старонкі = 504–527 |doi = 10.22378/2313-6197.2018-6-3.504-527 }}
* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}</text>
      <sha1>baqojcqtkxj9aan2ig5w2gho4ja0elg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142957</id>
      <parentid>5142828</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>грИнберг у бібліяграфіі</comment>
      <origin>5142957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22548" sha1="ezwhk0cvvay1ovtpsiugby1eeuxda5s" xml:space="preserve">'''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант геапалітычнай гульні Вільні, Кракава, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой [[Дзяржава Рурыкавічаў|дзяржавы Рурыкавічаў]] і за [[Вайна за галіцка-валынскую спадчыну|Галіцка-Валынскую спадчыну]]{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

== Прадумовы ==
Сітуацыя 1340-х гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя [[Гедзімін|Гедзіміна]] і хана [[Узбек-хан|Узбека]] ў канцы 1341 года пачала новы этап у адносінах Вялікага Княства Літоўскага і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. Таксама памірае яшчэ адна ключавая асоба — кіеўскі князь [[Фёдар (князь кіеўскі)|Фёдар]], брат Гедзіміна, ВКЛ часова страчвае ўплыў у Кіеве{{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самім ВКЛ адбылася міжусобіца, пасля чатырох гадоў уладарства Яўнута, у 1345 годзе Кейстут зганяе яго з велікакняжацкага стальца і перадае ўладу [[Альгерд|Альгерду]]{{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Яўнут уцёк у Маскву, а, магчыма, яго саюзнік Нарымонт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}.

Уладу Залатой Арды над рэгіёнам аслабляў шэраг фактараў. Ключавую ролю адыграў разгром татарскага эміра Атламоша венгерскімі войскамі пад камандаваннем трансільванскага ваяводы Андраша ў 1345 годзе {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Ударам стала маштабная эпідэмія чумы 1346—1347 гадоў («[[Чорная смерць|Чорнай Смерці]]»), якая ахапіла Крым і суседнія рэгіёны {{sfn|Гулевич|2023|p=146}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Нарымонт, які вярнуўся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, імаверна, прывёз звесткі пра аслабленне Арды эпідэміяй і няўдачамі ў Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}.

Адносіны Вільні з Масквой перад 1348 годам былі напружанымі з прычыны вялікалітоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія вялікі князь Сямён Іванавіч лічыў абшарам свайго кантролю {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1345—1346 гадах ВКЛ часова страціла пазіцыі ў Смаленску, а таксама Пскоў і Ноўгарад {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Паход Альгерда на ноўгарадскія землі ў 1346 годзе быў расцэнены Масквой як напад на «цароў (ханскі) улус», а ўнікальныя роднасныя сувязі вялікага князя Сямёна з ханскім домам давалі яму перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць ВКЛ у Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 148}}.

На заходніх і паўднёвых межах сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Скарыстаўшыся распадам Галіцка-Валынскага княства, Альгердавічы замацаваліся на Валыні пры падтрымцы мясцовай арыстакратыі: Любарт Гедымінавіч узяў шлюб з дачкой мясцовага ўладара (імаверна, Данілы Астрожскага) {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Дзейнасць Любарта і Карыятавічаў на Валыні{{sfn|Puzyna|1936|p=67}} наблізіла абшар вялікалітоўскага ўплыву шчыльна да Падольскай зямлі, што стала штуршком да жорсткай барацьбы за гэтыя тэрыторыі паміж ВКЛ, Польшчай, Венгрыяй і Залатой Ардой{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн актывізаваў рэйзы, 2 лютага 1348 года ВКЛ пацярпела цяжкае паражэнне ў [[Бітва на Стрэве|бітве на рацэ Стрэве]] {{sfn|Гулевич|2023|p=142, 147}}.

== Склад пасольства ==
Пасольства 1348 года вызначалася надзвычай высокім статусам удзельнікаў, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Летапісы даюць спіс паслоў такім чынам, што даследчыкі бачаць там як чатырох, так і трох асоб.

Звычайна лічаць, што ўзначальваў пасольства князь '''Карыят Гедзімінівіч''', брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, 40-43 гадоў узростам, які з 1329 года валодаў Наваградкам{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Puzyna|1930|p=427}}. Такім чынам, Карыят першым з уладарнай дынастыі ўзначальваў бы афіцыйную місію ў Арду{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]], на грунце запісу ў [[Лаўрышаўскае евангелле|Лаўрышаўскім евангеллі]], адзначае, што Карыят быў ахрышчаны пад імем '''Міхаіл'''{{sfn|Puzyna|1930|p=426–427}} і выказвае гіпотэзу, што летапісная формула «Міхаіла Карыяда» — гэта не дзве асобы, а хрысціянскае і паганскае імёны адной{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

Тыя хто не прымаў версію Пузыны пра тоеснасць Карыята і Міхаіла, прапаноўвалі іншыя атаясненні князя '''Міхаіла'''. На думку [[Юзаф Вольф|Юзафа Вольфа]], Міхаіл мог быць Нарымонтавічам, аднак сучасныя даследчыкі не бачаць трывалых доказаў існавання такой асобы{{sfn|Гулевич|2023|p=141}} (гл. [[Васіль Нарымонтавіч]]). [[Алег Ліцкевіч]] і [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслаў Гулевіч]] звяртаюць увагу на тэксталагічную памылку ў летапісах і лічаць, што ў формуле «Міхаіла Карыяда» (або «Міхаіла да Карыяда») прапушчана слова «чада» (дзеці), і на праўдзе ў Арду пасланы дзеці Карыята, адным з іх і быў Міхаіл{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Блізкую да гэтага высновы рабіў і Пузына, які лічыў, што ў 1348 годзе ў палон трапіў не сам Карыят, а яго «чада» (дзеці) {{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна або каля Менска{{sfn|Puzyna|1936|p=63}}, а таксама быў ён уладарным або служылым князем{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Юзаф Пузына звязваў яго са Свіслаччу ў Ваўкавыскім павеце і лічыў, імаверна, старэйшым сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=428–430}}. Таксама і [[Ян Тэнгоўскі]] адносіў яго да сыноў Карыята{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Паводле Юзафа Вольфа ён мог быць сынам Нарымонта{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

'''[[Айкша]]''' — таксама дыскусійная асоба пасольства. Юзаф Пузына лічыў яго яшчэ адным сынам Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=429, 433}}, але сукупнасць ускосных звестак хутчэй за яго баярскі статус{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== Ход падзей ==
У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч датуе ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}, бо вялікі князь Сямён Іванавіч сам вярнуўся з Арды ў Маскву паміж 1 сакавіка і 25 мая і ў стаўцы хана з літвінамі не сустрэўся, а шлях з Арды ў Маскву займаў каля месяца{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. Імаверна, паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночным Каўказе ў мясцовасці Біш-Даг) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}.

Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»), ранейшыя летапісы не называюць супраць каго, а пазнейшыя проста называюць Маскву{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

На думку [[Мікалай Карамзін|Мікалая Карамзіна]] і {{Не перакладзена 5|Джон Лістэр Ілінгворт Фенэл|Джона Фенэла|en|John Lister Illingworth Fennell}}, пасольства мусіла б прасіць дапамогі супраць Ордэна пасля паражэння на Стрэве{{sfn|Гринберг|2018|p=511, 513—514}}. Па думку Гулевіча, ва ўмовах, якія склаліся ў рэгіёне, пасольства было спробай праясніць пазіцыю Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}} і знайсці рэсурсы для адначасовага процістаяння Ордэну і Польшчы праз дыпламатычныя манеўры{{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. На думку Ліцкевіча, Альгерд імкнуўся заручыцца ваеннай падтрымкай татараў для абароны валынскіх і падольскіх зямель{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Даведаўшыся пра місію літвінаў, вялікі князь Сямён Іванавіч склікаў у Маскве раду з братамі Іванам і Андрэем, паводле нядаўняга дагавора 1348 года паміж Калітавічамі, ён не мог вырашаць пытанні знешніх адносін без згоды братоў{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. Вялікі князь Сямён звычайна вырашаў справы асабістымі паездкамі ў Арду, але гэтым разам не паехаў, імаверна, каб Джанібек не расцаніў яго прыезд як умяшанне{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. У Арду адправілі кілічэяў (паслоў) князя Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}.

Кілічэі перад ханам вінавацілі Альгерда, што «спустошыў ханскі ўлус» — Ноўгарад{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}, галоўную крыніцу срэбра і даніны («чорнага бору»), выступалі як абаронцы ханскіх інтарэсаў{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. На праўдзе, імаверна, кілічэі імкнуліся справакаваць Джанібека на пакаранне літвінаў смерцю, каб сутыкнуць хана з Альгердам у прамым ваенным канфлікце і такім чынам нейтралізаваць вялікага князя літоўскага як канкурэнта{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}.

Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы, вырашыў падтрымаць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Хан, аднак, не пакараў паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, а выдаў іх вялікаму князю Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Такім чынам, Джанібек не хацеў пачынаць вайны з Альгердам, а пераклаў адказнасць за лёс паслоў на вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даставіў літвінаў у Маскву ханскі пасол Татуй{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. У маскоўскім палоне яны заставаліся да вясны 1349 года фактычна закладнікамі{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

== Наступствы ==
Выдача асоб з уладарнай дынастыі вялікаму князю Сямёну была беспрэцэдэнтным учынкам, які паказаў сілу сувязяў паміж Сараем і Масквой таго часу{{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. Выдача паслоў наогул парушала мангольскае права і звычаі («Ясу»), паводле іх татары заўсёды пільна ставіліся да недатыкальнасці такіх асоб{{sfn|Гринберг|2018|p=516}}. Паводле Мошэ Грынберга, нават у выпадках парушэння імунітэту замежных паслоў, ханы заўсёды вырашалі іх лёс самі{{sfn|Гринберг|2018|p=516}}. Паводле Грынберга, перадачы суверэнітэту над іншаземнымі пасламі свайму данніку Сямёну няма аналагаў і яе трэба разглядаць як дзеянні Джанібека па ўзмацненні маскоўскага ўладара{{sfn|Гринберг|2018|p=516, 520}}.

На думку Гулевіча, да дыпламатычнай катастрофы прывяла няслушная ацэнка Альгердам магчымай рэакцыі Джанібека{{sfn|Гулевич|2023|p=149, 150}}. Паводле Ліцкевіча, разлік Альгерда не апраўдаўся, бо Джанібек ужо меў таемнае пагадненне з Казімірам III: у абмен на выплату даніны з Галіцкай зямлі хан паабяцаў каралю дапамогу супраць ВКЛ{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Для вызвалення паслоў Альгерд быў вымушаны накіраваць у Маскву пасольства з багатымі дарамі, просячы «міру і жыцця» для сваёй «браціі»{{sfn|Puzyna|1930|p=430}}. Вынікам быў нявыгадны для Альгерда мір 1349 года, якім прызнаваўся маскоўскі суверэнітэт над Смаленскам{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Пагадненне замацавалі дынастычнымі шлюбамі — Альгерд ажаніўся з цвярской княжной [[Ульяна Аляксандраўна|Ульянай Аляксандраўнай]]{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, а Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}.

Польскі кароль Казімір III выкарыстаў дыпламатычную ізаляцыю ВКЛ і ўжо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце, пакінуўшы за Любартай толькі Луцкую воласць{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Лицкевич|2019|p=648—649}}. Паводле Пузыны, Карыятавічы прыйшлі туды на заклік мясцовых татарскіх «атаманаў» для сумеснай абароны краю ад палякаў і венграў{{sfn|Puzyna|1936|p=73—74}}. На думку Пузыны, пазіцыя Джанібека і поспехі палякаў таксама былі прычынай прыняцця Аляксандрам Карыятавічам каля 1350—1351 гадоў каталіцтва і сюзерэнітэту польскага караля, каб як лен захаваць свае ўладанні на «малым» Падоллі{{sfn|Puzyna|1936|p=71}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |ref = Гринберг |аўтар = Гринберг, М. |загаловак = Литовское посольство в Золотую Орду в 1348 г.: предпосылки и последствия |мова = ru |выданне = Золотоордынское обозрение |год = 2018 |том = 6 |нумар = 3 |старонкі = 504–527 |doi = 10.22378/2313-6197.2018-6-3.504-527 }}
* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}</text>
      <sha1>ezwhk0cvvay1ovtpsiugby1eeuxda5s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142963</id>
      <parentid>5142957</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Наступствы */</comment>
      <origin>5142963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22560" sha1="q9v2iqmql6cn54md27r7zfipjf5wcbs" xml:space="preserve">'''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант геапалітычнай гульні Вільні, Кракава, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой [[Дзяржава Рурыкавічаў|дзяржавы Рурыкавічаў]] і за [[Вайна за галіцка-валынскую спадчыну|Галіцка-Валынскую спадчыну]]{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

== Прадумовы ==
Сітуацыя 1340-х гадоў у рэгіёне вызначалася зменай уладароў і абвастрэннем тэрытарыяльных спрэчак. Смерць вялікага князя [[Гедзімін|Гедзіміна]] і хана [[Узбек-хан|Узбека]] ў канцы 1341 года пачала новы этап у адносінах Вялікага Княства Літоўскага і Залатой Ардой {{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. Таксама памірае яшчэ адна ключавая асоба — кіеўскі князь [[Фёдар (князь кіеўскі)|Фёдар]], брат Гедзіміна, ВКЛ часова страчвае ўплыў у Кіеве{{sfn|Гулевич|2023|p=138}}. У самім ВКЛ адбылася міжусобіца, пасля чатырох гадоў уладарства Яўнута, у 1345 годзе Кейстут зганяе яго з велікакняжацкага стальца і перадае ўладу [[Альгерд|Альгерду]]{{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Яўнут уцёк у Маскву, а, магчыма, яго саюзнік Нарымонт — непасрэдна ў Арду да хана Джанібека {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}.

Уладу Залатой Арды над рэгіёнам аслабляў шэраг фактараў. Ключавую ролю адыграў разгром татарскага эміра Атламоша венгерскімі войскамі пад камандаваннем трансільванскага ваяводы Андраша ў 1345 годзе {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Ударам стала маштабная эпідэмія чумы 1346—1347 гадоў («[[Чорная смерць|Чорнай Смерці]]»), якая ахапіла Крым і суседнія рэгіёны {{sfn|Гулевич|2023|p=146}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Нарымонт, які вярнуўся ў ВКЛ у пачатку 1347 года, імаверна, прывёз звесткі пра аслабленне Арды эпідэміяй і няўдачамі ў Крыме {{sfn|Гулевич|2023|p=140, 147}}.

Адносіны Вільні з Масквой перад 1348 годам былі напружанымі з прычыны вялікалітоўскага ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск, якія вялікі князь Сямён Іванавіч лічыў абшарам свайго кантролю {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 147}}. У 1345—1346 гадах ВКЛ часова страціла пазіцыі ў Смаленску, а таксама Пскоў і Ноўгарад {{sfn|Гулевич|2023|p=139}}. Паход Альгерда на ноўгарадскія землі ў 1346 годзе быў расцэнены Масквой як напад на «цароў (ханскі) улус», а ўнікальныя роднасныя сувязі вялікага князя Сямёна з ханскім домам давалі яму перавагі ў дыпламатычнай барацьбе супраць ВКЛ у Сарай-Берке {{sfn|Гулевич|2023|p=144, 148}}.

На заходніх і паўднёвых межах сітуацыя заставалася хісткай. З Польскім каралеўствам захоўваўся неафіцыйны нейтралітэт, аднак кароль Казімір III пастаянна выказваў прэтэнзіі на Галічыну і Валынь {{sfn|Гулевич|2023|p=147}}. Скарыстаўшыся распадам Галіцка-Валынскага княства, Альгердавічы замацаваліся на Валыні пры падтрымцы мясцовай арыстакратыі: Любарт Гедымінавіч узяў шлюб з дачкой мясцовага ўладара (імаверна, Данілы Астрожскага) {{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Дзейнасць Любарта і Карыятавічаў на Валыні{{sfn|Puzyna|1936|p=67}} наблізіла абшар вялікалітоўскага ўплыву шчыльна да Падольскай зямлі, што стала штуршком да жорсткай барацьбы за гэтыя тэрыторыі паміж ВКЛ, Польшчай, Венгрыяй і Залатой Ардой{{sfn|Лицкевич|2019|p=644}}. Адначасова з гэтым Тэўтонскі ордэн актывізаваў рэйзы, 2 лютага 1348 года ВКЛ пацярпела цяжкае паражэнне ў [[Бітва на Стрэве|бітве на рацэ Стрэве]] {{sfn|Гулевич|2023|p=142, 147}}.

== Склад пасольства ==
Пасольства 1348 года вызначалася надзвычай высокім статусам удзельнікаў, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Летапісы даюць спіс паслоў такім чынам, што даследчыкі бачаць там як чатырох, так і трох асоб.

Звычайна лічаць, што ўзначальваў пасольства князь '''Карыят Гедзімінівіч''', брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, 40-43 гадоў узростам, які з 1329 года валодаў Наваградкам{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Puzyna|1930|p=427}}. Такім чынам, Карыят першым з уладарнай дынастыі ўзначальваў бы афіцыйную місію ў Арду{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]], на грунце запісу ў [[Лаўрышаўскае евангелле|Лаўрышаўскім евангеллі]], адзначае, што Карыят быў ахрышчаны пад імем '''Міхаіл'''{{sfn|Puzyna|1930|p=426–427}} і выказвае гіпотэзу, што летапісная формула «Міхаіла Карыяда» — гэта не дзве асобы, а хрысціянскае і паганскае імёны адной{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

Тыя хто не прымаў версію Пузыны пра тоеснасць Карыята і Міхаіла, прапаноўвалі іншыя атаясненні князя '''Міхаіла'''. На думку [[Юзаф Вольф|Юзафа Вольфа]], Міхаіл мог быць Нарымонтавічам, аднак сучасныя даследчыкі не бачаць трывалых доказаў існавання такой асобы{{sfn|Гулевич|2023|p=141}} (гл. [[Васіль Нарымонтавіч]]). [[Алег Ліцкевіч]] і [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслаў Гулевіч]] звяртаюць увагу на тэксталагічную памылку ў летапісах і лічаць, што ў формуле «Міхаіла Карыяда» (або «Міхаіла да Карыяда») прапушчана слова «чада» (дзеці), і на праўдзе ў Арду пасланы дзеці Карыята, адным з іх і быў Міхаіл{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Блізкую да гэтага высновы рабіў і Пузына, які лічыў, што ў 1348 годзе ў палон трапіў не сам Карыят, а яго «чада» (дзеці) {{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна або каля Менска{{sfn|Puzyna|1936|p=63}}, а таксама быў ён уладарным або служылым князем{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Юзаф Пузына звязваў яго са Свіслаччу ў Ваўкавыскім павеце і лічыў, імаверна, старэйшым сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=428–430}}. Таксама і [[Ян Тэнгоўскі]] адносіў яго да сыноў Карыята{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Паводле Юзафа Вольфа ён мог быць сынам Нарымонта{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

'''[[Айкша]]''' — таксама дыскусійная асоба пасольства. Юзаф Пузына лічыў яго яшчэ адным сынам Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=429, 433}}, але сукупнасць ускосных звестак хутчэй за яго баярскі статус{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}.

== Ход падзей ==
У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч датуе ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}, бо вялікі князь Сямён Іванавіч сам вярнуўся з Арды ў Маскву паміж 1 сакавіка і 25 мая і ў стаўцы хана з літвінамі не сустрэўся, а шлях з Арды ў Маскву займаў каля месяца{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. Імаверна, паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночным Каўказе ў мясцовасці Біш-Даг) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}.

Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»), ранейшыя летапісы не называюць супраць каго, а пазнейшыя проста называюць Маскву{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}.

На думку [[Мікалай Карамзін|Мікалая Карамзіна]] і {{Не перакладзена 5|Джон Лістэр Ілінгворт Фенэл|Джона Фенэла|en|John Lister Illingworth Fennell}}, пасольства мусіла б прасіць дапамогі супраць Ордэна пасля паражэння на Стрэве{{sfn|Гринберг|2018|p=511, 513—514}}. Па думку Гулевіча, ва ўмовах, якія склаліся ў рэгіёне, пасольства было спробай праясніць пазіцыю Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}} і знайсці рэсурсы для адначасовага процістаяння Ордэну і Польшчы праз дыпламатычныя манеўры{{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. На думку Ліцкевіча, Альгерд імкнуўся заручыцца ваеннай падтрымкай татараў для абароны валынскіх і падольскіх зямель{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Даведаўшыся пра місію літвінаў, вялікі князь Сямён Іванавіч склікаў у Маскве раду з братамі Іванам і Андрэем, паводле нядаўняга дагавора 1348 года паміж Калітавічамі, ён не мог вырашаць пытанні знешніх адносін без згоды братоў{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. Вялікі князь Сямён звычайна вырашаў справы асабістымі паездкамі ў Арду, але гэтым разам не паехаў, імаверна, каб Джанібек не расцаніў яго прыезд як умяшанне{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. У Арду адправілі кілічэяў (паслоў) князя Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}.

Кілічэі перад ханам вінавацілі Альгерда, што «спустошыў ханскі ўлус» — Ноўгарад{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}, галоўную крыніцу срэбра і даніны («чорнага бору»), выступалі як абаронцы ханскіх інтарэсаў{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}. На праўдзе, імаверна, кілічэі імкнуліся справакаваць Джанібека на пакаранне літвінаў смерцю, каб сутыкнуць хана з Альгердам у прамым ваенным канфлікце і такім чынам нейтралізаваць вялікага князя літоўскага як канкурэнта{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}{{sfn|Гринберг|2018|p=515}}.

Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы, вырашыў падтрымаць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Хан, аднак, не пакараў паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, а выдаў іх вялікаму князю Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Такім чынам, Джанібек не хацеў пачынаць вайны з Альгердам, а пераклаў адказнасць за лёс паслоў на вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даставіў літвінаў у Маскву ханскі пасол Татуй{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. У маскоўскім палоне яны заставаліся да вясны 1349 года фактычна закладнікамі{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}.

== Наступствы ==
Выдача асоб з уладарнай дынастыі вялікаму князю Сямёну была беспрэцэдэнтным учынкам, які паказаў сілу сувязяў паміж Сараем і Масквой таго часу{{sfn|Гулевич|2023|p=144, 150}}. Выдача паслоў наогул парушала мангольскае права і звычаі («Ясу»), паводле іх татары заўсёды пільна ставіліся да недатыкальнасці такіх асоб{{sfn|Гринберг|2018|p=516}}. Паводле Мошэ Грынберга, нават у выпадках парушэння імунітэту замежных паслоў, ханы заўсёды вырашалі іх лёс самі{{sfn|Гринберг|2018|p=516}}. Паводле Грынберга, перадачы суверэнітэту над іншаземнымі пасламі свайму данніку Сямёну няма аналагаў і яе трэба разглядаць як дзеянні Джанібека па ўзмацненні маскоўскага ўладара{{sfn|Гринберг|2018|p=516, 520}}.

На думку Гулевіча, да дыпламатычнай катастрофы прывяла няслушная ацэнка Альгердам магчымай рэакцыі Джанібека{{sfn|Гулевич|2023|p=149, 150}}. Паводле Ліцкевіча, разлік Альгерда не апраўдаўся, бо Джанібек ужо меў таемнае пагадненне з Казімірам III: у абмен на выплату даніны з Галіцкай зямлі хан паабяцаў каралю дапамогу супраць ВКЛ{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Для вызвалення паслоў Альгерд быў вымушаны накіраваць у Маскву пасольства з багатымі дарамі, просячы «міру і жыцця» для сваёй «браціі»{{sfn|Puzyna|1930|p=430}}. Вынікам быў нявыгадны для Альгерда мір 1349 года, якім прызнаваўся маскоўскі суверэнітэт над Смаленскам{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Пагадненне замацавалі дынастычнымі шлюбамі — Альгерд ажаніўся з цвярской княжной [[Ульяна Аляксандраўна|Ульянай Аляксандраўнай]]{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, а Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}.

Польскі кароль Казімір III выкарыстаў дыпламатычную ізаляцыю ВКЛ і ўжо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце, пакінуўшы за Любартам як лен толькі Луцкую воласць{{sfn|Лицкевич|2019|p=645}}.

Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Лицкевич|2019|p=648—649}}. Паводле Пузыны, Карыятавічы прыйшлі туды на заклік мясцовых татарскіх «атаманаў» для сумеснай абароны краю ад палякаў і венграў{{sfn|Puzyna|1936|p=73—74}}. На думку Пузыны, пазіцыя Джанібека і поспехі палякаў таксама былі прычынай прыняцця Аляксандрам Карыятавічам каля 1350—1351 гадоў каталіцтва і сюзерэнітэту польскага караля, каб як лен захаваць свае ўладанні на «малым» Падоллі{{sfn|Puzyna|1936|p=71}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |ref = Гринберг |аўтар = Гринберг, М. |загаловак = Литовское посольство в Золотую Орду в 1348 г.: предпосылки и последствия |мова = ru |выданне = Золотоордынское обозрение |год = 2018 |том = 6 |нумар = 3 |старонкі = 504–527 |doi = 10.22378/2313-6197.2018-6-3.504-527 }}
* {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }}
* {{кніга
|аўтар         = Лицкевич О. В.
|загаловак     = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора
|спасылка      = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=ELIB&amp;P21DBN=ELIB&amp;Image_file_name=book/0015988.pdf&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0
|месца         = СПб
|выдавецтва    = Дмитрий Буланин
|год           = 2019
|старонак      = 928
|isbn          = 978-5-86007-918-2
|ref           = Лицкевич
}}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }}
* {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }}</text>
      <sha1>q9v2iqmql6cn54md27r7zfipjf5wcbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзень палітвязняў Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807806</id>
    <revision>
      <id>5142786</id>
      <parentid>5141889</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Scrooge McDuck 379</username>
        <id>129143</id>
      </contributor>
      <comment>удакладненне</comment>
      <origin>5142786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16423" sha1="5n09tupleztg5xm8o4hhqdabopudg01" xml:space="preserve">{{фарматаванне}}
'''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца [[21 мая]] і прысвечана салідарнасці з [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнымі зняволенымі ў Беларусі]], ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://prisonersday.info/|title=Дзень палітвязняў Беларусі — 2025|website=prisonersday.info|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020]] года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстамі]] і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў.

Паводле [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]], тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus|аўтар=Human Rights Watch|загаловак=Belarus: Events of 2020|год=2020-12-03|мова=en|выданне=Share this via Facebook}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://odihr.osce.org/odihr/469539|title=OSCE Rapporteur’s Report under the Moscow Mechanism on Alleged Human Rights Violations related to the Presidential Elections of 9 August 2020 in Belarus {{!}} OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|website=odihr.osce.org|date=2020-11-05|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

«Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/|title=Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

== Паўстанне памятнай даты ==
Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Вітольд Ашурак — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай.

21 мая 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32917280.html|title=ІТ-калёнія №17, побач зь якой жыў Лукашэнка. Расказваем гісторыю шклоўскай вязьніцы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-04-29|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;, а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103493|title=Застанецца свабодным навечна. У зняволенні памёр Вітольд Ашурак|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце.

Дата 21 мая была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/21-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%9E-%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=21 траўня — Дзень палітвязняў у Беларусі|first=Admin of the|last=NAM|website=The NAM info|date=2023-05-19|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

== Адзначэнне памятнай даты ==
Сімвалам даты была абраная экстрэмісцкая жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах расказваў Вітольд Ашурак&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103551|title=Сьмерць палітычнага зьняволенага Вітольда Ашурка|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

У 2022-м годзе акцыі салідарнасці прайшлі ў гарадах Грузіі, Польшчы, Літвы, Украіны і іншых краінах, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі. Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасад і міжнародных праваабарончых арганізацый&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

2023-ці год таксама адзначаўся вялікай колькасцю акцый у многіх гарадах Еўропы і іншых краін свету&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/|title=Дзень палітвязняў Беларусі. Да якіх мерапрыемстваў можна далучыцца?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-05-16|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111758|title=Акцыі ў падтрымку беларускіх палітвязняў прайшлі па ўсім свеце. Як гэты было|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski|title=Nobel winners demand release of Belarusian peace laureate Ales Bialiatski|first=Sarah|last=Shaffi|website=The Guardian|date=2023-05-21|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://libereco.org/deutschland/en|title=#WeStandBYyou: Godparenthoods for political prisoners in Belarus|last=Libereco|website=libereco.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111750|title=&quot;Свет не забыўся пра палітвязняў Беларусі&quot;. Як міжнародная супольнасць выказвае салідарнасць з нагоды Дня палітвязняў|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce|title=International Day of Solidarity with Belarus: Joint statement to the OSCE|website=GOV.UK|date=2023-11-16|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 мая і праходзілі некалькі дзён — па 22 мая — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982|title=Pod znakiem Pogoni / Пад знакам Пагоні {{!}} Akcja solidarności z więźniami politycznymi na Białorusi 22.05.2024|website=Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 мая 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/115310|title=Дзень салідарнасці з беларускімі палітвязнямі. Рэакцыі НДА і грамадскай супольнасці|website=spring96.org|date=22.05.2024}}&lt;/ref&gt;

У 2025-м годзе ў перыяд з 11 па 26 мая адбылося як мінімум 35 мерапрыемстваў. Найбольшая іх колькасць прайшла 21 мая. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html|title=Дзень палітвязняў-2025. Анонс і расклад акцый салідарнасці|website=budzma.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

== Міжнароднае значэнне ==
Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах:

* Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, распачаты ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам;
* Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;
* Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;
* Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяр дзяржаўнага перавароту 1973 года;
* Польшча (13 снежня)&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0_%D1%9E_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D1%87%D1%8B_(1981%E2%80%941983)&amp;oldid=5033729|загаловак=Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|год=2025-09-10|мова=be|выданне=Вікіпедыя}}&lt;/ref&gt; — Дзень памяці ахвяр ваеннага становішча 1981 года.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}}

[[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі| ]]
[[Катэгорыя:Памятныя даты]]</text>
      <sha1>5n09tupleztg5xm8o4hhqdabopudg01</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142794</id>
      <parentid>5142786</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Scrooge McDuck 379</username>
        <id>129143</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5142794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17419" sha1="lcb1x5tp971k2ah1p3orb8158r9j53y" xml:space="preserve">{{фарматаванне}}
'''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца [[21 мая]] і прысвечана салідарнасці з [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнымі зняволенымі ў Беларусі]], ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://prisonersday.info/|title=Дзень палітвязняў Беларусі — 2025|website=prisonersday.info|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020]] года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстамі]] і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў.

Паводле [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]], тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus|аўтар=Human Rights Watch|загаловак=Belarus: Events of 2020|год=2020-12-03|мова=en|выданне=Share this via Facebook}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://odihr.osce.org/odihr/469539|title=OSCE Rapporteur’s Report under the Moscow Mechanism on Alleged Human Rights Violations related to the Presidential Elections of 9 August 2020 in Belarus {{!}} OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|website=odihr.osce.org|date=2020-11-05|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

«Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/|title=Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

== Паўстанне памятнай даты ==
Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Вітольд Ашурак — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай.

21 мая 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32917280.html|title=ІТ-калёнія №17, побач зь якой жыў Лукашэнка. Расказваем гісторыю шклоўскай вязьніцы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-04-29|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;, а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103493|title=Застанецца свабодным навечна. У зняволенні памёр Вітольд Ашурак|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце.

Дата 21 мая была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/21-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%9E-%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=21 траўня — Дзень палітвязняў у Беларусі|first=Admin of the|last=NAM|website=The NAM info|date=2023-05-19|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

== Адзначэнне памятнай даты ==
Сімвалам даты была абраная экстрэмісцкая жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах расказваў Вітольд Ашурак&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103551|title=Сьмерць палітычнага зьняволенага Вітольда Ашурка|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

У 2022-м годзе акцыі салідарнасці прайшлі ў гарадах Грузіі, Польшчы, Літвы, Украіны і іншых краінах, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі. Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасад і міжнародных праваабарончых арганізацый&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

2023-ці год таксама адзначаўся вялікай колькасцю акцый у многіх гарадах Еўропы і іншых краін свету&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/|title=Дзень палітвязняў Беларусі. Да якіх мерапрыемстваў можна далучыцца?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-05-16|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111758|title=Акцыі ў падтрымку беларускіх палітвязняў прайшлі па ўсім свеце. Як гэты было|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski|title=Nobel winners demand release of Belarusian peace laureate Ales Bialiatski|first=Sarah|last=Shaffi|website=The Guardian|date=2023-05-21|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://libereco.org/deutschland/en|title=#WeStandBYyou: Godparenthoods for political prisoners in Belarus|last=Libereco|website=libereco.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111750|title=&quot;Свет не забыўся пра палітвязняў Беларусі&quot;. Як міжнародная супольнасць выказвае салідарнасць з нагоды Дня палітвязняў|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce|title=International Day of Solidarity with Belarus: Joint statement to the OSCE|website=GOV.UK|date=2023-11-16|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 мая і праходзілі некалькі дзён — па 22 мая — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982|title=Pod znakiem Pogoni / Пад знакам Пагоні {{!}} Akcja solidarności z więźniami politycznymi na Białorusi 22.05.2024|website=Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 мая 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/115310|title=Дзень салідарнасці з беларускімі палітвязнямі. Рэакцыі НДА і грамадскай супольнасці|website=spring96.org|date=22.05.2024}}&lt;/ref&gt;

У 2025-м годзе ў перыяд з 11 па 26 мая адбылося як мінімум 35 мерапрыемстваў. Найбольшая іх колькасць прайшла 21 мая. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html|title=Дзень палітвязняў-2025. Анонс і расклад акцый салідарнасці|website=budzma.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery&gt;
Файл:На акцыю ў Вільні прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік 2023.jpg|'''На акцыю ў Вільні 2023 прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік'''
Файл:ДП2025.jpg|'''Дзень палітвязняў 2025'''
Файл:Акцыя ў Кракаве 2023.jpg|'''Акцыя ў Кракаве 2023'''
Файл:Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square.jpg|'''Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square'''
Файл:Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023.jpg|'''Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023'''
Файл:Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023.jpg|'''Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023'''
&lt;/gallery&gt;

== Міжнароднае значэнне ==
Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах:

* Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, распачаты ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам;
* Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;
* Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;
* Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяр дзяржаўнага перавароту 1973 года;
* Польшча (13 снежня)&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0_%D1%9E_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D1%87%D1%8B_(1981%E2%80%941983)&amp;oldid=5033729|загаловак=Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|год=2025-09-10|мова=be|выданне=Вікіпедыя}}&lt;/ref&gt; — Дзень памяці ахвяр ваеннага становішча 1981 года.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}}

[[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі| ]]
[[Катэгорыя:Памятныя даты]]</text>
      <sha1>lcb1x5tp971k2ah1p3orb8158r9j53y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142804</id>
      <parentid>5142794</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T19:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Scrooge McDuck 379</username>
        <id>129143</id>
      </contributor>
      <comment>Дадала крыницы, дадала фота з мерапрыемств, прысвечаных Дню палитвязня Беларуси</comment>
      <origin>5142804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19019" sha1="c3ork5jw6lpa8q5n7vixev73ws31zwz" xml:space="preserve">{{фарматаванне}}
'''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца [[21 мая]] і прысвечана салідарнасці з [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнымі зняволенымі ў Беларусі]], ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://prisonersday.info/|title=Дзень палітвязняў Беларусі — 2025|website=prisonersday.info|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020]] года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстамі]] і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў.

Паводле [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]], тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus|аўтар=Human Rights Watch|загаловак=Belarus: Events of 2020|год=2020-12-03|мова=en|выданне=Share this via Facebook}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://odihr.osce.org/odihr/469539|title=OSCE Rapporteur’s Report under the Moscow Mechanism on Alleged Human Rights Violations related to the Presidential Elections of 9 August 2020 in Belarus {{!}} OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|website=odihr.osce.org|date=2020-11-05|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

«Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/|title=Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

== Паўстанне памятнай даты ==
Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Вітольд Ашурак — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай.

21 мая 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32917280.html|title=ІТ-калёнія №17, побач зь якой жыў Лукашэнка. Расказваем гісторыю шклоўскай вязьніцы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-04-29|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;, а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103493|title=Застанецца свабодным навечна. У зняволенні памёр Вітольд Ашурак|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце.

Дата 21 мая была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/21-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%9E-%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=21 траўня — Дзень палітвязняў у Беларусі|first=Admin of the|last=NAM|website=The NAM info|date=2023-05-19|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

== Адзначэнне памятнай даты ==
Сімвалам даты была абраная экстрэмісцкая жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах расказваў Вітольд Ашурак&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103551|title=Сьмерць палітычнага зьняволенага Вітольда Ашурка|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

У 2022-м годзе акцыі салідарнасці прайшлі ў гарадах Грузіі, Польшчы, Літвы, Украіны і іншых краінах, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі. Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасад і міжнародных праваабарончых арганізацый&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

2023-ці год таксама адзначаўся вялікай колькасцю акцый у многіх гарадах Еўропы і іншых краін свету&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/|title=Дзень палітвязняў Беларусі. Да якіх мерапрыемстваў можна далучыцца?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-05-16|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111758|title=Акцыі ў падтрымку беларускіх палітвязняў прайшлі па ўсім свеце. Як гэты было|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski|title=Nobel winners demand release of Belarusian peace laureate Ales Bialiatski|first=Sarah|last=Shaffi|website=The Guardian|date=2023-05-21|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://libereco.org/deutschland/en|title=#WeStandBYyou: Godparenthoods for political prisoners in Belarus|last=Libereco|website=libereco.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111750|title=&quot;Свет не забыўся пра палітвязняў Беларусі&quot;. Як міжнародная супольнасць выказвае салідарнасць з нагоды Дня палітвязняў|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce|title=International Day of Solidarity with Belarus: Joint statement to the OSCE|website=GOV.UK|date=2023-11-16|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 мая і праходзілі некалькі дзён — па 22 мая — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982|title=Pod znakiem Pogoni / Пад знакам Пагоні {{!}} Akcja solidarności z więźniami politycznymi na Białorusi 22.05.2024|website=Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 мая 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/115310|title=Дзень салідарнасці з беларускімі палітвязнямі. Рэакцыі НДА і грамадскай супольнасці|website=spring96.org|date=22.05.2024}}&lt;/ref&gt;

У 2025-м годзе ў перыяд з 11 па 26 мая адбылося як мінімум 35 мерапрыемстваў. Найбольшая іх колькасць прайшла 21 мая. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html|title=Дзень палітвязняў-2025. Анонс і расклад акцый салідарнасці|website=budzma.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery&gt;
Файл:На акцыю ў Вільні прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік 2023.jpg|'''На акцыю ў Вільні 2023 прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік'''
Файл:ДП2025.jpg|'''Дзень палітвязняў 2025'''
Файл:Акцыя ў Кракаве 2023.jpg|'''Акцыя ў Кракаве 2023'''
Файл:Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square.jpg|'''Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square'''
Файл:Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023.jpg|'''Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023'''
Файл:Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023.jpg|'''Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023'''
&lt;/gallery&gt;

== Міжнароднае значэнне ==
Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах:

* Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, распачаты ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://nv.ua/ukraine/events/12-yanvarya-den-ukrainskogo-politzaklyuchennogo-kakoy-segodnya-den-istoriya-ukrainy-50134756.html|title=Как в Киеве давали три года за листовку и сколько украинцев сейчас за решеткой в РФ. Что важно знать о Дне украинского политзаключенного|website=NV|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
* Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%B2_%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B5_(1976)&amp;oldid=145349886|загаловак=Государственный переворот в Аргентине (1976)|год=2025-05-27|мова=ru|выданне=Википедия}}&lt;/ref&gt;
* Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D1%8E%D0%BD%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_1941_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0&amp;oldid=151229889|загаловак=Июньская депортация 1941 года|год=2026-01-18|мова=ru|выданне=Википедия}}&lt;/ref&gt;
* Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяр дзяржаўнага перавароту 1973 года;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%A7%D1%8B%D0%BB%D1%96&amp;oldid=4596262|загаловак=Гісторыя Чылі|год=2023-10-01|мова=be|выданне=Вікіпедыя}}&lt;/ref&gt;
* Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяр ваеннага становішча 1981 года.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0_%D1%9E_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D1%87%D1%8B_(1981%E2%80%941983)&amp;oldid=5033729|загаловак=Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|год=2025-09-10|мова=be|выданне=Вікіпедыя}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}}

[[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі| ]]
[[Катэгорыя:Памятныя даты]]</text>
      <sha1>c3ork5jw6lpa8q5n7vixev73ws31zwz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142904</id>
      <parentid>5142804</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Scrooge McDuck 379</username>
        <id>129143</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Scrooge McDuck 379 перанёс старонку [[Дзень палітвязняў]] у [[Дзень палітвязняў Беларусі]]: Больш распаўсюджаная назва: Гэта дзень палитвязня Беларуси, таму дадали у назву &quot;Беларуси&quot;</comment>
      <origin>5142804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19019" sha1="c3ork5jw6lpa8q5n7vixev73ws31zwz" xml:space="preserve">{{фарматаванне}}
'''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца [[21 мая]] і прысвечана салідарнасці з [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнымі зняволенымі ў Беларусі]], ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://prisonersday.info/|title=Дзень палітвязняў Беларусі — 2025|website=prisonersday.info|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020]] года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстамі]] і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў.

Паводле [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]], тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus|аўтар=Human Rights Watch|загаловак=Belarus: Events of 2020|год=2020-12-03|мова=en|выданне=Share this via Facebook}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://odihr.osce.org/odihr/469539|title=OSCE Rapporteur’s Report under the Moscow Mechanism on Alleged Human Rights Violations related to the Presidential Elections of 9 August 2020 in Belarus {{!}} OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|website=odihr.osce.org|date=2020-11-05|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

«Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/|title=Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

== Паўстанне памятнай даты ==
Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Вітольд Ашурак — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай.

21 мая 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32917280.html|title=ІТ-калёнія №17, побач зь якой жыў Лукашэнка. Расказваем гісторыю шклоўскай вязьніцы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-04-29|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;, а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103493|title=Застанецца свабодным навечна. У зняволенні памёр Вітольд Ашурак|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце.

Дата 21 мая была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/21-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%9E-%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=21 траўня — Дзень палітвязняў у Беларусі|first=Admin of the|last=NAM|website=The NAM info|date=2023-05-19|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

== Адзначэнне памятнай даты ==
Сімвалам даты была абраная экстрэмісцкая жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах расказваў Вітольд Ашурак&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103551|title=Сьмерць палітычнага зьняволенага Вітольда Ашурка|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

У 2022-м годзе акцыі салідарнасці прайшлі ў гарадах Грузіі, Польшчы, Літвы, Украіны і іншых краінах, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі. Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасад і міжнародных праваабарончых арганізацый&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;.

2023-ці год таксама адзначаўся вялікай колькасцю акцый у многіх гарадах Еўропы і іншых краін свету&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/|title=Дзень палітвязняў Беларусі. Да якіх мерапрыемстваў можна далучыцца?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-05-16|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111758|title=Акцыі ў падтрымку беларускіх палітвязняў прайшлі па ўсім свеце. Як гэты было|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski|title=Nobel winners demand release of Belarusian peace laureate Ales Bialiatski|first=Sarah|last=Shaffi|website=The Guardian|date=2023-05-21|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://libereco.org/deutschland/en|title=#WeStandBYyou: Godparenthoods for political prisoners in Belarus|last=Libereco|website=libereco.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111750|title=&quot;Свет не забыўся пра палітвязняў Беларусі&quot;. Як міжнародная супольнасць выказвае салідарнасць з нагоды Дня палітвязняў|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce|title=International Day of Solidarity with Belarus: Joint statement to the OSCE|website=GOV.UK|date=2023-11-16|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 мая і праходзілі некалькі дзён — па 22 мая — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982|title=Pod znakiem Pogoni / Пад знакам Пагоні {{!}} Akcja solidarności z więźniami politycznymi na Białorusi 22.05.2024|website=Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;. З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 мая 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/115310|title=Дзень салідарнасці з беларускімі палітвязнямі. Рэакцыі НДА і грамадскай супольнасці|website=spring96.org|date=22.05.2024}}&lt;/ref&gt;

У 2025-м годзе ў перыяд з 11 па 26 мая адбылося як мінімум 35 мерапрыемстваў. Найбольшая іх колькасць прайшла 21 мая. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html|title=Дзень палітвязняў-2025. Анонс і расклад акцый салідарнасці|website=budzma.org|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery&gt;
Файл:На акцыю ў Вільні прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік 2023.jpg|'''На акцыю ў Вільні 2023 прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік'''
Файл:ДП2025.jpg|'''Дзень палітвязняў 2025'''
Файл:Акцыя ў Кракаве 2023.jpg|'''Акцыя ў Кракаве 2023'''
Файл:Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square.jpg|'''Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square'''
Файл:Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023.jpg|'''Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023'''
Файл:Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023.jpg|'''Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023'''
&lt;/gallery&gt;

== Міжнароднае значэнне ==
Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах:

* Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, распачаты ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://nv.ua/ukraine/events/12-yanvarya-den-ukrainskogo-politzaklyuchennogo-kakoy-segodnya-den-istoriya-ukrainy-50134756.html|title=Как в Киеве давали три года за листовку и сколько украинцев сейчас за решеткой в РФ. Что важно знать о Дне украинского политзаключенного|website=NV|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
* Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%B2_%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B5_(1976)&amp;oldid=145349886|загаловак=Государственный переворот в Аргентине (1976)|год=2025-05-27|мова=ru|выданне=Википедия}}&lt;/ref&gt;
* Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D1%8E%D0%BD%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_1941_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0&amp;oldid=151229889|загаловак=Июньская депортация 1941 года|год=2026-01-18|мова=ru|выданне=Википедия}}&lt;/ref&gt;
* Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяр дзяржаўнага перавароту 1973 года;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%A7%D1%8B%D0%BB%D1%96&amp;oldid=4596262|загаловак=Гісторыя Чылі|год=2023-10-01|мова=be|выданне=Вікіпедыя}}&lt;/ref&gt;
* Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяр ваеннага становішча 1981 года.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0_%D1%9E_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D1%87%D1%8B_(1981%E2%80%941983)&amp;oldid=5033729|загаловак=Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|год=2025-09-10|мова=be|выданне=Вікіпедыя}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}}

[[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі| ]]
[[Катэгорыя:Памятныя даты]]</text>
      <sha1>c3ork5jw6lpa8q5n7vixev73ws31zwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AirTag</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807893</id>
    <revision>
      <id>5142685</id>
      <parentid>5142157</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T15:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>шаблон</comment>
      <origin>5142685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11221" sha1="qdzht7efxw1vgk1mdf6ku3dp274qtrb" xml:space="preserve">[[Файл:Apple AirTag.svg|міні|Apple AirTag]]

'''AirTag''' — гэта партатыўная электронная прылада, распрацаваная кампаніяй [[Apple]] для адсочвання рэчаў. AirTag дапамагае знаходзіць асабістыя рэчы, такія як ключы, сумкі, адзенне, невялікія электронныя прылады і транспартныя сродкі.

Прылады AirTag сумяшчальныя з [[iPhone]], [[iPad]] або [[IPod touch|iPod Touch]], якія падтрымліваюць [[iOS]] / iPadOS версіі 14.5 або пазнейшай. Выпуск AirTag адбыўся ў 2021 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2021/04/20/apple-officially-unveils-its-lost-item-finder-airtag/|title=Apple officially unveils its lost item finder, AirTag|author=Perez|first=Sarah|date=April 20, 2021|publisher=[[TechCrunch]]|last2=Heater|first2=Brian}}&lt;/ref&gt;

== Функцыі ==
AirTag не з’яўляюцца [[GPS-прыёмнік|прыладамі спадарожнікавай навігацыі]]. Прынцып іх дзеяння зводзіцца да адпраўкі сігналу [[Bluetooth]], які прымаюць іншыя прылады з [[iOS]] і [[iPadOS]] паблізу і ананімна перадаюць месцазнаходжанне AirTag на серверы [[Apple]]. Паводле ацэнак на 2021 год існавала каля аднаго мільярда мабільных прылад па ўсім свеце, якія паведамлялі пра AirTag побач.

Узаемадзеянне з AirTag адбываецца з дапамогай праграмы Find My, якая паказвае прыладу карыстальніка на карце. Карыстальнік можа прайграць гук на AirTag праз Find My, каб лягчэй знайсці сваю прыладу, пачуўшы яго. iPhone, абсталяваныя чыпам U1 або U2, маюць магчымасць дакладнага адсочвання AirTag, паказваючы кірунак і адлегласць ад карыстальніка.

Для выкарыстання AirTag патрэбны ўліковы запіс Apple і прылада з iOS або iPadOS версіі 14.5 або больш позняй.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.techradar.com/how-to/how-to-use-airtags-with-ios-145|title=How to use AirTags with iOS 14.5|author=Hicks|first=Michael|website=TechRadar|date=May 3, 2021|access-date=May 8, 2021}}&lt;/ref&gt; Для сілкавання AirTag выкарыстоўваецца батарэйка-таблетка CR2032: яе можна замяніць, тэрмін службы батарэйкі складае адзін год. Максімальная далёкасць адсочвання ацэньваецца прыкладна ў 30 метраў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://beepings.com/airtag-vs-tracker/#:~:text=While%20the%20Airtag%20is%20a,and%20about%2030%20meters%20outdoors|title=Airtag VS GPS tracker, what is the difference ?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uk.pcmag.com/mobile-phone-accessories/133131/apple-airtag|title=Apple AirTag|date=March 27, 2024}}&lt;/ref&gt; AirTag мае клас воданепранікальнасці IP67 для абароны ад вады і пылу. У лабараторных умовах AirTag можа вытрымаць 30 хвілін у вадзе. Кожны ўліковы запіс Apple абмежаваны 32 AirTag.&lt;ref name=&quot;MW1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://9to5mac.com/2024/01/12/airtag-limit/|title=AirTag limit increased to 32 – though AirPods may count as three of 'em|author=Lovejoy|first=Ben|website=9to5Mac|date=January 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112222329/https://9to5mac.com/2024/01/12/airtag-limit/|archive-date=January 12, 2024|access-date=June 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Каб пазбегнуць непажаданага адсочвання, прылада з iOS / iPadOS папярэдзіць свайго ўладальніка, калі AirTag іншага чалавека занадта доўга знаходзіцца паблізу. Калі прылада AirTag будзе знаходзіцца па-за зонай дзеяння любой прылады Apple на працягу выпадковага перыяду ад 8 да 24 гадзін,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2021/6/3/22516178/apple-airtags-tracking-devices-update-play-sound-privacy-android-app|title=Apple is updating AirTags to make them less creepy|author=Clark|first=Mitchell|website=The Verge|date=June 3, 2021|access-date=June 4, 2021}}&lt;/ref&gt; яна будзе падаваць гукавы сігнал, каб папярэдзіць аб сваёй прысутнасці людзей паблізу.

== Выкарыстанне ==

=== Адсочванне багажу ў аэрапортах ===
Прылады AirTag сталі вельмі папулярнымі сярод падарожнікаў для адсочвання багажу пры палётах і ў выпадках страты багажу авіяперавозчыкамі.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnet.com/tech/mobile/apples-airtags-for-your-checked-bags-are-a-travel-essential/|title=Apple's AirTags for Your Checked Bags Are a Travel Essential|author=Collins|first=Katie|website=CNET|access-date=2023-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/wirecutter/blog/best-luggage-tracker-apple-airtag/|title=Apple AirTags Are the Best Luggage Trackers|website=Wirecutter: Reviews for the Real World|date=2022-12-07|access-date=2023-03-17}}&lt;/ref&gt; У 2022 годзе авіякампанія [[Lufthansa]] заявіла, што прылады AirTag не дазваляюцца ў багажы,&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://dailyhive.com/vancouver/lufthansa-bans-apple-airtags|title=Lufthansa says it's banning flyers from using Apple AirTags to track baggage {{!}} Venture|website=dailyhive.com|access-date=2023-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://boingboing.net/2022/10/08/lufthansa-bans-airtags-in-luggage-after-passengers-publicly-shame-them-with-location-of-lost-luggage.html|title=Lufthansa &quot;bans AirTags in luggage&quot; after passengers publicly shame it with location of lost bags|author=Beschizza|first=Rob|website=Boing Boing|date=2022-10-08|access-date=2023-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.ithinkdiff.com/lufthansa-airline-bans-airtags-luggage-after-passengers-shame-lost-luggage/|title=Lufthansa airline bans AirTags after passengers shame it for lost luggage [U: ban lifted]|author=Hussain|first=Imran|date=2022-10-13|access-date=2023-03-17}}&lt;/ref&gt; аднак пазней адмовілася ад гэтага рашэння з-за шырокай крытыкі і абвінавачванняў у спробах пазбегнуць адказнасці за страчаны багаж.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://onemileatatime.com/news/lufthansa-bans-airtags/|title=Lufthansa Bans AirTags: Will Other Airlines Follow?|author=Schlappig|first=Ben|website=One Mile at a Time|date=2022-10-07|access-date=2023-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.macworld.com/article/1347964/lufthansa-airtags-ban-luggage-flights.html|title=Lufthansa backtracks on AirTag ban|website=Macworld|access-date=2023-03-17}}&lt;/ref&gt;

=== Зварот скрадзеных рэчаў ===
Прылады AirTag выкарыстоўваюцца для адсочвання скрадзенай маёмасці і яе вяртання уладальнікам з дапамогай паліцыі. Напрыклад, у лютым 2023 года сям’я з Паўночнай Караліны выявіла, што іх аўтамабіль быў скрадзены. AirTag, усталяваны ў транспартным сродку, паказваў месцазнаходжанне аўтамабіля і уласнікі змаглі вярнуць яго з дапамогай мясцовай паліцыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.foxnews.com/us/north-carolina-family-outsmarts-car-thieves-apple-airtag-picked-wrong-car|title=North Carolina family outsmart car thieves with Apple AirTag|author=Rumpf|first=Sarah|website=[[Fox News]]|date=2023-02-10|access-date=2023-03-17}}&lt;/ref&gt;

== Крытыка ==

=== Выкарыстанне сталкерамі ===
Нягледзячы на тое, што Apple рэалізавала функцыі абароны ад непажаданага адсочвання, выявілася, што абыйсці іх вельмі лёгка. Напрыклад, прылады AirTag не адсочваюць наяўнасць дынаміка, таму злачынец можа выдаліць яго і яго ахвяра не будзе папярэджвацца гукавым сігналам. Прылады AirTag з выдаленымі дынамікамі былі знойдзены ў продажы на такіх сайтах, як [[eBay]] і Etsy. У студзені 2022 года BBC News пагутарыла з шасцю жанчынамі, якія заявілі, што знайшлі незарэгістраваныя AirTag у сваіх машынах і сумках.

=== Адсочванне аўтамабіляў для крадзяжу ===
У 2021 годзе канадская газета ''National Post'' паведаміла, што прылады AirTag размяшчаліся ў аўтамабілях на паркоўках без ведама кіроўцы, каб адсачыць іх дадому і скрасці аўтамабіль там. У адказ на гэта Apple абвясціла аб выпуску абнаўленняў, якія дазволяць адключыць непажаданы AirTag з дапамогай любога тэлефона з падтрымкай NFC. Таксама яны змянілі час чакання гукавога сігналу, які падаецца пасля таго, як AirTag аддзяляецца ад уладальніка, з трох дзён да выпадковага часу ад 8 да 24 гадзін.

== Альтэрнатывы ==
Прылады AirTag не падтрымліваюцца аперацыйнай сістэмай [[Android]]. Альтэрнатыўныя прылады для Android выпускаюць кампаніі Tile, [[Samsung]] (SmartTag), [[Motorola]] (Moto Tag), Pebblebee і Chipolo.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.android.com/intl/en_uk/articles/airtag-alternatives-android/|title=Learn How AirTag Works With Android Devices|date=20 January 2025|publisher=Android magazine|access-date=3 April 2025}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.apple.com/airtag/}}

{{Apple}}

[[Катэгорыя:Абсталяванне Apple Inc.]]</text>
      <sha1>qdzht7efxw1vgk1mdf6ku3dp274qtrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Станіслаў Цывінскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807917</id>
    <revision>
      <id>5143021</id>
      <parentid>5142488</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T09:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5143021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15728" sha1="lts8i1j1dtzf4eaq0py1j9detoq1bc4" xml:space="preserve">{{Асоба
| Commons = Category:Stanisław Cywiński
}}'''Станіслаў Цывінскі''' (29 жніўня 1887, [[Магілёў]] — [[30 сакавіка]] [[1941]], [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Кіраў]]) — польскі гісторык літаратуры, доктар філасофіі, дацэнт [[Віленскі ўніверсітэт|Універсітэта Стэфана Баторыя]], журналіст і рэдактар віленскага [[Польская нацыянал-дэмакратыя|нацыянал-дэмакратычнага]] выдання «[[Dziennik Wileński]]». Знаўца творчасці [[Цыпрыян Каміль Норвід|Цыпрыяна Каміля Норвіда]].&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://bibliotekanauki.pl/articles/2116896.pdf|аўтар=Buś, Marek|загаловак=Uczeń i znawca. Stanisław Cywiński wobec Norwida|год=1995|выданне=Studia Norwidiana|том=12/13|старонкі=91-136}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Górski Konrad''. Stanisław Cywiński, ''Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej, 1946,'' 36/1-2, 90-95.&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Сын лекара Мар’яна і Юліі, народжанай Гінтаўт. У 1906 годзе скончыў магілёўскую гімназію. У 1910 годзе скончыў філасофскі факультэт [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]]. Там ён патрапіў пад уплыў ідэй [[Вінцэнт Лютаслаўскі|Вінцэнта Лютаслаўскага]], далучыўся да арганізацыі «Элеўсін» і стаў адным з піянераў польскага харцэрскага (скаўцкага) руху.

Па сканчэнні ўніверсітэта працаваў настаўнікам польскай мовы ў віленскіх школах. З 1914 года працаваў дырэктарам Першай польскай гімназіі ў Вільні.

[[Чэслаў Мілаш]] пазней згадваў:&lt;blockquote&gt;З паэзіяй Норвіда мяне пазнаёміў яшчэ ў віленскай гімназіі адзін з найвядомейшых даследчыкаў паэзіі Норвіда, паважаны эндэк старой школы Станіслаў Цывінскі. Праўда, мы смяяліся з яго, бо ён плакаў падчас дэкламацыі. Але павалока юнацкіх кпінаў і смеху часта хавае ганебную адчувальнасць. Я ўдзячны яму за тое, што ён так адкрыта прызнаўся ў сваёй любові.&lt;ref&gt;''Cz. Miłosz.'' Norwid. «Kultura» (Paryz˙) 1952 nr 12 s. 38-40.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
У сакавіку 1924 года ён падаў заяву дэкану факультэта гуманітарных навук Універсітэта Стэфана Баторыя з просьбай аб дапушчэнні да доктарскага экзамену па філасофіі на аснове крытычнага аналізу выбранай паэзіі Цыпрыяна Каміля Норвіда. Адным з рэцэнзентаў быў прафесар [[Станіслаў Пігань]]. Арыгінальнасць і інавацыйны характар ​​доктарскай дысертацыі Цывінскага абумовілі яе высокую адзнаку. У 1928 годзе ён абараніў хабілітацыю на аснове дысертацыі пра «Самуэля Збароўскага» [[Юльюш Славацкі|Юльюша Славацкага]] пад назвай «Таямніца Быцця пра Польшчу». З 1930/31 навучальнага года Станіслаў Цывінскі працаваў выкладчыкам польскай літаратуры XIX і XX стагоддзяў.

Быў сябрам [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навук у Вільні]].

=== Канфлікт з Тувімам ===
Даволі гучны канфлікт з [[Юліян Тувім|Юліянам Тувімам]] адлюстраваўся ў вершы, у якім Тувім заклікае шматлікіх суайчыннікаў «''пацалаваць яму сраку»'' асабіста накіраванымі радкамі: ''«Item profesor Cy…'' ''wileński»'', дзе імя Цывінскага (даволі відавочнае для яго сучаснікаў) згадваецца амаль непасрэдна. Пасля таго, як Тувім атрымаў Лодзьскую літаратурную прэмію ў 1928 годзе, Цывінскі ў тэксце «''Занадта…'' ''лаўрэат»'' прыпісаў Юліяну Тувіму, магчыма, па палітычных і ксенафобскіх прычынах, нянавісць да [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і ''[[Пан Тадэвуш|«Пана Тадэвуша]]»''. Тувім доўга чакаў і толькі ў 1936 годзе ў «''Wiadomości Literackie''» (№ 13) апублікаваў палемічны тэкст пад назвай ''«''Слова пра пана Станіслава Цывінскага''».''

=== Судовая справа пра абразу гонара Пілсудскага ===
На пачатку 1938 года апублікаваў у «Дзённіку Віленскім» рэцэнзію на кнігу [[Мельхіёр Ваньковіч (1892)|Мельхіёра Ваньковіча]] пра Цэнтральны прамысловы рэгіён (''C.O.P.)'', у якой напісаў, што Ваньковіч «абвяргае словы нейкага блазна, які казаў пра Польшчу, што яна падобная да абаранка: варта толькі тое, што па краях, а сярэдзіна пустая», пазначаючы месца ў кнізе, дзе Ваньковіч спасылаўся на выказванне [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]. Праз два тыдні пасля публікацыі ананімны аўтар (Ваньковіч атаясамлівае яго з Баляславам Сроцкім) напісаў у органе Саюза за аднаўленне Рэспублікі «[[Naród i Państwo|Нацыя і дзяржава]]», што словы пра абаранак належаць маршалу Пілсудскаму, і асудзіў Цывінскага.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wielkahistoria.pl/sprawa-stanislawa-cywinskiego-za-jedno-zle-slowo-o-pilsudskim-zostal-skatowany-i-postawiony-przed-sadem/|title=Ośmielił się obrazić Józefa Piłsudskiego. Za to jedno słowo skatowano go, aresztowano i skazano na najwyższą możliwą karę|first=Rafał|last=Kuzak|website=WielkaHistoria|date=2021-05-11|access-date=2026-05-16}}&lt;/ref&gt;

Выданне было дастаўлена вайсковаму інспектару ў Вільні, генералу Стэфану Дуб-Бярнацкаму, які загадаў падначаленым афіцэрам гарнізона абараніць гонар маршалка. Ён таксама запатрабаваў, каб кіраўнік губернскага ўпраўлення па наглядзе за цэнзурай Мар’ян Ясінскі пасадзіў Цывінскага ў турму ў [[Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер|Бярозе Картускай]] і закрыў газету. Дуб-Бярнацкі загадаў збіць Цывінскага, рэдактара газеты Аляксандра Звяжынскага і яго намесніка Зыгмунта Федаровіча. Групы афіцэраў у форме з узнагародамі, узброеныя пісталетамі і шаблямі, чакалі іх каля дамоў. Цывінскага жорстка збілі ў яго кватэры, на вачах у жонкі і дачкі-падлетка. Паколькі двух іншых журналістаў у кватэрах не было, афіцэры пайшлі ў рэдакцыю «Дзённіка». Звяржынскі і Федаровіч, а таксама супрацоўніца рэдакцыі Зоф’я Коўнацкая, вартаўнік і студэнт, які знаходзіўся ў офісе ў якасці заяўніка, таксама былі збітыя. Цывінскі, які прыйшоў у офіс з намерам падаць артыкул пра збіццё, таксама быў збіты.

Рэктар Універсітэта Стэфана Баторыя Аляксандр Вайціцкі, адхіліў Цывінскага ад выканання выкладчыцкіх абавязкаў і перадаў яго справу на разгляд дысцыплінарнай камісіі. Студэнты спрабавалі абараніць выкладчыка. У лісце ад 16 лютага Арганізацыя польскай акадэмічнай моладзі запатрабавала, «каб вінаватыя ў нападзе былі выяўлены і прыцягнуты да адказнасці»; і ў знак пратэсту абвясціла аднадзённы страйк пратэсту. Каб прадухіліць непажаданую канфрантацыю паміж студэнтамі і вайскоўцамі, рэктар дазволіў склікаць канферэнцыю акадэмічнай супольнасці. 19 лютага на пасяджэнні праўлення Асацыяцыі брацкай дапамогі польскай моладзі была выказана падтрымка студэнтам, якія страйкавалі. Толькі прафесар [[Станіслаў Касцялкоўскі]] ў лісце да дэкана гуманітарнага факультэта ўніверсітэта, прафесара [[Станіслаў Заянчкоўскі|Станіслава Заянчкоўскага]], абараняў прафесара Цывінскага, заявіўшы, што Сенат не разгледзеў належным чынам справу прафесара, тым самым праігнараваўшы сур’ёзнасць фізічнага нападу на навукоўца, здзейсненага вайскоўцамі.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.tu-kultura.pl/portrety/stanislaw-cywinski-literaturoznawca-i-filozof/|title=Stanisław Cywiński – norwidolog i filozof – TU-KULTURA|access-date=2026-05-16}}&lt;/ref&gt;

9 красавіка 1938 года Цывінскі разам з рэдактарам Звярхоўскім, які знаходзіўся пад закладам, быў дастаўлены ў Варшаўскі акруговы суд па абвінавачванні ў абразе польскай нацыі. На судзе над доктарам Цывінскім выступілі прафесары Станіслаў Касцялкоўскі, Станіслаў Пігань і [[Марыян Здзяхоўскі]]. Сведкі рабілі ўсё магчымае, каб падкрэсліць уклад абвінавачанага ў гуманітарную супольнасць Вільні, яго навуковыя дасягненні і поспехі ў выкладанні, а таксама яго ўклад у аднаўленне польскай адукацыі. Суд прыгаварыў Цывінскага да максімальна магчымага пакарання — трох гадоў пазбаўлення волі. Пазней Вярхоўны суд скараціў пакаранне ў два разы, і Цывінскі правёў у турме ў агульнай складанасці 5 месяцаў. Адначасова вайскоўцы, адказныя за збіццё Цывінскага і іншых, так і не былі прыцягнуты да адказнасці; пад ціскам уладаў суддзя, які старшынстваваў на працэсе, палічыў збіццё справай іншай юрысдыкцыі, а Генеральны інспектар Узброеных Сіл [[Эдвард Рыдз-Сміглы|Эдвард Сміглы-Рыдз]] афіцыйна забараніў разгляд гэтай справы.

У сувязі з гэтай справай падчас судовага разбору [[Сейм Рэспублікі Польшча|Сейм]] паспешліва прыняў крымінальны закон аб абароне імя Я. Пілсудскага, які прадугледжваў пакаранне да 5 гадоў пазбаўлення волі. Урад прадставіў законапраект у Сейм 15 сакавіка, Юрыдычны камітэт Сената аднагалосна прыняў яго 17 сакавіка, а Сенат — 23 сакавіка. 7 красавіка прэзідэнт Ігнацы Мосціцкі падпісаў закон, і ён быў апублікаваны ў «Дзенніку законаў» 13 красавіка 1938 года. Нягледзячы на ціск, Дуб-Бярнацкі не змог судзіць Цывінскага паводле закона, які ўступіў у сілу толькі пасля пачатку судовага разбору.

Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|ўварвання савецкіх войскаў у Польшчу]] і акупацыі [[Вільня|Вільні]] [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]] у кастрычніку 1939 года быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] (разам з 350 прадстаўнікамі польскай эліты Вільні) і дэпартаваны ў [[ГУЛАГ|працоўны лагер]] у комплексе Вятлаг — у [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Кіраўскай]] вобласці, дзе і памёр.

=== Спасылкі ===
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1941 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1887 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве]]
[[Катэгорыя:Журналісты Польшчы]]
&lt;references /&gt;
[[Катэгорыя:Памерлі ў Кіраве]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы]]
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Польшчы]]
[[Катэгорыя:Польская нацыянал-дэмакратыя]]</text>
      <sha1>lts8i1j1dtzf4eaq0py1j9detoq1bc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цэлібат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807927</id>
    <revision>
      <id>5142805</id>
      <parentid>5142503</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5142805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60028" sha1="7gs2a9eerdz2f79bmdxhkceqamn9fp0" xml:space="preserve">[[Файл:KateriTekakwitha.jpg|міні|Каталіцкая святая [[Катэры Тэкаквіта]], міранка індзейскага паходжання (алганкіны-магаўкі), якая дала прыватны зарок вечнай бясшлюбнасці.]]
[[Файл:Saint Jean-Baptiste au désert, Raphaël (Louvre INV 606) 01.jpg|міні|апраў|«Ян Хрысціцель у пустыні» (праца [[Рафаэль Санці|Рафаэля]], каля 1517 года). [[Ян Хрысціцель]] лічыцца папярэднікам Хрыста, які вёў цэлібатнае жыццё самаадрачэння і пакаяння.]]

'''Цэліба́т''' (ад {{lang-la|caelibatus}}, {{lang-la|caelebs}} — нежанаты&lt;ref&gt;{{verbum.by|tsbm|celibat|цэліба́т}}&lt;/ref&gt;, халасты) або '''бясшлю́бнасць''' — стан добраахвотнай адмовы ад шлюбу, палавога жыцця (поўнага [[Палавое ўстрыманне|палавога ўстрымання]]) або і таго, і іншага разам. У грамадзянскім і кананічным праве гэты тэрмін азначае халастое жыццё па-за шлюбам&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Целибат}}&lt;/ref&gt;. У вузкім сэнсе тэрмін прымяняецца толькі да тых, для каго халасты стан з’яўляецца вынікам свяшчэннага зароку, акта самаадрачэння або рэлігійнага пераканання&lt;ref name=&quot;O'Brien&quot;&gt;{{cite book|last=O'Brien|first=Jodi|url=https://books.google.com/books?id=_nyHS4WyUKEC&amp;pg=PT150|title=Encyclopedia of Gender and Society, Volume 1|publisher=[[SAGE Publications|SAGE]]|year=2009|isbn=978-1412909167|pages=118–119|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Garner2009&quot;&gt;{{cite book |author=Bryan Garner|title=Garner's Modern American Usage|url=https://books.google.com/books?id=FwmQpyibKkAC&amp;pg=PA145|date=28 ліпеня 2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-988877-1|page=145|lang=en}}&lt;/ref&gt;, і часта асацыюецца з роляй рэлігійнага дзеяча. У больш шырокім сэнсе ён звычайна разумеецца толькі як устрыманне ад любой палавой актыўнасці&lt;ref name=&quot;Celibate&quot;&gt;{{cite web|title=Celibate|publisher=[[Oxford University Press]]|access-date=11 студзеня 2014|url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/celibate|archive-url=https://web.archive.org/web/20130302180840/http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/celibate|url-status=dead|archive-date=2 сакавіка 2013|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Цэлібат з’яўляецца адным з абавязковых атрыбутаў манаства&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|статья=Целибат|автор=Аникьев И. И.|том=34|ref = Аникьев|ссылка=https://old.bigenc.ru/religious_studies/text/4674261|архив=https://web.archive.org/web/20220928125237/https://bigenc.ru/religious_studies/text/4674261|архив дата=2022-09-28}}&lt;/ref&gt;.

У [[Праваслаўная царква|Праваслаўнай царкве]] цэлібат абавязковы для [[Дыякан|дыяканаў]] і [[Святар|святароў]] пасля [[Рукапалажэнне|рукапалажэння]] (пасвячэння), калі да прыняцця сану яны не ўступілі ў шлюб, а для [[Епіскап|епіскапаў]] — як перад, так і пасля рукапалажэння. У [[Каталіцкая царква|Рымска-каталіцкай царкве]] цэлібат абавязковы для дыяканаў пасля пасвячэння (калі яны не былі жанатыя раней), а для святароў і епіскапаў — ва ўсіх выпадках&lt;ref name=&quot;КЭ&quot;&gt;Целибат // [[Католическая энциклопедия]]. Т.5. ― М.: 2013. ― ст. 131—134&lt;/ref&gt;. Ва [[Усходнекаталіцкія цэрквы|Усходнекаталіцкіх цэрквах]] захоўваецца права мець жанатае духавенства. Большасць [[Пратэстанцтва|пратэстанцкіх цэркваў]], а таксама [[іўдаізм]] і [[іслам]], увогуле адмаўляюць цэлібат, бо лічаць шлюб і сямейнае жыццё неабходнымі&lt;ref name=&quot;ЕЭ&quot;&gt;{{ЭЕЭ|10466|Безбрачие}}&lt;/ref&gt;, аднак гістарычна існавалі асобныя секты і рухі, якія яго практыкавалі.

== Этымалогія і тэрміналогія ==
Беларускае слова ''цэлібат'', паходзіць ад лацінскага ''caelibatus'' («стан быць нежанатым»), якое ўтварылася ад лацінскага ''caelebs'' («нежанаты»). Гэтае слова паходзіць ад двух протаіндаеўрапейскіх каранёў: ''*kaiwelo-'' («адзін») і ''*lib(h)s-'' («жыць»)&lt;ref&gt;Online Etymology Dictionary, [http://www.etymonline.com/index.php?term=celibacy Celibacy]. Праверана 11 жніўня 2009.&lt;/ref&gt;.

Словы «ўстрыманне» і «цэлібат» часта выкарыстоўваюцца як сінонімы, але яны не абавязкова азначаюць адно і тое ж. Палавое ўстрыманне ([[кантыненцыя]]) — гэта адмова ад некаторых або ўсіх аспектаў палавой актыўнасці, часта на пэўны абмежаваны перыяд часу&lt;ref&gt;{{cite book|chapter=Abstinence and Continence|title=Dictionary of Moral Theology|editor1-last=Palazzini|editor1-first=Pietro|location=London|publisher=Burns &amp; Oates|year=1962|lang=en}}&lt;/ref&gt;, у той час як цэлібат вызначаецца як добраахвотны рэлігійны абет не браць шлюб або не ўступаць у палавыя сувязі наогул&lt;ref name=&quot;Schadé2006&quot;&gt;{{cite book|author=Johannes P. Schadé|title=Encyclopedia of World Religions|url=https://books.google.com/books?id=XRkfKdho-5cC&amp;pg=PT180|year=2006|publisher=Foreign Media Group|isbn=978-1-60136-000-7|page=180|lang=en}}&lt;/ref&gt;. [[Асексуальнасць]] таксама часта змешваецца з цэлібатам і ўстрыманнем, але лічыцца асобнай з’явай, паколькі цэлібат і ўстрыманне з’яўляюцца паводзінамі, матываванымі асабістымі або рэлігійнымі перакананнямі, а асексуальнасць звязана з унутранай адсутнасцю палавой цягі&lt;ref name=&quot;DePaulo&quot;&gt;{{cite magazine|first=Bella|last=DePaulo|title=ASEXUALS: Who Are They and Why Are They Important?: We have so much more to learn about asexuality. |magazine=[[Psychology Today]]|date=23 снежня 2009 |access-date=12 кастрычніка 2016 |url=http://www.psychologytoday.com/blog/living-single/200912/asexuals-who-are-they-and-why-are-they-important|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Амерыканскі даследчык [[А. У. Рычард Сайп]] адзначаў, што нават у адносна аднародным асяроддзі каталіцкіх святароў «проста няма дакладнага аперацыйнага вызначэння цэлібату»&lt;ref name=&quot;Sipe1990b&quot;&gt;{{cite book|author=A.W. Richard Sipe|title=A Secret World: Sexuality and the Search For Celibacy|url=https://books.google.com/books?id=DxqLZI2Lpp4C&amp;pg=PA52|year=1990|publisher=Routledge|isbn=1-134-85134-0|page=52|lang=en}}&lt;/ref&gt;. [[Элізабэт Эбат]] у сваёй кнізе «Гісторыя цэлібату» (2001) пісала, што яна склала вызначэнне, якое адкідае жорстка педантычныя і бескарысныя адрозненні паміж цэлібатам, цнатлівасцю і дзявоцтвам. Канцэпцыя «новага цэлібату» была ўведзена [[Габрыэль Браўн]] у яе кнізе 1980 года, дзе яна сцвярджае, што ўстрыманне — гэта «водгук звонку», а цэлібат — «водгук знутры»&lt;ref&gt;{{cite book|last=Brown|first=Gabrielle|title=The New Celibacy: A Journey to Love, Intimacy, and Good Health in a New Age|url=https://archive.org/details/newcelibacyjourn0000brow|url-access=registration|edition=Rev|location=New York|publisher=McGraw-Hill|year=1989|isbn=9780070084391|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Згодна з яе вызначэннем, цэлібат (нават кароткатэрміновы, які практыкуецца па нерэлігійных прычынах) — гэта значна больш, чым проста адсутнасць сексу; яго мэта складаецца ў асобасным росце і пашырэнні магчымасцей. Гэтую перспектыву падзяляюць і іншыя аўтары, такія як [[Вэндзі Келер]] і [[Вэндзі Шаліт]]&lt;ref&gt;Abbott, Elizabeth. ''A History of Celibacy''. Cambridge, Massachusetts: DaCapo, 1999; Keller, Wendy. ''The Cult of the Born-Again Virgin: How Single Women Can Reclaim Their Sexual Power''. Deerfield Beach, Florida: Health Communications, 1999; Shalit, Wendy. ''A Return to Modesty: Discovering the Lost Virtue''. New York: Touchstone, 2000.&lt;/ref&gt;.

== У хрысціянстве ==

=== Біблійныя асновы і ранняе хрысціянства ===
У [[Новы Запавет|Новым Запавеце]] няма прамой запаведзі аб тым, што вучні [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] павінны жыць у цэлібаце&lt;ref name=Chadwick&gt;Henry Chadwick, The Early Church, {{ISBN|978-0140231991}}&lt;/ref&gt;. Згодна з тэкстамі, апостал [[Апостал Пётр|Пётр]] меў цешчу, якую вылечыў Ісус ({{Біблія|Мк|1:29-34}}), а апостал ад сямідзесяці Філіп быў жанаты ({{Біблія|Дз|21:9}}). Філосаф і багаслоў II стагоддзя [[Клімент Александрыйскі]] таксама пісаў, што ў Пятра і Філіпа былі дзеці, і што Філіп выдаў сваіх дачок замуж&lt;ref name=&quot;Евсевий&quot;&gt;{{Cite web |url=https://azbyka.ru/otechnik/Evsevij_Kesarijskij/tserkovnaja-istorija/3_30 |title=''Евсевий Кесарийский (Памфил).'' Церковная история. Книга 3. Глава 30 |access-date=2021-07-28 |archive-date=2021-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113093001/https://azbyka.ru/otechnik/Evsevij_Kesarijskij/tserkovnaja-istorija/3_30 |url-status=live |lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Адносна наяўнасці жонкі ў [[Апостал Павел|апостала Паўла]] існуюць розныя версіі. Клімент Александрыйскі, грунтуючыся на фразе з [[Першае пасланне да Карынфян|Першага паслання да Карынфян]] ({{Біблія|1Кар|9:5}}) пра права мець «спадарожніцай сястру-жонку», рабіў выснову, што апостал таксама быў жанаты. Тым не менш, меркаванне пра бясшлюбнасць Паўла грунтуецца на яго словах у {{Біблія|1Кар|7:1-9}}, дзе ён раіць «не дакранацца да жанчыны» і жадае, каб усе людзі былі, як і ён. Апостал Павел падкрэсліваў важнасць пераадолення жаданняў плоці і лічыў стан цэлібату вышэйшым за шлюб, праводзячы паралелі паміж адносінамі сужэнцаў і адносінамі Хрыста з Царквой ({{Біблія|Эф|5:25-28}})&lt;ref name=&quot;CrooksBaur2010&quot;&gt;{{cite book |author1=Robert Crooks|author2=Karla Baur|title=Our Sexuality |url=https://books.google.com/books?id=MpRnPtmdRVwC&amp;pg=PA11|year=2010|publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-495-81294-4 |page=11|edition=11th|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Ён пісаў:
{{цытата|Нежанаты клапоціцца пра Гасподняе, як дагадзіць Госпаду; а жанаты клапоціцца пра мірское, як дагадзіць жонцы... Калі ж хто лічыць непрыстойным для сваёй дзяўчыны тое, каб яна, будучы ў сталым узросце, заставалася так, той няхай робіць, як хоча: не зграшыць; няхай такія выходзяць замуж. Але хто непахісна цвёрды ў сэрцы сваім і, не будучы абмежаваны патрэбай, але маючы ўладу ў сваёй волі, вырашыў у сэрцы сваім захоўваць сваю дзяўчыну, той добра робіць. ({{Біблія|Эф|7:32}}, {{Біблія|Эф|7:36-37}})}}

Сам Хрыстос, калі яго вучні выказалі здагадку, што «лепш не жаніцца», заявіў: «Не ўсе ўмяшчаюць слова гэтае, а каму дадзена. Бо ёсць скапцы, якія з улоння маці нарадзіліся так; і ёсць скапцы, якія аскопленыя людзьмі; і ёсць скапцы, якія самі сябе аскапілі дзеля Валадарства Нябеснага. Хто можа ўмясціць, няхай умясціць» ({{Біблія|Мц|19:10-12}}). Нягледзячы на тое, што гістарычна еўнухі (скапцы) не абавязкова былі цэлібатнымі, на працягу наступных стагоддзяў гэтае сцвярджэнне стала інтэрпрэтавацца як спасылка на неабходнасць цэлібату для духавенства&lt;ref name=&quot;Hester&quot;&gt;{{cite journal|last = Hester|first = J. David|title = Eunuchs and the Postgender Jesus: Matthew 19.12 and Transgressive Sexualities|journal = Journal for the Study of the New Testament|volume = 28|issue = 1|pages = 13–40|language = en|date = Sep 2005|doi = 10.1177/0142064X05057772| s2cid = 145724743}}&lt;/ref&gt;. Сам Хрыстос у хрысціянскай традыцыі разглядаецца як узор ідэальнай цнатлівасці («Кароль нявіннікаў»)&lt;ref&gt;{{cite book|first=Pius|last=Parsch|title=The Church's Year of Grace|year=1953|publisher=Liturgical Press|lccn=53003963|oclc=1822896|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Разуменне цэлібату ў раннім хрысціянстве таксама падмацоўвалася верай у хуткі канец свету, з-за чаго планаванне новых сем’яў губляла сэнс.

У ранняй Царкве жанатыя мужчыны маглі быць надзелены любым свяшчэнным санам. Апостал Павел пісаў: «Епіскап павінен быць беззаганны, адной жонкі муж» ({{Біблія|1Цім|3:2}}), аднак да канца IV стагоддзя жанатыя епіскапы сустракаліся ўжо як выключэнне. Даўжэй за ўсё яны захоўваліся ў цэрквах Афрыкі і Лівіі, што пазней было асуджана [[Шосты Усяленскі сабор|VI Усяленскім саборам]]&lt;ref&gt;[http://www.biblioteka3.ru/biblioteka/pravoslavnaja-bogoslovskaja-jenciklopedija/tom-2/bezbrvchie-celibat.html ''Марков Н. Ф.'' Безбрачие]. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140419015913/http://www.biblioteka3.ru/biblioteka/pravoslavnaja-bogoslovskaja-jenciklopedija/tom-2/bezbrvchie-celibat.html |date=19 красавіка 2014 }}. Православная Богословская Энциклопедия.&lt;/ref&gt;. З V стагоддзя на Усходзе запанавала практыка недапушчэння жанатых мужчын да епіскапскага рукапалажэння. У той жа час на Захадзе аформілася традыцыя не дапускаць жанатых да ўсіх чыноў святарства, пачынаючы з іпадыяканата. У пачатку III стагоддзя [[Апостальскія пастановы|Каноны Апостальскіх пастаноў]] вызначалі, што толькі ніжэйшыя клірыкі могуць браць шлюб пасля пасвячэння, але шлюбы епіскапаў, святароў і дыяканаў не дазваляліся. Пры гэтым Сінод у Гангры (345 год) асудзіў фальшывы аскетызм вернікаў, якія байкатавалі набажэнствы, што праводзіліся жанатым духавенствам.

[[Файл:St Macarius the Great with Cherub.jpg|міні|апраў|«Святы [[Макарый Вялікі|Макарый]] і Херувім», фрэска з манастыра Святой Кацярыны на Сінаі. Айцы Пустыні адыгралі значную ролю ў развіцці хрысціянскага аскетызму і цэлібату.]]
Упершыню патрабаванне поўнага ўстрымання ў шлюбе для ўсяго духавенства было вылучана на Эльвірскім саборы ў Іспаніі каля 305—306 гадоў. 33-і канон абвяшчаў: «Епіскапы, прэсвітары, дыяканы і іншыя асобы з ліку духавенства павінны цалкам устрымлівацца ад палавых зносін са сваімі жонкамі і ад нараджэння дзяцей. Калі хтосьці не падпарадкоўваецца, ён павінен быць адхілены ад духоўнай пасады»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080410025012/http://faculty.cua.edu/Pennington/Canon%20Law/ElviraCanons.htm The Council of Elvira, ca. 306. Canon 33.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Никодим (Милош)&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.holytrinitymission.org/books/russian/canons_vselen_soborov_nikodim_milosh.htm#_Toc68915144 |title=Толкование епископа Никодима (Милоша) на 13-го правило Шестого Вселенского Собора, Трулльского иначе Пято-Шестого Собора. |access-date=2021-07-29 |archive-date=2016-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212152859/http://www.holytrinitymission.org/books/russian/canons_vselen_soborov_nikodim_milosh.htm#_Toc68915144 |url-status=live |lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Пры гэтым Сінод у [[Анкара|Анкіры]] (314 год) у 10-м каноне пастанавіў, што дыяканы, якія падчас пасвячэння заявілі аб сваім жаданні ажаніцца, могуць гэта зрабіць з дазволу епіскапа і працягваць служэнне, але тыя, хто не зрабіў такой заявы, павінны быць адхіленыя ў выпадку жаніцьбы. [[Першы Нікейскі сабор|Першы Усяленскі Нікейскі сабор]] у 325 годзе (канон 3) забараніў епіскапам, прэсвітарам і дыяканам жыць з жанчынамі, акрамя маці, сястры ці цёткі (гэты канон быў накіраваны галоўным чынам супраць канкубінату, а не законнага шлюбу). Карфагенскі сінод 390 года таксама заклікаў да «дасканалага ўстрымання», спасылаючыся на тое, што «гэтаму вучылі апосталы і гэта захоўвалася ў старажытныя часы». Знакаміты ліст [[Сінезій Кірэнскі|Сінезія Кірэнскага]] (каля 414 года) сведчыць пра тое, што асабісты выбар у гэтым пытанні тады яшчэ паважаўся, і для святароў і дыяканаў шлюбы заставаліся папулярнымі.

Значны ўплыў на развіццё цэлібату аказалі так званыя Айцы Пустыні — хрысціянскія пустэльнікі. [[Павел Фівейскі]] часта лічыцца першым пустэльнікам ([[анахарэт]]ам), але менавіта [[Антоній Вялікі]] стаў пачынальнікам руху. Каля 270 года ён прадаў сваю маёмасць і сышоў глыбока ў пустыню дзеля поўнай адзіноты і надзвычайнага аскетызму, адмаўляючыся ад усіх цялесных задавальненняў. З часам да яго далучыліся тысячы мужчын і жанчын, якія жылі ў цэлібаце.

Згодна са святым [[Еранім Стрыдонскі|Еранімам]] (каля 347—420), цэлібат з’яўляецца маральнай цнотай, якая заключаецца ў тым, каб «жыць у плоці, але па-за плоццю», і не паддавацца распусным думкам і жаданням. Еранім таксама сцвярджаў, што Пётр і іншыя апосталы былі жанатыя да свайго паклікання, але пасля адмовіліся ад шлюбных адносін.

=== Погляды Аўрэлія Аўгусціна ===
У ранняй Царкве вышэйшыя клірыкі жылі ў шлюбах. [[Аўрэлій Аўгусцін]] вучыў, што [[першародны грэх]] [[Адам і Ева|Адама і Евы]] быў актам неразважлівасці, за якім рушылі ўслед гонар і непаслушэнства Богу. Дрэва пазнання дабра і зла было сімвалам парадку стварэння, і эгацэнтрызм прымусіў [[Адам і Ева|Адама і Еву]] з’есці плод з яго, не праявіўшы павагі да свету, створанага Богам. На думку Аўгусціна, яны не ўпалі б у грэх, калі б Сатана не пасеяў у іх пачуццях «корань зла». Іх прырода была параненая пахацінствам або лібіда, якое паўплывала на чалавечы інтэлект, волю, аффекты і жаданні, уключаючы сексуальную жаду. Ужо ў сваіх працах Аўгусцін вучыў, што першародны грэх перадаецца менавіта праз пахацінства, якое ён разглядаў як запал душы і цела, што робіць чалавецтва «масай пагібелі» (асуджаным натоўпам) і аслабляе свабоду волі. Гэтыя погляды на сексуальнасць аказалі велізарны ўплыў на фарміраванне царкоўнай дактрыны аб неабходнасці цэлібату для святарскага служэння.

=== У Каталіцкай царкве ===
[[Файл:Conventual Franciscan.JPG|міні|апраў|Манах-францысканец, 2012 год. Традыцыя цэлібату моцна ўкаранілася сярод манаскіх ордэнаў Заходняй Царквы.]]
У VIII стагоддзі цэлібат стаў агульным правілам на Захадзе, але санкцыянаваны як адзіная форма духоўнага жыцця ён быў толькі ў XI стагоддзі падчас так званай [[Грыгарыянскія рэформы|Грыгарыянскай рэформы]]. Скліканы папам [[Грыгорый VII (Папа Рымскі)|Грыгорыем VII]] сабор у Рыме ў 1075 годзе пастанавіў разглядаць шлюб свяшчэннаслужыцеляў як [[блуд]]адзейства.

Цэлібат як кананічную норму для субдыяканату і вышэйшых санаў канчаткова замацаваў [[Другі Латэранскі сабор]] у 1139 годзе, які пастанавіў: «мы таксама пастанаўляем, што тыя, хто ў субдыяканаце і вышэйшых санах уступілі ў шлюб або маюць наложніц, былі пазбаўлены сваёй пасады і царкоўнага прыходу. Бо, паколькі яны павінны быць і называцца храмам Божым, пасудзінай Госпада, мясцінай Святога Духа, непрыстойна, каб яны аддаваліся шлюбу і нечыстотам». Сабор таксама забараніў наведваць імшы тых, у каго ёсць жонкі або наложніцы, і пастанавіў скасоўваць іх шлюбы, бо такі саюз, заключаны ў парушэнне царкоўнага закона, не з’яўляецца сапраўдным шлюбам&lt;ref&gt;[https://en.wikisource.org/wiki/Disciplinary_Decrees_of_the_General_Councils/The_Tenth_General_Council Second Lateran Council. The Tenth General Council (1139). Canon 6, 7.]&lt;/ref&gt;. У некаторых месцах прымус і нават заняволенне жонак і дзяцей святароў выкарыстоўваліся для выканання закона. Напрыклад, Сінод у Павіі (1018) пастанавіў абвяшчаць дзяцей клірыкаў рабамі, а Сінод у Мельфі (1189, канон 12) прымяняў падобныя санкцыі да жонак і наложніц, якія маглі быць захопленыя феадаламі. Да канца Сярэднявечча ў Еўропе каля 25 % святароў усё яшчэ жылі ў канкубінаце. Гэты недахоп дысцыпліны быў звязаны з адсутнасцю вучэння аб аскезе і стаўленнем да працы святара больш як да функцыянера, чым як да душпастыра.

Патрабаванне аб цэлібаце было пацверджана на 24-й сесіі [[Трыдэнцкі сабор|Трыдэнцкага сабора]] (1563). Канон IX абвяшчаў: «Калі хтосьці скажа, што клірыкі, якія атрымалі пасвячэнні, або асобы, якія ўрачыста прысягнулі захоўваць цнатлівасць, могуць браць шлюб […] няхай будзе выключаны з супольнасці вернікаў». Канон X дадаваў, што «калі хто скажа, што стан шлюбны павінен ставіцца вышэй за стан дзявоцтва або цэлібату… няхай будзе выкляты». Нягледзячы на гэта, нават у XVI стагоддзі існавала мноства свяшчэннаслужыцеляў, якія жылі ў шлюбе і лічылі яго кананічнай справай&lt;ref name=&quot; Никодим (Милош)&quot;/&gt;.

[[Другі Ватыканскі сабор]] (1962—1965) прысвяціў бясшлюбнасці духавенства 16-ы пункт дэкрэта «Presbyterorum ordinis». Ён пацвердзіў неабходнасць цэлібату:
{{цытата|Дасканалае і пастаяннае ўстрыманне дзеля Валадарства Нябеснага, прапанаванае Хрыстом Госпадам, на працягу стагоддзяў і нават у нашы дні добраахвотна прыманае і пахвальна выконваемае немалой колькасцю верных Хрысту, Царква заўсёды лічыла асабліва важным для святарскага жыцця. Яно з'яўляецца знакам пастырскай любові і ў той жа час заахвочваннем да яе, асаблівай крыніцай духоўнай плённасці ў свеце... Захоўваючы дзявоцтва або бясшлюбнасць дзеля Валадарства Нябеснага, Прэсвітары прысвячаюць сябе Хрысту ў новай і ўзвышанай якасці, лягчэй з непадзельным сэрцам ідуць за Ім... Гэтымі меркаваннямі, заснаванымі на таямніцы Хрыста і Яго пасланніцтва, бясшлюбнасць, якая раней толькі рэкамендавалася святарам, была пасля ў Лацінскай Царкве прадпісана законам усім, каго ўзводзяць у свяшчэнны сан...&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt341.html |title=Presbyterorum ordinis |access-date=2015-06-18 |archive-date=2015-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704063527/http://www.krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt341.html |url-status=live |lang=ru}}&lt;/ref&gt;}}

У 1967 годзе Папа [[Павел VI]] у энцыкліцы «[[Sacerdotalis caelibatus]]» пацвердзіў ранейшае права Царквы і прывёў хрысталагічныя, эклезіялагічныя і эсхаталагічныя абгрунтаванні цэлібату. Гэтыя ж матывы Папа [[Ян Павел II]] падрабязна апісаў у сваёй кнізе «Устаньце, хадзем!». Яго хрысталагічная матывацыя заключалася ў тым, што Хрыстос заставаўся нежанатым, каб цалкам прысвяціць сябе Богу і людзям. Эклезіялагічная матывацыя сцвярджала, што святар пераймае дзявочую любоў Хрыста да Царквы. Эсхаталагічная матывацыя падкрэслівала, што цэлібат прадвяшчае надыход апошніх часоў збаўлення.

У сучасным праве Каталіцкай царквы толькі нежанатыя мужчыны могуць быць пасвечаны ў святары лацінскага абраду (каноны 1037 і 1031). Аднак жанатыя мужчыны могуць стаць пастаяннымі [[Дыякан|дыяканамі]]. Таксама былыя пратэстанцкія або англіканскія святары, якія пераходзяць у каталіцтва і ўжо знаходзяцца ў шлюбе, могуць быць пасвечаны ў каталіцкія святары без прыняцця зароку цэлібату, але не могуць ажаніцца паўторна ў выпадку смерці жонкі. Цэлібат не з’яўляецца нязменным дагматам Царквы, а хутчэй пытаннем дысцыпліны, як выкарыстанне мясцовай мовы падчас імшы. Аднак абавязак захоўваецца да таго часу, пакуль не адбудзецца афіцыйных змяненняў&lt;ref name=&quot;Catholic.com Article&quot;&gt;{{cite web|title=Celibacy and the Priesthood |url=http://www.catholic.com/library/Celibacy_and_the_Priesthood.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205100019/http://www.catholic.com/library/Celibacy_and_the_Priesthood.asp |archive-date=5 снежня 2008 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. У Каталіцкай царквы існуюць таксама свецкія цэлібатарыі, напрыклад, нумерарыі і далучаныя члены Прэлатуры [[Opus Dei]].

У 1971 годзе ў Рыме было даследавана выкананне цэлібату, і справаздача паказала, што псіхасексуальная нясталасць часта выяўлялася ў гетэрасексуальнай і гомасексуальнай актыўнасці святароў. У 2002 годзе польскі сексолаг [[Збігнеў Леў-Старовіч]] у сваёй справаздачы адзначыў, што цэлібат выклікае ахоўныя механізмы і кампенсаторныя паводзіны: ідэалізацыя або [[Мізагінія|абясцэньванне жанчын]], імкненне да ўлады і багацця, аддаленасць ад паўсядзённага жыцця, развіццё тэалогіі граху і антысексуальных дакучлівых ідэй, выпадкі [[Педафілія|педафіліі]]. Нягледзячы на дыскусіі і заклікі да рэформ, Папа [[Ян Павел II]] рашуча выступаў супраць адмены інстытута бясшлюбнасці духавенства&lt;ref name=&quot;Кольер&quot;&gt;[http://endic.ru/colier/Celibat-7148.html Целибат] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210729221843/http://endic.ru/colier/Celibat-7148.html |date=29 ліпеня 2021 }}. Энциклопедия Кольера.&lt;/ref&gt;. У [[Ірландыя|Ірландыі]] гісторыі некаторых святароў, якія сталі бацькамі дзяцей, напрыклад, епіскап [[Эаман Кейсі]] і [[Майкл Кліры]], выклікалі вялікі рэзананс.

Гісторык і філосаф [[Уіл Дзюрант]], разглядаючы духавенства як ідэальных ахоўнікаў дзяржавы Платона, пісаў, што цэлібат стаў часткай псіхалагічнай структуры ўлады клірыкаў: яны былі свабодныя ад эгаізму сям’і, а іх уяўная перавага над целам выклікала трапятанне ў свецкіх грэшнікаў&lt;ref name=&quot;Durant&quot;&gt;{{cite book |first=Will |last=Durant |year=2005 |title=Story of Philosophy |url=https://books.google.com/books?id=suLI7RoaBEEC&amp;pg=PA34 |publisher=Simon &amp; Schuster |isbn=978-0-671-69500-2|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Сучасны даследчык [[Рычард П. О'Браен]] (1995) адзначаў, што лепшае разуменне чалавечай псіхалогіі прымусіла задацца пытаннем аб уплыве цэлібату на развіццё духавенства, асабліва ўлічваючы негатыўнае стаўленне да бясшлюбнасці ў многіх нееўрапейскіх краінах&lt;ref name=&quot;Catholicism 1995, p. 291&quot;&gt;The HarperCollins Encyclopedia of Catholicism, 1995, ed. O’Brien, Richard, NY: Harper Collins Publishers, p. 291&lt;/ref&gt;.

==== У Польшчы і на Русі ====
Гісторыя цэлібату на тэрыторыі [[Польшча|Польшчы]] і [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] мела свае асаблівасці. Да канца XII стагоддзя ў Польшчы практыкавалася пасвячэнне жанатых мужчын. Бясшлюбнасць патрабавалася ад епіскапаў, але былі выключэнні: напрыклад, епіскап Улацлаўскі Огер меў жонку Бурну і сына Агеровіча, які адыгрываў значную ролю ў Вялікай Польшчы&lt;ref name=&quot;autonazwa1&quot;&gt;{{cytuj książkę |nazwisko = Ptaśnik| imię = Jan| autor link = Jan Ptaśnik | tytuł = Kultura wieków średnich. Życie religijne i społeczne | wydawca = PWN| miejsce = Warszawa| rok = 1959| język = pl}}&lt;/ref&gt;. Рэформа царквы ў XI—XII стагоддзях сутыкалася з цяжкасцямі: кіраўнікі прызначалі на пасады сваіх прыхільнікаў, квітнелі [[сіманія]] і [[непатызм]]. Паступова цэлібат пачаў зацвярджацца праз дзейнасць легатаў і сінодаў, напрыклад, легата [[Гвалон]]а ў 1103 годзе, які пазбавіў пасады кракаўскага епіскапа Чэслава, верагодна, за шлюб. Пры Папе [[Інакенцій III|Інакенціі III]] у Польшчу прыбылі легаты, якія рэанімавалі правілы аб бясшлюбнасці, у прыватнасці, [[П'етра Капуана]] ў 1197 годзе. Архіепіскап [[Генрык Кетліч]] зрабіў цэлібат абавязковым правам. Шлюбы святароў былі прызнаны незаконнымі, а іх дзеці — «з незаконнага ложка», што мела на мэце прадухіліць перадачу царкоўнай маёмасці ў спадчыну. Сын святара мог стаць клірыкам толькі праз папскую дыспенсацыю, напрыклад, дакумент Папы [[Ганорый III|Ганорыя III]]. Аднак нават у XIII стагоддзі цэлібат не заўсёды выконваўся; хронікі згадваюць кракаўскага кантара Траяна, які памёр у 1269 годзе ў асяроддзі шматлікіх дзяцей і ўнукаў&lt;ref name=&quot;autonazwa1&quot; /&gt;. У перыяд Рэфармацыі пытанне аб адмене цэлібату ставілася польскім каралём перад Папам, але прапанова была адхілена, а Трыдэнцкі сабор дапамог канчаткова замацаваць бясшлюбнасць у Польшчы.

=== У Праваслаўнай і Усходнекаталіцкіх цэрквах ===
[[Файл:RobertRapljenovic222.jpg|міні|Праваслаўны святар у [[Іерусалім]]е. Большасць праваслаўных святароў жанатыя.]]
У праваслаўі — як і ва [[Усходнекаталіцкія цэрквы|ўсходнекаталіцкіх цэрквах]] — шлюб дапускаецца, калі яго заключэнне папярэднічае пасвячэнню ў дыяканскі і святарскі сан. Праваслаўе кіруецца, перш за ўсё, 13-м правілам [[Трульскі сабор|Трульскага сабору]] (691—692 гады), якое абвяшчае:
{{цытата|Таму, хто з'явіцца годным рукапалажэння ў іпадыякана, або ў дыякана, або ў прэсвітэра, таму зусім не павінна быць перашкодай да ўзвядзення на такую ступень сужыццё з законнай жонкай; і ад яго падчас пастаўлення не павінна патрабавацца абавязацельства ў тым, што ён утрымаецца ад законных зносін з жонкай сваёй; каб мы не былі прымушаныя такім чынам абразіць Богам устаноўлены шлюб... Хто пажадае разарваць шлюб святара і яго жонкі, будзе адлучаны ад царквы.}}
Сабор у Труле таксама зацвердзіў нормы для епіскапаў: яны могуць быць нежанатымі або ўдаўцамі, а калі жанатыя, павінны назаўжды разлучыцца са сваёй жонкай.

У [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царкве]] ў епіскапы рукапалагаюць выключна з ліку [[Архімандрыт|архімандрытаў]] (вышэйшы сан манаствуючых прэсвітараў), але ніяк не з ліку бясшлюбнага або жанатага белага духавенства. Практыка рукапалажэння бясшлюбнага духавенства, якое не прымала манаства, мае ў расійскай гісторыі пачатак у асобе Аляксандра Горскага, якога на гэты крок падштурхнуў мітрапаліт [[Філарэт (Драздоў)]]. У 2011 годзе РПЦ прыняла дакумент, згодна з якім рукапалажэнне ў святары бясшлюбных асоб павінна разглядацца як выключная практыка і здзяйсняцца не раней за дасягненне 30-гадовага ўзросту і атрымання вышэйшай багаслоўскай адукацыі&lt;ref&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/1401235.html О хиротонии безбрачных лиц, не состоящих в монашестве]. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210730190833/http://www.patriarchia.ru/db/text/1401235.html |date=30 ліпеня 2021 }}, 3.02.2011.&lt;/ref&gt;.

Калі пасля [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі]] 1596 года ўкраінскія і беларускія іерархіі злучыліся з Рымскай царквой, яны дабіліся адабрэння жанатага духавенства ад Папы [[Клімент VIII|Клімента VIII]] у буле «Magnus Dominus». Спроба сінода ў Львове ў 1891 годзе ўстанавіць абавязковы цэлібат не мела поспеху. Аднак пазней епіскапы [[Рыгор Хамішын]] (1929) і [[Іасафат Кацылоўскі]] (1924) адмовіліся пасвячаць жанатых кандыдатаў. Складаная сітуацыя развілася ў дыяспары. Цыркуляр ад 1 кастрычніка 1890 года забараняў жанатым святарам быць душпастырамі ў Амерыцы. Апазіцыя Рыма да жанатага духавенства ў ЗША прывяла да таго, што шмат святароў і вернікаў, напрыклад, каля 100 000 чалавек у Пітсбургу на чале з Арэстам Чорнакам, аддзяліліся і перайшлі ў Праваслаўе.

=== У пратэстантызме ===
[[Пратэстанцтва|Пратэстанцкая Рэфармацыя]] адкінула цэлібатнае жыццё і сексуальнае ўстрыманне для прапаведнікаў. Рэфарматары лічылі, што наяўнасць сям’і ў святара карысная для царкоўнай суполкі. Аднак пратэстанцкія цэлібатныя супольнасці, у тым ліку манаскія ордэны, усё яшчэ існуюць у лютэранскім і англіканскім асяроддзі, напрыклад, ордэн «Дочкі Марыі» ў лютэранстве. Некаторыя дробныя хрысціянскія рухі, такія як шэйкеры (Shakers), Таварыства Гармоніі і Кляштар Эфрата, прапагандавалі цэлібат як лепшы лад жыцця для ўсіх сваіх членаў, лічачы шлюб грахоўным і аддаючы перавагу ўсынаўленню.

Многія [[евангельскія хрысціяне]] аддаюць перавагу тэрміну «ўстрыманне» замест «цэлібату», засяроджваючыся на адмове ад дашлюбнага сексу. Аднак некаторыя адзінокія людзі імкнуцца да новага разумення цэлібату, сфакусаванага на Богу, а не як на абавязковым царкоўным абеце. У пяцідзясятніцкіх цэрквах, напрыклад, Pentecostal Mission, таксама існуе цэлібатнае служэнне для штатных святароў.

Некаторыя хрысціяне-гомасексуалы выбіраюць цэлібат у адпаведнасці з вучэннем сваіх дэнамінацый аб гомасексуальнасці. У 2014 годзе Амерыканская асацыяцыя хрысціянскіх кансультантаў выключыла са свайго этычнага кодэкса заахвочванне канверсійнай тэрапіі і замест гэтага заклікала гомасексуалаў да цэлібату.

=== У іншых хрысціянскіх рухах ===
[[Сведкі Іеговы]] не прымаюць канцэпцыю абавязковага жыцця ў цэлібаце, лічачы яе супярэчнай Свяшчэннаму Пісанню. Яны вучаць, што бясшлюбнасць можа прыносіць пэўныя перавагі, але яна павінна быць выключна асабістым выбарам. [[Мармоны]] катэгарычна адмаўляюць цэлібат і падкрэсліваюць важнасць манагамнага шлюбу (хаця гістарычна практыкавалі палігінію).

== У іншых рэлігіях і культурах ==

=== Старажытная Грэцыя і Рым ===
[[Файл:A sadhu by the Ghats on the Ganges, Varanasi.jpg|міні|апраў|Садху каля Ганга ў [[Варанасі]], 2008 год.]]
У [[Спарта|Спарце]] і многіх грэчаскіх гарадах адмова ад шлюбу была падставай для пазбаўлення грамадзянства і магла пераследвацца як злачынства. У [[Старажытны Рым|Старажытным Рыме]] цэлібат лічыўся адхіленнем і караўся фінансава. Выключэннем былі [[вясталкі]] — служыцелькі культу багіні [[Веста|Весты]], якія давалі зарок бясшлюбнасці на 30 гадоў. Парушальніц зароку закопвалі ў зямлю жыўцом. [[Піфагарэізм]], філасофскі рух заснаваны [[Піфагор]]ам, уключаў не толькі вегетарыянства, але і сексуальнае ўстрыманне, лічачы, што цэлібат спрыяе духоўнай адарванасці і раўнавазе.

=== Індуізм ===
У [[індуізм]]е лічыцца, што сексуальная актыўнасць адцягвае ад навучання і дасягнення выратавання. Таму палавое ўстрыманне неабходна выконваць на першым этапе жыцця — [[брахмачар’я]] (да 24 гадоў), а таксама на апошнім — санньяса (75—100 гадоў). Цэлібат практыкуюць [[садху]] (святыя аскеты) і ёгі, якія пакідаюць звычайны лад жыцця дзеля вызвалення (мокшы) і медытацыі. Таксама лічыцца, што цэлібат дапамагае развіць звышнатуральныя сілы (сідхі). У манаскім ордэне Веданты, заснаваным Рамакрышнам у XIX стагоддзі, цэлібат патрабаваўся для захавання энергіі і яднання духу з [[Брахман]]ам&lt;ref name=&quot;encyclopedia&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.encyclopedia.com/philosophy-and-religion/other-religious-beliefs-and-general-terms/religion-general/celibacy |title=''Maura O’Neill. ''Encyclopedia of Sex and Gender: Culture Society History |access-date=2021-08-02 |archive-date=2021-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020021147/https://www.encyclopedia.com/philosophy-and-religion/other-religious-beliefs-and-general-terms/religion-general/celibacy |url-status=live |lang=en}}&lt;/ref&gt;. У руху Брахма Кумарыс цэлібат спрыяе міру і перамозе над пахацінствам.

=== Будызм і джайнізм ===
У [[джайнізм]]е прапаведуецца поўны цэлібат нават для маладых манахаў, ён лічыцца істотным для дасягнення мокшы. У [[будызм]]е тхеравады нежанаты манах, які адрокся ад свету і яго жаданняў, лічыцца бліжэйшым да [[Нірвана|вызвалення]]. Сам Гаўтама Буда адрокся ад сваёй жонкі Ясахары і сына Рахулы дзеля аскетычнага жыцця. Будызм махаяны менш патрабавальны да цэлібату і вучыць, што свецкія людзі таксама могуць дасягнуць прасвятлення. У [[Японія|Японіі]] гістарычна склалася традыцыя жанатага будысцкага духавенства, а [[рэстаўрацыя Мэйдзі]] ў 1872 годзе легалізавала шлюбы для клірыкаў, напрыклад, знакаміты прынц [[Хігасіфусімі Куніхідэ]] быў манахам і бацькам.

=== Іўдаізм ===
У [[іўдаізм]]е адмоўнае стаўленне да бясшлюбнасці грунтуецца на прамым біблейскім прадпісанні «пладзіцеся і размнажайцеся» ({{Біблія|Быц|1:28}}). Нежанаты мужчына разглядаўся толькі як палова чалавечай істоты. Іўдаізм не бачыць у цэлібаце сродку для святасці і лічыць яго перашкодай асабістаму ўдасканаленню. Гэта ілюструецца тэрмінам «кідушын» («асвячэнне»), які азначае заручыны, а таксама тым фактам, што першасвятар павінен быў быць жанатым (). Нежанатыя не дапускаліся да некаторых грамадскіх і рэлігійных пасад, напрыклад, суддзяў па крымінальных справах. Ідэя, што ў шлюбе ёсць нешта амаральнае, была абвергнута Нахманідам у XIII стагоддзі. Традыцыйны погляд выказаны ў [[Шулхан арух]]у: «усякі, хто не ўдзельнічае ў працягу роду, нібыта пралівае кроў, прымяншае Божы вобраз і прымушае Шхіну пакідаць Ізраіль». У мінулым рэлігійны суд нават меў права прымушаць да жаніцьбы мужчыну пасля 20 гадоў. Аднак есеі ў часы Другога Храма практыкавалі цэлібат.

=== Іслам ===
У [[іслам]]е большасць навукоўцаў лічаць бясшлюбнасць забароненай. Іслам жорстка асуджае пазашлюбныя сувязі, але вельмі заахвочвае шлюб. Хадысы прарока [[Мухамад]]а абвяшчаюць, што «шлюб — гэта палова рэлігіі», і што кожны, хто здольны ажаніцца, павінен зрабіць гэта. [[Каран]] (57:27) гаворыць аб манастве хрысціян: «Манаства, якое яны самі вынайшлі, Мы не прадпісвалі ім». Аднак некаторыя [[Суфізм|суфійскія]] аскеты практыкавалі цэлібат як форму самадысцыпліны і містычнага шляху, напрыклад, у ордэне Кадырыя ў Кітаі, дзе лідары традыцыйна нежанатыя, як шэйх [[Ян Шыцзюнь]], і сярод дэрвішаў Хайдарыі.

=== Зараастрызм ===
[[Зараастрызм|Зараастрыйскі]] тэкст «Відэўдад» (4:47) усхваляе жанатага мужчыну: «чалавек, у якога ёсць жонка, значна вышэйшы за таго, хто жыве ва ўстрыманні»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AVESTA: VENDIDAD (English): Fargard 4. Contracts and offenses. |url=https://www.avesta.org/vendidad/vd4sbe.htm |access-date=2024-12-05 |website=www.avesta.org|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

=== У іншых культурах ===
Традыцыя «клятвенных нявінніц» на Балканах развілася з кодэкса Лека Дукаджыні (албанскі канун). Жанчыны давалі зарок цэлібату і атрымлівалі права браць на сябе сацыяльную ролю мужчын (атрымліваць у спадчыну зямлю, насіць мужчынскае адзенне). Падчас [[Рух 4 мая|Руху 4 мая]] ў Кітаі абяцанні цэлібату выкарыстоўваліся як сродак барацьбы супраць традыцыйных шлюбаў. Таксама цікава, што да канца XIX стагоддзя цэлібат быў абавязковым для прафесараў [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага]] і [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскага ўніверсітэтаў]].

Духоўны настаўнік Мехер Баба сцвярджаў: «для духоўнага шукальніка жыццё ў строгім цэлібаце пераважнейшае за сямейнае жыццё, калі ўстрыманне даецца яму лёгка… Але для звычайных людзей сямейнае жыццё, несумненна, пажаданае… шукальнік павінен пазбягаць таннага кампрамісу паміж імі: распуснасць прывядзе яго ў хаос некіруемай юрлівасці»&lt;ref&gt;Baba, Meher (1967). ''Discourses''. '''1'''. San Francisco: Sufism Reoriented. pp. 144-46. {{ISBN|978-1-880619-09-4}}.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Артыкул |аўтар=Аникьев И. И. |загаловак=Целибат |выданне=Большая российская энциклопедия |том=34 |спасылка=https://old.bigenc.ru/religious_studies/text/4674261 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220928125237/https://bigenc.ru/religious_studies/text/4674261 |archivedate=28 верасня 2022 |lang=ru}}
* {{Артыкул |загаловак=Целибат |выданне=Католическая энциклопедия |том=5 |месца=М. |год=2013 |старонкі=131—134 |lang=ru}}
* {{кніга |аўтар=Heid Stefan |загаловак=Celibacy in the Early Church: The Beginnings of a Discipline of Obligatory Continence for Clerics in East and West |месца=San Francisco |выдавецтва=Ignatius Press |год=2000 |старонак=376 |isbn=0-89870-800-1 |url=https://books.google.com/books?id=Qxy3l0F7mUwC#v=onepage |lang=en}}
* {{Артыкул |загаловак=Безбрачие (Целибат) |выданне=Православная Богословская Энциклопедия |том=2 |месца=Петраград |год=1901 |спасылка=http://www.biblioteka3.ru/biblioteka/pravoslavnaja-bogoslovskaja-jenciklopedija/tom-2/bezbrvchie-celibat.html |lang=ru}}
* {{кніга |аўтар=Brown Gabrielle |загаловак=The New Celibacy: Why More Men and Women Are Abstaining from Sex—and Enjoying It |месца=New York |выдавецтва=McGraw-Hill Education |год=1980 |isbn=0-07-008430-0 |url=https://archive.org/details/newcelibacywhymo00brow |lang=en}}
* {{кніга |аўтар=Kumor Bolesław, Obertyński Zdzisław |загаловак=Historia Kościoła w Polsce |том=I |месца=Poznań – Warszawa |выдавецтва=Pallotinum |год=1974 |lang=pl}}
* {{Артыкул |аўтар=Філоненко М. В. |загаловак=Безшлюбність |выданне=Юридична енцыклапедыя |том=1 |спасылка=http://leksika.com.ua/11490327/legal/bezshlyubnist |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161202034430/http://leksika.com.ua/11490327/legal/bezshlyubnist |archivedate=2 снежня 2016 |lang=uk}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Хрысціянства]]
[[Катэгорыя:Сексуальныя прадпісанні ў рэлігіі]]
[[Катэгорыя:Добраахвотная або вымушаная адмова ад сексуальнасці]]
[[Катэгорыя:Хрысціянскія тэрміны]]
[[Катэгорыя:Манахі]]</text>
      <sha1>7gs2a9eerdz2f79bmdxhkceqamn9fp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тэран Эджэртан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807935</id>
    <revision>
      <id>5142644</id>
      <parentid>5142621</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T12:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7903" sha1="3tvih8rmbodd1mal2g7mb8jgq074nkp" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Эджэртан}}{{Кінематаграфіст
|Імя пры нараджэнні=Тэран Дэвід Эджэртан
}}

'''Тэран Эджэртан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Taron Egerton''; нар. [[10 лістапада|10]] [[Лістапад (месяц)|лістапада]] [[1989]], [[Бэркенхэд]], [[Англія]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/taron_egerton|title=Taron Egerton Movies &amp; TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; — [[Уэльс|валійскі]] [[акцёр]] англійскага паходжання&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Пасля заканчэння [[Каралеўская Акадэмія драматычнага мастацтва|Каралеўскай Акадэміі драматычнага мастацтва]] выступаў у тэатральных пастаноўках, перш чым атрымаў шырокую вядомасць дзякуючы галоўнай ролі маладога шпіёна ў [[Камедыя|камедыйных]] [[Баявік (кінажанр)|баевіках]] «[[Kingsman: Сакрэтная служба]]» (2014) і «[[Kingsman: Залатое кола]]» (2017)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Таксама Эджэртан займаецца агучваннем і ўдзельнічаў у [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] праектах, у тым ліку ў [[Спявай (франшыза)|франшызе «Sing»]] (з 2016 года) і серыяле «{{Не перакладзена 5|Цёмны крышталь: Эпоха супраціўлення|4=The Dark Crystal: Age of Resistance}}» (2019)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Біяграфія ==
Эджэртан нарадзіўся 10 лістапада 1989 года ў горадзе Бэркенхэд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-50646375|title=Rocketman star Taron Egerton credits Wales with love of singing|website=www.bbc.com|date=2019-12-04|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Яго маці працавала ў сацыяльных службах, а бацька кіраваў невялікай гасцініцай побач з [[Ліверпул]]ам; абодва паходзяць з гэтага рэгіёна&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2016/mar/31/taron-egerton-eddie-eagle-kingsman-secret-service-interview|title=Taron Egerton: ‘A part of everyone wants to be Leonardo DiCaprio’|first=Henry|last=Barnes|website=The Guardian|date=2016-03-31|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. У акцёра ёсць дзве малодшыя зводныя сёстры&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/rocketman-takes-taron-egertons-transformation-elton-john-1207544/|title=‘Rocketman’ Takes Flight: Inside Taron Egerton’s Transformation Into Elton John (and, He Hopes, a Major Star)|first=Tatiana|last=Siegel|website=The Hollywood Reporter|date=2019-05-06|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

Нягледзячы на тое, што Тэран нарадзіўся ў [[Англія|Англіі]] і мае англійскія карані, ён лічыць сябе валійцам «да мозга касцей» і свабодна валодае як валійскай, так і англійскай мовамі&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.mrporter.com/journal/the-look/mr-taron-egerton/172|title=Mr Taron Egerton|date=2015-01-13|publisher=MR PORTER|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306162321/https://www.mrporter.com/journal/the-look/mr-taron-egerton/172|archive-date=2019-03-06|access-date=2026-05-26|url-status=live|last1=Elvidge|first1=Chris}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;America&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.bbcamerica.com/blogs/10-things-you-never-knew-about-taron-egerton--17795|title=10 Things You Never Knew About Taron Egerton|date=8 January 2020|publisher=[[BBC America]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025192458/https://www.bbcamerica.com/blogs/10-things-you-never-knew-about-taron-egerton--17795|archive-date=2020-10-25|access-date=2026-05-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|2014
|{{Не перакладзена 5|Успаміны пра будучыню (фільм, 2014)|Успаміны пра будучыню|4=Testament of Youth (film)}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|[[Kingsman: Сакрэтная служба]]
|-
|{{Не перакладзена 5|Легенда (фільм, 2015)|Легенда|4=Legend (2015 film)}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|{{Не перакладзена 5|Эдзі «Арол» (фільм)|Эдзі «Арол»|4=Eddie the Eagle (film)}}
|-
|[[Спявай]]
|-
|2017
|[[Kingsman: Залатое кола]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2018
|{{Не перакладзена 5|Клуб мільярдэраў (фільм, 2018)|Клуб мільярдэраў|4=Billionaire Boys Club (2018 film)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Робін Гуд (фільм, 2018)|Робін Гуд|4=Robin Hood (2018 film)}}
|-
|2019
|{{Не перакладзена 5|Рокетмэн (фільм, 2019)|Рокетмэн|4=Rocketman (film)}}
|-
|2021
|[[Спявай 2]]
|-
|2023
|{{Не перакладзена 5|Тэтрыс (фільм, 2023)|Тэтрыс||Tetris (film)}}
|-
|2024
|{{Не перакладзена 5|Ручная паклажа (фільм)|Ручная паклажа|4=Carry-On}}
|-
|2025
|{{Не перакладзена 5|Яна едзе побач|4=She Rides Shotgun}}
|-
|2026
|{{Не перакладзена 5|Вяршыня (фільм, 2026)|Вяршыня|4=Apex (2026 film)}}
|-
|2027
|{{Не перакладзена 5|Усе хочуць трахнуць мяне|4=Everybody Wants to Fuck Me}}
|-
|TBA
|{{Не перакладзена 5|Таракан (фільм)|Таракан|4=Kockroach (film)}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 2013
| {{Не перакладзена 5|Льюіс (тэлесерыял)|Льюіс|4=Lewis (TV series)}}
|-
| 2014
| {{Не перакладзена 5|Дым (тэлесерыял, 2014)|Дым|4=The Smoke (TV series)}}
|-
| 2018
| {{Не перакладзена 5|Маленькія жыхары пагоркаў (тэлесерыял, 2018)|Маленькія жыхары пагоркаў|4=Watership Down (2018 TV series)}}
|-
| 2019
|{{Не перакладзена 5|Цёмны крышталь: Эпоха супраціўлення|4=The Dark Crystal: Age of Resistance}}
|-
| 2019-2020
| {{Не перакладзена 5|Даліна Мумі-троляў (тэлесерыял)|Даліна Мумі-троляў|4=Moominvalley (TV series)}}
|-
| 2022
| {{Не перакладзена 5|Чорная птушка (міні-серыял)|Чорная птушка|4=Black Bird (miniseries)}}
|-
| 2025
| {{Не перакладзена 5|Дым (тэлесерыял, 2025)|Дым|4=Smoke (TV series)}}
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя}}
* {{Rotten Tomatoes person|taron_egerton|Тэран Эджэртан}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Эджэртан Тэран}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]]
[[Катэгорыя:Кінаакцёры Англіі]]
[[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>3tvih8rmbodd1mal2g7mb8jgq074nkp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142657</id>
      <parentid>5142644</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T13:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5142657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7911" sha1="cwpj8ydk3jm7v2hyeqi5ijy1lktbklp" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Эджэртан}}{{Кінематаграфіст
|Імя пры нараджэнні=Тэран Дэвід Эджэртан
}}

'''Тэран Эджэртан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Taron Egerton''; нар. [[10 лістапада|10]] [[Лістапад (месяц)|лістапада]] [[1989]], [[Бэркенхэд]], [[Англія]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/taron_egerton|title=Taron Egerton Movies &amp; TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; — [[Уэльс|валійскі]] [[акцёр]] англійскага паходжання&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Пасля заканчэння [[Каралеўская Акадэмія драматычнага мастацтва|Каралеўскай Акадэміі драматычнага мастацтва]] выступаў у тэатральных пастаноўках, перш чым атрымаў шырокую вядомасць дзякуючы галоўнай ролі маладога шпіёна ў [[Камедыя|камедыйных]] [[Баявік (кінажанр)|баевіках]] «[[Kingsman: Сакрэтная служба]]» (2014) і «[[Kingsman: Залатое кола]]» (2017)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Таксама Эджэртан займаецца агучваннем і ўдзельнічаў у [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] праектах, у тым ліку ў [[Спявай (франшыза)|франшызе «Спявай»]] (з 2016 года) і серыяле «{{Не перакладзена 5|Цёмны крышталь: Эпоха супраціўлення|4=The Dark Crystal: Age of Resistance}}» (2019)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Біяграфія ==
Эджэртан нарадзіўся 10 лістапада 1989 года ў горадзе Бэркенхэд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-50646375|title=Rocketman star Taron Egerton credits Wales with love of singing|website=www.bbc.com|date=2019-12-04|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Яго маці працавала ў сацыяльных службах, а бацька кіраваў невялікай гасцініцай побач з [[Ліверпул]]ам; абодва паходзяць з гэтага рэгіёна&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2016/mar/31/taron-egerton-eddie-eagle-kingsman-secret-service-interview|title=Taron Egerton: ‘A part of everyone wants to be Leonardo DiCaprio’|first=Henry|last=Barnes|website=The Guardian|date=2016-03-31|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. У акцёра ёсць дзве малодшыя зводныя сёстры&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/rocketman-takes-taron-egertons-transformation-elton-john-1207544/|title=‘Rocketman’ Takes Flight: Inside Taron Egerton’s Transformation Into Elton John (and, He Hopes, a Major Star)|first=Tatiana|last=Siegel|website=The Hollywood Reporter|date=2019-05-06|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

Нягледзячы на тое, што Тэран нарадзіўся ў [[Англія|Англіі]] і мае англійскія карані, ён лічыць сябе валійцам «да мозга касцей» і свабодна валодае як валійскай, так і англійскай мовамі&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.mrporter.com/journal/the-look/mr-taron-egerton/172|title=Mr Taron Egerton|date=2015-01-13|publisher=MR PORTER|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306162321/https://www.mrporter.com/journal/the-look/mr-taron-egerton/172|archive-date=2019-03-06|access-date=2026-05-26|url-status=live|last1=Elvidge|first1=Chris}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;America&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.bbcamerica.com/blogs/10-things-you-never-knew-about-taron-egerton--17795|title=10 Things You Never Knew About Taron Egerton|date=8 January 2020|publisher=[[BBC America]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025192458/https://www.bbcamerica.com/blogs/10-things-you-never-knew-about-taron-egerton--17795|archive-date=2020-10-25|access-date=2026-05-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|2014
|{{Не перакладзена 5|Успаміны пра будучыню (фільм, 2014)|Успаміны пра будучыню|4=Testament of Youth (film)}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|[[Kingsman: Сакрэтная служба]]
|-
|{{Не перакладзена 5|Легенда (фільм, 2015)|Легенда|4=Legend (2015 film)}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|{{Не перакладзена 5|Эдзі «Арол» (фільм)|Эдзі «Арол»|4=Eddie the Eagle (film)}}
|-
|[[Спявай]]
|-
|2017
|[[Kingsman: Залатое кола]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2018
|{{Не перакладзена 5|Клуб мільярдэраў (фільм, 2018)|Клуб мільярдэраў|4=Billionaire Boys Club (2018 film)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Робін Гуд (фільм, 2018)|Робін Гуд|4=Robin Hood (2018 film)}}
|-
|2019
|{{Не перакладзена 5|Рокетмэн (фільм, 2019)|Рокетмэн|4=Rocketman (film)}}
|-
|2021
|[[Спявай 2]]
|-
|2023
|{{Не перакладзена 5|Тэтрыс (фільм, 2023)|Тэтрыс||Tetris (film)}}
|-
|2024
|{{Не перакладзена 5|Ручная паклажа (фільм)|Ручная паклажа|4=Carry-On}}
|-
|2025
|{{Не перакладзена 5|Яна едзе побач|4=She Rides Shotgun}}
|-
|2026
|{{Не перакладзена 5|Вяршыня (фільм, 2026)|Вяршыня|4=Apex (2026 film)}}
|-
|2027
|{{Не перакладзена 5|Усе хочуць трахнуць мяне|4=Everybody Wants to Fuck Me}}
|-
|TBA
|{{Не перакладзена 5|Таракан (фільм)|Таракан|4=Kockroach (film)}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 2013
| {{Не перакладзена 5|Льюіс (тэлесерыял)|Льюіс|4=Lewis (TV series)}}
|-
| 2014
| {{Не перакладзена 5|Дым (тэлесерыял, 2014)|Дым|4=The Smoke (TV series)}}
|-
| 2018
| {{Не перакладзена 5|Маленькія жыхары пагоркаў (тэлесерыял, 2018)|Маленькія жыхары пагоркаў|4=Watership Down (2018 TV series)}}
|-
| 2019
|{{Не перакладзена 5|Цёмны крышталь: Эпоха супраціўлення|4=The Dark Crystal: Age of Resistance}}
|-
| 2019-2020
| {{Не перакладзена 5|Даліна Мумі-троляў (тэлесерыял)|Даліна Мумі-троляў|4=Moominvalley (TV series)}}
|-
| 2022
| {{Не перакладзена 5|Чорная птушка (міні-серыял)|Чорная птушка|4=Black Bird (miniseries)}}
|-
| 2025
| {{Не перакладзена 5|Дым (тэлесерыял, 2025)|Дым|4=Smoke (TV series)}}
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя}}
* {{Rotten Tomatoes person|taron_egerton|Тэран Эджэртан}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Эджэртан Тэран}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]]
[[Катэгорыя:Кінаакцёры Англіі]]
[[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>cwpj8ydk3jm7v2hyeqi5ijy1lktbklp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рэспубліка Косава (1991—2000)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807937</id>
    <revision>
      <id>5142702</id>
      <timestamp>2026-05-17T16:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Гістарычная дзяржава}} '''Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Kosovës}}), часам '''першая Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Parë e Kosovës}}) — [[самаабвешчаная дзяржава]], утвораная [[19 кастрычніка]] [[1991]]  года сходам этнічных албанскіх палітыкаў Аўтаномны край Косава...»</comment>
      <origin>5142702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4115" sha1="k779q276nf5t7drpsq6r1han1pz0c4k" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава}}
'''Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Kosovës}}), часам '''першая Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Parë e Kosovës}}) — [[самаабвешчаная дзяржава]], утвораная [[19 кастрычніка]] [[1991]]  года сходам этнічных албанскіх палітыкаў [[Аўтаномны край Косава і Метохія|аўтаномнага краю Косава і Метохіі]] па выніках не прызнанага югаслаўскімі ўладамі [[Рэферэндум аб незалежнасці Косава (1991)|рэферэндуму аб незалежнасці]]. Папярэднічала гэтаму тое, што косаўскія албанцы, на фоне крызіснай сітуацыі ў [[Югаславія|Югаславіі]], арганізавалі [[сепаратызм|сепаратысцкі рух]], стварыўшы шэраг паралельных органаў улады ў галіне адукацыі, медыцынскай дапамогі, а таксама падаткаабкладання&lt;ref&gt;Clark, Howard. ''Civil Resistance in Kosovo''. London: Pluto Press, 2000. ISBN 0-7453-1569-0&lt;/ref&gt;.

Прэзідэнтам дзяржавы стаў [[Ібрагім Рукова]].

Незалежнасць Косава афіцыйна была прызнана толькі [[Албанія|Албаніяй]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|title=Statement of Albanian PM Sali Berisha during the recognition of the Republic of Kosovo, stating that this is based on an 1991 Albanian law, which recognized the Republic of Kosovo|archive-date=2012-04-20|access-date=2016-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420190957/http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, на неафіцыйным узроўні падтрымліваліся кантакты таксама з [[ЗША]], [[Германія|ФРГ]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй]].

Сітуацыя ў рэгіёне ў выніку прывяла да [[Косаўская вайна|вайны]] паміж албанцамі і цэнтральным урадам у [[Белград]]зе. У [[1999]] годзе канфлікт у рэшце рэшт умяшаліся [[ЗША]] і [[НАТА]], разгарнуўшы [[Вайна НАТА супраць Югаславіі|бамбардзіроўкі Югаславіі]] з мэтай ціску па косаўскім пытанні. Па выніку кампаніі югаслаўскія ўлады падпісалі ваенна-тэхнічнае пагадненне, якое дазваляе міратворцам НАТА ([[KFOR]]) і міжнароднай грамадзянскай місіі ([[UNMIK]]) уехаць у Косава. UNMIK узяла на сябе кіраванне краем. [[31 студзеня]] [[2000]] года ўсе органы ўлады Рэспублікі Косава заявілі аб спыненні сваёй дзейнасці, перадаўшы паўнамоцтвы міжнароднай адміністрацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|title=Report of the Secretary-General on the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo|lang=en|website=Refworld|access-date=2025-10-19|archive-date=2025-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910133301/https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

У [[2008]] годзе [[Рэспубліка Косава|Косава]] паўторна абвясціла незалежнасць.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Гісторыя Косава]][[Катэгорыя:Югаслаўскія войны]]</text>
      <sha1>k779q276nf5t7drpsq6r1han1pz0c4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142703</id>
      <parentid>5142702</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5142703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4118" sha1="0j3naw78e921ooypekqnuunkgcdbz7n" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава}}
'''Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Kosovës}}), часам '''першая Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Parë e Kosovës}}) — [[самаабвешчаная дзяржава]], утвораная [[19 кастрычніка]] [[1991]]  года сходам этнічных албанскіх палітыкаў [[Аўтаномны край Косава і Метохія|аўтаномнага краю Косава і Метохіі]] па выніках не прызнанага югаслаўскімі ўладамі [[Рэферэндум аб незалежнасці Косава (1991)|рэферэндуму аб незалежнасці]]. Папярэднічала гэтаму тое, што косаўскія албанцы, на фоне крызіснай сітуацыі ў [[Югаславія|Югаславіі]], арганізавалі [[сепаратызм|сепаратысцкі рух]], стварыўшы шэраг паралельных органаў улады ў галіне адукацыі, медыцынскай дапамогі, а таксама падаткаабкладання&lt;ref&gt;Clark, Howard. ''Civil Resistance in Kosovo''. London: Pluto Press, 2000. ISBN 0-7453-1569-0&lt;/ref&gt;.

Прэзідэнтам дзяржавы стаў [[Ібрагім Рукова]].

Незалежнасць Косава афіцыйна была прызнана толькі [[Албанія|Албаніяй]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|title=Statement of Albanian PM Sali Berisha during the recognition of the Republic of Kosovo, stating that this is based on an 1991 Albanian law, which recognized the Republic of Kosovo|archive-date=2012-04-20|access-date=2016-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420190957/http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, на неафіцыйным узроўні падтрымліваліся кантакты таксама з [[ЗША]], [[Германія|ФРГ]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй]].

Сітуацыя ў рэгіёне ў выніку прывяла да [[Косаўская вайна|вайны]] паміж албанцамі і цэнтральным урадам у [[Белград]]зе. У [[1999]] годзе у канфлікт у рэшце рэшт умяшаліся [[ЗША]] і [[НАТА]], разгарнуўшы [[Вайна НАТА супраць Югаславіі|бамбардзіроўкі Югаславіі]] з мэтай ціску па косаўскім пытанні. Па выніку кампаніі югаслаўскія ўлады падпісалі ваенна-тэхнічнае пагадненне, якое дазваляе міратворцам НАТА ([[KFOR]]) і міжнароднай грамадзянскай місіі ([[UNMIK]]) уехаць у Косава. UNMIK узяла на сябе кіраванне краем. [[31 студзеня]] [[2000]] года ўсе органы ўлады Рэспублікі Косава заявілі аб спыненні сваёй дзейнасці, перадаўшы паўнамоцтвы міжнароднай адміністрацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|title=Report of the Secretary-General on the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo|lang=en|website=Refworld|access-date=2025-10-19|archive-date=2025-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910133301/https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

У [[2008]] годзе [[Рэспубліка Косава|Косава]] паўторна абвясціла незалежнасць.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Гісторыя Косава]][[Катэгорыя:Югаслаўскія войны]]</text>
      <sha1>0j3naw78e921ooypekqnuunkgcdbz7n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142704</id>
      <parentid>5142703</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5142704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4120" sha1="1nxhrlpupxh4c7w9kpqinwzkkrxmkrz" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава}}
'''Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Kosovës}}), часам '''першая Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Parë e Kosovës}}) — [[самаабвешчаная дзяржава]], утвораная [[19 кастрычніка]] [[1991]]  года сходам этнічных албанскіх палітыкаў [[Аўтаномны край Косава і Метохія|аўтаномнага краю Косава і Метохіі]] па выніках не прызнанага югаслаўскімі ўладамі [[Рэферэндум аб незалежнасці Косава (1991)|рэферэндуму аб незалежнасці]]. Папярэднічала гэтаму тое, што косаўскія албанцы, на фоне крызіснай сітуацыі ў [[Югаславія|Югаславіі]], арганізавалі [[сепаратызм|сепаратысцкі рух]], стварыўшы шэраг паралельных органаў улады ў галіне адукацыі, медыцынскай дапамогі, а таксама падаткаабкладання&lt;ref&gt;Clark, Howard. ''Civil Resistance in Kosovo''. London: Pluto Press, 2000. ISBN 0-7453-1569-0&lt;/ref&gt;.

Прэзідэнтам дзяржавы стаў [[Ібрагім Рукова]].

Незалежнасць Косава афіцыйна была прызнана толькі [[Албанія|Албаніяй]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|title=Statement of Albanian PM Sali Berisha during the recognition of the Republic of Kosovo, stating that this is based on an 1991 Albanian law, which recognized the Republic of Kosovo|archive-date=2012-04-20|access-date=2016-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420190957/http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, на неафіцыйным узроўні падтрымліваліся кантакты таксама з [[ЗША]], [[Германія|ФРГ]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй]].

Сітуацыя ў рэгіёне ў выніку прывяла да [[Косаўская вайна|вайны]] паміж албанцамі і цэнтральным урадам у [[Белград]]зе. У [[1999]] годзе у канфлікт у рэшце рэшт умяшаліся [[ЗША]] і [[НАТА]], разгарнуўшы [[Вайна НАТА супраць Югаславіі|бамбардзіроўкі Югаславіі]] з мэтай ціску па косаўскім пытанні. Па выніку кампаніі югаслаўскія ўлады падпісалі ваенна-тэхнічнае пагадненне, якое дазваляла міратворцам НАТА ([[KFOR]]) і міжнароднай грамадзянскай місіі ([[UNMIK]]) уехаць у Косава. UNMIK узяла на сябе кіраванне краем. [[31 студзеня]] [[2000]] года ўсе органы ўлады Рэспублікі Косава заявілі аб спыненні сваёй дзейнасці, перадаўшы паўнамоцтвы міжнароднай адміністрацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|title=Report of the Secretary-General on the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo|lang=en|website=Refworld|access-date=2025-10-19|archive-date=2025-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910133301/https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

У [[2008]] годзе [[Рэспубліка Косава|Косава]] паўторна абвясціла незалежнасць.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Гісторыя Косава]][[Катэгорыя:Югаслаўскія войны]]</text>
      <sha1>1nxhrlpupxh4c7w9kpqinwzkkrxmkrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142705</id>
      <parentid>5142704</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Крыніцы */</comment>
      <origin>5142705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4182" sha1="rl7n8gxdrzbofrqib4wijfgd1oqufcc" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава}}
'''Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Kosovës}}), часам '''першая Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Parë e Kosovës}}) — [[самаабвешчаная дзяржава]], утвораная [[19 кастрычніка]] [[1991]]  года сходам этнічных албанскіх палітыкаў [[Аўтаномны край Косава і Метохія|аўтаномнага краю Косава і Метохіі]] па выніках не прызнанага югаслаўскімі ўладамі [[Рэферэндум аб незалежнасці Косава (1991)|рэферэндуму аб незалежнасці]]. Папярэднічала гэтаму тое, што косаўскія албанцы, на фоне крызіснай сітуацыі ў [[Югаславія|Югаславіі]], арганізавалі [[сепаратызм|сепаратысцкі рух]], стварыўшы шэраг паралельных органаў улады ў галіне адукацыі, медыцынскай дапамогі, а таксама падаткаабкладання&lt;ref&gt;Clark, Howard. ''Civil Resistance in Kosovo''. London: Pluto Press, 2000. ISBN 0-7453-1569-0&lt;/ref&gt;.

Прэзідэнтам дзяржавы стаў [[Ібрагім Рукова]].

Незалежнасць Косава афіцыйна была прызнана толькі [[Албанія|Албаніяй]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|title=Statement of Albanian PM Sali Berisha during the recognition of the Republic of Kosovo, stating that this is based on an 1991 Albanian law, which recognized the Republic of Kosovo|archive-date=2012-04-20|access-date=2016-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420190957/http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, на неафіцыйным узроўні падтрымліваліся кантакты таксама з [[ЗША]], [[Германія|ФРГ]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй]].

Сітуацыя ў рэгіёне ў выніку прывяла да [[Косаўская вайна|вайны]] паміж албанцамі і цэнтральным урадам у [[Белград]]зе. У [[1999]] годзе у канфлікт у рэшце рэшт умяшаліся [[ЗША]] і [[НАТА]], разгарнуўшы [[Вайна НАТА супраць Югаславіі|бамбардзіроўкі Югаславіі]] з мэтай ціску па косаўскім пытанні. Па выніку кампаніі югаслаўскія ўлады падпісалі ваенна-тэхнічнае пагадненне, якое дазваляла міратворцам НАТА ([[KFOR]]) і міжнароднай грамадзянскай місіі ([[UNMIK]]) уехаць у Косава. UNMIK узяла на сябе кіраванне краем. [[31 студзеня]] [[2000]] года ўсе органы ўлады Рэспублікі Косава заявілі аб спыненні сваёй дзейнасці, перадаўшы паўнамоцтвы міжнароднай адміністрацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|title=Report of the Secretary-General on the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo|lang=en|website=Refworld|access-date=2025-10-19|archive-date=2025-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910133301/https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

У [[2008]] годзе [[Рэспубліка Косава|Косава]] паўторна абвясціла незалежнасць.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Гісторыя Косава]][[Катэгорыя:Югаслаўскія войны]][[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы]]</text>
      <sha1>rl7n8gxdrzbofrqib4wijfgd1oqufcc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142706</id>
      <parentid>5142705</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Крыніцы */</comment>
      <origin>5142706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="b2ucvcdw2ti5mexowjkfcu1ccejg0a8" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава}}
'''Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Kosovës}}), часам '''першая Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Parë e Kosovës}}) — [[самаабвешчаная дзяржава]], утвораная [[19 кастрычніка]] [[1991]]  года сходам этнічных албанскіх палітыкаў [[Аўтаномны край Косава і Метохія|аўтаномнага краю Косава і Метохіі]] па выніках не прызнанага югаслаўскімі ўладамі [[Рэферэндум аб незалежнасці Косава (1991)|рэферэндуму аб незалежнасці]]. Папярэднічала гэтаму тое, што косаўскія албанцы, на фоне крызіснай сітуацыі ў [[Югаславія|Югаславіі]], арганізавалі [[сепаратызм|сепаратысцкі рух]], стварыўшы шэраг паралельных органаў улады ў галіне адукацыі, медыцынскай дапамогі, а таксама падаткаабкладання&lt;ref&gt;Clark, Howard. ''Civil Resistance in Kosovo''. London: Pluto Press, 2000. ISBN 0-7453-1569-0&lt;/ref&gt;.

Прэзідэнтам дзяржавы стаў [[Ібрагім Рукова]].

Незалежнасць Косава афіцыйна была прызнана толькі [[Албанія|Албаніяй]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|title=Statement of Albanian PM Sali Berisha during the recognition of the Republic of Kosovo, stating that this is based on an 1991 Albanian law, which recognized the Republic of Kosovo|archive-date=2012-04-20|access-date=2016-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420190957/http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, на неафіцыйным узроўні падтрымліваліся кантакты таксама з [[ЗША]], [[Германія|ФРГ]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй]].

Сітуацыя ў рэгіёне ў выніку прывяла да [[Косаўская вайна|вайны]] паміж албанцамі і цэнтральным урадам у [[Белград]]зе. У [[1999]] годзе у канфлікт у рэшце рэшт умяшаліся [[ЗША]] і [[НАТА]], разгарнуўшы [[Вайна НАТА супраць Югаславіі|бамбардзіроўкі Югаславіі]] з мэтай ціску па косаўскім пытанні. Па выніку кампаніі югаслаўскія ўлады падпісалі ваенна-тэхнічнае пагадненне, якое дазваляла міратворцам НАТА ([[KFOR]]) і міжнароднай грамадзянскай місіі ([[UNMIK]]) уехаць у Косава. UNMIK узяла на сябе кіраванне краем. [[31 студзеня]] [[2000]] года ўсе органы ўлады Рэспублікі Косава заявілі аб спыненні сваёй дзейнасці, перадаўшы паўнамоцтвы міжнароднай адміністрацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|title=Report of the Secretary-General on the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo|lang=en|website=Refworld|access-date=2025-10-19|archive-date=2025-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910133301/https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

У [[2008]] годзе [[Рэспубліка Косава|Косава]] паўторна абвясціла незалежнасць.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Гісторыя Косава]][[Катэгорыя:Югаслаўскія войны]][[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Найноўшага часу]][[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Балканаў]][[Катэгорыя:Колішнія непрызнаныя дзяржавы]]</text>
      <sha1>b2ucvcdw2ti5mexowjkfcu1ccejg0a8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142713</id>
      <parentid>5142706</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T16:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>у рэшце рэшт</comment>
      <origin>5142713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4347" sha1="kch4ungwngw1wgmmwdqi7dtr4fig9bs" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава}}
'''Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Kosovës}}), часам '''першая Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Parë e Kosovës}}) — [[самаабвешчаная дзяржава]], утвораная [[19 кастрычніка]] [[1991]]  года сходам этнічных албанскіх палітыкаў [[Аўтаномны край Косава і Метохія|аўтаномнага краю Косава і Метохіі]] па выніках не прызнанага югаслаўскімі ўладамі [[Рэферэндум аб незалежнасці Косава (1991)|рэферэндуму аб незалежнасці]]. Папярэднічала гэтаму тое, што косаўскія албанцы, на фоне крызіснай сітуацыі ў [[Югаславія|Югаславіі]], арганізавалі [[сепаратызм|сепаратысцкі рух]], стварыўшы шэраг паралельных органаў улады ў галіне адукацыі, медыцынскай дапамогі, а таксама падаткаабкладання&lt;ref&gt;Clark, Howard. ''Civil Resistance in Kosovo''. London: Pluto Press, 2000. ISBN 0-7453-1569-0&lt;/ref&gt;.

Прэзідэнтам дзяржавы стаў [[Ібрагім Рукова]].

Незалежнасць Косава афіцыйна была прызнана толькі [[Албанія|Албаніяй]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|title=Statement of Albanian PM Sali Berisha during the recognition of the Republic of Kosovo, stating that this is based on an 1991 Albanian law, which recognized the Republic of Kosovo|archive-date=2012-04-20|access-date=2016-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420190957/http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&amp;m=news&amp;lid=7323&amp;gj=gj2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, на неафіцыйным узроўні падтрымліваліся кантакты таксама з [[ЗША]], [[Германія|ФРГ]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй]].

Сітуацыя ў рэгіёне ў выніку прывяла да [[Косаўская вайна|вайны]] паміж албанцамі і цэнтральным урадам у [[Белград]]зе. У [[1999]] годзе у канфлікт умяшаліся [[ЗША]] і [[НАТА]], разгарнуўшы [[Вайна НАТА супраць Югаславіі|бамбардзіроўкі Югаславіі]] з мэтай ціску па косаўскім пытанні. Па выніку кампаніі югаслаўскія ўлады падпісалі ваенна-тэхнічнае пагадненне, якое дазваляла міратворцам НАТА ([[KFOR]]) і міжнароднай грамадзянскай місіі ([[UNMIK]]) уехаць у Косава. UNMIK узяла на сябе кіраванне краем. [[31 студзеня]] [[2000]] года ўсе органы ўлады Рэспублікі Косава заявілі аб спыненні сваёй дзейнасці, перадаўшы паўнамоцтвы міжнароднай адміністрацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|title=Report of the Secretary-General on the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo|lang=en|website=Refworld|access-date=2025-10-19|archive-date=2025-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910133301/https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

У [[2008]] годзе [[Рэспубліка Косава|Косава]] паўторна абвясціла незалежнасць.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Гісторыя Косава]][[Катэгорыя:Югаслаўскія войны]][[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Найноўшага часу]][[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Балканаў]][[Катэгорыя:Колішнія непрызнаныя дзяржавы]]</text>
      <sha1>kch4ungwngw1wgmmwdqi7dtr4fig9bs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзімір Андрэевіч Вастроў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807938</id>
    <revision>
      <id>5142714</id>
      <timestamp>2026-05-17T16:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Ваенны дзеяч}} '''Уладзімір Андрэевіч Вастроў''' ({{lang-ru|Владимир Андреевич Востров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[СССР|савецкі]] [[военачальнік]], удзельнік [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайны]]. [[Генерал-палкоўнік]] (1984).  == Біяграфія == Нарадзіўся ў Сельская пас...»</comment>
      <origin>5142714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5212" sha1="frnns2l6qfhspsp2y2k1r33b7etdzbi" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч}}
'''Уладзімір Андрэевіч Вастроў''' ({{lang-ru|Владимир Андреевич Востров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[СССР|савецкі]] [[военачальнік]], удзельнік [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайны]]. [[Генерал-палкоўнік]] (1984).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Сельская паселішча Біракоўскае|вёсцы Ціманінскае Біракоўскага сельскага савета]] [[Важагодскі раён|Важагодскага раёна]] [[Паўночна-заходні край|Паўночнага края]] ў сялянскай сям'і. Ваенную службу пачаў у 1948 годзе курсантам Чарапавецкага пяхотнага вучылішча.

У 1960-я гады служыў у Запаляр’і (гв. палкоўнік). З 1973 па 1975 год камандзір 39-й гвардзейскай мотастралковай Барвенкаўскай ордэна Леніна двойчы Чырванасцяжнай ордэнаў Суворава і Багдана Хмяльніцкага дывізіяй [[8-я гвардзейская армія|8-й гвардзейскай арміі]] ([[ГДР]]). 25 красавіка 1975 года прысвоена воінскае званне [[генерал-маёр]]. Са снежня 1975 па ліпень 1980 года — камандуючы [[14-я гвардзейская агульнавайсковая армія|14-й гвардзейскай агульнавайсковай арміяй]] у [[Адэская ваенная акруга|Адэскай ваеннай акрузе]]. 25 кастрычніка 1979 года прысвоена воінскае званне [[генерал-лейтэнант]].

З 1980 года — першы намеснік камандуючага войскамі [[Сярэднеазіяцкая ваенная акруга|Сярэднеазіяцкай ваеннай акругі]]. З чэрвеня 1981 года — першы намеснік камандуючага войскамі [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняй ваеннай акругі]]. 3 лютага 1984 года прысвоена воінскае званне [[генерал-палкоўнік]]. З верасня 1984 па 1986 год — камандуючы войскамі [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З 1986 па 1988 гады — [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане|Галоўны ваенны саветнік УС ДРА]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://afganista.ru/a/ogranichennyiy_kontingent_sovetskih_voysk_v_afganistane_-_rukovodstvo_oksva |title=Ограниченный контингент советских войск в Афганистане — Руководство ОКСВА |access-date=2012-08-20 |archive-date=2012-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628121918/http://afganista.ru/a/ogranichennyiy_kontingent_sovetskih_voysk_v_afganistane_-_rukovodstvo_oksva |url-status=live }}&lt;/ref&gt;;

З 1988 па 1990 год — начальнік Галоўнага ўпраўлення ваенна-навучальных устаноў [[Міністэрства абароны СССР]].

У адстаўцы з 1990 года. Памёр у Маскве. Пахаваны на [[Траякураўскія могілкі|Траякураўскіх могілках]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Варенников В. И.'' [https://web.archive.org/web/20130611231817/http://www.mysteriouscountry.ru/wiki/index.php/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B5 Неповторимое]. — Том 5, Часть 7, Глава 4. — 2001—2002.
* Некролог. // «Красная Звезда». — 30 мая 2006 года.
* ''Окороков А. В.''. Тайные войны СССР. Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — {{М}}, 2012. — ISBN 978-5-9533-6089-0.

== Спасылкі ==
* [https://vologda-oblast.ru/o_regione/knigi-o-vologodskoy-oblasti/generals.pdf Биография в электронной версии издания «Генералы и адмиралы Вологодчины» (стр.41-42)] {{Wayback|url=https://vologda-oblast.ru/o_regione/knigi-o-vologodskoy-oblasti/generals.pdf |date=20210507190939 }}. 
* [http://gmsd39.narod.ru/ Сайт 39-й гв. мсд] {{Wayback|url=http://gmsd39.narod.ru/ |date=20130701140133 }}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]][[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]]</text>
      <sha1>frnns2l6qfhspsp2y2k1r33b7etdzbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атамстройэкспарт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807939</id>
    <revision>
      <id>5142723</id>
      <timestamp>2026-05-17T17:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Картка кампаніі}} '''Атамстройэкспарт''' ({{lang-ru|Атомстройэкспорт}}) — кіруючая кампанія інжынірынгавага дывізіёна дзяржкарпарацыі «[[Расатам]]», уключае ў сябе АТ «Атамстройкспарт», [[Атамэнергапраект (Масква)|АТ «Атамэнергапраект»]] і даччыныя будаўніч...»</comment>
      <origin>5142723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4664" sha1="pvhpixok5hnn4gz08tzyi5gv7zxx1lk" xml:space="preserve">{{Картка кампаніі}}
'''Атамстройэкспарт''' ({{lang-ru|Атомстройэкспорт}}) — кіруючая кампанія інжынірынгавага дывізіёна дзяржкарпарацыі «[[Расатам]]», уключае ў сябе АТ «Атамстройкспарт», [[Атамэнергапраект (Масква)|АТ «Атамэнергапраект»]] і даччыныя будаўнічыя арганізацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://nn.mk.ru/social/2021/01/20/v-nizhegorodskom-atomnom-sektore-proiskhodit-reorganizaciya.html|title=В нижегородском атомном секторе происходит реорганизация|website=nn.mk.ru|access-date=2021-10-20|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020050934/https://nn.mk.ru/social/2021/01/20/v-nizhegorodskom-atomnom-sektore-proiskhodit-reorganizaciya.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4625614|title=«Росатом» реорганизует управляющую компанию инжинирингового дивизиона|website=www.kommersant.ru|date=2020-12-21|access-date=2021-10-20|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020050937/https://www.kommersant.ru/doc/4625614|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, рэалізуе праекты па праектаванні і ўзвядзенню [[атамная электрастанцыя|АЭС]] вялікай магутнасці ў Расіі і іншых краінах на ўмовах EPC, EPC (M) і развівае інтэграваную тэхналогію кіравання жыццёвым цыклам збудаванні складаных інжынерных аб’ектаў на базе ўласнага лічбавага прадукту — сістэмы Multi-D&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/4562861|title=&quot;Атомстройэкспорт&quot; создаст платформу &quot;Умный город&quot; в Нижегородской области|website=ТАСС|access-date=2021-12-01|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201084043/https://tass.ru/ekonomika/4562861|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mephi.ru/press/news/17530|title=Что такое Multi-D? Простыми словами о сложной системе {{!}} Официальный сайт НИЯУ МИФИ|website=mephi.ru|access-date=2021-12-01|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201084055/https://mephi.ru/press/news/17530|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Атамбудэкспарт займае значную долю сусветнага рынку будаўніцтва АЭС, каля 80% выручкі дывізіёна складаюць замежныя праекты&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20160324/1396321166.html|title=АЭС-2006, в котором впервые в России применена реакторная установка ВВЭР-1200 — типовой проект российской атомной станции нового поколения &quot;3+&quot; с улучшенными технико-экономическими показателями. Цель проекта — достижение современных показателей безопасности и надежности...|author=Портал РИА Новости|website=|date=2016-03-24|publisher=РИА Новости|access-date=2019-09-04|archive-date=2019-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904132153/https://ria.ru/20160324/1396321166.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://expert.ru/2019/06/25/mkb-finansiruet-mirnyij-atom/|title=Московский кредитный банк (МКБ) заключил соглашение о выдаче банковских гарантий с АО «АСЭ» — крупнейшей в мире инжиниринговой компанией в атомной отрасли.|author=|website=Аналитический ресурс &quot;Эксперт Online&quot;|date=2019-06-25|publisher=Медиахолдинг «Эксперт»|access-date=2019-09-04|archive-date=2019-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904132155/https://expert.ru/2019/06/25/mkb-finansiruet-mirnyij-atom/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку [[Беларуская АЭС]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Ядзерная энергетыка]]
[[Катэгорыя:Энергетыка Расіі]]</text>
      <sha1>pvhpixok5hnn4gz08tzyi5gv7zxx1lk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142724</id>
      <parentid>5142723</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5142724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4679" sha1="b8coxfevc7lxu0fn4xairf2zpqocril" xml:space="preserve">{{Картка кампаніі}}
'''Атамстройэкспарт''' ({{lang-ru|Атомстройэкспорт}}) — кіруючая кампанія інжынірынгавага дывізіёна дзяржкарпарацыі «[[Расатам]]», уключае ў сябе АТ «Атамстройкспарт», [[Атамэнергапраект (Масква)|АТ «Атамэнергапраект»]] і даччыныя будаўнічыя арганізацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://nn.mk.ru/social/2021/01/20/v-nizhegorodskom-atomnom-sektore-proiskhodit-reorganizaciya.html|title=В нижегородском атомном секторе происходит реорганизация|website=nn.mk.ru|access-date=2021-10-20|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020050934/https://nn.mk.ru/social/2021/01/20/v-nizhegorodskom-atomnom-sektore-proiskhodit-reorganizaciya.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4625614|title=«Росатом» реорганизует управляющую компанию инжинирингового дивизиона|website=www.kommersant.ru|date=2020-12-21|access-date=2021-10-20|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020050937/https://www.kommersant.ru/doc/4625614|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, рэалізуе праекты па праектаванні і ўзвядзенню [[атамная электрастанцыя|АЭС]] вялікай магутнасці ў [[Расія|Расіі]] і іншых краінах на ўмовах EPC, EPC (M) і развівае інтэграваную тэхналогію кіравання жыццёвым цыклам збудаванні складаных інжынерных аб’ектаў на базе ўласнага лічбавага прадукту — сістэмы Multi-D&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/4562861|title=&quot;Атомстройэкспорт&quot; создаст платформу &quot;Умный город&quot; в Нижегородской области|website=ТАСС|access-date=2021-12-01|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201084043/https://tass.ru/ekonomika/4562861|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mephi.ru/press/news/17530|title=Что такое Multi-D? Простыми словами о сложной системе {{!}} Официальный сайт НИЯУ МИФИ|website=mephi.ru|access-date=2021-12-01|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201084055/https://mephi.ru/press/news/17530|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Атамбудэкспарт займае значную долю сусветнага рынку будаўніцтва АЭС, каля 80% выручкі дывізіёна складаюць замежныя праекты&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20160324/1396321166.html|title=АЭС-2006, в котором впервые в России применена реакторная установка ВВЭР-1200 — типовой проект российской атомной станции нового поколения &quot;3+&quot; с улучшенными технико-экономическими показателями. Цель проекта — достижение современных показателей безопасности и надежности...|author=Портал РИА Новости|website=|date=2016-03-24|publisher=РИА Новости|access-date=2019-09-04|archive-date=2019-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904132153/https://ria.ru/20160324/1396321166.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://expert.ru/2019/06/25/mkb-finansiruet-mirnyij-atom/|title=Московский кредитный банк (МКБ) заключил соглашение о выдаче банковских гарантий с АО «АСЭ» — крупнейшей в мире инжиниринговой компанией в атомной отрасли.|author=|website=Аналитический ресурс &quot;Эксперт Online&quot;|date=2019-06-25|publisher=Медиахолдинг «Эксперт»|access-date=2019-09-04|archive-date=2019-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904132155/https://expert.ru/2019/06/25/mkb-finansiruet-mirnyij-atom/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку [[Беларуская АЭС]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Ядзерная энергетыка]]
[[Катэгорыя:Энергетыка Расіі]]</text>
      <sha1>b8coxfevc7lxu0fn4xairf2zpqocril</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142726</id>
      <parentid>5142724</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5142726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4730" sha1="mv4kjmlyql40z46ic7ph35kqbhbo9r9" xml:space="preserve">{{Картка кампаніі}}
'''Атамстройэкспарт''' ({{lang-ru|Атомстройэкспорт}}) — кіруючая кампанія інжынірынгавага дывізіёна дзяржкарпарацыі «[[Расатам]]», уключае ў сябе АТ «Атамстройкспарт», [[Атамэнергапраект (Масква)|АТ «Атамэнергапраект»]] і даччыныя будаўнічыя арганізацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://nn.mk.ru/social/2021/01/20/v-nizhegorodskom-atomnom-sektore-proiskhodit-reorganizaciya.html|title=В нижегородском атомном секторе происходит реорганизация|website=nn.mk.ru|access-date=2021-10-20|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020050934/https://nn.mk.ru/social/2021/01/20/v-nizhegorodskom-atomnom-sektore-proiskhodit-reorganizaciya.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4625614|title=«Росатом» реорганизует управляющую компанию инжинирингового дивизиона|website=www.kommersant.ru|date=2020-12-21|access-date=2021-10-20|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020050937/https://www.kommersant.ru/doc/4625614|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, рэалізуе праекты па праектаванні і ўзвядзенню [[атамная электрастанцыя|АЭС]] вялікай магутнасці ў [[Расія|Расіі]] і іншых краінах на ўмовах EPC, EPC (M) і развівае інтэграваную тэхналогію кіравання жыццёвым цыклам збудаванні складаных інжынерных аб’ектаў на базе ўласнага лічбавага прадукту — сістэмы Multi-D&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/4562861|title=&quot;Атомстройэкспорт&quot; создаст платформу &quot;Умный город&quot; в Нижегородской области|website=ТАСС|access-date=2021-12-01|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201084043/https://tass.ru/ekonomika/4562861|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mephi.ru/press/news/17530|title=Что такое Multi-D? Простыми словами о сложной системе {{!}} Официальный сайт НИЯУ МИФИ|website=mephi.ru|access-date=2021-12-01|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201084055/https://mephi.ru/press/news/17530|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Атамбудэкспарт займае значную долю сусветнага рынку будаўніцтва АЭС, каля 80% выручкі дывізіёна складаюць замежныя праекты&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20160324/1396321166.html|title=АЭС-2006, в котором впервые в России применена реакторная установка ВВЭР-1200 — типовой проект российской атомной станции нового поколения &quot;3+&quot; с улучшенными технико-экономическими показателями. Цель проекта — достижение современных показателей безопасности и надежности...|author=Портал РИА Новости|website=|date=2016-03-24|publisher=РИА Новости|access-date=2019-09-04|archive-date=2019-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904132153/https://ria.ru/20160324/1396321166.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://expert.ru/2019/06/25/mkb-finansiruet-mirnyij-atom/|title=Московский кредитный банк (МКБ) заключил соглашение о выдаче банковских гарантий с АО «АСЭ» — крупнейшей в мире инжиниринговой компанией в атомной отрасли.|author=|website=Аналитический ресурс &quot;Эксперт Online&quot;|date=2019-06-25|publisher=Медиахолдинг «Эксперт»|access-date=2019-09-04|archive-date=2019-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904132155/https://expert.ru/2019/06/25/mkb-finansiruet-mirnyij-atom/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку [[Беларуская АЭС]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Ядзерная энергетыка]]
[[Катэгорыя:Энергетыка Расіі]]
[[Катэгорыя:Кампаніі Расіі]]</text>
      <sha1>mv4kjmlyql40z46ic7ph35kqbhbo9r9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзімір Пятровіч Заманскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807940</id>
    <revision>
      <id>5142732</id>
      <timestamp>2026-05-17T17:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асоба}} '''Уладзімір Пятравіч Заманскі''' (нар. 6 лютага 1926, Крэменчуг, Украінская ССР, СССР) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР (1989). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1988).»</comment>
      <origin>5142732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="fkjfu8tkjarlbcesc80f7k4s01w51eh" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Уладзімір Пятравіч Заманскі''' (нар. 6 лютага 1926, Крэменчуг, Украінская ССР, СССР) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР (1989). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1988).</text>
      <sha1>fkjfu8tkjarlbcesc80f7k4s01w51eh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142733</id>
      <parentid>5142732</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T17:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5142733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="577" sha1="1sx5q2593v6wfoazb0pra0fdmjv5c6s" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Уладзімір Пятравіч Заманскі''' (нар. 6 лютага 1926, Крэменчуг, Украінская ССР, СССР) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР (1989). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1988).

== Фільмаграфія (выбраная) ==
* «[[Сталкер]]» (1979)

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Заманскі Уладзімір Пятровіч}}</text>
      <sha1>1sx5q2593v6wfoazb0pra0fdmjv5c6s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142807</id>
      <parentid>5142733</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T20:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне, удакладненне</comment>
      <origin>5142807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="627" sha1="53saf4bg5wd9ayat2zccii4pu4jy565" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Уладзімір Пятравіч Заманскі''' (нар. 6 лютага 1926, Крэменчуг, Украінская ССР, СССР) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. [[Народны артыст РСФСР]] (1989). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1988). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

== Фільмаграфія (выбраная) ==
* «[[Сталкер]]» (1979)

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Заманскі Уладзімір Пятровіч}}</text>
      <sha1>53saf4bg5wd9ayat2zccii4pu4jy565</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142893</id>
      <parentid>5142807</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T04:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5142893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="725" sha1="s8vtg01e2vpyfszvemgw6xjvoztnhna" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Уладзімір Пятравіч Заманскі''' (нар. [[6 лютага]] [[1926]], [[Крэмэнчук|Крэменчук]], Украінская ССР, СССР) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. [[Народны артыст РСФСР]] (1989). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1988). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

== Фільмаграфія (выбраная) ==
* «[[Сталкер]]» (1979)

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Заманскі Уладзімір Пятровіч}}
[[Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары]]</text>
      <sha1>s8vtg01e2vpyfszvemgw6xjvoztnhna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Успышка Эболы ў Ітуры (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807941</id>
    <revision>
      <id>5142790</id>
      <timestamp>2026-05-17T19:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Бягучыя падзеі}} У маі [[2026]] года ў правінцыі [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] была зарэгістраваная эпідэмія [[гемарагічная ліхаманка Эбола|ліхаманкі Эбола]]. Завозныя выпадкі з вобласці былі з...»</comment>
      <origin>5142790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8213" sha1="fk6xdz32qnf2snpzre5kbqvh0tusbwi" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
У маі [[2026]] года ў правінцыі [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] была зарэгістраваная эпідэмія [[гемарагічная ліхаманка Эбола|ліхаманкі Эбола]]. Завозныя выпадкі з вобласці былі зарэгістраваныя ў [[Кіншаса|Кіншасе]] і правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]], а таксама ў сталіцы [[Уганда|Уганды]] [[Кампала|Кампале]]. Эпідэмія выкліканая вірусам Bundibugyo ebolavirus, што ўскладняе меры рэагавання, паколькі існуючыя вакцыны і метады лячэння былі распрацаваны для віруса Zaire ebolavirus&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. По состоянию на 17 мая 2026 года зарегистрировано 88 смертей и 336 предполагаемых случаев заболевания&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|title=World Health Organization declares Ebola outbreak in Congo a global health emergency|first=Sydney|last=Lupkin|url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/new-ebola-outbreak-drc-who-global-emergency|website=NPR|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
Раней ужо былі зафіксаваныя дзве ўспышкі віруса Bundibugyo: адна ў раёне [[Бундэбугіа (акруга)|Бундэбугіа]] ва Угандзе ў 2007—2008 гадах, у гонар якога ён і атрымаў сваю назву, і іншая ў 2012 годзе ў [[Ісіра]] ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Паводле ацэнак, смяротнасць ад гэтага віруса складае ад 30 да 40%&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

==Ход падзей ==
Першым меркаваным выпадкам эпідэміі стаў мужчына, у якога сімптомы пачалі выяўляцца 24 красавіка 2026 года. Ён памёр праз тры дні&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 5 мая [[СААЗ]] была папярэджана аб патэнцыйнай успышцы ліхаманкі Эбола, накіраваўшы групу рэагавання&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Першапачатковыя ўзоры паказалі адмоўны вынік на вірус Эбола, паколькі тэсты выяўлялі толькі вірус штаму Заір, а не вірус Бундыбугіа. Пазней былі выкарыставаны іншыя тэсты, і 14-га чысла пацверджаны першыя станоўчыя вынікі&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;.

15 мая органы аховы здароўя ДР Конга пацвердзілі сотні выпадкаў захворвання ліхаманкай Эбола ў правінцыі Ітуры&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;. Эксперты ў галіне аховы здароўя былі ўстрывожаныя тым, што да моманту першага паведамлення аб успышцы захворвання было выяўлена ўжо сотні меркаваных выпадкаў. Эпідэміёлаг Джэніфер Нуцо выказала здагадку, што затрымка ў выяўленні можа быць вынікам скарачэння фінансавання глабальных праграм аховы здароўя&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;. Да 16 мая ў трох медыцынскіх зонах Ітуры (Бунія, Рвампара і Мангбвалу) былі пацверджаны або падазраваліся выпадкі захворвання, а таксама выпадкі былі пацверджаны ў сталіцы ДРК Кіншасе і сталіцы Уганды Кампале&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

17 мая СААЗ абвясціла эпідэмію надзвычайнай сітуацыяй у галіне грамадскага аховы здароўя міжнароднага маштабу. У заяве СААЗ паведаміла аб васьмі лабараторна пацверджаных выпадках заражэння вірусам Бундэбугіа ў Ітуры, адным пацверджаным выпадку ў Кіншасе і двух пацверджаных выпадках у Кампале, а таксама аб агменях меркаваных выпадкаў, якія з’явіліся ў розных раёнах усходняй часткі ДРК. Па гэтай прычыне СААЗ не змагла ўсталяваць геаграфічнае распаўсюджванне эпідэміі або сапраўдны лік інфіцыраваных&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Органы аховы здароўя таксама пацвердзілі станоўчы выпадак захворвання ў [[Гома|Гоме]] ў правінцыі Паўночнае Ківу, падкантрольнай баевікам [[рух 23 сакавіка|руху «23 сакавіка»]]. Інфікаванай апынулася жанчына, якая прыехала туды з Ітуры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Успышка хантавіруса на MV Hondius]]
* [[Эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]][[Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]</text>
      <sha1>fk6xdz32qnf2snpzre5kbqvh0tusbwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142830</id>
      <parentid>5142790</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ход падзей */</comment>
      <origin>5142830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8902" sha1="jd2bsc35ihjqwwe1mdyjv5qu4c677rg" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
У маі [[2026]] года ў правінцыі [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] была зарэгістраваная эпідэмія [[гемарагічная ліхаманка Эбола|ліхаманкі Эбола]]. Завозныя выпадкі з вобласці былі зарэгістраваныя ў [[Кіншаса|Кіншасе]] і правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]], а таксама ў сталіцы [[Уганда|Уганды]] [[Кампала|Кампале]]. Эпідэмія выкліканая вірусам Bundibugyo ebolavirus, што ўскладняе меры рэагавання, паколькі існуючыя вакцыны і метады лячэння былі распрацаваны для віруса Zaire ebolavirus&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. По состоянию на 17 мая 2026 года зарегистрировано 88 смертей и 336 предполагаемых случаев заболевания&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|title=World Health Organization declares Ebola outbreak in Congo a global health emergency|first=Sydney|last=Lupkin|url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/new-ebola-outbreak-drc-who-global-emergency|website=NPR|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
Раней ужо былі зафіксаваныя дзве ўспышкі віруса Bundibugyo: адна ў раёне [[Бундэбугіа (акруга)|Бундэбугіа]] ва Угандзе ў 2007—2008 гадах, у гонар якога ён і атрымаў сваю назву, і іншая ў 2012 годзе ў [[Ісіра]] ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Паводле ацэнак, смяротнасць ад гэтага віруса складае ад 30 да 40%&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

==Ход падзей ==
Першым меркаваным выпадкам эпідэміі стаў мужчына, у якога сімптомы пачалі выяўляцца 24 красавіка 2026 года. Ён памёр праз тры дні&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 5 мая [[СААЗ]] была папярэджана аб патэнцыйнай успышцы ліхаманкі Эбола, накіраваўшы групу рэагавання&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Першапачатковыя ўзоры паказалі адмоўны вынік на вірус Эбола, паколькі тэсты выяўлялі толькі вірус штаму Заір, а не вірус Бундыбугіа. Пазней былі выкарыставаны іншыя тэсты, і 14-га чысла пацверджаны першыя станоўчыя вынікі&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;.

15 мая органы аховы здароўя ДР Конга пацвердзілі сотні выпадкаў захворвання ліхаманкай Эбола ў правінцыі Ітуры&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;. Эксперты ў галіне аховы здароўя былі ўстрывожаныя тым, што да моманту першага паведамлення аб успышцы захворвання было выяўлена ўжо сотні меркаваных выпадкаў. Эпідэміёлаг Джэніфер Нуцо выказала здагадку, што затрымка ў выяўленні можа быць вынікам скарачэння фінансавання глабальных праграм аховы здароўя&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;. Да 16 мая ў трох медыцынскіх зонах Ітуры (Бунія, Рвампара і Мангбвалу) былі пацверджаны або падазраваліся выпадкі захворвання, а таксама выпадкі былі пацверджаны ў сталіцы ДРК Кіншасе і сталіцы Уганды Кампале&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Усяго 88 памерлых і 336 інфікаваных.&lt;ref name=&quot;AP17May&quot;&gt;{{Cite news |date=17 May 2026 |title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda |url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d |access-date=17 May 2026 |publisher=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NPR16May&quot;&gt;{{Cite news |last=Lupkin |first=Sydney |date=16 May 2026 |title=A new Ebola outbreak has already killed 87 people in Democratic Republic of Congo |url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/a-new-ebola-outbreak-has-already-killed-87-people |access-date=17 May 2026 |work=[[NPR]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

17 мая СААЗ абвясціла эпідэмію надзвычайнай сітуацыяй у галіне грамадскага аховы здароўя міжнароднага маштабу. У заяве СААЗ паведаміла аб васьмі лабараторна пацверджаных выпадках заражэння вірусам Бундэбугіа ў Ітуры, адным пацверджаным выпадку ў Кіншасе і двух пацверджаных выпадках у Кампале, а таксама аб агменях меркаваных выпадкаў, якія з’явіліся ў розных раёнах усходняй часткі ДРК. Па гэтай прычыне СААЗ не змагла ўсталяваць геаграфічнае распаўсюджванне эпідэміі або сапраўдны лік інфіцыраваных&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Органы аховы здароўя таксама пацвердзілі станоўчы выпадак захворвання ў [[Гома|Гоме]] ў правінцыі Паўночнае Ківу, падкантрольнай баевікам [[рух 23 сакавіка|руху «23 сакавіка»]]. Інфікаванай апынулася жанчына, якая прыехала туды з Ітуры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Успышка хантавіруса на MV Hondius]]
* [[Эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]][[Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]</text>
      <sha1>jd2bsc35ihjqwwe1mdyjv5qu4c677rg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142831</id>
      <parentid>5142830</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5142831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8098" sha1="1bo0t6yf4kvs4ekkowc80zkcrush3yr" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
У маі [[2026]] года ў правінцыі [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] была зарэгістраваная эпідэмія [[гемарагічная ліхаманка Эбола|ліхаманкі Эбола]]. Завозныя выпадкі з вобласці былі зарэгістраваныя ў [[Кіншаса|Кіншасе]] і правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]], а таксама ў сталіцы [[Уганда|Уганды]] [[Кампала|Кампале]]. Эпідэмія выкліканая вірусам Bundibugyo ebolavirus, што ўскладняе меры рэагавання, паколькі існуючыя вакцыны і метады лячэння былі распрацаваны для віруса Zaire ebolavirus&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
Раней ужо былі зафіксаваныя дзве ўспышкі віруса Bundibugyo: адна ў раёне [[Бундэбугіа (акруга)|Бундэбугіа]] ва Угандзе ў 2007—2008 гадах, у гонар якога ён і атрымаў сваю назву, і іншая ў 2012 годзе ў [[Ісіра]] ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Паводле ацэнак, смяротнасць ад гэтага віруса складае ад 30 да 40%&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

==Ход падзей ==
Першым меркаваным выпадкам эпідэміі стаў мужчына, у якога сімптомы пачалі выяўляцца 24 красавіка 2026 года. Ён памёр праз тры дні&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 5 мая [[СААЗ]] была папярэджана аб патэнцыйнай успышцы ліхаманкі Эбола, накіраваўшы групу рэагавання&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Першапачатковыя ўзоры паказалі адмоўны вынік на вірус Эбола, паколькі тэсты выяўлялі толькі вірус штаму Заір, а не вірус Бундыбугіа. Пазней былі выкарыставаны іншыя тэсты, і 14-га чысла пацверджаны першыя станоўчыя вынікі&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;.

15 мая органы аховы здароўя ДР Конга пацвердзілі сотні выпадкаў захворвання ліхаманкай Эбола ў правінцыі Ітуры&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;. Эксперты ў галіне аховы здароўя былі ўстрывожаныя тым, што да моманту першага паведамлення аб успышцы захворвання было выяўлена ўжо сотні меркаваных выпадкаў. Эпідэміёлаг Джэніфер Нуцо выказала здагадку, што затрымка ў выяўленні можа быць вынікам скарачэння фінансавання глабальных праграм аховы здароўя&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;. Да 16 мая ў трох медыцынскіх зонах Ітуры (Бунія, Рвампара і Мангбвалу) былі пацверджаны або падазраваліся выпадкі захворвання, а таксама выпадкі былі пацверджаны ў сталіцы ДРК Кіншасе і сталіцы Уганды Кампале&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Усяго 88 памерлых і 336 інфікаваных.&lt;ref name=&quot;AP17May&quot;&gt;{{Cite news |date=17 May 2026 |title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda |url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d |access-date=17 May 2026 |publisher=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NPR16May&quot;&gt;{{Cite news |last=Lupkin |first=Sydney |date=16 May 2026 |title=A new Ebola outbreak has already killed 87 people in Democratic Republic of Congo |url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/a-new-ebola-outbreak-has-already-killed-87-people |access-date=17 May 2026 |work=[[NPR]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

17 мая СААЗ абвясціла эпідэмію надзвычайнай сітуацыяй у галіне грамадскага аховы здароўя міжнароднага маштабу. У заяве СААЗ паведаміла аб васьмі лабараторна пацверджаных выпадках заражэння вірусам Бундэбугіа ў Ітуры, адным пацверджаным выпадку ў Кіншасе і двух пацверджаных выпадках у Кампале, а таксама аб агменях меркаваных выпадкаў, якія з’явіліся ў розных раёнах усходняй часткі ДРК. Па гэтай прычыне СААЗ не змагла ўсталяваць геаграфічнае распаўсюджванне эпідэміі або сапраўдны лік інфіцыраваных&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Органы аховы здароўя таксама пацвердзілі станоўчы выпадак захворвання ў [[Гома|Гоме]] ў правінцыі Паўночнае Ківу, падкантрольнай баевікам [[рух 23 сакавіка|руху «23 сакавіка»]]. Інфікаванай апынулася жанчына, якая прыехала туды з Ітуры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Успышка хантавіруса на MV Hondius]]
* [[Эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]][[Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]</text>
      <sha1>1bo0t6yf4kvs4ekkowc80zkcrush3yr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142833</id>
      <parentid>5142831</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T21:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ход падзей */</comment>
      <origin>5142833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8406" sha1="lwkiwd8rznr90njeqpimm48j26s8cfc" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}
У маі [[2026]] года ў правінцыі [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] была зарэгістраваная эпідэмія [[гемарагічная ліхаманка Эбола|ліхаманкі Эбола]]. Завозныя выпадкі з вобласці былі зарэгістраваныя ў [[Кіншаса|Кіншасе]] і правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]], а таксама ў сталіцы [[Уганда|Уганды]] [[Кампала|Кампале]]. Эпідэмія выкліканая вірусам Bundibugyo ebolavirus, што ўскладняе меры рэагавання, паколькі існуючыя вакцыны і метады лячэння былі распрацаваны для віруса Zaire ebolavirus&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
Раней ужо былі зафіксаваныя дзве ўспышкі віруса Bundibugyo: адна ў раёне [[Бундэбугіа (акруга)|Бундэбугіа]] ва Угандзе ў 2007—2008 гадах, у гонар якога ён і атрымаў сваю назву, і іншая ў 2012 годзе ў [[Ісіра]] ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Паводле ацэнак, смяротнасць ад гэтага віруса складае ад 30 да 40%&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

==Ход падзей ==
Першым меркаваным выпадкам эпідэміі стаў мужчына, у якога сімптомы пачалі выяўляцца 24 красавіка 2026 года. Ён памёр праз тры дні&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. 5 мая [[СААЗ]] была папярэджана аб патэнцыйнай успышцы ліхаманкі Эбола, накіраваўшы групу рэагавання&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Першапачатковыя ўзоры паказалі адмоўны вынік на вірус Эбола, паколькі тэсты выяўлялі толькі вірус штаму Заір, а не вірус Бундыбугіа. Пазней былі выкарыставаны іншыя тэсты, і 14-га чысла пацверджаны першыя станоўчыя вынікі&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;.

15 мая органы аховы здароўя ДР Конга пацвердзілі сотні выпадкаў захворвання ліхаманкай Эбола ў правінцыі Ітуры&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;. Эксперты ў галіне аховы здароўя былі ўстрывожаныя тым, што да моманту першага паведамлення аб успышцы захворвання было выяўлена ўжо сотні меркаваных выпадкаў. Эпідэміёлаг Джэніфер Нуцо выказала здагадку, што затрымка ў выяўленні можа быць вынікам скарачэння фінансавання глабальных праграм аховы здароўя&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;. Да 16 мая ў трох медыцынскіх зонах Ітуры (Бунія, Рвампара і Мангбвалу) былі пацверджаны або падазраваліся выпадкі захворвання, а таксама выпадкі былі пацверджаны ў сталіцы ДРК Кіншасе і сталіцы Уганды Кампале&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;. Усяго 88 памерлых і 336 інфікаваных.&lt;ref name=&quot;AP17May&quot;&gt;{{Cite news |date=17 May 2026 |title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda |url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d |access-date=17 May 2026 |publisher=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NPR16May&quot;&gt;{{Cite news |last=Lupkin |first=Sydney |date=16 May 2026 |title=A new Ebola outbreak has already killed 87 people in Democratic Republic of Congo |url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/a-new-ebola-outbreak-has-already-killed-87-people |access-date=17 May 2026 |work=[[NPR]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

17 мая СААЗ абвясціла эпідэмію надзвычайнай сітуацыяй у галіне грамадскага аховы здароўя міжнароднага маштабу. У заяве СААЗ паведаміла аб васьмі лабараторна пацверджаных выпадках заражэння вірусам Бундэбугіа ў Ітуры, адным пацверджаным выпадку ў Кіншасе і двух пацверджаных выпадках у Кампале, а таксама аб агменях меркаваных выпадкаў, якія з’явіліся ў розных раёнах усходняй часткі ДРК. Па гэтай прычыне СААЗ не змагла ўсталяваць геаграфічнае распаўсюджванне эпідэміі або сапраўдны лік інфіцыраваных&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Органы аховы здароўя таксама пацвердзілі станоўчы выпадак захворвання ў [[Гома|Гоме]] ў правінцыі Паўночнае Ківу, падкантрольнай баевікам [[рух 23 сакавіка|руху «23 сакавіка»]]. Інфікаванай апынулася жанчына, якая прыехала туды з Ітуры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Успышка хантавіруса на MV Hondius]]
* [[Эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]][[Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]</text>
      <sha1>lwkiwd8rznr90njeqpimm48j26s8cfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807943</id>
    <revision>
      <id>5142852</id>
      <timestamp>2026-05-17T23:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29503-98</username>
        <id>168302</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''“Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі” (скарочана РПР)''' — грамадска-палітычная пляцоўка, якая яднае вядучыя дэмакратычныя партыі, НДА, прафсаюзы і незалежных экспертаў і выконвае функцыі каардынацыйнага цэнтра па распрацоўцы і прасоўванні кл...»</comment>
      <origin>5142852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5429" sha1="68oxw1dkmspsjr9zafo7tvvp83hwh45" xml:space="preserve">'''“Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі” (скарочана РПР)''' — грамадска-палітычная пляцоўка, якая яднае вядучыя дэмакратычныя партыі, НДА, прафсаюзы і незалежных экспертаў і выконвае функцыі каардынацыйнага цэнтра па распрацоўцы і прасоўванні ключавых рэформаў у Беларусі.

У стварэнні РПР удзельнічаюць [[Аб’яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднаная Грамадзянская Партыя]], [[Беларуская партыя «Зялёныя»|Беларуская партыя “Зялёныя”]], [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)]], [[Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў]], [[Партыя БНФ]], [[За Свабоду (рух)|Рух “За Свабоду”]].

== Пра ініцыятыву ==
РПР — сумесная пляцоўка палітычных арганізацый і незалежных экспертаў, якія аб’ядналіся, каб ініцыяваць станоўчыя змены ў Беларусі. Ініцыятыва з’явілася як рэакцыя дэмакратычнага грамадства на безвынікоўнасць улады ў грамадска-палітычнай, эканамічнай і сацыяльнай сферах.

Пакет рэформаў быў распрацаваны экспертамі дэмакратычных палітычных партый, грамадскіх арганізацый і незалежных прафсаюзаў. Яго прэзентавалі ў перыяд [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкай выбарчай кампаніі 2020 года]], змест быў падтрыманы асноўным кандыдатам ад апазіцыі [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланай Ціханоўскай]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30749052.html|title=Ціханоўская апублікавала перадвыбарную праграму. Сярод задач — новыя выбары і вяртаньне да Канстытуцыі 1994 году|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2020-07-27|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Мэты і місія ==
Місія РПР — распрацоўка і прасоўванне зменаў з мэтай вяртання Беларусі на шлях пабудовы незалежнай, дэмакратычнай, прававой, еўрапейскай дзяржавы. Дэкларацыя, якую падпісалі ўдзельнікі, вызначае агульнае бачанне Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zabelarus.info/deklaracyya|title=ДЭКЛАРАЦЫЯ {{!}} РЭАНІМАЦЫЙНЫ ПАКЕТ РЭФОРМАЎ ДЛЯ БЕЛАРУСІ|website=zabelarus.info|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;:

•  пабудова прававой, дэмакратычнай і сацыяльнай дзяржавы;

•  умацаванне суверэнітэту і незалежнасці Беларусі;

•  правядзення сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў і пабудова рынкавай эканомікі;

•  нацыянальна-культурнага адраджэнне. 

Эксперты дарожнай мапы “Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі” прапануюць план глыбокіх зменаў у найбольш важных галінах дзяржаўнай палітыкі.

== Накірункі рэформаў ==
Пакет рэформаў ахоплівае шырокі спектр напрамкаў:

•  рэформа органаў дзяржаўнай улады;

•  рэформа судовай сістэмы;

•  рэформа партыйнай сістэмы;

•  рэформа сістэмы працоўных і звязаных з імі адносін;

•  рэформа энергетычнага сектара;

•  барацьба з карупцыяй;

•  рэформа па стварэнні новых рабочых месцаў;

•  рэформа выбарчага заканадаўства;

•  рэформа мясцовага самакіравання;

•  рэформа сістэмы аховы здароўя;

•  рэформа сектара нацыянальнай бяспекі.

== Структура ==
РПР з’яўляецца адкрытай пляцоўкай для экспертнай супольнасці, партый, прафсаюзаў і НДА. Арганізацыя заклікае ўсіх зацікаўленых далучацца да ініцыятывы, удзельнічаць у абмеркаванні і ініцыяваць новыя тэмы для дыскусіі.

== Спасылкі ==
•  [https://zabelarus.info Афіцыйны сайт]</text>
      <sha1>68oxw1dkmspsjr9zafo7tvvp83hwh45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142854</id>
      <parentid>5142852</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T23:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <origin>5142854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5500" sha1="sxefsge605h5m03ffdwik785eg5oyxi" xml:space="preserve">{{Да выдалення|[[ВП:ЗН|няма значнасці]]}}

'''“Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі” (скарочана РПР)''' — грамадска-палітычная пляцоўка, якая яднае вядучыя дэмакратычныя партыі, НДА, прафсаюзы і незалежных экспертаў і выконвае функцыі каардынацыйнага цэнтра па распрацоўцы і прасоўванні ключавых рэформаў у Беларусі.

У стварэнні РПР удзельнічаюць [[Аб’яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднаная Грамадзянская Партыя]], [[Беларуская партыя «Зялёныя»|Беларуская партыя “Зялёныя”]], [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)]], [[Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў]], [[Партыя БНФ]], [[За Свабоду (рух)|Рух “За Свабоду”]].

== Пра ініцыятыву ==
РПР — сумесная пляцоўка палітычных арганізацый і незалежных экспертаў, якія аб’ядналіся, каб ініцыяваць станоўчыя змены ў Беларусі. Ініцыятыва з’явілася як рэакцыя дэмакратычнага грамадства на безвынікоўнасць улады ў грамадска-палітычнай, эканамічнай і сацыяльнай сферах.

Пакет рэформаў быў распрацаваны экспертамі дэмакратычных палітычных партый, грамадскіх арганізацый і незалежных прафсаюзаў. Яго прэзентавалі ў перыяд [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкай выбарчай кампаніі 2020 года]], змест быў падтрыманы асноўным кандыдатам ад апазіцыі [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланай Ціханоўскай]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30749052.html|title=Ціханоўская апублікавала перадвыбарную праграму. Сярод задач — новыя выбары і вяртаньне да Канстытуцыі 1994 году|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2020-07-27|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Мэты і місія ==
Місія РПР — распрацоўка і прасоўванне зменаў з мэтай вяртання Беларусі на шлях пабудовы незалежнай, дэмакратычнай, прававой, еўрапейскай дзяржавы. Дэкларацыя, якую падпісалі ўдзельнікі, вызначае агульнае бачанне Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zabelarus.info/deklaracyya|title=ДЭКЛАРАЦЫЯ {{!}} РЭАНІМАЦЫЙНЫ ПАКЕТ РЭФОРМАЎ ДЛЯ БЕЛАРУСІ|website=zabelarus.info|access-date=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;:

•  пабудова прававой, дэмакратычнай і сацыяльнай дзяржавы;

•  умацаванне суверэнітэту і незалежнасці Беларусі;

•  правядзення сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў і пабудова рынкавай эканомікі;

•  нацыянальна-культурнага адраджэнне. 

Эксперты дарожнай мапы “Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі” прапануюць план глыбокіх зменаў у найбольш важных галінах дзяржаўнай палітыкі.

== Накірункі рэформаў ==
Пакет рэформаў ахоплівае шырокі спектр напрамкаў:

•  рэформа органаў дзяржаўнай улады;

•  рэформа судовай сістэмы;

•  рэформа партыйнай сістэмы;

•  рэформа сістэмы працоўных і звязаных з імі адносін;

•  рэформа энергетычнага сектара;

•  барацьба з карупцыяй;

•  рэформа па стварэнні новых рабочых месцаў;

•  рэформа выбарчага заканадаўства;

•  рэформа мясцовага самакіравання;

•  рэформа сістэмы аховы здароўя;

•  рэформа сектара нацыянальнай бяспекі.

== Структура ==
РПР з’яўляецца адкрытай пляцоўкай для экспертнай супольнасці, партый, прафсаюзаў і НДА. Арганізацыя заклікае ўсіх зацікаўленых далучацца да ініцыятывы, удзельнічаць у абмеркаванні і ініцыяваць новыя тэмы для дыскусіі.

== Спасылкі ==
•  [https://zabelarus.info Афіцыйны сайт]</text>
      <sha1>sxefsge605h5m03ffdwik785eg5oyxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салодкая жанчына (фільм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807944</id>
    <revision>
      <id>5142901</id>
      <timestamp>2026-05-18T05:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: ««'''Салодкая жанчына'''» — савецкі мастацкі паўнаметражны каляровы фільм, зняты рэжысёрам Уладзімірам Феціным на кінастудыі «Ленфільм» у 1976 годзе і паводле аднайменнай аповесці Ірыны Велембоўскай.»</comment>
      <origin>5142901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="363" sha1="0oc75lh8hznnkcdx5ul93ct8za2cjxh" xml:space="preserve">«'''Салодкая жанчына'''» — савецкі мастацкі паўнаметражны каляровы фільм, зняты рэжысёрам Уладзімірам Феціным на кінастудыі «Ленфільм» у 1976 годзе і паводле аднайменнай аповесці Ірыны Велембоўскай.</text>
      <sha1>0oc75lh8hznnkcdx5ul93ct8za2cjxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142902</id>
      <parentid>5142901</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5142902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="415" sha1="i4q3gqumokndjlkdmmdcynlm969m5i4" xml:space="preserve">{{фільм}}
«'''Салодкая жанчына'''» — савецкі мастацкі паўнаметражны каляровы фільм, зняты рэжысёрам Уладзімірам Феціным на кінастудыі «Ленфільм» у 1976 годзе і паводле аднайменнай аповесці Ірыны Велембоўскай.
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>i4q3gqumokndjlkdmmdcynlm969m5i4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142909</id>
      <parentid>5142902</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5142909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="432" sha1="mgi16whakc914z21utw0rpbvd9udnap" xml:space="preserve">{{фільм}}
«'''Салодкая жанчына'''» — савецкі мастацкі паўнаметражны каляровы фільм, зняты рэжысёрам Уладзімірам Феціным на кінастудыі «Ленфільм» у 1976 годзе і паводле аднайменнай аповесці Ірыны Велембоўскай.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>mgi16whakc914z21utw0rpbvd9udnap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142911</id>
      <parentid>5142909</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5142911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="496" sha1="tqjmr7yk5i8fs3zquatefzxk32q1hhe" xml:space="preserve">{{фільм}}
«'''Салодкая жанчына'''» — савецкі мастацкі паўнаметражны каляровы фільм, зняты рэжысёрам Уладзімірам Феціным на кінастудыі «Ленфільм» у 1976 годзе і паводле аднайменнай аповесці Ірыны Велембоўскай.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы СССР]]</text>
      <sha1>tqjmr7yk5i8fs3zquatefzxk32q1hhe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142919</id>
      <parentid>5142911</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T05:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5142919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="559" sha1="92is1a1xcbv1hmm2ol4mknywt1dd3hh" xml:space="preserve">{{фільм}}
«'''Салодкая жанчына'''» — савецкі мастацкі паўнаметражны каляровы фільм, зняты рэжысёрам Уладзімірам Феціным на кінастудыі «Ленфільм» у 1976 годзе і паводле аднайменнай аповесці Ірыны Велембоўскай.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы СССР]]
[[Катэгорыя:Фільмы на рускай мове]]</text>
      <sha1>92is1a1xcbv1hmm2ol4mknywt1dd3hh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142935</id>
      <parentid>5142919</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Артыкул вельмі кароткі</comment>
      <origin>5142935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="580" sha1="t4zjkshm3ha56o05tv1a1p2mne9r539" xml:space="preserve">{{фільм}}
«'''Салодкая жанчына'''» — савецкі мастацкі паўнаметражны каляровы фільм, зняты рэжысёрам Уладзімірам Феціным на кінастудыі «Ленфільм» у 1976 годзе і паводле аднайменнай аповесці Ірыны Велембоўскай.
{{дапісаць}}
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы СССР]]
[[Катэгорыя:Фільмы на рускай мове]]</text>
      <sha1>t4zjkshm3ha56o05tv1a1p2mne9r539</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзень палітвязняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807945</id>
    <redirect title="Дзень палітвязняў Беларусі" />
    <revision>
      <id>5142905</id>
      <timestamp>2026-05-18T05:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Scrooge McDuck 379</username>
        <id>129143</id>
      </contributor>
      <comment>Scrooge McDuck 379 перанёс старонку [[Дзень палітвязняў]] у [[Дзень палітвязняў Беларусі]]: Больш распаўсюджаная назва: Гэта дзень палитвязня Беларуси, таму дадали у назву &quot;Беларуси&quot;</comment>
      <origin>5142905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="oceofhgdu58vqfs7co49z7oka8ftlw4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Дзень палітвязняў Беларусі]]</text>
      <sha1>oceofhgdu58vqfs7co49z7oka8ftlw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:Tymur Kholostenko 2013 year</title>
    <ns>3</ns>
    <id>807946</id>
    <revision>
      <id>5142931</id>
      <timestamp>2026-05-18T05:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{вітаем}} --~~~~»</comment>
      <origin>5142931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170" sha1="rvei1391lq7cxp223slobt561rvvtqm" xml:space="preserve">{{вітаем}}
--[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:47, 18 мая 2026 (+03)</text>
      <sha1>rvei1391lq7cxp223slobt561rvvtqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Экседра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807947</id>
    <revision>
      <id>5142937</id>
      <timestamp>2026-05-18T06:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — [[:ru:Экседра]], [[:en:Exedra]]</comment>
      <origin>5142937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20769" sha1="ac7j6ncqmoz0ej0cpghvrkskpda7vfu" xml:space="preserve">[[Файл:Exedra of Pamphilidas 01.jpg|міні|Экседра Памфіліда, [[Акропаль]] [[Ліндас]]а, [[Родас]], [[Грэцыя]].]]
[[Файл:Hypocaustum.jpg|міні|апраў|[[Падмурак]] і частка падлогі позняй рымскай [[Віла|вілы]]. Частка з падлогай — гэта экседра. Астатняя частка падлогі разбурылася і адсутнічае, засталіся толькі часткі [[Калона (архітэктура)|калон]] [[Гіпакаўст|гіпакаўста]] (гарачае паветра цыркулявала праз гіпакаўст для ацяплення дома).]]

'''Эксе́дра''' (ад [[Грэчаская мова|грэч.]] {{lang-el|έξέδра}} — месца, сядзенне звонку&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.duden.de/rechtschreibung/Exedra|title=Duden {{!}} Exedra {{!}} Rechtschreibung, Bedeutung, Definition, Herkunft|publisher=www.duden.de|lang=de|access-date=2019-07-30|archive-date=2019-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730150131/https://www.duden.de/rechtschreibung/Exedra|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lexico.com/en/definition/exedra|title=exedra {{!}} Definition of exedra in English by Lexico Dictionaries|publisher=Lexico Dictionaries {{!}} English|lang=en|access-date=2019-07-30|archive-date=2019-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730150131/https://www.lexico.com/en/definition/exedra|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.littre.org/definition/ex%C3%A8dre|title=Littré - exèdre - définition, citations, étymologie|publisher=www.littre.org|access-date=2019-07-30|archive-date=2021-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210611101954/https://www.littre.org/definition/ex%C3%A8dre|url-status=live}}&lt;/ref&gt;) — паўкруглая глыбокая [[Ніша (архітэктура)|ніша]] ў [[Архітэктура|архітэктуры]], якая звычайна завяршаецца паўкупалам ([[Конха|конхай]]), а таксама паўкруглы ў плане выступ, які прымыкае да асноўнага аб'ёму [[Будынак|будынка]] або адкрыты ў яго [[Інтэр’ер|інтэр'ер]] (або ўяўляе сабой асобную структуру). У грэчаскай архітэктуры першапачаткова гэта быў пакой або прастора, якая адкрывалася на [[Стоя|стою]] ([[Каланада|каланаду]]) і была абсталявана каменнымі лавамі з высокімі спінкамі, зручнымі для размоў. Экседра таксама магла быць аформлена ў выглядзе выгібу ў каланадзе са паўкруглым сядзеннем. 

== Гісторыя ==
У [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] экседры служылі месцам для прыёму гасцей і неспешных гутарак, у іх былі лавы, размешчаныя паўкругам. Экседры часта прыбудоўвалі сіметрычна з абодвух бакоў унутранага [[Двор|двара]], акружанага калонамі ([[Перыстыль|перыстыля]]), або па двух баках пакоя для гасцей, і ў такім выпадку ўвесь пакой называлі экседрай. У экседрах часта праводзілі дыскусіі грэчаскія [[Рыторыка|рытары]] і [[Філасофія|філосафы]]. У асобных выпадках абрамленую калонамі нішу на [[Фасад|фасадзе]] будынка з культавай [[Статуя|статуяй]] таксама называюць экседрай, але правільней называць яе '''[[Эдыкула|эдыкулай]]'''&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=[[Віктар Георгіевіч Уласаў|Власов В. Г.]] |часть=Экседра |загаловак=Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства |том=Х |месца=СПб. |выдавецтва=Азбука-Классика |год=2010 |старонкі=646 |ref=Власов}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Экседры таксама стваралі з выхадам на вуліцу і ў [[Палестра|палестрах]] (закрытых дварах для [[Гімнастыка|гімнастычных]] практыкаванняў і спаборніцтваў)&lt;ref&gt;{{кніга |загаловак=Словарь античности |часть=Экседра |год=1989 |старонкі=649}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 

У [[Элінізм|эліністычнай архітэктуры]] сустракаюцца асобна стаячыя экседры з культавай або [[Партрэт|партрэтнай]] статуяй (звычайна [[Бронза|бронзавай]]) унутры. Іх ставілі ўздоўж свяшчэнных дарог або на адкрытых прасторах у [[Свяцілішча|свяцілішчах]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Suzanne Freifrau von Thüngen |загаловак=Die Freistehende Griechische Exedra |месца=Mainz |выдавецтва=Zabern |год=1994 |ref=Thüngen}} Reviewed by Christopher Ratté in ''American Journal of Archaeology'' 101.1 (January 1997:181–82). Каталог фон Цюнген налічвае 163 экседры.&lt;/ref&gt;. Такія экседры ёсць на востраве [[Дэлас]] або ў [[Эпідаўр]]ы. Некаторыя эліністычныя экседры будаваліся ў сувязі з гарадской [[Агара|агарой]], як, напрыклад, у [[Прыена|Прыене]].

Экседры дасягнулі асаблівай папулярнасці ў [[Архітэктура Старажытнага Рыма|старажытнарымскай архітэктуры]] падчас [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]]. Яны былі абавязковай часткай антычных [[Тэрмы|тэрм]] і [[Палац|палацаў]]. У I стагоддзі н. э. архітэктары імператара [[Нерон]]а ўключылі экседры ва ўвесь план яго «[[Залаты дом Нерона|Залатога дома]]», узбагачаючы аб'ёмы залаў для прыёмаў. Гэта было адной з прычын, чаму палац Нерона лічыўся такім уражальным і прэтэнцыёзным для традыцыйных [[Рымляне|рымлян]], бо раней [[Купал|купалы]] і экседры ніколі не выкарыстоўваліся ў прыватных дамах. У рымскіх [[Базіліка|базіліках]] таксама часта размяшчалі вялікую экседру на далёкім канцы ад уваходу, дзе сядзелі суддзі падчас слухання спраў. У [[Лацінская мова|лацінскай мове]] гэта называлася «[[Трыбуна|трыбунай]]», і гэты тэрмін пазней стаў выкарыстоўвацца для абазначэння ўзвышэння ў экседры.

== Пазнейшае выкарыстанне ==
[[Файл:Musei vaticani - cortile della pigna 01161.JPG|міні|«Двор Пініі» (Cortile della Pigna). 1562 год. [[Апостальскі палац]], [[Ватыкан]]. Архітэктар [[Піра Лігорыа|П. Лігорыа]].]]
Па прыкладзе Рыма, экседры працягвалі шырока выкарыстоўвацца і пасля падзення Рымскай імперыі. У [[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]] і [[Раманская архітэктура|раманскай архітэктуры]] гэты элемент ператварыўся ў [[Апсіда|апсіду]]. Тэрмін «экседра» дагэтуль часта выкарыстоўваецца для абазначэння другасных апсід або ніш у складаных планах пазнейшых візантыйскіх [[Царква (будынак)|цэркваў]] (іншы тэрмін — конха, названы так з-за формы [[Ракавіна|ракавіны]], якую часта набывае паўкупал). У [[Ісламская архітэктура|мусульманскай архітэктуры]] экседра ператварылася ў [[Міхраб|міхраб]] і захавала рэлігійныя асацыяцыі як малітоўная ніша. У сярэднявечнай [[Італія|Італіі]] падобныя нішы з [[Ікона|іконай]] або статуяй Мадонны называлі '''анконамі''' ({{lang-it|ancona}} — свяшчэнная выява, ікона)&lt;ref name=&quot;Власов&quot;/&gt;.

Велізарную манументальную экседру ў [[1562]] годзе стварыў архітэктар [[Піра Лігорыа]] ў «Корціле дэль Бельведэр» — унутраным двары [[Апостальскі палац|Апостальскага палаца]] ў [[Ватыкан]]е. У ёй усталявалі вялікую (амаль чатыры метры) бронзавую шышку [[Пінія|пініі]] — твор позняй антычнасці, вывезены з імператарскага палаца ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. Гэтая [[Кампазіцыя (мастацтва)|кампазіцыя]] дала назву двару [[Палац Бельведэр|Бельведэра]] — «Двор Пініі» (Cortile della Pigna). 

Як [[Барока ў архітэктуры|барочная]], так і [[Неакласіцызм|неакласічная]] архітэктура актыўна выкарыстоўвалі экседры. Барочныя архітэктары (напрыклад, [[П’етра да Картона|П'етра да Картона]] ў сваёй віле Пігнета) выкарыстоўвалі іх для ўзбагачэння гульні [[Святлацень|святла і ценю]]. Неакласічныя архітэктары выкарыстоўвалі экседры ў якасці [[Архітэктурны ордар|ордарных]] элементаў кампазіцыі будынка, у прыватнасці, як нішы для размяшчэння статуй&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Михаловский И. Б. |загаловак=Теория классических архитектурных форм |месца=М. |выдавецтва=Изд-во Всесоюзной Академии архитектуры |год=1937 |старонкі=139—142 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;. У інтэр'ерах экседры багата выкарыстоўваліся шатландскім неакласічным архітэктарам [[Роберт Адам|Робертам Адамам]] і яго паслядоўнікамі. У [[Расія|Расіі]] форму экседры часта ўжывалі [[Чарлз Камеран|Ч. Камеран]] і [[Джакама Кварэнгі|Дж. Кварэнгі]] (напрыклад, адкрытая экседра ў Канцэртнай зале ў [[Царскае Сяло|Царскім Сяле]], 1786). Экседра ёсць у [[Павільённая зала|Павільённай зале]] [[Малы Эрмітаж|Малога Эрмітажа]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у (праект [[Андрэй Іванавіч Штакеншнейдэр|А. І. Штакеншнейдэра]], [[1858]]). У архітэктуры пачатку XX стагоддзя экседры выкарыстоўваў [[Іван Аляксандравіч Фамін|І. А. Фамін]].

== У грамадскіх ландшафтах і садах ==
[[Файл:PAINSWICK ROCOCO GARDEN EXEDRA.JPG|міні|Экседра ў «Садзе [[Ракако|ракако]] Пэйнсвіка» (Painswick Rococo Garden). [[1740-я]] гады. Пэйнсвік-хаус, [[Глостэршыр]], [[Вялікабрытанія]].]]
Класічным прыкладам барочнай экседры ў паменшаным маштабе з'яўляецца цэнтральная ніша [[Фантан Трэві|фантана Трэві]] ў [[Рым]]е, дзе размешчана статуя [[Нептун (міфалогія)|Нептуна]]. Многія класічныя эстрады ў грамадскіх [[Парк|парках]] таксама ўяўляюць сабой экседры, бо іх форма з паўкупалам добра адлюстроўвае гук наперад (напрыклад, у [[Галівуд-боўл]] або ў парку [[Залатыя Вароты (парк)|Залатыя Вароты]] ў [[Сан-Францыска]]).

У [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] экседра стала папулярным элементам [[Садова-паркавае мастацтва|садова-паркавага мастацтва]] або капрызам (павільёнам), часта выкарыстоўваючыся як дэкаратыўная выгнутая сцяна-шырма, каб схаваць іншую частку саду. Такія экседры часта ўключалі месцы для сядзення, [[Фантан|фантаны]], [[Плітка|плітку]] і [[Ландшафтны дызайн|ландшафтнае]] асвятленне. У парку [[Цэнтральны парк|Цэнтральны парк]] у [[Нью-Ёрк]]у знаходзіцца знакамітая лава Уолда Хатчынса — выгнутая экседра з белага [[Граніт|граніту]], якая важыць некалькі тон. 

Грамадскія [[Помнік|помнікі]] без даху часта выкарыстоўваюць асобна стаячую паўкруглую экседру з лавай, каб стварыць платформу для статуі (напрыклад, помнік [[Аўраам Лінкальн|Аўрааму Лінкальну]] ў [[Чыкага]] або магіла [[Гары Гудзіні]] ў Нью-Ёрку).

&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Lindos Exedra.jpg|Экседра ў [[Ліндас]]ы ([[Грэцыя]]) паблізу [[Акропаль|акропаля]].
Jerash (Nymphaeum Temple).jpg|Экседра [[Німфей|німфеума]] ў горадзе [[Джэраш]] ([[Іарданія]]).
Cortile della Pigna pine cone 2.jpg|«Фантан пініі» ў экседры двара [[Апостальскі палац|Апостальскага палаца]].
1993-1994-Giardino Giusti (Verona)-testo e photo Paolo Villa-nB08 Cortile-Statua di Apollo - scultura Arte Manierista - parete di rampicanti - Kodak EktachromeElite 100 5045 EB 100.jpg|Ніша ў форме экседры са скульптурай [[Апалон|Апалона]] ў Палацца Джусці ([[Верона]]).
Sitting Lincoln Grant Park.JPG|Адкрытая экседра з лаўкай — помнік [[Аўраам Лінкальн|Аўрааму Лінкальну]] ў Грант-парку ([[Чыкага]]).
Павловский парк - panoramio (2).jpg|Круглая зала (Музычны павільён) у [[Паўлаўскі парк|Паўлаўскім парку]] (1797—1799, архітэктар [[Вінчэнца Брэна|В. Брэна]]).
Павильон 'Концертный зал'.Екатерининский парк.jpg|Экседра ([[Ратонда|паўратонда]]) павільёна Канцэртная зала ў парку [[Царскае Сяло|Царскага Сяла]] (1786, архітэктар [[Джакама Кварэнгі|Дж. Кварэнгі]]).
Hermitage - panoramio (9).jpg|Экседра [[Павільённая зала|Павільённай залы]] [[Малы Эрмітаж|Малога Эрмітажа]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у (1858, праект [[Андрэй Іванавіч Штакеншнейдэр|А. І. Штакеншнейдэра]]).
Hermitage Museum 004.jpg|[[Конха]] экседры Павільённай залы.
Khmilnyk. Palace of K. I. Ksido.jpg|Адкрытая экседра з [[Мезанін|мезанінам]] у сядзібным доме Ксідо ў г. [[Хмельнік (Вінніцкая вобласць)|Хмельнік]] (1911—1915, архітэктар [[Іван Аляксандравіч Фамін|І. А. Фамін]]).
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы|
&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xKjS342df7YC&amp;q=Waldo+Hutchins+bench+park&amp;pg=PA17|title=The Complete Illustrated Map and Guidebook to Central Park|first=Raymond|last=Carroll|date=20 мая 2008|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|isbn=9781402758331|lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Reed&quot;&gt;{{cite book |last=Reed |first=Henry Hope |url=https://books.google.com/books?id=N5V4AAAAMAAJ&amp;q=Waldo+Hutchins+bench+park |title=Central Park; a History and a Guide |last2=Duckworth |first2=Sophia |date=1972 |publisher=C. N. Potter |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NewYorker&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdApAQAAMAAJ&amp;q=Waldo+Hutchins+bench |title=The Curious New Yorker: 329 Fascinating Questions and Surprising Answers about New York City |date=1999 |publisher=Times Books |isbn=978-0-8129-3002-3 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;&gt;{{cite book |last=Zaman |first=Natalie |url=https://books.google.com/books?id=2fEJDQAAQBAJ&amp;dq=Waldo+Hutchins+bench&amp;pg=PT160 |title=Magical Destinations of the Northeast: Sacred Sites, Occult Oddities &amp; Magical Monuments |date=8 кастрычніка 2016 |publisher=Llewellyn Worldwide |isbn=978-0-7387-4988-4 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dis&quot;&gt;{{cite book |last=Macaulay-Lewis |first=Elizabeth |url=https://books.google.com/books?id=fouUDwAAQBAJ&amp;dq=Waldo+Hutchins+bench&amp;pg=PT285 |title=Classical New York: Discovering Greece and Rome in Gotham |last2=McGowan |first2=Matthew |date=4 верасня 2018 |publisher=Fordham Univ Press |isbn=978-0-8232-8103-9 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.centralparkinbronze.com/waldo-hutchins-bench|title=Waldo Hutchins Memorial Bench|Piccirilli Brothers|Whispering Bench|website=Central Park In Bronze |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529194311/https://www.centralparkinbronze.com/waldo-hutchins-bench |archive-date= 29 мая 2023 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nycgovparks.org/parks/central-park/monuments/761|title=Central Park Monuments - Waldo Hutchins: NYC Parks|website=New York City Department of Parks &amp; Recreation |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20230507160044/https://www.nycgovparks.org/parks/central-park/monuments/761 |archive-date= 7 мая 2023 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;auto7&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bordersundials.co.uk/waldo-hutchins-bench-sundial-new-york-usa/ |title=Waldo Hutchins Bench Sundial, New York, USA |date=6 кастрычніка 2016 |website=Border Sundials |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630152344/https://www.bordersundials.co.uk/waldo-hutchins-bench-sundial-new-york-usa/ |archive-date= 30 чэрвеня 2023 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{БСЭ3|загаловак=Экседра|том=29}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Экседра|том=XL|старонкі=277}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Архітэктурныя элементы]]
[[Катэгорыя:Старажытнарымскія архітэктурныя элементы]]</text>
      <sha1>ac7j6ncqmoz0ej0cpghvrkskpda7vfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142938</id>
      <parentid>5142937</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пазнейшае выкарыстанне */</comment>
      <origin>5142938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20684" sha1="ef2mbfbz2p0shgsdmlq8nq32tvzupd0" xml:space="preserve">[[Файл:Exedra of Pamphilidas 01.jpg|міні|Экседра Памфіліда, [[Акропаль]] [[Ліндас]]а, [[Родас]], [[Грэцыя]].]]
[[Файл:Hypocaustum.jpg|міні|апраў|[[Падмурак]] і частка падлогі позняй рымскай [[Віла|вілы]]. Частка з падлогай — гэта экседра. Астатняя частка падлогі разбурылася і адсутнічае, засталіся толькі часткі [[Калона (архітэктура)|калон]] [[Гіпакаўст|гіпакаўста]] (гарачае паветра цыркулявала праз гіпакаўст для ацяплення дома).]]

'''Эксе́дра''' (ад {{lang-el|έξέδра}} — месца, сядзенне звонку&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.duden.de/rechtschreibung/Exedra|title=Duden {{!}} Exedra {{!}} Rechtschreibung, Bedeutung, Definition, Herkunft|publisher=www.duden.de|lang=de|access-date=2019-07-30|archive-date=2019-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730150131/https://www.duden.de/rechtschreibung/Exedra|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lexico.com/en/definition/exedra|title=exedra {{!}} Definition of exedra in English by Lexico Dictionaries|publisher=Lexico Dictionaries {{!}} English|lang=en|access-date=2019-07-30|archive-date=2019-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730150131/https://www.lexico.com/en/definition/exedra|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.littre.org/definition/ex%C3%A8dre|title=Littré - exèdre - définition, citations, étymologie|publisher=www.littre.org|access-date=2019-07-30|archive-date=2021-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210611101954/https://www.littre.org/definition/ex%C3%A8dre|url-status=live}}&lt;/ref&gt;) — паўкруглая глыбокая [[Ніша (архітэктура)|ніша]] ў [[Архітэктура|архітэктуры]], якая звычайна завяршаецца паўкупалам ([[Конха|конхай]]), а таксама паўкруглы ў плане выступ, які прымыкае да асноўнага аб'ёму [[Будынак|будынка]] або адкрыты ў яго [[Інтэр’ер|інтэр'ер]] (або ўяўляе сабой асобную структуру). У грэчаскай архітэктуры першапачаткова гэта быў пакой або прастора, якая адкрывалася на [[Стоя|стою]] ([[Каланада|каланаду]]) і была абсталявана каменнымі лавамі з высокімі спінкамі, зручнымі для размоў. Экседра таксама магла быць аформлена ў выглядзе выгібу ў каланадзе са паўкруглым сядзеннем. 

== Гісторыя ==
У [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] экседры служылі месцам для прыёму гасцей і неспешных гутарак, у іх былі лавы, размешчаныя паўкругам. Экседры часта прыбудоўвалі сіметрычна з абодвух бакоў унутранага [[Двор|двара]], акружанага калонамі ([[Перыстыль|перыстыля]]), або па двух баках пакоя для гасцей, і ў такім выпадку ўвесь пакой называлі экседрай. У экседрах часта праводзілі дыскусіі грэчаскія [[Рыторыка|рытары]] і [[Філасофія|філосафы]]. У асобных выпадках абрамленую калонамі нішу на [[Фасад|фасадзе]] будынка з культавай [[Статуя|статуяй]] таксама называюць экседрай, але правільней называць яе '''[[Эдыкула|эдыкулай]]'''&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=[[Віктар Георгіевіч Уласаў|Власов В. Г.]] |часть=Экседра |загаловак=Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства |том=Х |месца=СПб. |выдавецтва=Азбука-Классика |год=2010 |старонкі=646 |ref=Власов}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Экседры таксама стваралі з выхадам на вуліцу і ў [[Палестра|палестрах]] (закрытых дварах для [[Гімнастыка|гімнастычных]] практыкаванняў і спаборніцтваў)&lt;ref&gt;{{кніга |загаловак=Словарь античности |часть=Экседра |год=1989 |старонкі=649}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 

У [[Элінізм|эліністычнай архітэктуры]] сустракаюцца асобна стаячыя экседры з культавай або [[Партрэт|партрэтнай]] статуяй (звычайна [[Бронза|бронзавай]]) унутры. Іх ставілі ўздоўж свяшчэнных дарог або на адкрытых прасторах у [[Свяцілішча|свяцілішчах]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Suzanne Freifrau von Thüngen |загаловак=Die Freistehende Griechische Exedra |месца=Mainz |выдавецтва=Zabern |год=1994 |ref=Thüngen}} Reviewed by Christopher Ratté in ''American Journal of Archaeology'' 101.1 (January 1997:181–82). Каталог фон Цюнген налічвае 163 экседры.&lt;/ref&gt;. Такія экседры ёсць на востраве [[Дэлас]] або ў [[Эпідаўр]]ы. Некаторыя эліністычныя экседры будаваліся ў сувязі з гарадской [[Агара|агарой]], як, напрыклад, у [[Прыена|Прыене]].

Экседры дасягнулі асаблівай папулярнасці ў [[Архітэктура Старажытнага Рыма|старажытнарымскай архітэктуры]] падчас [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]]. Яны былі абавязковай часткай антычных [[Тэрмы|тэрм]] і [[Палац|палацаў]]. У I стагоддзі н. э. архітэктары імператара [[Нерон]]а ўключылі экседры ва ўвесь план яго «[[Залаты дом Нерона|Залатога дома]]», узбагачаючы аб'ёмы залаў для прыёмаў. Гэта было адной з прычын, чаму палац Нерона лічыўся такім уражальным і прэтэнцыёзным для традыцыйных [[Рымляне|рымлян]], бо раней [[Купал|купалы]] і экседры ніколі не выкарыстоўваліся ў прыватных дамах. У рымскіх [[Базіліка|базіліках]] таксама часта размяшчалі вялікую экседру на далёкім канцы ад уваходу, дзе сядзелі суддзі падчас слухання спраў. У [[Лацінская мова|лацінскай мове]] гэта называлася «[[Трыбуна|трыбунай]]», і гэты тэрмін пазней стаў выкарыстоўвацца для абазначэння ўзвышэння ў экседры.

== Пазнейшае выкарыстанне ==
[[Файл:Musei vaticani - cortile della pigna 01161.JPG|міні|«Двор Пініі» (Cortile della Pigna). 1562 год. [[Апостальскі палац]], [[Ватыкан]]. Архітэктар [[Піра Лігорыа|П. Лігорыа]].]]
Па прыкладзе Рыма, экседры працягвалі шырока выкарыстоўвацца і пасля падзення Рымскай імперыі. У [[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]] і [[Раманская архітэктура|раманскай архітэктуры]] гэты элемент ператварыўся ў [[Апсіда|апсіду]]. Тэрмін «экседра» дагэтуль часта выкарыстоўваецца для абазначэння другасных апсід або ніш у складаных планах пазнейшых візантыйскіх [[Царква (будынак)|цэркваў]] (іншы тэрмін — конха, названы так з-за формы [[Ракавіна|ракавіны]], якую часта набывае паўкупал). У [[Ісламская архітэктура|мусульманскай архітэктуры]] экседра ператварылася ў [[Міхраб|міхраб]] і захавала рэлігійныя асацыяцыі як малітоўная ніша. У сярэднявечнай [[Італія|Італіі]] падобныя нішы з [[Ікона|іконай]] або статуяй Мадонны называлі '''анконамі''' ({{lang-it|ancona}} — свяшчэнная выява, ікона)&lt;ref name=&quot;Власов&quot;/&gt;.

Велізарную манументальную экседру ў 1562 годзе стварыў архітэктар [[Піра Лігорыа]] ў «Картыле дэль Бельведэр» — унутраным двары [[Апостальскі палац|Апостальскага палаца]] ў [[Ватыкан]]е. У ёй усталявалі вялікую (амаль чатыры метры) бронзавую шышку [[Пінія|пініі]] — твор позняй антычнасці, вывезены з імператарскага палаца ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. Гэтая кампазіцыя дала назву двару [[Палац Бельведэр|Бельведэра]] — «[[Двор Пініі]]» (Cortile della Pigna). 

Як [[Барока ў архітэктуры|барочная]], так і [[Неакласіцызм|неакласічная]] архітэктура актыўна выкарыстоўвалі экседры. Барочныя архітэктары, напрыклад, [[П’етра да Картона|П'етра да Картона]] ў сваёй віле [[Пігнета]], выкарыстоўвалі іх для ўзбагачэння гульні [[Святлацень|святла і ценю]]. Неакласічныя архітэктары выкарыстоўвалі экседры ў якасці [[Архітэктурны ордар|ордарных]] элементаў кампазіцыі будынка, у прыватнасці, як нішы для размяшчэння статуй&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Михаловский И. Б. |загаловак=Теория классических архитектурных форм |месца=М. |выдавецтва=Изд-во Всесоюзной Академии архитектуры |год=1937 |старонкі=139—142 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;. У інтэр'ерах экседры багата выкарыстоўваліся шатландскім неакласічным архітэктарам [[Роберт Адам|Робертам Адамам]] і яго паслядоўнікамі. У [[Расія|Расіі]] форму экседры часта ўжывалі [[Чарлз Камеран|Ч. Камеран]] і [[Джакама Кварэнгі|Дж. Кварэнгі]], напрыклад, адкрытая экседра ў Канцэртнай зале ў [[Царскае Сяло|Царскім Сяле]] (1786). Экседра ёсць у [[Павільённая зала|Павільённай зале]] [[Малы Эрмітаж|Малога Эрмітажа]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у (праект [[Андрэй Іванавіч Штакеншнейдэр|А. І. Штакеншнейдэра]], [[1858]]). У архітэктуры пачатку XX стагоддзя экседры выкарыстоўваў [[Іван Аляксандравіч Фамін|І. А. Фамін]].

== У грамадскіх ландшафтах і садах ==
[[Файл:PAINSWICK ROCOCO GARDEN EXEDRA.JPG|міні|Экседра ў «Садзе [[Ракако|ракако]] Пэйнсвіка» (Painswick Rococo Garden). [[1740-я]] гады. Пэйнсвік-хаус, [[Глостэршыр]], [[Вялікабрытанія]].]]
Класічным прыкладам барочнай экседры ў паменшаным маштабе з'яўляецца цэнтральная ніша [[Фантан Трэві|фантана Трэві]] ў [[Рым]]е, дзе размешчана статуя [[Нептун (міфалогія)|Нептуна]]. Многія класічныя эстрады ў грамадскіх [[Парк|парках]] таксама ўяўляюць сабой экседры, бо іх форма з паўкупалам добра адлюстроўвае гук наперад, напрыклад, у [[Галівуд-боўл]] або ў парку [[Залатыя Вароты (парк)|Залатыя Вароты]] ў [[Сан-Францыска]].

У [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] экседра стала папулярным элементам [[Садова-паркавае мастацтва|садова-паркавага мастацтва]] або капрызам (павільёнам), часта выкарыстоўваючыся як дэкаратыўная выгнутая сцяна-шырма, каб схаваць іншую частку саду. Такія экседры часта ўключалі месцы для сядзення, [[Фантан|фантаны]], [[Плітка|плітку]] і [[Ландшафтны дызайн|ландшафтнае]] асвятленне. У парку [[Цэнтральны парк|Цэнтральны парк]] у [[Нью-Ёрк]]у знаходзіцца знакамітая лава Уолда Хатчынса — выгнутая экседра з белага [[Граніт|граніту]], якая важыць некалькі тон. 

Грамадскія [[Помнік|помнікі]] без даху часта выкарыстоўваюць асобна стаячую паўкруглую экседру з лавай, каб стварыць платформу для статуі (напрыклад, помнік [[Аўраам Лінкальн|Аўрааму Лінкальну]] ў [[Чыкага]] або магіла [[Гары Гудзіні]] ў Нью-Ёрку).

&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Lindos Exedra.jpg|Экседра ў [[Ліндас]]ы ([[Грэцыя]]) паблізу [[Акропаль|акропаля]].
Jerash (Nymphaeum Temple).jpg|Экседра [[Німфей|німфеума]] ў горадзе [[Джэраш]] ([[Іарданія]]).
Cortile della Pigna pine cone 2.jpg|«Фантан пініі» ў экседры двара [[Апостальскі палац|Апостальскага палаца]].
1993-1994-Giardino Giusti (Verona)-testo e photo Paolo Villa-nB08 Cortile-Statua di Apollo - scultura Arte Manierista - parete di rampicanti - Kodak EktachromeElite 100 5045 EB 100.jpg|Ніша ў форме экседры са скульптурай [[Апалон|Апалона]] ў Палацца Джусці ([[Верона]]).
Sitting Lincoln Grant Park.JPG|Адкрытая экседра з лаўкай — помнік [[Аўраам Лінкальн|Аўрааму Лінкальну]] ў Грант-парку ([[Чыкага]]).
Павловский парк - panoramio (2).jpg|Круглая зала (Музычны павільён) у [[Паўлаўскі парк|Паўлаўскім парку]] (1797—1799, архітэктар [[Вінчэнца Брэна|В. Брэна]]).
Павильон 'Концертный зал'.Екатерининский парк.jpg|Экседра ([[Ратонда|паўратонда]]) павільёна Канцэртная зала ў парку [[Царскае Сяло|Царскага Сяла]] (1786, архітэктар [[Джакама Кварэнгі|Дж. Кварэнгі]]).
Hermitage - panoramio (9).jpg|Экседра [[Павільённая зала|Павільённай залы]] [[Малы Эрмітаж|Малога Эрмітажа]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у (1858, праект [[Андрэй Іванавіч Штакеншнейдэр|А. І. Штакеншнейдэра]]).
Hermitage Museum 004.jpg|[[Конха]] экседры Павільённай залы.
Khmilnyk. Palace of K. I. Ksido.jpg|Адкрытая экседра з [[Мезанін|мезанінам]] у сядзібным доме Ксідо ў г. [[Хмельнік (Вінніцкая вобласць)|Хмельнік]] (1911—1915, архітэктар [[Іван Аляксандравіч Фамін|І. А. Фамін]]).
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы|
&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xKjS342df7YC&amp;q=Waldo+Hutchins+bench+park&amp;pg=PA17|title=The Complete Illustrated Map and Guidebook to Central Park|first=Raymond|last=Carroll|date=20 мая 2008|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|isbn=9781402758331|lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Reed&quot;&gt;{{cite book |last=Reed |first=Henry Hope |url=https://books.google.com/books?id=N5V4AAAAMAAJ&amp;q=Waldo+Hutchins+bench+park |title=Central Park; a History and a Guide |last2=Duckworth |first2=Sophia |date=1972 |publisher=C. N. Potter |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NewYorker&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdApAQAAMAAJ&amp;q=Waldo+Hutchins+bench |title=The Curious New Yorker: 329 Fascinating Questions and Surprising Answers about New York City |date=1999 |publisher=Times Books |isbn=978-0-8129-3002-3 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;&gt;{{cite book |last=Zaman |first=Natalie |url=https://books.google.com/books?id=2fEJDQAAQBAJ&amp;dq=Waldo+Hutchins+bench&amp;pg=PT160 |title=Magical Destinations of the Northeast: Sacred Sites, Occult Oddities &amp; Magical Monuments |date=8 кастрычніка 2016 |publisher=Llewellyn Worldwide |isbn=978-0-7387-4988-4 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dis&quot;&gt;{{cite book |last=Macaulay-Lewis |first=Elizabeth |url=https://books.google.com/books?id=fouUDwAAQBAJ&amp;dq=Waldo+Hutchins+bench&amp;pg=PT285 |title=Classical New York: Discovering Greece and Rome in Gotham |last2=McGowan |first2=Matthew |date=4 верасня 2018 |publisher=Fordham Univ Press |isbn=978-0-8232-8103-9 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.centralparkinbronze.com/waldo-hutchins-bench|title=Waldo Hutchins Memorial Bench|Piccirilli Brothers|Whispering Bench|website=Central Park In Bronze |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529194311/https://www.centralparkinbronze.com/waldo-hutchins-bench |archive-date= 29 мая 2023 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nycgovparks.org/parks/central-park/monuments/761|title=Central Park Monuments - Waldo Hutchins: NYC Parks|website=New York City Department of Parks &amp; Recreation |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20230507160044/https://www.nycgovparks.org/parks/central-park/monuments/761 |archive-date= 7 мая 2023 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;auto7&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bordersundials.co.uk/waldo-hutchins-bench-sundial-new-york-usa/ |title=Waldo Hutchins Bench Sundial, New York, USA |date=6 кастрычніка 2016 |website=Border Sundials |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630152344/https://www.bordersundials.co.uk/waldo-hutchins-bench-sundial-new-york-usa/ |archive-date= 30 чэрвеня 2023 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{БСЭ3|загаловак=Экседра|том=29}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Экседра|том=XL|старонкі=277}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Архітэктурныя элементы]]
[[Катэгорыя:Старажытнарымскія архітэктурныя элементы]]</text>
      <sha1>ef2mbfbz2p0shgsdmlq8nq32tvzupd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святы Стэфан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807948</id>
    <revision>
      <id>5142940</id>
      <timestamp>2026-05-18T06:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Святы Стэфан''' — шматзначны тэрмін.  == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Іаан, Стэфан і Ісаія Грузінскія|Іаан, Стэфан і Ісаія Грузінскія|ru|Иоанн, Стефан и Исаия Грузинские}} — праведныя, меркавана ахоўвалі Гроб Гасподні ў Іерусаліме&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-g...»</comment>
      <origin>5142940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9542" sha1="jy9qwbvvqllpc7ygwp9k6s6mtn313fn" xml:space="preserve">'''Святы Стэфан''' — шматзначны тэрмін.

== Вядомыя носьбіты ==
* {{нп5|Іаан, Стэфан і Ісаія Грузінскія|Іаан, Стэфан і Ісаія Грузінскія|ru|Иоанн, Стефан и Исаия Грузинские}} — праведныя, меркавана ахоўвалі Гроб Гасподні ў Іерусаліме&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-gruzinskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* [[Іштван I Святы]] (каля 970 — 1038) — першы кароль Венгрыі, святы.
* {{нп5|Сакрат і Стэфан|Сакрат і Стэфан|ru|Сократ и Стефан}} (пам. каля 304) — мучанікі, архіепіскап лонданскі.
* [[Стэфан I (Папа Рымскі)|Стэфан I]] (пам. 257) — Папа Рымскі, свяшчэннамучанік.
* [[Стэфан I (патрыярх Канстанцінопальскі)|Стэфан I]] (867—893) — патрыярх Канстанцінопальскі, свяціцель.
* [[Стэфан II (патрыярх Канстанцінопальскі)|Стэфан II]] (пам. 928) — патрыярх Канстанцінопальскі, свяціцель.
* [[Стэфан Першавенчаны|Стэфан II Першавенчаны]] (1166—1228) — сербскі кароль, прападобны.
* [[Штэфан III Вялікі|Стэфан III Вялікі]] (1429—1504) — малдаўскі гаспадар, дабраверны.
* [[Стэфан Бранкавіч]] (1417—1476) — сербскі кароль, блажэнны.
* {{нп5|Стэфан Візантыйскі (святы)|Стэфан Візантыйскі|ru|Стефан Византийский (святой)}} (VIII ст.) — воін, мучанік&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-vizantijskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Віфінскі|Стэфан Віфінскі|ru|Стефан Вифинский (Халкидонский)}} (VIII ст.) — манах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-vifinskij-halkidonskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Галатыйскі|Стэфан Галатыйскі|ru|Стефан Галатийский}} (III ст.) — трыбун, мучанік&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-galatijskij|title=Источник|archive-date=2026-01-20|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120093546/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-galatijskij|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан і Пётр Казанскія|Стэфан і Пётр Казанскія|ru|Стефан и Петр Казанские}} (XVI ст.) — хрышчоны татарын, мучанік&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-kazanskij|title=Источник|archive-date=2025-06-18|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250618000958/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-kazanskij|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Канстанцінопальскі|Стэфан Канстанцінопальскі|ru|Стефан Константинопольский}} (VII ст.) — манах, прападобны.
* {{нп5|Стэфан Комельскі|Стэфан Комельскі|ru|Стефан Комельский}} (XV—XVI стст.) — манах, прападобны.
* [[Стэфан Лазаравіч]] (1377—1472) — сербскі кароль, блажэнны.
* {{нп5|Стэфан Маскоўскі|Стэфан Маскоўскі|ru|Стефан Московский}} (XIV ст.) — брат Сергія Раданежскага, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-moskovskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Махрышчскі|Стэфан Махрышчскі|ru|Стефан Махрищский}} (пам. 1406) — рускі манах, прападобны.
* {{нп5|Стэфан Навасіяцель|Стэфан Навасіяцель|ru|Стефан Новосиятель}} (IX ст.) — пустэльнік, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-novosijatel|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Новы|Стэфан Новы|ru|Стефан Новый}} (715—767) — манах, прападобнамучанік&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-novyj|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Омскі|Стэфан Омскі|ru|Стефан Омский}} (1806—1877) — пратаіерэй, праведны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-omskij-sibirskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* [[Стэфан Пермскі]] (1340-я — 1396) — епіскап, свяціцель.
* [[Стэфан Першамучанік]] (каля 5 — каля 34) — святы дыякан.
* [[Стэфан Піперскі]] (пам. 1687) — чарнагорскі манах, прападобны.
* [[Стэфан Пячэрскі]] (каля 1040 — 1094) — манах, прападобны.
* {{нп5|Стэфан Растоўскі|Стэфан Растоўскі|ru|Стефан Ростовский}} (XVIII ст.) — юродзівы, блажэнны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-rostovskij-hrista-radi-jurodivyj|title=Источник|archive-date=2025-12-15|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20251215023201/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-rostovskij-hrista-radi-jurodivyj|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Саваіт|Стэфан Саваіт|ru|Стефан Савваит}} (725—794) — манах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-savvait|title=Источник|archive-date=2026-01-01|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101090322/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-savvait|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Саваіт (творца канонаў)|Стэфан Саваіт (творца канонаў)|ru|Стефан Савваит, творец канонов}} (IX ст.) — манах у Палесціне, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-savvait-tvorec-kanonov|title=Источник|archive-date=2025-07-20|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250720032146/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-savvait-tvorec-kanonov|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Салавецкі|Стэфан Салавецкі|ru|Стефан Соловецкий}} (пам. пасля 1492) — манах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ortox.ru/sv/prepodobnyy-stefan-solovetskiy-trudnik/|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Спаскі|Стэфан Спаскі|ru|Стефан Спасский}} — ігумен, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-spasskij-kubenskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* [[Стэфан Суражскі]] (каля 700 — пасля 787) — архіепіскап, свяціцель.
* {{нп5|Стэфан Трыглійскі|Стэфан Трыглійскі|ru|Стефан Триглийский}} (IX ст.) — манах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-triglijskij|title=Источник|archive-date=2025-05-23|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523051924/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-triglijskij|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Стэфан Ураш II Мілуцін]] (1253—1321) — сербскі кароль, святы.
* [[Стэфан Ураш III Дзечанскі]] (каля 1276 ці пасля 1284 — 1331) — сербскі кароль, мучанік.
* [[Стэфан Ураш V]] (1336—1371) — сербскі кароль, святы.
* {{нп5|Стэфан Філейскі|Стэфан Філейскі|ru|Стефан Филейский}} (1830—1890) — іераманах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-filejskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* [[Стэфан Хардынг]] (пам. 1134) — каталіцкі святы, адзін з заснавальнікаў ордэна цыстэрцыянцаў.
* {{нп5|Стэфан Хірскі|Стэфан Хірскі|ru|Иоанн Зедазнийский и 12 его учеников}} (VI ст.) — сірыйскі манах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-hirsskij|title=Источник|archive-date=2025-11-27|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20251127021001/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-hirsskij|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Шчылянавіч|Стэфан Шчылянавіч|ru|Стефан Щилянович}} (каля 1498 — 1543) — кіраўнік сербскі, святы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-shchiljanovich|title=Источник|archive-date=2025-09-18|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250918051748/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-shchiljanovich|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{неадназначнасць|цёзкі2}}</text>
      <sha1>jy9qwbvvqllpc7ygwp9k6s6mtn313fn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142941</id>
      <parentid>5142940</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T06:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5142941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9541" sha1="rxhudi4ri9kmxd0ycq60g660bqokuid" xml:space="preserve">'''Святы Стэфан''' — шматзначны тэрмін.

== Вядомыя носьбіты ==
* {{нп5|Іаан, Стэфан і Ісаія Грузінскія|Іаан, Стэфан і Ісаія Грузінскія|ru|Иоанн, Стефан и Исаия Грузинские}} — праведныя, меркавана ахоўвалі Гроб Гасподні ў Іерусаліме&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-gruzinskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* [[Іштван I Святы]] (каля 970 — 1038) — першы кароль Венгрыі, святы.
* {{нп5|Сакрат і Стэфан|Сакрат і Стэфан|ru|Сократ и Стефан}} (пам. каля 304) — мучанікі, архіепіскап лонданскі.
* [[Стэфан I (Папа Рымскі)|Стэфан I]] (пам. 257) — Папа Рымскі, свяшчэннамучанік.
* [[Стэфан I (патрыярх Канстанцінопальскі)|Стэфан I]] (867—893) — патрыярх Канстанцінопальскі, свяціцель.
* [[Стэфан II (патрыярх Канстанцінопальскі)|Стэфан II]] (пам. 928) — патрыярх Канстанцінопальскі, свяціцель.
* [[Стэфан Першавенчаны|Стэфан II Першавенчаны]] (1166—1228) — сербскі кароль, прападобны.
* [[Штэфан III Вялікі|Стэфан III Вялікі]] (1429—1504) — малдаўскі гаспадар, дабраверны.
* [[Стэфан Бранкавіч]] (1417—1476) — сербскі кароль, блажэнны.
* {{нп5|Стэфан Візантыйскі (святы)|Стэфан Візантыйскі|ru|Стефан Византийский (святой)}} (VIII ст.) — воін, мучанік&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-vizantijskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Віфінскі|Стэфан Віфінскі|ru|Стефан Вифинский (Халкидонский)}} (VIII ст.) — манах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-vifinskij-halkidonskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Галатыйскі|Стэфан Галатыйскі|ru|Стефан Галатийский}} (III ст.) — трыбун, мучанік&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-galatijskij|title=Источник|archive-date=2026-01-20|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120093546/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-galatijskij|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан і Пётр Казанскія|Стэфан і Пётр Казанскія|ru|Стефан и Петр Казанские}} (XVI ст.) — хрышчоны татарын, мучанік&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-kazanskij|title=Источник|archive-date=2025-06-18|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250618000958/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-kazanskij|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Канстанцінопальскі|Стэфан Канстанцінопальскі|ru|Стефан Константинопольский}} (VII ст.) — манах, прападобны.
* {{нп5|Стэфан Комельскі|Стэфан Комельскі|ru|Стефан Комельский}} (XV—XVI стст.) — манах, прападобны.
* [[Стэфан Лазаравіч]] (1377—1472) — сербскі кароль, блажэнны.
* {{нп5|Стэфан Маскоўскі|Стэфан Маскоўскі|ru|Стефан Московский}} (XIV ст.) — брат Сергія Раданежскага, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-moskovskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Махрышчскі|Стэфан Махрышчскі|ru|Стефан Махрищский}} (пам. 1406) — рускі манах, прападобны.
* {{нп5|Стэфан Навасіяцель|Стэфан Навасіяцель|ru|Стефан Новосиятель}} (IX ст.) — пустэльнік, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-novosijatel|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Новы|Стэфан Новы|ru|Стефан Новый}} (715—767) — манах, прападобнамучанік&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-novyj|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Омскі|Стэфан Омскі|ru|Стефан Омский}} (1806—1877) — пратаіерэй, праведны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-omskij-sibirskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* [[Стэфан Пермскі]] (1340-я — 1396) — епіскап, свяціцель.
* [[Стэфан Першамучанік]] (каля 5 — каля 34) — святы дыякан.
* [[Стэфан Піперскі]] (пам. 1687) — чарнагорскі манах, прападобны.
* [[Стэфан Пячэрскі]] (каля 1040 — 1094) — манах, прападобны.
* {{нп5|Стэфан Растоўскі|Стэфан Растоўскі|ru|Стефан Ростовский}} (XVIII ст.) — юродзівы, блажэнны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-rostovskij-hrista-radi-jurodivyj|title=Источник|archive-date=2025-12-15|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20251215023201/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-rostovskij-hrista-radi-jurodivyj|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Саваіт|Стэфан Саваіт|ru|Стефан Савваит}} (725—794) — манах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-savvait|title=Источник|archive-date=2026-01-01|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101090322/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-savvait|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Саваіт (творца канонаў)|Стэфан Саваіт (творца канонаў)|ru|Стефан Савваит, творец канонов}} (IX ст.) — манах у Палесціне, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-savvait-tvorec-kanonov|title=Источник|archive-date=2025-07-20|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250720032146/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-savvait-tvorec-kanonov|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Салавецкі|Стэфан Салавецкі|ru|Стефан Соловецкий}} (пам. пасля 1492) — манах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ortox.ru/sv/prepodobnyy-stefan-solovetskiy-trudnik/|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Спаскі|Стэфан Спаскі|ru|Стефан Спасский}} — ігумен, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-spasskij-kubenskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* [[Стэфан Суражскі]] (каля 700 — пасля 787) — архіепіскап, свяціцель.
* {{нп5|Стэфан Трыглійскі|Стэфан Трыглійскі|ru|Стефан Триглийский}} (IX ст.) — манах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-triglijskij|title=Источник|archive-date=2025-05-23|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523051924/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-triglijskij|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Стэфан Ураш II Мілуцін]] (1253—1321) — сербскі кароль, святы.
* [[Стэфан Ураш III Дзечанскі]] (каля 1276 ці пасля 1284 — 1331) — сербскі кароль, мучанік.
* [[Стэфан Ураш V]] (1336—1371) — сербскі кароль, святы.
* {{нп5|Стэфан Філейскі|Стэфан Філейскі|ru|Стефан Филейский}} (1830—1890) — іераманах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-filejskij|title=Источник}}&lt;/ref&gt;.
* [[Стэфан Хардынг]] (пам. 1134) — каталіцкі святы, адзін з заснавальнікаў ордэна цыстэрцыянцаў.
* {{нп5|Стэфан Хірскі|Стэфан Хірскі|ru|Иоанн Зедазнийский и 12 его учеников}} (VI ст.) — сірыйскі манах, прападобны&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-hirsskij|title=Источник|archive-date=2025-11-27|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20251127021001/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-hirsskij|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Стэфан Шчылянавіч|Стэфан Шчылянавіч|ru|Стефан Щилянович}} (каля 1498 — 1543) — кіраўнік сербскі, святы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azbyka.ru/days/sv-stefan-shchiljanovich|title=Источник|archive-date=2025-09-18|access-date=2026-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250918051748/https://azbyka.ru/days/sv-stefan-shchiljanovich|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{неадназначнасць|цёзкі}}</text>
      <sha1>rxhudi4ri9kmxd0ycq60g660bqokuid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Св. Стэфан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807949</id>
    <redirect title="Святы Стэфан" />
    <revision>
      <id>5142942</id>
      <timestamp>2026-05-18T06:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Святы Стэфан]]</comment>
      <origin>5142942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="t9h43a3wji3e5sfw026buv1hi4uq6xt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Святы Стэфан]]</text>
      <sha1>t9h43a3wji3e5sfw026buv1hi4uq6xt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Купель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807950</id>
    <revision>
      <id>5142948</id>
      <timestamp>2026-05-18T06:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — [[:de:Taufbecken]], [[:en:Baptismal font ]]</comment>
      <origin>5142948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16702" sha1="8ni8ejd4exxbaexstk5b37nbbghd7be" xml:space="preserve">[[Файл:Grötlingbo kyrka dopfunt.jpg|міні|[[Раманскі стыль|Раманская]] купель з [[Царква Грэтлінгбо|царквы Грэтлінгбо]] ([[Швецыя]]), выразаная майстрам Сіграфам.]]
[[Файл:Dopfunt i Helige Stefan Dečanskis kyrka, Göteborg (3 april 2026, bild 12).jpg|міні|апраў|Купель у сербскай [[Праваслаўе|праваслаўнай]] царкве Святога Стэфана ў [[Гётэбарг]]у (Швецыя).]]
[[Файл:Sacred Heart Co-Cathedral Houston interior 2018e.jpg|міні|апраў|Сучасная купель у [[Сукафедральны сабор Святога Сэрца (Х’юстан)|сукафедральным саборы Святога Сэрца]] ў [[Х’юстан]]е (пабудавана ў 2008 годзе).]]

'''Купе́ль'''&lt;ref name=&quot;verbum&quot;&gt;{{verbum.by|tsblm|kupiel|Купель}}&lt;/ref&gt; або '''хрысці́льня''' — вялікая чашападобная пасудзіна або [[Архітэктура|архітэктурны элемент]] у [[Хрысціянства|хрысціянскай]] [[Царква (будынак)|царкве]]. Служыць для правядзення [[Таінства|таінства]] [[Хрышчэнне|хрышчэння]] (як немаўлят, так і дарослых) і змяшчае ваду, якая выкарыстоўваецца для гэтага абраду&lt;ref&gt;{{Cite web|title=New Advent Catholic Encyclopedia, Baptismal Font|url=https://www.newadvent.org/cathen/02274a.htm|access-date=2023-10-06|lang=en}}&lt;/ref&gt;. 

Купель можа быць выканана з розных матэрыялаў і адыгрывае важную ролю ў стварэнні ўнутранага строя царкоўнага памяшкання. Нярэдка купель з'яўляецца сапраўдным [[Твор мастацтва|творам мастацтва]]. «Купеллю» (ці [[Іардань (палонка)|іарданню]]) часам называюць таксама ледзяную палонку, у якой купаюцца ў свята [[Хрышчэнне Гасподняе|Хрышчэння Гасподняга]].

== Гісторыя ==
У першыя стагоддзі існавання [[Царква (арганізацыя)|Царквы]] хрышчэнне пераважна праводзілася шляхам поўнага пагружэння ў «жывую ваду». Хрышчэнне праз абліванне было выключэннем. Паколькі [[Літургія|літургія]] была арыентавана ў асноўным на дарослых, выкарыстоўваліся ўбудаваныя ў падлогу басейны, якія называліся пісцынамі ([[Лацінская мова|лац.]]: ''piscina'' — рэзервуар для вады)&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Kretschmar G. |загаловак=Die Geschichte des Taufgottesdienstes in der alten Kirche |выданне=LEITURGIA. Handbuch des evangelischen Gottesdienstes |том=V |месца=Kassel |год=1970 |старонкі=89f |lang=de}}&lt;/ref&gt;.

Найстаражытная хрысцільная пісцына была знойдзена ў [[Сірыя|сірыйскай]] [[Домавая царква ў Дура-Эўрапос|дамавой царкве ў Дура-Эўрапос]] (III стагоддзе). У [[Рым]]е захаваўся басейн IV стагоддзя пад сучасным [[Баптыстэрый|баптыстэрыем]] [[Латэранская базіліка|Латэрана]]. З пашырэннем хрысціянства і павелічэннем колькасці хрышчэнняў немаўлят з'явіліся меншыя купелі — купы (''cuppa'') або фюнты (''fünte''). На [[Усход|Усходзе]] яны сталі звычайнымі ў VI—VII стагоддзях, а на [[Заходні свет|Захадзе]] — у эпоху [[Каралінгі|Каралінгаў]]. 

Самыя раннія асобныя хрысцільні былі маналітамі, часта ўпрыгожанымі [[Рэльеф (скульптура)|рэльефамі]] і [[Арнамент|арнаментамі]], якія стаялі непасрэдна на зямлі. Таксама рабіліся [[Бронза|бронзавыя]] купелі. Пазней купелі пачалі ўсталёўваць на апоры, часам у выглядзе жывёл або міфічных істот, што сімвалізавала адпужванне зла. У перыяд пераходу ад [[Раманская архітэктура|раманікі]] да [[Готыка|готыкі]] купелі сталі танчэйшымі і вышэйшымі, набываючы форму [[Келіх|келіха]] - з падножжам, ствалом і чашай. Дэманічныя фігуры саступілі месца выявам [[Анёл|анёлаў]] і сімвалам [[Евангелісты|евангелістаў]]. У эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]] і [[Барока|Барока]] купелі яшчэ больш зменшыліся, пераўтварыўшыся ў калонападобныя падстаўкі для невялікай чашы.

== Формы і віды ==
[[Файл:Baptismal Font Cover, Church of the Good Shepherd.jpg|міні|Дэталь разьбянога вечка купелі (створана ў 1930-х гадах) у епіскапальнай [[Царква Добрага Пастыра (Роўзмант)|Царкве Добрага Пастыра]] ў [[Пенсільванія|Пенсільваніі]] ([[ЗША]]).]]
[[Файл:Taufengel der Engelkirche Hinterhermsdorf.jpg|міні|апраў|Хрысцільны анёл у Царкве Анёла ([[Хінтэрхермсдорф]], [[Германія]]).]]
Часта купелі маюць круглую або васьмікутную форму. Васьмікутнік з'яўляецца напамінам пра новае стварэнне і звязаны са старазапаветнай практыкай [[Абразанне|абразання]], якое традыцыйна адбывалася на восьмы дзень&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Church Fathers on infant baptism|url=https://www.churchfathers.org/infant-baptism|access-date=2023-10-07|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Некаторыя купелі маюць трохкутную форму як сімвал [[Святая Тройца|Святой Тройцы]].

У [[Сярэднявечча]] купелі часта размяшчалі ў асобных [[Капліца|капліцах]] або будынках — [[Баптыстэрый|баптыстэрыях]]. [[Амвросій Медыяланскі|Святы Амвросій]] пісаў, што купелі былі васьмікутнымі, «бо на восьмы дзень [[Ісус Хрыстос|Хрыстос]] праз [[Уваскрасенне Хрыстова|ўваскрасенне]] вызваляе ад путаў смерці і прымае памерлых з іх магіл»&lt;ref name=&quot;Kuehn1992&quot;&gt;{{Cite book |last=Kuehn |first=Regina |url=https://books.google.com/books?id=Sf2hmbe1J30C&amp;pg=PA53 |title=A Place for Baptism |publisher=Liturgy Training Publications |year=1992 |isbn=978-0-929650-00-5 |pages=53–60|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Huyser-Konig&quot;&gt;{{Cite web |last=Huyser-Konig |first=Joan |date=12 мая 2006 |title=Theological Reasons for Baptistry Shapes |url=http://worship.calvin.edu/resources/resource-library/theological-reasons-for-baptistry-shapes/ |access-date=30 кастрычніка 2015 |publisher=Calvin Institute of Christian Worship|lang=en}}&lt;/ref&gt;. 

У заходняй традыцыі ўвесь [[Вялікдзень]] асвячаецца вада, таму купель магла быць запоўнена вадой круглы год. Каб абараніць яе ад забруджвання, рабіліся металічныя або драўляныя вечкі. Сёння ў [[Каталіцкая царква|Каталіцкай царкве]] вада для хрышчэння захоўваецца толькі ў велікодны перыяд, а ў іншы час асвячаецца для кожнага абраду асобна. Купелі звычайна размяшчаюцца каля ўваходу ў [[Неф|неф]] царквы, каб нагадваць вернікам пра іх уласнае хрышчэнне пры ўваходзе. У [[Лютэранства|лютэранскіх]] цэрквах купель можа знаходзіцца ў [[Алтар|алтарнай]] частцы. У [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропе]] ў XVII—XVIII стагоддзях сталі папулярнымі барочныя вечкі ў выглядзе «хрысцільнага анёла», які падвешваўся да столі і спускаўся ўніз падчас цырымоніі, сімвалізуючы тое, што [[Анёл|анёл]] прыносіць хрысцільную ваду з неба&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Baptismal Angels in Nordic Lutheran countries|url=https://www.markgrafenkirchen.de/en/knowledge/lexicon/baptismal-angel/|access-date=2023-10-07|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Купелі для поўнага пагружэння ==
Першыя хрысцільні былі прызначаны для поўнага пагружэння і часта мелі крыжападобную форму, звычайна з трыма прыступкамі, якія прадстаўлялі Святую Тройцу і вялі ўніз у хрысцільны басейн. Па меры таго як хрышчэнне немаўлят станавілася ўсё больш распаўсюджаным, купелі станавіліся меншымі. У Каталіцкай царкве купель звычайна не прызначана для поўнага пагружэння, тады як [[Дэнамінацыя (рэлігія)|дэнамінацыі]], якія вераць толькі ў хрышчэнне поўным пагружэннем, выкарыстоўваюць вялікія рэзервуары.

У [[Праваслаўная царква|Праваслаўнай царкве]] хрышчэнне заўсёды адбываецца поўным патройным пагружэннем (нават для немаўлят). Таму праваслаўныя купелі звычайна большыя за заходнія аналагі і часцей за ўсё пераносныя. Яны часта маюць форму вялікага келіха і звычайна вырабляюцца з металу, а не з каменя або дрэва. Сімвалічна яны ўвасабляюць улонне Царквы, а таксама грабніцу Хрыста, куды чалавек змяшчаецца і адкуль выходзіць народжаным для новага жыцця&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Orthodox Baptismal Font - The Divine Womb|date=21 кастрычніка 2021|url=https://blessedcelebration.com/blogs/news/the-orthodox-baptismal-font-the-divine-womb|access-date=2023-10-06|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У Каталіцкай царкве пасля [[Другі Ватыканскі сабор|Другога Ватыканскага сабора]] большае значэнне надаецца форме купелі. Сучасныя рэкамендацыі заахвочваюць стварэнне купелей, якія дазваляюць поўнае пагружэнне немаўляці або дзіцяці, ці прынамсі абліванне вадой усяго цела дарослага.

&lt;gallery&gt;
File:Baptismal Font Magdeburg.jpg|Васьмікутная купель у [[Магдэбургскі сабор|Магдэбургскім саборы]] ([[Германія]]).
File:Baptismal font at Ft Michilimackinac.jpg|Купель у [[Форт Мічылімакінак|форце Мічылімакінак]] у [[Мічыган]]е ([[ЗША]]).
File:Baptistery St Bartholomew church in Marne Italy.JPG|Купель парафіяльнай царквы Святога Барталамея ў [[Марнэ (Італія)|Марнэ]] ([[Італія]]).
File:Stadtkirche Bremgarten Taufstein.jpg|Барочная купель каталіцкай гарадской царквы [[Брэмгартэн]]а ([[Швейцарыя]]).
File:Taufbecken Stadtpfarrkirche Perg.jpg|[[Гатычная архітэктура|Гатычная]] купель каталіцкай парафіяльнай царквы [[Перг]]а ([[Аўстрыя]]).
File:Russian-baptism.JPG|Хрышчэнне немаўляці ў Рускай праваслаўнай царкве ([[Санкт-Пецярбург]]).
File:Baptismal-Font-from-Bulgaria.jpg|Купель з луджанай [[Медзь|медзі]] з [[Балгарыя|Балгарыі]].
File:Fonts Baptismaux Cathédrale de Metz.jpg|Купель [[Мецкі сабор|кафедральнага сабора Меца]] ў [[Францыя|Францыі]] — гэта старажытная рымская лазня, пераробленая ў купель.
File:Germany Luebeck St Mary baptismal font 1.jpg|Бронзавая купель [[Царква Святой Марыі (Любек)|царквы Святой Марыі ў Любеку]] (Германія).
File:Renier de Huy JPG0.jpg|Купель у [[Царква Святога Барталамея (Льеж)|царкве Святога Барталамея]] (скульптар Рэнье дэ Уі) ў [[Льеж]]ы ([[Бельгія]]).
File:Eisleben St. Petri &amp; Pauli Taufbrunnen.JPG|Сучасная купель для поўнага пагружэння ў Евангелічна-лютэранскай [[Царква Святых Пятра і Паўла (Айслебен)|царкве Святых Пятра і Паўла]] ў [[Айслебен]]е (Германія).
&lt;/gallery&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Баптыстэрый]]

== Зноскі ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Ulrich Arndt: ''Gibt's eigentlich baptistische Kirchenarchitektur?'' In: Herrlich. Das GJW-Magazin (02/2016), S. 28–31.
* Gisela Aye, Axel Chr. Kronenberg: ''Taufbecken und Taufengel in Niedersachsen. Vom Ende des Dreißigjährigen Krieges bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts.'' Verlag Schnell &amp; Steiner, Regensburg 2006, ISBN 3-7954-1907-7 (''Adiaphora'' 5).
* Colin Stuart Drake: ''The Romanesque Fonts of Northern Europe and Scandinavia.'' Boydell Press, Woodbridge u. a. 2002, ISBN 0-85115-854-4.
* Hartmut Mai: ''Taufsteine, Taufbecken und Taufständer – Geschichte und Ikonographie''. In: Bettina Seyderhelm (Hrsg.): ''Tausend Jahre Taufen in Mitteldeutschland'', Schnell &amp; Steiner, Regensburg 2006, ISBN 978-3-7954-1893-9. S. 156–172.
* Martina Langel: ''Der Taufort im Kirchenbau unter besonderer Berücksichtigung des Kirchenbaus im Erzbistum Köln nach 1945''. Schmitt, Siegburg 1993, ISBN 3-87710-156-9.
* Peter Poscharsky: ''Der Ort der Taufe''. In: Bettina Seyderhelm (Hrsg.): ''Tausend Jahre Taufen in Mitteldeutschland'', Schnell &amp; Steiner, Regensburg 2006, ISBN 978-3-7954-1893-9. S. 21–27.
* Sebastian Ristow: ''Baptisterien im Frankenreich''. In: ''Acta Praehistorica et Archaeologica''. 30, 1998, {{ISSN|0341-1184}}, S. 166–176.
* Sebastian Ristow: Art. ''Taufstein/Taufbecken/Taufpiscina''. In: ''Theologische Realenzyklopädie''. 32, 2001, S. 741–744.
* Jörg Widmaier: ''Artefakt – Inschrift – Gebrauch. Zu Medialität und Praxis figürlicher Taufbecken des Mittelalters'' (= Tübinger Forschungen zur historischen Archäologie, Bd. 7). Verlag Dr. Faustus, Büchenbach 2016, ISBN 978-3-946387-02-2.

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Царкоўнае начынне]]
[[Катэгорыя:Хрышчэнне]]
[[Катэгорыя:Царкоўная архітэктура]]
[[Катэгорыя:Хрысціянскія тэрміны]]</text>
      <sha1>8ni8ejd4exxbaexstk5b37nbbghd7be</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хрысцільня (пасудзіна)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807951</id>
    <redirect title="Купель" />
    <revision>
      <id>5142949</id>
      <timestamp>2026-05-18T06:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Купель]]</comment>
      <origin>5142949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="859r5okyy6x4fgrcp4672ep737xh38r" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Купель]]</text>
      <sha1>859r5okyy6x4fgrcp4672ep737xh38r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нікамедыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807952</id>
    <revision>
      <id>5142952</id>
      <timestamp>2026-05-18T06:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — [[:ru:Никомедия]], [[:de:Nikomedia]], [[:it:Nicomedia]], [[:en:Nicomedia]]</comment>
      <origin>5142952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28076" sha1="dahijj96khh87t8vusztajx6omr1l0e" xml:space="preserve">{{Старажытны горад
 | загаловак               = Нікамедыя
 | беларуская назва        = Нікамедыя
 | арыгінальная назва      = {{lang-grc|Νικομήδεια}}
 | назва месца раскопак    = 
 | краіна                  = [[Турцыя]]
 | вобласць                = [[Віфінія]]
 | дата заснавання         = 712 год да н. э.
 | дата разбурэння         = 
 | даты без вікіфікацыі    = 
 | імя заснавальніка       = [[Нікамед I]]
 | прычыны разбурэння      = 
 | першае згадванне        = 
 | альтэрнатыўныя імёны    = Астак, Ольвія, Нікамідзія
 | нацыянальны склад       = 
 | колькасць насельніцтва  = 
 | сучасная лакацыя        = [[Ізміт]], правінцыя [[Каджаэлі]]
 | фота руін               = Grande rue de Nicomédie - Texier Charles Félix Marie - 1882.jpg
 | шырыня фота             = 250px
 | подпіс фота             = Французская ілюстрацыя Нікамедыі (1882)
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 45|lat_sec = 45
  |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 55|lon_sec = 03
  |CoordAddon              = 
  |CoordScale              = 
 | катэгорыя ў Commons     = Nicomedia
}}
'''Нікамеды́я''' ({{lang-grc|Νικομήδεια}}) — старажытны [[Старажытная Грэцыя|грэчаскі]] горад у [[Малая Азія|Малой Азіі]], цэнтр вобласці [[Віфінія]]. Размяшчаўся на подступах да [[Канстанцінопаль|Канстанцінопаля]] на беразе [[Ізміцкі заліў|Астакскага заліва]] [[Мармарнае мора|Мармарнага мора]]. У 286 годзе н. э. Нікамедыя стала ўсходняй і галоўнай сталіцай [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] (абраная імператарам [[Дыяклетыян]]ам), статус якой горад захоўваў падчас сістэмы [[Тэтрархія|тэтрархіі]] (293–324 гады). Тэтрархія скончылася ў 324 годзе, калі заходні рымскі імператар [[Канстанцін I Вялікі]] перамог [[Ліцыній|Ліцынія]] і стаў аднаасобным імператарам. У 330 годзе ён абраў суседні [[Візантый]] сваёй новай сталіцай. Цяпер на месцы Нікамедыі знаходзіцца [[Турцыя|турэцкі]] горад [[Ізміт]].

== Гісторыя ==
=== Антычная Нікамедыя ===
Горад быў заснаваны [[Мегары|мегарцамі]] ў 712–711 гадах да н. э. як калонія і першапачаткова называўся '''Астак''' ({{lang-grc|Ἄστακος}} — «амар», {{lang-la|Astacus}})&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guide to Greece By Pausanias |year=1971 |editor=Peter Levi |page=[https://archive.org/details/guidetogreece00paus/page/232 232] |publisher=Harmondsworth] Penguin |isbn=0-14-044225-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/guidetogreece00paus/page/232 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Астак, эпанім горада, паводле міфа, быў сынам [[Пасейдон]]а і німфы Ольвіі. У 435/434 годзе да н. э. [[Старажытныя Афіны|афіняне]] вывелі калонію ў Астак (горад уваходзіў у [[Дэласкі саюз|Афінскі марскі саюз]]). Некаторыя навукоўцы выказвалі здагадку, што горад быў перайменаваны ў '''Ольвію''' ({{lang-grc|Ὀλβία}})&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=[[Пётр Восіпавіч Карышкоўскі|Карышковский П. О.]] |загаловак=Ольвия и Афинский союз |спасылка=http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/170868/04-KaryshkovskyNEW.pdf |выданне=Материалы по археологии Северного Причерноморья |месца=Одесса |выдавецтва=Одесский государственный археологический музей |год=1959 |выпуск=III |старонкі=80 |archive-date=11 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111130357/http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/170868/04-KaryshkovskyNEW.pdf |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Пасля разбурэння [[Лісімах]]ам (палкаводцам [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]])&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Hellenistic settlements in Europe, the islands, and Asia Minor |first=Getzel M.|last= Cohen |year=1995|page=400 |isbn=0-520-08329-6|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Астакос|том=II|страницы=332}}&lt;/ref&gt;, горад быў наноў адбудаваны ў 264 годзе да н. э. царом [[Віфінія|Віфініі]] [[Нікамед I|Нікамедам I]] і перайменаваны ў Нікамедыю&lt;ref&gt;''[[Страбон]]''. Геаграфія. XII, 4, 2; с. 563&lt;/ref&gt;, пасля чаго стаў адным з найважнейшых гарадоў на паўночным захадзе Малой Азіі. Вялікі вайскаводзец [[Ганібал|Ганібал Барка]] правёў свае апошнія гады ў Нікамедыі і скончыў жыццё самагубствам у суседняй Лібісе (сучаснае Гебзэ). У Нікамедыі таксама нарадзіўся гісторык [[Арыян]]. Дзякуючы свайму выгаднаму становішчу, пры віфінскіх царах горад дасягнуў стану росквіту. У 149 годзе да н. э. тут ля храма [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэра]] быў забіты віфінскі цар Прусій II уласным сынам Нікамедам II.

=== Рымская эпоха ===
[[Файл:Byzantine - Belt Section with Medallions of Constantius II and Faustina - Walters 57527.jpg|міні|апраў|Гэтая частка пояса з медальёнамі ў гонар [[Канстанцый II|Канстанцыя II]] і [[Фаўсціна|Фаўсціны]] была вычаканена ў Нікамедыі&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/27951 |title= Belt Section with Medallions of Constantius II and Faustina |access-date= 30 кастрычніка 2012 |archive-date= 3 сакавіка 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160303233818/http://art.thewalters.org/detail/27951 |url-status= live |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Музей мастацтва Уолтэрса.]]
У 74 годзе да н. э. Нікамедыя перайшла пад уладу [[Старажытны Рым|рымлян]] і стала сталіцай рымскай правінцыі [[Віфінія і Понт]]. У 85 годзе да н. э. рымскі [[Консул (Старажытны Рым)|консул]] Луцый Валерый Флак быў вымушаны бегчы з [[Візантый|Візантыя]] і схавацца ў Нікамедыі, дзе быў схоплены і абезгалоўлены мяцежнікам Гаем Флавіем Фімбрыем. Горад, верагодна, наведвалі імператары [[Марк Аўрэлій]] (падчас свайго падарожжа на Усход у 175—176 гадах&lt;ref&gt;RRAM-1,3b; {{AE|1984|826}}.&lt;/ref&gt; пасля паўстання Авідзія Касія&lt;ref&gt;[[Касій Дыян|Касій Дыён Кацэян]], ''Рымская гісторыя'', LXXII, 17-31.&lt;/ref&gt;), [[Септымій Север]] (падчас парфянскіх кампаній 197—198 гадоў&lt;ref&gt;TAM-4-1, 13.&lt;/ref&gt;) і [[Каракала]] (зімаваў у 214/215 годзе&lt;ref&gt;[[Касій Дыян|Касій Дыён Кацэян]], ''Рымская гісторыя'', LXXVIII, 18-19; LXXIX, 8.4.&lt;/ref&gt;), а таксама [[Геліягабал]] у 218/219 годзе&lt;ref&gt;''[[Гісторыя Аўгустаў]]'' - ''Antoninus Heliogabalus'', 5.1; [[Касій Дыян|Касій Дыён Кацэян]], ''Рымская гісторыя'', LXXX, 6; 7.3; 8.3.&lt;/ref&gt;. 

Горад неаднаразова згадваецца ў Пасланнях Плінія Малодшага да [[Траян]]а падчас яго знаходжання на пасадзе губернатара Віфініі. Пліній апісвае шматлікія грамадскія будынкі горада, такія як сенат, [[Акведук|акведук]], [[Форум (тыпалогія)|форум]], храм [[Кібела|Кібелы]] і іншыя, а таксама ўзгадвае пра вялікі пажар, ад якога горад моцна пацярпеў&lt;ref&gt;[[Пліній Малодшы]], ''Epist.'' 10.33.&lt;/ref&gt;. Знойдзены ў горадзе магільны надпіс III стагоддзя н. э. сведчыць пра наяўнасць яўрэйскай [[Дыяспара|дыяспары]] ў рымскай Нікамедыі (надпіс упрыгожаны менорай і шафарам)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |title=The Jewish Diaspora in the west: the rabbinic reforms, ethnicity and the (re?)activation of Jewish identity|date=2013|work=Religious Networks in the Roman Empire: The Spread of New Ideas|pages=186–187|url=https://www.cambridge.org/core/books/religious-networks-in-the-roman-empire/jewish-diaspora-in-the-west-the-rabbinic-reforms-ethnicity-and-the-reactivation-of-jewish-identity/1AA9CF49D7B2E0297766ED41FA13E4CB|access-date=18 сакавіка 2026|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-04344-2|last=Collar|first=Anna|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 256 і 261—262 гадах Нікамедыя разам з суседняй [[Нікея|Нікеяй]] была разрабавана і спалена падчас уварванняў [[Готы|готаў]]&lt;ref&gt;Zosimo, ''Storia nuova'', I, 35; Mazzarino, p. 526-527; Grant, p. 223-224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[[Гісторыя Аўгустаў]]'' - ''Due Gallieni'', 4.7-8.&lt;/ref&gt;.

У 284 годзе тут быў узведзены ў ранг Аўгуста [[Дыяклетыян]], які ў 286 годзе, пасля ўвядзення сістэмы тэтрархіі, зрабіў Нікамедыю ўсходняй сталіцай Рымскай імперыі. Пад яго ўладай горад быў значна ўзбагачаны і пашыраны. Дыяклетыян пабудаваў тут [[Цырк (Старажытны Рым)|іпадром]], велізарны палац, арсенал, манетны двор і новыя верфы&lt;ref&gt;[[Лактанцый]], ''De mortibus persecutorum'', XVII, 4.&lt;/ref&gt;. Нікамедыя стала цэнтрам пераследу хрысціян пры Дыяклетыяне і Галерыі. 23 лютага 303 года Дыяклетыян загадаў знішчыць новазбудаваную царкву ў горадзе, спаліць святыя тэксты і канфіскаваць маёмасць. Гэта выклікала паніку і пажары ў імператарскім палацы, што прывяло да выканання жорсткіх пакаранняў хрысціян, якіх Галерый абвінаваціў у падпалах&lt;ref name=&quot;Patricia Southern 2001&quot;&gt;{{cite book| title=The Roman Empire: From Severus to Constantine| url=https://archive.org/details/romanempirefroms00sout| url-access=limited| author=Patricia Southern| year=2001| page=[https://archive.org/details/romanempirefroms00sout/page/n180 168]|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 311 годзе Нікамедыйскі эдыкт абвясціў цярпімасць да хрысціян.

[[Файл:Tetrarchy map3.jpg|міні|апраў|Карта Рымскай імперыі падчас сістэмы тэтрархіі. Нікамедыя была галоўнай усходняй сталіцай, абранай Дыяклетыянам, які прыняў тытул «Аўгуст Усходу».]]
Нікамедыя заставалася ўсходняй (і галоўнай) сталіцай Рымскай імперыі да таго часу, пакуль суімператар [[Ліцыній]] не быў пераможаны [[Канстанцін I Вялікі|Канстанцінам Вялікім]] у бітве пры Хрызопалі (цяпер [[Ускюдар]]) у 324 годзе. Канстанцін зрабіў Нікамедыю сваёй часовай сталіцай на наступныя шэсць гадоў, пакуль у 330 годзе не абвясціў суседні [[Візантый]] новай сталіцай (перайменаванай у Канстанцінопаль). У кіраванне Канстанціна ў Нікамедыі было пабудавана шмат хрысціянскіх храмаў. Горад меў вялікае культурнае значэнне (называўся «Афінамі ў Віфініі»), і Канстанцін памёр на каралеўскай віле паблізу Нікамедыі ў 337 годзе.

З-за свайго размяшчэння на ростанях азіяцкіх дарог, якія вялі ў Канстанцінопаль, Нікамедыя захоўвала сваё значэнне яшчэ доўгі час&lt;ref&gt;See C. Texier, ''Asie mineure'' (Paris, 1839); V. Cuenet, ''Turquie d'Asie'' (Paris, 1894).&lt;/ref&gt;. Аднак буйное [[Землетрасенне ў Нікамедыі (358)|землетрасенне]] 24 жніўня 358 года і наступны пажар прывялі да маштабных разбурэнняў у горадзе, пасля якіх Нікамедыя была адноўлена толькі ў значна меншых памерах&lt;ref&gt;See Ammianus Marcellinus 17.7.1–8&lt;/ref&gt;. [[Аміян Марцэлін]] так апісваў руіны горада ў пачатку 362 года:
{{цытата|...пасля таго як перасеклі праліў [...] прыйшлі ў Нікамедыю, горад вядомы яшчэ з антычнасці, які быў так пашыраны папярэднімі імператарамі вялікай колькасцю грамадскіх і прыватных будынкаў, што добрыя суддзі лічылі яго адным з рэгіёнаў Вечнага Горада [Рыма]. Калі [Юліян] убачыў, што яе сцены праваліліся ў кучу жаласнага попелу, ён паказаў сваю тугу маўклівымі слязьмі і накіраваўся да імператарскага палаца павольным крокам...}}
Неўзабаве горад быў зноў знішчаны чарговым землетрасеннем 2 снежня 362 года.

=== Візантыйскі перыяд ===
У VI стагоддзі пры імператары [[Юстыніян I|Юстыніяне I]] горад зноў быў пашыраны новымі грамадскімі будынкамі. Нікамедыя заставалася важным ваенным цэнтрам у візантыйскіх кампаніях супраць [[Халіфат|халіфата]] і [[Арабы|арабаў]]&lt;ref name=&quot;ODB&quot;&gt;{{citation | editor-first = Alexander | editor-last = Kazhdan | title = [[Оксфардскі слоўнік Візантыі|Oxford Dictionary of Byzantium]] | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 1991 | isbn = 978-0-19-504652-6 | pages=1483–1484|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 451 годзе мясцовае епіскапства было ўзведзена ў ранг [[Мітраполія|мітраполіі]] пад юрысдыкцыяй [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Усяленскага патрыярхата Канстанцінопаля]]&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kiminas|first=Demetrius|title=The Ecumenical Patriarchate|year=2009|publisher=Wildside Press LLC|isbn=978-1-4344-5876-6|url=https://books.google.com/books?id=QLWqXrW2X-8C&amp;pg=PA81|page=79|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Terezakis|first=Yorgos|title=Diocese of Nicomedia (Ottoman Period)|url=http://www.ehw.gr/l.aspx?id=8729|publisher=Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Азія|access-date=13 лістапада 2012|archive-date=2 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402124924/http://www.ehw.gr/l.aspx?id=8729|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У VIII стагоддзі імператар [[Канстанцін V|Канстанцін V Капранім]] некаторы час праводзіў тут свой двор, калі ў Канстанцінопалі ўспыхнула чума. З 840-х гадоў Нікамедыя была сталіцай фемы Аптыматаў, хоць да таго часу большая частка старога прыбярэжнага горада была закінута, і паселішча абмяжоўвалася цытадэллю на ўзгорку&lt;ref name=&quot;ODB&quot;/&gt;. У 1073 годзе да сцен падышлі [[Туркі-сельджукі|туркі-сельджукі]], якія змаглі ўзяць горад толькі ў 1078 годзе. У 1080-х гадах імператар [[Аляксей I Камнін]] вярнуў Нікамедыю, і яна служыла галоўнай ваеннай базай у кампаніях супраць сельджукаў, а падчас Першага і Другога [[Крыжовыя паходы|крыжовых паходаў]] там размяшчаліся лагеры крыжакоў.

[[Файл:Zeus Bithynia Nicomedia.jpg|міні|Статуя Юпітэра (Зеўса), знойдзеная ў Нікамедыі (цяпер у [[Стамбульскі археалагічны музей|Стамбульскім археалагічным музеі]]).]]
Горад быў ненадоўга ўтрыманы [[Лацінская імперыя|Лацінскай імперыяй]] пасля падзення Канстанцінопаля ў 1204 годзе. У 1206 годзе сенешаль Цьеры дэ Луа ператварыў царкву Святой Сафіі ў крэпасць, але пасля пастаянных набегаў імператара [[Нікейская імперыя|Нікейскай імперыі]] [[Феадор I Ласкарыс|Феадора I Ласкарыса]] лаціняне пагадзіліся эвакуіраваць Нікамедыю ў абмен на палонных&lt;ref&gt;[[Geoffrey de Villehardouin]], translated by M. R. B. Shaw, ''Joinville and Villehardouin: Chronicles of the Crusades'' (London: Penguin, 1963), pp. 147, 154–156&lt;/ref&gt;. Затым горад заставаўся пад кантролем [[Візантыйская імперыя|Візантыі]] яшчэ больш за стагоддзе, але пасля паразы візантыйцаў у Бафейскай бітве ў 1302 годзе яго існаванню пагражалі [[Асманская імперыя|туркі-асманы]]. Пасля блакады і аблог (у 1304 і 1330 гадах) горад быў канчаткова заваяваны ў 1337 годзе і перайменаваны ў [[Ізміт]]&lt;ref name=&quot;ODB&quot;/&gt;.

== Нікамедыйскія мучанікі ==
[[Файл:Чудо-Георгия-о-Змие-(икона).jpg|міні|апраў|150px|Святы Георгій Пераможац.]]
Нікамедыя таксама праславілася сваімі хрысціянскімі святымі, якіх называюць ''нікамедыйскімі'' (гэта традыцыйнае напісанне). Падчас аднаго з найбольш жорсткіх ганенняў на хрысціян пры Дыяклетыяне ў 303 годзе ў Нікамедыі быў абезгалоўлены хрысціянскі [[Велікамучанікі|велікамучанік]] [[Георгій Пераможац]]. Сярод іншых мучанікаў: Трофім Нікамедыйскі, Наталля Нікамедыйская, Адрыян і Наталля Нікамедыйскія, Яўсевій Нікамедыйскі, Ермалай Нікамедыйскі, [[Анфім Нікамедыйскі]], Вавіла Нікамедыйскі і яго 84 вучні, святы велікамучанік Панцеляймон і многія іншыя (агульная колькасць пацярпелых вылічаецца тысячамі).

== Інфраструктура і рэшткі горада ==
[[Файл:Parti in bronzo di un carro romano, forse di uso trionfale, dalle rovine di una casa nicomedia in bitinia, III-IV secolo dc. 02.jpg|міні|апраў|Дэталі бронзавай рымскай калясніцы II ці III стагоддзя з Нікамедыі (цяпер у Нацыянальным археалагічным музеі Афін).]]
[[Файл:Nicomedia Aqueduct, Izmit, Turkey (39171950052).jpg|міні|апраў|Рэшткі нікамедыйскага акведука ў Ізміце.]]
У часы імперыі Нікамедыя была касмапалітычным і камерцыйна квітнеючым горадам. Яна славілася багатым водазабеспячэннем з двух-трох акведукаў, адзін з якіх быў пабудаваны яшчэ ў эліністычны час. Сярод іншых грамадскіх аб'ектаў былі тэатр, вуліца з каланадай і форум. Галоўнай рэлігійнай святыняй быў храм Дэметры. Горад таксама актыўна прымаў афіцыйныя рымскія культы, меў храмы, прысвечаныя імператарам (напрыклад, [[Комад]]у), і храм Ромы.

Руіны старажытнай Нікамедыі пахаваны пад шчыльна населеным сучасным горадам [[Ізміт]], што значна абцяжарвае поўныя раскопкі. Да ўрбанізацыі XX стагоддзя можна было ўбачыць некаторыя руіны рымскай эпохі, у прыватнасці часткі ахоўных сцен і акведукаў. Таксама захаваліся падмуркі мармуровага німфеума II стагоддзя і вялікая цыстэрна. Землетрасенне 1999 года прывяло да значных адкрыццяў падчас расчысткі завалаў, уключаючы статуі Геракла, Афіны, Дыяклетыяна і Канстанціна&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.hurriyetdailynews.com/ancient-underground-city-in-izmit-excites-archaeology-world--96000| title=Ancient underground city in izmit excites archaeology world| publisher=Hürriyet Daily News| date=2016-03-04| access-date=2018-01-14| archive-date=2018-01-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20180115184548/http://www.hurriyetdailynews.com/ancient-underground-city-in-izmit-excites-archaeology-world--96000| url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У наступныя гады былі праведзены раскопкі Палаца Дыяклетыяна і рымскага тэатра пад кіраўніцтвам Музея Каджаэлі.

&lt;gallery&gt;
File:S. Pantaleon from Nicomedian catacomb (10-11 c., GIM) by shakko.jpg|Святы Панцеляймон з нікамедыйскай катакомбы (X–XI ст.).
File:Arrian7.jpg|Рымскі гісторык [[Арыян]].
File:Istanbul - Museo archeol. - Diocleziano (284-305 d.C.) - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg|Бюст Дыяклетыяна, знойдзены ў Нікамедыі (цяпер у [[Стамбульскі археалагічны музей|Стамбульскім археалагічным музеі]]).
File:Licinius gold multiple CdM Beistegui 232 (cropped).jpg|Залаты медальён з выявай Ліцынія, вычаканены ў Нікамедыі ў 321–322 гг.
File:Saint_Barbara_(National_Gallery_of_Slovenia,_copy_of_church_fresco_from_1453).jpg|[[Варвара Іліёпальская|Святая Варвара]].
&lt;/gallery&gt;

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Дыяклетыян]] (каля 244–311) — рымскі імператар.
* [[Арыян]] (каля 86–160) — грэчаскі гісторык і філосаф.
* [[Святы Георгій]] (пам. 303) — хрысціянскі мучанік.
* [[Варвара Іліёпальская|Варвара Нікамедыйская]] (III ст.) — хрысціянская мучаніца.
* [[Панцеляймон|Панцеляймон Нікамедыйскі]] (пам. 305) — хрысціянскі мучанік і лекар.
* [[Адрыян і Наталля|Адрыян Нікамедыйскі]] (пам. 306) — мучанік.
* [[Анфім Нікамедыйскі]] (пам. 303 або 311–312) — епіскап і мучанік.
* [[Міхаіл Псел]] (каля 1017–1078) — грэчаскі пісьменнік і філосаф.

== Гл. таксама ==
* [[Нікея]] — іншы буйны антычны горад у Віфініі.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Κλεώνυμος καί Παπαδοπυος. ''Βιθυνικα''. 1867.
* Cuenet V. ''Turquie d’Asie''. Paris, 1894.
* Perrot et Delbet. Exploration archéologique de la Galatie.
* Texier C. ''Asie mineure''. Paris, 1839.
* {{ПЭ|2566234|Никомедия|50|709-712|Попов И. Н.}}
* {{кніга | прозвішча = Grant | імя = Michel | загаловак = Gli imperatori romani, storia e segreti | месца = Roma | год = 1984 | ISBN = 88-541-0202-4 | мова = en }}
* {{кніга | прозвішча = Mazzarino | імя = Santo | загаловак = L'impero romano | месца = Bari | год = 1973 | ISBN = 88-420-2377-9 }}
* {{кніга | прозвішча = Southern | імя = Pat | загаловак = The Roman Empire: from Severus to Constantine | месца = Лондан &amp; New York | год = 2001 | ISBN = 0-415-23944-3 | мова = en }}


== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Турцыі]]
[[Катэгорыя:Гарады Візантыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Віфініі]]
[[Катэгорыя:Каджаэлі]]
[[Катэгорыя:Мітрыдатавы войны]]
[[Катэгорыя:Былыя сталіцы]]</text>
      <sha1>dahijj96khh87t8vusztajx6omr1l0e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142953</id>
      <parentid>5142952</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Інфраструктура і рэшткі горада */</comment>
      <origin>5142953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28388" sha1="qtig78o6sdxcn7diu2ni4xhwczdpf47" xml:space="preserve">{{Старажытны горад
 | загаловак               = Нікамедыя
 | беларуская назва        = Нікамедыя
 | арыгінальная назва      = {{lang-grc|Νικομήδεια}}
 | назва месца раскопак    = 
 | краіна                  = [[Турцыя]]
 | вобласць                = [[Віфінія]]
 | дата заснавання         = 712 год да н. э.
 | дата разбурэння         = 
 | даты без вікіфікацыі    = 
 | імя заснавальніка       = [[Нікамед I]]
 | прычыны разбурэння      = 
 | першае згадванне        = 
 | альтэрнатыўныя імёны    = Астак, Ольвія, Нікамідзія
 | нацыянальны склад       = 
 | колькасць насельніцтва  = 
 | сучасная лакацыя        = [[Ізміт]], правінцыя [[Каджаэлі]]
 | фота руін               = Grande rue de Nicomédie - Texier Charles Félix Marie - 1882.jpg
 | шырыня фота             = 250px
 | подпіс фота             = Французская ілюстрацыя Нікамедыі (1882)
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 45|lat_sec = 45
  |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 55|lon_sec = 03
  |CoordAddon              = 
  |CoordScale              = 
 | катэгорыя ў Commons     = Nicomedia
}}
'''Нікамеды́я''' ({{lang-grc|Νικομήδεια}}) — старажытны [[Старажытная Грэцыя|грэчаскі]] горад у [[Малая Азія|Малой Азіі]], цэнтр вобласці [[Віфінія]]. Размяшчаўся на подступах да [[Канстанцінопаль|Канстанцінопаля]] на беразе [[Ізміцкі заліў|Астакскага заліва]] [[Мармарнае мора|Мармарнага мора]]. У 286 годзе н. э. Нікамедыя стала ўсходняй і галоўнай сталіцай [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] (абраная імператарам [[Дыяклетыян]]ам), статус якой горад захоўваў падчас сістэмы [[Тэтрархія|тэтрархіі]] (293–324 гады). Тэтрархія скончылася ў 324 годзе, калі заходні рымскі імператар [[Канстанцін I Вялікі]] перамог [[Ліцыній|Ліцынія]] і стаў аднаасобным імператарам. У 330 годзе ён абраў суседні [[Візантый]] сваёй новай сталіцай. Цяпер на месцы Нікамедыі знаходзіцца [[Турцыя|турэцкі]] горад [[Ізміт]].

== Гісторыя ==
=== Антычная Нікамедыя ===
Горад быў заснаваны [[Мегары|мегарцамі]] ў 712–711 гадах да н. э. як калонія і першапачаткова называўся '''Астак''' ({{lang-grc|Ἄστακος}} — «амар», {{lang-la|Astacus}})&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guide to Greece By Pausanias |year=1971 |editor=Peter Levi |page=[https://archive.org/details/guidetogreece00paus/page/232 232] |publisher=Harmondsworth] Penguin |isbn=0-14-044225-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/guidetogreece00paus/page/232 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Астак, эпанім горада, паводле міфа, быў сынам [[Пасейдон]]а і німфы Ольвіі. У 435/434 годзе да н. э. [[Старажытныя Афіны|афіняне]] вывелі калонію ў Астак (горад уваходзіў у [[Дэласкі саюз|Афінскі марскі саюз]]). Некаторыя навукоўцы выказвалі здагадку, што горад быў перайменаваны ў '''Ольвію''' ({{lang-grc|Ὀλβία}})&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=[[Пётр Восіпавіч Карышкоўскі|Карышковский П. О.]] |загаловак=Ольвия и Афинский союз |спасылка=http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/170868/04-KaryshkovskyNEW.pdf |выданне=Материалы по археологии Северного Причерноморья |месца=Одесса |выдавецтва=Одесский государственный археологический музей |год=1959 |выпуск=III |старонкі=80 |archive-date=11 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111130357/http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/170868/04-KaryshkovskyNEW.pdf |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Пасля разбурэння [[Лісімах]]ам (палкаводцам [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]])&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Hellenistic settlements in Europe, the islands, and Asia Minor |first=Getzel M.|last= Cohen |year=1995|page=400 |isbn=0-520-08329-6|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Астакос|том=II|страницы=332}}&lt;/ref&gt;, горад быў наноў адбудаваны ў 264 годзе да н. э. царом [[Віфінія|Віфініі]] [[Нікамед I|Нікамедам I]] і перайменаваны ў Нікамедыю&lt;ref&gt;''[[Страбон]]''. Геаграфія. XII, 4, 2; с. 563&lt;/ref&gt;, пасля чаго стаў адным з найважнейшых гарадоў на паўночным захадзе Малой Азіі. Вялікі вайскаводзец [[Ганібал|Ганібал Барка]] правёў свае апошнія гады ў Нікамедыі і скончыў жыццё самагубствам у суседняй Лібісе (сучаснае Гебзэ). У Нікамедыі таксама нарадзіўся гісторык [[Арыян (гісторык)|Арыян]]. Дзякуючы свайму выгаднаму становішчу, пры віфінскіх царах горад дасягнуў стану росквіту. У 149 годзе да н. э. тут ля храма [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэра]] быў забіты віфінскі цар Прусій II уласным сынам Нікамедам II.

=== Рымская эпоха ===
[[Файл:Byzantine - Belt Section with Medallions of Constantius II and Faustina - Walters 57527.jpg|міні|апраў|Гэтая частка пояса з медальёнамі ў гонар [[Канстанцый II|Канстанцыя II]] і [[Фаўсціна|Фаўсціны]] была вычаканена ў Нікамедыі&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/27951 |title= Belt Section with Medallions of Constantius II and Faustina |access-date= 30 кастрычніка 2012 |archive-date= 3 сакавіка 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160303233818/http://art.thewalters.org/detail/27951 |url-status= live |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Музей мастацтва Уолтэрса.]]
У 74 годзе да н. э. Нікамедыя перайшла пад уладу [[Старажытны Рым|рымлян]] і стала сталіцай рымскай правінцыі [[Віфінія і Понт]]. У 85 годзе да н. э. рымскі [[Консул (Старажытны Рым)|консул]] Луцый Валерый Флак быў вымушаны бегчы з [[Візантый|Візантыя]] і схавацца ў Нікамедыі, дзе быў схоплены і абезгалоўлены мяцежнікам Гаем Флавіем Фімбрыем. Горад, верагодна, наведвалі імператары [[Марк Аўрэлій]] (падчас свайго падарожжа на Усход у 175—176 гадах&lt;ref&gt;RRAM-1,3b; {{AE|1984|826}}.&lt;/ref&gt; пасля паўстання Авідзія Касія&lt;ref&gt;[[Касій Дыян|Касій Дыён Кацэян]], ''Рымская гісторыя'', LXXII, 17-31.&lt;/ref&gt;), [[Септымій Север]] (падчас парфянскіх кампаній 197—198 гадоў&lt;ref&gt;TAM-4-1, 13.&lt;/ref&gt;) і [[Каракала]] (зімаваў у 214/215 годзе&lt;ref&gt;[[Касій Дыян|Касій Дыён Кацэян]], ''Рымская гісторыя'', LXXVIII, 18-19; LXXIX, 8.4.&lt;/ref&gt;), а таксама [[Геліягабал]] у 218/219 годзе&lt;ref&gt;''[[Гісторыя Аўгустаў]]'' - ''Antoninus Heliogabalus'', 5.1; [[Касій Дыян|Касій Дыён Кацэян]], ''Рымская гісторыя'', LXXX, 6; 7.3; 8.3.&lt;/ref&gt;. 

Горад неаднаразова згадваецца ў Пасланнях Плінія Малодшага да [[Траян]]а падчас яго знаходжання на пасадзе губернатара Віфініі. Пліній апісвае шматлікія грамадскія будынкі горада, такія як сенат, [[Акведук|акведук]], [[Форум (тыпалогія)|форум]], храм [[Кібела|Кібелы]] і іншыя, а таксама ўзгадвае пра вялікі пажар, ад якога горад моцна пацярпеў&lt;ref&gt;[[Пліній Малодшы]], ''Epist.'' 10.33.&lt;/ref&gt;. Знойдзены ў горадзе магільны надпіс III стагоддзя н. э. сведчыць пра наяўнасць яўрэйскай [[Дыяспара|дыяспары]] ў рымскай Нікамедыі (надпіс упрыгожаны менорай і шафарам)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |title=The Jewish Diaspora in the west: the rabbinic reforms, ethnicity and the (re?)activation of Jewish identity|date=2013|work=Religious Networks in the Roman Empire: The Spread of New Ideas|pages=186–187|url=https://www.cambridge.org/core/books/religious-networks-in-the-roman-empire/jewish-diaspora-in-the-west-the-rabbinic-reforms-ethnicity-and-the-reactivation-of-jewish-identity/1AA9CF49D7B2E0297766ED41FA13E4CB|access-date=18 сакавіка 2026|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-04344-2|last=Collar|first=Anna|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 256 і 261—262 гадах Нікамедыя разам з суседняй [[Нікея|Нікеяй]] была разрабавана і спалена падчас уварванняў [[Готы|готаў]]&lt;ref&gt;Zosimo, ''Storia nuova'', I, 35; Mazzarino, p. 526-527; Grant, p. 223-224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[[Гісторыя Аўгустаў]]'' - ''Due Gallieni'', 4.7-8.&lt;/ref&gt;.

У 284 годзе тут быў узведзены ў ранг Аўгуста [[Дыяклетыян]], які ў 286 годзе, пасля ўвядзення сістэмы тэтрархіі, зрабіў Нікамедыю ўсходняй сталіцай Рымскай імперыі. Пад яго ўладай горад быў значна ўзбагачаны і пашыраны. Дыяклетыян пабудаваў тут [[Цырк (Старажытны Рым)|іпадром]], велізарны палац, арсенал, манетны двор і новыя верфы&lt;ref&gt;[[Лактанцый]], ''De mortibus persecutorum'', XVII, 4.&lt;/ref&gt;. Нікамедыя стала цэнтрам пераследу хрысціян пры Дыяклетыяне і Галерыі. 23 лютага 303 года Дыяклетыян загадаў знішчыць новазбудаваную царкву ў горадзе, спаліць святыя тэксты і канфіскаваць маёмасць. Гэта выклікала паніку і пажары ў імператарскім палацы, што прывяло да выканання жорсткіх пакаранняў хрысціян, якіх Галерый абвінаваціў у падпалах&lt;ref name=&quot;Patricia Southern 2001&quot;&gt;{{cite book| title=The Roman Empire: From Severus to Constantine| url=https://archive.org/details/romanempirefroms00sout| url-access=limited| author=Patricia Southern| year=2001| page=[https://archive.org/details/romanempirefroms00sout/page/n180 168]|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 311 годзе Нікамедыйскі эдыкт абвясціў цярпімасць да хрысціян.

[[Файл:Tetrarchy map3.jpg|міні|апраў|Карта Рымскай імперыі падчас сістэмы тэтрархіі. Нікамедыя была галоўнай усходняй сталіцай, абранай Дыяклетыянам, які прыняў тытул «Аўгуст Усходу».]]
Нікамедыя заставалася ўсходняй (і галоўнай) сталіцай Рымскай імперыі да таго часу, пакуль суімператар [[Ліцыній]] не быў пераможаны [[Канстанцін I Вялікі|Канстанцінам Вялікім]] у бітве пры Хрызопалі (цяпер [[Ускюдар]]) у 324 годзе. Канстанцін зрабіў Нікамедыю сваёй часовай сталіцай на наступныя шэсць гадоў, пакуль у 330 годзе не абвясціў суседні [[Візантый]] новай сталіцай (перайменаванай у Канстанцінопаль). У кіраванне Канстанціна ў Нікамедыі было пабудавана шмат хрысціянскіх храмаў. Горад меў вялікае культурнае значэнне (называўся «Афінамі ў Віфініі»), і Канстанцін памёр на каралеўскай віле паблізу Нікамедыі ў 337 годзе.

З-за свайго размяшчэння на ростанях азіяцкіх дарог, якія вялі ў Канстанцінопаль, Нікамедыя захоўвала сваё значэнне яшчэ доўгі час&lt;ref&gt;See C. Texier, ''Asie mineure'' (Paris, 1839); V. Cuenet, ''Turquie d'Asie'' (Paris, 1894).&lt;/ref&gt;. Аднак буйное [[Землетрасенне ў Нікамедыі (358)|землетрасенне]] 24 жніўня 358 года і наступны пажар прывялі да маштабных разбурэнняў у горадзе, пасля якіх Нікамедыя была адноўлена толькі ў значна меншых памерах&lt;ref&gt;See Ammianus Marcellinus 17.7.1–8&lt;/ref&gt;. [[Аміян Марцэлін]] так апісваў руіны горада ў пачатку 362 года:
{{цытата|...пасля таго як перасеклі праліў [...] прыйшлі ў Нікамедыю, горад вядомы яшчэ з антычнасці, які быў так пашыраны папярэднімі імператарамі вялікай колькасцю грамадскіх і прыватных будынкаў, што добрыя суддзі лічылі яго адным з рэгіёнаў Вечнага Горада [Рыма]. Калі [Юліян] убачыў, што яе сцены праваліліся ў кучу жаласнага попелу, ён паказаў сваю тугу маўклівымі слязьмі і накіраваўся да імператарскага палаца павольным крокам...}}
Неўзабаве горад быў зноў знішчаны чарговым землетрасеннем 2 снежня 362 года.

=== Візантыйскі перыяд ===
У VI стагоддзі пры імператары [[Юстыніян I|Юстыніяне I]] горад зноў быў пашыраны новымі грамадскімі будынкамі. Нікамедыя заставалася важным ваенным цэнтрам у візантыйскіх кампаніях супраць [[Халіфат|халіфата]] і [[Арабы|арабаў]]&lt;ref name=&quot;ODB&quot;&gt;{{citation | editor-first = Alexander | editor-last = Kazhdan | title = [[Оксфардскі слоўнік Візантыі|Oxford Dictionary of Byzantium]] | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 1991 | isbn = 978-0-19-504652-6 | pages=1483–1484|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 451 годзе мясцовае епіскапства было ўзведзена ў ранг [[Мітраполія|мітраполіі]] пад юрысдыкцыяй [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Усяленскага патрыярхата Канстанцінопаля]]&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kiminas|first=Demetrius|title=The Ecumenical Patriarchate|year=2009|publisher=Wildside Press LLC|isbn=978-1-4344-5876-6|url=https://books.google.com/books?id=QLWqXrW2X-8C&amp;pg=PA81|page=79|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Terezakis|first=Yorgos|title=Diocese of Nicomedia (Ottoman Period)|url=http://www.ehw.gr/l.aspx?id=8729|publisher=Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Азія|access-date=13 лістапада 2012|archive-date=2 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402124924/http://www.ehw.gr/l.aspx?id=8729|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У VIII стагоддзі імператар [[Канстанцін V|Канстанцін V Капранім]] некаторы час праводзіў тут свой двор, калі ў Канстанцінопалі ўспыхнула чума. З 840-х гадоў Нікамедыя была сталіцай фемы Аптыматаў, хоць да таго часу большая частка старога прыбярэжнага горада была закінута, і паселішча абмяжоўвалася цытадэллю на ўзгорку&lt;ref name=&quot;ODB&quot;/&gt;. У 1073 годзе да сцен падышлі [[Туркі-сельджукі|туркі-сельджукі]], якія змаглі ўзяць горад толькі ў 1078 годзе. У 1080-х гадах імператар [[Аляксей I Камнін]] вярнуў Нікамедыю, і яна служыла галоўнай ваеннай базай у кампаніях супраць сельджукаў, а падчас Першага і Другога [[Крыжовыя паходы|крыжовых паходаў]] там размяшчаліся лагеры крыжакоў.

[[Файл:Zeus Bithynia Nicomedia.jpg|міні|Статуя Юпітэра (Зеўса), знойдзеная ў Нікамедыі (цяпер у [[Стамбульскі археалагічны музей|Стамбульскім археалагічным музеі]]).]]
Горад быў ненадоўга ўтрыманы [[Лацінская імперыя|Лацінскай імперыяй]] пасля падзення Канстанцінопаля ў 1204 годзе. У 1206 годзе сенешаль Цьеры дэ Луа ператварыў царкву Святой Сафіі ў крэпасць, але пасля пастаянных набегаў імператара [[Нікейская імперыя|Нікейскай імперыі]] [[Феадор I Ласкарыс|Феадора I Ласкарыса]] лаціняне пагадзіліся эвакуіраваць Нікамедыю ў абмен на палонных&lt;ref&gt;[[Geoffrey de Villehardouin]], translated by M. R. B. Shaw, ''Joinville and Villehardouin: Chronicles of the Crusades'' (London: Penguin, 1963), pp. 147, 154–156&lt;/ref&gt;. Затым горад заставаўся пад кантролем [[Візантыйская імперыя|Візантыі]] яшчэ больш за стагоддзе, але пасля паразы візантыйцаў у Бафейскай бітве ў 1302 годзе яго існаванню пагражалі [[Асманская імперыя|туркі-асманы]]. Пасля блакады і аблог (у 1304 і 1330 гадах) горад быў канчаткова заваяваны ў 1337 годзе і перайменаваны ў [[Ізміт]]&lt;ref name=&quot;ODB&quot;/&gt;.

== Нікамедыйскія мучанікі ==
[[Файл:Чудо-Георгия-о-Змие-(икона).jpg|міні|Святы Георгій Пераможац.|злева]]
Нікамедыя таксама праславілася сваімі хрысціянскімі святымі, якіх называюць ''нікамедыйскімі'' (гэта традыцыйнае напісанне). Падчас аднаго з найбольш жорсткіх ганенняў на хрысціян пры Дыяклетыяне ў 303 годзе ў Нікамедыі быў абезгалоўлены хрысціянскі [[Велікамучанікі|велікамучанік]] [[Георгій Пераможац]]. Сярод іншых мучанікаў: [[Трафім Нікамедыйскі]], [[Наталля Нікамедыйская]], [[Адрыян і Наталля Нікамедыйскія]], [[Яўсевій Нікамедыйскі]], [[Ермалай Нікамедыйскі]], [[Анфім Нікамедыйскі]], [[Вавіла Нікамедыйскі]] і яго 84 вучні, святы велікамучанік [[Панцеляймон (велікамучанік)|Панцеляймон]] і многія іншыя (агульная колькасць пацярпелых вылічаецца тысячамі).

== Інфраструктура і рэшткі горада ==
[[Файл:Parti in bronzo di un carro romano, forse di uso trionfale, dalle rovine di una casa nicomedia in bitinia, III-IV secolo dc. 02.jpg|міні|Дэталі бронзавай рымскай калясніцы II ці III стагоддзя з Нікамедыі (цяпер у Нацыянальным археалагічным музеі Афін).|злева]]
[[Файл:Nicomedia Aqueduct, Izmit, Turkey (39171950052).jpg|міні|апраў|Рэшткі нікамедыйскага акведука ў Ізміце.]]
У часы імперыі Нікамедыя была касмапалітычным і камерцыйна квітнеючым горадам. Яна славілася багатым водазабеспячэннем з двух-трох акведукаў, адзін з якіх быў пабудаваны яшчэ ў эліністычны час. Сярод іншых грамадскіх аб'ектаў былі тэатр, вуліца з каланадай і форум. Галоўнай рэлігійнай святыняй быў храм [[Дэметра|Дэметры]]. Горад таксама актыўна прымаў афіцыйныя рымскія культы, меў храмы, прысвечаныя імператарам (напрыклад, [[Комад]]у), і храм Ромы.

Руіны старажытнай Нікамедыі пахаваны пад шчыльна населеным сучасным горадам [[Ізміт]], што значна абцяжарвае поўныя раскопкі. Да ўрбанізацыі XX стагоддзя можна было ўбачыць некаторыя руіны рымскай эпохі, у прыватнасці часткі ахоўных сцен і акведукаў. Таксама захаваліся падмуркі мармуровага німфеума II стагоддзя і вялікая цыстэрна. Землетрасенне 1999 года прывяло да значных адкрыццяў падчас расчысткі завалаў, уключаючы статуі [[Геракл|Геракла]], [[Афіна|Афіны]], [[Дыяклетыян|Дыяклетыяна]] і [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна]]&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.hurriyetdailynews.com/ancient-underground-city-in-izmit-excites-archaeology-world--96000| title=Ancient underground city in izmit excites archaeology world| publisher=Hürriyet Daily News| date=2016-03-04| access-date=2018-01-14| archive-date=2018-01-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20180115184548/http://www.hurriyetdailynews.com/ancient-underground-city-in-izmit-excites-archaeology-world--96000| url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У наступныя гады былі праведзены раскопкі Палаца Дыяклетыяна і рымскага тэатра пад кіраўніцтвам [[Музей Каджаэлі|Музея Каджаэлі]].

&lt;gallery&gt;
File:S. Pantaleon from Nicomedian catacomb (10-11 c., GIM) by shakko.jpg|Святы Панцеляймон з нікамедыйскай катакомбы (X–XI ст.).
File:Arrian7.jpg|Рымскі гісторык [[Арыян (гісторык)|Арыян]].
File:Istanbul - Museo archeol. - Diocleziano (284-305 d.C.) - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg|Бюст Дыяклетыяна, знойдзены ў Нікамедыі (цяпер у [[Стамбульскі археалагічны музей|Стамбульскім археалагічным музеі]]).
File:Licinius gold multiple CdM Beistegui 232 (cropped).jpg|Залаты медальён з выявай Ліцынія, вычаканены ў Нікамедыі ў 321–322 гг.
File:Saint_Barbara_(National_Gallery_of_Slovenia,_copy_of_church_fresco_from_1453).jpg|[[Варвара Іліёпальская|Святая Варвара]].
&lt;/gallery&gt;

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Дыяклетыян]] (каля 244–311) — рымскі імператар.
* [[Арыян (гісторык)|Арыян]] (каля 86–160) — грэчаскі гісторык і філосаф.
* [[Святы Георгій]] (пам. 303) — хрысціянскі мучанік.
* [[Варвара Іліёпальская|Варвара Нікамедыйская]] (III ст.) — хрысціянская мучаніца.
* [[Панцеляймон|Панцеляймон Нікамедыйскі]] (пам. 305) — хрысціянскі мучанік і лекар.
* [[Адрыян і Наталля|Адрыян Нікамедыйскі]] (пам. 306) — мучанік.
* [[Анфім Нікамедыйскі]] (пам. 303 або 311–312) — епіскап і мучанік.
* [[Міхаіл Псел]] (каля 1017–1078) — грэчаскі пісьменнік і філосаф.

== Гл. таксама ==
* [[Нікея]] — іншы буйны антычны горад у Віфініі.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Κλεώνυμος καί Παπαδοπυος. ''Βιθυνικα''. 1867.
* Cuenet V. ''Turquie d’Asie''. Paris, 1894.
* Perrot et Delbet. Exploration archéologique de la Galatie.
* Texier C. ''Asie mineure''. Paris, 1839.
* {{ПЭ|2566234|Никомедия|50|709-712|Попов И. Н.}}
* {{кніга | прозвішча = Grant | імя = Michel | загаловак = Gli imperatori romani, storia e segreti | месца = Roma | год = 1984 | ISBN = 88-541-0202-4 | мова = en }}
* {{кніга | прозвішча = Mazzarino | імя = Santo | загаловак = L'impero romano | месца = Bari | год = 1973 | ISBN = 88-420-2377-9 }}
* {{кніга | прозвішча = Southern | імя = Pat | загаловак = The Roman Empire: from Severus to Constantine | месца = Лондан &amp; New York | год = 2001 | ISBN = 0-415-23944-3 | мова = en }}


== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Турцыі]]
[[Катэгорыя:Гарады Візантыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Віфініі]]
[[Катэгорыя:Каджаэлі]]
[[Катэгорыя:Мітрыдатавы войны]]
[[Катэгорыя:Былыя сталіцы]]</text>
      <sha1>qtig78o6sdxcn7diu2ni4xhwczdpf47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5143022</id>
      <parentid>5142953</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T10:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5143022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28392" sha1="pr5j62y31tv7xu39pdottpm4oqryl0y" xml:space="preserve">{{Старажытны горад
 | загаловак               = Нікамедыя
 | беларуская назва        = Нікамедыя
 | арыгінальная назва      = {{lang-grc|Νικομήδεια}}
 | назва месца раскопак    = 
 | краіна                  = [[Турцыя]]
 | вобласць                = [[Віфінія]]
 | дата заснавання         = 712 год да н. э.
 | дата разбурэння         = 
 | даты без вікіфікацыі    = 
 | імя заснавальніка       = [[Нікамед I]]
 | прычыны разбурэння      = 
 | першае згадванне        = 
 | альтэрнатыўныя імёны    = Астак, Ольвія, Нікамідзія
 | нацыянальны склад       = 
 | колькасць насельніцтва  = 
 | сучасная лакацыя        = [[Ізміт]], правінцыя [[Каджаэлі]]
 | фота руін               = Grande rue de Nicomédie - Texier Charles Félix Marie - 1882.jpg
 | шырыня фота             = 250px
 | подпіс фота             = Французская ілюстрацыя Нікамедыі (1882)
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 45|lat_sec = 45
  |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 55|lon_sec = 03
  |CoordAddon              = 
  |CoordScale              = 
 | катэгорыя ў Commons     = Nicomedia
}}
'''Нікамеды́я''' ({{lang-grc|Νικομήδεια}}) — старажытны [[Старажытная Грэцыя|грэчаскі]] горад у [[Малая Азія|Малой Азіі]], цэнтр вобласці [[Віфінія]]. Размяшчаўся на подступах да [[Канстанцінопаль|Канстанцінопаля]] на беразе [[Ізміцкі заліў|Астакскага заліва]] [[Мармуровае мора|Мармуровага мора]]. У 286 годзе н. э. Нікамедыя стала ўсходняй і галоўнай сталіцай [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] (абраная імператарам [[Дыяклетыян]]ам), статус якой горад захоўваў падчас сістэмы [[Тэтрархія|тэтрархіі]] (293–324 гады). Тэтрархія скончылася ў 324 годзе, калі заходні рымскі імператар [[Канстанцін I Вялікі]] перамог [[Ліцыній|Ліцынія]] і стаў аднаасобным імператарам. У 330 годзе ён абраў суседні [[Візантый]] сваёй новай сталіцай. Цяпер на месцы Нікамедыі знаходзіцца [[Турцыя|турэцкі]] горад [[Ізміт]].

== Гісторыя ==
=== Антычная Нікамедыя ===
Горад быў заснаваны [[Мегары|мегарцамі]] ў 712–711 гадах да н. э. як калонія і першапачаткова называўся '''Астак''' ({{lang-grc|Ἄστακος}} — «амар», {{lang-la|Astacus}})&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guide to Greece By Pausanias |year=1971 |editor=Peter Levi |page=[https://archive.org/details/guidetogreece00paus/page/232 232] |publisher=Harmondsworth] Penguin |isbn=0-14-044225-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/guidetogreece00paus/page/232 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Астак, эпанім горада, паводле міфа, быў сынам [[Пасейдон]]а і німфы Ольвіі. У 435/434 годзе да н. э. [[Старажытныя Афіны|афіняне]] вывелі калонію ў Астак (горад уваходзіў у [[Дэласкі саюз|Афінскі марскі саюз]]). Некаторыя навукоўцы выказвалі здагадку, што горад быў перайменаваны ў '''Ольвію''' ({{lang-grc|Ὀλβία}})&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=[[Пётр Восіпавіч Карышкоўскі|Карышковский П. О.]] |загаловак=Ольвия и Афинский союз |спасылка=http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/170868/04-KaryshkovskyNEW.pdf |выданне=Материалы по археологии Северного Причерноморья |месца=Одесса |выдавецтва=Одесский государственный археологический музей |год=1959 |выпуск=III |старонкі=80 |archive-date=11 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111130357/http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/170868/04-KaryshkovskyNEW.pdf |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Пасля разбурэння [[Лісімах]]ам (палкаводцам [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]])&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Hellenistic settlements in Europe, the islands, and Asia Minor |first=Getzel M.|last= Cohen |year=1995|page=400 |isbn=0-520-08329-6|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Астакос|том=II|страницы=332}}&lt;/ref&gt;, горад быў наноў адбудаваны ў 264 годзе да н. э. царом [[Віфінія|Віфініі]] [[Нікамед I|Нікамедам I]] і перайменаваны ў Нікамедыю&lt;ref&gt;''[[Страбон]]''. Геаграфія. XII, 4, 2; с. 563&lt;/ref&gt;, пасля чаго стаў адным з найважнейшых гарадоў на паўночным захадзе Малой Азіі. Вялікі вайскаводзец [[Ганібал|Ганібал Барка]] правёў свае апошнія гады ў Нікамедыі і скончыў жыццё самагубствам у суседняй Лібісе (сучаснае Гебзэ). У Нікамедыі таксама нарадзіўся гісторык [[Арыян (гісторык)|Арыян]]. Дзякуючы свайму выгаднаму становішчу, пры віфінскіх царах горад дасягнуў стану росквіту. У 149 годзе да н. э. тут ля храма [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэра]] быў забіты віфінскі цар Прусій II уласным сынам Нікамедам II.

=== Рымская эпоха ===
[[Файл:Byzantine - Belt Section with Medallions of Constantius II and Faustina - Walters 57527.jpg|міні|апраў|Гэтая частка пояса з медальёнамі ў гонар [[Канстанцый II|Канстанцыя II]] і [[Фаўсціна|Фаўсціны]] была вычаканена ў Нікамедыі&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/27951 |title= Belt Section with Medallions of Constantius II and Faustina |access-date= 30 кастрычніка 2012 |archive-date= 3 сакавіка 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160303233818/http://art.thewalters.org/detail/27951 |url-status= live |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Музей мастацтва Уолтэрса.]]
У 74 годзе да н. э. Нікамедыя перайшла пад уладу [[Старажытны Рым|рымлян]] і стала сталіцай рымскай правінцыі [[Віфінія і Понт]]. У 85 годзе да н. э. рымскі [[Консул (Старажытны Рым)|консул]] Луцый Валерый Флак быў вымушаны бегчы з [[Візантый|Візантыя]] і схавацца ў Нікамедыі, дзе быў схоплены і абезгалоўлены мяцежнікам Гаем Флавіем Фімбрыем. Горад, верагодна, наведвалі імператары [[Марк Аўрэлій]] (падчас свайго падарожжа на Усход у 175—176 гадах&lt;ref&gt;RRAM-1,3b; {{AE|1984|826}}.&lt;/ref&gt; пасля паўстання Авідзія Касія&lt;ref&gt;[[Касій Дыян|Касій Дыён Кацэян]], ''Рымская гісторыя'', LXXII, 17-31.&lt;/ref&gt;), [[Септымій Север]] (падчас парфянскіх кампаній 197—198 гадоў&lt;ref&gt;TAM-4-1, 13.&lt;/ref&gt;) і [[Каракала]] (зімаваў у 214/215 годзе&lt;ref&gt;[[Касій Дыян|Касій Дыён Кацэян]], ''Рымская гісторыя'', LXXVIII, 18-19; LXXIX, 8.4.&lt;/ref&gt;), а таксама [[Геліягабал]] у 218/219 годзе&lt;ref&gt;''[[Гісторыя Аўгустаў]]'' - ''Antoninus Heliogabalus'', 5.1; [[Касій Дыян|Касій Дыён Кацэян]], ''Рымская гісторыя'', LXXX, 6; 7.3; 8.3.&lt;/ref&gt;. 

Горад неаднаразова згадваецца ў Пасланнях Плінія Малодшага да [[Траян]]а падчас яго знаходжання на пасадзе губернатара Віфініі. Пліній апісвае шматлікія грамадскія будынкі горада, такія як сенат, [[Акведук|акведук]], [[Форум (тыпалогія)|форум]], храм [[Кібела|Кібелы]] і іншыя, а таксама ўзгадвае пра вялікі пажар, ад якога горад моцна пацярпеў&lt;ref&gt;[[Пліній Малодшы]], ''Epist.'' 10.33.&lt;/ref&gt;. Знойдзены ў горадзе магільны надпіс III стагоддзя н. э. сведчыць пра наяўнасць яўрэйскай [[Дыяспара|дыяспары]] ў рымскай Нікамедыі (надпіс упрыгожаны менорай і шафарам)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |title=The Jewish Diaspora in the west: the rabbinic reforms, ethnicity and the (re?)activation of Jewish identity|date=2013|work=Religious Networks in the Roman Empire: The Spread of New Ideas|pages=186–187|url=https://www.cambridge.org/core/books/religious-networks-in-the-roman-empire/jewish-diaspora-in-the-west-the-rabbinic-reforms-ethnicity-and-the-reactivation-of-jewish-identity/1AA9CF49D7B2E0297766ED41FA13E4CB|access-date=18 сакавіка 2026|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-04344-2|last=Collar|first=Anna|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 256 і 261—262 гадах Нікамедыя разам з суседняй [[Нікея|Нікеяй]] была разрабавана і спалена падчас уварванняў [[Готы|готаў]]&lt;ref&gt;Zosimo, ''Storia nuova'', I, 35; Mazzarino, p. 526-527; Grant, p. 223-224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[[Гісторыя Аўгустаў]]'' - ''Due Gallieni'', 4.7-8.&lt;/ref&gt;.

У 284 годзе тут быў узведзены ў ранг Аўгуста [[Дыяклетыян]], які ў 286 годзе, пасля ўвядзення сістэмы тэтрархіі, зрабіў Нікамедыю ўсходняй сталіцай Рымскай імперыі. Пад яго ўладай горад быў значна ўзбагачаны і пашыраны. Дыяклетыян пабудаваў тут [[Цырк (Старажытны Рым)|іпадром]], велізарны палац, арсенал, манетны двор і новыя верфы&lt;ref&gt;[[Лактанцый]], ''De mortibus persecutorum'', XVII, 4.&lt;/ref&gt;. Нікамедыя стала цэнтрам пераследу хрысціян пры Дыяклетыяне і Галерыі. 23 лютага 303 года Дыяклетыян загадаў знішчыць новазбудаваную царкву ў горадзе, спаліць святыя тэксты і канфіскаваць маёмасць. Гэта выклікала паніку і пажары ў імператарскім палацы, што прывяло да выканання жорсткіх пакаранняў хрысціян, якіх Галерый абвінаваціў у падпалах&lt;ref name=&quot;Patricia Southern 2001&quot;&gt;{{cite book| title=The Roman Empire: From Severus to Constantine| url=https://archive.org/details/romanempirefroms00sout| url-access=limited| author=Patricia Southern| year=2001| page=[https://archive.org/details/romanempirefroms00sout/page/n180 168]|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 311 годзе Нікамедыйскі эдыкт абвясціў цярпімасць да хрысціян.

[[Файл:Tetrarchy map3.jpg|міні|апраў|Карта Рымскай імперыі падчас сістэмы тэтрархіі. Нікамедыя была галоўнай усходняй сталіцай, абранай Дыяклетыянам, які прыняў тытул «Аўгуст Усходу».]]
Нікамедыя заставалася ўсходняй (і галоўнай) сталіцай Рымскай імперыі да таго часу, пакуль суімператар [[Ліцыній]] не быў пераможаны [[Канстанцін I Вялікі|Канстанцінам Вялікім]] у бітве пры Хрызопалі (цяпер [[Ускюдар]]) у 324 годзе. Канстанцін зрабіў Нікамедыю сваёй часовай сталіцай на наступныя шэсць гадоў, пакуль у 330 годзе не абвясціў суседні [[Візантый]] новай сталіцай (перайменаванай у Канстанцінопаль). У кіраванне Канстанціна ў Нікамедыі было пабудавана шмат хрысціянскіх храмаў. Горад меў вялікае культурнае значэнне (называўся «Афінамі ў Віфініі»), і Канстанцін памёр на каралеўскай віле паблізу Нікамедыі ў 337 годзе.

З-за свайго размяшчэння на ростанях азіяцкіх дарог, якія вялі ў Канстанцінопаль, Нікамедыя захоўвала сваё значэнне яшчэ доўгі час&lt;ref&gt;See C. Texier, ''Asie mineure'' (Paris, 1839); V. Cuenet, ''Turquie d'Asie'' (Paris, 1894).&lt;/ref&gt;. Аднак буйное [[Землетрасенне ў Нікамедыі (358)|землетрасенне]] 24 жніўня 358 года і наступны пажар прывялі да маштабных разбурэнняў у горадзе, пасля якіх Нікамедыя была адноўлена толькі ў значна меншых памерах&lt;ref&gt;See Ammianus Marcellinus 17.7.1–8&lt;/ref&gt;. [[Аміян Марцэлін]] так апісваў руіны горада ў пачатку 362 года:
{{цытата|...пасля таго як перасеклі праліў [...] прыйшлі ў Нікамедыю, горад вядомы яшчэ з антычнасці, які быў так пашыраны папярэднімі імператарамі вялікай колькасцю грамадскіх і прыватных будынкаў, што добрыя суддзі лічылі яго адным з рэгіёнаў Вечнага Горада [Рыма]. Калі [Юліян] убачыў, што яе сцены праваліліся ў кучу жаласнага попелу, ён паказаў сваю тугу маўклівымі слязьмі і накіраваўся да імператарскага палаца павольным крокам...}}
Неўзабаве горад быў зноў знішчаны чарговым землетрасеннем 2 снежня 362 года.

=== Візантыйскі перыяд ===
У VI стагоддзі пры імператары [[Юстыніян I|Юстыніяне I]] горад зноў быў пашыраны новымі грамадскімі будынкамі. Нікамедыя заставалася важным ваенным цэнтрам у візантыйскіх кампаніях супраць [[Халіфат|халіфата]] і [[Арабы|арабаў]]&lt;ref name=&quot;ODB&quot;&gt;{{citation | editor-first = Alexander | editor-last = Kazhdan | title = [[Оксфардскі слоўнік Візантыі|Oxford Dictionary of Byzantium]] | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 1991 | isbn = 978-0-19-504652-6 | pages=1483–1484|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 451 годзе мясцовае епіскапства было ўзведзена ў ранг [[Мітраполія|мітраполіі]] пад юрысдыкцыяй [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Усяленскага патрыярхата Канстанцінопаля]]&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kiminas|first=Demetrius|title=The Ecumenical Patriarchate|year=2009|publisher=Wildside Press LLC|isbn=978-1-4344-5876-6|url=https://books.google.com/books?id=QLWqXrW2X-8C&amp;pg=PA81|page=79|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Terezakis|first=Yorgos|title=Diocese of Nicomedia (Ottoman Period)|url=http://www.ehw.gr/l.aspx?id=8729|publisher=Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Азія|access-date=13 лістапада 2012|archive-date=2 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402124924/http://www.ehw.gr/l.aspx?id=8729|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У VIII стагоддзі імператар [[Канстанцін V|Канстанцін V Капранім]] некаторы час праводзіў тут свой двор, калі ў Канстанцінопалі ўспыхнула чума. З 840-х гадоў Нікамедыя была сталіцай фемы Аптыматаў, хоць да таго часу большая частка старога прыбярэжнага горада была закінута, і паселішча абмяжоўвалася цытадэллю на ўзгорку&lt;ref name=&quot;ODB&quot;/&gt;. У 1073 годзе да сцен падышлі [[Туркі-сельджукі|туркі-сельджукі]], якія змаглі ўзяць горад толькі ў 1078 годзе. У 1080-х гадах імператар [[Аляксей I Камнін]] вярнуў Нікамедыю, і яна служыла галоўнай ваеннай базай у кампаніях супраць сельджукаў, а падчас Першага і Другога [[Крыжовыя паходы|крыжовых паходаў]] там размяшчаліся лагеры крыжакоў.

[[Файл:Zeus Bithynia Nicomedia.jpg|міні|Статуя Юпітэра (Зеўса), знойдзеная ў Нікамедыі (цяпер у [[Стамбульскі археалагічны музей|Стамбульскім археалагічным музеі]]).]]
Горад быў ненадоўга ўтрыманы [[Лацінская імперыя|Лацінскай імперыяй]] пасля падзення Канстанцінопаля ў 1204 годзе. У 1206 годзе сенешаль Цьеры дэ Луа ператварыў царкву Святой Сафіі ў крэпасць, але пасля пастаянных набегаў імператара [[Нікейская імперыя|Нікейскай імперыі]] [[Феадор I Ласкарыс|Феадора I Ласкарыса]] лаціняне пагадзіліся эвакуіраваць Нікамедыю ў абмен на палонных&lt;ref&gt;[[Geoffrey de Villehardouin]], translated by M. R. B. Shaw, ''Joinville and Villehardouin: Chronicles of the Crusades'' (London: Penguin, 1963), pp. 147, 154–156&lt;/ref&gt;. Затым горад заставаўся пад кантролем [[Візантыйская імперыя|Візантыі]] яшчэ больш за стагоддзе, але пасля паразы візантыйцаў у Бафейскай бітве ў 1302 годзе яго існаванню пагражалі [[Асманская імперыя|туркі-асманы]]. Пасля блакады і аблог (у 1304 і 1330 гадах) горад быў канчаткова заваяваны ў 1337 годзе і перайменаваны ў [[Ізміт]]&lt;ref name=&quot;ODB&quot;/&gt;.

== Нікамедыйскія мучанікі ==
[[Файл:Чудо-Георгия-о-Змие-(икона).jpg|міні|Святы Георгій Пераможац.|злева]]
Нікамедыя таксама праславілася сваімі хрысціянскімі святымі, якіх называюць ''нікамедыйскімі'' (гэта традыцыйнае напісанне). Падчас аднаго з найбольш жорсткіх ганенняў на хрысціян пры Дыяклетыяне ў 303 годзе ў Нікамедыі быў абезгалоўлены хрысціянскі [[Велікамучанікі|велікамучанік]] [[Георгій Пераможац]]. Сярод іншых мучанікаў: [[Трафім Нікамедыйскі]], [[Наталля Нікамедыйская]], [[Адрыян і Наталля Нікамедыйскія]], [[Яўсевій Нікамедыйскі]], [[Ермалай Нікамедыйскі]], [[Анфім Нікамедыйскі]], [[Вавіла Нікамедыйскі]] і яго 84 вучні, святы велікамучанік [[Панцеляймон (велікамучанік)|Панцеляймон]] і многія іншыя (агульная колькасць пацярпелых вылічаецца тысячамі).

== Інфраструктура і рэшткі горада ==
[[Файл:Parti in bronzo di un carro romano, forse di uso trionfale, dalle rovine di una casa nicomedia in bitinia, III-IV secolo dc. 02.jpg|міні|Дэталі бронзавай рымскай калясніцы II ці III стагоддзя з Нікамедыі (цяпер у Нацыянальным археалагічным музеі Афін).|злева]]
[[Файл:Nicomedia Aqueduct, Izmit, Turkey (39171950052).jpg|міні|апраў|Рэшткі нікамедыйскага акведука ў Ізміце.]]
У часы імперыі Нікамедыя была касмапалітычным і камерцыйна квітнеючым горадам. Яна славілася багатым водазабеспячэннем з двух-трох акведукаў, адзін з якіх быў пабудаваны яшчэ ў эліністычны час. Сярод іншых грамадскіх аб'ектаў былі тэатр, вуліца з каланадай і форум. Галоўнай рэлігійнай святыняй быў храм [[Дэметра|Дэметры]]. Горад таксама актыўна прымаў афіцыйныя рымскія культы, меў храмы, прысвечаныя імператарам (напрыклад, [[Комад]]у), і храм Ромы.

Руіны старажытнай Нікамедыі пахаваны пад шчыльна населеным сучасным горадам [[Ізміт]], што значна абцяжарвае поўныя раскопкі. Да ўрбанізацыі XX стагоддзя можна было ўбачыць некаторыя руіны рымскай эпохі, у прыватнасці часткі ахоўных сцен і акведукаў. Таксама захаваліся падмуркі мармуровага німфеума II стагоддзя і вялікая цыстэрна. Землетрасенне 1999 года прывяло да значных адкрыццяў падчас расчысткі завалаў, уключаючы статуі [[Геракл|Геракла]], [[Афіна|Афіны]], [[Дыяклетыян|Дыяклетыяна]] і [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна]]&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.hurriyetdailynews.com/ancient-underground-city-in-izmit-excites-archaeology-world--96000| title=Ancient underground city in izmit excites archaeology world| publisher=Hürriyet Daily News| date=2016-03-04| access-date=2018-01-14| archive-date=2018-01-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20180115184548/http://www.hurriyetdailynews.com/ancient-underground-city-in-izmit-excites-archaeology-world--96000| url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У наступныя гады былі праведзены раскопкі Палаца Дыяклетыяна і рымскага тэатра пад кіраўніцтвам [[Музей Каджаэлі|Музея Каджаэлі]].

&lt;gallery&gt;
File:S. Pantaleon from Nicomedian catacomb (10-11 c., GIM) by shakko.jpg|Святы Панцеляймон з нікамедыйскай катакомбы (X–XI ст.).
File:Arrian7.jpg|Рымскі гісторык [[Арыян (гісторык)|Арыян]].
File:Istanbul - Museo archeol. - Diocleziano (284-305 d.C.) - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg|Бюст Дыяклетыяна, знойдзены ў Нікамедыі (цяпер у [[Стамбульскі археалагічны музей|Стамбульскім археалагічным музеі]]).
File:Licinius gold multiple CdM Beistegui 232 (cropped).jpg|Залаты медальён з выявай Ліцынія, вычаканены ў Нікамедыі ў 321–322 гг.
File:Saint_Barbara_(National_Gallery_of_Slovenia,_copy_of_church_fresco_from_1453).jpg|[[Варвара Іліёпальская|Святая Варвара]].
&lt;/gallery&gt;

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Дыяклетыян]] (каля 244–311) — рымскі імператар.
* [[Арыян (гісторык)|Арыян]] (каля 86–160) — грэчаскі гісторык і філосаф.
* [[Святы Георгій]] (пам. 303) — хрысціянскі мучанік.
* [[Варвара Іліёпальская|Варвара Нікамедыйская]] (III ст.) — хрысціянская мучаніца.
* [[Панцеляймон|Панцеляймон Нікамедыйскі]] (пам. 305) — хрысціянскі мучанік і лекар.
* [[Адрыян і Наталля|Адрыян Нікамедыйскі]] (пам. 306) — мучанік.
* [[Анфім Нікамедыйскі]] (пам. 303 або 311–312) — епіскап і мучанік.
* [[Міхаіл Псел]] (каля 1017–1078) — грэчаскі пісьменнік і філосаф.

== Гл. таксама ==
* [[Нікея]] — іншы буйны антычны горад у Віфініі.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Κλεώνυμος καί Παπαδοπυος. ''Βιθυνικα''. 1867.
* Cuenet V. ''Turquie d’Asie''. Paris, 1894.
* Perrot et Delbet. Exploration archéologique de la Galatie.
* Texier C. ''Asie mineure''. Paris, 1839.
* {{ПЭ|2566234|Никомедия|50|709-712|Попов И. Н.}}
* {{кніга | прозвішча = Grant | імя = Michel | загаловак = Gli imperatori romani, storia e segreti | месца = Roma | год = 1984 | ISBN = 88-541-0202-4 | мова = en }}
* {{кніга | прозвішча = Mazzarino | імя = Santo | загаловак = L'impero romano | месца = Bari | год = 1973 | ISBN = 88-420-2377-9 }}
* {{кніга | прозвішча = Southern | імя = Pat | загаловак = The Roman Empire: from Severus to Constantine | месца = Лондан &amp; New York | год = 2001 | ISBN = 0-415-23944-3 | мова = en }}


== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Турцыі]]
[[Катэгорыя:Гарады Візантыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Віфініі]]
[[Катэгорыя:Каджаэлі]]
[[Катэгорыя:Мітрыдатавы войны]]
[[Катэгорыя:Былыя сталіцы]]</text>
      <sha1>pr5j62y31tv7xu39pdottpm4oqryl0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807953</id>
    <redirect title="Нікамедыя" />
    <revision>
      <id>5142954</id>
      <timestamp>2026-05-18T07:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Нікамедыя]]</comment>
      <origin>5142954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="qs7s9q4egwq4wbgc7puumo5n2ue2dou" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Нікамедыя]]</text>
      <sha1>qs7s9q4egwq4wbgc7puumo5n2ue2dou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўсевій Кесарыйскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807954</id>
    <revision>
      <id>5142956</id>
      <timestamp>2026-05-18T07:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — [[:ru:Евсевий Кесарийский]], [[:en:Eusebius]]</comment>
      <origin>5142956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58328" sha1="bcyva4uo95oe8rv4b35b9ebf594tb92" xml:space="preserve">{{Святы
|імя                       = Яўсевій Кесарыйскі
|арыгінал імя              = {{lang-el|Εὐσέβιος τῆς Καισαρείας}}
|пол                       = мужчынскі
|тып                       = 
 |выява                    = Eusebius of Caesarea Rabbula Gospels Icon.jpg
 |шырыня                   = 
 |апісанне выявы           = Партрэт Яўсевія Кесарыйскага з сірыйскага Евангелля Рабулы (VI стагоддзе).
|імя ў міру                = 
|манаскае імя              = 
 |дата нараджэння          = паміж 260 і 265
 |месца нараджэння         = {{Месца нараджэння|Кесарыя Палесцінская}}, [[Сірыя Палесцінская]], [[Рымская імперыя]]
 |дата смерці              = 30 мая [[339]] або [[340]]
 |месца смерці             = {{Месца смерці|Кесарыя Палесцінская}}, Сірыя Палесцінская, Рымская імперыя
|шануецца                  = [[Каталіцкая царква]]&lt;br/&gt;[[Старажытныя ўсходнія цэрквы|Старажытныя ўсходнія праваслаўныя цэрквы]]&lt;ref&gt;«Царкоўны гісторык і мітрапаліт Кесарыйскі на працягу дваццаці пяці гадоў уключаны ў спіс сірыйскіх мучанікаў і тых, хто ручаўся за праўдзівую веру (Wace &amp; Piercy, 1999)» (з кнігі Cor-Episcopo K. Mani Rajan 'Martyrs, Saints, and Prelates of the Syriac Orthodox Church Volume 2' апублікаванай ў 2012 годзе на сайце http://rajanachen.com/download-english-books/).&lt;/ref&gt;
|услаўлены                 = 
|беатыфікаваны             = 
|кананізаваны              = 
|у ліку                    = 
|дзень памяці              = {{Спіс без маркёраў|30 мая (старажытная Сірыйская і Рымска-каталіцкая царква)&lt;ref&gt;Паказана ў Сірыйскім мартыралогу 411 года, перакладзеным Уільямам Райтам у 1866 годзе, дзе пад 30 мая значыцца «Памяць Яўсевія, епіскапа Палесціны» (стар. 427), і ў прадмове Райт пацвярджае, што гэта «Яўсевій Кесарыйскі» (стар. 45). https://archive.org/details/WrightAnAncientSyrianMartyrology/page/n1/mode/2up&lt;/ref&gt; |29 лютага (Сірыйская праваслаўная царква)&lt;ref&gt;«Яго памяць адзначаецца 29 лютага» (з кнігі Cor-Episcopo K. Mani Rajan 'Martyrs, Saints, and Prelates of the Syriac Orthodox Church Volume 2' апублікаванай ў 2012 годзе на сайце http://rajanachen.com/download-english-books/).&lt;/ref&gt; |21 чэрвеня (Рымска-каталіцкая царква; скасавана [[Грыгорый XIII|Папам Грыгорыем XIII]])&lt;ref&gt;Епіскап Д. Б. Лайтфут піша ў сваім артыкуле пра св. Яўсевія ў «Слоўніку хрысціянскай біяграфіі і літаратуры да канца шостага стагоддзя нашай эры» (1911) Генры Уэйса, што хаця «ў самім Рымскім мартыралогу ён захоўваў сваё месца стагоддзямі», падчас «перагляду гэтага мартыралога пры Грыгорыі XIII яго імя было выкраслена, а замест яго быў упісаны Яўсевій Самасацкі праз памылковае меркаванне, што Кесарыя была заменена Самасатай памылкова» (стар. 536).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Шматлікія згадкі гэтага дня як свята св. Яўсевія ў шматлікіх рымска-каталіцкіх мартыралогах і лекцыянарыях, як запісаў Анры Валуа (Валезій) у сваіх «Сведчаннях старажытных на карысць Яўсевія», перакладзеных Філіпам Шафам. https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.iv.html&lt;/ref&gt;}}
|заступнік                 = 
|галоўная святыня          = 
|атрыбуты                  = 
|дэкананізаваны            = 
|працы                     = «[[Царкоўная гісторыя (Яўсевій)|Царкоўная гісторыя]]», «Аб жыцці Памфіла», «Хроніка», «Аб мучаніках Палесціны», «Жыццё Канстанціна»
|падзвіжніцтва             = 
|вікісховішча              = Eusebius of Caesarea
}}

'''Яўсе́вій Кесары́йскі''' ({{lang-el|Εὐσέβιος τῆς Καισαρείας}}) або '''Яўсе́вій Памфі́л''' ({{lang-el|Εὐσέβιος τοῦ Παμφίλου}}; каля паміж 260 і 265 — 30 мая [[339]] або [[340]]{{sfn|Шафф|2011|с=571}}&lt;ref&gt;{{ПЭ|187357|Евсевий|17|252-267|Свящ. Алексий Ястребов|ref=Ястребов}}&lt;/ref&gt;) — [[Старажытная Грэцыя|грэчаскі]] царкоўны гісторык, [[Тэалогія|багаслоў]], палеміст і экзегет. З'яўляецца аўтарам самага старажытнага гістарычнага твора па гісторыі [[Хрысціянская царква|хрысціянскай царквы]] (працу на падобную тэму да яго склаў у II стагоддзі [[Гегесіп (хрысціянскі аўтар)|Егесіп]], але ад яе захавалася толькі назва), за што часта называецца «бацькам царкоўнай гісторыі». Разам з [[Памфіл (мучанік)|Памфілам]] лічыцца адным з самых адукаваных хрысціян у перыяд [[Позняя антычнасць|позняй антычнасці]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cQW0ACdLn6kC|title=The Story of Christianity: Volume 1: The Early Church to the Dawn of the Reformation|last=Gonzalez|first=Justo L.|date=2010-08-10|publisher=Zondervan|isbn=978-0-06-185588-7|pages=149–150|language=en}}&lt;/ref&gt;. З 314 года быў [[Епіскап|епіскапам]] [[Кесарыя Палесцінская|Кесарыі Палесцінскай]].

Акрамя «Царкоўнай гісторыі», да значных прац Яўсевія належаць «Евангельская падрыхтоўка», «Евангельскі доказ» і «Анамастыкон» (ранні геаграфічны слоўнік месцаў у [[Святая зямля|Святой Зямлі]], згаданых у [[Біблія|Бібліі]]). Ён таксама стварыў біяграфічную працу пра свайго сябра і заступніка, рымскага імператара [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна I Вялікага]]. 

== Крыніцы і ранняе жыццё ==
Аб жыцці Яўсевія вядома няшмат. Яго пераемнік на Кесарыйскай кафедры Акакій напісаў «Жыццё Яўсевія», працу, якая з таго часу была страчана. Збор твораў Яўсевія, які дайшоў да нашых дзён, верагодна, уяўляе толькі малую частку яго агульнай спадчыны. Акрамя згадак у яго ўласных творах, асноўнымі крыніцамі з'яўляюцца царкоўныя гісторыкі V стагоддзя [[Сакрат Схаластык]], Сазамен і [[Феадарыт Кірскі]], а таксама хрысціянскі аўтар IV стагоддзя [[Еранім Стрыдонскі]]. Таксама ёсць розныя звесткі пра яго дзейнасць у працах яго сучаснікаў Афанасія, Арыя, Яўсевія Нікамедыйскага і Аляксандра Александрыйскага. Вучань Яўсевія, Яўсевій Эмескі, дае некаторую дадатковую інфармацыю&lt;ref&gt;Wallace-Hadrill, 11.&lt;/ref&gt;.

Яўсевій нарадзіўся каля 260 або 265 года, хутчэй за ўсё, у Палесціне (магчыма, у самой [[Кесарыя Палесцінская|Кесарыі Палесцінскай]] або яе ваколіцах)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LGDjJK-JeSwC|title=Constantine and Eusebius|last=Barnes|first=Timothy David|date=1981|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-16531-1|pages=277|language=en|quote=&quot;Between 260-265 birth of Eusebius&quot;}}&lt;/ref&gt;. Пра яго бацькоў нічога не вядома. Невядома і тое, ці нарадзіўся ён у хрысціянскай сям'і, ці звярнуўся ў хрысціянства пазней{{sfn|Гонсалес|2015|с=123}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Eusebius of Caesarea|url=https://www.newadvent.org/cathen/05617b.htm|website=www.newadvent.org|access-date=2020-05-29|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Ён быў ахрышчаны і атрымаў адукацыю ў горадзе, і жыў у Палесціне ў 296 годзе, калі армія Дыяклетыяна праходзіла праз рэгіён (у «Жыцці Канстанціна» Яўсевій успамінае, як бачыў Канстанціна, які падарожнічаў з войскам)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Wallace-Hadrill, 12, citing Socrates, ''Historia Ecclesiastica'' 1.8; Theodoret, ''Historia Ecclesiastica'' 1.11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wallace-Hadrill, 12, citing ''Vita Constantini'' 1.19.&lt;/ref&gt;. Яўсевій быў высвечаны ў прэсвітары Агапіем Кесарыйскім&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;. 

[[Файл:Eusebius of Caesarea Armenian Gospel Icon.png|міні|апраў|Абраз святога Яўсевія Кесарыйскага з сярэднявечнага армянскага манускрыпта з [[Ісфахан]]а, Персія.]]
Дзякуючы дзейнасці багаслова [[Арыген]]а (185/6–254) і школе яго паслядоўніка [[Памфіл (мучанік)|Памфіла]] (канец III ст. – 309), Кесарыя стала цэнтрам хрысціянскага навучання. Арыген сабраў значную колькасць інфармацыі пра тое, якія цэрквы выкарыстоўвалі якія Евангеллі ў дачыненні да тэкстаў, якія ў выніку ўвайшлі ў [[Новы Запавет]]. Інфармацыя, выкарыстаная для стварэння Велікоднага паслання канца IV стагоддзя, якое вызначыла прынятыя хрысціянскія тэксты, верагодна, грунтавалася на «[[Царкоўная гісторыя (Яўсевій)|Царкоўнай гісторыі]]» Яўсевія. 

На смяротным одры Арыген завяшчаў сваю прыватную бібліятэку хрысціянскай супольнасці горада&lt;ref&gt;Quasten, 3.309.&lt;/ref&gt;. Разам з кнігамі яго апекуна Амвросія Александрыйскага, бібліятэка Арыгена (якая ўключала арыгінальныя рукапісы яго прац) стала асновай калекцыі, створанай Памфілам{{Заўвага|Памфіл мог атрымаць не ўсе працы Арыгена. Напрыклад, тэкст каментарыя Арыгена да Ісаі ў бібліятэцы абрываўся на 30:6, у той час як арыгінальны каментарый, як кажуць, займаў трыццаць тамоў&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 333 n. 114, citing Eusebius, ''HE'' 6.32.1; ''In Is''. pp. 195.20–21 Ziegler.&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref&gt;Eusebius, ''Historia Ecclesiastica'' 6.32.3–4; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 93; idem., &quot;Eusebius of Caesarea&quot;, 2 col. 2.&lt;/ref&gt;. Памфіл таксама кіраваў школай, падобнай да школы Арыгена (або, магчыма, яе аднаўленнем)&lt;ref&gt;Kofsky, 12, citing Eusebius, ''Historia Ecclesiastica'' 7.32.25. On Origen's school, see: Gregory, ''Oratio Panegyrica''; Kofsky, 12–13.&lt;/ref&gt;. Ён сабраў велізарную калекцыю Біблій «з усіх частак свету», і Яўсевій моцна захапіўся багаслоўем Арыгена дзякуючы ўплыву свайго настаўніка&lt;ref&gt;Quasten, 3.309–10.&lt;/ref&gt;. Самі Памфіл і Яўсевій не ведалі Арыгена асабіста, але Памфіл, хутчэй за ўсё, пераняў арыгенісцкія ідэі падчас вучобы ў Піерыя ў Александрыі&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 93, 95.&lt;/ref&gt;.

Неўзабаве пасля таго, як Памфіл пасяліўся ў Кесарыі (каля 280-х гадоў), ён пачаў вучыць Яўсевія, якому тады было каля 20-25 гадоў&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 94.&lt;/ref&gt;. З-за блізкіх адносін са сваім настаўнікам Яўсевія часам называлі ''Eusebius Pamphili'' («Яўсевій, сын Памфіла», або «Яўсевій Памфілаў»){{Заўвага|Існуюць тры інтэрпрэтацыі гэтага тэрміна: (1) што Яўсевій быў «духоўным сынам», або любімым вучнем Памфіла;&lt;ref&gt;Quasten, 3.310.&lt;/ref&gt; (2) што Яўсевій быў літаральна ўсыноўлены Памфілам;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; і (3) што Яўсевій быў біялагічным сынам Памфіла. Трэцяе тлумачэнне найменш папулярнае сярод навукоўцаў. Гэтае імя таксама магло азначаць, што Яўсевій стаў спадчыннікам Памфіла&lt;ref&gt;Wallace-Hadrill, 11–12.&lt;/ref&gt;.}}. Разам яны вялі агульную гаспадарку і напісалі некалькі кніг, большасць з якіх не захавалася. Яўсевій пачаў дапамагаць майстру ў пашырэнні калекцый бібліятэкі і стварэнні даведнікаў (напрыклад, «Зборнік старажытных мучаніцтваў»). Памфіл, Яўсевій і іх вучні таксама займаліся крытыкай біблейскіх тэкстаў і рэдагаваннем манускрыптаў са сваёй бібліятэкі, што зрабіла іх тэксты Септуагінты вельмі папулярнымі ў Сірыі і Палесціне&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;. 

У 290-х гадах Яўсевій пачаў працу над сваім найважнейшым творам, «Царкоўнай гісторыяй», які апісваў гісторыю Царквы ад часоў апосталаў да часоў самога аўтара. У гэты ж час ён працаваў над «Хронікай» — універсальным календаром падзей ад Стварэння свету. Першыя выданні гэтых прац былі завершаны да 300 года&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 277; Wallace-Hadrill, 12–13.&lt;/ref&gt;. 

У 309 годзе падчас ганенняў на хрысціян пры імператары Дыяклетыяне Памфіл пасля двухгадовага зняволення загінуў як мучанік. Яўсевій пакінуў Кесарыю і накіраваўся ў [[Цір]], а затым у [[Егіпет]], дзе быў відавочцам жорсткіх рэпрэсій. Неўзабаве ён сам быў заключаны ў турму, але праз кароткі час яго вызвалілі{{sfn|Шафф|2011|с=571}}. Падчас гэтых ганенняў Яўсевій змог захаваць кнігі Кесарыйскай бібліятэкі і ўзбагаціў яе новымі рукапісамі. Хоць бібліятэка не ацалела да больш позняга часу, шматлікія каштоўныя ўрыўкі з несахаваных твораў хрысціянскай літаратуры захаваліся ў саміх творах Яўсевія. У гэты ж перыяд ён склаў пяцітомнік «Абарона Арыгена», да якога пасля смерці Памфіла дадаў шосты том і завяршыў сваю «Царкоўную гісторыю»{{sfn|Гонсалес|2015|с=124}}.

== Епіскап Кесарыйскі ==
У 311 годзе ганенні скончыліся, і Яўсевій вярнуўся ў Кесарыю, дзе неўзабаве (каля 313—314 гадоў) быў абраны епіскапам, стаўшы пераемнікам Агапія. Дыяцэз Яўсевія займаў усю Палесціну. Яму давялося збіраць рассеяную ганеннямі царкву і выконваць адміністрацыйныя абавязкі{{sfn|Гонсалес|2015|с=124—125}}.

[[Файл:Eusebius Ethiopian Icon.png|міні|апраў|Яўсевій Кесарыйскі (справа) намаляваны як святы ў кнізе Евангелляў з манастыра Амба Гешэн (Эфіопія).]]
Калі ў 318 годзе разгарэлася спрэчка вакол ідэй [[Арый|Арыя]] (які быў адлучаны ад царквы Аляксандрам Александрыйскім), Яўсевій заняў хутчэй нейтральную пазіцыю і ў пэўнай ступені сімпатызаваў Арыю. З-за гэтага некаторыя сучаснікі нават абвінавачвалі яго ў ерасі{{Заўвага|Сярод антычных і сярэдневяковых аўтараў так лічылі Іларый Піктавійскі, Еранім Стрыдонскі і Феадарыт Кірскі. На [[Другі Нікейскі сабор|Другім Нікейскім саборы]] ў 787 годзе Яўсевій быў асуджаны як арыянін і ерэтык. З іншага боку, Сакрат Схаластык, Папы Геласій і Пелагій II, а таксама некаторыя даследчыкі Новага часу абаранялі Яўсевія як артадокса. [[Афанасій Вялікі]] ніколі не абвінавачваў яго ў адступніцтве ад нікейскай веры, хаця і прызнаваў, што да сабора Яўсевій быў прыхільнікам Арыя. Доктар Сэмюэль Лі пасля дэталёвага аналізу прац Яўсевія прыйшоў да высновы, што «Яўсевій не быў арыянінам; таксама дадзеныя даказваюць, што ён не быў паўарыянінам; і ён ні ў якім разе не падзяляў памылак Арыгена, якія так беспадстаўна прыпісваліся яму Фоціем»{{sfn|Шафф|2011|с=572}}.}}. Епіскапскі сабор у Кесарыі прызнаў Арыя невінаватым&lt;ref&gt;{{cite book|last=Vermes|first=Geza|title=Christian Beginnings from Nazareth to Nicea|date=2012|publisher=Allen Lane the Penguin Press|page=228|lang=en}}&lt;/ref&gt;. 

Яўсевій карыстаўся прыхільнасцю імператара Канстанціна Вялікага. Дзякуючы гэтаму ў 325 годзе яму было даручана прадставіць сімвал веры сваёй царквы на [[Першы Нікейскі сабор|Першым Нікейскім саборы]], на якім прысутнічалі 318 дэлегатаў&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Walker|first=Williston|url=https://books.google.com/books?id=JNH-yAEACAAJ|title=A History of the Christian Church|date=1959|publisher=Scribner|pages=108|language=en}}&lt;/ref&gt;. У сваім праекце Яўсевій імкнуўся пазбегнуць катэгарычнага рашэння пытання, выказваючыся ў агульных тэрмінах, часткова спрыяльных арыянству. Аднак сабор прыняў іншы варыянт з выкарыстаннем тэрміна «адзінасутны» ({{lang-grc|ὁμοούσιος}}), якога Яўсевій пазбягаў&lt;ref&gt;Bruce L. Shelley, ''Church History in Plain Language,'' (2nd ed. Dallas, Texas: Word Publishing, 1995.), p.102.&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на гэта, ён падпісаў канчатковы [[Нікейскі сімвал веры]], ніколі ад яго не адмаўляўся і рэкамендаваў сваёй пастве. У пасланні да кесарыйскай царквы ён патлумачыў, што падпісаў сімвал сабора дзеля захавання міру ў Царкве, але працягвае інтэрпрэтаваць яго ў духу старога сімвала Кесарыйскай царквы.

У 331 годзе, пасля зняцця патрыярха Антыяхійскага [[Яўстафій Антыяхійскі|Яўстафія]] (які жорстка крытыкаваў арыгенізм і абвінавачваў Яўсевія ў адхіленні ад нікейскай веры), Яўсевію прапанавалі ўзначаліць Антыяхійскі патрыярхат. Аднак ён адмовіўся, аддаючы перавагу літаратурнай дзейнасці{{sfn|Шафф|2011|с=571—572}}. 

У 334 годзе Афанасій Вялікі (магутны апанент арыянства) быў выкліканы на сабор у Кесарыі, але адмовіўся прысутнічаць. У наступным, 335 годзе, Афанасія зноў выклікалі на [[Цірскі сабор (335)|Цірскі сабор]], старшынёй якога быў прызначаны Яўсевій. Прадбачачы вынік, Афанасій адправіўся ў Канстанцінопаль да імператара. Канстанцін выклікаў епіскапаў да свайго двара (сярод якіх быў і Яўсевій). У выніку сабора Афанасій быў адхілены і ў канцы 335 года адпраўлены ў выгнанне.

Яўсевій быў сябрам і адным з прыдворных багасловаў імператара Канстанціна Вялікага. Імператар часта прыслухоўваўся да яго парад, запрашаў яго да стала, слухаў яго пропаведзі і даручыў яму нагляд за копіямі Свяшчэннага Пісання ў Канстанцінопалі. У 336 годзе, падчас святкавання 30-й гадавіны кіравання Канстанціна, Яўсевій вымавіў [[Панегірык|панегірык]], поўны гіпербал у адрас імператара. Пасля смерці Канстанціна ў 337 годзе Яўсевій напісаў твор «Жыццё Канстанціна», які з'яўляецца важнай гістарычнай крыніцай дзякуючы сведчанням відавочцаў і выкарыстанню першакрыніц, хоць і мае ярка выражаны панегірычны характар, часта замоўчваючы пра недахопы і злачынствы імператара&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KchhO8KEy3cC&amp;q=%22Life+of+Constantine%22|title=Eusebius' Life of Constantine|publisher=Clarendon Press|year=1999|isbn=978-0-19-158847-1|editor-last=Cameron|editor-first=Averil|editor-link=Averil Cameron|series=Clarendon Ancient History|location=Oxford|language=en|editor-last2=Hall|editor-first2=Stuart G.}}&lt;/ref&gt;.

Яўсевій памёр 30 мая 339 або 340 года, застаючыся да самай смерці епіскапам Кесарыі Палесцінскай{{sfn|Шафф|2011|с=571}}.

== Працы ==
[[Файл:Armenian translation of Eusebius Chronicon.jpg|міні|апраў|220px|Армянскі пераклад «Хронікі». Рукапіс XIII стагоддзя.]]
З шырокай літаратурнай спадчыны Яўсевія (усе свае творы ён пісаў па-[[Дыялекты старажытнагрэчаскай мовы|грэчаску]]) захавалася адносна вялікая частка. Нягледзячы на падазрэнні ў арыянстве, Яўсевій стаў незаменным дзякуючы свайму аўтарскаму метаду: яго ўсёабдымныя і дбайныя вытрымкі з першакрыніц пазбавілі яго пераемнікаў ад карпатлівай працы арыгінальных даследаванняў. Такім чынам, многія дакументы захаваліся менавіта дзякуючы цытатам Яўсевія, у той час як іх арыгіналы былі б страчаны.

Літаратурныя творы Яўсевія ў цэлым адлюстроўваюць яго жыццёвы шлях. Спачатку ён займаўся біблейскай крытыкай пад уплывам Памфіла і, імаверна, Даратэя Тырскага са школы Антыёхіі. Пазней, падчас ганенняў Дыяклетыяна і Галерыя, яго ўвага пераключылася на мучанікаў яго часу і мінулага. Гэта прывяло да стварэння гісторыі ўсёй Царквы, а ўрэшце і гісторыі свету, якую ён успрымаў як падрыхтоўку да царкоўнай гісторыі. У перыяд арыянскіх спрэчак на першы план выйшлі дагматычныя пытанні. Пасля прызнання хрысціянства дзяржавай з'явіліся новыя праблемы — неабходнасць у апалогіях новага тыпу. Урэшце, Яўсевій пісаў хвалебныя прамовы ў гонар Канстанціна. Да ўсяго гэтага варта дадаць шматлікія творы рознага характару — прамовы, лісты і экзегетычныя творы, уключаючы важны трактат аб біблейскай геаграфіі («Анамастыкон»).

=== Біблейская крытыка ===
[[Файл:Eusebius Ethiopian icon.jpg|міні|апраў|Яўсевій перад сваімі «Канонамі» ў старажытных Евангеллях Гарымы (Эфіопія).]]
Памфіл і Яўсевій займаліся тэксталагічнай крытыкай тэксту Септуагінты Старога Запавету і асабліва Новага Запавету. Верагодна, яны падрыхтавалі выданне Септуагінты, заснаванае на «Гексаплах» Арыгена, якое, паводле Ераніма, цыркулявала ў іх рэдакцыі. 

Для больш зручнага агляду матэрыялу чатырох Евангелістаў Яўсевій падзяліў сваё выданне Новага Запавету на параграфы (так званыя Каноны Яўсевія) і стварыў сінаптычную табліцу, каб было прасцей знаходзіць перыкопы, якія супадаюць у розных Евангеллях. Гэтыя табліцы выкарыстоўваліся на працягу ўсяго Сярэднявечча, і іх ілюмінаваныя версіі з'яўляюцца важнымі для вывучэння ранняга сярэдневяковага мастацтва, бо часта гэта найбольш багата аздобленыя старонкі многіх Евангелічных кніг. Яўсевій падрабязна апісаў, як карыстацца яго канонамі, у сваім пасланні «Epistula ad Carpianum».

=== Гістарычныя працы ===
* '''«Хроніка»''' ({{lang-grc|Παντοδαπὴ Ἱστορία}}) — сусветная гісторыя ад стварэння свету да 20-га года кіравання Канстанціна (325 год). Праца падзелена на дзве часткі. Першая («Хранаграфія») дае кароткі агляд сусветнай гісторыі на аснове крыніц, згрупаваных па нацыях. Значную частку інфармацыі для гэтага тома Яўсевій запазычыў з «Хранаграфіі» [[Юлій Афрыкан|Юлія Афрыкана]]{{sfn|Шафф|2011|с=574}}. Другая частка («Каноны») утрымлівае сінхранізм гістарычнага матэрыялу ў паралельных калонках, што ўяўляе сабой эквівалент паралельнай храналагічнай шкалы&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 112.&lt;/ref&gt;. Праца ў цэлым не захавалася ў арыгінальным грэчаскім тэксце, але можа быць рэканструявана з прац пазнейшых візантыйскіх хранографаў (асабліва Георгія Сінкела). Табліцы другой часткі цалкам захаваліся ў лацінскім перакладзе Ераніма, і абедзве часткі існуюць у армянскім перакладзе&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 112–13, 340 n. 58.&lt;/ref&gt;.
* '''«Царкоўная гісторыя»''' ({{lang-grc|Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία}}) — другая пасля Егесіпа (і першая захаваная) гісторыя Хрысціянскай Царквы як храналагічна ўпарадкаванага аповеду ад часоў апосталаў да ўласнай эпохі аўтара (324 год)&lt;ref&gt;{{Citation | first = Glenn F. | last = Chesnut | title = The First Christian Histories: Eusebius, Socrates, Sozomen, Theodoret, and Evagrius | year = 1986 | chapter = Introduction}}&lt;/ref&gt;. Яўсевій выкарыстаў не толькі галоўныя царкоўныя бібліятэкі, але і дзяржаўныя архівы. Нягледзячы на пэўныя пытанні да дакладнасці і аб'ектыўнасці, праца застаецца важнай крыніцай па ранняй Царкве дзякуючы доступу Яўсевія да матэрыялаў, якія цяпер страчаны&lt;ref&gt;{{Citation | first = Paul L. | last = Maier | title = Eusebius: The Church History – Translation and Commentary by Paul L. Maier | year = 2007 | page = 9 and 16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | url = http://www.newadvent.org/cathen/07365a.htm | title = Catholic Encyclopedia | contribution = Ecclesiastical History | publisher = New Advent}}&lt;/ref&gt;. 
* '''«Жыццё Канстанціна»''' (''Vita Constantini'') — біяграфія імператара Канстанціна, якая з'яўляецца панегірыкам, з-за чаго яе стыль і выбар фактаў вызначаюцца мэтай стварэння, што робіць яе неадэкватнай у якасці працягу «Царкоўнай гісторыі». Сакрат Схаластык крытыкаваў гэтую працу, адзначаючы, што Яўсевій «быў больш сканцэнтраваны на рытарычнай дасканаласці свайго твора і ўхваленні імператара, чым на дакладным выкладанні фактаў». Праца засталася незавершанай на момант смерці Яўсевія. 
* '''Малыя гістарычныя працы''' ўключаюць зборнікі мучаніцтваў (часткова захаваліся), «Жыццё Памфіла» (захаваўся толькі фрагмент) і працу аб мучаніках Палесціны падчас ганенняў Дыяклетыяна (складзена пасля 311 года).

=== Апалагетычныя і дагматычныя працы ===
* '''«Абарона Арыгена»''' — першыя пяць кніг якой напісаў Памфіл у турме з дапамогай Яўсевія. Яўсевій дадаў шостую кнігу пасля смерці Памфіла. Захаваўся толькі лацінскі пераклад першай кнігі, зроблены Руфінам Аквілейскім.
* '''«Супраць Гіерокла»''' — трактат супраць рымскага губернатара, у якім Яўсевій абвяргаў усхваленне Гіероклам Апалонія Тыянскага. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гэты трактат быў напісаны кімсьці іншым, а не Яўсевіем Кесарыйскім&lt;ref&gt;Thomas Hagg, &quot;Hierocles the Lover of Truth and Eusebius the Sophist,&quot; SO 67 (1992): 138–50&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aaron Johnson, &quot;The Author of the Against Hierocles: A Response to Borzì and Jones,&quot; JTS 64 (2013): 574–594)&lt;/ref&gt;.
* '''«Евангельская падрыхтоўка»''' (''Praeparatio evangelica'') — праца ў 15 тамах, якая спрабуе даказаць перавагу хрысціянства над любой паганскай рэлігіяй і філасофіяй. Твор лічыўся ўвядзеннем у хрысціянства для паганцаў і багаты цытатамі з гісторыкаў і філосафаў, працы якіх нідзе больш не захаваліся (напрыклад, пераклад Піронам будыйскіх трох прыкмет існавання).
* '''«Евангельскі доказ»''' (''Demonstratio evangelica'') — шчыльна звязаны з папярэднім творам і першапачаткова складаўся з 20 кніг (захаваліся 10 цалкам і фрагмент 15-й), разглядае Асобу Ісуса Хрыста.
* '''«Прарочыя вытрымкі»''' (''Eclogae propheticae'') — абмяркоўвае месіянскія тэксты Свяшчэннага Пісання.
* '''«Аб Багаяўленні»''' (''Peri theophaneias'') — трактат аб уцелаўленні чароўнага Логаса, які ў многім супадае з «Евангельскім доказам». Захаваўся ў сірыйскім перакладзе V стагоддзя.
* '''«Супраць Маркела»''' — палемічны трактат супраць Маркела Анкарскага (каля 337 года) і дапаўненне да яго «Царкоўнае багаслоўе», дзе Яўсевій абараняў нікейскае вучэнне пра Логас.

=== Экзегетычныя і іншыя працы ===
Экзегетычныя працы Яўсевія дайшлі да нас у пашкоджаным выглядзе, у асноўным праз цытаты ў візантыйскіх каментарыях. Сярод іх: каментарый на Псалмы, каментарый на Ісаю (знойдзены ў Фларэнцыі ў пачатку XX стагоддзя) і фрагменты каментарыяў на Пасланні да Рымлянаў і Карынфян. Яўсевій таксама напісаў працу «Аб супярэчнасцях Евангелляў» (''Quaestiones ad Stephanum et Marinum''), закліканую ўзгадніць розныя евангельскія паведамленні&lt;ref&gt;{{cite book|title=Eusebius of Caesarea: Gospel Problems and Solutions (Ancient Texts in Translation): Roger Pearse, David J Miller, Adam C McCollum: 9780956654014: Amazon.com: Books |date= 2010-03-06|isbn = 978-0956654014|last1 = Caesaea|first1 = Eusebius of|last2= Miller|first2= David J. D.|last3= McCollum|first3= Adam C.|last4= Downer|first4= Carol|last5= Zamagni|first5= Claudio|publisher= Chieftain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Georg Graf, ''Geschichte der christlichen arabischen Literatur'' vol. 1&lt;/ref&gt;. 

Яўсевій таксама напісаў трактаты па біблейскай гісторыі, якія не захаваліся (пра грэчаскія эквіваленты яўрэйскіх імёнаў; апісанне старой Іўдзеі са стратай 10 каленаў; план Іерусаліма і Храма Саламона). Большасць яго прамоў і лістоў страчана, за выключэннем некаторых фрагментаў і асобных прамоў (напрыклад, на 30-годдзе кіравання Канстанціна).

== Багаслоўе і дактрына ==
У дагматычным плане погляды Яўсевія блізкія да Арыгена. Як і Арыген, ён зыходзіў з фундаментальнай ідэі абсалютнай суверэннасці Бога. Бог з'яўляецца прычынай усіх істот і крыніцай усяго дабра, жыцця і цноты. Бог паслаў Хрыста ў свет, каб свет мог далучыцца да дабротаў, якія заключаюцца ў сутнасці Бога. Яўсевій выразна адрознівае Сына ад Айца гэтак жа, як прамень адрозніваецца ад свайго крыніцы — Сонца&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eusebius of Caesarea {{!}} Biography {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-03-12 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt;. 

Яўсевій лічыў, што людзі становяцца грэшнікамі па сваім уласным свабодным выбары, а не па неабходнасці сваёй прыроды. Ён пісаў: 
{{цытата|Кожная рацыянальная душа ад прыроды мае добрую свабоду волі, створаную для выбару таго, што добра. Але калі чалавек дзейнічае няправільна, прыроду вінаваціць нельга; бо тое, што няправільна, адбываецца не паводле прыроды, а насуперак прыродзе, з'яўляючыся справай выбару, а не прыроды.&lt;ref&gt;The Christian Examiner, Volume One, published by James Miller, 1824 Edition, p. 66&lt;/ref&gt;}}

У чэрвені 2002 года ў часопісе ''Church History'' П'ер Франка Беатрычэ паведаміў, што Яўсевій сведчыў пра тое, што слова «homoousios» (адзінасутны) было ўключана ў Нікейскі сімвал веры «выключна па асабістым загадзе Канстанціна»&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Beatrice|first=Pier Franco|date=June 2002|title=The Word &quot;Homoousios&quot; from Hellenism to Christianity|journal=Church History|volume=71|issue=2|pages=243–272|jstor=4146467|doi=10.1017/S0009640700095688|s2cid=162605872}}&lt;/ref&gt;. Аднак сабор відавочна не прымушаў да ўключэння гэтага слова і замест гэтага прыняў тэкст, блізкі да іерусалімскага вызнання веры&lt;ref name=&quot;Ferguson&quot;&gt;Ferguson, Everett &quot;Encyclopedia of Early Christianity, 2nd edition&quot; Routledge, 2013, p. 811.&lt;/ref&gt;. Роля Канстанціна падчас сабора застаецца нявызначанай&lt;ref name=&quot;Ayres&quot;&gt;Ayres, Lewis &quot;Nicaea and its Legacy: An Approach to Fourth Century Trinitarian Theology&quot; OUP Oxford, 2004, p. 89.&lt;/ref&gt;.

Яўсевій даволі незвычайны ў сваім прэтэрысцкім або споўненым эсхаталагічным поглядзе. Ён сцвярджаў: «Свяшчэннае Пісанне прадказвае, што будуць беспамылковыя прыкметы Прышэсця Хрыста... Прароцтвы казалі, што скасаванне і поўнае знішчэнне ўсіх гэтых трох разам [царства, прароцтва і першасвятарства ў яўрэяў] будзе знакам прысутнасці Хрыста. І што доказамі таго, што часы прыйшлі, будзе спыненне Майсеевага набажэнства, апусценне Іерусаліма і яго Храма, і падпарадкаванне ўсяго яўрэйскага народа сваім ворагам» (''Demonstratio Evangelica'' VIII).

Яўсевію прыпісваюць ліст да дачкі Канстанціна I Канстанціны з адмовай выканаць яе просьбу аб выявах Хрыста. Гэты ліст цытаваўся ў дэкрэтах іканаборчага сабора ў Іерыі ў 754 годзе, а пазней часткова цытаваўся ў абвяржэнні дэкрэтаў Іерыі на Другім Нікейскім саборы 787 года (адзіная крыніца, з якой вядомы тэкст). Аўтэнтычнасць або аўтарства ліста застаецца няпэўным&lt;ref&gt;David M. Gwynn, &quot;From Iconoclasm to Arianism: The Construction of Christian Tradition in the Iconoclast Controversy&quot; [Greek, Roman, and Byzantine Studies 47 (2007) 225–251], p. 227-245.&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі дзейнасці ==
[[Сакрат Схаластык]] (хрысціянскі гісторык V стагоддзя) крытыкаваў «Жыццё Канстанціна», сцвярджаючы, што Яўсевій «быў больш засяроджаны на рытарычнай аздобе свайго твора і ўхваленні імператара, чым на дакладным выкладанні фактаў»&lt;ref&gt;Socrates Scholasticus, ''Church History'', Book 1, Chapter 1&lt;/ref&gt;. [[Эдуард Гібон]] адкрыта не давяраў працам Яўсевія датычна колькасці мучанікаў, звяртаючы ўвагу на яго ўласнае прызнанне: «Мы ўнясём у гэтую гісторыю ўвогуле толькі тыя падзеі, якія могуць быць карыснымі спачатку нам самім, а потым і нашчадкам» і што ён лічыць «больш дарэчным пазбягаць аповеду» пра ўнутраныя расколы ў Царкве. Гібон таксама меркаваў, што Яўсевій быў больш заклапочаны бягучымі палітычнымі праблемамі свайго часу, чым абавязкам надзейнага гісторыка. Культурны гісторык XIX стагоддзя Якаб Буркхарт наогул назваў Яўсевія «першым цалкам несумленным гісторыкам антычнасці»&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Singh |first=Devin |date=2015 |title=Eusebius as Political Theologian: The Legend Continues |url=https://www.cambridge.org/core/journals/harvard-theological-review/article/abs/eusebius-as-political-theologian-the-legend-continues/85D2326BD1AEDC36550AD826D9B7E42B |journal=Harvard Theological Review |volume=108 |pages=129–154 |doi=10.1017/S0017816015000073 |quote=...and the eminent historian Jacob Burckhardt who declared Eusebius to be “the most objectionable of all eulogists” and “first thoroughly dishonest historian of antiquity.”|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. Іншыя крытыкі спасылаюцца на панегірычны тон «Жыцця Канстанціна» і замоўчванне ўнутраных хрысціянскіх канфліктаў у «Канонах».

Аднак існуюць і альтэрнатыўныя погляды:
* Джозэф Барбер Лайтфут (тэолаг канца XIX стагоддзя і былы епіскап Дарэмскі) адзначыў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tertullian.org/rpearse/eusebius/lightfoot.htm|title=J. B. Lightfoot, Eusebius of Caesarea|publisher=tertullian.org|access-date=2008-02-01}}&lt;/ref&gt;, што заявы Яўсевія сведчаць аб яго сумленнасці ў тым, што менавіта ён збіраўся абмяркоўваць, а таксама аб яго абмежаваннях як гісторыка. Ён таксама ўказвае на тое, што «тое, як Яўсевій абыходзіцца са сваімі шматлікімі цытатамі... з'яўляецца дастатковым апраўданнем супраць гэтага несправядлівага абвінавачвання [ў несумленнасці]», хаця і прызнае, што Яўсевію не заўсёды можна давяраць у адрозненні сапраўдных і падробленых дакументаў.
* Аверыл Кэмеран і Сцюарт Хол падкрэсліваюць, што такія пісьменнікі, як Буркхарт, лічылі неабходным атакаваць Яўсевія, каб падарваць ідэалагічную легітымнасць імперыі Габсбургаў, якая грунтавалася на ідэі хрысціянскай імперыі Канстанціна, і што самы спрэчны ліст з «Жыцця Канстанціна» з таго часу быў знойдзены сярод папірусаў Егіпта&lt;ref&gt;Averil Cameron, Stuart G. Hall, ''Eusebius' Life of Constantine''. Introduction, translation and commentary. Oxford: [[Oxford University Press]], 1999. Pp. xvii + 395. {{ISBN|0-19-814924-7}}. Reviewed in [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/2000/2000-08-08.html BMCR]&lt;/ref&gt;.
* Майкл Холерых лічыць, што «стандартная ацэнка перабольшвае значэнне палітычных тэм і матываў у жыцці і творах Яўсевія і не можа аддаць яму належнае як царкоўніку і навукоўцу».

Хаця многія падзяляюць ацэнку Буркхарта, асабліва ў дачыненні да «Жыцця Канстанціна», іншыя прызнаюць незаменную каштоўнасць прац Яўсевія, якая заключаецца ў шматлікіх цытатах з іншых, часта страчаных крыніц.

== Ушанаванне ==
[[Файл:Relic of St. Eusebius of Caesarea.jpg|міні|апраў|Рэліквія (костка) святога Яўсевія Кесарыйскага з ракі ў храме Усіх Святых у Каталіцкай царкве Святой Марты ў Мортан Гроўв ([[Ілінойс]]).]]
Самае ранняе зарэгістраванае свята Яўсевія знаходзіцца ў самым раннім вядомым сірыйскім мартыралогу, які датуецца 411 годам. Яго свята адзначаецца 30 мая&lt;ref&gt;&quot;30. The commemoration of Eusebius, bishop of Palestine&quot; (p. 427), found here: https://archive.org/details/WrightAnAncientSyrianMartyrology&lt;/ref&gt;. Яўсевій працягвае ўшаноўвацца як святы Сучаснай Сірыйскай праваслаўнай царквой, са святам 29 лютага.

Статус Яўсевія як святога ў Каталіцкай царквы як мінімум незразумелы. Ён унесены ў ''Sacrae theologiae summa'' як «царкоўны пісьменнік», які вызначаецца ў адрозненне ад Айцоў Царквы як той, у кім можа быць знойдзена «артадоксія, прызнаная Царквой, але не святасць або старажытнасць»&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Salaverri, SJ |first1=Joachim |last2=Nicolau, SJ |first2=Michaele |last3=Baker |first3=Kenneth |title=Sacrae theologiae summa IB: On the Church of Christ, 3rd Edition |date=2015 |publisher=Keep the Faith |isbn=978-0-9912268-7-0 |pages=314}}&lt;/ref&gt;. 

Епіскап Д. Б. Лайтфут піша, што «ў самім Рымскім мартыралогу ён захоўваў сваё месца стагоддзямі» і ў «галіканскіх службовых кнігах гісторык ушаноўваецца як святы». Аднак падчас перагляду мартыралога пры Грыгорыі XIII яго імя было выкраслена, а замест яго ўпісаны [[Яўсевій Самасацкі]] «з-за памылковай ідэі, што Кесарыя была заменена Самасатай памылкова»&lt;ref&gt;pp. 333-334, the work being found: https://ia800901.us.archive.org/10/items/dictionaryofchri00wacerich/dictionaryofchri00wacerich.pdf&lt;/ref&gt;. Анры Валуа ўключае Яўсевія ў некалькі мартыралогаў з тытулам «Блажэнны», які ўзыходзіць да Вікторыя Аквітанскага. Усуарый і Ноткер Заіка запісалі яго свята як 21 чэрвеня ў Рымскім мартыралогу&lt;ref&gt;The references to Usuardus, Notker, and the Gallican breviary can all be found in Valois's &quot;Testimonies of the Ancients in favor of Eusebius,&quot; which may be found here: https://st-takla.org/books/en/ecf/201/2010025.html&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Айцы Царквы]]
* [[Ранняе хрысціянства]]
* [[Пяцьдзясят Біблій Канстанціна]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Evsevij_Kesarijskij/evsevij-kesarijskij-i-stanovlenie-rannesrednevekovogo-istorizma/#sel=|аўтар=Ващева И. Ю.|загаловак=Евсевий Кесарийский и становление раннесредневекового историзма|адказны=науч. ред. М. В. Бибиков|год=2006|месца=СПб.|выдавецтва=Алетейя|старонак=271|серыя=Византийская библиотека. Исследования|isbn=5-89329-880-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930182905/https://azbyka.ru/otechnik/Evsevij_Kesarijskij/evsevij-kesarijskij-i-stanovlenie-rannesrednevekovogo-istorizma/#sel=|archive-date=2020-09-30}} {{ref-ru}}
* {{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Istorija_Tserkvi/rannevizantijskaja-tserkovnaja-istoriografija|аўтар=Кривушин И. В.|загаловак=Ранневизантийская церковная историография|год=1998|частка=Рождение церковной историографии: Евсевий Кесарийский|спасылка частка=https://azbyka.ru/otechnik/Istorija_Tserkvi/rannevizantijskaja-tserkovnaja-istoriografija/1|месца=СПб.|выдавецтва=Алетейя|старонкі=67|старонак=253|серыя=Византийская библиотека. Исследования|isbn=5-89329-084-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809034321/https://azbyka.ru/otechnik/Istorija_Tserkvi/rannevizantijskaja-tserkovnaja-istoriografija|archive-date=2020-08-09}} {{ref-ru}}
* {{кніга |аўтар=Троицкий С. В. |частка=Евсевий Кесарийский |спасылка частка=http://www.biblioteka3.ru/biblioteka/pravoslavnaja-bogoslovskaja-jenciklopedija/tom-5/evsevij-kesarijskij.html |загаловак=Православная богословская энциклопедия |месца=СПб. |выдавецтва=Издание Петроград. Приложение к духовному журналу «Странник» |год=1904 |том=5 |столбцы=227 |ref=Троицкий }} {{ref-ru}}
* {{Православная энциклопедия|187357|Евсевий Кесарийский|17|252-267|Свящ. Алексий Ястребов }} {{ref-ru}}
* {{кніга|аўтар = Филипп Шафф|загаловак = История христианской церкви|частка = Никейское и посленикейское христианство: От Константина Великого до Григория Великого, 311 - 590 г. по Р.Х.|арыгінал = History of the Christian Church|адказны = пер. с англ. Рыбакова О.А., под ред. Цыганкова Ю.А.|том = 3|месца = СПб.|выдавецтва = Библия для всех|выданне = 2 изд.|год = 2011|старонак=688|isbn = 978-5-7454-1274-5|ref = Шафф}} {{ref-ru}}
* {{кніга|аўтар = Хусто Л.Гонсалес|загаловак = История христианства|частка = От основания Церкви до эпохи Реформации|арыгінал = The Story of Christianity|адказны = пер. с англ. Скороходов Б.А., под ред. Цыганкова Ю.А., Копелева Д.Н.|том = 1|месца = СПб.|выдавецтва = Библия для всех|выданне = 6-е изд|год = 2015|старонак=400|isbn = 978-5-7454-1373-5|ref = Гонсалес}} {{ref-ru}}
* {{cite book |last=Barnes|first=Timothy D. |title=Constantine and Eusebius |url=https://archive.org/details/constantineeuseb00barn|url-access=registration|year=1981 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0-674-16530-4 |lang=en}}
* {{cite book|last=Eusebius|title=Life of Constantine|year=1999|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814924-8|others=Averil Cameron and Stuart G. Hall, trans |lang=en}}
* {{cite book|last=Kofsky|first=Aryeh|title=Eusebius of Caesarea against paganism|year=2000|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-11642-9 |lang=en}}
* {{cite book|last=Wallace-Hadrill|first=D. S.|title=Eusebius of Caesarea|location=London|publisher=A. R. Mowbray|year=1960 |lang=en}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Яўсевій Кесарыйскі}}
[[Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія гісторыкі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі царквы]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 339 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 340 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 260-я гады]]
[[Катэгорыя:Арыянства]]
[[Катэгорыя:Епіскапы Кесарыі Палесцінскай]]
[[Катэгорыя:Антычныя пісьменнікі, чые працы дайшлі да нашага часу]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першага Нікейскага сабора]]</text>
      <sha1>bcyva4uo95oe8rv4b35b9ebf594tb92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142959</id>
      <parentid>5142956</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5142959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58637" sha1="pdbvw9t9qszdjsabw9im8ouo3hkzjbn" xml:space="preserve">{{Святы
|імя                       = Яўсевій Кесарыйскі
|арыгінал імя              = {{lang-el|Εὐσέβιος τῆς Καισαρείας}}
|пол                       = мужчынскі
|тып                       = 
 |выява                    = Eusebius of Caesarea Rabbula Gospels Icon.jpg
 |шырыня                   = 
 |апісанне выявы           = Партрэт Яўсевія Кесарыйскага з сірыйскага Евангелля Рабулы (VI стагоддзе).
|імя ў міру                = 
|манаскае імя              = 
 |дата нараджэння          = паміж 260 і 265
 |месца нараджэння         = {{Месца нараджэння|Кесарыя Палесцінская}}, [[Сірыя Палесцінская]], [[Рымская імперыя]]
 |дата смерці              = 30 мая [[339]] або [[340]]
 |месца смерці             = {{Месца смерці|Кесарыя Палесцінская}}, Сірыя Палесцінская, Рымская імперыя
|шануецца                  = [[Каталіцкая царква]]&lt;br/&gt;[[Старажытныя ўсходнія цэрквы|Старажытныя ўсходнія праваслаўныя цэрквы]]&lt;ref&gt;«Царкоўны гісторык і мітрапаліт Кесарыйскі на працягу дваццаці пяці гадоў уключаны ў спіс сірыйскіх мучанікаў і тых, хто ручаўся за праўдзівую веру (Wace &amp; Piercy, 1999)» (з кнігі Cor-Episcopo K. Mani Rajan 'Martyrs, Saints, and Prelates of the Syriac Orthodox Church Volume 2' апублікаванай ў 2012 годзе на сайце http://rajanachen.com/download-english-books/).&lt;/ref&gt;
|услаўлены                 = 
|беатыфікаваны             = 
|кананізаваны              = 
|у ліку                    = 
|дзень памяці              = {{Спіс без маркёраў|30 мая (старажытная Сірыйская і Рымска-каталіцкая царква)&lt;ref&gt;Паказана ў Сірыйскім мартыралогу 411 года, перакладзеным Уільямам Райтам у 1866 годзе, дзе пад 30 мая значыцца «Памяць Яўсевія, епіскапа Палесціны» (стар. 427), і ў прадмове Райт пацвярджае, што гэта «Яўсевій Кесарыйскі» (стар. 45). https://archive.org/details/WrightAnAncientSyrianMartyrology/page/n1/mode/2up&lt;/ref&gt; |29 лютага (Сірыйская праваслаўная царква)&lt;ref&gt;«Яго памяць адзначаецца 29 лютага» (з кнігі Cor-Episcopo K. Mani Rajan 'Martyrs, Saints, and Prelates of the Syriac Orthodox Church Volume 2' апублікаванай ў 2012 годзе на сайце http://rajanachen.com/download-english-books/).&lt;/ref&gt; |21 чэрвеня (Рымска-каталіцкая царква; скасавана [[Грыгорый XIII|Папам Грыгорыем XIII]])&lt;ref&gt;Епіскап Д. Б. Лайтфут піша ў сваім артыкуле пра св. Яўсевія ў «Слоўніку хрысціянскай біяграфіі і літаратуры да канца шостага стагоддзя нашай эры» (1911) Генры Уэйса, што хаця «ў самім Рымскім мартыралогу ён захоўваў сваё месца стагоддзямі», падчас «перагляду гэтага мартыралога пры Грыгорыі XIII яго імя было выкраслена, а замест яго быў упісаны Яўсевій Самасацкі праз памылковае меркаванне, што Кесарыя была заменена Самасатай памылкова» (стар. 536).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Шматлікія згадкі гэтага дня як свята св. Яўсевія ў шматлікіх рымска-каталіцкіх мартыралогах і лекцыянарыях, як запісаў Анры Валуа (Валезій) у сваіх «Сведчаннях старажытных на карысць Яўсевія», перакладзеных Філіпам Шафам. https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.iv.html&lt;/ref&gt;}}
|заступнік                 = 
|галоўная святыня          = 
|атрыбуты                  = 
|дэкананізаваны            = 
|працы                     = «[[Царкоўная гісторыя (Яўсевій)|Царкоўная гісторыя]]», «Аб жыцці Памфіла», «Хроніка», «Аб мучаніках Палесціны», «Жыццё Канстанціна»
|падзвіжніцтва             = 
|вікісховішча              = Eusebius of Caesarea
}}

'''Яўсе́вій Кесары́йскі''' ({{lang-el|Εὐσέβιος τῆς Καισαρείας}}) або '''Яўсе́вій Памфі́л''' ({{lang-el|Εὐσέβιος τοῦ Παμφίλου}}; каля паміж 260 і 265 — 30 мая [[339]] або [[340]]{{sfn|Шафф|2011|с=571}}&lt;ref&gt;{{ПЭ|187357|Евсевий|17|252-267|Свящ. Алексий Ястребов|ref=Ястребов}}&lt;/ref&gt;) — [[Старажытная Грэцыя|грэчаскі]] царкоўны гісторык, [[Тэалогія|багаслоў]], палеміст і экзегет. З'яўляецца аўтарам самага старажытнага гістарычнага твора па гісторыі [[Хрысціянская царква|хрысціянскай царквы]] (працу на падобную тэму да яго склаў у II стагоддзі [[Гегесіп (хрысціянскі аўтар)|Егесіп]], але ад яе захавалася толькі назва), за што часта называецца «бацькам царкоўнай гісторыі». Разам з [[Памфіл (мучанік)|Памфілам]] лічыцца адным з самых адукаваных хрысціян у перыяд [[Позняя антычнасць|позняй антычнасці]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cQW0ACdLn6kC|title=The Story of Christianity: Volume 1: The Early Church to the Dawn of the Reformation|last=Gonzalez|first=Justo L.|date=2010-08-10|publisher=Zondervan|isbn=978-0-06-185588-7|pages=149–150|language=en}}&lt;/ref&gt;. З 314 года быў [[Епіскап|епіскапам]] [[Кесарыя Палесцінская|Кесарыі Палесцінскай]].

Акрамя «[[Царкоўная гісторыя (Яўсевій)|Царкоўнай гісторыі]]», да значных прац Яўсевія належаць «Евангельская падрыхтоўка», «Евангельскі доказ» і «Анамастыкон» (ранні геаграфічны слоўнік месцаў у [[Святая зямля|Святой Зямлі]], згаданых у [[Біблія|Бібліі]]). Ён таксама стварыў біяграфічную працу пра свайго сябра і заступніка, рымскага імператара [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна I Вялікага]]. 

== Крыніцы і ранняе жыццё ==
Аб жыцці Яўсевія вядома няшмат. Яго пераемнік на Кесарыйскай кафедры Акакій напісаў «Жыццё Яўсевія», працу, якая з таго часу была страчана. Збор твораў Яўсевія, які дайшоў да нашых дзён, верагодна, уяўляе толькі малую частку яго агульнай спадчыны. Акрамя згадак у яго ўласных творах, асноўнымі крыніцамі з'яўляюцца царкоўныя гісторыкі V стагоддзя [[Сакрат Схаластык]], Сазамен і [[Феадарыт Кірскі]], а таксама хрысціянскі аўтар IV стагоддзя [[Еранім Стрыдонскі]]. Таксама ёсць розныя звесткі пра яго дзейнасць у працах яго сучаснікаў Афанасія, Арыя, Яўсевія Нікамедыйскага і Аляксандра Александрыйскага. Вучань Яўсевія, Яўсевій Эмескі, дае некаторую дадатковую інфармацыю&lt;ref&gt;Wallace-Hadrill, 11.&lt;/ref&gt;.

Яўсевій нарадзіўся каля 260 або 265 года, хутчэй за ўсё, у Палесціне (магчыма, у самой [[Кесарыя Палесцінская|Кесарыі Палесцінскай]] або яе ваколіцах)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LGDjJK-JeSwC|title=Constantine and Eusebius|last=Barnes|first=Timothy David|date=1981|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-16531-1|pages=277|language=en|quote=&quot;Between 260-265 birth of Eusebius&quot;}}&lt;/ref&gt;. Пра яго бацькоў нічога не вядома. Невядома і тое, ці нарадзіўся ён у хрысціянскай сям'і, ці звярнуўся ў хрысціянства пазней{{sfn|Гонсалес|2015|с=123}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Eusebius of Caesarea|url=https://www.newadvent.org/cathen/05617b.htm|website=www.newadvent.org|access-date=2020-05-29|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Ён быў ахрышчаны і атрымаў адукацыю ў горадзе, і жыў у Палесціне ў 296 годзе, калі армія Дыяклетыяна праходзіла праз рэгіён (у «Жыцці Канстанціна» Яўсевій успамінае, як бачыў Канстанціна, які падарожнічаў з войскам)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Wallace-Hadrill, 12, citing Socrates, ''Historia Ecclesiastica'' 1.8; Theodoret, ''Historia Ecclesiastica'' 1.11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wallace-Hadrill, 12, citing ''Vita Constantini'' 1.19.&lt;/ref&gt;. Яўсевій быў высвечаны ў прэсвітары Агапіем Кесарыйскім&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;. 

[[Файл:Eusebius of Caesarea Armenian Gospel Icon.png|міні|апраў|Абраз святога Яўсевія Кесарыйскага з сярэднявечнага армянскага манускрыпта з [[Ісфахан]]а, Персія.]]
Дзякуючы дзейнасці багаслова [[Арыген]]а (185/6–254) і школе яго паслядоўніка [[Памфіл (мучанік)|Памфіла]] (канец III ст. – 309), Кесарыя стала цэнтрам хрысціянскага навучання. Арыген сабраў значную колькасць інфармацыі пра тое, якія цэрквы выкарыстоўвалі якія Евангеллі ў дачыненні да тэкстаў, якія ў выніку ўвайшлі ў [[Новы Запавет]]. Інфармацыя, выкарыстаная для стварэння Велікоднага паслання канца IV стагоддзя, якое вызначыла прынятыя хрысціянскія тэксты, верагодна, грунтавалася на «[[Царкоўная гісторыя (Яўсевій)|Царкоўнай гісторыі]]» Яўсевія. 

На смяротным одры Арыген завяшчаў сваю прыватную бібліятэку хрысціянскай супольнасці горада&lt;ref&gt;Quasten, 3.309.&lt;/ref&gt;. Разам з кнігамі яго апекуна Амвросія Александрыйскага, бібліятэка Арыгена (якая ўключала арыгінальныя рукапісы яго прац) стала асновай калекцыі, створанай Памфілам{{Заўвага|Памфіл мог атрымаць не ўсе працы Арыгена. Напрыклад, тэкст каментарыя Арыгена да Ісаі ў бібліятэцы абрываўся на 30:6, у той час як арыгінальны каментарый, як кажуць, займаў трыццаць тамоў&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 333 n. 114, citing Eusebius, ''HE'' 6.32.1; ''In Is''. pp. 195.20–21 Ziegler.&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref&gt;Eusebius, ''Historia Ecclesiastica'' 6.32.3–4; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 93; idem., &quot;Eusebius of Caesarea&quot;, 2 col. 2.&lt;/ref&gt;. Памфіл таксама кіраваў школай, падобнай да школы Арыгена (або, магчыма, яе аднаўленнем)&lt;ref&gt;Kofsky, 12, citing Eusebius, ''Historia Ecclesiastica'' 7.32.25. On Origen's school, see: Gregory, ''Oratio Panegyrica''; Kofsky, 12–13.&lt;/ref&gt;. Ён сабраў велізарную калекцыю Біблій «з усіх частак свету», і Яўсевій моцна захапіўся багаслоўем Арыгена дзякуючы ўплыву свайго настаўніка&lt;ref&gt;Quasten, 3.309–10.&lt;/ref&gt;. Самі Памфіл і Яўсевій не ведалі Арыгена асабіста, але Памфіл, хутчэй за ўсё, пераняў арыгенісцкія ідэі падчас вучобы ў Піерыя ў Александрыі&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 93, 95.&lt;/ref&gt;.

Неўзабаве пасля таго, як Памфіл пасяліўся ў Кесарыі (каля 280-х гадоў), ён пачаў вучыць Яўсевія, якому тады было каля 20-25 гадоў&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 94.&lt;/ref&gt;. З-за блізкіх адносін са сваім настаўнікам Яўсевія часам называлі ''Eusebius Pamphili'' («Яўсевій, сын Памфіла», або «Яўсевій Памфілаў»){{Заўвага|Існуюць тры інтэрпрэтацыі гэтага тэрміна: (1) што Яўсевій быў «духоўным сынам», або любімым вучнем Памфіла;&lt;ref&gt;Quasten, 3.310.&lt;/ref&gt; (2) што Яўсевій быў літаральна ўсыноўлены Памфілам;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; і (3) што Яўсевій быў біялагічным сынам Памфіла. Трэцяе тлумачэнне найменш папулярнае сярод навукоўцаў. Гэтае імя таксама магло азначаць, што Яўсевій стаў спадчыннікам Памфіла&lt;ref&gt;Wallace-Hadrill, 11–12.&lt;/ref&gt;.}}. Разам яны вялі агульную гаспадарку і напісалі некалькі кніг, большасць з якіх не захавалася. Яўсевій пачаў дапамагаць майстру ў пашырэнні калекцый бібліятэкі і стварэнні даведнікаў (напрыклад, «Зборнік старажытных мучаніцтваў»). Памфіл, Яўсевій і іх вучні таксама займаліся крытыкай біблейскіх тэкстаў і рэдагаваннем манускрыптаў са сваёй бібліятэкі, што зрабіла іх тэксты Септуагінты вельмі папулярнымі ў Сірыі і Палесціне&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;. 

У 290-х гадах Яўсевій пачаў працу над сваім найважнейшым творам, «Царкоўнай гісторыяй», які апісваў гісторыю Царквы ад часоў апосталаў да часоў самога аўтара. У гэты ж час ён працаваў над «Хронікай» — універсальным календаром падзей ад Стварэння свету. Першыя выданні гэтых прац былі завершаны да 300 года&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 277; Wallace-Hadrill, 12–13.&lt;/ref&gt;. 

У 309 годзе падчас ганенняў на хрысціян пры імператары Дыяклетыяне Памфіл пасля двухгадовага зняволення загінуў як мучанік. Яўсевій пакінуў Кесарыю і накіраваўся ў [[Тыр]], а затым у [[Егіпет]], дзе быў відавочцам жорсткіх рэпрэсій. Неўзабаве ён сам быў заключаны ў турму, але праз кароткі час яго вызвалілі{{sfn|Шафф|2011|с=571}}. Падчас гэтых ганенняў Яўсевій змог захаваць кнігі Кесарыйскай бібліятэкі і ўзбагаціў яе новымі рукапісамі. Хоць бібліятэка не ацалела да больш позняга часу, шматлікія каштоўныя ўрыўкі з несахаваных твораў хрысціянскай літаратуры захаваліся ў саміх творах Яўсевія. У гэты ж перыяд ён склаў пяцітомнік «Абарона Арыгена», да якога пасля смерці Памфіла дадаў шосты том і завяршыў сваю «Царкоўную гісторыю»{{sfn|Гонсалес|2015|с=124}}.

== Епіскап Кесарыйскі ==
У 311 годзе ганенні скончыліся, і Яўсевій вярнуўся ў Кесарыю, дзе неўзабаве (каля 313—314 гадоў) быў абраны епіскапам, стаўшы пераемнікам Агапія. Епархія Яўсевія займала ўсю Палесціну. Яму давялося збіраць рассеяную ганеннямі царкву і выконваць адміністрацыйныя абавязкі{{sfn|Гонсалес|2015|с=124—125}}.

[[Файл:Eusebius Ethiopian Icon.png|міні|апраў|Яўсевій Кесарыйскі (справа) намаляваны як святы ў кнізе Евангелляў з манастыра Амба Гешэн (Эфіопія).]]
Калі ў 318 годзе разгарэлася спрэчка вакол ідэй [[Арый|Арыя]], які быў адлучаны ад царквы [[Аляксандр Александрыйскі|Аляксандрам Александрыйскім]], Яўсевій заняў хутчэй нейтральную пазіцыю і ў пэўнай ступені сімпатызаваў Арыю. З-за гэтага некаторыя сучаснікі нават абвінавачвалі яго ў ерасі{{Заўвага|Сярод антычных і сярэдневяковых аўтараў так лічылі Іларый Піктавійскі, Еранім Стрыдонскі і Феадарыт Кірскі. На [[Другі Нікейскі сабор|Другім Нікейскім саборы]] ў 787 годзе Яўсевій быў асуджаны як арыянін і ерэтык. З іншага боку, Сакрат Схаластык, Папы Геласій і Пелагій II, а таксама некаторыя даследчыкі Новага часу абаранялі Яўсевія як артадокса. [[Афанасій Вялікі]] ніколі не абвінавачваў яго ў адступніцтве ад нікейскай веры, хаця і прызнаваў, што да сабора Яўсевій быў прыхільнікам Арыя. Доктар Сэмюэль Лі пасля дэталёвага аналізу прац Яўсевія прыйшоў да высновы, што «Яўсевій не быў арыянінам; таксама дадзеныя даказваюць, што ён не быў паўарыянінам; і ён ні ў якім разе не падзяляў памылак Арыгена, якія так беспадстаўна прыпісваліся яму Фоціем»{{sfn|Шафф|2011|с=572}}.}}. Епіскапскі сабор у Кесарыі прызнаў Арыя невінаватым&lt;ref&gt;{{cite book|last=Vermes|first=Geza|title=Christian Beginnings from Nazareth to Nicea|date=2012|publisher=Allen Lane the Penguin Press|page=228|lang=en}}&lt;/ref&gt;. 

Яўсевій карыстаўся прыхільнасцю імператара Канстанціна Вялікага. Дзякуючы гэтаму ў 325 годзе яму было даручана прадставіць сімвал веры сваёй царквы на [[Першы Нікейскі сабор|Першым Нікейскім саборы]], на якім прысутнічалі 318 дэлегатаў&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Walker|first=Williston|url=https://books.google.com/books?id=JNH-yAEACAAJ|title=A History of the Christian Church|date=1959|publisher=Scribner|pages=108|language=en}}&lt;/ref&gt;. У сваім праекце Яўсевій імкнуўся пазбегнуць катэгарычнага рашэння пытання, выказваючыся ў агульных тэрмінах, часткова спрыяльных арыянству. Аднак сабор прыняў іншы варыянт з выкарыстаннем тэрміна «адзінасутны» ({{lang-grc|ὁμοούσιος}}), якога Яўсевій пазбягаў&lt;ref&gt;Bruce L. Shelley, ''Church History in Plain Language,'' (2nd ed. Dallas, Texas: Word Publishing, 1995.), p.102.&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на гэта, ён падпісаў канчатковы [[Нікейскі сімвал веры]], ніколі ад яго не адмаўляўся і рэкамендаваў сваёй пастве. У пасланні да кесарыйскай царквы ён патлумачыў, што падпісаў сімвал сабора дзеля захавання міру ў Царкве, але працягвае інтэрпрэтаваць яго ў духу старога сімвала Кесарыйскай царквы.

У 331 годзе, пасля зняцця патрыярха Антыяхійскага [[Яўстафій Антыяхійскі|Яўстафія]], які жорстка крытыкаваў арыгенізм і абвінавачваў Яўсевія ў адхіленні ад нікейскай веры, Яўсевію прапанавалі ўзначаліць [[Антыяхійскі патрыярхат]]. Аднак ён адмовіўся, аддаючы перавагу літаратурнай дзейнасці{{sfn|Шафф|2011|с=571—572}}. 

У 334 годзе [[Афанасій Вялікі]] (магутны апанент арыянства) быў выкліканы на сабор у Кесарыі, але адмовіўся прысутнічаць. У наступным, 335 годзе, Афанасія зноў выклікалі на [[Тырскі сабор (335)|Тырскі сабор]], старшынёй якога быў прызначаны Яўсевій. Прадбачачы вынік, Афанасій адправіўся ў Канстанцінопаль да імператара. Канстанцін выклікаў епіскапаў да свайго двара, сярод якіх быў і Яўсевій. У выніку сабора Афанасій быў адхілены і ў канцы 335 года адпраўлены ў выгнанне.

Яўсевій быў сябрам і адным з прыдворных багасловаў імператара Канстанціна Вялікага. Імператар часта прыслухоўваўся да яго парад, запрашаў яго да стала, слухаў яго пропаведзі і даручыў яму нагляд за копіямі Свяшчэннага Пісання ў Канстанцінопалі. У 336 годзе, падчас святкавання 30-й гадавіны кіравання Канстанціна, Яўсевій вымавіў [[Панегірык|панегірык]], поўны гіпербал у адрас імператара. Пасля смерці Канстанціна ў 337 годзе Яўсевій напісаў твор «Жыццё Канстанціна», які з'яўляецца важнай гістарычнай крыніцай дзякуючы сведчанням відавочцаў і выкарыстанню першакрыніц, хоць і мае ярка выражаны панегірычны характар, часта замоўчваючы пра недахопы і злачынствы імператара&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KchhO8KEy3cC&amp;q=%22Life+of+Constantine%22|title=Eusebius' Life of Constantine|publisher=Clarendon Press|year=1999|isbn=978-0-19-158847-1|editor-last=Cameron|editor-first=Averil|editor-link=Averil Cameron|series=Clarendon Ancient History|location=Oxford|language=en|editor-last2=Hall|editor-first2=Stuart G.}}&lt;/ref&gt;.

Яўсевій памёр 30 мая 339 або 340 года, застаючыся да самай смерці епіскапам Кесарыі Палесцінскай{{sfn|Шафф|2011|с=571}}.

== Працы ==
[[Файл:Armenian translation of Eusebius Chronicon.jpg|міні|апраў|220px|Армянскі пераклад «Хронікі». Рукапіс XIII стагоддзя.]]
З шырокай літаратурнай спадчыны Яўсевія (усе свае творы ён пісаў па-[[Дыялекты старажытнагрэчаскай мовы|грэчаску]]) захавалася адносна вялікая частка. Нягледзячы на падазрэнні ў арыянстве, Яўсевій стаў незаменным дзякуючы свайму аўтарскаму метаду: яго ўсёабдымныя і дбайныя вытрымкі з першакрыніц пазбавілі яго пераемнікаў ад карпатлівай працы арыгінальных даследаванняў. Такім чынам, многія дакументы захаваліся менавіта дзякуючы цытатам Яўсевія, у той час як іх арыгіналы былі б страчаны.

Літаратурныя творы Яўсевія ў цэлым адлюстроўваюць яго жыццёвы шлях. Спачатку ён займаўся біблейскай крытыкай пад уплывам Памфіла і, імаверна, Даратэя Тырскага са школы Антыёхіі. Пазней, падчас ганенняў Дыяклетыяна і Галерыя, яго ўвага пераключылася на мучанікаў яго часу і мінулага. Гэта прывяло да стварэння гісторыі ўсёй Царквы, а ўрэшце і гісторыі свету, якую ён успрымаў як падрыхтоўку да царкоўнай гісторыі. У перыяд арыянскіх спрэчак на першы план выйшлі дагматычныя пытанні. Пасля прызнання хрысціянства дзяржавай з'явіліся новыя праблемы — неабходнасць у апалогіях новага тыпу. Урэшце, Яўсевій пісаў хвалебныя прамовы ў гонар Канстанціна. Да ўсяго гэтага варта дадаць шматлікія творы рознага характару — прамовы, лісты і экзегетычныя творы, уключаючы важны трактат аб біблейскай геаграфіі («[[Анамастыкон]]»).

=== Біблейская крытыка ===
[[Файл:Eusebius Ethiopian icon.jpg|міні|апраў|Яўсевій перад сваімі «Канонамі» ў старажытных Евангеллях Гарымы (Эфіопія).]]
Памфіл і Яўсевій займаліся тэксталагічнай крытыкай тэксту [[Септуагінта|Септуагінты]] Старога Запавету і асабліва Новага Запавету. Верагодна, яны падрыхтавалі выданне Септуагінты, заснаванае на «Гексаплах» Арыгена, якое, паводле Ераніма, цыркулявала ў іх рэдакцыі. 

Для больш зручнага агляду матэрыялу чатырох Евангелістаў Яўсевій падзяліў сваё выданне Новага Запавету на параграфы (так званыя Каноны Яўсевія) і стварыў сінаптычную табліцу, каб было прасцей знаходзіць перыкопы, якія супадаюць у розных Евангеллях. Гэтыя табліцы выкарыстоўваліся на працягу ўсяго Сярэднявечча, і іх ілюмінаваныя версіі з'яўляюцца важнымі для вывучэння ранняга сярэдневяковага мастацтва, бо часта гэта найбольш багата аздобленыя старонкі многіх Евангелічных кніг. Яўсевій падрабязна апісаў, як карыстацца яго канонамі, у сваім пасланні «Epistula ad Carpianum».

=== Гістарычныя працы ===
* '''«Хроніка»''' ({{lang-grc|Παντοδαπὴ Ἱστορία}}) — сусветная гісторыя ад стварэння свету да 20-га года кіравання Канстанціна (325 год). Праца падзелена на дзве часткі. Першая («Хранаграфія») дае кароткі агляд сусветнай гісторыі на аснове крыніц, згрупаваных па нацыях. Значную частку інфармацыі для гэтага тома Яўсевій запазычыў з «Хранаграфіі» [[Юлій Афрыкан|Юлія Афрыкана]]{{sfn|Шафф|2011|с=574}}. Другая частка («Каноны») утрымлівае сінхранізм гістарычнага матэрыялу ў паралельных калонках, што ўяўляе сабой эквівалент паралельнай храналагічнай шкалы&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 112.&lt;/ref&gt;. Праца ў цэлым не захавалася ў арыгінальным грэчаскім тэксце, але можа быць рэканструявана з прац пазнейшых візантыйскіх хранографаў (асабліва Георгія Сінкела). Табліцы другой часткі цалкам захаваліся ў лацінскім перакладзе Ераніма, і абедзве часткі існуюць у армянскім перакладзе&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 112–13, 340 n. 58.&lt;/ref&gt;.
* '''«Царкоўная гісторыя»''' ({{lang-grc|Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία}}) — другая пасля Егесіпа (і першая захаваная) гісторыя Хрысціянскай Царквы як храналагічна ўпарадкаванага аповеду ад часоў апосталаў да ўласнай эпохі аўтара (324 год)&lt;ref&gt;{{Citation | first = Glenn F. | last = Chesnut | title = The First Christian Histories: Eusebius, Socrates, Sozomen, Theodoret, and Evagrius | year = 1986 | chapter = Introduction}}&lt;/ref&gt;. Яўсевій выкарыстаў не толькі галоўныя царкоўныя бібліятэкі, але і дзяржаўныя архівы. Нягледзячы на пэўныя пытанні да дакладнасці і аб'ектыўнасці, праца застаецца важнай крыніцай па ранняй Царкве дзякуючы доступу Яўсевія да матэрыялаў, якія цяпер страчаны&lt;ref&gt;{{Citation | first = Paul L. | last = Maier | title = Eusebius: The Church History – Translation and Commentary by Paul L. Maier | year = 2007 | page = 9 and 16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | url = http://www.newadvent.org/cathen/07365a.htm | title = Catholic Encyclopedia | contribution = Ecclesiastical History | publisher = New Advent}}&lt;/ref&gt;. 
* '''«Жыццё Канстанціна»''' (''Vita Constantini'') — біяграфія імператара [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна]], якая з'яўляецца панегірыкам, з-за чаго яе стыль і выбар фактаў вызначаюцца мэтай стварэння, што робіць яе неадэкватнай у якасці працягу «Царкоўнай гісторыі». Сакрат Схаластык крытыкаваў гэтую працу, адзначаючы, што Яўсевій «быў больш сканцэнтраваны на рытарычнай дасканаласці свайго твора і ўхваленні імператара, чым на дакладным выкладанні фактаў». Праца засталася незавершанай на момант смерці Яўсевія. 
* '''Малыя гістарычныя працы''' ўключаюць зборнікі мучаніцтваў (часткова захаваліся), «Жыццё Памфіла» (захаваўся толькі фрагмент) і працу аб мучаніках Палесціны падчас ганенняў Дыяклетыяна (складзена пасля 311 года).

=== Апалагетычныя і дагматычныя працы ===
* '''«Абарона Арыгена»''' — першыя пяць кніг якой напісаў Памфіл у турме з дапамогай Яўсевія. Яўсевій дадаў шостую кнігу пасля смерці Памфіла. Захаваўся толькі лацінскі пераклад першай кнігі, зроблены Руфінам Аквілейскім.
* '''«Супраць Гіерокла»''' — трактат супраць рымскага губернатара, у якім Яўсевій абвяргаў усхваленне Гіероклам Апалонія Тыянскага. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гэты трактат быў напісаны кімсьці іншым, а не Яўсевіем Кесарыйскім&lt;ref&gt;Thomas Hagg, &quot;Hierocles the Lover of Truth and Eusebius the Sophist,&quot; SO 67 (1992): 138–50&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aaron Johnson, &quot;The Author of the Against Hierocles: A Response to Borzì and Jones,&quot; JTS 64 (2013): 574–594)&lt;/ref&gt;.
* '''«Евангельская падрыхтоўка»''' (''Praeparatio evangelica'') — праца ў 15 тамах, якая спрабуе даказаць перавагу хрысціянства над любой паганскай рэлігіяй і філасофіяй. Твор лічыўся ўвядзеннем у хрысціянства для паганцаў і багаты цытатамі з гісторыкаў і філосафаў, працы якіх нідзе больш не захаваліся (напрыклад, пераклад Піронам будыйскіх трох прыкмет існавання).
* '''«Евангельскі доказ»''' (''Demonstratio evangelica'') — шчыльна звязаны з папярэднім творам і першапачаткова складаўся з 20 кніг (захаваліся 10 цалкам і фрагмент 15-й), разглядае Асобу Ісуса Хрыста.
* '''«Прарочыя вытрымкі»''' (''Eclogae propheticae'') — абмяркоўвае месіянскія тэксты Свяшчэннага Пісання.
* '''«Аб Багаяўленні»''' (''Peri theophaneias'') — трактат аб уцелаўленні чароўнага Логаса, які ў многім супадае з «Евангельскім доказам». Захаваўся ў сірыйскім перакладзе V стагоддзя.
* '''«Супраць Маркела»''' — палемічны трактат супраць Маркела Анкарскага (каля 337 года) і дапаўненне да яго «Царкоўнае багаслоўе», дзе Яўсевій абараняў нікейскае вучэнне пра Логас.

=== Экзегетычныя і іншыя працы ===
Экзегетычныя працы Яўсевія дайшлі да нас у пашкоджаным выглядзе, у асноўным праз цытаты ў візантыйскіх каментарыях. Сярод іх: каментарый на Псалмы, каментарый на Ісаю (знойдзены ў Фларэнцыі ў пачатку XX стагоддзя) і фрагменты каментарыяў на Пасланні да Рымлянаў і Карынфян. Яўсевій таксама напісаў працу «Аб супярэчнасцях Евангелляў» (''Quaestiones ad Stephanum et Marinum''), закліканую ўзгадніць розныя евангельскія паведамленні&lt;ref&gt;{{cite book|title=Eusebius of Caesarea: Gospel Problems and Solutions (Ancient Texts in Translation): Roger Pearse, David J Miller, Adam C McCollum: 9780956654014: Amazon.com: Books |date= 2010-03-06|isbn = 978-0956654014|last1 = Caesaea|first1 = Eusebius of|last2= Miller|first2= David J. D.|last3= McCollum|first3= Adam C.|last4= Downer|first4= Carol|last5= Zamagni|first5= Claudio|publisher= Chieftain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Georg Graf, ''Geschichte der christlichen arabischen Literatur'' vol. 1&lt;/ref&gt;. 

Яўсевій таксама напісаў трактаты па біблейскай гісторыі, якія не захаваліся: пра грэчаскія эквіваленты яўрэйскіх імёнаў; апісанне старой Іўдзеі са стратай 10 каленаў; план Іерусаліма і Храма Саламона. Большасць яго прамоў і лістоў страчана, за выключэннем некаторых фрагментаў і асобных прамоў, напрыклад, на 30-годдзе кіравання Канстанціна.

== Багаслоўе і дактрына ==
У дагматычным плане погляды Яўсевія блізкія да Арыгена. Як і Арыген, ён зыходзіў з фундаментальнай ідэі абсалютнай суверэннасці Бога. Бог з'яўляецца прычынай усіх істот і крыніцай усяго дабра, жыцця і цноты. Бог паслаў Хрыста ў свет, каб свет мог далучыцца да дабротаў, якія заключаюцца ў сутнасці Бога. Яўсевій выразна адрознівае Сына ад Айца гэтак жа, як прамень адрозніваецца ад свайго крыніцы — [[Сонца]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eusebius of Caesarea {{!}} Biography {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-03-12 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt;. 

Яўсевій лічыў, што людзі становяцца грэшнікамі па сваім уласным свабодным выбары, а не па неабходнасці сваёй прыроды. Ён пісаў: 
{{цытата|Кожная рацыянальная душа ад прыроды мае добрую свабоду волі, створаную для выбару таго, што добра. Але калі чалавек дзейнічае няправільна, прыроду вінаваціць нельга; бо тое, што няправільна, адбываецца не паводле прыроды, а насуперак прыродзе, з'яўляючыся справай выбару, а не прыроды.&lt;ref&gt;The Christian Examiner, Volume One, published by James Miller, 1824 Edition, p. 66&lt;/ref&gt;}}

У чэрвені 2002 года ў часопісе ''[[Church History]]'' [[П'ер Франка Беатрычэ]] паведаміў, што Яўсевій сведчыў пра тое, што слова «homoousios» (адзінасутны) было ўключана ў [[Нікейскі сімвал веры]] «выключна па асабістым загадзе Канстанціна»&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Beatrice|first=Pier Franco|date=June 2002|title=The Word &quot;Homoousios&quot; from Hellenism to Christianity|journal=Church History|volume=71|issue=2|pages=243–272|jstor=4146467|doi=10.1017/S0009640700095688|s2cid=162605872}}&lt;/ref&gt;. Аднак сабор відавочна не прымушаў да ўключэння гэтага слова і замест гэтага прыняў тэкст, блізкі да іерусалімскага вызнання веры&lt;ref name=&quot;Ferguson&quot;&gt;Ferguson, Everett &quot;Encyclopedia of Early Christianity, 2nd edition&quot; Routledge, 2013, p. 811.&lt;/ref&gt;. Роля Канстанціна падчас сабора застаецца нявызначанай&lt;ref name=&quot;Ayres&quot;&gt;Ayres, Lewis &quot;Nicaea and its Legacy: An Approach to Fourth Century Trinitarian Theology&quot; OUP Oxford, 2004, p. 89.&lt;/ref&gt;.

Яўсевій даволі незвычайны ў сваім прэтэрысцкім або споўненым эсхаталагічным поглядзе. Ён сцвярджаў: «Свяшчэннае Пісанне прадказвае, што будуць беспамылковыя прыкметы Прышэсця Хрыста... Прароцтвы казалі, што скасаванне і поўнае знішчэнне ўсіх гэтых трох разам [царства, прароцтва і першасвятарства ў яўрэяў] будзе знакам прысутнасці Хрыста. І што доказамі таго, што часы прыйшлі, будзе спыненне Майсеевага набажэнства, апусценне Іерусаліма і яго Храма, і падпарадкаванне ўсяго яўрэйскага народа сваім ворагам» (''Demonstratio Evangelica'' VIII).

Яўсевію прыпісваюць ліст да дачкі Канстанціна I Канстанціны з адмовай выканаць яе просьбу аб выявах Хрыста. Гэты ліст цытаваўся ў дэкрэтах іканаборчага сабора ў Іерыі ў 754 годзе, а пазней часткова цытаваўся ў абвяржэнні дэкрэтаў Іерыі на [[Другі Нікейскі сабор|Другім Нікейскім саборы]] 787 года (адзіная крыніца, з якой вядомы тэкст). Аўтэнтычнасць або аўтарства ліста застаецца няпэўным&lt;ref&gt;David M. Gwynn, &quot;From Iconoclasm to Arianism: The Construction of Christian Tradition in the Iconoclast Controversy&quot; [Greek, Roman, and Byzantine Studies 47 (2007) 225–251], p. 227-245.&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі дзейнасці ==
[[Сакрат Схаластык]] (хрысціянскі гісторык V стагоддзя) крытыкаваў «Жыццё Канстанціна», сцвярджаючы, што Яўсевій «быў больш засяроджаны на рытарычнай аздобе свайго твора і ўхваленні імператара, чым на дакладным выкладанні фактаў»&lt;ref&gt;Socrates Scholasticus, ''Church History'', Book 1, Chapter 1&lt;/ref&gt;. [[Эдуард Гібон]] адкрыта не давяраў працам Яўсевія датычна колькасці мучанікаў, звяртаючы ўвагу на яго ўласнае прызнанне: «Мы ўнясём у гэтую гісторыю ўвогуле толькі тыя падзеі, якія могуць быць карыснымі спачатку нам самім, а потым і нашчадкам» і што ён лічыць «больш дарэчным пазбягаць аповеду» пра ўнутраныя расколы ў Царкве. Гібон таксама меркаваў, што Яўсевій быў больш заклапочаны бягучымі палітычнымі праблемамі свайго часу, чым абавязкам надзейнага гісторыка. Культурны гісторык XIX стагоддзя Якаб Буркхарт наогул назваў Яўсевія «першым цалкам несумленным гісторыкам антычнасці»&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Singh |first=Devin |date=2015 |title=Eusebius as Political Theologian: The Legend Continues |url=https://www.cambridge.org/core/journals/harvard-theological-review/article/abs/eusebius-as-political-theologian-the-legend-continues/85D2326BD1AEDC36550AD826D9B7E42B |journal=Harvard Theological Review |volume=108 |pages=129–154 |doi=10.1017/S0017816015000073 |quote=...and the eminent historian Jacob Burckhardt who declared Eusebius to be “the most objectionable of all eulogists” and “first thoroughly dishonest historian of antiquity.”|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. Іншыя крытыкі спасылаюцца на панегірычны тон «Жыцця Канстанціна» і замоўчванне ўнутраных хрысціянскіх канфліктаў у «Канонах».

Аднак існуюць і альтэрнатыўныя погляды:
* [[Джозэф Барбер Лайтфут]], тэолаг канца XIX стагоддзя і былы епіскап Дарэмскі, адзначыў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tertullian.org/rpearse/eusebius/lightfoot.htm|title=J. B. Lightfoot, Eusebius of Caesarea|publisher=tertullian.org|access-date=2008-02-01}}&lt;/ref&gt;, што заявы Яўсевія сведчаць аб яго сумленнасці ў тым, што менавіта ён збіраўся абмяркоўваць, а таксама аб яго абмежаваннях як гісторыка. Ён таксама ўказвае на тое, што «тое, як Яўсевій абыходзіцца са сваімі шматлікімі цытатамі... з'яўляецца дастатковым апраўданнем супраць гэтага несправядлівага абвінавачвання [ў несумленнасці]», хаця і прызнае, што Яўсевію не заўсёды можна давяраць у адрозненні сапраўдных і падробленых дакументаў.
* [[Аверыл Кэмеран]] і [[Сцюарт Хол]] падкрэсліваюць, што такія пісьменнікі, як Буркхарт, лічылі неабходным атакаваць Яўсевія, каб падарваць ідэалагічную легітымнасць імперыі Габсбургаў, якая грунтавалася на ідэі хрысціянскай імперыі Канстанціна, і што самы спрэчны ліст з «Жыцця Канстанціна» з таго часу быў знойдзены сярод папірусаў Егіпта&lt;ref&gt;Averil Cameron, Stuart G. Hall, ''Eusebius' Life of Constantine''. Introduction, translation and commentary. Oxford: [[Oxford University Press]], 1999. Pp. xvii + 395. {{ISBN|0-19-814924-7}}. Reviewed in [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/2000/2000-08-08.html BMCR]&lt;/ref&gt;.
* [[Майкл Холерых]] лічыць, што «стандартная ацэнка перабольшвае значэнне палітычных тэм і матываў у жыцці і творах Яўсевія і не можа аддаць яму належнае як царкоўніку і навукоўцу».

Хаця многія падзяляюць ацэнку Буркхарта, асабліва ў дачыненні да «Жыцця Канстанціна», іншыя прызнаюць незаменную каштоўнасць прац Яўсевія, якая заключаецца ў шматлікіх цытатах з іншых, часта страчаных крыніц.

== Ушанаванне ==
[[Файл:Relic of St. Eusebius of Caesarea.jpg|міні|Рэліквія (костка) святога Яўсевія Кесарыйскага з ракі ў храме Усіх Святых у Каталіцкай царкве Святой Марты ў [[Мортан Гроўв]] ([[Ілінойс]]).]]
Самае ранняе зарэгістраванае свята Яўсевія знаходзіцца ў самым раннім вядомым сірыйскім мартыралогу, які датуецца 411 годам. Яго свята адзначаецца 30 мая&lt;ref&gt;&quot;30. The commemoration of Eusebius, bishop of Palestine&quot; (p. 427), found here: https://archive.org/details/WrightAnAncientSyrianMartyrology&lt;/ref&gt;. Яўсевій працягвае ўшаноўвацца як святы Сучаснай Сірыйскай праваслаўнай царквой, са святам 29 лютага.

Статус Яўсевія як святога ў Каталіцкай царквы як мінімум незразумелы. Ён унесены ў ''Sacrae theologiae summa'' як «царкоўны пісьменнік», які вызначаецца ў адрозненне ад Айцоў Царквы як той, у кім можа быць знойдзена «артадоксія, прызнаная Царквой, але не святасць або старажытнасць»&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Salaverri, SJ |first1=Joachim |last2=Nicolau, SJ |first2=Michaele |last3=Baker |first3=Kenneth |title=Sacrae theologiae summa IB: On the Church of Christ, 3rd Edition |date=2015 |publisher=Keep the Faith |isbn=978-0-9912268-7-0 |pages=314}}&lt;/ref&gt;. 

Епіскап Д. Б. Лайтфут піша, што «ў самім Рымскім мартыралогу ён захоўваў сваё месца стагоддзямі» і ў «галіканскіх службовых кнігах гісторык ушаноўваецца як святы». Аднак падчас перагляду мартыралога пры Грыгорыі XIII яго імя было выкраслена, а замест яго ўпісаны [[Яўсевій Самасацкі]] «з-за памылковай ідэі, што Кесарыя была заменена Самасатай памылкова»&lt;ref&gt;pp. 333-334, the work being found: https://ia800901.us.archive.org/10/items/dictionaryofchri00wacerich/dictionaryofchri00wacerich.pdf&lt;/ref&gt;. [[Анры Валуа]] ўключае Яўсевія ў некалькі мартыралогаў з тытулам «Блажэнны», які ўзыходзіць да [[Вікторый Аквітанскі|Вікторыя Аквітанскага]]. [[Усуарый]] і [[Ноткер Заіка]] запісалі яго свята як 21 чэрвеня ў Рымскім мартыралогу&lt;ref&gt;The references to Usuardus, Notker, and the Gallican breviary can all be found in Valois's &quot;Testimonies of the Ancients in favor of Eusebius,&quot; which may be found here: https://st-takla.org/books/en/ecf/201/2010025.html&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Айцы Царквы]]
* [[Ранняе хрысціянства]]
* [[Пяцьдзясят Біблій Канстанціна]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Evsevij_Kesarijskij/evsevij-kesarijskij-i-stanovlenie-rannesrednevekovogo-istorizma/#sel=|аўтар=Ващева И. Ю.|загаловак=Евсевий Кесарийский и становление раннесредневекового историзма|адказны=науч. ред. М. В. Бибиков|год=2006|месца=СПб.|выдавецтва=Алетейя|старонак=271|серыя=Византийская библиотека. Исследования|isbn=5-89329-880-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930182905/https://azbyka.ru/otechnik/Evsevij_Kesarijskij/evsevij-kesarijskij-i-stanovlenie-rannesrednevekovogo-istorizma/#sel=|archive-date=2020-09-30}} {{ref-ru}}
* {{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Istorija_Tserkvi/rannevizantijskaja-tserkovnaja-istoriografija|аўтар=Кривушин И. В.|загаловак=Ранневизантийская церковная историография|год=1998|частка=Рождение церковной историографии: Евсевий Кесарийский|спасылка частка=https://azbyka.ru/otechnik/Istorija_Tserkvi/rannevizantijskaja-tserkovnaja-istoriografija/1|месца=СПб.|выдавецтва=Алетейя|старонкі=67|старонак=253|серыя=Византийская библиотека. Исследования|isbn=5-89329-084-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809034321/https://azbyka.ru/otechnik/Istorija_Tserkvi/rannevizantijskaja-tserkovnaja-istoriografija|archive-date=2020-08-09}} {{ref-ru}}
* {{кніга |аўтар=Троицкий С. В. |частка=Евсевий Кесарийский |спасылка частка=http://www.biblioteka3.ru/biblioteka/pravoslavnaja-bogoslovskaja-jenciklopedija/tom-5/evsevij-kesarijskij.html |загаловак=Православная богословская энциклопедия |месца=СПб. |выдавецтва=Издание Петроград. Приложение к духовному журналу «Странник» |год=1904 |том=5 |столбцы=227 |ref=Троицкий }} {{ref-ru}}
* {{Православная энциклопедия|187357|Евсевий Кесарийский|17|252-267|Свящ. Алексий Ястребов }} {{ref-ru}}
* {{кніга|аўтар = Филипп Шафф|загаловак = История христианской церкви|частка = Никейское и посленикейское христианство: От Константина Великого до Григория Великого, 311 - 590 г. по Р.Х.|арыгінал = History of the Christian Church|адказны = пер. с англ. Рыбакова О.А., под ред. Цыганкова Ю.А.|том = 3|месца = СПб.|выдавецтва = Библия для всех|выданне = 2 изд.|год = 2011|старонак=688|isbn = 978-5-7454-1274-5|ref = Шафф}} {{ref-ru}}
* {{кніга|аўтар = Хусто Л.Гонсалес|загаловак = История христианства|частка = От основания Церкви до эпохи Реформации|арыгінал = The Story of Christianity|адказны = пер. с англ. Скороходов Б.А., под ред. Цыганкова Ю.А., Копелева Д.Н.|том = 1|месца = СПб.|выдавецтва = Библия для всех|выданне = 6-е изд|год = 2015|старонак=400|isbn = 978-5-7454-1373-5|ref = Гонсалес}} {{ref-ru}}
* {{cite book |last=Barnes|first=Timothy D. |title=Constantine and Eusebius |url=https://archive.org/details/constantineeuseb00barn|url-access=registration|year=1981 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0-674-16530-4 |lang=en}}
* {{cite book|last=Eusebius|title=Life of Constantine|year=1999|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814924-8|others=Averil Cameron and Stuart G. Hall, trans |lang=en}}
* {{cite book|last=Kofsky|first=Aryeh|title=Eusebius of Caesarea against paganism|year=2000|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-11642-9 |lang=en}}
* {{cite book|last=Wallace-Hadrill|first=D. S.|title=Eusebius of Caesarea|location=London|publisher=A. R. Mowbray|year=1960 |lang=en}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Яўсевій Кесарыйскі}}
[[Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія гісторыкі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі царквы]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 339 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 340 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 260-я гады]]
[[Катэгорыя:Арыянства]]
[[Катэгорыя:Епіскапы Кесарыі Палесцінскай]]
[[Катэгорыя:Антычныя пісьменнікі, чые працы дайшлі да нашага часу]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першага Нікейскага сабора]]</text>
      <sha1>pdbvw9t9qszdjsabw9im8ouo3hkzjbn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142960</id>
      <parentid>5142959</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T07:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Крыніцы і ранняе жыццё */</comment>
      <origin>5142960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58641" sha1="t8rf0s6vsxr3pks7hybbz4ob5kvg8g8" xml:space="preserve">{{Святы
|імя                       = Яўсевій Кесарыйскі
|арыгінал імя              = {{lang-el|Εὐσέβιος τῆς Καισαρείας}}
|пол                       = мужчынскі
|тып                       = 
 |выява                    = Eusebius of Caesarea Rabbula Gospels Icon.jpg
 |шырыня                   = 
 |апісанне выявы           = Партрэт Яўсевія Кесарыйскага з сірыйскага Евангелля Рабулы (VI стагоддзе).
|імя ў міру                = 
|манаскае імя              = 
 |дата нараджэння          = паміж 260 і 265
 |месца нараджэння         = {{Месца нараджэння|Кесарыя Палесцінская}}, [[Сірыя Палесцінская]], [[Рымская імперыя]]
 |дата смерці              = 30 мая [[339]] або [[340]]
 |месца смерці             = {{Месца смерці|Кесарыя Палесцінская}}, Сірыя Палесцінская, Рымская імперыя
|шануецца                  = [[Каталіцкая царква]]&lt;br/&gt;[[Старажытныя ўсходнія цэрквы|Старажытныя ўсходнія праваслаўныя цэрквы]]&lt;ref&gt;«Царкоўны гісторык і мітрапаліт Кесарыйскі на працягу дваццаці пяці гадоў уключаны ў спіс сірыйскіх мучанікаў і тых, хто ручаўся за праўдзівую веру (Wace &amp; Piercy, 1999)» (з кнігі Cor-Episcopo K. Mani Rajan 'Martyrs, Saints, and Prelates of the Syriac Orthodox Church Volume 2' апублікаванай ў 2012 годзе на сайце http://rajanachen.com/download-english-books/).&lt;/ref&gt;
|услаўлены                 = 
|беатыфікаваны             = 
|кананізаваны              = 
|у ліку                    = 
|дзень памяці              = {{Спіс без маркёраў|30 мая (старажытная Сірыйская і Рымска-каталіцкая царква)&lt;ref&gt;Паказана ў Сірыйскім мартыралогу 411 года, перакладзеным Уільямам Райтам у 1866 годзе, дзе пад 30 мая значыцца «Памяць Яўсевія, епіскапа Палесціны» (стар. 427), і ў прадмове Райт пацвярджае, што гэта «Яўсевій Кесарыйскі» (стар. 45). https://archive.org/details/WrightAnAncientSyrianMartyrology/page/n1/mode/2up&lt;/ref&gt; |29 лютага (Сірыйская праваслаўная царква)&lt;ref&gt;«Яго памяць адзначаецца 29 лютага» (з кнігі Cor-Episcopo K. Mani Rajan 'Martyrs, Saints, and Prelates of the Syriac Orthodox Church Volume 2' апублікаванай ў 2012 годзе на сайце http://rajanachen.com/download-english-books/).&lt;/ref&gt; |21 чэрвеня (Рымска-каталіцкая царква; скасавана [[Грыгорый XIII|Папам Грыгорыем XIII]])&lt;ref&gt;Епіскап Д. Б. Лайтфут піша ў сваім артыкуле пра св. Яўсевія ў «Слоўніку хрысціянскай біяграфіі і літаратуры да канца шостага стагоддзя нашай эры» (1911) Генры Уэйса, што хаця «ў самім Рымскім мартыралогу ён захоўваў сваё месца стагоддзямі», падчас «перагляду гэтага мартыралога пры Грыгорыі XIII яго імя было выкраслена, а замест яго быў упісаны Яўсевій Самасацкі праз памылковае меркаванне, што Кесарыя была заменена Самасатай памылкова» (стар. 536).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Шматлікія згадкі гэтага дня як свята св. Яўсевія ў шматлікіх рымска-каталіцкіх мартыралогах і лекцыянарыях, як запісаў Анры Валуа (Валезій) у сваіх «Сведчаннях старажытных на карысць Яўсевія», перакладзеных Філіпам Шафам. https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.iv.html&lt;/ref&gt;}}
|заступнік                 = 
|галоўная святыня          = 
|атрыбуты                  = 
|дэкананізаваны            = 
|працы                     = «[[Царкоўная гісторыя (Яўсевій)|Царкоўная гісторыя]]», «Аб жыцці Памфіла», «Хроніка», «Аб мучаніках Палесціны», «Жыццё Канстанціна»
|падзвіжніцтва             = 
|вікісховішча              = Eusebius of Caesarea
}}

'''Яўсе́вій Кесары́йскі''' ({{lang-el|Εὐσέβιος τῆς Καισαρείας}}) або '''Яўсе́вій Памфі́л''' ({{lang-el|Εὐσέβιος τοῦ Παμφίλου}}; каля паміж 260 і 265 — 30 мая [[339]] або [[340]]{{sfn|Шафф|2011|с=571}}&lt;ref&gt;{{ПЭ|187357|Евсевий|17|252-267|Свящ. Алексий Ястребов|ref=Ястребов}}&lt;/ref&gt;) — [[Старажытная Грэцыя|грэчаскі]] царкоўны гісторык, [[Тэалогія|багаслоў]], палеміст і экзегет. З'яўляецца аўтарам самага старажытнага гістарычнага твора па гісторыі [[Хрысціянская царква|хрысціянскай царквы]] (працу на падобную тэму да яго склаў у II стагоддзі [[Гегесіп (хрысціянскі аўтар)|Егесіп]], але ад яе захавалася толькі назва), за што часта называецца «бацькам царкоўнай гісторыі». Разам з [[Памфіл (мучанік)|Памфілам]] лічыцца адным з самых адукаваных хрысціян у перыяд [[Позняя антычнасць|позняй антычнасці]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cQW0ACdLn6kC|title=The Story of Christianity: Volume 1: The Early Church to the Dawn of the Reformation|last=Gonzalez|first=Justo L.|date=2010-08-10|publisher=Zondervan|isbn=978-0-06-185588-7|pages=149–150|language=en}}&lt;/ref&gt;. З 314 года быў [[Епіскап|епіскапам]] [[Кесарыя Палесцінская|Кесарыі Палесцінскай]].

Акрамя «[[Царкоўная гісторыя (Яўсевій)|Царкоўнай гісторыі]]», да значных прац Яўсевія належаць «Евангельская падрыхтоўка», «Евангельскі доказ» і «Анамастыкон» (ранні геаграфічны слоўнік месцаў у [[Святая зямля|Святой Зямлі]], згаданых у [[Біблія|Бібліі]]). Ён таксама стварыў біяграфічную працу пра свайго сябра і заступніка, рымскага імператара [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна I Вялікага]]. 

== Крыніцы і ранняе жыццё ==
Аб жыцці Яўсевія вядома няшмат. Яго пераемнік на Кесарыйскай кафедры Акакій напісаў «Жыццё Яўсевія», працу, якая з таго часу была страчана. Збор твораў Яўсевія, які дайшоў да нашых дзён, верагодна, уяўляе толькі малую частку яго агульнай спадчыны. Акрамя згадак у яго ўласных творах, асноўнымі крыніцамі з'яўляюцца царкоўныя гісторыкі V стагоддзя [[Сакрат Схаластык]], [[Сазамен]] і [[Феадарыт Кірскі]], а таксама хрысціянскі аўтар IV стагоддзя [[Еранім Стрыдонскі]]. Таксама ёсць розныя звесткі пра яго дзейнасць у працах яго сучаснікаў Афанасія, Арыя, Яўсевія Нікамедыйскага і Аляксандра Александрыйскага. Вучань Яўсевія, Яўсевій Эмескі, дае некаторую дадатковую інфармацыю&lt;ref&gt;Wallace-Hadrill, 11.&lt;/ref&gt;.

Яўсевій нарадзіўся каля 260 або 265 года, хутчэй за ўсё, у Палесціне (магчыма, у самой [[Кесарыя Палесцінская|Кесарыі Палесцінскай]] або яе ваколіцах)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LGDjJK-JeSwC|title=Constantine and Eusebius|last=Barnes|first=Timothy David|date=1981|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-16531-1|pages=277|language=en|quote=&quot;Between 260-265 birth of Eusebius&quot;}}&lt;/ref&gt;. Пра яго бацькоў нічога не вядома. Невядома і тое, ці нарадзіўся ён у хрысціянскай сям'і, ці звярнуўся ў хрысціянства пазней{{sfn|Гонсалес|2015|с=123}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Eusebius of Caesarea|url=https://www.newadvent.org/cathen/05617b.htm|website=www.newadvent.org|access-date=2020-05-29|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Ён быў ахрышчаны і атрымаў адукацыю ў горадзе, і жыў у Палесціне ў 296 годзе, калі армія Дыяклетыяна праходзіла праз рэгіён (у «Жыцці Канстанціна» Яўсевій успамінае, як бачыў Канстанціна, які падарожнічаў з войскам)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Wallace-Hadrill, 12, citing Socrates, ''Historia Ecclesiastica'' 1.8; Theodoret, ''Historia Ecclesiastica'' 1.11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wallace-Hadrill, 12, citing ''Vita Constantini'' 1.19.&lt;/ref&gt;. Яўсевій быў высвечаны ў прэсвітары Агапіем Кесарыйскім&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;. 

[[Файл:Eusebius of Caesarea Armenian Gospel Icon.png|міні|апраў|Абраз святога Яўсевія Кесарыйскага з сярэднявечнага армянскага манускрыпта з [[Ісфахан]]а, Персія.]]
Дзякуючы дзейнасці багаслова [[Арыген]]а (185/6–254) і школе яго паслядоўніка [[Памфіл (мучанік)|Памфіла]] (канец III ст. – 309), Кесарыя стала цэнтрам хрысціянскага навучання. Арыген сабраў значную колькасць інфармацыі пра тое, якія цэрквы выкарыстоўвалі якія Евангеллі ў дачыненні да тэкстаў, якія ў выніку ўвайшлі ў [[Новы Запавет]]. Інфармацыя, выкарыстаная для стварэння Велікоднага паслання канца IV стагоддзя, якое вызначыла прынятыя хрысціянскія тэксты, верагодна, грунтавалася на «[[Царкоўная гісторыя (Яўсевій)|Царкоўнай гісторыі]]» Яўсевія. 

На смяротным одры Арыген завяшчаў сваю прыватную бібліятэку хрысціянскай супольнасці горада&lt;ref&gt;Quasten, 3.309.&lt;/ref&gt;. Разам з кнігамі яго апекуна Амвросія Александрыйскага, бібліятэка Арыгена (якая ўключала арыгінальныя рукапісы яго прац) стала асновай калекцыі, створанай Памфілам{{Заўвага|Памфіл мог атрымаць не ўсе працы Арыгена. Напрыклад, тэкст каментарыя Арыгена да Ісаі ў бібліятэцы абрываўся на 30:6, у той час як арыгінальны каментарый, як кажуць, займаў трыццаць тамоў&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 333 n. 114, citing Eusebius, ''HE'' 6.32.1; ''In Is''. pp. 195.20–21 Ziegler.&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref&gt;Eusebius, ''Historia Ecclesiastica'' 6.32.3–4; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 93; idem., &quot;Eusebius of Caesarea&quot;, 2 col. 2.&lt;/ref&gt;. Памфіл таксама кіраваў школай, падобнай да школы Арыгена (або, магчыма, яе аднаўленнем)&lt;ref&gt;Kofsky, 12, citing Eusebius, ''Historia Ecclesiastica'' 7.32.25. On Origen's school, see: Gregory, ''Oratio Panegyrica''; Kofsky, 12–13.&lt;/ref&gt;. Ён сабраў велізарную калекцыю Біблій «з усіх частак свету», і Яўсевій моцна захапіўся багаслоўем Арыгена дзякуючы ўплыву свайго настаўніка&lt;ref&gt;Quasten, 3.309–10.&lt;/ref&gt;. Самі Памфіл і Яўсевій не ведалі Арыгена асабіста, але Памфіл, хутчэй за ўсё, пераняў арыгенісцкія ідэі падчас вучобы ў Піерыя ў Александрыі&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 93, 95.&lt;/ref&gt;.

Неўзабаве пасля таго, як Памфіл пасяліўся ў Кесарыі (каля 280-х гадоў), ён пачаў вучыць Яўсевія, якому тады было каля 20-25 гадоў&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 94.&lt;/ref&gt;. З-за блізкіх адносін са сваім настаўнікам Яўсевія часам называлі ''Eusebius Pamphili'' («Яўсевій, сын Памфіла», або «Яўсевій Памфілаў»){{Заўвага|Існуюць тры інтэрпрэтацыі гэтага тэрміна: (1) што Яўсевій быў «духоўным сынам», або любімым вучнем Памфіла;&lt;ref&gt;Quasten, 3.310.&lt;/ref&gt; (2) што Яўсевій быў літаральна ўсыноўлены Памфілам;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; і (3) што Яўсевій быў біялагічным сынам Памфіла. Трэцяе тлумачэнне найменш папулярнае сярод навукоўцаў. Гэтае імя таксама магло азначаць, што Яўсевій стаў спадчыннікам Памфіла&lt;ref&gt;Wallace-Hadrill, 11–12.&lt;/ref&gt;.}}. Разам яны вялі агульную гаспадарку і напісалі некалькі кніг, большасць з якіх не захавалася. Яўсевій пачаў дапамагаць майстру ў пашырэнні калекцый бібліятэкі і стварэнні даведнікаў (напрыклад, «Зборнік старажытных мучаніцтваў»). Памфіл, Яўсевій і іх вучні таксама займаліся крытыкай біблейскіх тэкстаў і рэдагаваннем манускрыптаў са сваёй бібліятэкі, што зрабіла іх тэксты Септуагінты вельмі папулярнымі ў Сірыі і Палесціне&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;. 

У 290-х гадах Яўсевій пачаў працу над сваім найважнейшым творам, «Царкоўнай гісторыяй», які апісваў гісторыю Царквы ад часоў апосталаў да часоў самога аўтара. У гэты ж час ён працаваў над «Хронікай» — універсальным календаром падзей ад Стварэння свету. Першыя выданні гэтых прац былі завершаны да 300 года&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 277; Wallace-Hadrill, 12–13.&lt;/ref&gt;. 

У 309 годзе падчас ганенняў на хрысціян пры імператары Дыяклетыяне Памфіл пасля двухгадовага зняволення загінуў як мучанік. Яўсевій пакінуў Кесарыю і накіраваўся ў [[Тыр]], а затым у [[Егіпет]], дзе быў відавочцам жорсткіх рэпрэсій. Неўзабаве ён сам быў заключаны ў турму, але праз кароткі час яго вызвалілі{{sfn|Шафф|2011|с=571}}. Падчас гэтых ганенняў Яўсевій змог захаваць кнігі Кесарыйскай бібліятэкі і ўзбагаціў яе новымі рукапісамі. Хоць бібліятэка не ацалела да больш позняга часу, шматлікія каштоўныя ўрыўкі з несахаваных твораў хрысціянскай літаратуры захаваліся ў саміх творах Яўсевія. У гэты ж перыяд ён склаў пяцітомнік «Абарона Арыгена», да якога пасля смерці Памфіла дадаў шосты том і завяршыў сваю «Царкоўную гісторыю»{{sfn|Гонсалес|2015|с=124}}.

== Епіскап Кесарыйскі ==
У 311 годзе ганенні скончыліся, і Яўсевій вярнуўся ў Кесарыю, дзе неўзабаве (каля 313—314 гадоў) быў абраны епіскапам, стаўшы пераемнікам Агапія. Епархія Яўсевія займала ўсю Палесціну. Яму давялося збіраць рассеяную ганеннямі царкву і выконваць адміністрацыйныя абавязкі{{sfn|Гонсалес|2015|с=124—125}}.

[[Файл:Eusebius Ethiopian Icon.png|міні|апраў|Яўсевій Кесарыйскі (справа) намаляваны як святы ў кнізе Евангелляў з манастыра Амба Гешэн (Эфіопія).]]
Калі ў 318 годзе разгарэлася спрэчка вакол ідэй [[Арый|Арыя]], які быў адлучаны ад царквы [[Аляксандр Александрыйскі|Аляксандрам Александрыйскім]], Яўсевій заняў хутчэй нейтральную пазіцыю і ў пэўнай ступені сімпатызаваў Арыю. З-за гэтага некаторыя сучаснікі нават абвінавачвалі яго ў ерасі{{Заўвага|Сярод антычных і сярэдневяковых аўтараў так лічылі Іларый Піктавійскі, Еранім Стрыдонскі і Феадарыт Кірскі. На [[Другі Нікейскі сабор|Другім Нікейскім саборы]] ў 787 годзе Яўсевій быў асуджаны як арыянін і ерэтык. З іншага боку, Сакрат Схаластык, Папы Геласій і Пелагій II, а таксама некаторыя даследчыкі Новага часу абаранялі Яўсевія як артадокса. [[Афанасій Вялікі]] ніколі не абвінавачваў яго ў адступніцтве ад нікейскай веры, хаця і прызнаваў, што да сабора Яўсевій быў прыхільнікам Арыя. Доктар Сэмюэль Лі пасля дэталёвага аналізу прац Яўсевія прыйшоў да высновы, што «Яўсевій не быў арыянінам; таксама дадзеныя даказваюць, што ён не быў паўарыянінам; і ён ні ў якім разе не падзяляў памылак Арыгена, якія так беспадстаўна прыпісваліся яму Фоціем»{{sfn|Шафф|2011|с=572}}.}}. Епіскапскі сабор у Кесарыі прызнаў Арыя невінаватым&lt;ref&gt;{{cite book|last=Vermes|first=Geza|title=Christian Beginnings from Nazareth to Nicea|date=2012|publisher=Allen Lane the Penguin Press|page=228|lang=en}}&lt;/ref&gt;. 

Яўсевій карыстаўся прыхільнасцю імператара Канстанціна Вялікага. Дзякуючы гэтаму ў 325 годзе яму было даручана прадставіць сімвал веры сваёй царквы на [[Першы Нікейскі сабор|Першым Нікейскім саборы]], на якім прысутнічалі 318 дэлегатаў&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Walker|first=Williston|url=https://books.google.com/books?id=JNH-yAEACAAJ|title=A History of the Christian Church|date=1959|publisher=Scribner|pages=108|language=en}}&lt;/ref&gt;. У сваім праекце Яўсевій імкнуўся пазбегнуць катэгарычнага рашэння пытання, выказваючыся ў агульных тэрмінах, часткова спрыяльных арыянству. Аднак сабор прыняў іншы варыянт з выкарыстаннем тэрміна «адзінасутны» ({{lang-grc|ὁμοούσιος}}), якога Яўсевій пазбягаў&lt;ref&gt;Bruce L. Shelley, ''Church History in Plain Language,'' (2nd ed. Dallas, Texas: Word Publishing, 1995.), p.102.&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на гэта, ён падпісаў канчатковы [[Нікейскі сімвал веры]], ніколі ад яго не адмаўляўся і рэкамендаваў сваёй пастве. У пасланні да кесарыйскай царквы ён патлумачыў, што падпісаў сімвал сабора дзеля захавання міру ў Царкве, але працягвае інтэрпрэтаваць яго ў духу старога сімвала Кесарыйскай царквы.

У 331 годзе, пасля зняцця патрыярха Антыяхійскага [[Яўстафій Антыяхійскі|Яўстафія]], які жорстка крытыкаваў арыгенізм і абвінавачваў Яўсевія ў адхіленні ад нікейскай веры, Яўсевію прапанавалі ўзначаліць [[Антыяхійскі патрыярхат]]. Аднак ён адмовіўся, аддаючы перавагу літаратурнай дзейнасці{{sfn|Шафф|2011|с=571—572}}. 

У 334 годзе [[Афанасій Вялікі]] (магутны апанент арыянства) быў выкліканы на сабор у Кесарыі, але адмовіўся прысутнічаць. У наступным, 335 годзе, Афанасія зноў выклікалі на [[Тырскі сабор (335)|Тырскі сабор]], старшынёй якога быў прызначаны Яўсевій. Прадбачачы вынік, Афанасій адправіўся ў Канстанцінопаль да імператара. Канстанцін выклікаў епіскапаў да свайго двара, сярод якіх быў і Яўсевій. У выніку сабора Афанасій быў адхілены і ў канцы 335 года адпраўлены ў выгнанне.

Яўсевій быў сябрам і адным з прыдворных багасловаў імператара Канстанціна Вялікага. Імператар часта прыслухоўваўся да яго парад, запрашаў яго да стала, слухаў яго пропаведзі і даручыў яму нагляд за копіямі Свяшчэннага Пісання ў Канстанцінопалі. У 336 годзе, падчас святкавання 30-й гадавіны кіравання Канстанціна, Яўсевій вымавіў [[Панегірык|панегірык]], поўны гіпербал у адрас імператара. Пасля смерці Канстанціна ў 337 годзе Яўсевій напісаў твор «Жыццё Канстанціна», які з'яўляецца важнай гістарычнай крыніцай дзякуючы сведчанням відавочцаў і выкарыстанню першакрыніц, хоць і мае ярка выражаны панегірычны характар, часта замоўчваючы пра недахопы і злачынствы імператара&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KchhO8KEy3cC&amp;q=%22Life+of+Constantine%22|title=Eusebius' Life of Constantine|publisher=Clarendon Press|year=1999|isbn=978-0-19-158847-1|editor-last=Cameron|editor-first=Averil|editor-link=Averil Cameron|series=Clarendon Ancient History|location=Oxford|language=en|editor-last2=Hall|editor-first2=Stuart G.}}&lt;/ref&gt;.

Яўсевій памёр 30 мая 339 або 340 года, застаючыся да самай смерці епіскапам Кесарыі Палесцінскай{{sfn|Шафф|2011|с=571}}.

== Працы ==
[[Файл:Armenian translation of Eusebius Chronicon.jpg|міні|апраў|220px|Армянскі пераклад «Хронікі». Рукапіс XIII стагоддзя.]]
З шырокай літаратурнай спадчыны Яўсевія (усе свае творы ён пісаў па-[[Дыялекты старажытнагрэчаскай мовы|грэчаску]]) захавалася адносна вялікая частка. Нягледзячы на падазрэнні ў арыянстве, Яўсевій стаў незаменным дзякуючы свайму аўтарскаму метаду: яго ўсёабдымныя і дбайныя вытрымкі з першакрыніц пазбавілі яго пераемнікаў ад карпатлівай працы арыгінальных даследаванняў. Такім чынам, многія дакументы захаваліся менавіта дзякуючы цытатам Яўсевія, у той час як іх арыгіналы былі б страчаны.

Літаратурныя творы Яўсевія ў цэлым адлюстроўваюць яго жыццёвы шлях. Спачатку ён займаўся біблейскай крытыкай пад уплывам Памфіла і, імаверна, Даратэя Тырскага са школы Антыёхіі. Пазней, падчас ганенняў Дыяклетыяна і Галерыя, яго ўвага пераключылася на мучанікаў яго часу і мінулага. Гэта прывяло да стварэння гісторыі ўсёй Царквы, а ўрэшце і гісторыі свету, якую ён успрымаў як падрыхтоўку да царкоўнай гісторыі. У перыяд арыянскіх спрэчак на першы план выйшлі дагматычныя пытанні. Пасля прызнання хрысціянства дзяржавай з'явіліся новыя праблемы — неабходнасць у апалогіях новага тыпу. Урэшце, Яўсевій пісаў хвалебныя прамовы ў гонар Канстанціна. Да ўсяго гэтага варта дадаць шматлікія творы рознага характару — прамовы, лісты і экзегетычныя творы, уключаючы важны трактат аб біблейскай геаграфіі («[[Анамастыкон]]»).

=== Біблейская крытыка ===
[[Файл:Eusebius Ethiopian icon.jpg|міні|апраў|Яўсевій перад сваімі «Канонамі» ў старажытных Евангеллях Гарымы (Эфіопія).]]
Памфіл і Яўсевій займаліся тэксталагічнай крытыкай тэксту [[Септуагінта|Септуагінты]] Старога Запавету і асабліва Новага Запавету. Верагодна, яны падрыхтавалі выданне Септуагінты, заснаванае на «Гексаплах» Арыгена, якое, паводле Ераніма, цыркулявала ў іх рэдакцыі. 

Для больш зручнага агляду матэрыялу чатырох Евангелістаў Яўсевій падзяліў сваё выданне Новага Запавету на параграфы (так званыя Каноны Яўсевія) і стварыў сінаптычную табліцу, каб было прасцей знаходзіць перыкопы, якія супадаюць у розных Евангеллях. Гэтыя табліцы выкарыстоўваліся на працягу ўсяго Сярэднявечча, і іх ілюмінаваныя версіі з'яўляюцца важнымі для вывучэння ранняга сярэдневяковага мастацтва, бо часта гэта найбольш багата аздобленыя старонкі многіх Евангелічных кніг. Яўсевій падрабязна апісаў, як карыстацца яго канонамі, у сваім пасланні «Epistula ad Carpianum».

=== Гістарычныя працы ===
* '''«Хроніка»''' ({{lang-grc|Παντοδαπὴ Ἱστορία}}) — сусветная гісторыя ад стварэння свету да 20-га года кіравання Канстанціна (325 год). Праца падзелена на дзве часткі. Першая («Хранаграфія») дае кароткі агляд сусветнай гісторыі на аснове крыніц, згрупаваных па нацыях. Значную частку інфармацыі для гэтага тома Яўсевій запазычыў з «Хранаграфіі» [[Юлій Афрыкан|Юлія Афрыкана]]{{sfn|Шафф|2011|с=574}}. Другая частка («Каноны») утрымлівае сінхранізм гістарычнага матэрыялу ў паралельных калонках, што ўяўляе сабой эквівалент паралельнай храналагічнай шкалы&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 112.&lt;/ref&gt;. Праца ў цэлым не захавалася ў арыгінальным грэчаскім тэксце, але можа быць рэканструявана з прац пазнейшых візантыйскіх хранографаў (асабліва Георгія Сінкела). Табліцы другой часткі цалкам захаваліся ў лацінскім перакладзе Ераніма, і абедзве часткі існуюць у армянскім перакладзе&lt;ref&gt;Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 112–13, 340 n. 58.&lt;/ref&gt;.
* '''«Царкоўная гісторыя»''' ({{lang-grc|Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία}}) — другая пасля Егесіпа (і першая захаваная) гісторыя Хрысціянскай Царквы як храналагічна ўпарадкаванага аповеду ад часоў апосталаў да ўласнай эпохі аўтара (324 год)&lt;ref&gt;{{Citation | first = Glenn F. | last = Chesnut | title = The First Christian Histories: Eusebius, Socrates, Sozomen, Theodoret, and Evagrius | year = 1986 | chapter = Introduction}}&lt;/ref&gt;. Яўсевій выкарыстаў не толькі галоўныя царкоўныя бібліятэкі, але і дзяржаўныя архівы. Нягледзячы на пэўныя пытанні да дакладнасці і аб'ектыўнасці, праца застаецца важнай крыніцай па ранняй Царкве дзякуючы доступу Яўсевія да матэрыялаў, якія цяпер страчаны&lt;ref&gt;{{Citation | first = Paul L. | last = Maier | title = Eusebius: The Church History – Translation and Commentary by Paul L. Maier | year = 2007 | page = 9 and 16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | url = http://www.newadvent.org/cathen/07365a.htm | title = Catholic Encyclopedia | contribution = Ecclesiastical History | publisher = New Advent}}&lt;/ref&gt;. 
* '''«Жыццё Канстанціна»''' (''Vita Constantini'') — біяграфія імператара [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна]], якая з'яўляецца панегірыкам, з-за чаго яе стыль і выбар фактаў вызначаюцца мэтай стварэння, што робіць яе неадэкватнай у якасці працягу «Царкоўнай гісторыі». Сакрат Схаластык крытыкаваў гэтую працу, адзначаючы, што Яўсевій «быў больш сканцэнтраваны на рытарычнай дасканаласці свайго твора і ўхваленні імператара, чым на дакладным выкладанні фактаў». Праца засталася незавершанай на момант смерці Яўсевія. 
* '''Малыя гістарычныя працы''' ўключаюць зборнікі мучаніцтваў (часткова захаваліся), «Жыццё Памфіла» (захаваўся толькі фрагмент) і працу аб мучаніках Палесціны падчас ганенняў Дыяклетыяна (складзена пасля 311 года).

=== Апалагетычныя і дагматычныя працы ===
* '''«Абарона Арыгена»''' — першыя пяць кніг якой напісаў Памфіл у турме з дапамогай Яўсевія. Яўсевій дадаў шостую кнігу пасля смерці Памфіла. Захаваўся толькі лацінскі пераклад першай кнігі, зроблены Руфінам Аквілейскім.
* '''«Супраць Гіерокла»''' — трактат супраць рымскага губернатара, у якім Яўсевій абвяргаў усхваленне Гіероклам Апалонія Тыянскага. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гэты трактат быў напісаны кімсьці іншым, а не Яўсевіем Кесарыйскім&lt;ref&gt;Thomas Hagg, &quot;Hierocles the Lover of Truth and Eusebius the Sophist,&quot; SO 67 (1992): 138–50&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aaron Johnson, &quot;The Author of the Against Hierocles: A Response to Borzì and Jones,&quot; JTS 64 (2013): 574–594)&lt;/ref&gt;.
* '''«Евангельская падрыхтоўка»''' (''Praeparatio evangelica'') — праца ў 15 тамах, якая спрабуе даказаць перавагу хрысціянства над любой паганскай рэлігіяй і філасофіяй. Твор лічыўся ўвядзеннем у хрысціянства для паганцаў і багаты цытатамі з гісторыкаў і філосафаў, працы якіх нідзе больш не захаваліся (напрыклад, пераклад Піронам будыйскіх трох прыкмет існавання).
* '''«Евангельскі доказ»''' (''Demonstratio evangelica'') — шчыльна звязаны з папярэднім творам і першапачаткова складаўся з 20 кніг (захаваліся 10 цалкам і фрагмент 15-й), разглядае Асобу Ісуса Хрыста.
* '''«Прарочыя вытрымкі»''' (''Eclogae propheticae'') — абмяркоўвае месіянскія тэксты Свяшчэннага Пісання.
* '''«Аб Багаяўленні»''' (''Peri theophaneias'') — трактат аб уцелаўленні чароўнага Логаса, які ў многім супадае з «Евангельскім доказам». Захаваўся ў сірыйскім перакладзе V стагоддзя.
* '''«Супраць Маркела»''' — палемічны трактат супраць Маркела Анкарскага (каля 337 года) і дапаўненне да яго «Царкоўнае багаслоўе», дзе Яўсевій абараняў нікейскае вучэнне пра Логас.

=== Экзегетычныя і іншыя працы ===
Экзегетычныя працы Яўсевія дайшлі да нас у пашкоджаным выглядзе, у асноўным праз цытаты ў візантыйскіх каментарыях. Сярод іх: каментарый на Псалмы, каментарый на Ісаю (знойдзены ў Фларэнцыі ў пачатку XX стагоддзя) і фрагменты каментарыяў на Пасланні да Рымлянаў і Карынфян. Яўсевій таксама напісаў працу «Аб супярэчнасцях Евангелляў» (''Quaestiones ad Stephanum et Marinum''), закліканую ўзгадніць розныя евангельскія паведамленні&lt;ref&gt;{{cite book|title=Eusebius of Caesarea: Gospel Problems and Solutions (Ancient Texts in Translation): Roger Pearse, David J Miller, Adam C McCollum: 9780956654014: Amazon.com: Books |date= 2010-03-06|isbn = 978-0956654014|last1 = Caesaea|first1 = Eusebius of|last2= Miller|first2= David J. D.|last3= McCollum|first3= Adam C.|last4= Downer|first4= Carol|last5= Zamagni|first5= Claudio|publisher= Chieftain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Georg Graf, ''Geschichte der christlichen arabischen Literatur'' vol. 1&lt;/ref&gt;. 

Яўсевій таксама напісаў трактаты па біблейскай гісторыі, якія не захаваліся: пра грэчаскія эквіваленты яўрэйскіх імёнаў; апісанне старой Іўдзеі са стратай 10 каленаў; план Іерусаліма і Храма Саламона. Большасць яго прамоў і лістоў страчана, за выключэннем некаторых фрагментаў і асобных прамоў, напрыклад, на 30-годдзе кіравання Канстанціна.

== Багаслоўе і дактрына ==
У дагматычным плане погляды Яўсевія блізкія да Арыгена. Як і Арыген, ён зыходзіў з фундаментальнай ідэі абсалютнай суверэннасці Бога. Бог з'яўляецца прычынай усіх істот і крыніцай усяго дабра, жыцця і цноты. Бог паслаў Хрыста ў свет, каб свет мог далучыцца да дабротаў, якія заключаюцца ў сутнасці Бога. Яўсевій выразна адрознівае Сына ад Айца гэтак жа, як прамень адрозніваецца ад свайго крыніцы — [[Сонца]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eusebius of Caesarea {{!}} Biography {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-03-12 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt;. 

Яўсевій лічыў, што людзі становяцца грэшнікамі па сваім уласным свабодным выбары, а не па неабходнасці сваёй прыроды. Ён пісаў: 
{{цытата|Кожная рацыянальная душа ад прыроды мае добрую свабоду волі, створаную для выбару таго, што добра. Але калі чалавек дзейнічае няправільна, прыроду вінаваціць нельга; бо тое, што няправільна, адбываецца не паводле прыроды, а насуперак прыродзе, з'яўляючыся справай выбару, а не прыроды.&lt;ref&gt;The Christian Examiner, Volume One, published by James Miller, 1824 Edition, p. 66&lt;/ref&gt;}}

У чэрвені 2002 года ў часопісе ''[[Church History]]'' [[П'ер Франка Беатрычэ]] паведаміў, што Яўсевій сведчыў пра тое, што слова «homoousios» (адзінасутны) было ўключана ў [[Нікейскі сімвал веры]] «выключна па асабістым загадзе Канстанціна»&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Beatrice|first=Pier Franco|date=June 2002|title=The Word &quot;Homoousios&quot; from Hellenism to Christianity|journal=Church History|volume=71|issue=2|pages=243–272|jstor=4146467|doi=10.1017/S0009640700095688|s2cid=162605872}}&lt;/ref&gt;. Аднак сабор відавочна не прымушаў да ўключэння гэтага слова і замест гэтага прыняў тэкст, блізкі да іерусалімскага вызнання веры&lt;ref name=&quot;Ferguson&quot;&gt;Ferguson, Everett &quot;Encyclopedia of Early Christianity, 2nd edition&quot; Routledge, 2013, p. 811.&lt;/ref&gt;. Роля Канстанціна падчас сабора застаецца нявызначанай&lt;ref name=&quot;Ayres&quot;&gt;Ayres, Lewis &quot;Nicaea and its Legacy: An Approach to Fourth Century Trinitarian Theology&quot; OUP Oxford, 2004, p. 89.&lt;/ref&gt;.

Яўсевій даволі незвычайны ў сваім прэтэрысцкім або споўненым эсхаталагічным поглядзе. Ён сцвярджаў: «Свяшчэннае Пісанне прадказвае, што будуць беспамылковыя прыкметы Прышэсця Хрыста... Прароцтвы казалі, што скасаванне і поўнае знішчэнне ўсіх гэтых трох разам [царства, прароцтва і першасвятарства ў яўрэяў] будзе знакам прысутнасці Хрыста. І што доказамі таго, што часы прыйшлі, будзе спыненне Майсеевага набажэнства, апусценне Іерусаліма і яго Храма, і падпарадкаванне ўсяго яўрэйскага народа сваім ворагам» (''Demonstratio Evangelica'' VIII).

Яўсевію прыпісваюць ліст да дачкі Канстанціна I Канстанціны з адмовай выканаць яе просьбу аб выявах Хрыста. Гэты ліст цытаваўся ў дэкрэтах іканаборчага сабора ў Іерыі ў 754 годзе, а пазней часткова цытаваўся ў абвяржэнні дэкрэтаў Іерыі на [[Другі Нікейскі сабор|Другім Нікейскім саборы]] 787 года (адзіная крыніца, з якой вядомы тэкст). Аўтэнтычнасць або аўтарства ліста застаецца няпэўным&lt;ref&gt;David M. Gwynn, &quot;From Iconoclasm to Arianism: The Construction of Christian Tradition in the Iconoclast Controversy&quot; [Greek, Roman, and Byzantine Studies 47 (2007) 225–251], p. 227-245.&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі дзейнасці ==
[[Сакрат Схаластык]] (хрысціянскі гісторык V стагоддзя) крытыкаваў «Жыццё Канстанціна», сцвярджаючы, што Яўсевій «быў больш засяроджаны на рытарычнай аздобе свайго твора і ўхваленні імператара, чым на дакладным выкладанні фактаў»&lt;ref&gt;Socrates Scholasticus, ''Church History'', Book 1, Chapter 1&lt;/ref&gt;. [[Эдуард Гібон]] адкрыта не давяраў працам Яўсевія датычна колькасці мучанікаў, звяртаючы ўвагу на яго ўласнае прызнанне: «Мы ўнясём у гэтую гісторыю ўвогуле толькі тыя падзеі, якія могуць быць карыснымі спачатку нам самім, а потым і нашчадкам» і што ён лічыць «больш дарэчным пазбягаць аповеду» пра ўнутраныя расколы ў Царкве. Гібон таксама меркаваў, што Яўсевій быў больш заклапочаны бягучымі палітычнымі праблемамі свайго часу, чым абавязкам надзейнага гісторыка. Культурны гісторык XIX стагоддзя Якаб Буркхарт наогул назваў Яўсевія «першым цалкам несумленным гісторыкам антычнасці»&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Singh |first=Devin |date=2015 |title=Eusebius as Political Theologian: The Legend Continues |url=https://www.cambridge.org/core/journals/harvard-theological-review/article/abs/eusebius-as-political-theologian-the-legend-continues/85D2326BD1AEDC36550AD826D9B7E42B |journal=Harvard Theological Review |volume=108 |pages=129–154 |doi=10.1017/S0017816015000073 |quote=...and the eminent historian Jacob Burckhardt who declared Eusebius to be “the most objectionable of all eulogists” and “first thoroughly dishonest historian of antiquity.”|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. Іншыя крытыкі спасылаюцца на панегірычны тон «Жыцця Канстанціна» і замоўчванне ўнутраных хрысціянскіх канфліктаў у «Канонах».

Аднак існуюць і альтэрнатыўныя погляды:
* [[Джозэф Барбер Лайтфут]], тэолаг канца XIX стагоддзя і былы епіскап Дарэмскі, адзначыў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tertullian.org/rpearse/eusebius/lightfoot.htm|title=J. B. Lightfoot, Eusebius of Caesarea|publisher=tertullian.org|access-date=2008-02-01}}&lt;/ref&gt;, што заявы Яўсевія сведчаць аб яго сумленнасці ў тым, што менавіта ён збіраўся абмяркоўваць, а таксама аб яго абмежаваннях як гісторыка. Ён таксама ўказвае на тое, што «тое, як Яўсевій абыходзіцца са сваімі шматлікімі цытатамі... з'яўляецца дастатковым апраўданнем супраць гэтага несправядлівага абвінавачвання [ў несумленнасці]», хаця і прызнае, што Яўсевію не заўсёды можна давяраць у адрозненні сапраўдных і падробленых дакументаў.
* [[Аверыл Кэмеран]] і [[Сцюарт Хол]] падкрэсліваюць, што такія пісьменнікі, як Буркхарт, лічылі неабходным атакаваць Яўсевія, каб падарваць ідэалагічную легітымнасць імперыі Габсбургаў, якая грунтавалася на ідэі хрысціянскай імперыі Канстанціна, і што самы спрэчны ліст з «Жыцця Канстанціна» з таго часу быў знойдзены сярод папірусаў Егіпта&lt;ref&gt;Averil Cameron, Stuart G. Hall, ''Eusebius' Life of Constantine''. Introduction, translation and commentary. Oxford: [[Oxford University Press]], 1999. Pp. xvii + 395. {{ISBN|0-19-814924-7}}. Reviewed in [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/2000/2000-08-08.html BMCR]&lt;/ref&gt;.
* [[Майкл Холерых]] лічыць, што «стандартная ацэнка перабольшвае значэнне палітычных тэм і матываў у жыцці і творах Яўсевія і не можа аддаць яму належнае як царкоўніку і навукоўцу».

Хаця многія падзяляюць ацэнку Буркхарта, асабліва ў дачыненні да «Жыцця Канстанціна», іншыя прызнаюць незаменную каштоўнасць прац Яўсевія, якая заключаецца ў шматлікіх цытатах з іншых, часта страчаных крыніц.

== Ушанаванне ==
[[Файл:Relic of St. Eusebius of Caesarea.jpg|міні|Рэліквія (костка) святога Яўсевія Кесарыйскага з ракі ў храме Усіх Святых у Каталіцкай царкве Святой Марты ў [[Мортан Гроўв]] ([[Ілінойс]]).]]
Самае ранняе зарэгістраванае свята Яўсевія знаходзіцца ў самым раннім вядомым сірыйскім мартыралогу, які датуецца 411 годам. Яго свята адзначаецца 30 мая&lt;ref&gt;&quot;30. The commemoration of Eusebius, bishop of Palestine&quot; (p. 427), found here: https://archive.org/details/WrightAnAncientSyrianMartyrology&lt;/ref&gt;. Яўсевій працягвае ўшаноўвацца як святы Сучаснай Сірыйскай праваслаўнай царквой, са святам 29 лютага.

Статус Яўсевія як святога ў Каталіцкай царквы як мінімум незразумелы. Ён унесены ў ''Sacrae theologiae summa'' як «царкоўны пісьменнік», які вызначаецца ў адрозненне ад Айцоў Царквы як той, у кім можа быць знойдзена «артадоксія, прызнаная Царквой, але не святасць або старажытнасць»&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Salaverri, SJ |first1=Joachim |last2=Nicolau, SJ |first2=Michaele |last3=Baker |first3=Kenneth |title=Sacrae theologiae summa IB: On the Church of Christ, 3rd Edition |date=2015 |publisher=Keep the Faith |isbn=978-0-9912268-7-0 |pages=314}}&lt;/ref&gt;. 

Епіскап Д. Б. Лайтфут піша, што «ў самім Рымскім мартыралогу ён захоўваў сваё месца стагоддзямі» і ў «галіканскіх службовых кнігах гісторык ушаноўваецца як святы». Аднак падчас перагляду мартыралога пры Грыгорыі XIII яго імя было выкраслена, а замест яго ўпісаны [[Яўсевій Самасацкі]] «з-за памылковай ідэі, што Кесарыя была заменена Самасатай памылкова»&lt;ref&gt;pp. 333-334, the work being found: https://ia800901.us.archive.org/10/items/dictionaryofchri00wacerich/dictionaryofchri00wacerich.pdf&lt;/ref&gt;. [[Анры Валуа]] ўключае Яўсевія ў некалькі мартыралогаў з тытулам «Блажэнны», які ўзыходзіць да [[Вікторый Аквітанскі|Вікторыя Аквітанскага]]. [[Усуарый]] і [[Ноткер Заіка]] запісалі яго свята як 21 чэрвеня ў Рымскім мартыралогу&lt;ref&gt;The references to Usuardus, Notker, and the Gallican breviary can all be found in Valois's &quot;Testimonies of the Ancients in favor of Eusebius,&quot; which may be found here: https://st-takla.org/books/en/ecf/201/2010025.html&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Айцы Царквы]]
* [[Ранняе хрысціянства]]
* [[Пяцьдзясят Біблій Канстанціна]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Evsevij_Kesarijskij/evsevij-kesarijskij-i-stanovlenie-rannesrednevekovogo-istorizma/#sel=|аўтар=Ващева И. Ю.|загаловак=Евсевий Кесарийский и становление раннесредневекового историзма|адказны=науч. ред. М. В. Бибиков|год=2006|месца=СПб.|выдавецтва=Алетейя|старонак=271|серыя=Византийская библиотека. Исследования|isbn=5-89329-880-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930182905/https://azbyka.ru/otechnik/Evsevij_Kesarijskij/evsevij-kesarijskij-i-stanovlenie-rannesrednevekovogo-istorizma/#sel=|archive-date=2020-09-30}} {{ref-ru}}
* {{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Istorija_Tserkvi/rannevizantijskaja-tserkovnaja-istoriografija|аўтар=Кривушин И. В.|загаловак=Ранневизантийская церковная историография|год=1998|частка=Рождение церковной историографии: Евсевий Кесарийский|спасылка частка=https://azbyka.ru/otechnik/Istorija_Tserkvi/rannevizantijskaja-tserkovnaja-istoriografija/1|месца=СПб.|выдавецтва=Алетейя|старонкі=67|старонак=253|серыя=Византийская библиотека. Исследования|isbn=5-89329-084-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809034321/https://azbyka.ru/otechnik/Istorija_Tserkvi/rannevizantijskaja-tserkovnaja-istoriografija|archive-date=2020-08-09}} {{ref-ru}}
* {{кніга |аўтар=Троицкий С. В. |частка=Евсевий Кесарийский |спасылка частка=http://www.biblioteka3.ru/biblioteka/pravoslavnaja-bogoslovskaja-jenciklopedija/tom-5/evsevij-kesarijskij.html |загаловак=Православная богословская энциклопедия |месца=СПб. |выдавецтва=Издание Петроград. Приложение к духовному журналу «Странник» |год=1904 |том=5 |столбцы=227 |ref=Троицкий }} {{ref-ru}}
* {{Православная энциклопедия|187357|Евсевий Кесарийский|17|252-267|Свящ. Алексий Ястребов }} {{ref-ru}}
* {{кніга|аўтар = Филипп Шафф|загаловак = История христианской церкви|частка = Никейское и посленикейское христианство: От Константина Великого до Григория Великого, 311 - 590 г. по Р.Х.|арыгінал = History of the Christian Church|адказны = пер. с англ. Рыбакова О.А., под ред. Цыганкова Ю.А.|том = 3|месца = СПб.|выдавецтва = Библия для всех|выданне = 2 изд.|год = 2011|старонак=688|isbn = 978-5-7454-1274-5|ref = Шафф}} {{ref-ru}}
* {{кніга|аўтар = Хусто Л.Гонсалес|загаловак = История христианства|частка = От основания Церкви до эпохи Реформации|арыгінал = The Story of Christianity|адказны = пер. с англ. Скороходов Б.А., под ред. Цыганкова Ю.А., Копелева Д.Н.|том = 1|месца = СПб.|выдавецтва = Библия для всех|выданне = 6-е изд|год = 2015|старонак=400|isbn = 978-5-7454-1373-5|ref = Гонсалес}} {{ref-ru}}
* {{cite book |last=Barnes|first=Timothy D. |title=Constantine and Eusebius |url=https://archive.org/details/constantineeuseb00barn|url-access=registration|year=1981 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0-674-16530-4 |lang=en}}
* {{cite book|last=Eusebius|title=Life of Constantine|year=1999|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814924-8|others=Averil Cameron and Stuart G. Hall, trans |lang=en}}
* {{cite book|last=Kofsky|first=Aryeh|title=Eusebius of Caesarea against paganism|year=2000|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-11642-9 |lang=en}}
* {{cite book|last=Wallace-Hadrill|first=D. S.|title=Eusebius of Caesarea|location=London|publisher=A. R. Mowbray|year=1960 |lang=en}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Яўсевій Кесарыйскі}}
[[Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія гісторыкі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі царквы]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 339 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 340 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 260-я гады]]
[[Катэгорыя:Арыянства]]
[[Катэгорыя:Епіскапы Кесарыі Палесцінскай]]
[[Катэгорыя:Антычныя пісьменнікі, чые працы дайшлі да нашага часу]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першага Нікейскага сабора]]</text>
      <sha1>t8rf0s6vsxr3pks7hybbz4ob5kvg8g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўсевій Памфіл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807955</id>
    <redirect title="Яўсевій Кесарыйскі" />
    <revision>
      <id>5142961</id>
      <timestamp>2026-05-18T07:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Яўсевій Кесарыйскі]]</comment>
      <origin>5142961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="jvzsb586174mspporx94589dh3azk06" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Яўсевій Кесарыйскі]]</text>
      <sha1>jvzsb586174mspporx94589dh3azk06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўсебій Кесарыйскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807956</id>
    <redirect title="Яўсевій Кесарыйскі" />
    <revision>
      <id>5142962</id>
      <timestamp>2026-05-18T07:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Яўсевій Кесарыйскі]]</comment>
      <origin>5142962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="jvzsb586174mspporx94589dh3azk06" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Яўсевій Кесарыйскі]]</text>
      <sha1>jvzsb586174mspporx94589dh3azk06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807957</id>
    <revision>
      <id>5142966</id>
      <timestamp>2026-05-18T07:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Ша́ты''' — шматзначны тэрмін.  == Значэнні == * Шаты — пышнае дарагое адзенне&lt;ref name=&quot;tsblm&quot;&gt;{{verbum|tsblm2022|шаты|ша́ты}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot;&gt;{{verbum|tsbm|shaty|ша́ты}}&lt;/ref&gt;. * Шаты ў пераносным значэнні — покрыва, прыкрыцце (звычайна з лісця або снегу)&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;. * Шаты (абкл...»</comment>
      <origin>5142966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="825" sha1="c19ab66xwhf3q0icqzsbsvgpvgvdqw3" xml:space="preserve">'''Ша́ты''' — шматзначны тэрмін.

== Значэнні ==
* Шаты — пышнае дарагое адзенне&lt;ref name=&quot;tsblm&quot;&gt;{{verbum|tsblm2022|шаты|ша́ты}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot;&gt;{{verbum|tsbm|shaty|ша́ты}}&lt;/ref&gt;.
* Шаты ў пераносным значэнні — покрыва, прыкрыцце (звычайна з лісця або снегу)&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.
* [[Шаты (абклад)|Шаты]] — від дэкаратыўнага абкладу абраза (з дрэва або мастацкіх тканін), які закрывае адзенне і галаўныя ўборы&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БЭ|том=1|артыкул=Абклад|с=24}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>c19ab66xwhf3q0icqzsbsvgpvgvdqw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаты (абклад)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807958</id>
    <redirect title="Абклад іконы" />
    <revision>
      <id>5142967</id>
      <timestamp>2026-05-18T07:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Абклад іконы]]</comment>
      <origin>5142967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="6287g0d88c6rrv50pscox6fgpod7sf6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Абклад іконы]]</text>
      <sha1>6287g0d88c6rrv50pscox6fgpod7sf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шата (абклад)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807959</id>
    <redirect title="Абклад іконы" />
    <revision>
      <id>5142968</id>
      <timestamp>2026-05-18T07:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Абклад іконы]]</comment>
      <origin>5142968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="6287g0d88c6rrv50pscox6fgpod7sf6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Абклад іконы]]</text>
      <sha1>6287g0d88c6rrv50pscox6fgpod7sf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шата</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807960</id>
    <redirect title="Шаты" />
    <revision>
      <id>5142970</id>
      <timestamp>2026-05-18T07:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Шаты]]</comment>
      <origin>5142970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n1z2sgnqx99ykw74glbz341gq1yeg2t" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Шаты]]</text>
      <sha1>n1z2sgnqx99ykw74glbz341gq1yeg2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кірха</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807961</id>
    <revision>
      <id>5142973</id>
      <timestamp>2026-05-18T07:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{пра|лютэранскія храмы|кальвінісцкія храмы|Збор}} [[Файл:Кірха, Полацк.jpg|thumb|Полацкая кірха]]'''Кі́рха'''&lt;ref name=&quot;tsblm&quot;&gt;{{verbum.by|tsblm|kircha|кірха}}&lt;/ref&gt;, або '''кі́рка'''&lt;ref name=&quot;brs&quot;&gt;{{verbum.by|brs|kircha|кірха}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Сергачоў|2002}} (ад {{lang-de|Kirche}} — «[[Царква (будынак)|царква]]»{{sfn|Сергачоў|...»</comment>
      <origin>5142973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3400" sha1="rvgbl4czp2pyyv96fz8ecd3feyjqd8m" xml:space="preserve">{{пра|лютэранскія храмы|кальвінісцкія храмы|Збор}}
[[Файл:Кірха, Полацк.jpg|thumb|Полацкая кірха]]'''Кі́рха'''&lt;ref name=&quot;tsblm&quot;&gt;{{verbum.by|tsblm|kircha|кірха}}&lt;/ref&gt;, або '''кі́рка'''&lt;ref name=&quot;brs&quot;&gt;{{verbum.by|brs|kircha|кірха}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Сергачоў|2002}} (ад {{lang-de|Kirche}} — «[[Царква (будынак)|царква]]»{{sfn|Сергачоў|2002}}&lt;ref name=&quot;sis&quot;&gt;{{verbum.by|sis1999|кірха|кірха}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot;&gt;{{verbum.by|tsbm|kircha|кірха}}&lt;/ref&gt;) — назва [[Лютэранства|лютэранскага]] [[Храм|храма]] ў германамоўным асяроддзі{{sfn|Сергачоў|2002}}. У больш шырокім сэнсе — лютэранская царква наогул&lt;ref name=&quot;tsblm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;beldeu&quot;&gt;{{verbum.by|beldeu|кірха|кірха}}&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура і характарыстыка ==
[[Файл:Dresden Frauenkirche.jpg|міні|[[Фраўэнкірхэ (Дрэздэн)|Фраўэнкірхэ]] ў [[Дрэздэн]]е — яскравы прыклад цэнтрычнай кірхі.|злева]]З XVI стагоддзя ў архітэктуры кірхі развівалася цэнтрычная схема як аснова зальнай прасторы царквы-аўдыторыі. Гэтая схема спалучалася з традыцыямі [[Гатычная архітэктура|готыкі]], а пазней — з [[Рэнесанс|рэнесансава]]-[[Барока ў архітэктуры|барочнымі]] формамі. Сярод яскравых прыкладаў падобнага развіцця вылучаюць [[Фраўэнкірхэ (Дрэздэн)|Фраўэнкірхэ]] ў [[Дрэздэн]]е (пабудавана ў 1722—1738 гадах) і [[Азамкірхэ|Яганескірхэ]] ў [[Мюнхен]]е (1733—1750){{sfn|Сергачоў|2002}}. 

Інтэр'еру большасці кірхаў уласцівыя сціпласць і [[Аскетызм|аскетызм]]{{sfn|Сергачоў|2002}}. 

У сучасны перыяд кірха (асабліва ў тых месцах, дзе лютэране складаюць меншасць насельніцтва) выкарыстоўваецца не толькі непасрэдна як храм, але і як рэлігійны прапагандысцка-культурны цэнтр{{sfn|Сергачоў|2002}}.

== На Беларусі ==
На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] найбольш вядомыя [[Лютэранская кірха (Гродна)|Гродзенская кірха]], [[Лютэранская кірха (Мінск)|Мінская кірха]] і [[Лютэранская кірха (Полацк)|Полацкая кірха]]{{sfn|Сергачоў|2002}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|8|Кірха|с=283|аўтар=[[С. А. Сергачоў]]|ref=Сергачоў}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Хрысціянскія культавыя збудаванні]]
[[Катэгорыя:Лютэранскія храмы]]</text>
      <sha1>rvgbl4czp2pyyv96fz8ecd3feyjqd8m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142984</id>
      <parentid>5142973</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5142984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3400" sha1="t8x7rlqwrrsma3viwznhaar8m24adve" xml:space="preserve">{{пра|лютэранскія храмы|кальвінісцкія храмы|Збор}}
[[Файл:Кірха, Полацк.jpg|thumb|Полацкая кірха]]'''Кі́рха'''&lt;ref name=&quot;tsblm&quot;&gt;{{verbum.by|tsblm|kircha|кірха}}&lt;/ref&gt;, або '''кі́рка'''&lt;ref name=&quot;brs&quot;&gt;{{verbum.by|brs|kircha|кірха}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Сергачоў|1999}} (ад {{lang-de|Kirche}} — «[[Царква (будынак)|царква]]»{{sfn|Сергачоў|1999}}&lt;ref name=&quot;sis&quot;&gt;{{verbum.by|sis1999|кірха|кірха}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot;&gt;{{verbum.by|tsbm|kircha|кірха}}&lt;/ref&gt;) — назва [[Лютэранства|лютэранскага]] [[Храм|храма]] ў германамоўным асяроддзі{{sfn|Сергачоў|1999}}. У больш шырокім сэнсе — лютэранская царква наогул&lt;ref name=&quot;tsblm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;beldeu&quot;&gt;{{verbum.by|beldeu|кірха|кірха}}&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура і характарыстыка ==
[[Файл:Dresden Frauenkirche.jpg|міні|[[Фраўэнкірхэ (Дрэздэн)|Фраўэнкірхэ]] ў [[Дрэздэн]]е — яскравы прыклад цэнтрычнай кірхі.|злева]]З XVI стагоддзя ў архітэктуры кірхі развівалася цэнтрычная схема як аснова зальнай прасторы царквы-аўдыторыі. Гэтая схема спалучалася з традыцыямі [[Гатычная архітэктура|готыкі]], а пазней — з [[Рэнесанс|рэнесансава]]-[[Барока ў архітэктуры|барочнымі]] формамі. Сярод яскравых прыкладаў падобнага развіцця вылучаюць [[Фраўэнкірхэ (Дрэздэн)|Фраўэнкірхэ]] ў [[Дрэздэн]]е (пабудавана ў 1722—1738 гадах) і [[Азамкірхэ|Яганескірхэ]] ў [[Мюнхен]]е (1733—1750){{sfn|Сергачоў|1999}}. 

Інтэр'еру большасці кірхаў уласцівыя сціпласць і [[Аскетызм|аскетызм]]{{sfn|Сергачоў|1999}}. 

У сучасны перыяд кірха (асабліва ў тых месцах, дзе лютэране складаюць меншасць насельніцтва) выкарыстоўваецца не толькі непасрэдна як храм, але і як рэлігійны прапагандысцка-культурны цэнтр{{sfn|Сергачоў|1999}}.

== На Беларусі ==
На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] найбольш вядомыя [[Лютэранская кірха (Гродна)|Гродзенская кірха]], [[Лютэранская кірха (Мінск)|Мінская кірха]] і [[Лютэранская кірха (Полацк)|Полацкая кірха]]{{sfn|Сергачоў|1999}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|8|Кірха|с=283|аўтар=[[С. А. Сергачоў]]|ref=Сергачоў}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Хрысціянскія культавыя збудаванні]]
[[Катэгорыя:Лютэранскія храмы]]</text>
      <sha1>t8x7rlqwrrsma3viwznhaar8m24adve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кірка (храм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807962</id>
    <redirect title="Кірха" />
    <revision>
      <id>5142974</id>
      <timestamp>2026-05-18T07:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Кірха]]</comment>
      <origin>5142974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="6jjpyjpcejs91o221dnietgrrea2l07" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кірха]]</text>
      <sha1>6jjpyjpcejs91o221dnietgrrea2l07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Збор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807963</id>
    <redirect title="Збор (храм)" />
    <revision>
      <id>5142977</id>
      <timestamp>2026-05-18T08:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перайменаваў старонку [[Збор]] у [[Збор (храм)]] па-над перасылкай</comment>
      <origin>5142977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="inwnvbktt42bwizdfqxhjjha11nm3dl" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Збор (храм)]]</text>
      <sha1>inwnvbktt42bwizdfqxhjjha11nm3dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Збор</title>
    <ns>1</ns>
    <id>807964</id>
    <redirect title="Размовы:Збор (храм)" />
    <revision>
      <id>5142979</id>
      <timestamp>2026-05-18T08:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Размовы:Збор]] у [[Размовы:Збор (храм)]]</comment>
      <origin>5142979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="awodsbez9gcz5omq51opfqe6umjq6bp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Размовы:Збор (храм)]]</text>
      <sha1>awodsbez9gcz5omq51opfqe6umjq6bp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Мерсісайд</title>
    <ns>10</ns>
    <id>807965</id>
    <revision>
      <id>5142980</id>
      <timestamp>2026-05-18T08:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Навігацыйная табліца | state         = uncollapsed | выява         = [[Файл:Merseyside CoA.svg|80px]] | клас_спісаў   = hlist | загаловак     = [[Мерсісайд|Графства Мерсісайд]]  | загаловак1    = Раёны | спіс1         = * [[Ноўслі]] * [[Ліверпул|Сіці-Оф-Ліверпул]] * [[Сент-Хеленс (раён)|Сент-Хеленс]] * Сэфта...»</comment>
      <origin>5142980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1227" sha1="97i73idlg6bm9y05nt46m86a23h422l" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| state         = uncollapsed
| выява         = [[Файл:Merseyside CoA.svg|80px]]
| клас_спісаў   = hlist
| загаловак     = [[Мерсісайд|Графства Мерсісайд]]

| загаловак1    = Раёны
| спіс1         =
* [[Ноўслі]]
* [[Ліверпул|Сіці-Оф-Ліверпул]]
* [[Сент-Хеленс (раён)|Сент-Хеленс]]
* [[Сэфтан]]
* [[Уірал]]


| загаловак2    = Асноўныя гарады
| спіс2         =
* [[Бэбінгтан]]
* [[Бэркенхэд]]
* [[Бутл]]
* [[Кербі (горад)|Кербі]]
* [[Кросбі (горад)|Кросбі]]
* [[Ліверпул]]
* [[Мэгал]]
* [[Мортан (горад)|Мортан]]
* [[Ньютан-ле-Уілаўз]]
* [[Нью-Фэры]]
* [[Прэскат (горад)|Прэскат]]
* [[Саўтпорт]]
* [[Сент-Хеленс (горад)|Сент-Хеленс]]
* [[Уоласі]]
* [[Уэст-Кербі]]
* [[Формбі]]
* [[Хайтан]]
* [[Хейлвуд]]
* [[Хэзвал]]
* [[Хойлейк]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>97i73idlg6bm9y05nt46m86a23h422l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142981</id>
      <parentid>5142980</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5142981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="mhfoyzglacleemmignzlrsbwkjjizsv" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| state         = uncollapsed
| выява         = [[Файл:Merseyside CoA.svg|80px]]
| клас_спісаў   = hlist
| загаловак     = [[Мерсісайд|Графства Мерсісайд]]

| загаловак1    = Раёны
| спіс1         =
* [[Ноўслі]]
* [[Ліверпул|Сіці-Оф-Ліверпул]]
* [[Сент-Хеленс (раён)|Сент-Хеленс]]
* [[Сэфтан]]
* [[Уірал]]


| загаловак2    = Асноўныя гарады
| спіс2         =
* [[Бэбінгтан]]
* [[Бэркенхэд]]
* [[Бутл]]
* [[Кербі (горад)|Кербі]]
* [[Кросбі (горад)|Кросбі]]
* [[Ліверпул]]
* [[Мэгал]]
* [[Мортан (горад)|Мортан]]
* [[Ньютан-ле-Уілаўз]]
* [[Нью-Фэры]]
* [[Прэскат (горад)|Прэскат]]
* [[Саўтпорт]]
* [[Сент-Хеленс (горад)|Сент-Хеленс]]
* [[Уоласі]]
* [[Уэст-Кербі]]
* [[Формбі]]
* [[Хайтан]]
* [[Хейлвуд]]
* [[Хэзвал]]
* [[Хойлейк]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Англія]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mhfoyzglacleemmignzlrsbwkjjizsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142988</id>
      <parentid>5142981</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5142988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1556" sha1="2951aq8o13sulut07eakvz0zsx1chw9" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя           = Мерсісайд
| navbar        = 
| state         = uncollapsed
| стыль_асноўнага_загалоўка = 
| загаловак     = [[Мерсісайд|Графства Мерсісайд]]
| выява         = [[Файл:Merseyside CoA.svg|80px]]
| стыль_цела    = 
| стыль_загалоўкаў = 
| стыль_спісаў  =
| клас_спісаў   = hlist

| стыль_уверсе  = 
| уверсе        = 

| загаловак1    = Раёны
| спіс1         =
* [[Ноўслі]]
* [[Ліверпул|Сіці-Оф-Ліверпул]]
* [[Сент-Хеленс (раён)|Сент-Хеленс]]
* [[Сэфтан]]
* [[Уірал]]


| загаловак2    = Асноўныя гарады
| спіс2         =
* [[Бэбінгтан]]
* [[Бэркенхэд]]
* [[Бутл]]
* [[Кербі (горад)|Кербі]]
* [[Кросбі (горад)|Кросбі]]
* [[Ліверпул]]
* [[Мэгал]]
* [[Мортан (горад)|Мортан]]
* [[Ньютан-ле-Уілаўз]]
* [[Нью-Фэры]]
* [[Прэскат (горад)|Прэскат]]
* [[Саўтпорт]]
* [[Сент-Хеленс (горад)|Сент-Хеленс]]
* [[Уоласі]]
* [[Уэст-Кербі]]
* [[Формбі]]
* [[Хайтан]]
* [[Хейлвуд]]
* [[Хэзвал]]
* [[Хойлейк]]
| стыль_унізе   = 
| унізе         = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Англія]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2951aq8o13sulut07eakvz0zsx1chw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142992</id>
      <parentid>5142988</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5142992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="s0unqkvim06zuunzhrc1xd8e6udfxl9" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя           = Мерсісайд
| navbar        = 
| state         = collapsed
| стыль_асноўнага_загалоўка = 
| загаловак     = [[Мерсісайд|Графства Мерсісайд]]
| выява         = [[Файл:Merseyside CoA.svg|80px]]
| стыль_цела    = 
| стыль_загалоўкаў = 
| стыль_спісаў  =
| клас_спісаў   = hlist

| стыль_уверсе  = 
| уверсе        = 

| загаловак1    = Раёны
| спіс1         =
* [[Ноўслі]]
* [[Ліверпул|Сіці-Оф-Ліверпул]]
* [[Сент-Хеленс (раён)|Сент-Хеленс]]
* [[Сэфтан]]
* [[Уірал]]


| загаловак2    = Асноўныя гарады
| спіс2         =
* [[Бэбінгтан]]
* [[Бэркенхэд]]
* [[Бутл]]
* [[Кербі (горад)|Кербі]]
* [[Кросбі (горад)|Кросбі]]
* [[Ліверпул]]
* [[Мэгал]]
* [[Мортан (горад)|Мортан]]
* [[Ньютан-ле-Уілаўз]]
* [[Нью-Фэры]]
* [[Прэскат (горад)|Прэскат]]
* [[Саўтпорт]]
* [[Сент-Хеленс (горад)|Сент-Хеленс]]
* [[Уоласі]]
* [[Уэст-Кербі]]
* [[Формбі]]
* [[Хайтан]]
* [[Хейлвуд]]
* [[Хэзвал]]
* [[Хойлейк]]
| стыль_унізе   = 
| унізе         = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Англія]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s0unqkvim06zuunzhrc1xd8e6udfxl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Збор (значэнні)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807966</id>
    <revision>
      <id>5142982</id>
      <timestamp>2026-05-18T08:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Збо́р''' — шматзначны тэрмін.  == Значэнні == * Збор — дзеянне паводле дзеясловаў «збіраць» і «сабраць», а таксама агульная колькасць чаго-небудзь сабранага (напрыклад, ураджаю)&lt;ref name=&quot;tsblm&quot;&gt;{{verbum|tsblm2022|збор|збо́р}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot;&gt;{{verbum|tsbm|zbor|збо́р}}&lt;/ref&gt;. * Збор — схо...»</comment>
      <origin>5142982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2187" sha1="46yjj61qtf6k0b60j5o05if4kzmbe7u" xml:space="preserve">'''Збо́р''' — шматзначны тэрмін.

== Значэнні ==
* Збор — дзеянне паводле дзеясловаў «збіраць» і «сабраць», а таксама агульная колькасць чаго-небудзь сабранага (напрыклад, ураджаю)&lt;ref name=&quot;tsblm&quot;&gt;{{verbum|tsblm2022|збор|збо́р}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot;&gt;{{verbum|tsbm|zbor|збо́р}}&lt;/ref&gt;.
* Збор — сход членаў якой-небудзь арганізацыі або калектыву&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.
* [[Кальвінскі збор|Збор]] (кальвінскі збор) — тып культавага збудавання рэфарматарскай царквы ў XVI — першай палове XVII стагоддзя&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БЭ|том=7|старонка=29|артыкул=ЗБОР}}&lt;/ref&gt;.
* [[Збор (падатак)|Збор]] — грошы, збіраемыя або сабраныя за што-небудзь ці на што-небудзь (напрыклад, [[Гербавы збор|гербавы]], страхавы, памольны)&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.
* [[Збор твораў|Збор]] — сукупнасць сабраных і выдадзеных разам тэкстаў (напрыклад, збор законаў, збор твораў)&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.
* [[Вайсковыя зборы|Зборы]] — кароткачасовае знаходжанне ваеннаабавязаных у распараджэнні ваеннага ведамства для абучэння&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.
* [[Вучэбна-трэніровачныя зборы|Зборы]] — кароткачасовае знаходжанне групы спартсменаў для трэніровак&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.
* Зборы — падрыхтоўка да якога-небудзь дзеяння (напрыклад, да ад'езду)&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>46yjj61qtf6k0b60j5o05if4kzmbe7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5142995</id>
      <parentid>5142982</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T08:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5142995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2185" sha1="dx9o5aj8d9okqtkowajth2sha56bl77" xml:space="preserve">'''Збо́р''' — шматзначны тэрмін.

== Значэнні ==
* Збор — дзеянне паводле дзеясловаў «збіраць» і «сабраць», а таксама агульная колькасць чаго-небудзь сабранага (напрыклад, ураджаю)&lt;ref name=&quot;tsblm&quot;&gt;{{verbum|tsblm2022|збор|збо́р}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot;&gt;{{verbum|tsbm|zbor|збо́р}}&lt;/ref&gt;.
* Збор — сход членаў якой-небудзь арганізацыі або калектыву&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.
* [[Кальвінскі збор|Збор]] (кальвінскі збор) — тып культавага збудавання рэфарматарскай царквы ў XVI — першай палове XVII стагоддзя&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БЭ|том=7|старонка=29|артыкул=ЗБОР}}&lt;/ref&gt;.
* [[Збор (падатак)|Збор]] — грошы, збіраемыя або сабраныя за што-небудзь ці на што-небудзь (напрыклад, [[Гербавы збор|гербавы]], страхавы, памольны)&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.
* [[Збор твораў|Збор]] — сукупнасць сабраных і выдадзеных разам тэкстаў, напрыклад, збор законаў, збор твораў&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.
* [[Вайсковыя зборы|Зборы]] — кароткачасовае знаходжанне ваеннаабавязаных у распараджэнні ваеннага ведамства для абучэння&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.
* [[Вучэбна-трэніровачныя зборы|Зборы]] — кароткачасовае знаходжанне групы спартсменаў для трэніровак&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.
* Зборы — падрыхтоўка да якога-небудзь дзеяння, напрыклад, да ад'езду&lt;ref name=&quot;tsblm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tsbm&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>dx9o5aj8d9okqtkowajth2sha56bl77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зборы (значэнні)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807967</id>
    <redirect title="Збор (значэнні)" />
    <revision>
      <id>5142983</id>
      <timestamp>2026-05-18T08:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Збор (значэнні)]]</comment>
      <origin>5142983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="2gqig0knlzxemedaj2t972qrbe1wrvo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Збор (значэнні)]]</text>
      <sha1>2gqig0knlzxemedaj2t972qrbe1wrvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кальвінскі збор (Дзераўная)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807968</id>
    <redirect title="Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзераўная)" />
    <revision>
      <id>5142987</id>
      <timestamp>2026-05-18T08:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзераўная)]]</comment>
      <origin>5142987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="5kn7y2gx8jo3fa1bzy58nvy8rny5bf6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзераўная)]]</text>
      <sha1>5kn7y2gx8jo3fa1bzy58nvy8rny5bf6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>